Pháp trích lục - 2

[2] Hay Bà La Môn cải-cách, gồm có nhiều điểm của Đạo Phật và Bà La Môn Giáo nguyên-thủy. Những điểm có liên-quan đến giới-hạnh, chân-lý và sự khổ đều là mượn của Phật-Giáo. Còn những điểm của Bà La Môn Giáo nguyên-thủy là mấy lý-thuyết về linh-hồn, Thượng Đế, vân-vân ... Ấn Độ Giáo bỏ hẳn tục-lệ sát hại sinh-vật để lấy máu tế thần của đạo Bà La Môn cũ.

[3] Các tín-đồ Jains tặng cho giáo-chủ Natãputta một tên khác nữa, là Mahavira.

[4] Những chùa Bà La Môn cũng có thờ Đức Thích-Ca, nhưng các tín-đồ của họ cho rằng: Ngài là hậu-thân của thần Vichnou (đây là ông Chuẩn Đề mà chúng ta thường thấy trong các chùa Việt-Nam). Ngoài những thánh-tích và các bia đá của Hoàng Đế A-Dục, sự thờ-phụng Đức Thích-Ca trong những chùa-chiền, thuộc về đạo Jainisme và Bà La Môn (dầu là với sự thiếu cung-kính), cũng đủ chứng tỏ rằng ngài đã có sanh ra làm người và đã thành Phật.

[5] Đạo Nigantha dùng tiếng tội, chớ không dùng tiếng nghiệp như bên Phật-Giáo.

[6] Tiếng nghiệp gồm lại có nghiệp lành và nghiệp dữ, chớ không đồng nghĩa với tiếng Tội của phái Nigantha.

[7] Trong kinh để gộp lại là Pãvãrikambavana. Pãvãrika là tên người chủ, còn ambavana là vườn xoài.

[8] Người ngoại-đạo gọi tên chánh của Đức Phật, chớ chẳng chịu gọi Ngài là Thế Tôn.

[9] Đây là một người buôn muối giàu có và cũng có nhiều trí-huệ, thuộc về hàng cư-sĩ trong phái Nigantha, chớ không phải đức thánh-tăng Upãli.

[10] Ông Upãli là bậc đại hộ-pháp, cũng như ông Cấp Cô Độc bên Phật-Giáo. Nếu ông ta xin làm đệ-tử Phật thì nhóm Nigantha phải bị thiếu-thốn về vật dụng.

[11] Nhóm Nigantha cho rằng trong nước lạnh có vi-trùng nên không dùng.

[12] Sattã là chấp-trước. Manosattã nghĩa là chư-thiên có sự chấp-trước.

[13] Lúc này, Upãli mới chịu gọi Đức Phật là Thế Tôn.

[14] Tứ Diệu Đế.

[15] Đức Phật hằng rải lòng từ-bi cho những người đến nghe pháp, nên ai nấy đều thích nghe lời dạy-bảo của Ngài. Kẻ ngoại-đạo cho rằng Ngài cám-dỗ.

[16] Không biết màu gì.

[17] Như vợ ông Bà La Môn chưa sanh con trai, mà dặn chồng mua khỉ đực và bảo đem con thú cho người thợ nhuộm chà-xát, dày-vò. Còn nhóm Nigantha thì hành đạo không có căn-bản chắc-chắn.

[18] Theo đạo Bà La Môn thì nước sông Gange (Hằng-Hà) là linh-nghiệm hơn hết.

[19] Trên cõi trời, cũng có nhiều hạng chư-thiên ác chờ dịp để hành-phạt kẻ dữ ở trần gian.

Phật giáo Nguyên thủy

Huỳnh Văn Niệm soạn dịch

Phật Bảo Tự tái bản

Pagode Buddharatanarama

3, Rue Broca

91600 Savigny Sur Orge - France

Tel: 01 69 96 49 34

Tập II

Sử tích hoàng-đế A-Dục

Lời tự-tỉnh của Vua Asoka (A-Dục) được khắc vào trụ đá cách đây lối 2.300 năm:

"Sau khi lên ngôi được tám năm, trẫm là bạn của các vị chư-thiên¹ đem binh xâm-chiếm xứ Kalinga. Mười lăm muôn quân bại-trận phải bị lưu-đày; mười muôn quân khác bị tử-trận và vô-số thường-dân phải bị sát hại. Nay đã khắc-phục được xứ Kalinga, Trẫm² bỗng-nhiên phát tâm mộ-đạo, xu-hướng theo chánh pháp³ và đem giáo-lý ra truyền-bá trong khắp nhân-gian. Trẫm rất hối-hận về cuộc xâm-lăng xứ Kalinga. Vì chinh-phục một nước tự-do là làm một chuyện rất tàn-ác. Những sự chém giết, đọa-đày, tù-tội làm cho Trẫm phải khổ tâm hết sức".

"Một điều làm cho Trẫm đau-khổ hơn nữa, là những người lương-thiện, những bậc đạo-sĩ, Bà La Môn, hoặc sa-môn trong các giáo-phái, những hạng tại-gia biết tôn-trọng những người bề trên tuổi-tác, biết hiếu-thảo với cha mẹ, biết yêu-chuộng bằng-hữu và đối-đãi tử-tế với hàng tôi-tớ, thảy-thảy đều phải mang lấy họa chiến-tranh. Chẳng có chi làm cho con người đau-đớn hơn là phải bị chia lìa cùng những người và vật thương yêu tríu-mến. Tất cả những tư-tưởng thống-khổ về nạn binh-đao ấy làm cho Trẫm phải nặng lòng lo-ngại. Dầu cho số người bị sát hại, đọa-đày trong cuộc xâm-chiếm xứ Kalinga nhiều đến thế mấy, cũng không sánh bằng sự đau-khổ của Trẫm hôm nay".

"Trẫm phải có bền tâm nhẫn-nại, nhiều chừng nào hay chừng nấy, đối với những kẻ nào làm quấy hoặc toan hãm-hại Trẫm".

"Trẫm mong cho tất cả chúng-sinh đều biết tự-chủ thân tâm, làm lành lánh dữ".

"Đối với Trẫm, sự thắng-trận cao-cả hơn hết là sự thắng-trận của chánh pháp. Trong một cương-thổ dài ngót sáu trăm dặm gồm lại, có nhiều quốc-độ khác nhau, dầu cho đến những xứ xa-xăm mà các sứ-giả ít khi lui tới được, đâu-đâu cũng đều tuân theo lịnh Trẫm để nghiêm-trì giới hạnh và sống theo lẽ chánh. Cuộc thắng-trận của chánh pháp là một cuộc thắng-trận toàn-thể. Ai-ai cũng nhờ sự chiến-thắng ấy mà được an-cư lạc-nghiệp. Nhưng đối với Trẫm, sự hạnh-phúc này không thể so-sánh được với phước báu trong một thế-giới khác" ⁴.

"Kim ngôn này được khắc trên mặt đá để cho ngày sau, con cháu của Trẫm sẽ không còn nghĩ đến những cuộc thắng-trận khác nữa, và chúng nó phải làm cách nào để thắng nổi trận giặc lòng. Chúng nó phải biết nhẫn-nại và hiểu rằng chỉ có sự thắng-trận của chánh pháp là đáng kể. Chánh pháp đem lại sự an vui trong kiếp này và các kiếp vị-lai".

* * *

Vài lời của soạn-giả:

"Nếu không có hoàng-đế A-Dục thì Phật pháp rất khó được bảo-tồn cho đến ngày nay, và chúng ta cũng chẳng nếm được hương-vị của đạo giải-thoát do Đức Thích-Ca Mâu-Ni đã tự ngộ"

Sở-dĩ hiện nay Phật Pháp được thạnh-hành và bành-trướng trong khắp thế-gian là do công-đức vô-lượng của hoàng-đế A-Dục, một nhà vua trị-vì trong xứ Ấn Độ vào thế-kỷ thứ ba trước tây lịch, nghĩa là lối 200 năm sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-Bàn .

