Trên đường hoằng pháp của Phật tổ Gotama

Tóm lược sự tích và những cuộc du hành của Phật tổ Thích-Ca

Trùng-Quang Nguyễn Văn Hiểu

Mục Lục

Lời giới thiệu

Lời tựa

[01]

Sự-tích của Phật-Tổ Gotama (Cồ-Đàm)

[02]

Từ Buddha Gaya (Bồ-Đề Đạo-Tràng) đến vườn Isipalana (Lộc-Giả)

Từ Isipalana (Lộc-Giả) đến thành Bénarès (Ba-La-Nại)

Từ Bénarès trở lại Buddha-Gaya

Từ Uruvela đến thành Rajagaha (Vương-Xá)

[03]

Từ Rajagaha sang Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ)

Từ Kapilavatsu sang qua thành Savatthi (Xá-Vệ)

[04]

Từ Savatthi trở lại Rajagaha

Từ Rajagaha trở lại Savatthi (Xá-Vệ)

Từ Savatthi sang qua Kosambi

Từ Kosambi trở lại Savatthi (Ca-Bì-La-Vệ)

Từ Savatthi sang qua Rajagaha

Từ Rajagaha Đức-Phật trở lại Savatthi

[05]

Đức-Phật ngự đến Vesali

Đức-Phật sang qua thành Rajagaha

Đức-Phật sang qua thành Vesali

Đức-Phật từ giả Vesali đi Kusinara

Hồi hướng

Chùa Phật-Bảo chân thành tri Ân Quí Phật-Tử xa gần, đã hoan hỷ đánh máy, xếp kinh, ủng hộ tịnh tài giúp cho quyển kinh "Trên Đường Hoằng Pháp của Phật Tổ Gotama" được ra mắt đúng ngày lễ Tam Họp năm 2540 của Đức Phật Gotama.

Nguyện cầu oai lực tối cao của Tam-Bảo, hằng gia hộ cho Quí vị cùng những người Thân-Thương trong Gia-Đình được nhiều hạnh phúc, sức khỏe tốt và vạn sự như ý. Những Thân Nhân đã quá vãng được thọ sanh về cảnh giới Nhân-Thiên.

Với phước báu cao thượng nầy, cầu xin cho Quí vị trong vòng luân hồi, mỗi kiếp sanh lên gặp ngay Chánh Pháp của Đấng Toàn Tri, hầu tiến tu Đạo nghiệp sớm thành đạt Đạo Quả Niết Bàn Vô Sanh Bất Diệt.

Ban Hoằng-Pháp

Chùa Phật-Bảo

Pagode Buddharatanarama

3, Rue Broca

91600 Savigny Sur Orge

France

Tel: 01 69 96 49 34

Lời giới thiệu

Đối với người Tây-Phương ở những thế-kỷ trước, Đức Phật Thích-Ca là một nhân-vật huyền thoại và những câu chuyện về Phật-Giáo là hoang đường. Đến cuối thế-kỷ thứ 19, những cuộc khai quật khảo cổ đã tìm thấy được những di-tích và thạch trụ do Hoàng-Đế A-Dục dựng lên, 218 năm sau khi Đức-Phật nhập Niết-Bàn, có ghi khắc nhiều chi tiết liên quan đến nhân vật lịch-sử nầy. Những chi tiết trong kinh sách đã được minh chứng bởi những di-tích khảo-cổ học.

Là Phật-tử chúng ta không thể không tìm hiểu về cuộc đời Đức-Phật để tỏ lòng kính mộ, để học hỏi gương lành và để đền đáp công-ơn. Có tìm hiểu, chúng ta mới cảm thấy thương kính vô cùng một con người như tất cả chúng ta, đã sinh ra dưới một cội cây, đã tự lực giác ngộ dưới một cội cây (Bồ-Đề) và viên tịch dưới bóng một cội cây khác. Hầu hết cuộc đời của Ngài trải qua trong cảnh thiên nhiên và trong làng mạc mặc dầu có đủ điều kiện để sống trong cung vàng điện ngọc hay trong những ngôi chùa nguy nga lộng-lẫy. Bốn mươi lăm năm Hoằng-Pháp là bốn mươi lăm năm nhiệt thành tích cực để cứu độ, dẫn dắt chúng-sanh ra khỏi vòng đau khổ luân-hồi. Đêm chỉ nghĩ 4 tiếng, ngày không ngừng, châu du thuyết giảng, đến giờ phút cuối mặc dầu hơi tàn, sức kiệt, vẫn cố gắng cứu độ người đạo sĩ xa lạ cuối cùng. Thật là một đời hy-sinh đầy cảm-động.

Để tưởng nhớ đến đấng cha lành, nhân ngày Đại lễ VESAK 2540, kỷ-niệm ba biến cố trong đại Đản-Sanh, Thành-Đạo và Nhập Niết-Bàn của Phật-Tổ Thích-Ca, chúng tôi xin phép tái-bản quyển "Trên đường hoằng-pháp của Phật-tổ GOTAMA" do Cụ Trùng-Quang Nguyễn Văn Hiểu, cố Hội trưởng Tổng Hội Phật-Giáo Nguyên-Thủy Việt-Nam, biên soạn năm 1959 tại Kỳ-Viên Tự, Sàigòn.

Xin đa tạ quí Phật-tử đã đóng góp công-đức và tịnh-tài để hoàn thành quyển sách này nhất là vợ chồng đạo-hữu Ngô Ngọc Minh, Bà Đinh thị Oanh, Bà Dương thị Bạch-Tuyết và các Thiện tín ở chùa Phật-Bảo đã dày công đánh máy điện toán, sắp xếp và in lại thành sách.

Xin thành tâm kính dâng quả phúc thanh cao do sự pháp thí nầy đến các bậc Ân-Sư Thầy-Tổ, Cửu-Huyền Thất-Tổ, các vị Cư-sĩ tiền bối, các Chư-thiên và Long thần Hộ-pháp, các chúng-sanh trong ba giới bốn loài, xin cho tất cả đều được an-vui hạnh-phúc trong hào-quang của Chánh-Pháp.

Ban Hoằng-Pháp Phật-Giáo Nguyên-Thủy

Tỳ-Khưu ĐỨC-MINH

Dương Lịch 1997 - Phật-Lịch 2540

Lời Tựa

Các bậc Vĩ-Nhân Đông-Phương làm việc chi cũng chỉ vì mưu-cầu lợi-ích cho nhân-quần xã-hội mà hành-động. Danh thơm tiếng tốt lưu lại muôn đời, đối với các Ngài, giá trị không cao quí bằng tinh-thần phục-vụ nhân-loại. Bởi thế các bậc Hiền-triết Á-châu như Đức-Phật Thích-Ca, Đức Khổng-tử, Đức Lão-tử không để lại một trang lịch-sử nào.

Đời sống của Đức-Phật Gotama (Thích-Ca), trải qua 80 năm trong vòng thế-kỷ thứ 6 trước Gia-tô, mà được vang dội đến nay là nhờ thuyết khẩu-truyền của giới Tăng-già. Những tài-liệu lịch-sử ấy được khởi chép, một cách đơn-sơ và rời-rạc trong nhiều bộ kinh, trên lá Bối-đa, lối 100 năm trước kỷ-nguyên Gia-tô.

Đôi ba trăm năm sau, hàng Cư-sĩ dựa theo đó viết ra nhiều sử-tích khác nhau; mỗi nơi tùy theo phong-tục tín-ngưỡng, tô-điểm thêm nhiều màu sắc huyền-bí thần-thoại, làm cho Đức-Phật, một nhân-vật lịch-sử, trở thành một vị thần-linh trừu-tượng trong giới siêu-hình.

Tài liệu về lịch-sử Đức-Phật, trong Tam-Tạng Palĩ, được xác-thực chứng-minh bởi những di-tích và thạch-trụ, do Hoàng-Đế A-Dục dựng lên, 218 năm sau khi Đức-Phật nhập Niết-Bàn, được sở Khảo-Cổ Ấn-Độ tìm ra. Chúng tôi thu nhặt các tài liệu rời-rạc trong kinh, trong các bài giảng của Đại-Đức Narada Maha Thera, trong bút ký của một vài nhà Sư Việt-Nam có dịp đi chiêm bái Phật-Tích tại Ấn-Độ và trong những sách khảo-cứu của các nhà học Phật Âu-châu và sắp xếp theo thứ tự, để căn-cứ theo đó phỏng lập lại các cuộc hành trình của Đức-Phật, trong 45 năm Hoằng-Pháp, trên lưu-vực sông Hằng và miền kế cận Hy-Mã-Lạp-Sơn.

Để phát họa con đường gian-truân cực-khổ của một bậc Hiền-triết đầy nhẫn-nại, trọn kiếp hy-sinh cho đời, chúng tôi căn-cứ nơi các địa-điểm ghi chép trong kinh sách và sắp đặt theo vị-trí địa-dư gần xa của các kinh-thành mà xưa kia Đức-Phật đã để chân đến. Về thời gian, chúng tôi cũng phỏng-lập một ký-sự đại lược, liên-hệ với những hoạt động của Đức-Phật và những việc đã tuần-tự xảy ra trên đường châu-du của Ngài; trong Tam-Tạng chẳng có ghi chép năm, tháng, ngày, giờ nào Đức-Phật ngự nơi đây hoặc sang nơi khác.

Chúng tôi đặt ra những câu hỏi để tiện bề nhấn mạnh vào một vài điểm cần thiết và nhất là lưu-ý các bạn thanh-niên Phật-tử về những đoạn đáng ghi nhớ cùng nhận định cho rõ-rệt, hầu lập-tâm phục-vụ Phật-Pháp một cách sáng-suốt.

Chúng tôi thấy cần phải cởi mở những thắc-mắc và hoài-nghi của các bạn thanh-niên về danh-từ "Pháp Thần-Thông", ám chỉ các pháp lạ mà đôi khi Đức-Phật phải dùng đến để cảm phục người ngoại đạo cũng như để cứu độ những kẻ lâm nạn. Đây không phải là một điều dị-đoan, mà là một việc thông thường của các bậc đã tiến đến trình độ cao-siêu và đã triệt-thấu những bí-ẩn của vũ-trụ. Với phương-pháp chỉ quán, Minh-sát trong môn thiền Định, mọi người có thể khai thông trực-giác và đạt được các pháp mầu nhiệm như: thấy xa ngàn dặm, nghe xa ngàn dặm, đọc tư-tưởng người khác, tàng hình đổi dạng, đi trên không-gian hoặc sử-dụng theo ý muốn những nguyên-tố tinh-thần vật lý. Khoa-học, tuy chưa tiến sau vào lãnh-vực tinh-thần, nhưng cũng đã chế-tạo những máy móc tối-tân để thâu thanh, truyền hình, tàu bay, hỏa tiển, vv..., mà trước kia chẳng ai tin-tưởng rằng loài người có thể tiến bộ đến mức hiện giờ. Cũng như thế ấy, khi chưa ai đạt được kết-quả thiền Định như Đức-Phật và đệ-tử của Ngài, hoặc như các bậc tu-chứng trong đạo-giáo khác, thì cũng không ai tin nơi các pháp thần-thông, nhưng khi người nào đạt được khả-năng sử-dụng những tiềm-lực sâu kín của vũ-trụ, người ấy sẽ không lấy đó làm lạ.

Sau cùng chúng tôi mong được Chư Phật-tử gần xa chỉ dạy những khuyết-điểm hoặc những sai lầm, để chúng tôi sửa chửa lại cho quyển sách thêm phần hoàn bị.

Kỳ-Viên-Tự, Sài-Gòn

21-11-1959

Chân thành cám ơn Bác sĩ Nguyễn Tối Thiện đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 04-2002)

Trùng-Quang Nguyễn Văn Hiểu

Sự-tích của Phật-tổ GOTAMA (Cồ-đàm)

1- Ai là Vị Giáo-chủ của Đạo-Phật?

Chính là Đức-Phật Gotama (Cồ-Đàm). Tôn-hiệu người ta thường dùng là Phật Sakya-Muni, âm-trại qua giọng Việt-Nam là Thích-Ca Mâu Ni hay Thích-Già Mâu Ni, nghĩa là Bậc Trí-Tuệ của dòng Thích-Ca.

2- Phật là người như thế nào?

Đức-Phật là người đã biến-hóa đến mức toàn thiện, toàn mỷ và tự tìm ra ánh sáng chân-lý, thấu rõ định-luật cấu-hợp thiên nhiên của vạn-vật, cho nên không còn bị ở dưới quyền chi-phối của định-luật ấy nữa, tức là được hoàn toàn giải-thoát khỏi vòng sanh-tử luân-hồi. Tự mình giải thoát rồi, Đức-Phật còn một nghĩa-vụ thiêng-liêng là hướng dẫn chúng sinh theo Ngài đến nơi an-vui tuyệt đối, nơi không còn khổ, không còn sanh, già, đau, chết gọi là Niết-Bàn.

3- Phật phải là một vị Trời không?

Không, Phật cũng là người như chúng ta nhưng là một người độc nhất vô nhị, cả muôn triệu ức năm mới gặp được một người như thế.

4- Ngài tên họ là chi?

Tên của Ngài là Siddhattha (Sĩ-Đạt-Ta). Họ của Ngài là Gotama (Cồ-Đàm).

5- Thân-sinh của Ngài là ai?

Vua Suddhodana (Tịnh-Phạn-Vương) và Hoàng-hậu Maya (Ma-da). Hoàng-hậu sanh Thái-tử Siddhattha dược bảy ngày rồi thăng-hà; nhờ bà Thứ-hậu Mahapajapati hay Gotami là dì ruột săn-sóc nuôi dưỡng đến trưởng thành.

6- Dân chúng dưới quyền cai-trị của Vua Suddhodana thuộc về dân nào, dòng nào?

Dân Ấn-Độ, dòng Sakya (Thích-Ca), thuộc giống Ariya da trắng ở Âu-Châu và Á-Châu, gần dân Latins (Ý), Germans (Đức) và Slaves (Tư-Lạp-Phu).

7- Nước của Vua Suddhodana ở đâu?

? Đông-Bắc Ấn-Độ, dưới chân Hymalaya (Hy-Mã-Lập-Sơn), Kinh-đô là Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ), trên bờ sông Robini, cách thành Bénarès 150 cây số về hướng Bắc.

8- Hoàng-tử Siddhattha ra đời lúc nào?

Đúng bữa trăng tròn ngày thứ 6 tháng Vesakha (Nhằm tháng Năm dương-lịch hoặc tháng Tư âm-lịch, năm Tuất). Cách đây 2.582 năm trước kỷ nguyên Gia-tô 623 năm (1.959 + 623).

9- Lúc Hoàng-tử Siddhattha ra đời có điềm chi lạ?

Có. Chính các thầy Bà-La-Môn làm quốc-sư và chiêm tinh gia trong trào đã báo trước điềm lành; Hoàng-tử Siddhattha sẽ trở thành một vị Đại Hoàng-đế, thống trị các xứ. Bằng như Hoàng-tử xuất-gia tìm đạo. Ngài sẽ trở thành một vị Phật, một ánh sáng cho thế-gian.

10- Còn điềm lành nào nữa chăng?

Còn. Thuở ấy một vị Đạo-sĩ tên Asita, đương ẩn-tu trên Hy-Mã-Lập-Sơn, đoán biết có quý-nhân ra đời, liền hạ sơn đến thành Kapilavastu, xin ra mắt vị Hoàng-tử sơ-sinh. Vừa gặp Hoàng-tử, vị Đạo-sĩ ấy cung kính cúi lạy và nói rằng một ngày kia Hoàng-tử sẽ thành Đấng Vô-Thượng Chánh-Giác và làm thầy hướng dẫn Chư-Thiên và nhân-loại trên đường giải-thoát. Rồi vị Đạo-sĩ khóc-lóc tức tưỡi, buồn tủi phận già, không thể sống đến thời kỳ Hoàng-tử đắc quả Phật để nhờ Ngài tế độ.

11- Khi nghe lời tiên-tri của Đạo-sĩ Asita, Vua Suddhodana có tỏ vẽ vui thích không?

Không. Trái lại vua cha tìm đủ mọi phương-pháp để ngăn ngừa không cho Hoàng-tử xuất-gia bởi Ngài muốn cho con trở thành một vị Đế-Vương hùng cường, trị vì thiên hạ.

12- Vua Suddhodana dùng phương-pháp chi để cầm giữ Hoàng-tử Siddhattha?

Khi Hoàng-tử lớn lên, vua cha không cho lìa cung nội, ra lệnh nghiêm-nhặt không ai được phép thố-lộ cho Hoàng-tử thấy biết những sự buồn thảm, bệnh-tật và những cảnh đau khổ, tử-biệt trong đời. Ngày ngày, Hoàng-tử sống giữa yến-tiệc, ca-xang; hết cuộc vui nầy đến trò vui khác, làm cho Hoàng-tử say-mê, không quan-tâm lo nghĩ đến thế-sự. Ngoài ra còn có nhiều danh-sư chuyên dạy văn chương võ-nghệ, rèn-luyện cho Hoàng-tử có đủ tài ba lỗi-lạc.

Đến lúc trưởng thành, vua cha tạo cho Hoàng-tử ba tòa cung điện thích hợp với ba mùa trong xứ: Mùa nóng, mùa lạnh và mùa mưa. Bên trong cung-điện được trang hoàng cực-kỳ sang-trọng; bên ngoài có vườn thượng uyễn rộng lớn bao la, cây cối sum-sê, bông hoa đủ màu, hồ sen, suối nuớc và nhiều thắng cảnh vui-đẹp làm cho Hoàng-tử càng say-mê cuộc đời vương-giả trong cái tuổi xuân-xanh mơ-mộng.

13- Hoàng-tử sống nơi ấy một mình trơ-trọi hay sao?

Không. Để tránh cảnh đơn-độc, không thích-hợp với ý-định của hoàng-triều, vua cha chọn lựa giữa hàng công tôn, những trai tài đầy hy-vọng về tương-lai, hằng ngày vui sống bên cạnh Hoàng-tử.

Đến khi vừa được 16 tuổi, Vua cha cưới cho Hoàng-tử nàng Công-chúa Yasodhara (Da-Du-Đà-La), con vua Suppabuddha và Hoàng-hậu Amita (Bà nầy là em ruột của Vua Suddhodana, tức là cô ruột của Hoàng-tử) của xứ Devadaha ở kế-cận, lại còn cấp cho một đoàn cung-phi trẻ tuổi yêu-kiều diễm-lệ, rành nghề ca-xang nhạc vũ.

14- Giữa đời sống cực kỳ vui sướng như thế ấy, cớ sao Hoàng-tử lại nảy sanh tư-tưởng chán đời?

Lúc dạo chơi trong vườn thượng uyễn, tình cờ được mục-kích bốn hiện tượng phi-thường, Hoàng-tử chợt tỉnh thấy rõ tình trạng khổ-não của đời sống thế-gian.

15- Bốn hiện tượng ấy như thế nào?

a) Một người già quằn-quại dưới sự tàn-phế suy-nhược của xác-thân.

b) Một người đau khổ vì bệnh lở-lói cùng khắp thân-thể.

c) Một tử-thi sình-nhầy hôi-thúi gớm nhờm.

d) Một vị thầy tu.

16- Xin tường thuật bốn hiện tượng ấy?

a) Một ngày nọ, Hoàng-tử đi dạo chơi trong vườn thượng uyễn, bổng gặp một ông già thân hình còn da bọc xương, khom lưng, chống gậy, hai chân run-rẫy, bước tới nặng nhọc, tỏ vẻ người tàn-tạ dưới sức nặng của tuổi già. Hoàng-tử lấy làm ngạc-nhiên (vì chưa từng thấy), kêu tên xa-phu hỏi:

Kìa Channa (Xa-Nạt), người gì kỳ lạ vậy?

- Channa trả lời: Tâu Hoàng-tử, ấy là một người già.

Người ấy sinh ra với hình thể như vậy sao?

- Tâu lệnh Ngài, trước kia người ấy cũng tráng kiện, tương-tắn, khỏe-mạnh như Ngài.

Còn nhiều người già như ông ấy chăng?

- Tâu Ngài, có rất nhiều.

Tại sao ông nầy phải lâm vào tình-trạng buồn thảm như vậy?

- Ấy là định-luật thiên-nhiên, dành chung cho nhân-loại; hết lúc xuân-thời tráng-kiện, đến tuổi già-yếu suy-nhược, da nhăn, má hóp, mắt lờ, tai điếc, lưng mỏi, gối dùn.

Ta đây cũng sẽ già như vậy sao, Channa?

- Cũng vậy, tâu Ngài.

Câu trả lời của Channa đánh mạnh vào tâm-trí của Hoàng-tử, làm cho Ngài ngạc-nhiên kinh-sợ, lặng thinh suy-nghĩ. Từ nhỏ đến lớn chưa từng gặp một thảm-cảnh nào khêu gợi trạng-huống bi-quan của số-phận loài người đến như thế, nên Hoàng-tử buồn-bả, bảo Channa quay xe trở về cung-nội.

b) Một thời-gian sau, cũng trong một cuộc du-ngoạn trong vườn thượng-uyễn, Hoàng-tử gặp một người bị ghẻ chóc, lở-lói cùng mình, rên siết khổ-sở.

Channa cũng giải thích cho Hoàng-tử biết thân người là nơi phát-sanh rất nhiều thứ bệnh-tật và mọi người bất luận trẻ già, sang hèn, không ai tránh khỏi được.

Nghe qua, Hoàng-tử phát ghê-tởm cái xác-thân và bắt đầu chán-nãn cuộc đời. Từ đó, Hoàng-tử không còn vui thú dục-tình, ngày đêm lo nghĩ tìm kiếm phương-pháp diệt-trừ sự già và sự đau.

c) Sau một thời-gian nữa, Hoàng-tử gặp một tử-thi sình-nhầy nơi cạnh đường.

Lần này cũng nhờ Channa vạch rõ cho Hoàng-tử thấy cái chết là mức cuối cùng của con người. Từ thường dân đến vua chúa, khi ra đời đều phải tiến lần đến chỗ chết, không ai tránh khỏi và cũng không ai biết được mình sẽ chết già hay chết trẻ.

Hoàng-tử gạn hỏi Channa: Ta đây cũng sẽ chết hay sao?

- Tâu Ngài, trong hoàn-vũ nầy, không một ai thoát khỏi tay tử-thần. Nếu Ngài cho phép tôi nói sự thật, tôi xin tâu rằng: Một ngày kia, Ngài cũng sẽ chết như mọi người ở thế-gian.

Lời quả quyết của Channa làm cho Hoàng-tử không còn ngờ-vực, liền hối quay xe trở về hoàng-cung. Đem hết tâm trí suy-tưởng đến cái già, cái đau, cái chết, Hoàng-tử kết-luận: Ích-lợi gì cái đời vinh-quang oanh-liệt của nhà vua, nếu những chuổi ngày hạnh-phúc chốn lầu son điện ngọc sẽ đưa ta đến chỗ già đau, chết? Ô hởi! Đời người thật là khốn khổ, tìm đâu cho ra con đường diệt-khổ? Từ đó không giờ khắc nào Hoàng-tử xao lãng việc tìm kiếm con đường diệt-khổ.

d) Mỏi mệt cả tinh-thần trí-não mà tìm cũng không ra lối thoát, Hoàng-tử bảo Channa bỏ xe thơ-thẩn trên những con đường xa xâm u-tịch của vườn thượng-uyễn. Ngồi trên xe mà tâm-trí vẫn chú vào đề mục giải-thoát khỏi cảnh già, đau, chết. Bỗng nhiên, trước mắt Hoàng-tử xuất hiện một Đạo-sĩ du-phương, phong-độ uy-nghiêm, sắc-diện trầm tỉnh dưới bộ áo nâu sòng. Hoàng-tử chợt tỉnh, lĩnh-hội điềm lành, biết rằng đây là con đường duy-nhất phải trải qua để khám phá nguyên nhân trói-cột con người trong chỗ già, đau, chết.

(Theo kinh sách, điềm ứng-hiện nầy, cũng như ba điềm trước, do năng lực sâu kín của các pháp Ba-La-Mật mà Hoàng-tử đã thực hành trong nhiều kiếp, tự nhiên xuất-hiện làm trợ duyên giúp Hoàng-tử tự tỉnh xuất-gia cho kịp thời. Theo một nguồn tài-liệu khác, thì bốn cuộc gặp-gở nói trên đã xảy ra trong khi Hoàng-tử xin phép vua cha đi dạo chơi ngoài bốn cửa thành. Thuyết này không hợp với bao nhiêu cố-gắng của Vua Suddhodana để cầm giữ Hoàng-tử trong cung-nội vì sợ Hoàng-tử gặp những khổ cảnh ngoài đời, chán-nãn đi tu).

Từ đó Hoàng-tử nhất định xuất-gia tìm đạo.

17- Hoàng-tử hy sinh cả một đời sống vương-giả được sao?

Trình độ tiến-hóa của một vị Bồ-Tát đã hy-sinh nhiều kiếp với chí-nguyện độ đời, không thể tưởng-tượng được. Ngài đã từng bố-thí tài-sản, vợ con, tai mắt, máu thịt và thân mạng, từ Vô-lượng kiếp để đem lại hạnh-phúc cho chúng-sanh, thì sá chi ngôi vàng, điện ngọc, vợ đẹp, hầu sinh trong một tấn-tuồng mà Ngài đã từng diễn đi, lập lại, trên con đường phiêu-bạt giữa cõi luân hồi. Bởi thế Bồ-Tát Siddhattha dứt bỏ những nhân-vật thương yêu một cách dễ-dàng. Nếu gươm Trí-Tuệ của Ngài chưa sắc-bén thì kiếp này chưa phải là kiếp chót để thành-công đắc-quả.

18- Trốn cha, lìa vợ, Hoàng-tử há chẳng phải là người thất-hiếu, bạc-tình?

Không thể dựa nơi tình-thương ích-kỷ của cha đối với con, vợ đối với chồng, mà khép cho Hoàng-tử cái tội thất-hiếu, bạc-tình.

Lòng từ-bi của một vị Bồ-Tát bao trùm cả muôn loài vạn-vật. Tình-thương bình-đẳng mới gọi là chân-thật và hy-hữu. Vả lại, Bồ-Tát chỉ tạm-biệt gia-đình một thời-gian, khi thành-công đắc-quả trở về cứu-độ gia-đình quyến-thuộc. Cũng chẳng vì sự vắng mặt tạm thời ấy mà cha già, vợ yếu, con thơ phải đói khổ, mà gọi Hoàng-tử là người thất-hiếu, bạc-tình.

19- Hoàng-tử trốn ra đi bằng cách nào?

Giữa đêm trăng tròn của ngày rằm tháng 6 năm Mẹo, trong lúc mọi người an giấc, Hoàng-tử sẽ lén vào phòng nhìn vợ, xem con, rồi trở ra đánh thức Channa, bảo thắng ngựa Kanthaka (Kiền-trắc), thầy trò ra đi không ai hay biết.

20- Lúc ấy Hoàng-tử Siddhattha được mấy tuổi?

Hoàng-tử vừa được 29 tuổi.

21- Hoàng-tử đi về hướng nào?

Hoàng-tử đi về hướng Đông-Nam, thẳng đến bên kia bờ sông Anoma, dừng ngựa lấy gươm cắt tóc, cởi trang phục bên ngoài, giao cho Channa, bảo trở về Kapilavastu yêu cầu Vua cha và Công-chúa Yasodhara an tâm để cho Ngài đi tìm đạo. Sau khi Channa lên ngựa trở về, Hoàng-tử ở lại bờ sông Anoma bảy ngày, tỉnh-tọa giữa cảnh u-tịnh, rất vui thích được tiến một bước đầu trên đường xuất-gia. Rồi sau khi đổi y-phục cho một người Đạo-sĩ, Ngài lên đường lần bước đến Rajagaha (Vương-Xá thành), kinh-đô của xứ Magadha (Mã-Biệt-Đà).

(Từ đây người ta gọi Hoàng-tử là Sa-môn Gotama, hay Bồ-Tát Siddhattha, trong lúc Ngài chưa thành Phật).

22- Bồ-Tát Siddhattha đến Rajagaha để làm gì?

Gần thành Rajagaha có hai thầy Bà-la-môn tên Alara và Uddaka nổi danh là bậc Trí-Tuệ siêu phàm, nên Bồ-Tát đến đó để xin thọ-giáo với hai vị danh-sư ấy.

23- Hai thầy Bà-la-môn ấy dạy những chi?

Hai thầy dạy phải tấm gội linh-hồn bằng kinh-kệ, cúng tế và mọi cách hành-lễ để cầu xin Ân-huệ của Thượng-Đế cho được giải-thoát.

24- Sa-môn Gotama có cho tôn-chỉ ấy là chân-chánh không?

Ban-sơ Bồ-Tát cố-gắng học tất-cả giáo-lý của hai vị Bà-La-Môn và tinh-tấn thực-hành nhưng không thấy tiến được bước nào đến mục đích giải-thoát.

25- Không được toại nguyện Bồ-Tát đi tìm đạo nơi đâu nữa?

Bồ-Tát còn đi thọ-giáo với nhiều Đạo-sĩ khác, trong vùng kế cận Rajagaha, học tu khổ-hạnh để diệt trừ ái-dục phiền-não. Học xong Bồ-Tát vào ẩn-dật trong một khu rừng tịch-mịch, tại làng Uruvela và hết sức kiên-nhẫn, giam mình trong mọi pháp hành thân hoại thể, cực kỳ khổ sở. Tiếng đồn Ngài là Bậc Thánh-nhân, nên có năm người đồng tu khổ hạnh như Ngài đến xem cho biết. Thấy tận mắt họ đem lòng kính-phục, cho rằng Bồ-Tát Gotama thật là người có tinh-thần cứng rắn và can-đảm trong pháp khổ-hạnh. Họ tin-tưởng một ngày kia Bồ-Tát sẽ thành-công đắc quả chẳng sai, nên xin ở lại đó, mong sẽ được làm môn-đệ của Bồ-Tát.

26- Năm Thầy ấy tên chi?

Tên:

- Kondanna (Kiều-Trần-Như hay Hỏa-Khí)

- Bhaddiya (Bạt-Đề hay Tiểu-Hiền)

- Vappa (Thực-Lực hay Khởi-Khí)

- Mahanama (Ma-Nam hay Đại-Danh)

- Assaji (Át-Bệ hay Mã-Sư hay Mã-Thắng).

Thường gọi là nhóm năm Thầy Kiều-Trần-Như.

27- Bồ-Tát Gotama ở tại rừng Uruvela bao lâu?

Gần sáu năm. Sức lực càng ngày càng suy-nhược, thân thể gầy còm, do sự nhịn ăn, thức đêm, thức ngày, mệt-mỏi rủ-liệt nhưng không thối chuyển. Một đêm nọ, Bồ-Tát đi kinh-hành mặc-tưởng, té quị chết giấc vì đã kiệt sức. Năm Thầy Kiều-Trần-Như tưởng Bồ-Tát đã chết nhưng một chập sau Ngài tỉnh lại.

28- Bồ-Tát còn tiếp tục tu khổ-hạnh nữa không?

Không. Ngài đã thấy pháp khổ-hạnh không đem lại thành-công và giải-thoát ... Đã cố-gắng liều thân đến cùng, mà vẫn không đạt được mục-đích, cũng không thấy tiến hóa về mặt tinh-thần, Bồ-Tát nhất định bỏ lối hành xác và bắt đầu ăn uống trở lại như thường. Năm Thầy Kiều-Trần-Như thấy vậy cho rằng Bồ-Tát đã thối-chí ngã-lòng, nên bỏ ra đi nơi khác, không còn tin-tưởng nơi Ngài nữa.

29- Đã nói rằng Bồ-Tát là bậc Trí-Tuệ, sao cũng lầm-lạc theo mê-tín?

Chẳng phải vậy. Tin những điều chi mù-mờ, vô căn-cứ, không đúng với chân-lý, mà vẫn cố tin, cố thực-hành mới gọi là mê-tín.

Sa-môn Gotama là người thật tâm giải-thoát, không bao giờ tin bướng, nghe càng, cũng chẳng hề đặt trọn tin-tưởng nơi một tôn-giáo nào trước khi nghiên-cứu và thực hành chu đáo. Nghe nơi đâu có danh-sư, dầu đường sá xa xôi hiểm trở. Bồ-Tát cũng tìm đến học đạo và trong khi học, Ngài đem tất cả tinh-thần nghị-lực, kiên-nhẫn suy-tầm chân-lý tận nơi huyền-vi sâu-kín, dùng Trí-Tuệ suy-xét và thực-nghiệm đạo-pháp để nhận-định chánh-tà; như thế chẳng phải là mê-tín. Bồ-Tát Siddhattha là người duy-nhất đã cố-công khảo-cứu và thực-hành tất cả đạo-giáo trong thời kỳ Ngài đi tìm đạo. Nhờ chí kiên-nhẫn mà Ngài không lầm-lạc và cũng nhờ Trí-Tuệ xét đoán nên Ngài mới tìm ra chân-lý.

30- Đến đâu cũng không được toại-nguyện Bồ-Tát có thối-chí ngã lòng chăng?

Không. Đã kinh-nghiệm bao nhiêu pháp cầu-khẩn, cúng-tế, hành-xác mà không đắc kỳ sở-nguyện, bấy giờ Bồ-Tát định tự vạch lấy con đường tiến-hóa sáng-kiến của mình. Bỏ khổ-hạnh, Bồ-Tát áp-dụng phương-pháp thu-thúc Lục-căn, chế-ngự dục-vọng. Đồng thời nhờ cảnh cô-độc, được tịnh tâm an-trí, Bồ-Tát khai thông những kinh-nghiệm sẵn có và làm phát-triển những tiềm-lực siêu-việt bên trong.

Một đêm nọ, Bồ-Tát thấy triệu-chứng sắp thành-công đắc-quả. Sáng ngày Bồ-Tát xuống sông Niranjara (Ni-Liên) tắm rửa sạch-sẽ, rồi thọ một bữa cơm sữa của nàng Sujata. Nàng nầy, trước kia có khấn-vái với vị Thọ-thần, xin được gặp một người chồng vừa-ý và sanh được một trai đầu lòng. Lời khấn-vái ấy đã thành-tựu nên sắm một mâm cơm nấu sữa tươi đem ra cây cổ-thọ cúng trả lễ cho vị Thọ-thần. Trông thấy Bồ-Tát đương ngồi trầm-tư mặc-tưởng dưới cội cây, nàng tưởng rằng vị Thọ-thần ứng-hiện nên thành-tâm đem cơm dâng cúng cho Bồ-Tát.

Sau khi thọ-thực, Bồ-Tát thấy trong mình khỏe-mạnh phi-thường. Trọn ngày đó Bồ-Tát ngồi trên bờ sông tham-thiền quán-tưởng. Chiều lại, Ngài đến cội Bồ-đề kế-cận, ngồi xây mặt về hướng Đông và nhất-nguyện không lìa khỏi nơi ấy trước khi đắc đạo-quả.

Chính dưới cội Bồ-đề nầy, Bồ-Tát Siddhattha chiến thắng vẻ-vang trận giặc cuối cùng hết sức khó-khăn.

31- Trận giặc thế nào mà gọi khó-khăn?

a) Thất-tình lục-dục là những bẩm-thụ thiên-nhiên, hẳng đưa con người đến sa-đọa điêu-linh. Bồ-Tát luôn luôn thu-thúc, đè-nén, không để cho các tật ấy chi phối nên trong thời gian xuất-gia tìm đạo, những bẩm-thụ cố hữu bên trong, tựa hồ như đã bị diệt tận gốc rễ; chẳng dè trong giai-đoạn chủ-yếu nầy, bao nhiêu thị-dục và khuynh-hướng về thế-gian, bấy lâu đã ẩn-khuất im-bặt trong tiềm-thức, thình-lình lập-lòe phản-ứng, gây ra một bức tường chướng-ngại kiên-cố. Vì thế Bồ-Tát phải quyết-liệt chiến đấu với Dục-Lậu Phiền-Não nầy (Kamãsava).

b) Sau mũi giặc thứ nhất xuất hiện một loạt ảo-giác bộc-lộ những háo-thích về các lạc-thú đã từng nếm trải, kích-thích sự mến-tiếc và mong-ước được sống cho lâu dài, để tận-hưởng mùi-vị hương-trần. Biết được sự tham sống là cội rễ, nhân-sanh ra bản-thân nầy và cũng là nguồn gốc của mọi sự khổ-não dính liền với thân, Bố-tát gom thần-lực Trí-Tuệ, tẩy-trừ những trần-cấu, đã lâu đời chồng-chất, tích-trử trong tâm-khảm của Ngài. Đây gọi là Tái-Sanh Lậu Phiền-Não (Bhavãsava).

c) Kế tiếp xuất hiện trong tâm Bồ-Tát một màn-ảnh rất linh-động: Nào là lộc cao, tước-trọng, thanh-danh, uy-quyền, giàu sang, vinh-hiển, ái-tình, dục-lạc, hạnh-phúc, gia-đình cho đến tất cả những thú-vị, những vui-sướng của người được đặc-biệt ưu-đải trên thế-gian như Bồ-Tát, đều liên-tiếp biểu-hiện những tranh-cảnh rất cám-dỗ, làm cho Bồ-Tát bị cảm-kích, xiêu-lòng, tấn-thối lưỡng-nan. Đây gọi là Vô-Minh Lậu Phiền-Não (Avijjãsava). Chợt nhớ lại lời cương-quyết thề-nguyện "Thà chết hơn là từ bỏ mục-đích giải-thoát". Sa-môn Gotama liền vận-dụng tất-cả tiềm-lực Trí-Tuệ phi-thường, hùng-dũng chiến-đấu và đã toàn thắng trận giặc-lòng rất ghê-tởm ác-nghiệt.

Sau khi những dấu vết cuối cùng của ba Pháp Trầm-luân bên trong đã được dứt-khoát t?y-trừ thì sự vắng-lặng sâu-kín của Niết-Bàn đã tràn-ngập cõi lòng, Bồ-Tát nâng Trí-Tuệ lên từ nấc Giác-Ngộ đến đỉnh Tuệ-Giác Viên-Minh tuyệt-đối. Màn Vô-Minh đã bị xé tan, Ngài đạt được mục đích cứu-cánh, chứng quả Toàn-Giác thành một vị Vô-Thượng Chí-Tôn, một Vị Phật.

32- Ngày giờ nào Bồ-Tát thành Phật và lúc ấy Ngài được mấy tuổi?

Trận chiến đấu cuối cùng để thắng mọi vi-tế phiền-não bên trong vừa chấm dứt thì trời vừa sụp tối, trăng rầm tháng Vesakha lố mọc, rạng tỏ chân trời. Chính trong đêm trăng tròn tháng Vesakha ấy, Bồ-Tát Siddhattha đã chứng quả vị Chánh-Đẳng Chánh-Giác nhằm năm Dậu, ngày thứ tư kể tới nay được 2.547 năm (1959 + 623 - 35). Lúc ấy Ngài được 35 tuổi.

33- Xin giải rõ thế nào gọi là đắc quả Vị Phật?

Nhờ trau-dồi Trí-Tuệ sắc bén, do pháp Thiền-định Minh-sát, Bồ-Tát tận-diệt gốc rễ phiền-não vi-tế trong tiềm-thức, không còn một chướng ngại nào che án, nên tâm-thần thanh-thoát, sáng-suốt càng sáng-suốt thêm. Thắng được trận giặc lòng rồi, trong canh một Bồ-Tát dùng Tuệ-Giác soi thấy trong mỗi kiếp luân-hồi, từ gần đến xa, Ngài đã sanh nơi đâu, làm chúng-sanh ở cảnh-giới nào, cha, mẹ, vợ, con là ai. Tuệ-Giác thấu rõ tiền kiếp của mình gọi là Túc-Mạng-Minh (Pubbenivasanusatinãna).

Qua canh hai, Bồ-Tát dùng Tuệ-Giác soi cùng khắp ba-giới bốn-loài thấy chúng-sanh bị trầm-luân trong sáu nẻo luân-hồi (Trời, Người, Súc-sanh, A-tu-la, Ngạ-quỷ, Địa-ngục) do sự gây nhân tạo-nghiệp (nhân quả báo ứng). Tuệ-Giác nầy gọi là Thiên-Nhãn-Minh (Cutuppatanãna).

Qua canh ba, Bồ-Tát dùng Tuệ-Giác quan-sát đời sống của chúng-sanh thấu rõ pháp Tứ-Đế (Catu-ãriyasacca) là bốn điều chân-thật về:

- Cái Khổ trong Đời

- Nhân sanh Khổ

- Sự Diệt-Khổ

- Phương-pháp Diệt-Khổ.

Tuệ-Giác nầy gọi là Asavakkhayãnãna (Lậu-Tận-Minh).

Đắc được ba cái Tuệ-Giác nói trên, Bồ-Tát thấu rõ cái định-luật cấu-tạo sáu loại chúng-sanh trong ba cõi: (Dục-Giới, Sắc-Giới, Vô-Sắc-Giới) nên không còn dính-mắc trong định-luật ấy tức là hoàn-toàn giải-thoát khỏi vòng sanh-tử luân-hồi. Từ đây Bồ-Tát đã chứng-quả Vị Phật cũng gọi là đạo-quả Niết-Bàn Vô-sanh Bất-diệt.

34- Bồ-Tát Gotama thành Phật rồi, còn ở trong rừng Uruvela bao nhiêu ngày?

Từ nay không còn dùng hai chữ Bồ-Tát nữa bởi Bồ-Tát (Bodhisatta) có nghĩa là chúng-sanh có Trí-Tuệ. Khi chúng-sanh ấy đã thành Phật rồi ta phải dùng danh-từ Phật Gotama (Buddha Gotama) hay Phật Thích-Ca Mâu-Ni (Buddha Sakya Muni).

Trong lịch-sử có chỗ nói rằng: Đức-Phật ở lại rừng Uruvela bảy tuần nhật (49 ngày), có chỗ nói Ngài ở bốn tuần (28 ngày).

a) Sau khi đạt được chân-lý rồi, Đức-Phật nhập Đại-định trọn bảy ngày dưới cội Bồ-đề. Qua bữa thứ tám Ngài đến Tỉnh-tọa dưới cây Ajapãla (cây dừng) gần đó để suy-nghĩ về đạo quả mà Ngài đã chứng-ngộ. Ngài thấy chân-lý đem lại hạnh-phúc tối cao nhưng rất khó đạt. Chỉ có bậc Minh-triết, đại-hùng đại-lực mới tu chứng được. Nhân-loại đương xao-xuyến theo bản-năng chỉ biết vui thích trong vòng trần-tục, nên không thể nhận-thức được luật Tuần-hườn, luật Nhân-quả: khó hấp-thụ được giáo-lý của Như-Lai, bởi giáo-lý ấy bắt-buộc phải xa-lánh thế-sự, thắng-phục dục-vọng luyến-ái mới tiến được trên đường giải-thoát.

b) Nghĩ như thế Đức-Phật do dự rồi xét lại thấy cần phải đem đạo-pháp ra chỉ dạy cho người đời bằng một đường lối rõ-rệt và giản-dị, để tùy căn-cơ và duyên nghiệp, mỗi người có thể thấu rõ được ít nhiều chân-lý. Chỉ có phương-pháp ấy mới phồ-độ được chúng-sanh và để cho họ có quyền bình-đẳng tự-do trên đường tu-học. Đó là ý-định của Đức-Phật về phương cách Hoằng-pháp độ-sanh.

35- Nghe rằng Đức-Phật có một kẻ cừu-địch đeo theo phá-khuấy, nhiểu-hại, kẻ đó là ai?

Người xưa hay dùng thí-dụ, ngụ-ngôn cùng nghĩa bóng cốt yếu để tô-điểm thêm vẽ huyền-bí cho những đoạn lịch-sử của vị Giáo-chủ. Nhiều kinh sách chứa đầy sử-tích thần-thoại, không thích-hợp với đời nay lại còn làm cho thương-tổn giá-trị của nền đạo-giáo cao-siêu của Đức-Phật. Người ta muốn che-đậy những sự thật đã xảy ra, chẳng qua là sợ giảm uy-tính và thanh-danh của bậc Chí-tôn. Vì đó người ta trừu-tượng một con quỷ để làm kẻ cừu-địch của Đức-Phật. Con quỷ ấy được đặt tên là Ma-Vương. Tùy trường hợp Ma-Vương có nhiều nghĩa:

- Ma-Vương là tượng-trưng của thú-tánh bản-năng, tật-xấu, khuynh-hướng theo đời, mọi sự khổ-não, phiền-muộn, tham-muốn

- Ma-Vương là những gì cột trói con người trong vòng sanh-tử luân-hồi, trong biển khổ trầm-luân

- Ma-Vương là Tử-thần, là chúa của cõi trời thứ sáu trong Dục-giới gọi là cõi Tự-tại biến-hóa

- Ma-Vương đóng vai trò tương-trợ như Sa-tăng bên Thiên-chúa giáo. Đức-Chúa Jésus bị Sa-tăng cám dỗ trong bãi sa-mạc như thế nào, dưới cội Bồ-đề, Đức-Phật Gotama bị Ma-Vương cám dỗ muờng-tượng như thế ấy

36- Lúc nào Đức-Phật cảm thắng Ma-Vương?

Lúc hoàng-hôn, trước giờ thành đạo, Bồ-Tát Siddhattha chiến đấu để dẹp yên trận giặc lòng (Như đã ghi chép nơi câu giải số 30 đoạn a và b).

37- Xin cho biết Đức-Phật cảm thắng Ma-Vương như thế nào?