Trong kinh, có nhiều chỗ nói hồi Đức Phật còn tại-thế, có ông trưởng-giả Cấp Cô Độc⁵ cùng bà tín-nữ Visakhã, là hai bậc hộ-pháp rất đắc-lực và trong sạch với ngôi Tam-Bảo, dám bỏ tiền của ra bố-thí một cách rộng-rãi không ai bằng. Ông Cấp Cô Độc đã xuất ra một số tiền khổng-lồ mua lại cảnh vườn của thái-tử Kỳ Đà⁶, rồi dựng lên ngôi Kỳ Viên Tịnh-Xá để dâng cho Đức Thế Tôn. Ngoài ra, ngày nào ông Cấp Cô Độc và bà Visakhã đều có thỉnh chư-tăng đến nhà bố-thí, trai-tăng.

Xét về cái tâm hộ-pháp thì hai vị này được coi như cao-thượng, trong sạch hơn cả, vì hai vị ấy đều là bậc thánh-nhân⁷. Nhưng nếu nói về công-trình kiến-trúc, chấn-hưng và tuyên-truyền Phật giáo thì đức vua A-Dục chiếm quyền ưu-thế. Có lẽ vì ngài là một vị hoàng-đế thống-trị thiên-hạ, tiền của nhiều, quyền-hành rộng, nên mới làm những việc to-tát như vậy. Nhưng biết bao nhiêu bậc vua chúa khác không chịu làm như ngài, mà lại có tánh hôn-quân, vô-đạo, trụy-lạc trong bầu ngự-tửu, ngày đêm đùa-bỡn với đám cung-phi và thường gây mầm binh-đao khói lửa, để làm khổ cho dân-gian.

Đức vua A-Dục, trước khi được hấp-thụ tinh-thần Phật-Giáo, cũng có tánh hung-ác, chinh đông phạt tây, đi đến đâu sát hại đến đấy. Biết bao nhiêu dân-tộc phải bị nghiền nát dưới bánh chiến-xa của ngài. Biết bao nhiêu bậc công-khanh chỉ nói lỡ một lời mà bị ngài xử-tử, chẳng chút xót thương.

Nhà vua còn lại tạo ra một cái địa-ngục giả để hành-hình tội-nhân bằng nhiều cách rùng-rợn, không thua gì cảnh diêm-vương.

Nhưng có lẽ nhờ duyên lành trong các tiền-kiếp, nên chỉ một ngày kia, dưới bầu trời ảm-đạm, không-khí nặng-nề, đứng giữa trận-mạc, sau khi chiến-tranh vừa dứt, và nhìn thấy cảnh tang-thương khủng-khiếp, xương máu dẫy đầy, đức vua bỗng thấy lòng mình nôn-nao, bức-rức. Đó là lần đầu tiên ngài nhận thấy rằng: Vì tâm dục-vọng của mình, mà trăm họ phải thống-khổ, lầm than. Rồi bắt đầu từ đó, hoàng-đế A-Dục thay đổi chí-hướng, bỏ tánh xâm-lăng, hung-ác, tìm học hỏi đạo với các bậc thánh-tăng trong Phật-Giáo. Ngài trở nên một vị vua công-bình, giàu lòng từ-bi, bác-ái đối với muôn-loài và đem lại cho xứ Ấn Độ một thời-đại thái-bình, thịnh-trị duy-nhất trong khắp thế-gian.

Dưới đây là những công-trình hộ-pháp to-tát của đức vua A-Dục mà chúng ta cần phải biết để nhớ ơn:

1. Chủ-trương ký-kết tập Tam-Tạng lần thứ ba tại thành Pãtaliputra, để củng-cố Tam-Tạng Pháp-Bảo Pãli mà nhóm Nguyên-Thủy vẫn thọ-trì cho đến ngày nay;

2. Cho con trai ngài, là đức Mahinda, mang Tam-Tạng Pãli đã được kết tập trong kỳ thứ ba, sang khẩu-truyền trên đảo Tích Lan mà hiện nay là nơi căn-cứ của hội "Phật Học Quốc-Tế";

3. Dựng lên, trong khắp xứ Ấn Độ, 84.000 thánh-tháp để phụng-thờ xá-lợi của Đức Thế Tôn. Tất cả xá-lợi được chia-sớt trong khắp thế-gian hiện nay đều do các thánh-tháp ấy mà ra;

4. Kiến trúc vô-số đền-thờ có chạm-trổ những sử tích về Phật-Giáo và tạo ra nhiều bia đá có khắc chỉ-dụ của nhà vua khuyên-bảo dân-chúng ăn ở theo đường chánh, làm lành lánh dữ⁸;

5. Thỉnh nhiều vị A La Hán đi truyền-bá Phật-pháp khắp thế-giới, có một đoàn sang vùng Suvanna Bhũmi (tức là khu-vực Miến Điện, Thái Lan, Cao Miên ...);

6. Sa-thải một số lớn hàng tăng-lữ không chính-đáng, trà-trộn vào Phật-giáo để nuôi mạng.

Nghĩ vì có sự liên-quan thiết-yếu giữa đức vua A-Dục và những người tu Phật trong khắp hoàn-cầu, nên chúng tôi cố công suy-tầm trong các kinh điển, những điểm đặc-sắc về bậc Đại Hộ-Pháp ấy để cống-hiến cho chư quí độc-giả thưởng-thức.

I- Chuyện hai đứa trẻ lấy đất cúng dường đức Phật

Một thuở nọ, Đức Thế Tôn đang ngự tại Veluvãna⁹. Sáng sớm, Ngài mặc y mang bát và dắt theo một số thầy tỳ-khưu đi vào thành Rãjagaha (Vương Xá) để khất-thực. Đi đến đâu, Ngài đều rải điển từ-bi mát-mẻ tới đó. Oai-nghi tề-chỉnh và dung-mạo đẹp đẽ, sáng rỡ như trăng rằm của Đấng Trọn Lành, khiến cho ai nấy cũng phải kính-phục.

Lúc đang đi trì-bình, khất-thực, Đức Thế Tôn và tôn-giả Ananda thấy dựa bên đường có hai đứa bé trai, một đứa tên là Jaya, vốn con nhà trâm-anh thế-phiệt, còn một đứa tên là Vijaya, thuộc về gia-đình khá-giả bậc trung. Cả hai đứa trẻ đang công-phu nhồi đất để tạo lên một đô-thị giả, có nhà cửa đền-đài và luôn cả kho-tàng chứa đầy ngũ-cốc¹⁰ cũng làm toàn bằng đất. Chợt thấy Đức Thế Tôn đi ngang qua, cậu bé Jaya¹¹ liền lật-đật hốt một nắm ngũ-cốc giả bằng đất ấy, cung-kính đến gần Đức Thế Tôn và bỗng-nhiên xuất khẩu bài kệ như vầy:

Một vầng hào-quang màu vàng rực-rỡ,

Bao phủ khắp thân-hình Đấng Từ-Bi Vô-Lượng,

Tự Ngài ngộ đạo không thầy chỉ dạy.

Tôi xin đem hết dạ kính-thành,

Dâng đất này đến Đức Như Lai,

Bậc đã diệt-tận nguồn luân-hồi sanh tử.

Lúc ấy, cậu bé Vijaya¹² cũng rất thỏa-thích trong phước báu và chắp tay xá chào Đức Thế Tôn.

Dâng đất xong, cậu bé Jaya liền nguyện thầm rằng: "Với quả phước này, tôi nguyện trong kiếp sau sẽ được gồm thâu thiên-hạ, thống-trị muôn dân".

Đức Phật đoán được lời nguyện của cậu Jaya và biết thế nào quả phước cũng sẽ thành-tựu đến cho đứa trẻ ấy, vì nó đã hết tâm trong sạch trong khi dâng cúng. Ngài liền mỉm cười và nói với Đức Ananda rằng: "Này Ananda, sau khi Như Lai nhập Niết-Bàn lối hai trăm năm, đứa trẻ ấy sẽ thọ-sinh làm một vị thánh-quân¹³, làm chúa một châu thiên-hạ, đóng đô tại thành Pãtaliputra và lấy vương-hiệu là hoàng-đế Asoka (A-Dục). Nhà vua sẽ là bậc thánh-quân suốt-thông đạo-lý, biết ủng-hộ và truyền-bá Phật-Pháp một cách đắc-lực. Nhà vua sẽ cho kiến-tạo 84.000 bảo tháp để phụng thờ xá-lợi của Như Lai".

Rồi Đức Phật liền ngâm kệ như vầy:

Một thời-gian sau khi Như Lai nhập-diệt,

A-Dục vương sẽ được ra đời,

Oai dầy đức rộng tủa khắp bốn phương.

Nhà vua tạo ra trong khắp cõi diêm-phù,

Vô-số đền-thờ xá-lợi,

Cho chúng-sinh chiêm-bái cúng dường.

Này Ananda, đó là quả phước do đứa trẻ ngày nay,

Đã hết lòng trong sạch dâng đất cúng Như Lai.

Ngâm xong, Đức Thế Tôn liền dạy Đức Ananda đem đất ấy rải lên khoảng đường phía trước mà Ngài cùng chư-tăng sắp đi tới.

II- Nói về bà mẹ của đức vua A-Dục và thời niên-thiếu của ngài

Tại xứ Campala, có thầy Bà La Môn kia vừa trổ sanh được một gái. Khi ấy, có thầy coi số đoán rằng: "Ngày sau, đứa tớ gái ấy sẽ trở nên một bậc vương-phi và sanh ra được hai trai. Một đứa sẽ được làm vua, còn một đứa sẽ xuất-gia hành đạo và đắc A La Hán quả".

Một thời-gian sau, khi đứa gái lớn khôn và trở nên xinh đẹp mỹ-miều, người Bà La Môn liền dâng nàng vào cung-nội phụng-sự cho đức vua Bindusara đang trị-vì trong xứ Magadha. Những cung-phi khác thấy nàng đẹp và trẻ, sợ đức vua yêu dùng, nên liệt nàng vào hạng thị-tỳ và giao cho nàng cái phận-sự: chờ khi nào vua ngủ thì vào cắt tóc tỉa râu cho ngài¹⁴. Một buổi trưa nọ, đức vua thức giấc, nhìn vào kiến thấy tóc râu mình được cắt tỉa vén khéo, đẹp đẽ, ngài liền phán hỏi: "Vậy chớ nàng muốn ban thưởng vật chi?" Nàng chỉ tâu xin vua cho phép mình được chung gối cùng ngài. Lúc đầu, vua Bindusara không chịu, vì lầm tưởng rằng nàng thuộc giòng hạ-tiện. Nhưng sau, khi biết nàng là con của một gia-đình Bà La Môn, ngài mới nhận lời. Đức vua liền chọn nàng làm chánh-hậu. Chẳng bao lâu, nàng trổ sanh được một trai. Hoàng-hậu hết sức vui mừng đặt tên con là Asoka¹⁵ (Tàu âm lại là A-Dục). Rồi một thời-gian sau nữa, bà lại sanh thêm được một trai và đặt tên là Vitasoka¹⁶.

Lớn lên, hoàng-tử A-Dục có thân-hình lổng-khổng, xấu-xa, tay chân nhám nhúa¹⁷, nên vua Bindusara không yêu chuộng như những con của mấy bà thứ-phi khác.

Một bữa nọ, đức vua cho đòi thầy tiên-tri đến xem tướng cho hết thẩy các vị hoàng-tử, coi vị nào có đủ tài đức đặng nối ngôi cho Ngài. Thầy-tướng yêu cầu nhà vua nên triệu-tập tất cả các vị hoàng-tử tại vườn thượng-uyển cho mình xem mặt. Vì được vua cha yêu chuộng, nên các ông hoàng khác được đưa rước bằng long-xa, mặc sắc phục đẹp đẽ và được đem theo đủ món ăn thức uống sang-trọng theo con nhà vua-chúa. Còn phần A-Dục thì ăn mặc tầm thường, mang theo cơm trắng nước trong và chén dĩa bằng đất mà thôi. Đã vậy, ông ta chẳng có chi để làm chân nên phải lội bộ. Nhưng may đâu, hoàng-tử lại gặp cậu công-tử Rãdhagupta¹⁸ đang cỡi một con voi già đi dạo cảnh, rồi xin mượn voi ấy mà đi đến vườn thượng-uyển. Thầy tiên-tri xem tướng các ông hoàng xong, biết thế nào A-Dục cũng sẽ được làm vua, nhưng nếu nói sự thật thì sợ e vua Bindusara nóng giận rồi sẽ làm hại mình và hoàng-tử A-Dục. Ông ta liền nói bóng với đức vua như vầy: "Tâu Bệ-Hạ, xin Bệ-Hạ coi kỹ lại các vị hoàng-tử này, hễ vị nào biết dùng đồ quí-giá hơn hết thì sẽ được lên ngôi kế-vị cho Ngài". Nghe như vậy, mấy ông hoàng khác đều mừng thầm, vì mỗi-mỗi đều cho mình là sang-trọng hơn hết. Riêng về A-Dục thì lại nghĩ rằng: "Chắc thế nào ta cũng được làm vua, vì những vật ta dùng đều cao-quí hơn cả: voi là một con vật để làm chân sang-trọng nhất, chén dĩa ta dùng làm toàn bằng đất, mà đất là một vật có sức chịu-đựng tất cả vạn-vật trên thế-gian, cơm và sữa mà ta dùng là món ăn cần-thiết của con người, còn nước trong mà ta uống là món để bảo-trợ sự sống cho tất cả muôn-loài".

Thuở ấy, trong các chư-hầu thường hay có loạn-lạc. Vua cha, vì không ưa đức A-Dục, nên thường ra lịnh cho ông ta đi chinh-phạt với một số quân-lính và binh-nhu rất khiếm-khuyết. Nhưng hễ Đức A-Dục đi đến đâu thì loạn-quân qui-thuận đến đó.

III- Đức vua A-Dục được kế-vị cho vua cha và những hành-vi hung bạo trong buổi đầu

Hoàng-tử A-Dục có một người anh một cha khác mẹ, tên là Susima, mà vua cha rất yêu-chuộng và định chọn làm vị đông-cung để nối ngôi. Nhưng Susima có tánh kiêu-căng, hung-dữ, nên văn-võ triều-thần không ưa nên cùng nhau lập tâm chờ có dịp sẽ tôn đức A-Dục lên ngôi vua.

Ngày kia, xứ Takaxila nổi loạn, vua Bindusara bèn sai đông-cung Susima điều-khiển binh hùng tướng mạnh đi chinh-phục, nhưng bị thất-trận. Hay tin chẳng lành, vua cha liền thọ bệnh và truyền-lịnh cho hoàng-tử A-Dục ra cầm binh thế cho Susima. Các vị đại-thần liền bày kế dạy đức A-Dục cáo bệnh, không thân-chinh được. Thấy bệnh-tình vua cha mỗi ngày một thêm trầm trọng, các vị cận-thần bèn tâu rằng: "Tâu Bệ-Hạ, xin Bệ-Hạ truyền ngôi lại cho hoàng-tử A-Dục để ngài trông-nom đỡ việc trào chánh, lúc nào thái-tử Susima hồi trào sẽ giao ngôi lại". Vua Bindusara không nhận lời, nhưng triều-thần văn-võ vẫn sắp đặt cho hoàng-tử A-Dục tức-vị kế-ngôi cho phụ-vương. Vì tức giận nên vua Bindusara liền hộc máu và thăng-hà trong khi đó.

Hay tin ấy, đông-cung Susima liền cấp-tốc kéo binh trở về thành Pãtaliputra. Vua A-Dục chọn ba người lực-sĩ cho trấn ba cửa thành: Bắc, Tây, Nam. Còn lại cửa Đông, thì cho tạo một hình giả giống hệt như ngài, đang cỡi con bạch tượng đứng trên một khoảng đất, chung quanh thì cho đào hố rộng và sâu, lại có đốt lửa đỏ bên dưới. Còn phía trên, thì lấy cỏ bao-phủ kỹ-lưỡng. Susima, vì nóng giận và thấp trí, nên xô binh tràn vào mà phải thiệt mạng.