Dưới tựa đề: "Đức-Phật cảm thắng Ma-Vương" sách ghi rằng: Được báo tin nguy-cấp, kẻ thù không dung thứ được là Sa-môn Gotama sắp thành Phật, Ma-Vương cấp-tốc huy-động một ngàn người con và các tướng-soái rần-rộ kéo binh bao-vây Bồ-Tát. Một đạo binh ghê-tởm, chưa từng nghe, chưa từng thấy toàn là những quái-vật kỳ-hình, dị-tướng, lưỡi dài, nanh nhọn, mắt lửa, nhóm không tay, nhóm cả ngàn tay, nhóm không đầu, nhóm cả ngàn đầu, đủ loại yêu-quái, có lũ mang sọ người, lũ khác phun ra những rắn độc, nhóm thì xô đá, lăn cây, xạ tên, nhóm làm mưa, làm sấm-sét, vận-dụng toàn-lực, cố hạ-sát cho được vị Sa-môn cô-độc đương tỉnh-tọa dưới cội Bồ-đề. Ma-Vương chỉ huy đốc-suất nhưng binh-ma tướng-quỷ chẳng hề va động tới chân lông của Bồ-Tát. Các pháp Ba-la-Mật và lòng từ-bi Vô-lượng của Ngài làm một hàng rào kiên-cố, bảo vệ Ngài bình-an vô-sự. Tên bắn vào như mưa, mũi nào cũng tà đầu và trở thành những đóa hoa tươi đẹp nằm ngổn-ngang chung quanh Ngài.

38- Lúc nào Đức-Phật bị ba nàng con gái của Ma-Vương cám-dỗ?

Để tô-điểm câu giải 30 đoạn C trên đây, người ta thuật rằng sau khi thất bại trong trận đột kích vị Sa-môn Cồ-Đàm, Ma-Vương sai ba người con gái đến cám-dỗ Bồ-Tát, nghĩ rằng khí-giới không thắng được vị thầy tu cô-độc, có lẽ bùa-mê của sắc đẹp sẽ làm xiêu lòng vị này một cách dễ-dàng. Ba nàng kiều mỹ tên Tanha (Ái-Dục), Arati (Tình-yêu), Raga (Tham-Ái) vâng lệnh Cha đến trêu ghẹo Bồ-Tát. Sắc-phục và trang-điễm lộng-lẫy, ba cô ca-hát, múa nhảy, trừng liếc, rủ-rê; người thì khêu-chọc, người lại tỏ vẽ bẻn-lẻn thẹn-thùng. Bao nhiêu nghệ-thuật khêu gợi dục-tình chẳng hề làm rung động Bồ-Tát (Theo sách khác, ba nàng nầy đến quyến-rủ Đức-Phật trong tuần lễ thứ năm sau khi Ngài đắc đạo).

39- Lúc nào Ma-Vương thỉnh Đức-Phật nhập Niết-Bàn?

Chính lúc Đức-Phật đương suy-nghĩ thấy giáo-lý của Ngài cao-siêu, khó hiểu, khó hành, khó cho người đời hấp thụ được (Xem câu giải số 33 đoạn a). Lúc ấy Ma-Vương biết được tâm Phật đương băn-khoăn về vấn đề Hoằng-pháp, chen vào yêu cầu Ngài nhập Niết-Bàn an nghỉ, bởi chúng-sanh ngu-muội không thể cứu độ được. Ma-Vương lo sợ chúng-sanh siêu thoát theo Phật, mà trần-gian không còn ai để thống-trị.

40- Lúc nào Trời Phạm-Thiên đến thỉnh Đức-Phật khai đạo cứu đời?

Kế tiếp thấy Đức-Phật do dự (xem giải câu 33 đoạn b) Vua trời Phạm-Thiên Brahma Sahampati xuống yêu cầu Phật-Tổ mở rộng cửa Chân-lý cho chúng-sanh nhờ.

41- Sự thật rất giản-dị mà người ta lại bày vẽ thêm nhiều chuyện phi-thường, ắt cũng do một duyên cớ nào?

Trong đời thượng-cổ, dân-chúng xứ nào cũng tin-tưởng nơi thần-quyền, chuyện một họ bịa đặt ra mười, truyền khẩu đời nầy qua đời khác, sau lại các nhà viết sách "Thánh-nhân Liệt-truyện" chỉ dựa theo tục-truyền trong dân-gian, rồi tùy thích tô-điểm cho thích hợp với tín-ngưỡng của thời-đại. Chính các nhà viết sách ấy cũng đồng một khuynh hướng thần-thoại của thời-đại ấy. Chỉ có những cổ-truyền do các vị Tỳ-Khưu, mắt thấy, tai nghe, viết để lại thì vắn-tắt và giản-dị nhưng bị xem như là khô-khan thô-thiển. Chính trong thời-đại văn-minh khoa-học nầy cũng còn nhiều dân tộc giữ vững đức tin theo học thuyết thần-quyền, yêu chuộng triết-lý siêu-hình hơn chứng-cớ thiết-thực.

42- Sau khi đã quyết-định đem đạo giải thoát ra chỉ dạy cho chúng-sanh, Đức-Phật còn suy tính chi nữa?

Đức-Phật còn tỉnh-tọa dước cội cây Ajapala và dưới nhiều cây cổ-thụ khác trong vùng Uravela thêm ba tuần lễ nữa để thưởng-thức hạnh-phúc tối đại của đạo-quả Niết-Bàn và suy nghĩ về phương-cách mở đạo. Trọn 28 ngày, nhờ tọa-hưởng lạc-thú giải-thoát. Đức-Phật không biết đói khát. Qua ngày thứ 29, Ngày định ra đi truyền đạo và mở lời tuyên-minh rằng: "Từ nay cửa Chân-lý đã rộng mở, ai có tai cứ nghe lời thuyết-giáo của Như-Lai và trọn đời hành theo".

43- Trọn bốn tuần-nhật không ăn-uống, Đức-Phật cũng ra đi được sao?

Vừa lúc ấy có một đoàn xe 500 cổ từ xứ Ukala (nay thuộc địa phận tỉnh Grandjãm), thuộc miền Nam, chở hàng hóa lên miền Bắc như Bayã, Rajagaha, Vésali vừa đến địa-phận làng Uruvela, có nhiều xe bị trục-trặc, cái thì súc bánh, cái thì bị lún cát, cái thì bị bò chứng không chịu đi tới, làm cho mọi người lo sợ, không biết điềm lành dữ. Hai người lái-buôn, chủ của đoàn xe tên Tapussa (Sa-Lệ-Phú-Ba) và Bhallika (Bấc-Lê-Ca) nhảy xuống rảo bước xem coi có việc chi bất thường chăng. Hai người chợt thấy Đức-Phật đương tỉnh-tọa dước cội cây Tãrãyana, hào-quang tủa sáng như mặt trời ban mai, họ định-tỉnh tinh-thần và nói với nhau: Đây là một vị Thánh-nhân và giờ nầy có lẽ Ngài cũng sấp thọ-trai, vậy chúng ta nên đem vật-thực cúng-dường cho Ngài. Tapussa và Bhallika trở lại xe lấy món thực-phẩm nấu mật và mía róc, đến gần mọp lạy dưới chân Đức-Phật và sau khi đi ba vòng quanh Đức-Phật, đứng chấp tay cung kính bạch: Xin Đức Thế-Tôn xuống phước thọ nhận vật-thực chúng tôi đem đến dâng cúng cho Ngài.

44- Đức-Phật thọ-lãnh vật thực bằng cách nào?

Các vị Phật chẳng hề đưa tay ra thọ nhận vật-thực của thí-chủ cúng-dường. Đức-Phật tự hỏi phải làm thế nào để giữ cho đúng phong-cách của Bậc Chánh-Giác. Liền khi ấy Tứ-đại Thiên-vương hiện đến dâng cho Ngài một cái bình-bát bằng đá. Hai người lái-buôn liền để vật-thực vào bát dâng lên cho Đức-Phật (Nội vấn đề "Bình-bát" các nhà lịch-sử cũng thêu-dệt nhiều thuyết hoang-đường, thấy không bổ-ích nên xin miễn thuật).

45- Sau khi thọ-thực rồi, Đức-Phật có nói chi với hai chàng lái buôn không?

Đức-Phật có ban ít lời khích-lệ để nâng đở tinh-thần sùng-mộ của hai người và tặng một bài-kệ hộ-thân, gồm những lời ca-tụng tán dương Ân-đức của các vị Trời ở bốn-phương tám-hướng nhất là Tứ-Đại Thiên-vương và Ngọc-Hoàng Đế-Thích thường hộ-trì bốn châu thiên hạ. Kệ ấy có năng lực đem lại sự an-lành cho họ và đoàn tùy-tùng và sự may-mắn trên bước thương-trường.

46- Hai người lái buôn ấy nghĩ sao?

Hai người rất thỏa-thích, liền xin qui-y với Đức-Phật và cầu xin Ngài ban cho một vật kỷ-niệm để tôn-thờ.

47- Đức-Phật có làm vừa lòng họ không?

Đức-Phật hoan-hỷ cho họ qui-y theo Ngài và cho họ ít sợi tóc và rẻo móng tay làm kỷ-niệm.

48- Sự qui-y của hai người thiện-nam đầu tiên nầy có ý nghĩa chi khác không?

Hai vị thương gia Tapussa và Bhallika nầy là hai người tâm-đạo sâu-sắc, thấy Đức-Phật biết Ngài là bậc Thánh-nhân, phát tâm trong sạch dâng vật thực cho Ngài (sau buổi đắc đạo) và xin làm thiện-nam đầu tiên trong Phật-Giáo. Hành-động của họ khác hơn nàng phú-gia Sujata là người có đức-tin thiển-bạc, tưởng Bồ-Tát là vị Thọ-thần, dâng bát cơm sữa cho Ngài (trước giờ thành đạo) để trả lễ cho một lời khấn-vái bông-lông. Hai sự cúng-dường có giá trị khác nhau. Đức tin nào căn cứ nơi bằng chứng thiết-thực mới gọi là Chánh-tín. Hai người thiện-nam đầu tiên nầy là tượng-trưng của đức tin chân-chánh. Rường-cột trung-kiên của Phật-Giáo là hạng tín-đồ biết phân biệt chánh-tà, biết nhận-định chân-giả.

49- Hai ông Tapussa và Bhallika làm gì với tóc và móng tay của Đức-Phật?

Hai người nầy cầm đầu đoàn thương-đội, đi từ Nam lên Bắc, từ Bắc xuống Nam, và nhiều khi mướn thuyền vượt biển sang qua các xứ hải-ngoại. Đi đến đâu họ đem vật kỷ-niệm ấy ra chiêm-bái và gây ảnh-hưởng tốt đẹp cho sự truyền bá Phật-Pháp. Sau lại hai người lái buôn đến kinh-doanh lập nghiệp tại Miến-Điện, xây tháp thờ tóc và móng tay của Đức-Phật tại thành Rangoon (Ngưỡng-Quãng). Vua Miến-Điện cũng như các vị Vua xứ kế cận, nhờ sự loan-truyền tin-tức của hai ông Tapussa và Bhallika, sang tận Ấn-Độ ra mắt Đức-Phật, thọ-giáo qui-y, đem lời giáo-huấn của Đức Thế-Tôn về khuyên-dạy dân chúng và bắt đầu tham dự vào công việc kiến-trúc đền thờ xá-lợi tóc và móng tay, tiếp sức với hai vị cư-sĩ đầu tiên khuyếch-đại Thánh-tháp, đến nay đền thờ ấy trở thành một kỳ-quan vô-giá tại trung-tâm kinh-đô Miến-Điện gọi là Shwedagon.

Chân thành cám ơn Bác sĩ Nguyễn Tối Thiện đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 04-2002)

Trùng-Quang Nguyễn Văn Hiểu

A. Từ Buddha-Gaya (Bồ-đề đạo-tràng) đến vườn Isipatana (Lộc giả)

50- Sau cuộc gặp-gở hai vị thương-gia, Đức-Phật định đi truyền đạo cho ai trước nhất?

Đức-Phật rời khỏi rừng Uruvela đi về hướng Tây-Bắc đến rừng Isipatana (Lộc-giả), hiện giờ là Sarnath cách Bénarès tám cây số để tìm năm Thầy Kondanna (Kiều-Trần-Như), là năm người đồng tu khổ-hạnh cùng Ngài và đã rời bỏ Ngài khi thấy Ngài không còn tu pháp hành-xác nữa.

51- Tại sao Đức-Phật không trở về Kapilavastu, truyền đạo cho Vua cha trước nhất?

Vừa khi đắc đạo Đức-Phật đã nhớ Cha-Mẹ và hai vị Đạo-sĩ Alara và Uddaka. Ngài thấy duyên-kỳ của Vua cha và quyến-thuộc của Ngài chưa đến, nên chưa vội trở về quê-hương. Ngài biết hai ông Alara và Uddaka đã từ trần: Ông thứ nhất vừa được một tuần-nhựt, ông thứ nhì trong ba ngày vừa qua. Người đầu tiên được Đức-Phật tế-độ là Hoàng-Hậu Maya. Tại Buddha-Gaya còn một tháp kỷ-niệm ghi dấu chỗ Hoàng-Hậu Maya từ cung trời xuống thọ-giáo với con Bà (Theo một nguồn lịch-sử khác, Hoàng-Hậu Maya được Đức-Phật tế-độ bảy năm sau).

52- Trên đường đi từ chỗ đắc đạo-quả (Buddha-Gaya) đến vườn Isipatana (Lộc-giả), Đức-Phật có gặp ai không?

Trên khoảng đường 10 cây số, từ Buddha-Gaya (Bồ-Đề Đạo-Tràng) tới thành phố Gaya, Đức-Phật gặp một thầy Bà-La-Môn tên Upaka. Ông nầy thấy dung-mạo của Đức-Phật rất phong-nhã và trầm-tỉnh, đứng lại kêu hỏi:

-"Thầy của Ngài là ai? "

Đức-Phật trả lời:

- "Ta không có Thầy và cũng không ai bằng Ta; Ta là một vị Phật".

Ông Upaka ngạc-nhiên nói lớn lên:

-"Không lẽ Ngài quá-quắt đến đổi tự xưng là một bậc Thánh-nhân nữa sao?"

Đức-Phật đáp lời:

-"Chính ta đây là bậc Thánh-nhân, bậc Thầy Tối-thượng của Thế-gian".

Đạo-sĩ Upaka càng ngạc-nhiên hỏi rằng:

-"Không lẽ Ngài quá-quắt đến đổi tự xưng là một Đấng Toàn-thắng? "

Đức-Phật liền đáp:

-"Thật vậy, Ta là Đấng Toàn-thắng, thắng tất cả những thị-dục trụy-lạc suy-đồi".

Tới đây thầy Bà-La-Môn trở giọng:

"Thầy đi đâu mà hối-hả vậy?"

-"Ta đi đến Bénarès (Ba-La-Nại), đem giáo-lý mới ra giảng để thức-tỉnh người đời trong giấc mê-mộng".

"Tốt lắm, tốt lắm, Thầy cứ đi đi, nói rồi Đạo-sĩ Upaka đi thẳng về hướng Nam, Đức-Phật trực-chỉ về hướng Bắc".

53- Đến rừng Isipatana (Lộc-giả), các vị Đạo-sĩ khổ-hạnh có vui lòng tiếp rước Đức-Phật chăng?

Các vị Đạo-sĩ không muốn tiếp rước Đức-Phật vì họ không còn tin-tưởng nơi Ngài. Nhưng tướng hảo quang-minh của Ngài làm cho các thầy phải xúc-động, cảm-giác hân-hoan, khiến họ phải nghiêng mình chào hỏi và cung-kính nghe Ngài thuyết-giáo.

54- Lần mở đạo đầu tiên nầy kêu là chi?

Danh từ thường dùng trong Phật-Giáo là "Ngày Đức Gotama chuyển Pháp-luân". Đây có thể gọi là lễ khai-mạc của nền Giáo-Pháp đạo-đức cho thế-gian, hay là lễ đặt nền-tảng của định-luật công bình vĩnh-viễn, hoặc là ngày "Bánh xe Pháp bắt đầu luân chuyển trên thế-gian".

55- Đức-Phật dạy những chi mà gọi là Chuyển Pháp- luân?

Đức-Phật đặt nền-tảng của đạo. Khởi đầu Đức-Phật dạy phải xa lánh hai điều thái-quá:

1. Chẳng nên say-đắm theo cuộc đời vui-sướng, khoái-lạc vì đó là đường lối thấp-hèn, thô-bỉ, phàm-tục, không xứng đáng, vô-ích, không đưa đến chỗ giải-thoát.

2. Chẳng nên sống một cuộc đời kham-khổ, hành thân hoại-thể, làm cho hao-mòn sức-khỏe vì đó là đường khổ-hạnh, vô-ích, không đem lại kết-quả tốt đẹp.

Như-Lai đã tránh hai cực-đoan ấy và nhờ đi trên đường trung-đạo, không lợi-dưỡng, không hành-xác, nên Như-Lai tìm được sự an-tịnh, sự hiểu biết, sự sáng-suốt. Như-Lai được hoàn-toàn giải-thoát khỏi nẻo sanh, già, đau, chết. Như-Lai đã chứng đạo-quả Niết-Bàn.

Như-Lai đã tìm ra bốn điều xác thật (Tứ-Diệu-Đế: Catuãyasacca):

a) Khổ-Diệu-Đế: Dukkha Ariyasacca

b) Tập-Diệu-Đế: Samudaya Ariyasacca

c) Diệt-Diệu-Đế: Nirodha Ariyasacca

d) Đạo-Diệu-Đế: Magga Ariyasacca

a) Khổ-Diệu-Đế: Dukkha Ariyasacca

Đây là sự xác-thật cao-thượng về cái khổ: Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ; hiệp với nhân-vật mà mình không ưa là khổ; xa lìa nhân-vật mà mình yêu-mến là khổ. Tóm lại đời sống là khổ.

b) Tập-Diệu-Đế: Samudaya Ariyasacca

Đây là sự xác-thất cao-thượng về khởi-nguyên của cái khổ: Sự khao-khát được sinh-tồn mãi mãi, hằng đem lại sự tái-sanh nầy đến sự tái-sanh khác với bao nhiêu sự vui-thích, ái-dục, mong tìm kiếm đây đó vật vừa lòng đ?p-ý. Tóm lại tất cả những khát-vọng vui-sướng, khát-vọng sống còn, khát vọng thay đổi triền-miên là nguyên-nhân đem lại sự khổ.

c) Diệt-Diệu-Đế: Nirodha Ariyasacca

Đây là sự xác-thật cao-thượng về sự diệt khổ: Dập tắt sự khao-khát ấy bằng cách tiêu-diệt hoàn-toàn ái-dục, khai-trừ ái-dục, từ bỏ, thoát-ly ái-dục, không còn dư sót chút nào.

d) Đạo-Diệu-Đế: Magga Ariyasacca

Đây là sự xác-thật cao-thượng về con đường diệt-khổ: Ấy là Thánh-Đạo (Atthangikã Magga), con đường siêu-việt có tám chi:

- Chánh-Kiến (Sammã Ditthi)

- Chánh-Tư-Duy (Sammã Sankappa)

- Chánh-Ngữ (Sammã Vãcã)

- Chánh-Nghiệp (Sammã Kammanta)

- Chánh-Mạng (Sammã Ãjĩva)

- Chánh-Tin-Tấn (Sammã Vãyãma)

- Chánh-Niệm (Sammã Sati)

- Chánh-Định (Sammã Samãdhi).

56- Pháp Tứ-Đế là nền-tảng của Phật-Giáo nhưng Đức-Phật giải tóm-tắt quá, liệu chúng-sanh có hiểu được không? Vậy xin lược-giải theo thông thường để thấy rỏ đó là pháp cần yếu của người tu-Phật.

Đức-Phật dạy rằng đời sống là khổ. Sự đau khổ của con người có nhiều hình thức khác nhau; trước nhất là bốn đại-khổ về xác-thân: sanh, già, đau, chết. Ngoài những nổi khổ không ai nhớ được từ lúc ở trong bụng mẹ đến ngày mở mắt chào đời, xác-thân là nơi phát-sanh đủ thứ bệnh-hoạn, không nhiều cũng ít; càng sống càng già, ngũ-tạng lục phủ càng suy-nhược, lụn-bại, để rồi phải chết, phải tan-rả. Không một chúng-sanh nào không sợ chết. Sợ chết tức là muốn sống. Muốn sống nên luôn luôn phải đề-phòng ngăn-ngừa bệnh-hoạn, để bảo-tồn xác-thân, săn-sóc cho nó lâu già; nhưng càng cố-gắng duy-trì xác-thân, càng thấy ta bất-lực: đau nó vẫn đau, già nó vẫn già, chết nó vẫn chết.

Ngoài cái khổ của xác-thân, con người còn nhiều cái khổ về tinh-thần: sống chung-chạ với kẻ mình không ưa-thích, xa-lìa những nhân-vật thân-yêu, muốn giàu sang, muốn có hạnh-phúc, mà muốn không được; đó là khổ tinh-thần. Trong khi khao-khát món nầy vật nọ, cùng danh-lợi quyền-tước, phải khổ-tâm lao-trí, tìm ra mưu nầy chước nọ, lắm khi không chánh đáng, trái ngược với luân thường đạo-lý với pháp-luật. Đạt được mục-đích rồi, chưa kịp toại-hưởng hạnh-phúc, đã phải lụy mình vì nó. Nếu mục-đích ấy là chánh đáng, khi đạt được rồi, cũng phải khó-khăn cực-nhọc, tận-tụy bảo-tồn nó.

* * *

Kết cuộc đời người hẳn thật khổ nhiều vui ít. Vì bám vào cái vui ngắn-ngủi khó kiếm ấy, mà người sang kẻ hèn đều quên hết nổi khổ. Không thấy khổ nên mọi người cho đời là sướng và luôn luôn muốn sống. Sống để hy-vọng tìm đôi chút thú vui giữa muôn ngàn nổi khổ.

Đó là Khổ-Diệu-Đế, cái khổ hiển nhiên không chối cải được.

* * *

Muốn sống tức là tự cột trói mình vào guồng máy vô hình của bánh xe luân-hồi. Dầu muốn dầu không, dầu tin hay không tin, bao nhiêu khát-vọng danh-lợi phù-ba, bao nhiêu thèm thuồng hạnh-phúc giả tạm; gọi chung là Ái-Dục, là nhân đem lại sự khổ.

Đây là Tập-Diệu-Đế, nguồn gốc hiển-nhiên của cái khổ là Ái-Dục.

* * *

Đời sống của mỗi người luôn luôn bị xao-xuyến, bị đau khổ, bị quấy-nhiễu, không giờ khắc nào yên-ổn, do nộc-độc của Ái-dục. Muốn dập tắt cái tham tâm vô độ ấy, chỉ có cách xa lìa thế sự, dứt bỏ cái khổ của đời. Người nào tự thấy không chịu đựng nổi với cái khổ ấy thì cứ trút bỏ nó đi. Đang cơn đau gặp thuốc điều trị, còn muốn gì nữa, còn chờ gì nữa?

Diệt-Diệu-Đế tức là diệt Ái-Dục.