Diệt xong hoàng-tử Susima, vua A-Dục lại tìm cách hành phạt các vị quan nào lúc trước có ý khinh-rẽ mình (vì thấy tướng-mạo ngài xấu-xa). Nhà vua truyền-lịnh cho các vị quan ấy đem mấy loại cây có gai vào trồng phía trước vườn thượng-uyển, và chặt những cây nào có bông thơm trái ngọt đem rào chung quanh. Những ông quan ấy không chịu vâng lời, vì cho rằng theo thói thường, ai-ai cũng dùng cây có gai để rào các thứ cây có bông thơm trái ngọt, chớ khi nào làm chuyện trái đời như vậy. Sau khi hạ-lịnh ba lần mà chẳng thấy chịu làm theo, vua liền dạy đem mấy vị quan ấy ra pháp-trường xử-tử.

Trong vườn, có một cây bông đẹp đẽ thơm tho mà đức vua rất yêu thích, vì nó cũng có một cái tên Asoka như nhà vua. Lại có một nhóm cung-phi không ưa thích gần-gũi đức vua vì ngài có thân-hình xấu-xa và tay chân nhám nhúa. Một buổi trưa nọ, thừa lúc vua đang yên giấc, mấy cung-phi ấy liền ra vườn hái bông, bẻ lá, làm gãy các nhánh, cây phải chết. Khi biết rõ việc ấy, vua bực-tức, nóng giận, hạ-lịnh đem cột nhóm cung-phi ấy chung quanh cây Asoka rồi nổi lửa thiêu sống. Dân-chúng thấy nhà vua hung-dữ như vậy, liền đặt tên ngài là Ác Vương A-Dục (Candasoka).

Không những thế thôi, đức vua còn lại cho tạo ra một cảnh địa-ngục giả để hành-hình các tội-nhân, và đặt tên là Địa-Ngục Bồng Lai, vì bên trong là nơi hắc-ám của ngục-đường, nhưng bên ngoài thì cho kiến-trúc hết sức đẹp đẽ, không thua gì cảnh tiên. Chung quanh, có trồng cây cối cỏ hoa đủ màu, và mỗi gốc vườn đều có nhiều chỗ để cho các hành-khách nghỉ chân trong lúc mệt-mỏi. Song, rủi cho kẻ nào lỡ đi lạc đến đó, thì liền bị quân giữ ngục bắt đem vào bên trong hành-hình như những tội-nhân khác.

Đức vua ra lịnh cho các quan đi tìm một người hung ác trứ-danh, tên là Girika, để giao cho nó điều-khiển cái địa-ngục ấy. Tên này thường ngày chửi cha mắng mẹ và không bỏ qua một việc dữ nào mà nó chẳng làm. Buổi trưa nọ, có một vị quan gặp nó đang ngồi dựa mé rạch, tay thì đang lưới cá, cẳng thì giựt bẫy bắt chim, bên tay mặt có sẵn ná và tên tẩm thuốc độc, chung quanh thì nó rải những hạt lúa cũng tẩm thuốc độc để bắt các loại chim nhỏ, còn dưới rạch thì nó cắm câu bắt cá. Bất cứ con vật nhỏ nào, hay lớn gần bên, đều bị nó sát hại chẳng tha. Thấy vậy, vị quan kia rất vừa lòng và bảo nó về xin phép cha mẹ rồi vào triều lãnh việc. Bị song thân không bằng lòng, nó liền giết hết cả hai ông bà rồi đến nhậm-chức giám-ngục cho vua A-Dục và xin ngài cho nó được quyền sát hại những ai để chân vào địa-ngục Bồng Lai, dầu là đức vua cũng vậy. Hoàng-đế A-Dục nhận lời và dân-chúng trong xứ đặt cho nó cái tên là Đại Ác Nhân Girika (Candagirika).

IV- Vua A-Dục được nghe lời giáo đạo của một đức A-la-hán

Thuở ấy, có một thầy tỳ-khưu còn trẻ tuổi, tên là Samudda, tính vào thành Pãtaliputra để khất-thực. Đi ngang qua địa-ngục Bồng Lai, vì mệt mỏi và gặp cảnh đẹp, thầy ta liền dừng chân lại để nghỉ mát. Bọn giữ ngục chạy ra bắt thầy vào khám đường. Thấy cảnh hắc-ám bên trong, thầy Samudda liền than rằng: "Chốn này lạ thật! bên ngoài thì đẹp tợ tiên cảnh, còn bên trong thì rùng-rợn, chẳng thua gì cõi diêm-vương". Thầy ta bèn xin trở ra, nhưng Girika đáp rằng: "Bây giờ ngươi dã lọt vào tay ta, thì chỉ có chờ chết, chớ đừng trông ra khỏi chốn này".

Nghe xong, thầy Samudda liền khẩn-khoản thêm nữa rằng: "Thưa quan giám-ngục, bần-đạo mới vừa được xuất-gia chẳng bao lâu và tu-hành còn kém khuyết. Đã vậy, Đức Phật có dạy rằng xác thân con người, mỗi khi mất rồi, thì rất khó mà tìm lại được. Vậy xin quan giám-ngục rộng lượng cho bần-đạo được phép tu tập thêm bảy ngày nữa, rồi sẽ hành-hình cũng chẳng muộn". Girika bằng lòng.

Rồi đó, thầy Samudda tham-thiền quán-tưởng luôn cả ngày đêm. Trước cảnh mạnh hiếp yếu, những cảnh tra-tấn hãi-hùng, máu đổ thịt rơi, rên la thảm-thiết, thầy thấy rõ những nơi thống-khổ của con người, rồi nhìn lại thân mình mà nghĩ rằng: "Chẳng còn mấy hôm nữa, xác thân ta đây cũng sẽ bị banh xẻ, thối-tha, vô-dụng, như những tội-nhân xấu-số kia chẳng sai. Vậy ta phải ráng làm thế nào để tránh khỏi các điều tai-hại ấy!" Nhờ cố công suy xét nên trí-huệ giải-thoát được phát-sinh. Thầy Samudda thấu rõ lý 'Tứ Diệu Đế' và biết rằng: "Tất cả những pháp hữu-vi thật không bền vững. Hễ hữu sanh thì hữu diệt, có đi thì phải có về". Đức Samudda đã bước vào vòng thánh-vức và đắc quả-vị A La Hán.

Đến ngày thứ tám, tên giám-ngục liền dậy đem ngài bỏ vào chảo dầu, rồi nổi lửa lên đốt. Nhưng dầu không sôi, còn vị sa-môn thì vẫn ngồi thản-nhiên trong chảo mà tham-thiền.

Hay tin lạ-lùng ấy, đức vua A-Dục liền ngự vào ngục-thất để xem rõ tự-sự. Lúc ấy, đức Samudda bay bổng lên ngồi bán-già nơi giữa không trung. Nhà vua phát tâm kinh-sợ và nghĩ rằng: "Tại duyên-cớ nào, thầy tỳ-khưu ấy cũng là người như chúng ta, mà lại có nhiều phép nhiệm-mầu như thế?" Nghĩ xong, ngài liền chấp tay đảnh lễ và yêu-cầu đức Samudda giải rõ về những điều bí-ẩn ấy. Ngài thuyết cho nhà vua nghe như vầy: "Này Đại-Vương, lối 200 năm về trước, đức Thế Tôn đã có tiên-đoán rằng ngài sẽ là một bậc thánh-vương, một bậc hộ-pháp cao cả, có nhiều công-đức trong việc phụng-thờ xá-lợi và truyền-bá chánh pháp trong khắp thế-gian. Vậy xin Đại-Vương mau bỏ dữ về lành, mở lòng từ-bi, bác-ái, thương-xót thần-dân, hầu đem lại điều an vui, hạnh-phúc cho tất cả muôn loài".

Nghe được lời đạo-đức, nhà vua liền bạch rằng: "Bạch Hoá Đại-Đức, từ nào đến giờ trẫm gây nhiều nghiệp ác. Vậy trẫm xin sám-hối về các tội-lỗi đã qua và nguyện nương nhờ nơi Tam-Bảo để làm những điều lành, kể từ nay cho đến trọn đời".