* * *

Khổ bệnh đã tiết lộ, căn bệnh đã khám phá, phương pháp giải độc đã tìm ra, bây giờ tới lúc phục-dược để trừ căn. Luơng dược nầy không ai bán, cũng không tốn kém chi cả. Nó là một thứ thuốc đạo-đức, có tám vị:

- Chánh-Kiến (Sammã Ditthi): Hiểu biết chân-chánh, ngay thẳng, đúng đắn, xác-thật, đề tìm chân-lý.

- Chánh-Tư-Duy (Sammã Sankappa): Quyết định đúng đắn, ý chí cương-quyết, suy-xét tường-tận, để bước lên con đường giải-thoát, lập-hạnh từ-bi hỷ-xả, không lo nghĩ đến oán-thù nhiểu-hại chúng-sanh.

- Chánh-Ngữ (Sammã Vãcã): Dùng lời nói chánh-trực, chân-thật, nhất-định, không nói dối, không nói hành, không nói lời thô-lỗ, không nói chuyện vô-ích.

- Chánh-Nghiệp (Sammã Kammanta): Làm mọi việc lành, tránh mọi điều ác, không sát-sanh, không trộm cắp, không tà-dâm.

- Chánh-Mạng (Sammã Ãjĩva): Nuôi mạng bằng những phương-pháp chân-chánh; tránh nghề hung-ác như đồ tể, thợ săn, bán thuốc độc, bán khí giới.

- Chánh-Tin-Tấn (Sammã Vãyãma): Sốt-sắng dập tắt khuynh-hướng xấu-xa sẵn có hoặc sắp có, tăng-cường khuynh-hướng tốt đẹp đã có hoặc sắp có.

- Chánh-Niệm (Sammã Sati): Phải làm chủ lấy mình, lanh trí, ghi nhớ và luôn luôn biết mình, chú-ý đến hành-động, cảm-giác, tư-tưởng của mình.

- Chánh-Định (Sammã Samãdhi): Thực-hành thiền-định, từ thấp lên cao, để rèn-luyện tâm-trí, khai thông trục-giác.

Đây là Đạo-Diệu-Đế, con đường đi đến nơi diệt tận những thống-khổ, tức là Niết Bàn.

57- Buổi lễ khai đạo có đem lại kết quả chi cho năm thầy Kiều-Trần-Như chăng?

Năm thầy nhìn nhận Đức-Phật là đuốc-Tuệ để soi-sáng thế-gian và xin thọ-giáo làm đệ-tử. Đức-Phật liền thâu nhận họ vào hàng Thinh-văn đầu tiên trong Giáo-đoàn Tăng-lữ và phán rằng: "Nầy chư môn-đệ, đạo pháp đã được minh-khai, từ nay các thầy đã hoàn-toàn là bậc Thánh-nhân giải-thoát mọi điều khổ-não".

58- Vị nào được chứng quả trước nhất?

Ông Kondanna (Kiều-Trần-Như). Tuệ-nhãn viên-minh thấu rõ chân-lý, ông đã chứng quả thứ tư, cùng tột trong hành Tứ-Thánh gọi là Đại A-La-Hán.

Bốn vị sau, lần lượt cũng đồng chứng quả như ông, sau khi Đức-Phật thuyết ba lượt pháp Tứ-Đế cho các thầy nhận thức rõ rệt.

59- Ngoài mục đích tế-độ năm thầy Kiều-Trần-Như, Đức-Phật còn có ý định chi khác chăng?

Đức-Phật nhắm vào hai mục đích: Khai đạo và thành lập Giáo-Hội Tăng-già. Sau khi chuyển Pháp-luân, Đức-Phật thâu nhận năm vị đệ-tử A-La-Hán vào hàng Tỳ-Khưu (Bhikkhu) để chung lo việc Hoằng-pháp của Ngài.

Từ nay trong Phật-Giáo có ba ngôi chí-tôn:

- Ngôi Phật chính là Đức-Phật vị Giáo chủ sáng lập đạo-Phật.

- Ngôi Pháp là Giáo-Pháp của Ngài

- Ngôi Tăng là Hàng Thinh-Văn trong bốn bậc Thánh:

* Tu-Đà-Hườn

* Tu-Đà-Hàm

* A-Na-Hàm

* A-La-Hán

Ba ngôi ấy cũng gọi là Ngôi Tam-Bảo, rất quí báu, đáng cho chúng-sanh nương nhờ để tìm đường giải-thoát, đáng cho chúng-sanh lễ bái cúng-dường. Người nào gặp duyên may, phát tâm tín-ngưỡng, dâng cúng vật thực, thuốc men, y-bát, chỗ ở đến các Ngài thì sẽ được hưởng nhiều phước báu. Các Ngài đã hoàn toàn giải-thoát, thân tâm trong sạch, không còn một bợn trần-nhơ, một tí tội-lỗi, ví như phước điền để cho chúng-sanh gieo trồng giống lành, dọn đường thẳng tiến đến Niết-Bàn.

60- Định nghĩa của các danh từ như Tỳ-Khưu, Thinh-Văn, Thánh-Tăng, khác nhau thế nào?

a) Tỳ-Khưu (Bhikkhu) là thầy tu chánh thức trong Phật-giáo, thường ngày đi trì-bình khất-thực để nuôi mạng. Xin được món chi ăn món nấy, không được đòi hỏi cùng khen chê và mỗi ngày chỉ được phép ăn trước giờ Ngọ. Có hai hạng Tỳ-Khưu:

1. Trong thời kỳ Đức-Phật còn tại thế, những người đã có tu-hành nhiều kiếp, được duyên-dầy quả-đủ, khi nghe Đức-Phật thuyết-pháp liền chứng đạo-quả Tứ-Thánh, từ Tu-Đà-Hườn đến A-La-Hán và những người có nhiều duyên-lành, gần đến thời kỳ chứng đạo-quả, phát-tâm trong sạch xin xuất-gia theo Phật, liền được Đức Thế-Tôn cho xuất-gia. Lúc ấy chưa có điều-luật. Đức-Phật chỉ nói: "Vào đây thầy Tỳ-Khưu, để thực-nghiệm đời sống phạm-hạnh hầu diệt tận nguồn-khổ". Liền khi ấy người xin xuất-gia, nhiều ít chẳng hạn, dầu là người cư-sĩ hay ngoại đạo giàu sang hay nghèo hèn, mất hẳn sắc tướng trần-tục của họ, trở thành vị Tỳ-Khưu xuất-gia từ lâu. Các vị nầy có cái biệt-danh là Èhi Bhikkhu: Thiện-lai Tỳ-Khưu.

2. Sau lại số người xin vào đạo rất đông và có nhiều người không đủ điều-kiện, Đức-Phật phải chế-định ra qui-tắc gắt-gao: Người muốn xuất-gia ít nhất phải đúng 20 tuổi, phải có cha mẹ cho phép, phải là người có đầy-đủ sức-khỏe, không bệnh-hoạn, truyền-nhiểm, như phong cùi, ho lao, vv..., không thiếu nợ-nần, không bị án-tiết, không trốn-xâu lậu-thuế và phải trải qua một thời-gian tập sự, ít nhất là 4 tháng học giới-luật, trau-giồi hạnh-kiểm phải được một thầy Tỳ-Khưu kỳ-cựu ít nhất 10 năm kinh-nghiệm, thông suốt kinh-luật đứng ra bảo-đảm và trình-diện, để chịu khảo-thí trước một Giáo-Hội có từ 10 vị Tỳ-Khuu sấp lên thông hiểu Phật-Pháp. Khi được Ban Giám khảo chấp-nhận thì vị thầy tu liền được đặt vào một địa vị cao-thượng. Địa vị ấy luôn luôn phải biểu hiện bằng cử-chỉ, hạnh-kiểm, hành-động, lời nói, tư-tưởng cao đẹp hơn người thế-tục.

Trong Phật-giáo còn hạng Sa-di (Samanera) là những đạo-tiểu từ 7 tuổi sắp lên, được các vị Trụ-trì thâu nhận vào học kinh-luật, chờ đúng tuổi xuất-gia Tỳ-Khưu.

b) Thinh-Văn là những thầy Tỳ-Khưu hoặc Sa di chỉ nghe lời thuyết pháp của Đức-Phật mà chứng ngộ được Chân-lý, đắc đạo-quả Tứ-Thánh.

c) Thánh-Tăng là các vị Tỳ-Khưu đã vào dòng Thánh như Chư Thinh-Văn nói trên.

B. Từ IsipaTana (Lộc-Giả) đến thành Bénarès (Ba-La-Nại)

61- Độ được năm thầy Kiều-Trần-Như rồi, Đức-Phật đi đâu?

Từ rừng Lộc-giả, Đức-Phật và năm thầy Kiều-Trần-Như sang qua thành Bénarès, cách đó 8 cây số về hướng Nam. Đến nơi có một thầy Bà-La-Môn xin xuất-gia vào hàng Tỳ-Khưu để phục-vụ Đức-Phật. Ông ấy tên Naradatta, con của người chị ruột và học trò kế-nghiệp của Đạo-sĩ Asita.

Ba mươi lăm năm trước về trước, lúc Bồ-Tát Siddhattha ra đời, có ứng-hiện điềm-lành. Đạo-sĩ Asita cùng một chú tiểu là cháu của ông đương tu trên núi Hy-Mã-Lập-Sơn, đoán biết có quế-nhân xuất hiện, nên hai cậu cháu hạ san tìm đến thành Kapilavastu, xin ra mắt Hoàng-tử để xem tướng cho tường tận. Xem rồi Đạo-sĩ Asita cho Đức Vua Suddhodanna biết rằng Hoàng-tử lớn lên sẽ xuất-gia tu-hành đến quả vị Phật. Xét lại thấy tuổi ông đã già không thể sống đến thời kỳ Bồ-Tát thành đạo, để nhờ Ngài tế-độ, ông tủi-phận than khóc. Trở về núi, trước khi qua đời, Đạo-sĩ Asita khuyên cháu lo trau-giồi thiền-định và dọn mình chờ ngày thọ-giáo với Đức-Phật. Ông Naradatta đoán biết Đức-Phật sẽ đến Bénarès, nên chực đón Ngài. Được nghe giáo-lý của Đức Thế-Tôn, ông Naradatta liền ngộ-đạo, chứng quả A-La-Hán. Ông lấy pháp-danh là Maha Kãtyãyana. Về sau ông là một sứ-đồ quan-trọng giúp Đức-Phật rất đắc-lực; chính ông lãnh sứ-mạng đem Phật-Pháp đi truyền bá về miền Tây và Bắc Ấn-Độ, tận xứ Pamirs (Nga và A-Phú-Hản).

62- Đức-Phật còn độ được ai nữa chăng?

Trong một trường hợp khác thường, Đức-Phật độ một gã thanh-niên danh-tiếng, tên Yasa (Cũng gọi Yasas hay Yosada), con duy nhất của một nhà triệu-phú tại Bénarès. Gã thanh niên nầy sống một cuộc đời đầy hạnh-phúc, chẳng thua kém một vị Hoàng-tử, trong một tòa lầu cực-kỳ sang-trọng, với một người vợ đẹp và một nhóm hầu-thiếp. Một đêm nọ, thức-giấc, chàng dòm thấy những người yêu của chàng, đương say-mê trong giấc-điệp, nằm sóng-sượt như những thây ma, chàng liền phát tâm ghê-gớm, nhờm-chán; rồi nghĩ đến cuộc đời, chỉ có cái dạng bề ngoài làm cho chàng mê-đắm, quên tìm một lẽ sống cao-thượng, khác thường, thích hợp với phẩm-cách của người thiện trí-thức. Suy-tính đến đó, dường như có một mãnh-lực vô hình thúc đẩy, chàng phải mau mau tẩu-thoát khỏi nhà, để tìm hạnh-phúc siêu-việt vĩnh-viễn. Chàng liền mở cửa xuống lầu ra đi. Trên buớc đường vô-định, chàng đến bờ sông Vãnãrã; thấy nước cạn, cát phơi trắng trẻo, chàng bỏ dép, xăn quần lội qua sông, đến xóm Vãrãnãsi, thuộc về ngoại ô của thành Bénarès, ở giữa hai ngọn rạch Vãnãrã và Asĩ, rất thanh-vắng lại có nước trong gió mát. Chính nơi đây là chỗ Đức-Phật và 6 vị đồ-đệ tạm-trú dưới cội cây cổ-thọ. Đi trờ tới chàng gặp Đức-Phật và 6 vị A-La-Hán đương ngồi tỉnh-tọa, hào-quang sáng rở. Chàng mừng gặp được Thánh-Nhân, liền đến quỳ lạy đảnh-lễ và xin thọ-giáo. Đức-Phật biết duyên-lành của chàng Yasa đã đến, nên cho xuất-gia làm Thiện-lai Tỳ-Khưu (Èhi Bhikkhu), rồi giảng đạo cho nghe; trong chốc lát thầy Yasa chứng đạo-quả A-La-Hán.

Sáng ngày, thấy mất chàng, cả nhà tuôn ra đi kiếm cùng khắp mọi nơi. Cha mẹ chàng tới bờ sông Vãnãrã gặp đôi dép của chàng, lội qua sông thấy chàng đã xuất-gia đầu Phật. Cha mẹ khóc-lóc khuyên-nhủ bảo trở về cọng hưởng gia-tài đồ-sộ, mà chàng là người kế-nghiệp duy-nhất. Đức-Phật cho biết chàng Yasa đã đắc quả Thánh-Nhân rồi, không còn sống chung với gia-đình được nữa và thuyết-pháp giảng đạo cho cha mẹ chàng nghe. Hai ông bà thức-tỉnh xin quy-y thọ-giới làm người cận-sự nam và cận-sự nữ chánh-thức trong Phật-giáo. Vợ và hầu-thiếp của chàng cũng đến xin quy-y thọ-giới và buộc lòng phải để cho chàng theo hầu Đức-Phật.

Gia-đình của Đại-Đức Yasa là người thiện-nam tín-nữ đầu tiên, chánh thức quy-y Tam-Bảo và thọ-trì Ngũ-giới nghĩa là người xin nương nhờ nơi Phật-Bảo, Pháp-Bảo, Tăng-Bảo và nguyện trọn đời không sát-sanh, không trộm cắp, không tà-dâm, không nói dối và không uống rượu.

63- Tại sao ông Yasa, một thanh niên giàu có, hạnh-phúc dồi-dào, tương-lai tốt đẹp, lại có tư-tưởng và chí-hướng khác thường như thế?

Theo lịch sử, ông Yasa là người đã tạo nhiều duyên lành trong tiền-kiếp để làm nền tảng cho chí-nguyện giải-thoát, người như thế trong đời thật hy-hữu. Ông là một trong 33 người đồng tâm đã làm nhiều công-tác từ-thiện, giúp khó trợ-bần, tu-kiều bồi-lộ, cất nhà nghỉ mát nơi các ngã ba đường, bố-thí nước cho người đi đường, thí cơm, thí cháo cho người thiếu hụt. Khi mãn-kiếp, 33 người ấy được siêu-sanh về cõi trời, cọng hưởng hạnh-phúc lâu dài. Người làm đầu chính là Vua trời Đế-Thích Sakka.

Thưở Bồ-Tát Siddhattha ra đời, có hai vợ chồng vị triệu-phú thương-gia tại Bénarès, không con kế-nghiệp, ông chồng buồn rầu. Bà vợ khuyên chồng đến cây đa cổ-thọ, kế-cận bên nhà, khấn-vái với vị Thọ-thần cho bà sanh được một mụn con trai. Ông chồng nghe lời, sắm lễ-vật đến gốc đa cầu-khẩn và nguyện sẽ cất một ngôi chùa xứng-đáng để thờ vị Thọ-thần. Bà vợ nghe lời van-vái quan-trọng của chồng, sợ nếu ông Thọ-thần làm lơ, thì chồng bị mắc lời thề oan-uổng, nên bà lật-đật thêm rằng nếu lời cầu-khẩn của chồng bà không được kết-quả, bà sẽ đốn cây đa.

Ông Thọ-thần nghe vậy lo sợ, biết rằng đàn bà có đức-tin, nhưng khi họ không được vừa lòng, họ cũng dám trả thù; mà ý muốn của hai ông bà triệu-phú nầy lại vượt khỏi quyền-lực của mình; nếu lo không kham sẽ mất chỗ ở. Ông Thọ-thần lật-đật lên cầu-khẩn Vua trời Đế-Thích. Trời Đế-Thích bảo ông an-tâm trở về. Chính lúc ấy, một trong 33 vị trời sắp mãn tuổi thọ, phải hạ-sanh xuống trần. Trời Đế-Thích khuyên bạn mình nên thọ-sanh vào nhà vị triệu-phú ở Bénarès. Ông nầy chối từ vì ông đã lập nguyện giải-thoát trong kiếp chót ở thế-gian; nếu sanh vào nhà giàu có, ắt khó bề xuất-gia tu-hành. Trời Đế-Thích hứa sẽ giúp bạn trong lúc cần thiết, để hướng dẫn bạn tìm đường giải-thoát. Ông liền chịu xuống làm con nhà triệu-phú ở Bénarès, nên khi dứt tuổi thọ ở cung trời Đế-Thích, ông hạ sanh làm con của vợ chồng ông trưởng-giả và được dặt tên là Yasa.

Lúc Đức-Phật đến ngụ tại xóm Vãrãnãsi, chính Trời Đế-Thích đã thức-tỉnh ông Yasa và giục ông nửa đêm thức-giấc đi tìm Đức Thế-Tôn. Nhờ vậy ông được nghe pháp và chứng Đạo-quả A-La-Hán.

64- Tại Bénarès còn ai xuất-gia theo Phật nữa chăng?

Tin đồn một vị thanh-niên triệu-phú nửa đêm bỏ nhà đi tìm Đức-Phật xin xuất-gia và đắc quả A-La-Hán, làm chấn-động cả thành Bénarès. Năm mươi bốn (54) bạn thanh-niên trí-thức của ông Yasa, trong hàng Bà-La-Môn, công-khanh, vương-tôn, rủ nhau đến xin thọ-giáo xuất-gia theo Phật, tinh-tấn thực-hành thiền-định theo phương-pháp dạy bảo của Đức Thế-Tôn, lần lượt kẻ trước ngưòi sau đều chứng quả A-La-Hán.

65- Tại sao các thanh-niên trí-thức ấy không chịu hưởng giàu sang, lại ly-gia cắt ái một cách dễ-dàng và chứng quả A-La-Hán mau lẹ như thế?

Các bạn của ông Yasa cũng như ông là hạng người đã tu-hành nhiều kiếp và đã tạo nhiều phúc-hậu, nên được sanh-trưởng trong gia-đình giàu sang, lại sẵn có bẩm-tính thông-minh, thường suy-xét thấy cuộc đời là giả-tạm, hằng nuôi chí-nguyện giải thoát. Gặp được Đức-Phật làm thầy hướng-dẫn, các ông ly-gia thoát-tục một cách dễ-dàng. Người sẵn có Trí-Tuệ, khác thường lại được Đấng Giác-Ngộ khai tâm truyền đạo, thì đường vào Niết-Bàn hẳn thật không xa, đối với bậc đại-căn ấy.

66- Đức-Phật có giao phó nhiệm vụ chi cho các vị đệ-tử A-La-Hán của Ngài chăng?

Sau 5 tháng khai đạo, kể luôn 3 tháng Kiết-hạ (trụ lại một chỗ trong mùa mưa) tại Bénarès, tính ra Đức-Phật đã độ được 60 vị đại đệ-tử đắc quả A-La-Hán, thông rõ giáo-lý cao-siêu mầu-nhiệm về đạo giải-thoát. Mùa mưa vừa chấm dứt, Đức-Phật nhóm 61 vị A-La-Hán bảo phải tách ra đi riêng từ vị, cùng khắp mọi nơi, đem đạo giải-thoát phổ-cập trong dân-gian.

67- Đức-Phật nói chi với chư vị A-La-Hán ấy?

"Nầy chư môn đệ, các thầy đã hoàn-toàn giải-thoát khỏi vòng sanh-tử luân-hồi; các thầy nên khởi hành châu du từ xứ nầy sang xứ khác, đem giáo-lý giải-thoát truyền bá cho tất cả chúng-sanh; vì lòng từ-bi đối với đời, mỗi thầy tách ra đi mỗi nơi, ban-bố an-vui hạnh-phúc, cứu-độ Chư-Thiên và nhân-loại. Nhiều người sẵn có tâm đạo và thiện-ý, nếu họ không nghe được giáo-lý giải-thoát của Như-Lai, họ sẽ sa-đọa. Bằng nghe được họ sẽ thọ-giáo với các thầy và sẽ liễu-ngộ được chân-lý."

C. Từ Bénarès trở lại Buddha-Gaya (Bồ-đề đạo-Tràng)

68- Sau khi giao phó nhiệm vụ Hoằng-pháp cho chư vị A-La-Hán, Đức-Phật đi đâu?

Sau khi các vị Thánh-Tăng chia nhau mỗi vị đi mỗi hướng. Đức-Phật lên đường trở lại rừng Uruvela (Chỗ Ngài thành đạo).

Chưa ra khỏi địa-phận Bènarès, Đức-Phật gặp một nhóm 30 thanh niên hơ hải chạy đến hỏi Ngài:

- "Bạch Sa-môn, Ngài có gặp người phụ-nữ nào đi về ngỏ nầy chăng? Chúng tôi 30 anh em cùng đi du-ngoạn với một người kỵ-nữ theo ca hát giúp vui; lúc chúng tôi tấm sông, mãng vui chơi đùa giỡn với nhau, cô ấy trộm hết đồ trang sức và lén trốn mất dạng".

Đức-Phật vui-vẻ đáp lại:

-"Nầy các cậu, tại sao các cậu luống-công đi tìm một người phụ-nữ, mà các cậu không chịu khó tìm cho ra các cậu?"

Lời nói của Đức-Phật làm rung-động tâm-hồn các gã thanh niên; họ chợt tỉnh hối-hận và hân-hoan thỉnh cầu Đức-Phật giảng pháp cho nghe, rồi cả bọn thỏa-thích xin xuất-gia, theo hầu Đức-Phật. Thầy trò vầy-đoàn trực-chỉ đến rừng Uruvela.

69- Đức-Phật nói cách nào mà cảm-hóa được dễ-dàng 30 thanh niên đang trụy-lạc?

Những thanh niên nầy cũng là hạng người có tu-hành nhiều kiếp, như ông Yasa và các bạn của ông. Những người sống vào thời kỳ Đức-Phật ra đời, lại được gặp Đức-Phật khai-tâm điểm-đạo là người đại-căn thượng-trí, có nhiều duyên-lành được tế-độ. Đức-Phật chỉ thốt một câu vắn-tắt, mà họ đã thấu-triệt được ý-nghĩa kim-ngôn và nhận-thức chân-lý; tìm cái chân-tâm siêu-việt bên trong, ấy mới là tìm sự an-lạc cao-thượng của đạo giải-thoát. Với bậc Trí-Tuệ, không cần phải nói nhiều; Đức-Phật biết chỗ khai-sáng của người, nên Ngài chỉ nhấn mạnh một vài lời, đủ cho họ tỉnh-ngộ.

70- Đức-Phật trở lại Uruvela với mục-đích chi?