Đức Samudda thốt lên rằng: "Lành thay! Lành thay!" rồi biến đi mất. Vua A-Dục liền hạ-lịnh phá-hủy cái địa-ngục Bồng Lai, rồi bắt đầu từ đây, ngài để hết tâm-lực lo việc hộ-pháp¹⁹ và dạy bảo dân chúng ăn ở theo Phật-Giáo. Thiên-hạ thấy đức vua thay đổi tâm-tánh và trở nên độ-lượng khoan-hồng, liền tặng cho ngài cái tên là Minh Vương A-Dục.

V- Vua A-Dục chia xá lợi của đức Phật Thích-Ca ra 84.000 phần và tạo 84.000 thánh tháp ²⁰

Khi xin qui-y thọ giới theo Phật-Giáo xong rồi, hoàng-đế A-Dục liền ngự đến thành Vương Xá (Rãdjagaha) thỉnh trọn phần xá-lợi của vua A Xà Thế (Adjãsattu) để trong thánh-tháp khi trước. Ngài lại ra lịnh cho sáu vị vua chư-hầu²¹ đem nạp hết cho mình những phần xá-lợi trong xứ của họ đã được chia sớt tại thành Kusinãra, sau khi hành lễ trà-tỳ kim-thân Đức Thế Tôn. Chỉ có phần thứ tám thì thuộc về hoàng-triều độc-lập Ramagama, nên ngài không thỉnh được.

Gom góp được tất cả 7 phần xá-lợi xong rồi, vua A-Dục liền cho thợ làm 84.000 cái hộp nhỏ bằng vàng chạm trổ khéo-léo, có khảm ngọc lưu-ly, và 84.000 cái bình lớn hơn cũng bằng vàng. Nhà vua chia ngọc xá-lợi ra làm 84.000 phần đều nhau, đem để mỗi phần vào hộp, rồi để hộp vào trong bình. Sau cùng, ngài cho lấy lụa ngũ sắc bao-phủ bên ngoài.

Xong việc, đức vua liền phân-phát những ngọc xá-lợi và cho dựng tháp trong khắp xứ Ấn Độ theo cách-thức dưới đây:

- Một hộp xá-lợi xây một thánh-tháp cho chỗ nào có dân-cư từ 10 triệu²² trở lên;

- Một hộp xá-lợi xây một tháp tại mỗi chỗ động-tâm;

- Một hộp xá-lợi xây một bảo-tháp tại mỗi nơi nào có sử tích của Đức Thích-Ca lúc còn làm Bồ-Tát và sau khi đắc đạo.

VI- Vua A-Dục yêu-cầu vị đại A-la-hán Upagupta dắt ngài đi viếng bốn chỗ động tâm và những nơi có sử tích của Phật

Chỗ động-tâm thứ nhất tại vườn Lumbini, sau khi nghe vị A La Hán giải rõ về tư-cách giáng-sinh của Đức Bồ-Tát Siddhattha, vua A-Dục liền rơi lụy, mọp xuống lạy chỗ động-tâm ấy và ngâm kệ rằng:

Hỡi non sông cây cỏ tại chốn này,

Các ngươi thật nhiều duyên tốt số,

Nên gặp được đấng đại-hiền trong lúc chào đời,

Được nghe tiếng Ngài từ buổi sơ khai.

Còn ta đây vô-duyên ít phước,

Đến chốn này thật đã muộn-màng.

Ngâm xong, nhà vua cho dựng tại đây một cái tháp thờ xá-lợi và cúng 100 ngàn đồng vàng để tu-bổ chỗ động-tâm này.

Chỗ động-tâm thứ nhì, tại gốc cây Bồ Đề²³, nơi Đức Phật Thích-Ca đắc đạo, vị A La Hán này tâu với nhà vua như vầy: "Tâu Đại-Vương, chính tại chốn này thái-tử Siddhattha đã dùng tâm từ-bi bác-ái của mình để chiến-thắng ma-vương và đắc quả Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác".

Đức vua cũng mọp xuống lạy, cho xây tháp xá-lợi và cúng 100 ngàn đồng vàng.

Chỗ động tâm thứ ba, tại vườn Lộc-Giả (Isipatana) trong thành Ba La Nại (Bénarès), nơi Đức Thế Tôn chuyển Pháp-Luân lần đầu tiên cho năm thầy Kiều Trần Như (Kaundinya) nghe về thuyết 'Tứ Diệu Đế'.

Đức vua cho xây tháp và cúng 100 ngàn đồng vàng.

Chỗ động tâm thứ tư, tại rừng Kusinãra nơi Đức Phật nhập Niết-Bàn. Khi đến chỗ này và nghe vị A La Hán giải về tư-cách diệt-độ của Đức Thế Tôn, vua A-Dục liền té xuống chết ngất. Lúc tỉnh dậy, ngài cũng cho xây tháp và cúng 100 ngàn đồng vàng để tu-bổ.

Rồi lần lượt, đức vua đi viếng các nơi sau đây, đến chỗ nào ngài cũng cho dựng tháp thờ xá-lợi và cúng một số tiền vàng:

1. Chỗ Đức Bồ-Tát Siddhattha nhập sơ-định dưới bóng cây Diêm-Phù (Jambu), lúc Ngài còn thơ-ấu theo cha, là đức vua Tịnh Phạn Vương (Suddhodãna), ra đồng xem cày ruộng;

2. Chỗ Ngài trốn ra khỏi hoàng-cung để đi tìm đạo;

3. Chỗ Ngài trao vương-phục và thần mã Kiền Trắc (Kantaka) cho nghĩa-bộc Channa;

4. Chỗ Ngài cắt tóc liệng lên không trung và nguyện rằng: "Nếu sau ta không thối-chuyển trên đường tu tập, thì khiến cho mớ tóc đừng rơi xuống trần";

5. Chỗ vua Bình Xa Vương (Bimbisara) xin chia giang-sơn cho, nhưng Đức Bồ-Tát không nhận lời;

6. Những chỗ Đức Bồ-Tát học đạo với hai đạo-sĩ Alara và Uddaka;

7. Chỗ Ngài tu khổ-hạnh trong sáu năm trường, song vô hiệu-quả;

8. Chỗ Ngài thọ món cơm trộn với sữa tươi do nàng Sujjata dâng;

9. Chỗ mấy vị Tứ Đại Thiên Vương dâng cho ngài bốn cái bát bằng đá để dùng đựng vật thực của hai người lái buôn cúng dường, lúc Ngài vừa thành đạo. Đức Thế Tôn dùng phép thần-thông, lấy ngón tay nhận bốn cái bát ấy lại làm một và do đó mà nơi miệng bát của ngài có bốn cái nối ráp.

VII- Vua A-Dục đi viếng những tháp thờ xá-lợi của các bậc thinh văn A-la-hán

Khi tới trước một cái tháp xây gần chùa Jetavana (Kỳ Viên Tịnh-Xá), vị đại A La Hán giải cho vua A-Dục nghe rằng: "Tâu Đại-Vương, đây là tháp thờ xá-lợi của ngài Sariputta (Xá Lợi Phất), một bậc Thinh Văn có nhiều trí-huệ hơn hết trong nhóm đệ-tử của Đức Thế Tôn. Vậy Đại-Vương nên cúng dường ngài, thì thân tâm sẽ được mát-mẻ chẳng sai". Nhà vua liền dâng 100 ngàn đồng vàng, mọp xuống lạy và ngâm kệ rằng:

Chốn này là di-tích của bậc đã thoát-ly trần-tục,

Có danh thơm bay tỏa bốn phương,

Trong khắp hàng Thinh Văn La Hán,

Chẳng mấy ai thông-minh, trí-huệ như Ngài.

Đến trước một cái tháp gần bên, vị A La Hán cũng yêu-cầu vua nên cúng đường, vì đó là tháp thờ xá-lợi Đức Moggalana (Mục Kiền Liên) một bậc có thần-thông huyền-diệu hơn hết trong hàng Thinh Văn Đệ-Tử của Đức Thế Tôn. Chính Ngài dã thâu-phục rồng-chúa Nanda-Upananda. Vua A-Dục cũng dâng 100 ngàn đồng vàng rồi mọp xuống lạy và ngâm kệ rằng:

Trẫm xin thành-kính đảnh lễ đức Moggalana,

Một bậc có nhiều thần-thông phép lạ,

Đã thoát khỏi vòng sanh tử luân-hồi,

Đã diệt-tận các điều thống-khổ phiền-não.