Đức-Phật biết trong vùng Uruvela có nhóm Bà-La-Môn quan-trọng, thuộc phái Jatila thờ thần lửa; người cầm đầu là 3 anh em ruột, nổi tiếng là người kế-nghiệp cho một vị Đạo-sĩ tiền-bối đại tài tên Kassapa. Ba vị đầu sư nầy chiếm một vùng rộng lớn, dọc theo bờ sông Ni-Liên, ẩn-dật dưới những chòi tranh với rất nhiều đệ-tử và súc-vật chuyên-tu khổ-hạnh, cúng-tế phức-tạp, thông-suốt các khoa thần học, vũ trụ-luân, lại rất giỏi về triết-học văn chương (Sanscrit), nên được dân-chúng cảm-mộ sùng kính.

Muốn cảm-hóa 3 nhóm nầy không phải là chuyện dễ, bởi Đức-Phật chủ-trương thuyết "Vô-Ngã", trái ngược với chủ-nghĩa "Hữu-thần" của 3 anh em ông Kassapa. Bằng khuất-phục được họ thì hẳn thật là một sự vẻ-vang cho Phật-Giáo. Đức-Phật tin-tưởng nơi sứ-mạng cứu-thế của Ngài, nên Ngài trở lại Uruvela, khôn khéo đến xin tá-túc với người anh cả. Ông Kassapa anh, vị trưởng lão rất hiền-từ, không thể từ-chối được, nên cho Đức-Phật vào ở với ông. Nhưng sau khi biết vị Sa-Môn trẻ tuổi nầy được dân-chúng ở vùng lân-cận sùng kính, ông đem lòng ngờ-vực rằng Đức-Phật là một người đối thủ nguy-hiểm. Thấy không thể dùng lý-thuyết để cảm hóa ông Kassapa, Đức-Phật định phải dùng phép thần-thông mới có thể thắng-phục lòng ngã-mạn cứng rắn của ông nầy. Nhờ Tha-Tâm-Thông nên lúc nào biết ông Kassapa cố ý muốn xua-đuổi Ngài thì Ngài biến mất; khi biết, ông hối-hận, Đức-Phật hiện ra. Trong đêm khuya thanh-vắng thường có Trời Phạm-Thiên (Braham) và Trời Đế-Thích (Indra) đến viếng Đức-Phật; hào-quang của 2 vị Thiên-Vương chiếu sáng rực-rở cả một góc trời, ông Kassapa biết Đức-Phật có khách quí, nhưng trong bụng vẫn đinh-minh rằng Sa-Môn Cồ-Đàm không thể sánh bằng ông. Khi ông Kassapa muốn dùng đồ-đạc trong nhà như ghế ngồi, hoặc chén dĩa, hoặc đồ tế-lễ thì đồ-đạc ấy biến mất. Khi lấy củi đem ra chẻ để đốt lửa cúng thần, củi ấy lại cứng như đá, chẻ không bể. Khi muốn đốt lửa, lửa lại không cháy; khi múc rượu đổ vào lửa, rượu lại dính trong muỗng không rớt ra; rồi thình-tình trật-tự trở lại như xưa. Mỗi khi xảy ra những chuyện lạ-thường phiền-phức như thế ấy, các thầy Bà-La-Môn nghi cho thầy Sa-Môn Gotama đứng xa dùng phép lạ phá-khuấy nhưng họ vẫn thấy thầy Cồ-Đàm thản-nhiên. Tuy vậy các thầy cũng tự tin rằng các thầy có pháp-thuật cao-siêu không ai bằng và họ là bậc Thánh-nhân siêu-quần trác-tuyệt hơn thầy Sa-Môn Gotama.

Đức-Phật thấy cần phải dùng một phép thần-thông khích-động hơn nữa, nên Ngài xin ông Kassapa cho Ngài ngủ trong chòi đốt lửa cúng thần. Ông Kassapa thành-thật khuyên thầy Sa-Môn Gotama chớ nên dễ-duôi vì nơi ấy có con rồng dữ-tợn thường hay vãng-lai, mà ai ai cũng ghê-sợ. Đức-Phật cố nài-nỉ xin cho được. Vào đến nơi quả thật con quái vật hiện ra dương oai với Đức-Phật. Khói lửa bốc cháy rần rần, tuôn ra mấy lỗ cửa, làm cho nhóm Bà-La-Môn kinh hồn, xúm nhau đem gào chuyền nước chửa lửa. Kết cuộc Đức-Phật cảm thắng được con ác-thú ấy và để nó trong bình-bát, đem ra cho các thầy Bà-La-Môn xem. Tuy nhiên bọn Bà-La-Môn cũng chưa chịu qui-phục Đức-Phật.

Kế đó một trận bảo-lụt làm cho nước sông Ni-Liên tràn bờ và lôi cuốn các chòi tranh. Ông Kassapa lo sợ cho số-phận của thầy Sa-Môn Gotama, chèo thuyền đến tiếp-cứu. Đến nơi thấy Đức-Phật đương lặng-lẽ đi kinh-hành trên dòng nước cuộn chảy như thác đổ. Chừng ấy ông Kassapa mới chịu nhìn-nhận tài-năng siêu-việt của vị Sa-Môn trẻ tuổi và mọp lại dưới chân Đức-Phật. Năm trăm đồ-đệ của ông cũng đều qui-phục. Trong lúc nhiệt-tâm hoan-hỷ, các vị tân tín-đồ khuân liệng tất cả y-phục và vật dùng để thờ cúng thần lửa xuống sông Ni-Liên. Hai ông Kassapa-Em, ở vào phía hạ-lưu, thấy đồ-đạc thường dùng của anh mình trôi lênh-đênh giữa dòng, hốt hoảng kéo hết 500 đồ-đệ đến tiếp cứu. Đến nơi thấy anh mình và cả bọn đã xuất-gia theo Phật, hai ông Kassapa-Em và 500 tín-đồ cũng đồng xin thọ-giáo làm Tỳ-Khưu.

D. Từ Uruvela đến thành Rajagaha (Vương-Xá)

71- Thắng-phục được ba anh em ông Kassapa rồi Đức-Phật định đi đâu nữa?

Cả ngàn thầy Bà-La-Môn đã trở thành những vị Tỳ-Khưu khất-sĩ du-phương, vấn-đề sinh sống cần phải giải-quyết mau lẹ, bởi dân-chúng ở các xóm chung-quanh rừng Uruvela và trong thành Gaya kế-cận không đủ sức cung-cấp vật-thực mỗi ngày. Đức-Phật và đoàn tân khất-sĩ lên đường nhắm hướng Đông-Bắc trực chỉ đến thành Rahagaba (Vương-Xá), kinh-đô- xứ Magadha (Ma-Kiệt-Đà) của vua Bimbisãra (Tần-Bà-Sa), là nơi phong-phú và dân-cư đông-đảo. Vã lại 7 năm về trước, lúc mới xuất-gia tìm đạo, Bồ-Tát Gotama đã được vua Bimbisãra hứa chia hai giang-san, nếu Bồ-Tát chịu trở lại trong đời trị-vì thiên-hạ; nhưng Bồ-Tát từ-khước. thấy không thể cầm-cọng vị Sa-Môn trẻ tuổi đương hăng-hái tìm đạo, vua Tần-Bà-Sa yêu cầu Bồ-Tát, khi thành công đắc quả, xin trở lại tế-độ. Ngày nay đã chứng quả Chánh-Giác rồi, Đức-Phật phải tìm gặp Đức vua cho khỏi thất hứa. Đến nơi, Đức-Phật và đoàn tùy-tùng tạm trú ngoài thành, trong cụm rừng Yatthivana (Rừng tre cao lớn thường dùng để làm sào, nên gọi là Rừng sào).

Hay tin Đức-Phật đến, vua Bimbisãra cùng bá-quan trong trào, các thân-hào phú-gia, ra nghinh-tiếp rất trọng-thể và thỉnh Đức-Phật cùng Chư-Tăng vào đền thọ-thực. Sau buổi trai-tăng, vua Bimbisãra ngỏ ý dâng vườn thượng-uyển "Trúc-Viên" cho Đức-Phật để tiện bề làm nơi Hoằng-pháp, bèn lấy bình vàng dựng nước, rót trên tay Đức-Phật và bạch rằng: "Bạch Đức Thế-Tôn, trẫm xin dânh cúng vườn Trúc-Lâm đến Ngài và Chư-Tăng". Đức-Phật thọ-nhận, rồi giảng-đạo và phúc-chúc cho Đức vua; sau cùng Ngài dùng lời dịu-ngọt khuyến-khích làm cho phấn-khởi đạo-tâm của vua Bimbisãra. Vua liền xin qui-y làm thiện-nam trong Phật-Giáo.

Lần đầu tiên Giáo-đoàn Tăng-lữ được làm chủ một vuông đất rộng lớn, nơi ngoại-ô Vương-Xá, tiện bề cho các thầy Tỳ-Khưu du-phương tạm-trú và cho tín-đồ tới lui nghe pháp học đạo.

Đức-Phật nhập hạ thứ nhì nơi vườn Trúc-Lâm (Veluvana), trong mùa mưa sấp tới và trải qua thời-gian Hoằng-pháp Đức Thế-Tôn thường trú ngự nơi đây.

72- Tại Rajagaha (Vương-Xá), Đức-Phật còn thâu-phục được ai?

Tại Vương Xá, Đức-Phật thâu được hai vị Đại Đệ-tử là ông Sariputa (Xá-Lợi-Phất) và ông Moggalãna (Mục-Kiền-Liên).

73- Xin cho biết tiểu-sử của hai vị Đại Đệ-tử ấy và nhân-duyên đưa hai Ngài đến gặp Đức-Phật?

Ông Oupatissa thường kêu là Sariputa (tên của mẹ ông) và ông Kolita thường kêu là Moggalãna (tên của họ ông) đều sanh trưởng trong một làng kế-cận kinh-đô Vương-Xá gọi là làng Nalanda. Hai ông là con nhà Bà-La-Môn giàu có, lại là bạn đồng-môn, tài-năng xuất chúng, học-thức uyên-thâm. Địa-vị xã-hội của hai thanh niên dành sẵn cho họ một tương-lai rực-rở. Một ngày nọ, hai anh em rủ nhau đi dự một cuộc lễ hành-hương, có bày bố buôn-bán một đám chợ-phiên. Giữa lúc thiên-hạ vui mừng ăn lễ, ông Sariputa lại nảy sanh trong trí một tư-tưởng lạ thường: "Trong vòng 100 năm nữa, đám đông có mặt tại đây sẽ hóa ra người thiên-cổ. Không nhận-thức mình là người đương đi đến chỗ chết, nhóm người nầy thản-nhiên vui-say theo trò chơi thế-sự; thật đáng thương, đáng buồn giùm cho họ". Nghĩ như vậy, ông Sariputa liền tỏ ý-tưởng ấy cho bạn mình nghe. Ông Moggalãna cho biết rằng ông cũng đương suy-nghĩ như thế và đương bối-rối trước cảnh phù-hoa của thế-gian. Hai người bạn tâm-đồng ý-hiệp liền rủ nhau đến xin thọ-giáo với Đạo-sĩ Sanjaya, một trong sáu vị Lục-sư danh tiếng đương tu-luyện với 250 đồ-đệ; trong khu rừng gần thành Vương-Xá. Khi vào tu rồi, hai ông thấy học-thuyết của Đạo-sĩ Sanjaya không thích hợp với trình độ mình, nên định đi tìm một vị Minh-sư cho xứng-đáng và cam-kết với nhau, khi một trong hai anh em người nào gặp được Minh-sư, phải mau mau báo tin cho biết.

Vì sẵn có tiền-duyên, nên chẳng bao lâu họ gặp Đức-Phật.

74- Hai ông Sariputa và Moggalãna gặp Đức-Phật trong trường-hợp nào?

Trên đường đi Hoằng-pháp, vị A-La-Hán trẻ tuổi trong nhóm năm thầy Kiều-Trần-Như là ông Assaji (ắt-bệ: Mã-thắng) đến Vương-Xá gặp Đức-Phật tại Trúc-Lâm, tạm trú nơi đó ít ngày. Một bữa nọ, sáng sớm Đại-Đức Assaji vào thành Vương-Xá khất-thực. Tình cờ ông Đạo-sĩ Sariputa đi tới gặp Đại-Đức Assaji, thấy sắc diện của Ngài sáng-rở, y-phục chỉnh-tề, đi đứng trang-nghiêm. Ông Sariputa tự nói: "Hẵn thật đây mới là một vị Sa-Môn, nếu chưa đắc đạo quả Thánh-nhân thì cũng là một bậc đuơng tiến vào dòng Thánh, chẳng sai vậy; ta nhất định phải đến gần Ngài để dò-la cho tường-tận". Đạo-sĩ Sariputa chậm-rãi theo sau, chờ cho Đại-Đức Assaji khất-thực xong, quay bước trở về, ông mới lại gần cung kính xá-chào và hỏi:

"Bạch Ngài tinh-thần của Ngài đầy vẻ trầm-mặc, sắc diện trong trắng sáng-rở; chẳng hay Ngài nương nơi sự hướng dẫn của ai, mà được giải-thoát ra khỏi trần-tục? Tôn-sư của Ngài là ai? Ngài theo Giáo-Pháp của ai?"

-"Nầy ông bạn, thầy của tôi là vị Đại Sa-Môn, thuộc dòng Sakya (Thích Ca) là người đã hoàn-toàn giải-thoát. Chính nhờ sự hướng-dẫn của Ngài, mà tôi được xuất-gia thoát-tục. Tôn-sư của tôi là Đức-Phật Gotama".

"Bạch Đại-Đức, Tôn-sư của Ngài nói những chi? Dạy điều chi? "

-"Nầy ông bạn, tôi chỉ là một đồ-đệ sơ-cơ, xuất-gia chưa được bao lâu; tôi không thể trình bày trọn cả Giáo-Pháp của thầy tôi cho ông bạn được; nhưng tôi có thể tỏ cho ông biết sơ-lược phần chủ-yếu thôi".

"Bạch Ngài, như vậy cũng được; dầu Ngài nói ít, nói nhiều cũng không sao, tôi cần thấu rõ phần chủ yếu thôi".

Đại-Đức Assaji liền trả lời vắn-tắt rằng:

"Các pháp đều sanh ra bởi một nhân;

Đức Thế-Tôn đã chỉ cho thấy rõ nhân của nó.

Ngài cũng dạy cho biết sự diệt-tắt của nó.

Chính đó là Giáo-Pháp của vị Đại Sa-Môn".

Đại-Đức Assaji vừa dứt lời, Tuệ-nhãn của ông Đạo-sĩ Sariputa liền bật sáng (chứng quả Tu-Đà-Hườn) thấu rõ chân-lý; biết rằng cái chi sanh thì phải diệt. Ông liền nói: "Bạch Đại-Đức, mặc dầu chân-lý chỉ lược giải có bấy nhiêu lời, nhưng Ngài cũng đã tuyệt-diệt phiền-não, chứng được đạo-quả chưa từng thấy, từ triệu ức kiếp".

Sau khi từ tạ Đại-Đức Assaji và biết Đức-Phật đương ngự tại Trúc-Lâm (Veluvana), ông Sariputa liền đi báo tin cho ông Moggalãna.

Thấy ông Sariputa từ xa tiến tới, ông Moggalãna mừng rở chào hỏi: "Mừng Sư-huynh, hôm nay khí-sắc của Sư-huynh rất trầm-tỉnh, khiết bạch khác thường, chắc hẳn Sư-huynh đã tìm ra được con đường giải-thoát rồi, phải chăng? "

-"Quả thật như vậy, đạo-hữu".

"Vậy thì Sư-huynh cho tiểu-đệ biết với".

Ông Sariputa thuật lại sự gặp gở giữa ông và Đại-Đức Assaji, rồi đọc bốn câu kệ tóm lược phần cương-linh của đạo giải-thoát cho ông Moggalãna nghe.

Vừa nghe qua Tuệ-nhãn của ông Moggalãna bật mở (đắc Tu-Đà-Hườn) thấu rõ chân-lý; biết rằng cái chi sanh thì phải diệt. Ông liền thốt lời: "Thưa Sư-huynh, mặc dầu chân-lý chỉ lược giải có bấy nhiêu nhưng Sư-huynh đã diệt được phiền-não, thấu đáo tâm trạng chưa từng thấy, từ triệu ức kiếp. Vậy thì chúng ta mau mau đi tìm Đức Thế-Tôn, chính Ngài là thầy của chúng ta".

Ông Sariputa liền nói: "Nầy đạo-hữu, còn 250 bạn đồng-môn của chúng ta, phải tính sao với họ? Vì cảm mến chúng ta mà họ còn ẩn-náo nơi đây. Vậy chúng ta nên cho họ biết ý-định của chúng ta, để tự họ liệu lấy". Ông Moggalãna đồng ý, hai ông liền triệu tập 250 Đạo-sĩ, thuật rõ đầu đuôi cho họ nghe, rồi ông Sariputa nói rằng: "Hai anh em chúng tôi nhất định đi tìm Đức-Phật để xin làm đệ-tử của Ngài ...". Ông Sariputa chưa kịp dứt lời, cả 250 Đạo-sĩ rộ lên xin đi theo. Họ nói: "Chúng tôi vì cảm mộ tài đức của hai thầy mới ẩn-náo lại đây, nay hai thầy đi xuất-gia dưới sự hướng dẫn của vị Đại Sa-Môn, xin hai thầy hoan-hỷ cho chúng tôi cùng theo với".

Ông Sariputa và Moggalãna đồng nói: "Vậy thì chư đạo-hữu, chờ anh em chúng tôi đi báo tin cho thầy Sanjaya hay đã". Đến nơi hai ông trình bày ba lượt cho Đạo-sĩ Sanjaya: "Bạch thầy, chúng tôi định đi tìm Đức-Phật để thọ-giáo, học đạo với Ngài". Ông Sanjaya cũng ba lượt trả lời: "Khoan đã, hai bạn chẳng nên đi, ở lại đây ba anh em chúng ta chung lo cai quản giáo đoàn". Hai ông Sariputa và Moggalãna cùng 250 Đạo-sĩ nhất định đi tìm Đức-Phật, đồng từ tạ thầy Sanjaya ra đi. Ông nầy câm giận, đến đổi phải thổ-huyết.

Từ xa Đức Thế-Tôn thấy hai ông Sariputa và Moggalãna hướng dẫn 250 Đạo-sĩ đến, Ngài kêu các thầy Tỳ-Khưu mà nói rằng: "Kìa các thầy, hai người đạo-hữu Kolita và Upatissa đã đến. Trong hàng đệ-tử của Như-Lai, hai người ấy sẽ là một cập hướng-đạo và có duyên lành nhiều nhất".

75- Tài đức của hai ông Sariputa và Moggalãna ra thế nào?

Hai ông Sariputa và Moggalãna cùng đoàn tùy-tùng vào đảnh-lễ Đức-Phật và xin xuất-gia. Đức Thế-Tôn hoan-hỷ thâu nhận làm đệ-tử và ân-cần chỉ dạy phương-pháp tham-thiền quán-tưởng. Sau một tuần-nhựt, ông Moggalãna đắc Đaọ-quả A-La-Hán. Qua tuần thứ hai, ông Sariputa cũng chứng quả A-La-Hán. Đoàn tùy tùng của hai ông phải trải qua một thời gian tu học, rồi cũng lần lượt đắc đạo quả cả thẩy.

Trong hàng đệ-tử của Đức-Phật chỉ có Đại-Đức Sariputa (hay Upatissa là bậc Trí-Tuệ viên thông tốt chúng. Đức-Phật giảng-pháp cao sâu đến đâu, Đại-Đức Sariputa đều thấu hiểu cả; rồi lần-lượt giải-thích lại cho các thầy Tỳ-Khưu nghe. (Trái lại trong nhiều thế-kỷ về sau, tác-giả nhiều quyển sách lại liệt Đại-Đức Xá-Lợi-Phất vào hạng thấp-thỏi, Trí-Tuệ chậm-chạp, không đủ sức hiểu giáo-lý cao-thâm nên Đức-Phật chỉ thuyết riêng cho ông những pháp cạn-cợt, gọi là pháp Tiểu-thừa).

Đại-Đức Moggalãna lại có một thiên-tài đặc biệt về pháp thần-thông. Ngài lên các từng trời và xuống các cảnh Địa-ngục một cách dễ-dàng và giúp Đức-Phật trong nhiều xứ-mạng rất khó khăn.

Hai vị A-La-Hán nầy gọi là Đại Đệ-tử, bên mặt và bên trái của Đức-Phật.

76- Đức-Phật còn độ được vị Đại Đệ-tử nào nữa, tại xứ Magadha chăng?

Ngài còn độ được một vị Đại Đệ-tử thứ ba tên Maha Kassapa (Maha Ca-Diếp). Chẳng nên lầm-lộn ông nầy với 3 anh em ông Kassapa trong nhóm Jatila, tại Uruvela.

77- Xin cho biết sơ lược sử-tích của ông Maha Kassapa?

Ông Maha Kassapa là con của một triệu phú gia trong xứ Magadha. Tài sản, ruộng đất, tôi tớ của ông không thua kém sự nghiệp của Đức Vua Bimbisãra. Ông Maha Kassapa là bậc Trí-Tuệ hiếm có trong đời. Vừa lớn lên, ông đã tỏ ra người không màng của cải, lại còn nhờm-gớm ái-tình nhục-dục. Vâng lời cha mẹ, ông buộc lòng phải cưới một người vọ rất xinh đẹp tại thành Vésali. Gặp cô nầy cũng đồng tánh nhờm ghét ái-tình như ông nên hai vợ chồng sống chung nhau trọn 12 năm mà không gần gủi nhau. Hai vợ chồng ông Maha Kassapa cũng đồng có chí-nguyện xuất-gia tìm đạo giải-thoát, nên hằng tập tánh ăn ở giản-dị. Ngũ chung trong một căn phòng rộng lớn, trên hai cái sạp nhỏ thấp; một đêm nọ, ông chồng thấy một con rắn đen vô phòng, lại xâm xâm phóng ngay tới cánh tay của bà vợ đang bỏ thòng xuống đất trong lúc ngũ quên. Ông Maha Kassapa lật đật chạy lại kéo tay vợ lên giường. Giật mình thức dậy, bà vợ nghi chồng mình có tư-tưởng không tốt. Hai vợ chồng mới nghĩ rằng nếu kéo dài sự sống chung như thế này, ắt có ngày sẽ nguy hại cho sự trinh-khiết đã gìn-giữ từ lâu, nên định tách ra mỗi người đi mỗi hướng, tìm nơi ẩn-dật tu-hành. Cha mẹ đã qua đời, vợ chồng ông Maha Kassapa giải-quyết cuộc xuất-gia rất dễ-dàng. Hai ông bà phóng thích tôi-trai tớ gái, bán hết gia-tài sự nghiệp lấy tiền bố-thí cho người nghèo khó, rồi chia tay nhau ra đi, mỗi người mỗi hướng tìm thầy học đạo.

Khi Đức-Phật đến Vương-Xá, ông Maha Kassapa đến xin qui-y thọ-giáo chẳng bao lâu ông đắc quả A-La-Hán và trở thành một vị Đại Đệ-tử, tín-cẩn nhất của Đức Bổn-Sư. Sau lại bà vợ được xuất-gia làm Tỳ-Khưu-ni đắc quả A-La-Hán. Kinh sách ghi rằng Đức-Phật tặng y Ca-Sa của Ngài cho Đại-Đức Maha Kassapa và đối đải ông như người bạn thân. Đại-Đức Maha Kassapa có uy tín lớn, nên sau giờ Niết-Bàn của Đức-Phật, Ngài đảm đương nhiều trọng-nhiệm: chủ-tọa lễ hóa-táng Đức-Phật tại Kurinara và sau đó 100 ngày, chủ-tọa Đại-hội Thánh-Tăng, kết-tập Tam-Tạng lần đầu tiên tại Rajagaha (Vương Xá).

78- Tại xứ Magadha, Đức-Phật còn thâu nhận ai nữa?

Rất nhiều thanh-niên, thuộc gia đình giàu sang trong xứ Magadha xin xuất-gia theo Đức-Phật.

79- Có sự phản-đối của dân chúng không?

Có. Dân chúng cho rằng Đức-Phật cảm-hóa thanh-niên, làm cho chồng xa vợ, cha mẹ xa con, tan nát gia đình, nên khi gặp các thầy Tỳ-Khưu họ chê báng mĩa-mai rất khó chịu:

Ông Sa-Môn đã đến trong kinh đô xứ Magadha (Ma-Kiệt-Đà). Ông đã cải hóa trọn cả đệ-tử của Đạo-sĩ Sanjaya.

"Chờ xem hôm nay ông còn cảm hóa ai nữa?"

Các thầy Tỳ-Khưu nghe vậy cũng xầm-xì bàn-tán, rồi đem câu chuyện bạch lại cho Đức-Phật nghe. Đức-Phật phán: "Nầy các thầy Tỳ-Khưu, dư-luận xôn-xao ấy không kéo dài đâu, trong vòng 7 ngày sẽ chấm dứt. Nếu có ai kiếm chuyện với các thầy, các thầy nên trả lời cho họ như vậy:

"Những trang hào-kiệt, những bậc Vĩ-Nhân,

Cảm hóa vì đạo chân-chánh,

Ai có thể oán-trách cho đúng lý,

Những người cảm-hóa vì đạo chân-chánh chăng?"

80- Rồi Đức-Phật có làm chi cho các gia đình được thỏa-mãn chăng?

Người ta nóng lòng vì chồng con bỏ nhà đi tu; thật ra Đức-Phật đâu có ép-buộc ai phải xuất-gia theo Ngài. Từ đó về sau Ngài đặt ra những điều kiện để hạn-chế sự thâu nhận giới tử, với mục đích chủ-yếu là bảo vệ quyền lợi và uy-tín cho Giáo-đoàn Tăng-lữ:

Những người có bệnh nan-y, truyền-nhiễm, kẻ sát-nhân, kẻ có tiền án và những người mà sự xuất-gia làm tổn-hại quyền-lợi kẻ khác như: những trẻ vị thành niên, những người tôi-tớ, những quân-nhân, những người trốn nợ, đều không được thâu nhận vào hàng Tỳ-Khưu. Các thanh thiếu niên muốn xuất-gia phải có cha mẹ cho phép và bảo đảm tánh-h?nh.

Điều luật nầy đã làm vừa lòng mọi người.

81- Tại sao Đức-Phật chưa định về Kapilavastu phổ-độ thân quyến của Ngài?

Đến Magadha là một quốc-gia cường thạnh, Đức-Phật được Bimbisãra (Tần-Bà-Sa-Vương) nhiệt thành sùng kính ủng hộ, nên Ngài thừa cơ-hội thuận lời, phổ-biến Giáo-Pháp sâu rộng trong dân-gian, Tăng-đồ và Tín-Đồ học thức và giàu có, càng ngày càng đông, thanh danh của Đức-Phật lẩy-lừng, nền tảng Phật-Giáo đã vững-chắc, nhưng Ngài cũng chưa vội trở về Kapilavastu (Ca-bì-la-vệ). Hành động của bậc Trí-Tuệ phải khác hơn thường tình thế-gian: dưới cội Bồ-đề tại Uruvela, trước khi đem đạo giải-thoát ra truyền bá. Đức-Phật đã định sẵn một lộ trình khai đạo đầy đủ. Nơi mục 50 chúng ta đã thấy người đầu tiên mà Ngài muốn tế-độ là mẹ cha và các bậc ân-nhân của Ngài và Ngài cũng đã tự biết rằng duyên kỳ của Vua cha và quyến thuộc của Ngài chưa đến.

82- Vua Sudhodana (Tịnh-Phạn) có hay con của Ngài thành Phật chưa?

Thanh danh của Đức-Phật lẫy-lừng tại xứ Magadha, dĩ-nhiên đã vang-dội đến Kapilavastu, nên đồng bào và quyến tuộc của Ngài nóng lòng trông đợi. Bá-quan trong triều đệ sớ yêu cầu Đức vua phái khâm sai sang tận Rajagaha (Vương-Xá) triệu thỉnh Đức-Phật.

83- Ai lãnh sứ-mạng đi thỉnh Đức-Phật và kết quả ra sao?

Triều thần đề nghị giao trọng trách ấy cho ông Udayi, con của vị Lể-bộ Thượng-Thơ. Người ta hy-vọng nơi sự thành công mau chóng của ông Udayi, bởi ông nầy là bạn thân trong thưở thiếu thời của Hoàng-tử Siddhattha.

Trong hoài không thấy ông Udayi trở về, Đức vua nóng lòng phái ông Channa (Sa-Nạc) là người tâm phúc luôn luôn ở bên cạnh Hoàng-tử trong các buổi dạo chơi và cũng là người đưa Hoàng-tử trốn đi xuất-gia. Ông Channa đi rồi củng bặt tin nhàn-cá.

Hai vị khâm sai, kẻ đến trước người đến sau, chưa tỏ được lời nào, đã ngoan-ngoản vâng lời Đức-Phật xuất-gia làm Tỳ-Khưu. Mặc dù hai người đều không muốn xuất-gia nhưng vì Đức vua đã ra lệnh phải hết lòng chiều-chuộng Hoàng-tử, nên họ tạm thời hứa chịu xuất-gia cho vừa ý Đức-Phật, tưởng rằng chẳng phải là một điều cam-kết quan-trọng; hơn nữa dòm quanh ngó-quất chẳng thấy thợ cạo lại cũng không sắm sẵn y bát, câu chuyện ắt còn trì hưởn, không dè sau khi Đức-Phật kêu họ nói: "Lại đây, hỡi thầy Tỳ-Khưu, Chánh-Pháp đã truyền dạy, thầy hãy sống theo Thánh-nhân để diệt tận nguồn khổ". Vừa dứt lời, râu tóc họ sạch trụi, y phục trở thành ca-sa màu vàng; họ đã hóa ra thầy Thiện-Lai Tỳ-Khưu (Èhi Bhikkhu) [*], giữa giáo đoàn Tăng-chúng. Người trước gặp người sau cười với nhau rồi mạnh ai nấy lo tu, không còn nhớ thế-sự luôn cả xứ-mạng của mình.

Cách một thời-gian sau, Vua Suddhodana (Tịnh-Phạn) phái liên-tiếp 9 vị Đại-thần qua thỉnh Đức-Phật. Chín vị nầy và cả đoàn tùy-tùng của họ, kẻ trước người sau, cũng xuất-gia theo Phật và cũng quên sứ-mạng của họ.

Thỉnh-thoảng ông Udayi nhắc-nhở người bạn cũ của mình, bảo phải về thăm Vua cha, Đức-Phật vẫn làm thinh.

[*] Tục truyền rằng các vị Èhi Bhikkhu, trong tiền-kiếp có dùng y-bát cho Chư-Phật và Tăng-chúng, nên qua đời sau gặp Phật cho xuất-gia khỏi lo sắm chi cả. Nên hiện giờ người ta đua nhau dâng y-bát đến Chư-Tăng để mong được làm Thiện-Lai Tỳ-Khưu trong buổi vị lai. Nên thêm rằng phải dâng dao-cạo mới đủ cho.

Chân thành cám ơn Bác sĩ Nguyễn Tối Thiện đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 04-2002)

Trùng-Quang Nguyễn Văn Hiểu

E. Từ Rajagaha (Vương-Xá) sang Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ)

84- Đến bao lâu Đức-Phật mới chịu về Kapilavastu?

Một ngày nọ, do sự thúc-giục của ông Udayi, Đức-Phật trước khi lên đường, xây mặt về quê-hương, rãi tư-tưởng lành, cầu chúc yên vui hạnh-phúc cho Vua cha và đồng bào quyến thuộc. Xong, Ngài cùng đoàn Tăng-chúng khởi hành, nhắm hướng Kapilavastu tiến bước. Nhằm mùa thu, khí trời mát-mẻ, cuộc hành trình từ thành Rajagaha đến Kapilavastu, trải qua 60 ngày ròng-rã, ngày đi đêm nghỉ.

Đến nơi Đức-Phật và Chư-Tăng dừng bước tại vườn thượng-uyễn của Vua cha, tên vường Nigrodha (Cây da), thuộc ngoại ô hoàng thành.

85- Vua cha có vui mừng tiếp rước Đức-Phật chăng?

Vua Suddhodana (Tịnh-Phạn) vẫn chưa tha-thứ con Ngài vì thất vọng đau đớn, không thể nguôi lòng: Hoàng-tử đã xuất-gia thì còn ai xứng đáng nối nghiệp cho dòng Sakya (Thích Ca).

Hay Đức-Phật về tới, Suddhodana (Tịnh-Phạn) vương cũng gắng tượng thân hành ra đón với tư-cách của một nhà vua và một người cha trên long-xa bốn ngựa. Dọc đường Đức Vua gặp các vị Tỳ-Khưu mang bát đi khất-thực trong thành, Ngài nghĩ tới con của Ngài là một vị Hoàng-tử, mà ngày nay cũng phải đi xin ăn theo phố-phường, như thế ấy thật là nhục-nhã vô cùng. Ngài liền truyền lệnh xua đuổi các thầy Tỳ-Khưu cho khỏi chướng mắt; rồi quay long-xa trở vào hoàng-cung, ôm-ấp mối lo sợ cho rằng sự hồi loan của con Ngài là một điều bất-thường, sắp đem lại một trận bảo-tố, lôi cuốn dòng giống Sakya theo triều-lưu thoát tục.

86- Đức-Phật đối xử cách nào?

Đức-Phật liền phái ông Udayi vào đền an-ủi Vua cha và giải-thích cho Ngài hiểu rằng trong đời rất khó mà được cái vinh-hạnh là Cha của một Đấng Cứu-thế, vẻ-vang hơn làm Thượng-Hoàng của một vị Chuyển-Luân vương.

Vua Suddhodana nghe được, bớt sầu truyền lệnh tổ chức một cuộc nghinh tiếp Đức-Phật rất trọng thể.

87- Tại sao Đức-Phật không thủ-phận làm con để chờ Vua cha ra nghinh tiếp?

Đức-Phật đã tiên đoán sẽ gặp nhiều sự khó khăn trong buổi tái-ngộ hôm nay:

1. Dòng Sakya từ cổ chí kim đã nổi tiếng là một dòng tự cao, tự trọng, chẳng bao giờ chịu khuất-phục một ai.

2. Dầu Ngài là Phật nhưng Ngài biết không dễ gì làm thần-Thánh ở quê mình được, nhất là trước mặt Vua cha và những bậc trưởng-lão trong dòng họ là những người đã từng biết Ngài lúc còn nhỏ bé.

3. Một bậc Chánh-Đẳng Chánh-Giác không thể đứng dậy, cũng không thể nghiêng mình trước một người phàm-tục nào, vì ngại rằng đầu người ấy sẽ bị bể ra làm bảy miếng, nếu họ chịu thọ-lãnh cái vinh-hạnh tối cao ấy. Như thế phải làm sao đề giải-quyết vấn-đề nghi lễ, đầy hậu-quả nguy-khốn cho gia-đình quyến-thuộc của Ngài.

Đức-Phật nhất-định phải dùng một pháp thần-thông để cảm-phục dòng Sakya, trước giờ hội-ngộ với Vua cha và hoàng-thân trong triều. Ngài hóa ra một con đường trên hư-không; trên ấy Ngài đi kinh-hành như đi trên mặt đất, giữa lúc Vua Suddhodana (Tịnh-Phạn), bá-quan văn-võ và dân chúng rần-rộ ra nghinh đón Ngài. Trước sư mầu-nhiệm hy-hữu ấy, mọi người ngưởng mặt lên dòm một cách sung-sướng, rồi chấp tay quì lạy, tỏ lòng tôn-kính Đức-Phật. Chính Vua cha Suddhodana (Tịnh-Phạn) cũng quì lạy con của Ngài, thân-tâm rất khoăn-khoái nhẹ-nhàng và đắc chí được làm Cha của một Đấng Cứu-Thế. Hoàng-hậu Gotami vì thương nhớ Hoàng-tử Siddhattha, ngày đêm rơi lụy đầm-đề cho đến đui cả hai con mắt, nay hay tin Đức-Phật trở về, lòng vui phấn khởi đến cực-độ, khiến cho đôi mắt của Bà bật sáng trở lại như xưa.

88- Rước Đức-Phật vào đền, Vua Suddhodana nói chi với con của Ngài?

Mối tình lạnh nhạt giữa cha con đã chấm dứt trong giờ phút phụ-tử đoàn viên, nên hai bên thân-mật trò chuyện. Đức Vua vẫn chưa hài lòng trước hoàn cảnh tương phản xốn-xang giữa đời sống của con Ngài: đi chân không, ăn nằm vất-vả, không tắm nước thơm, không mặc y-phục thanh-nhã, không đeo đồ hộ-vệ, không âm-nhạc ca-vũ, cũng không có phi-tần cung-nữ hầu-hạ.

Đức-Phật vạch ra từ điểm, dùng lời ôn-tồn lễ-phép giải-thích cho Vua cha thấy rõ rằng đời sống an-vui của bậc Thánh-nhân không còn dính líu đến các điều hoan-hỷ của thế-tục và bậc xuất-gia đã sẵn có nhiều sự bồi-đấp, nhiều đặt ân cao quí hơn.

Nghe vậy Đức Vua cũng tạm gọi là an-tâm, xong Ngài vẫn cố-chấp địa vị Đế-Vương.

89- Vua Suddhodana cố-chấp địa vị đế-vương của Ngài bằng cách nào?

Vua Suddhodana không muốn cho con Ngài mỗi bữa mang bát đi xin ăn nơi dân chúng. Để tránh sự nhục-nhã ấy, Vua cha thỉnh Đức-Phật và Chư-Tăng mỗi ngày vào thọ-thực trong hoàng-cung.

90- Ý muốn của Vua Suddhodana có đem lại sự vừa lòng cho Ngài chăng?

Làm như thế chẳng khác nào lập đàn tràng nơi cung nội cho Đức-Phật tha hồ cảm-hóa thân-nhân. Mỗi ngày Đức-Phật có dịp hội kiến với quyến-thuộc, nào là cha, mẹ nuôi, vợ con, em út, chú bác, bạn xưa, là những người đã đau khổ từ lúc Ngài trốn đi tìm đạo và luôn luôn phiền trách Ngài ra đi không để một lời từ-biệt. Lần lần Đức-Phật cởi mở sự hiểu lầm của quyến thuộc: "Vì tình thương lai-láng đối với gia-đình chủng-tộc, Như-Lai chỉ tạm-biệt để tìm đường diệt khổ, hầu hướng dẫn mọi người tiến đến nơi an-vui tuyệt đối. Ngày nay đạo đầy quả đủ, cũng vì lòng từ-bi Vô-lượng đối với toàn thể chúng-sanh, mà Như-Lai về đây thuyết-minh chân-lý cứu-độ quyến-thuộc giống nòi, ra khỏi sông-mê biển-khổ. Trong đời, Như-Lai là người duy-nhất đã tận-tụy hy-sinh, để đem lại hạnh-phúc cho nhân quần xã-hội".

Bao nhiêu sầu khổ phiền-muộn chờ dịp tuôn ra để lên án người thất-hiếu, bạc-tình, lần lần bị tan rã dưới hiệu lực của lời biện-minh rất chân-chánh, càng lúc càng đem lại cho tâm hồn mọi người, những cảm xúc nhẹ-nhàng khoăn-khoái. Ngoại trừ Đức vua, tất cả thân-quyến của Đức-Phật đều quì lạy xin thọ qui-giới làm người cư-sĩ: Ba vị Hoàng-thúc, bà Dưỡng-mẫu Gotami, Công-chúa Yasadhara, Hoàng-tử Rahula, Hoàng-đệ Nanda, cùng anh em chú bác, tính ra trên ngàn người.

91- Có ai xin xuất-gia theo Phật chăng?

Có nhiều người nhưng họ chờ lệnh của Đức vua.

92- Lệnh ấy ra sao?

Vua hạ chỉ cho phép gia-đình nào có từ hai người con trai xấp lên, được cho xuất-gia một người, theo Đức-Phật. Ý Vua muốn có một nhóm người trong hàng vương-tôn theo bên cạnh Đức-Phật, để phô-trương phương-danh hoàng tộc. Mặt khác, Đức vua muốn bảo tồn dòng giống, trước nhất muốn giữ người con thứ của Ngài là Hoàng-tử Nanda (con của bà Gotami) và cháu nội là Rahula, để duy-trì cơ-nghiệp của dòng Sakya.

93- Trước quyết-định khôn khéo của Vua cha, Đức-Phật nghĩ sao?

Biết rằng Vua cha còn nặng nghiệp trần chưa cảm hóa được, nhưng không vì đó mà bỏ qua cơ-hội tế-độ những người hữu-duyên, trước nhất là em và con của Ngài. Sự xuất-gia của Thái-tử Rahula và Hoàng-đệ Nanda là hai biến-cố rất xúc-động cho Vua Suddhodana, Đức-Phật không vì tình thương chật hẹp của Cha mà không tuần tự đưa người hữu-duyên lên đường giác-ngộ.

94- Hoàng-tử Rahula được xuất-gia trong trường hợp nào?

Thế thường người đời, nhất là hàng phụ-nữ luôn luôn tin-tưởng nơi sự thành-công của mưu-chước mình. Công-chúa Yasodhara, thừa dịp ông chồng hồi-loan, dạy con của bà là Thái-tử Rahula một bài học tâm sự, rồi thừa lúc Đức-Phật vào đền thọ-thực xong xuôi, sấp trở ra về nơi tạm-trú, bà xúi giục con bà chạy theo, thỏ-thẻ xin cha truyền sự nghiệp lại. Ý của bà Công-chúa dạy con xin ngôi Vua, nhưng sự khôn lanh của bà đâu có hơn Trí-Tuệ của bậc siêu-phàm. Nghe con xin truyền sự-nghiệp Đức-Phật liền hoan-hỷ nhận lời và vỗ-về bảo: "Nầy con Rahula, con theo Như-Lai đến vườn Nigrodha (Cây da), Như-Lai sẽ truyền cho con cả một sự-nghiệp tinh-thần vĩ-đại mà Như-Lai đã dành sẵn cho con". Nghe lời hứa ngọt-ngào của người Cha hiền từ, chưa từng gần-gủi, ông Hoàng Rahula hớn-hở vui-mừng, núp dưới bóng từ-bi mát-mẻ của Đức cha lành, lúp-xúp chạy theo bên cạnh, quên cả những lời căn-dặn của mẹ. Về tới nơi tạm-trú, Đức-Phật liền giao-phó cho hai ông Sariputa và Moggalãna làm lễ xuất-gia cho Hoàng-tử Rahula vào hàng Samanera (Sa-Di). Ông tiểu Sa-Di nầy lại vui sống bên cạnh Đức-Phật, dường như có một năng-lực gì huyền-bí làm cho tâm-hồn ông nhẹ-nhàng, vui-sướng, trong sạch tinh-khiết, rất xứng đáng để tiếp-thụ sự-nghiệp tinh-thần của Đức cha lành.

Công-chúa Yasodhara, dĩ-nhiên phải mang lấy hậu quả của mưu-chước sắp đặt mà bà không tiện nói ra. Nhưng sau khi suy-cùng nghĩ-cạn, bà cho rằng việc xuất-gia của con bà là phải, vì con phải theo cha, một người cha xứng đáng để bảo-đảm tương-lai cho con bà.

95- Còn số-phận của Hoàng-đệ Nanda ra sao?

Nói qua ông Hoàng-tử trẻ-trung tuấn-tú Nanda, người duy-nhất còn lại để nối-nghiệp cho hoàng-triều; ngày nọ nhằm ngày Hoàng-tử sánh-duyên cùng nàng Janapadakalyãnã, một vị công-nương mỹ-miều tại thành Kapilavastu, luôn dịp Vua Suddhodana định phong con Ngài làm Đông-cung Thái-tử và cũng là ngày khánh thành cung-điện để làm nơi động-phòng hoa-chúc, Đức-Phật dùng mưu cảm-hóa em Ngài một cách lý-thú. Giữa lúc trong hoàng-cung đương rộn-rịp, cử-hành ba đại lễ: Kết-hôn, Phong-tước và Khánh-thành, Đức-Phật từ-khước không vào đền thọ-thực, để cho em mình rảnh-rang lo bề hạnh-phúc tương-lai.

Đúng giờ rước dâu, Đức-Phật mang bát đi ngang trước hoàng-thành. Hoàng-tử Nanda, từ bên họ nhà gái vừa về tới cửa Ngọ-môn với vị Tân-nhân, chợt thấy Đức-Phật, liền bỏ nàng chạy đến rước bát, đem vào sắp đủ thức ăn mặn ngọt, trở ra dâng bát lại cho Đức-Phật.

Đức-Phật không thâu-bát, chẩm-rải quay bước trở về nơi vườn cây da. Vị lễ phép đối với bậc trưởng-thượng, Hoàng-tử Nanda lủi-thủi ôm bát theo sau. Đến nơi, Đức-Phật đem những lợi-ích tối cao của đời sống xuất-gia giải-thích cho Hoàng-đệ nghe, so-sánh hạnh-phúc chắc thật của bậc thoát-ly trần-tục với hạnh-phúc giả-tạm của kẻ bị cột trói trong gia-đình và khuyên em nên noi gương của mình để tìm đạo quả Niết-Bàn. Ông Nanda, mặc dầu còn nặng mang khối-tình, nhưng xét ra lời nói của bậc Chí-tôn thật là đúng lý, ông liền chịu xuất-gia.

Khổ cho ông Nanda, khi mang cái lốt của vị thầy tu rồi, ông ăn-năn hối-hận; không biết làm sao để trở về với vợ đẹp mới cưới?

Xa cách người yêu ông Nanda không thể nguôi được lòng thương nhớ, nhiều phen ông trốn ra khỏi chổ cô-tịch để trở về nhưng mấy lần đều bị bắt gặp.