Đến trước cái tháp thứ ba, vị A La Hán tâu với vua rằng đó là tháp thờ đức Mahã Kassapa (Ma Ha Ca Diếp), một bậc Thinh Văn có giới-hạnh cao cả hơn hết và thường được ngợi-khen. Ngài rất tri-túc trong sự nuôi mạng và có tâm từ-bi vô-lượng đối với chúng-sinh. Vua A-Dục cũng dâng 100 ngàn đồng vàng đảnh lễ và ngâm kệ rằng:

Chốn thạch-động xa lìa thế-sự,

Thường chú-tâm nhập-định tham-thiền,

Nhiều tri-túc và giàu lòng bác-ái,

Ngài rất đáng cho ta sùng-bái cúng dường.

Đến trước cái tháp thứ tư thờ đức Vatkula, là một vị A La Hán luôn-luôn vui-thích trong đạo quả của mình và chẳng hề dạy bảo ai cả. Nhà vua cúng vào tháp một đồng vàng mà thôi, vì cho rằng bậc thánh-nhân ấy chỉ tìm sự giải-thoát cho mình mà không cứu-độ chúng-sinh.

Khi tới cái tháp thứ năm, vị A La Hán liền tâu rằng: "Tâu Đại-Vương, đây là chỗ thờ xá-lợi của đức Ananda (A-Nan), một bậc Thinh Văn thông-minh trót-chúng và luôn-luôn được gần bên Đức Phật. Hồi kỳ-kết tập thứ nhất, chính ngài đã lập lại lời giáo-đạo của Đức Thế Tôn để hợp thành Tạng Kinh. Trí-huệ và sự ghi nhớ của ngài rộng lớn như biển cả. Đã vậy, Đức Ananda lại rất bặt-thiệp, vui-vẻ, khoan-hồng và có dung-nghi đẹp đẽ, trang-nghiêm, khiến cho ai nấy đều ngợi-khen, mến-phục. Những hàng tại-gia, hoặc xuất-gia, muốn vào yết-kiến Đức Thế Tôn, rất vui thích khi thấy dạng đức Ananda. Có câu Phật ngôn như vầy: "Trong dấu chân con bò, người ta không sao tìm đặng một khối nước to-tát như biển cả thế nào? Thì cũng như thế ấy, với trí óc tầm thường, con người không thể ghi nhớ được hết những lời giáo-huấn của đấng Như Lai". Nhưng Đức Thế Tôn xét biết rằng tôn-giả Ananda có trí-huệ hơn người, nên mới giao cho tôn-giả cái phận-sự phải thuộc nằm lòng tất cả những pháp mà Ngài đã thuyết ra, để truyền-bá cho nhóm hậu-lai".

Nghe xong, đức vua A-Dục hết sức thỏa-thích, mọp xuống lạy và cúng tới 10 triệu đồng vàng, vì ngài cho rằng chính nhờ đức Ananda mà Phật Pháp mới được sáng-lạng, bền-bỉ đến 5.000 năm. Nhà vua rất thỏa-thích vui mừng sau khi được chiêm-bái các chỗ động-tâm và những thánh-tháp thờ-phụng mấy bậc Thinh Văn đệ-tử của Đức Phật.

Nhà vua ngâm kệ rằng:

Do thiện-nghiệp trong đời quá-khứ,

Được làm người sang cả hôm nay,

Trẫm lại biết hy-sinh tài-sản,

Lo bảo-tồn chánh pháp lâu dài,

Trong khắp cõi diêm-phù, trẫm cho tạo vô-số tháp thờ xá-lợi,

Như vầng mây bao bủa khắp không-trung,

Rải tủa ánh-sáng siêu-việt, mát-mẻ cho tất cả muôn loài,

Trẫm rất toại-nguyện vì đã làm tròn phận-sự của người hộ-pháp.

VIII- Vua A-Dục lập mưu buộc em ngài xu-hướng theo Phật-giáo và xuất-gia hành đạo

Vua A-Dục có một người em tên là Vitasoka. Ông hoàng này rất tin-tưởng các nhóm ngoại-đạo tu theo cách khổ-hạnh và thường hay nhạo-báng Phật Pháp. Mỗi khi nhà vua khuyên-lơn, nhắc-nhở đến, thì ông ta trả lời rằng mấy vị sa-môn tu theo Phật-Giáo hành đạo một cách dễ-dãi quá, nên chẳng mong gì được giác-ngộ.

Một hôm nọ, Vitasoka theo đức hoàng-huynh vào rừng săn bắn, thấy có một thầy đạo-sĩ thân-thể gầy-gò, đang ngồi gần lò lửa cháy đỏ để luyện cho quen với sức nóng ác-nghiệt ấy. Ông ta liền phát tâm tin-tưởng đến gần cung-kính đảnh lễ bàn chân vị đạo-sĩ và hỏi rằng: "Bạch Hoá Đại-Đức, vậy chớ ngài hành đạo khó-nhọc như thế đã được bao lâu rồi?"

- "Bần-đạo đã tu được mười hai năm".

- "Bạch Đại-Đức, vậy chớ thường bữa ngài dùng vật chi để nuôi mạng?"

- "Bần-đạo chỉ ăn rễ và trái cây mà thôi".

- "Bạch Đại-Đức, vậy chớ ngài dùng vật chi để che thân và làm nơi an nghỉ?"

- "Bần-đạo dùng lá cây che thân và lấy cỏ chất đống để làm giường ngủ".

- "Bạch Đại-Đức, vậy chớ trên đường tu tập khó-khăn ấy, có vật chi thường làm cho ngài phải đau-khổ, khó-chịu nhất?"

- "Điều làm cho bần-đạo, bứt-rứt, khổ tâm hơn hết: là mỗi khi thấy các loài thú rừng (đực và cái) đùa bỡn nhảy nhót với nhau".

- "Bạch ngài, ngài tu-hành kham-khổ như thế, chỉ ăn rễ trái, dùng cỏ lá để làm nơi an nghỉ và che thân mà còn chẳng diệt được tình-dục²⁴. Huống-hồ các bậc sa-môn tu theo Phật-Giáo, thường ngày sống trong sự dễ-dãi, đầy đủ, thì làm sao đắc được đạo quả? Chính lịnh hoàng-huynh của tôi, là đức vua A-Dục, vì không xét kỹ nên để cho bọn sa-môn ấy cám-dỗ và đem tiền của ra bố-thí cúng dường họ một cách vô-ích".

Đức vua hay chuyện ấy, liền lập mưu với các quan cận-thần để buộc Vitasoka quay về nẻo chánh.

Buổi trưa nọ, vua A-Dục cởi cân-đai áo mão của mình để bên ngoài, rồi mặc một bộ đồ thường đi vào phòng tắm. Mấy vị đại-thần liền bày-vẽ cho Vitasoka nghe như vầy: "Thưa hoàng-tử, sau khi đức vua thăng-hà, thì làm sao ngài cũng sẽ lên ngôi cửu-ngũ. Vậy xin ngài hãy đội mão và mặc thử vương phục này, rồi ngự lên ngai vàng cho chúng tôi ngắm dung-nhan trong giây lát coi ra sao?". Vitasoka, vì vụng tính, nên lật-đật làm theo.

Nhưng rủi thay, khi đức vua tắm xong trở ra, bắt gặp Vitasoka đang chễm-chệ ngồi trên ngôi báu. Ngài phát lên thịnh-nộ và phán rằng: "Ngự-đệ to gan thật, trẫm chưa qua đời mà ngươi đã toan chiếm-đoạt ngai vàng". Ngài liền ra lịnh cho một nhóm lực-sĩ Chandala²⁵, hình-thù hung-ác, bắt Vitasoka trói lại dẫn ra pháp-trường xử-tử. Các vị quan-hầu liền giả-bộ khẩn-khoản đủ điều, đức vua mới bằng lòng tha chết và cho Vitasoka làm vua thêm bảy ngày nữa, rồi sẽ hành-hình.