Để trừ tận gốc cái bệnh tương-tư của ông Nanda, Đức-Phật đề nghị đưa ông ấy lên viếng các vị Thiên-nữ tận cõi trời Đế-thích. Nghe nói các vị Thiên-nữ sắc-đẹp tuyệt-trần, ông Tỳ-Khưu Nanda, sẵn tính háo sắc, vui-vẽ chịu đi ngay. Đức-Phật bảo ông nắm lấy chéo y ca-sa của Ngài, rồi Ngài bay-bổng lên hư-không. Bay ngang qua một đám rừng, vừa bị một trận hỏa-tai thiêu-rụi. Đức-Phật chỉ cho ông Nanda xem một con khỉ cái đương ngồi cú-rủ trên cành cây cháy đen, đã may-mắn thoát chết, nhưng mình mẫy bị lửa táp trụi lông, lở-lói xem rất thảm-thương. Kể trong nháy mắt, ông Nanda được đưa đến thế-giới tự-tại của Vua trời Đế-thích (Indra) để cho ông mặc tình thưởng-thức vẻ-đẹp vô-song kiều-diễm và cốt-cách thần-tiên của các vị Thiên-nữ. Khi trở về ông Nanda thú nhận với Đức-Phật rằng những phi-tần mỹ-lệ của Vua trời Đế-thích, sánh với vợ ông thì vợ ông chẳng khác nào con khỉ cái lúc nảy. Tư-tưởng của ông từ đó hướng về các vị Hằng-nga tiên-nữ; ông nhẫn-nại nương theo Đức-Phật để tu-hành, mong ngày kia được sanh về thiên-cung làm bạn với các vị Thiên-nữ duyên-dáng đậm-đà ấy. Trong giới xuất-gia, lần lần ai ai cũng biết mục-đích bí-mật của ông Nanda, nên người ta gọi ông là "Vị tình lang của Thiên-nữ " cho đến ngày ông cố-gắng diệt được căn-bệnh say-đắm sắc-đẹp hảo-huyền và nhất thời của phụ-nữ.

96- Sau sự xuất-gia của hai ông Rahula và Nanda, Vua Suddhodana có phiền trách Đức-Phật chăng?

Có phiền trách cũng việc đã rồi. Vã lại Đức-Phật chỉ nhắm mục-đích cứu-khổ, cũng khó mà đổ lỗi cho Ngài được:

1. Thái-tử Rahula chạy theo xin Cha truyền sự-nghiệp và khi được thỏa-mãn, lại vui thích theo Cha.

2. Ông Hoàng-đệ Nanda đã hóa ra người "Vị tình lang của Thiên-nữ " thì mong gì cho ông trở lại với người vợ mà ông đã sánh như con khỉ cái.

Lúc Đức-Phật vừa về tới Kapilavastu, Vua Suddhodana đã có cảm-tưởng (85) rằng con Ngài sắp gây ra một phong trào xuất-gia mãnh-liệt cho dòng Sakya, nên ban đầu Ngài tỏ ra bất-mãn, nhưng sau lại nhờ nghe được liên-tiếp hai thời pháp của Đức-Phật, Vua Saddhodana đã đắc được đạo quả Tu-Đà-Hườn và Tu-Đà-Hàm, Ngài thỏa thích dâng vườn Nigrodha (Cây da) cho Đức-Phật và Chư-Tăng làm nơi Hoằng-pháp độ-sanh [*].

[*] Khi Vua Suddhodana sắp thăng-hà Đức-Phật trở về độ Vua cha đắc quả A-La-Hán. Chính Đức-Phật tắm rửa, tẩn-liệm và lo việc hỏa-táng cho Vua cha.

97- Còn ai trong dòng Sakya xin xuất-gia theo Đức-Phật nữa?

Năm trăm vị Vương-tôn công-tử, kẻ tâm-đạo nhiệt thành, người vì bè-bạn quyến-rũ, ăn-mặc sang trọng, kéo nhau đến ra mắt Đức-Phật, xin Ngài giảng pháp cho nghe. Sau thời pháp, mọi người đều tình nguyện xin xuất-gia. Sẵn có ông Upali (Ưu-Bà-Li), người thợ cạo của hoàng-gia "Tháp tùng viếng Phật", họ liền cậy ông thế-phát cho họ và hứa cho tất cả y-phục trang-sức để đền ơn ông, bởi các vật ấy hết còn giá-trị đối với đời thoát-tục. Tình cờ ông Upali trở nên người giàu có nhưng duyên lành của ông đã đến, ông không thọ-nhận chỉ ước-ao được Đức-Phật thâu ông vào hàng đệ-tử của Ngài.

Trong lúc 500 vị Vương-tôn công-tử trở về từ-giả gia-đình, ông Upali vào lạy Đức-Phật xin xuất-gia, Đức-Phật liền thâu nhận ông làm Thiện-Lai Tỳ-Khưu (Èhi-Bhikku). Vào sau và được xuất-gia trước, nên các vị Vương-tôn công-tử phải kính-nhường ông là Bậc cao hạ đàn anh.

98- Trong hàng Vương-tôn công-tử nói trên có ai là thân bằng quyến thuộc của Đức-Phật không?

Có năm ông hoàng: hai người em chú-bác của Đức-Phật là ông Anuruddha (A-Nậu-Đa-La) và ông Ananda (A-Nan-Đà) và người bà con cô-cậu, anh ruột của Công-chúa Yasodhana, tên Devadatta (Đề-Bà-Đạt-Đa). Còn hai người nữa không biết tên chi.

(Theo nguồn lịch-sử của thời đại sau, năm vị Hoàng-thân nói trên và ông Upali đến xin xuất-gia, lúc Đức-Phật ngự tại làng Anupiya, trong xứ của vua Malla, thuộc về hướng Nam kinh-đô Kapilavastu).

99- Đạo-giáo của Đức-Phật đã đem lại ảnh-hưởng chi cho dòng Sakya?

Dòng Sakya toàn là những vỏ-tướng vô-địch, khi hấp-thụ được Giáo-Pháp của Đức-Phật, đều trở nên hiền-từ đạo đức, thà chịu chết hơn dùng bạo-lực, để tránh gây nghiệp báo.

F. Từ Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ) sang qua thành Savatthi (Xá-Vệ)

100- Đức-Phật ở Kapilavastu bao lâu rồi đi đâu nữa?

Sau 4 tháng ở quê nhà, Đức-Phật từ-giả Vua cha và quyến-thuộc sang qua kinh thành Savatthi (Xá-Vệ), xứ Kosala của Vua Pasénadi (Ba-Tư-Nặc), thuộc về hướng Tây thành Kapilavastu.

101- Tại thành Savatthi (Xá-Vệ) Đức-Phật được tiếp rước như thế nào?

Tại thành Savatthi, có một vị đại phú gia tên Anãthapindika (Cấp-Cô-Độc): người nuôi kẻ nghèo khó cô-độc), sẵn chờ nghinh-tiếp Đức-Phật và dâng cho Ngài một ngôi chùa lộng-lẫy, vừa tạo lập xong.

102- Tại sao ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Độc) biết Đức-Phật sắp đến mà lo tạo chỗ nghinh-tiếp?

Ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Độc) đã có đến Rajagaha (Vương-Xá) nhiều lượt giao-thiệp buôn-bán và có dịp nghe Đức-Phật thuyết-pháp tại vườn Veluvana (Trúc-Lâm). Ông đắc được đạo quả Tu-Đà-Hườn thỏa-thích xin qui-y và thỉnh-cầu Đức-Phật đến Hoằng-đương Phật-pháp tại Savatthi (Xá-Vệ).

Đức-Phật nhận lời, nhưng bảo ông Anãthapindika về kiếm sẵn một nơi thanh-vắng, ngoài thành Savatthi, để khi Ngài và Chư-Tăng đến chỗ an-trú. Ông Anãthapindika về lựa được một hoa viên đẹp nhất, ở ngoại-ô thành Xá-Vệ. Hoa viên ấy thuộc về của ông Hoàng Jeta (Kỳ-Đà). Ông này không muốn bán, lại diễu chơi với ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Độc) rằng: nếu ông trải phủ vàng cùng khắp trên mặt đất của hoa viên tôi, tôi mới bán cho. Ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Độc) liền chịu mua với giá cả ấy. Lở lời ông Hoàng Jeta phải chịu bán nhưng với điều kiện là ông giữ lại nguyên vẹn các thứ cây, nhất là những danh-mộc cổ-thọ, như xoài, dàn hương, để cho có bóng mát và bảo tồn thanh cảnh trang-nghiêm, huyền mặc cho hoa viên mà ông đã công khó tạo ra ... Nhân đó, sau khi ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Độc) cất tịnh xá, rước Đức-Phật và Chư-Tăng về ở, người ta thường gọi là Jeta Vana (Kỳ-Viên hay Huê-Viên của ông Jeta) hoặc là Anãthapindika Vihãra (Cấp-Cô-Độc Tịnh-xá).

103- Tịnh-xá của ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Độc) có chi đặc biệt không?

Tịnh-xá nầy là một thắng cảnh đẹp nhất giữa một cánh đồng phì-nhiêu, nằm về hướng Tây Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ) và hướng Tây-Nam núi Hy-Mã-Lập-Sơn, cách xa hai nơi ấy độ 150 cây số. Quanh năm tiết trời mát-mẻ, cỏ hoa tươi đẹp, lại gần quê-hương của Đức-Phật, nên Ngài thường kiết-hạ nơi đây [*]. Đại-Đức Sariputa được phái đến trước, chỉ vẽ cho ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Độc) cách thức tạo-lập Tịnh-xá. Giữa vườn là một biệt-thất dành riêng cho Đức-Phật, chung quanh có vườn hoa và ao sen, bốn mùa hương xông ngạt-ngào. Năm trăm vị Tỳ-Khưu ở riêng, mỗi vị một tịnh-thất, cất rải-rát trong hoa viên; ngoài ra nào là giảng-đường, trai-đường, phòng tắm, cầu tiêu nhà bếp, kiến trúc có lớp lang.

Ban ngày thiện-nam tín nữ tới lui tấp nập, tối lại chỉ còn những bóng người lặng-lẽ kinh-hành, quán-tưởng dưới tàn cây u-tịch.

[*] Kiết-hạ là an-cư trong 3 tháng mưa, từ rằm tháng 6 đến 16 tháng 9. Trong 45 năm, Đức-Phật kiết-hạ tại Kỳ-Viên 25 mùa.

104- Đức Vua nào trị vì xứ Kosala, tại Savatthi và Ngài đối với Đức-Phật ra sao?

Chính Đức Vua Pasenadi (Ba-Tư-Nặc). Hay tin Đức-Phật ngự đến Tịnh-xá Cấp-Cô-Độc, Vua và bá-quan trong triều thân-hành đến chào mừng. Vua Ba-Tư-Nặc, cũng như các vị vua khác, khi đến viếng Đức-Phật, đều áp-dụng một nghi-thức xã-giao giống nhau. Trước đoàn xe giá có toán quân-nhạc mở đường, sau có binh gia hộ-tống. Đến trước cổng Tịnh-xá. Vua và bá-quan xuống xe, lột cất năm biểu chương: Lông, mão, quạt và giầy rồi từ từ đi chân không vào. Đến trước Đức-Phật, Vua và bá-quan quì lạy đảnh-lễ: Phong tục Ấn-Độ đặt phẩm-cách tinh-thần trên uy-thế Đế-vương.

105- Vua Pasenadi có lòng mộ đạo không?

Vua Pasenadi cũng như Vua Bimbisãna, đồng tuổi với Đức-Phật thấy Ngài cũng là dòng Vua, lại dám hy-sinh ngôi báu xuất-gia tìm đạo và khi thành công đắc quả, còn phải sống một cuộc đời phiêu-lưu khổ-cực, tận tụy với nghĩa-vụ tế-thế độ nhân, nên hết sức kính-phục và nhiệt thành ủng hộ Đức-Phật trong việc Hoằng-pháp.

106- Tại Savatthi Đức-Phật còn người đệ-tử nào trung thành như ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Độc) chăng?

Kế ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Độc) là bà Visãkhã, một tin-nữ giàu có đã giúp Đức-Phật một cách đắc-lực. Bà rất đông con và nhiều cháu chắt, được dân chúng thành Xá-Vệ xem như bậc phúc-hậu đệ-nhất, nên trong mỗi cuộc lễ luôn luôn mời bà chủ tọa để nhờ hồng-phước của bà. Bà được nổi danh là một vị đại thí-chủ. Các nhà sư đến Xá-Vệ đều nhờ bà châu-cấp mọi vật cần thiết. Bà nguyện với Đức-Phật, trọn đời dâng cúng y phục tấm mưa cho Tăng-ni, thuốc men cho các nhà sư có bệnh, vật thực cho các vị mới đến hoặc sắp đi và mỗi sáng dâng cháo lót lòng cho Chư-Tăng.

Đối với bà Visãkhã cũng như phần đông phụ-nữ, người ân-nhân hay người đáng cám ơn, chẳng phải người cúng dường Đức-Phật và Chư-Tăng, mà chính là Đức-Phật, bởi Ngài chỉ dạy cách thức thực hiện công hạnh bố thí để cho mỗi người được dự vào phần thưởng của công-hạnh bố-thí ấy.

107- Trong thời-gian Đức-Phật an-cư tại Savatthi có điều chi xảy ra chăng?

Tại Tịnh-xá Cấp-Cô-Độc, Đức-Phật thâu nhận đệ-tử càng ngày càng đông; có nhiều người chứng đạo quả Tứ-Thánh tiếng đồn khắp xứ, thiên-hạ đưa nhau đến qui-y thọ-giáo với Đức-Phật, làm cho các đạo giáo phải lu-lờ và các vị Đạo-sĩ phải thiếu thốn mọi bề, nên họ đâm ra ganh-tị thù oán, tìm mọi mưu chước làm hại Đức-Phật.

108- Họ làm hại cách nào?

Đây chỉ tóm lược hai sử tích:

a) Để thỏa-mản lòng ganh-tị, bọn tà-sư nhóm lại định dùng mỹ-nhân-kế làm cho mất thanh-danh uy-tín của Đức-Phật. Mỗi buổi tối, giữa lúc thiện-nam tín-nữ từ Kỳ-Viên ra về, sau khi nghe pháp của Đức-Phật, một nữ Đạo-sĩ, nhan-sắc đậm-đà, xiêm áo lòe-loẹt, tay cầm hoa thơm, đi ngược chìu về hướng Tịnh-xá. Có người kêu hỏi: Cô đi đâu giữa đêm tâm tối vậy cô? Nàng ấy tên Cinca, ngoe-ngoãy trả lời: "Tôi đi đâu, căn cớ chi mấy người mà hỏi". Đi khỏi đám người, nàng Cinca trở lại nghỉ trong chùa của bọn tà-sư, gần Tịnh-xá Cấp-Cô-Độc. Rựng sáng, lúc thiện-tín, từ ngoài thành Savatthi vào Tịnh-xá yết-kiến Đức-Phật, nàng Cinca lại trở ra, cũng như nàng từ Tịnh-xá đi về.

Có ai hỏi: Cô ngủ đâu mà về sớm vậy?

Nàng cũng ngoe-ngoãy trả lời:

-"Tôi ngủ đâu, mặc kệ tôi".

Liên tiếp gặp nàng với cử chỉ khả nghi, nhiều người ngạc-nhiên hỏi nữa: Cô ngủ đâu mà về sớm vậy?

Nàng Cinca trả lời:

-"Tôi ngủ trong Tịnh-xá với ông Sa-Môn Gotama".

Từ đó tín-đồ xầm-xì, bàn-tán, phân-vân, nghi-ngờ. Bốn tháng sau ai ai thấy bụng của nàng Cinca càng ngày càng lớn. Đến tám chín tháng bụng nàng lại càng to lên, tỏ ra người mệt-nhọc, như gần ngày sanh-đẻ. Một buổi chiều nọ, lúc Đức-Phật đương ngồi trên bảo-tọa thuyết-pháp cho tín-đồ nghe, nàng Cinca vào đứng trước mặt Đức-Phật kêu nói rằng:

-"Nầy ông Đại Sa-Môn, ông giảng đạo-lý cho mọi người với giọng thật là ngọt-ngào dễ thương nhưng đối với tôi đây, vì ông mà phải mang thai nghén, nay gần ngày nở-nhụy khai hoa, mà không thấy ông để ý lo tạo cho tôi một chòi tranh, cùng mua sắm những vật cần-thiết cho việc sanh-đẻ. Cũng không thấy ông để lời cậy mượn những người trung-thành với ông như Đức Vua Pasenadi. Ông Anãthapindika hoặc bà Visãkhã, thay thế lo giùm cho ông. Ông biết chơi hoa thưởng nguyệt mà ông không biết ngăn-ngừa hậu quả".

Đức-Phật ngưng cuộc thuyết-pháp, dòm ngay nàng Cinca và thốt rằng:

-"Nầy cô thí chủ, những lời cô vừa thố-lộ đó, thật hay giả, chỉ có cô và Như-Lai biết thôi".

Nàng Cinca cũng bình-tỉnh trả lời:

-"Thật vậy, thưa ông Sa-Môn, chỉ có đôi ta mới rõ thấu sự tình nầy thôi".

Vừa dứt lời, một khúc gổ hình bán cầu, mà nàng Cinca đã ràng-rịt trước bụng, thình-lình rớt xuống đè dập cẳng nàng ¹. Mưu gian bại lộ, thiện-nam tín-nữ rộ lên, kẻ phun nước miếng, người thì tát-vã vào mặt nàng. Đức-Phật liền ngăn-cản, khuyên tín-đồ dung-thứ và thương hại cho kẻ lỗi-lầm. Nàng Cinca chạy ra khỏ Tịnh-xá, vừa khuất dạng, thì đất xụp, vùi thân nàng dưới một cái hố sâu đầy lửa địa ngục ².

[1] Tục rằng mỗi khi có việc chẳng lành xảy ra đến cho các bậc phạm-hạnh trong dục-giới, Trời Đế-Thích có cảm-giác bảo-tọa của Ngài ra hơi nóng và nhờ Thiên-nhãn, Ngài biết Đức-Phật đương bị hàm-oan, liền sai bốn vị hộ-giá lập tức xuống tận Kỳ-Viên, biếng làm 4 con chuột bạch, chung vào cắn đứt dây nịch của nàng Cinca.

[2] Mười ba thế-kỷ sau, thầy Huyền-trang đến Savatthi còn thấy cái hố chôn nàng Cinca.

b) Bọn tà-sư chưa chịu đừng bước trên đường tội-lỗi. Định hy-sinh một nữ Đạo-sĩ nữa tên Soundari (người đẹp), họ mướn kẻ côn-đồ bóp họng cô này, rồi lén đem thây vùi dưới đ?ng tràng hoa-héo, chất gần biệt-thất của Đức-Phật. Mặt khác họ đi khai-báo với nhà Vua rằng cô Soundari mất tích. Phụ-lực với nhà chức-trách họ cho bộ hạ đi tìm kiếm cô Soundari. Dĩ-nhiên họ kiếm được tử-thi cô nầy một cách dễ-dàng và để nằm trên một cái võng khiên vào thành Savatthi, truyền rao cho thiên-hạ thấy rõ bằng cớ dâm-đãng hiển-nhiên của ông Cồ-Đầm, mà đệ-tử của ông cố ý che đậy, nên giết cô Soundari để phi-tang. Dư-luận xôn-xao phẩn-uất. Nhà cầm-quyền đương ngấm-ngầm điều tra, thì bọn sát-nhân được trọng thưởng rủ nhau ra tửu-lầu, gầy tiệc vui-say, để rồi chia nhau số tiền thù-lao. Thần men ám-ảnh, anh nào cũng muốn dành phần nhiều, cải-cọ, ấu-đả, rồi tố cáo lẫn nhau. Kết cuộc cả bọn sát-nhân và kẻ đồng lỏa đều phải đền tội trước công-lý.

Một lần nữa, hàm-oan của Đức-Phật được minh-giải. Trong đời kẻ tiểu-nhân muốn làm hại một người chân-chánh, không phải dể như ý muốn, hà tất là cáo-gian một vị Chánh-Đẳng Chánh-Giác.

109- Tại Savatthi, Đức-Phật còn gặp trở ngại chi nữa chăng?

Nhóm Lục-Sư còn đề nghị tranh-tài, đấu phép với Đức-Phật, có Vua Pasenadi chứng kiến. Đức-Phật bắt buộc phải làm vừa lòng họ. Trước khi tranh-biện, Đức-Phật dùng phép thần-thông hóa ra một cây xoài to lớn, cao tận mây xanh, đầy bông trái, giữa sân đã dọn trống cho cuộc hội-hợp, rồi Ngài đến ngự dưới gốc xoài để trả lời từ câu chất vấn của nhóm Lục-Sư.

(Theo sử tích khác, Đức-Phật hóa phép ngồi trên một tòa-sen lớn bằng bánh xe. Nhân đó, trong thời-đợi sau, các chùa đều tượng cốt Phật ngồi trên tòa-sen. Một nguồn tài-liệu khác ghi rằng Đức-Phật hóa ra vô-số Vị Phật đi đứng nằm ngồi trên không-gian).

Bao nhiên biện chứng của Lục-Sư đưa ra đều bị Đức-Phật đánh tan, với lý lẽ không chối cải được. Không thấy kinh-sách ghi rõ những biện-chứng chi.

110- Đức-Phật có thần-thông quảng-đại mà không có phương-pháp nào tế-độ nhóm Lục-Sư sao?

Đức-Phật chỉ độ người có duyên lành với Ngài. Những người ấy dầu say-mê lầm-lạc theo tà-đạo, đúng giờ khắc nhất định, gặp một cơ-duyên họ thức-tỉnh ngay. Người không duyên lành, dầu sống bên cạnh Đức-Phật, họ cũng vẫn thiên về tà-đạo, huống-hồ là người đã sẵn có một tôn-chỉ khác biệt như nhóm Lục-Sư.

112- Có người nào lạc theo tà-giáo mà được Đức-Phật tế- độ?