Trong bảy ngày ấy, đức vua A-Dục dạy người sắp đặt tại hoàng-cung nhiều cuộc vui chơi theo cách đế-vương để cho Vitasoka thưởng-thức, như là: những buổi tiệc linh-đình có đủ các thức ăn cao-quý, những cuộc khiêu-vũ có hàng ngàn cung-phi, mỹ-nữ trang-sức đẹp đẽ, nhảy múa lả-lơi, hát ca lãnh-lót, tiếng đờn tiếng nhạc thâm-trầm ngày đêm không dứt. Ngoài ra, lại còn bốn tên lực-sĩ Chandala, tay chân đẩm máu, hình-thù dữ-tợn, đôi mắt lườm-lườm đỏ ngầu, canh gác bốn cửa hoàng-cung. Hễ chiều lại, thì chúng nó rung chuông và hô to lên rằng: "Đã một ngày qua, còn sáu hôm nữa thì chúng ta sẽ đem tân-quân ra pháp-trường chặt đầu, banh thây, xẻ thịt. Cái chết của ngài sắp đến nơi rồi".

Tới chiều ngày thứ nhì, thứ ba, vân-vân ... chúng nó cũng rung chuông hô to như vậy.

Tới ngày thứ tám, các giám-sát-quan dẫn Vitasoka đến trước đức vua. Ngài hỏi rằng: "Này ngự-đệ, trong bảy hôm làm vua thế cho trẫm, chắc ngự-đệ vui thích lắm thì phải?"

- "Tâu lệnh-hoàng-huynh, trong bảy ngày qua, vì đau-khổ, lo-âu quá đỗi, nên mắt em không trông thấy sắc, tai em chẳng nghe được tiếng đờn ca, mũi em không biết mùi-lai, lưỡi em không biết vị ngon. Đã vậy, mỗi bữa, các tên lực-sĩ Chandala lại rung chuông múa gươm và hô to lên rằng: "Một ngày đã qua, còn sáu hôm nữa tân-quân sẽ bị hành-hình". Tâu lệnh-hoàng-huynh, những điều ấy làm cho em phải rợn gáy, kinh-hồn, ngày ăn không ngon, đêm nằm chẳng ngủ. Trong hoàn-cảnh đó, thật em chẳng biết chi là hạnh-phúc, an vui cả, dầu là được ngồi trên bệ ngọc và có đủ các vật nhu-cầu theo phẩm-cách đế-vương".

Vua A-Dục liền phán rằng: "Ngự-đệ chỉ có lo nghĩ về những điều thống-khổ của sự chết một kiếp này, mà phải đau-đớn, xôn-xao như thế, huống-hồ các bậc sa-môn tu theo Phật-giáo, luôn-luôn chú-tâm quán tưởng về sự tai-hại của nạn: Sanh, Già, Đau, Chết, về những cảnh-giới: Súc-sinh, A tu la, Ngạ-quỉ, Địa-ngục. Dầu cho những người cao-sang thế mấy, cũng phải chịu khổ và những bậc Chư Thiên sống lâu đến đâu, cũng phải hết phước và phải bị sa-đoạ. Tất cả chúng-sinh trong Tam-giới đều phải chịu khổ như nhau khi mang lấy xác thân ngũ-uẩn này, và mỗi vật hữu-vi đều là tượng-trưng của ba tướng: Vô-thường, Khổ-não, Vô-ngã. Hơn nữa, các bậc sa-môn ấy chẳng hề để cho ngũ-trần thâm-nhập vào tâm. Cũng như nước không sao dính trên lá sen được. Các ngài hằng chán-ngán sự sanh tử luân-hồi nên cố lánh xa thế-tục. Vì lẽ ấy mà ai-ai cũng công-nhận các bậc sa-môn tu theo Phật-Giáo, hành đạo đúng theo phương-pháp và có thể giải-thoát được".

Nghe những lời chánh-đáng ấy, Vitasoka rất ăn-năn tự hối, chấp tay tâu rằng: "Tâu lệnh-hoàng-huynh, vậy xin hoàng-huynh cho phép em qui-y để nương nhờ nơi Tam-Bảo, kể từ nay cho đến trọn đời". Vua A-Dục hết sức vui mừng, ôm em vào lòng và ân-xá các tội-lỗi đã qua.

Rồi từ đó, ngày-ngày, Vitasoka đều mang bông và nhang đèn đến chiêm-bái tháp-thờ xá-lợi của Đức Thế Tôn, đều dâng cúng vật dụng cho chư-tăng và tìm đến các vị đại A La Hán để nghe kinh thính pháp. Chẳng bao lâu, ông phát tâm tin-tưởng dũng-mãnh đối với Phật-Pháp và đến xin vua A-Dục cho phép mình xuất-gia. Vitasoka tâu với vua như vầy: "Tâu lệnh-hoàng-huynh, sở-dĩ em xuất-gia tu niệm là vì muốn tránh khỏi cảnh tử-biệt sinh-ly, muốn khỏi sanh diệt, muốn được đạo quả Niết-Bàn, an vui bền bỉ, chớ chẳng phải vì rẻ-rúng ngôi vua hay ngán-ngẩm tài sắc, lợi-danh".

Nghe qua, đức vua rất ngạc-nhiên. Ngài lập kế để thử coi Vitasoka có đầy đủ nghị-lực và sự nhẫn-nại đặng xuất-gia hành đạo chăng, rồi trao cho Vitasoka một cái bát và một cây gậy mà phán rằng: "Vậy bắt đầu từ nay, ngự-đệ phải ở dưới cội cây, phải ngủ trên giường cỏ và đi xin lấy vật thực của bọn thị-tỳ mà dùng". Ban đầu, nhóm thị-tỳ bố-thí nhiều thực-phẩm ngon-lành, đức vua dạy nên cho chút ít món ăn tầm-thường mà thôi. Nhưng Vitasoka vẫn bền tâm, ai cho chi thọ nấy, chẳng khen chê, chọn lựa chi cả.

Chừng ấy, vua A-Dục mới chịu cho phép Vitasoka xuất-gia hành đạo và dặn khi nào đắc quả, thì nên trở về cho mình hay. Ông hoàng Vitasoka liền khởi hành, rời khỏi thành Pãtaliputra, đi tìm nơi thanh-vắng tu hành, và chẳng bao lâu được đắc quả A La Hán. Nhớ lời dặn của vua anh lúc trước, ngài trở về triều để tiếp-độ thân-quyến. Vua A-Dục cùng triều-thần đón rước rất trọng-thể và khi thấy ngài có dung-mạo tề-chỉnh khác phàm, đức vua liền mọp xuống lạy và ngâm kệ rằng:

Sau một thời-gian xa-cách đệ-huynh,

Ai-ai cũng phải vui mừng trong khi đoàn-tụ,

Nhưng trước đôi mắt thản-nhiên không còn luyến-ái,

Trẫm nhận rằng ngài đã thoát vòng thế-tục, thân tâm mát mẻ.

Vị đại-thần Radhagupta cũng hết sức mến-phục đức Vitasoka, mọp xuống đảnh-lễ và ngâm kệ rằng:

Nhìn đức Vitasoka, tâm-trí ta trở nên an-tĩnh nhẹ-nhàng,

Ngài rất tự-tại vì đã diệt-tận được lòng tham-muốn,

Đã thành-tựu theo nguyện-vọng trên đường tu tập.

Với chí cương-quyết, vất bỏ ngai vàng xã-tắc²⁶,

Ngài chẳng màng đến cuộc phú-quý, vinh-hoa,

Để tìm một đời sống thanh-bạch, cao-thượng của đấng siêu-phàm.

Sau buổi trai-tăng trọng-hậu, đức Vitasoka cáo-từ vua A-Dục và thuyết cho ngài nghe như vầy: "Tâu vương-huynh, phẩm-hạnh đế-vương thật là cao-quý. Ngài phải làm thế nào để trở nên một bậc minh-quân, được dân yêu quan chuộng. Nhưng Tam-Bảo lại còn quí-trọng bội-phần và ít khi gặp đặng. Vậy đại-vương hãy tinh-tấn bố-thí, làm lành, trước để độ mình, sau làm gương cho nhóm hậu-lai".