Tại Savatthi (Xá-Vệ) trong một hạ, Đức-Phật có tế-độ một tên sát-nhân, cuồng tín theo tà-giáo, đã gây ra sự kinh-khủng cho dân xứ Kosala. Kẻ sát-nhân ấy tên Angulimãla (Ngón tay tròng-cổ), con của một vị Đại-Thần tại Savatthi. Chàng được gửi đến thọ-giáo với một vị Đạo-sĩ danh-tiếng. Rất thông-minh, văn hay võ giỏi, chàng được thầy yêu mến, trọng đãi hơn các bạn học-sinh. Bọn nầy sanh lòng ganh-tị, bao phen lập kế, mét thót với thầy rằng Angulimãla âm-mưu phản thầy. Ông Đạo-sĩ không tin nhưng ba lượt bị thúc-giục phải xua-đuổi Angulimãla ra khỏi nhà, để tránh tai-hại về sau. Xiêu theo lời nịnh-bợ bất-chính, ông thầy lập kế đưa Angulimãla vào chốn lao-tù, mới kêu bảo rằng: "Nầy con, thầy thấy con võ-nghệ tinh-thông. thầy muốn truyền cho con một phép mầu-nhiệm để sau nầy còn nhờ lấy đó mà lập-thân; nhưng trước khi truyền phép huyền-bí cho con, con phải giết cho đủ một ngàn người, cắt lấy ngón tay, xõ làm một xâu tràng hoa đem về đây". Angulimãla tuy thông-minh nhưng tham-vọng rất nhiều, không suy-nghĩ, phần ỷ lại tài-nghệ xuất chúng, liền từ-giả thầy đi tìm giết cho đủ 1000 người. Ai đi vào rừng cùng, đi lẽ loi nơi vắng-vẽ đều bị Angylimãla giết chết và cắt ngón tay xỏ xâu đeo lên cổ. Tiếng đồn dân chúng kinh-sợ. Vua Pasenadi định đem binh đi bắt tên sát-nhân về trị tội. Lúc ấy Angulimãla đã giết được 999 người, càng giết càng hăng máu không gớm tay mong mau có đủ số, để sớm trở về cho thầy truyền đạo. Cũng lúc ấy bà mẹ của Angulimãla dọ hỏi tin-tức, biết tên sát-nhân là con của bà. Bà liền vào rừng tìm Angulimãla để khuyên giải và báo tin cho con bà hay rằng Đức Vua sắp gửi binh đến bắt chàng. Thấy mẹ, Angulimãla bị tội ác ám-ảnh, định giết mẹ cho đủ số 1000 người. Bà mẹ kinh-hồn chạy trở lại, liền khi ấy Đức-Phật hiện ra chẩm-rãi đi trước mặt, chận đường Angulimãla, để cho bà mẹ chàng thoát thân. Tên sát-nhân liền đổi ý, định giết ông Sa-Môn, nổ lực chạy đến gần để hạ-thủ. Đức-Phật mang bát từ từ bước trở ra, tên sát-nhân chạy theo sau như tên bay, trên cả ba do-tuần, mà không theo kịp. Tức mình, Angulimãla kêu:

"Kìa ông Sa-Môn, sao ông không dừng chân lại?"

Đức-Phật ngoái lại mĩm cười đáp:

-"Này Angulimãla, Như-Lai dừng bước đã lâu rồi, chỉ có ngươi chưa chịu dừng bước đó thôi".

Angulimãla hỏi lại:

"Ông nói ông đã dừng bước, sao tôi chạy theo ông không kịp. Ông là người nói dối".

Đức-Phật đáp:

-"Như-Lai đã dừng bước trên con đường tội-lỗi. Như-Lai đã bỏ hết gươm-giáo từ lâu rồi".

Nghe được có bấy nhiêu lời Angulimãla chợt tỉnh cơn lầm-lạc, hối-ngộ ăn-năn, liệng cả gươm-dao, quỳ lạy Đức-Phật, xin ra tay tế-độ. Đức-Phật liền vỗ-về an-ủi giải-thích cho Angulimãla biết rằng: "Tiền-kiếp người đã dày công tu-hành và có duyên-lành gặp Chánh-Pháp, nếu Như-Lai không đến cứu ngươi thì ngươi đã phạm tội giết mẹ. Với cái ngỗ-nghịch đại-tội ấy, ngươi phải sa vào vô-gián địa-ngục, biết đời kiếp nào chuộc cho xong". Đức-Phật dắt Angulimãla về Tịnh-xá Cấp-Cô-Độc cho xuất-gia làm Tỳ-Khưu.

Vua Pasenadi, trước khi gửi binh nã-tróc tên sát-nhân vào thỉnh tôn-ý của Đức-Phật, vì Ngài biết đũ mọi việc quá-khứ vị-lai. Hơn nữa, tiếng đồn Angulimãla là một võ-tướng vô-địch, binh-sĩ nghe đến tên chàng đều khiếp-sợ nên Đức Vua không muốn mạo-hiểm, sợ phải hao-binh tổn-tướng nhiều. Đức-Phật biết trước nên khi Vua Pasenadi vào đến nơi Đức-Phật hỏi: "Tâu Đại-Vương, tên sát-nhân đã gây tội tày trời, đối với luật nước Đại-Vương sẽ trừng-trị để làm gương. Nhưng khi kẻ ấy biết ăn-năn tội-lỗi, hồi-đầu hướng-thiện, xin vào đây xuất-gia tu-hành, như các ông Tỳ-Khưu của Như-Lai đây, thì Đại-Vương sẽ đối xử với kẻ ấy như thế nào?"

-"Bạch Đức Thế-Tôn, nếu kẻ sát-nhân ấy, thật tâm ăn-năn vào xuất-gia dưới sự hướng dẫn của Đức Thế-Tôn, thì không chi quí-báu bằng. Chừng ấy, Trẫm sẽ lễ bái cúng-dường, như Trẫm lễ bái cúng-dường chư vị Tỳ-Khưu, môn-đệ của Đức Thế-Tôn vậy".

Đức-Phật mĩm cười, đưa tay chỉ vào nhóm Tỳ-Khưu mà nói rằng: "Tâu Đại-Vương, đây là Angulimãla, là người mà Đại-Vương sắp đem binh nả-tróc". Vua Pasenadi ngạc nhiên mọp đảnh-lễ ông Tỳ-Khưu Angulimãla. Khi ấy binh tướng ngồi chung quanh hầu vua, giật mình, len-lét liết dòm người võ tướng vô-địch, nổi tiếng hung ác, đương ngồi chểm-chệ trong oai-nghi đạo-đức.

113- Đức-Phật còn châu du nơi nào nữa?

Sau khi tranh tài đấu-phép với nhóm Lục-Sư (câu 109) thì mùa mưa cũng vừa đến, Đức-Phật lên kiết-hạ cung trời Đao-Lợi, thuyết phần Vi-Diệu-Pháp, độ mẹ Ngài là Hoàng-Hậu Maya đến đạo quả Niết-Bàn.

114- Đã nói rằng Đức-Phật độ bà Maya tại Budhi Gaya (câu 50) sao nay còn độ nữa? Vi-Diệu-Pháp là pháp chi? Sao ở thế-gian biết được Đức-Phật giảng pháp ấy cho mẹ Ngài?

Nếu tại Bodhi Gaya, bà Maya đắc được đạo quả A-La-Hán thì bà đã vào Niết-Bàn rồi, không còn làm chúng-sanh ở cung trời. Lịch-sử không ghi rõ nhưng có lẽ lần đầu tiên bà Maya chỉ đắc đạo quả A-Na-Hàm thôi. Để giữ trọn đạo làm con, Đức-Phật tùy thời cơ, độ mẹ Ngài đến tận bờ giải-thoát.

Ba tháng sau, Đức-Phật trở xuống Ấn-Độ, tại thành Sankasya, một nơi xa-xâm về hướng Tây Savatthi, hoàn-toàn chịu ảnh-hưởng của Bà-La-Môn giáo. Trên hai trăm năm sau, Vua Asoka (A-Dục) có đến tận chỗ chiêm-bái và xây tháp kỷ-niệm dặt tên là tháp Sankissa, hiện nay vẫn còn di-tích.

Trở lại thế-gian, Đức-Phật lần lượt đem pháp mà Ngài đã thuyết tại cung trời Đao-Lợi giảng-giải cho Chư Thinh-Văn La-Hán nghe. Pháp ấy dạy về tâm-ý, danh-sắc và Niết-Bàn, rất cao sâu khó hiểu nên gọi là Vi-Diệu-Pháp (Abhidhamma). Sau lại được ghi chép trong Tạng thứ ba cũng gọi là Tạng Vi-Diệu-Pháp mà người ta thường gọi là Tạng-Luận.

(Có chỗ ghi rằng Đức-Phật lên cung trời trong hạ thứ 7, chỗ khác nói hạ thứ 6).

115- Người có duyên-lành nhưng ở xa-xâm lại cũng không phải là thân-nhân của Đức-Phật, có hy-vọng được tế-độ chăng?

Những người hữu-duyên gặp Đức-Phật ra đời đều được tế-độ cả thảy. M?i buổi sớm mai, Đức-Phật dùng Thiên-nhãn soi khắp mọi nơi coi có người đúng duyên-kỳ, dầu xa-xâm đến đâu, Ngài cũng đến tế-độ, như trường-hợp của chàng Angulimãla (câu 112). Ngoài ra, tín-đồ nào có chánh-tín, thường ngày tưởng nhớ đến Ân-đức Tam- Bão mà không cầu-cạnh van-vái để xin ân-huệ, chỉ lo làm lành ở phải, tin lý nhân-quả, thì chẳng những gia-đình họ càng được an-vui hòa-thuận, mà họ lại còn có thể làm nhịp-cầu đưa thân-nhân quyến-thuộc đến cho Đức-Phật tế-độ.

116- Xin cho vài bằng chứng.

Từ Sankasya, Đức-Phật trở lại Savatthi. Nơi đây Ngài có dịp tế-độ gia-đình của ông Cấp-Cô-Độc. Ai cũng biết ông nầy là một nhà triệu-phú nhưng vì có những thông-gia tà-kiến, nên dâu và rể của ông thường gây ra sự bất-hòa trong gia-đình mà ông vẫn nhẫn-nại nín-chịu. Ngày nọ, ông thỉnh Đức-Phật và Chư Thinh-Văn đến nhà thọ-thực, Đức-Phật biết dâu của ông là nàng Sujata thường ỷ mình là con nhà quyền-thế giàu sang, không kiêng-nể cha mẹ chồng, hổn-ẩu với chồng và đày-xắt tôi-đòi nên khi thọ-thực rồi Đức-Phật cho mời cô ra, đem đạo-lý khuyên-giải nàng, dạy nàng tư-cách làm dâu, làm vợ, dể tìm cội-phúc hiện-tại và vị-lai. Nhờ vậy, nàng trở thành một người dâu thảo, vợ hiền và một tín-nữ rất nhiệt-thành.

Ông Cấp-Cô-Độc còn một người con gái cũng khổ tâm vì phải gặp một gia-đình tà-kiến. Làm dâu cho một nhà triệu-phú ở xứ Bengale (miền Calcutta), mỗi ngày phải lo đủ lễ-vật cho cha mẹ chồng cúng-dường đến các vị Đạo-sĩ lõa-thể. Ngày nọ, các thầy Đạo-sĩ ấy được thỉnh về nhà thọ-thực, cha mẹ chồng ép nàng phải ra lễ-bài chào mừng. Vừa bước ra thấy các Đạo-sĩ trần-truồng, dơ-dáy, nàng bụm mặt trở vô, tỏ-ý khinh-bỉ. Ông cha chồng nổi xung, quở trách thậm-tệ. Nàng trả lời: "Thưa cha, con chưa từng gặp những hạng người lõa-lồ như vậy và con chỉ biết lễ-bái cúng-dường ông Cha lành duy-nhất của con là Đức-Phật Gotama cùng hàng Thánh-Tăng, đệ-tử của Ngài thôi. Đức cha lành của con và hàng môn-đệ của Ngài dung-nghi lẫm-liệt, ăn mặc tề-chỉnh rất xứng đáng cho trời, người lễ-bái".

Ông cha chồng mới hỏi:

"Mi nói thật chăng? Nếu quả thật vậy mi hãy mời các vị ấy đến đây thọ-thực ngày mai. Bằng mi nói dối, ta sẽ tống-khứ mi ra khỏi nhà nầy".

Trong lúc bối-rối nàng liền trả lời:

-"Dạ xin vâng".

Trọn ngày ấy, nàng đem hết tâm-thần hướng về Tịnh-xá Cấp-Cô-Độc, hết dạ tín-thành cầu thỉnh Đức-Phật và Chư Thinh-Văn đến thọ-thực ngày mai tại nhà cha mẹ chồng nàng, để cứu-rổi nàng khỏi tai-hại và phổ-độ gia-quyến của chồng nàng theo về với Chánh-Pháp.

Tại Savatthi, chiều ngày ấy ông Cấp-Cô-Độc vào yết-kiến Đức-Phật và thỉnh Ngài cùng Chư-Tăng ngày mai đến thọ-trai tại tư-gia. Đức-Phật mĩm cười trả lời rằng: "Như-Lai đã lở nhận lời thỉnh cầu của con gái ông rồi; nên ngày mai Như-Lai và Chư Thinh-Văn phải đi thọ-trai tại xứ Bengale".

Con gái ông Cấp-Cô-Độc đinh ninh rằng Đức-Phật sẽ đến, nên lo sắp đặt chỗ tiếp rước trong một gian-phòng lớn trên lầu.

Đúng giờ Đức-Phật và Chư Thinh-Văn bay đến đứng giữa hư-không, trước phòng trai-tăng. Nàng hết sức vui-mừng, mọp lạy cung-thỉnh Đức cha lành và Chư vị Thánh-tăng vào an-tọa, cả nhà ngạc nhiên, kính-phục, thành tâm lễ-bái cúng-dường ông Đại Sa-Môn Gotama và đoàn tùy-tùng của Ngài. Thọ-thực rồi Đức Thế-Tôn thuyết-pháp độ cả gia-quyến từ cha mẹ chồng đến chồng và tôi-trai tớ-gái của nàng. Mọi người đều phát tâm tín-ngưỡng xin qui-y thọ-giới làm thiện-nam tín-nữ.

Đức-Phật đã đem an-vui hạnh-phúc cho người thiện-nữ chánh-tín là con gái ông Cấp-Cô-Độc và gia-đình bên chồng của nàng.

117- Hiện nay, nếu có người chánh-tín cầu khẩn Đức-Phật gia-hộ cho, có linh-nghiệm chăng?

Nên nhớ rằng hai câu chuyện kể trên xảy ra lúc Đức-Phật còn tại thế. Những người đã có gieo nhiều duyên-lành, mới được sanh vào thời-kỳ ấy. Gặp lúc Đức-Phật ra đời mà không có Chánh-kiến, cũng không thể nhờ Phật tế-độ được. Chẳng phải vì lòng sùng-mộ, vì sự cầu-khẩn mà Đức-Phật sửa đổi được nghiệp-quả của mỗi người.

Với một đức-tin chân-chánh, kiên-nhẫn thực-hiện đời sống, y theo giáo-lý của Đức-Phật, mỗi tín-đồ phải tự-lực mưu-cầu hạnh-phúc an-vui cho mình, chớ nên mù quáng ỷ lại nơi sự gia-hộ của Đức-Phật, bởi mỗi hành động thiện-ác do luật nhân-quả.

118- Đức-Phật có gặp kẻ nào cương-ngạnh, khêu-chọc Ngài chăng?

Phật-giáo ra đời làm lu-lờ các đạo-giáo khác, không sao tránh được kẻ cương-ngạnh phá-rối. Đức-Phật là người lễ-độ ôn-hòa, không bao giờ làm Phật lòng ai cả, trừ khi nào có người đến gây chuyện. Ngài mới đối phó nhưng cũng dùng kim-ngôn mỹ-từ để cảm-thắng họ.

119- Xin cho vài bằng chứng.

Đây chỉ tóm-lược vài chuyện trong muôn ngàn chuyện đã xảy ra:

1) Ngày nọ, có một thầy Bà-La-Môn trong tay giấu một con chim vào đố Đức-Phật: "Nầy ông Sa-Môn Gotama (Cồ-Đàm), tôi đương cầm trong tay một con chim, ông có tài giỏi thử nói cho mọi người biết con chim ấy sống hay chết?"

Đức-Phật bảo:

-"Nầy thầy Bà-La-Môn, thầy nên đem con chim của thầy ra ngoài, hội nhiều người làm chứng, rồi đem trở vô đây, Như-Lai sẽ cho biết chim ấy sống hay chết". Đức-Phật biết rằng chim ấy sống nhưng nếu Ngài nói nó sống, thầy Đạo-sĩ bóp nghẹt, dầu sống chim ấy cũng phải chết.

2) Một nhóm Bà-La-Môn khác đến hỏi: "Nầy thầy Gotama (Cồ-Đàm), tục-lệ xưa nay từ bậc Vua-chúa đến hàng thứ dân, muốn cầu hạnh-phúc cho gia-đình, xã-hội, ai ai cũng giết thú vật để cúng tế thần-linh. Thủ-tục ấy có lợi ích cho bá-gia bá-tánh, cớ sao ông lại không cho tín-đồ của ông áp-dụng".

Đức-Phật đáp:

-"Nầy các thầy Bà-La-Môn, con người khôn hơn muôn vật, tự mình phải tìm hạnh-phúc cho muôn loài vạn-vật. Trí-Tuệ để làm gì, mà phải hạ mình, ỷ lại nơi thần-linh? Sát-sanh hại vật để đổi lấy hạnh-phúc cho mình; hạnh-phúc đâu không thấy, mà tội-ác đã hiển-nhiên".

"Không đâu thầy Gotama (Cồ-Đàm), các con vật bị giết để tế-thần đều được siêu-thoát về thượng-giới, bởi thế chẳng phải là tội-ác, mà chính đó là một việc lành để giúp các con vật ấy mau được thoát khỏi kiếp đọa-đầy, siêu-sinh về cõi yên-vui. Thế tại sao Như-Lai chưa từng thấy ai làm việc lành ấy để mưu-cầu hạnh-phúc thiên-đàng cho thân-nhân quyến-thuộc của họ?".

3) Nhóm Bà-La-Môn khác đến vấn-nạn: "Bạch thầy Gotama (Cồ-Đàm), Thánh-kinh từ ngàn xưa lưu-truyền, có hiệu lực huyền-bí thiêu-đốt tội-lỗi cho linh-hồn người quá-vãng được nhẹ-nhàng, hồi-qui nơi cựu-vị, cọng hưởng khoái-lạc muôn đời với Brahma; đạo của thầy được công-bố là đạo cứu-khổ, song mỗi khi trong hàng tứ-chúng của thầy, có ai qua đời, chẳng thấy tổ-chức tế-thần, cứ im-lặng khiêng xác đi thiêu?"

-"Nầy các thầy Bà-La-Môn, đạo của Như-Lai hẳn thật là đạo cứu-khổ, cứu-khổ một cách thực-tế. Hàng tứ-chúng của Như-Lai thường xuyên tự-độ, không mong chờ một tha-lực nào gia-hộ; trọn đời ăn ngay, ở thẳng, làm lành, lánh dữ; tinh-tấn trau-giồi đức-hạnh; bố-thí trì-giới, tham-thiền quán-tưởng, tự-giác giác-tha; khi thở hơi cuối cùng, nếu chưa đắc đaọ quả Niết-Bàn họ sẽ thọ-sanh vào cảnh-giới yên-vui hiệp theo định-luật công-bình thiên-nhiên mà Như-Lai gọi là Luật-Nhân-Quả. Nếu Thánh kinh của các thầy quả thật có hiệu lực đổi ác ra thiện, sửa tội ra phước; Như-Lai xin đề-nghị đem ra thí-nghiệm để chứng-minh sự thật: Các thầy hãy lấy một cục đá và một cục bông gòn đồng cân với nhau để trước mặt rồi xúm lại tụng Thánh-kinh cầu nguyện cho cục đá trở ra nhẹ như bông gòn và cho cục bông gòn trở ra nặng như cục đá. Khi tụng kinh cầu-nguyện rồi, các thầy đem hai vật ấy thả xuống sông Găng, các thầy nghĩ sao? Cục đá sẽ nổi phêu trên mặt nước hay cục bông gòn?"

120- Tại sao trong Phật-giáo có tục-lệ cầu-an và cầu-siêu?

Đức-Phật không có để lại bài kinh nào gọi là kinh cầu-an hay cầu-siêu. Do nơi sự đòi hỏi của người thế-tục mê-tín mà nảy sanh tục-lệ cầu-an và cầu-siêu. An hay không tự mình, siêu hay không cũng tự mình, nếu mình biết hành đúng theo giáo-lý của Đức-Phật. Hiện nay những Phật-ngôn mà người ta thường đem ra tụng trước một xác chết, một linh-cửu thuộc về loại pháp thức-tỉnh những người còn sống có mặt nơi đám tang, cho họ hiểu rằng chúng-sanh trong Tam-giới phải chung chịu cái luật vô-thường sanh-diệt và khi chết rồi còn phải tái-sanh nơi vui, nơi khổ tùy theo nghiệp-lực, chỉ khi nào tu-hành đến đạo quả Niết-Bàn mới diệt được cái khổ sanh-tử luân-hồi. Ít ai giải-thích, để mặc tình người thế hiểu sao cũng đuợc. Tình trạng mập-mờ ấy dĩ-nhiên làm mất giá trị của đạo.

Trong trường hợp cầu-bệnh giải-ách, người ta dùng một thứ Phật-ngôn mà xưa kia Đức-Phật đã có dịp thuyết cho một vài vị Tỳ-Khưu có bệnh, hoặc dạy các thầy ẩn-dật trong rừng phải hành-động cách nào để tránh những việc chẳng may. Lẽ dĩ-nhiên người cầu-kinh phải biết nghe, biết hiểu để suy-xét quán-tưởng nhẫn-nại với cái đau, cái khổ và tinh-tấn làm lành, lánh dữ. Nhưng phần đông chỉ tin nơi sự phù-hộ của Đức-Phật; nếu mạnh được thì cho rằng kinh có hiệu lực trừ bệnh, quên để ý đến công điều trị của ông Bác-sĩ; bằng thoát được tai-ách cũng cho rằng nhờ kinh mà vận-mạng được sửa đổi không ai tin nơi nhân-quả vô-hình.

Đối với người cầu-phước xin tội còn một thứ kinh phúc-chúc khác, không lớp-lang, đặt ra để thỏa-mãn nhu-cầu của thí chủ.

Nếu ba loại kinh kể trên quả thật có hiệu lực, mà không cần phải thực-hành theo Phật-ngôn cùng vun-trồng đạo-đức thì trước nhất các ông thầy không bao giờ có bệnh, không gặp việc rủi-ro và cũng được siêu-sanh về Niết-Bàn. Nếu lời phúc-chúc của các thầy có kết-quả, thì thân-bằng quyến-thuộc của các thầy đều được mọi sự an-lành: sống lâu, sắc-đẹp, an-vui, sức-mạnh, giàu-sang vinh-hiển và những tín-đồ trung thành với các thầy cũng được hưởng lây.

Chân thành cám ơn Bác sĩ Nguyễn Tối Thiện đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 04-2002)

Trùng-Quang Nguyễn Văn Hiểu

G. Giả Từ Savatthi trở lại Rajagaha

121- Từ Savatthi, Đức-Phật còn tính đi mở đạo nơi nào khác nữa chăng?

? Savatthi lâu ngày, Đức-Phật trở lại Rajagaha. Ngài thường qua lại hai xứ Kosala và Magadha nhiều lượt vì Vua Pasenadi (Ba-Tư-Nặc) và Vua Bimbisãra (Tần-Bà-Sa) hết lòng tin-tưởng và giúp-đỡ Đức-Phật trong mọi phương-diện. Nơi hai xứ nầy lại có nhiều người hữu-duyên với Đức-Phật; lâu ngày vắng bóng Phật, dường như họ thương nhớ và khao-khát muốn được nghe pháp của Ngài.

122- Đức-Phật giảng đạo cách nào mà người ta mê-thích dữ vậy?