IX - Thời kỳ cuối cùng của vua A-Dục

Khi đức vua thấy mình tuổi cao, sức yếu và chẳng còn sống được bao lâu nữa, ngài phán hỏi vị đại A La Hán Upagupta như vầy: "Bạch Hoá Đại-Đức, chẳng hay hồi lúc Đức Thế Tôn còn tại thế, có bậc hộ-pháp nào cúng dường Tam-Bảo trong sạch và rộng-rãi hơn hết?"

- "Tâu Đại-Vương, chỉ có vị trưởng-giả Anathapindika (Cấp Cô Độc) cúng dường Tam-Bảo trọng-hậu hơn hết. Trọn đời, ông bố-thí ngót một tỷ đồng vàng".

Đức vua A-Dục liền tính lại công-đức của mình đã làm từ nào tới giờ, trong những việc hộ-trì Phật Pháp như: dựng 84.000 tháp thờ xá-lợi, triệu-tập 1.000 vị thánh-tăng để kết-tập Tam-Tạng kỳ thứ ba, tu-bổ những chỗ động-tâm, trai-tăng, bố-thí, vân-vân ... thì thấy mình chỉ xuất ra có 960 triệu. Ngài than rằng: "Xưa kia, ông bá-hộ Cấp Cô Độc là một người thường dân, lại dám bố-thí đến một tỉ đồng vàng, còn hiện nay trẫm là một bậc đế-vương, thống-trị khắp cõi Diêm-Phù, của nhiều quyền rộng, mà chỉ làm phước có 960 triệu, như vậy trẫm rất hổ thầm". Ngài bèn hỏi vị Đại-thần Radhagupta: "Vậy chớ phải nên làm thế nào?" Ông này tâu rằng: "Tâu Bệ-Hạ, xin ngài tùy-tiện truất của kho ra thêm 40 triệu nữa để bố-thí là xong²⁷". Vua A-Dục dạy triều-thần làm như vậy, nhưng họ chẳng chịu vâng lời, vì sợ vua xài hết công-quỹ và làm cho tài-chánh trong nước phải rối-rắm sau khi ngài thăng-hà. Thấy triều-thần chẳng tuân theo ý mình, đức vua phát tâm chán-nản và than rằng:

Những lời giáo huấn của đấng Phật Đà thật đúng theo chân-lý,

Ngài dạy rằng: vì có thương trong lúc gần nhau, nên mới khổ khi phải xa nhau.

Trước kia, khắp văn-võ trào-thần đều cúi đầu nghe theo ý Trẫm,

Hôm nay chẳng ai còn nể đến oai rồng,

Như giòng nước kia bị dẫy núi cao ngăn cản.

Trước kia, trẫm là chúa một châu thiên-hạ, thưởng phạt thần dân,

Đánh nam, dẹp bắc, khắc-phục chư-hầu,

Giải-nguy, cứu-khổ như tàng cây cả che chở muôn loài.

Nay thời oanh-liệt đã qua, chẳng khác nào cổ xe kia tan vỡ,

Như rể cây kia khô héo, không còn chỗ cho bông trái nương nhờ.

Cũng như hiện nay, trẫm đã trở nên người bất lực,

Nên chẳng ai chịu nghe đến lệnh cửu-trùng.

Vì xét rằng đời là bào-ảnh, vạn-vật đều vô-thường và cái chết sắp đến nơi, nên hễ có vật chi quí-báu, tốt đẹp, đức vua đều đem ra dâng cúng đến ngôi Tam-Bảo. Những mâm bạc chén vàng, ngọc-ngà, châu-báu, thảy-thảy ngài đều đem ra bố-thí. Thấy vậy, triều-thần lại bày-vẽ cho vị đông-cung sắp được lên ngôi nên tom góp vào kho tất cả những vật quí-báu của vua thường dùng. Rốt cuộc, ngài phải ăn với chén dĩa bằng đất như các thường dân.

Một hôm nọ, được người dâng cho nửa trái Amalaka, một thứ trái cây hiếm có, ngài liền dạy vị quan-hầu Bhaddamukha nên đem dâng đến chư-tăng và bạch cho các ngài nghe rằng: "Bạch Hoá Chư Đại-Đức, nửa trái Amalaka là vật thuộc quyền sở-hữu của đức vua trong lúc cuối cùng. Vì tuổi cao sức kiệt, ngài chẳng còn quyền tự-do xử-dụng tài-sản của mình như thuở hùng-cường. Vậy xin Chư Đại-Đức hoan-hỷ thọ lãnh vật mọn này gọi là sự cúng dường lần chót của hoàng-đế A-Dục, đặng cho ngài được an vui lâu dài". Ông Bhaddamukha vâng lời đem nửa trái Amalaka đến dâng cho chư-tăng. Các ngài đồng-thinh hô to lên rằng: "Lành thay! lành thay!" Rồi cho xắt nửa trái Amalaka ấy ra thật mỏng, đem trộn với cháo rồi chia nhau mà độ trong buổi ấy.

Lúc sắp thở hơi cuối cùng, đức vua A-Dục hỏi vị đại-thần Radhagupta như vầy: "Này hiền-khanh, vậy chớ hiện nay ai là chúa-tể trong cõi diêm-phù này?"

- "Tâu lệnh hoàng-thượng, chính ngài là chúa thiên-hạ".

- "Nếu vậy thì trong giờ phút này, trẫm xin dâng đến ngôi Tam-Bảo hết thảy giang-sơn của trẫm. Với phước báu mà trẫm đã làm từ xưa đến nay và về kiếp tương-lai, trẫm chẳng cầu được thọ-sinh làm một bậc phạm-thiên, một đức trời Đế Thích, một bậc Chuyển Luân Vương hay là một nhân-vật cao sang nào, mà chỉ nguyện sao cho trẫm biết ăn ở theo đường chánh và biết điều-khiển thân tâm, để đắc quả vị thánh-nhân".

Đức vua cho làm tờ di-chúc, trao lại cho ông Radhagupta rồi thăng-hà liền trong khi ấy.

Sau cuộc lễ táng-chung, vị đại-thần Radhagupta đem tờ di-chúc ấy ra công-bố cho văn-võ triều-thần nghe như vầy: "Đức hoàng-đế A-Dục, khi còn sinh-tiền, xét rằng mình chỉ bố-thí có 960 triệu và muốn làm phước thêm 40 triệu nữa cho bằng vị trưởng-giả Cấp Cô Độc, nên ngài đã làm tờ di-chúc, dâng hết thảy đất Diêm-Phù này cho ngôi Tam-Bảo. Vậy chúng ta nên truất của kho ra 40 triệu, mua lại giang-sơn cho vị tân-quân".

Sau khi bàn-tính xong, triều-thần phải đành đem 40 triệu dâng vào ngôi Tam-Bảo để làm theo ý-muốn của đức tiên-hoàng A-Dục²⁸.

[1] Vua A-Dục so-sánh công-đức mình với phước báu của các chư-thiên.

[2] Trong mỗi chỗ này, đức vua đều xưng mình là bạn của chư-thiên.

[3] Phật pháp.

[4] Được sanh về cõi trời.

[5] Tiếng Phạn: Anathapindika.

[6] Tiếng Phạn: Jeta.

[7] Theo Phật-Giáo Nguyên-Thủy, thánh-nhân và thánh-tăng có nghĩa là bậc đã đắc được một trong 4 quả thánh.

[8] Nhờ những đền-thờ và bia đá ấy mà các nhà khảo-cổ trên thế-giới chẳng còn nghi-ngờ gì về sử tích của Đức Phật Thích-Ca.

[9] Trúc Lâm tịnh-xá do vua Tần Bà Sa dâng cho tăng-hội.

[10] Trong kinh, không nói rõ là hột gì.

[11] Sau tái-sinh lại làm vua Asoka (A-Dục).

[12] Được thọ-sinh làm vị đại-thần của vua A-Dục, lấy tên là Radhagupta.

[13] Chuyển luân vương.

[14] Bọn cung-phi không muốn cho vua thấy mặt nàng.

[15] Asoka có nghĩa là: Vô Ưu.

[16] Vitasoka có nghĩa là: Tận Ưu.

[17] Do quả-báo của sự bố-thí đất đến Đức Phật.

[18] Đứa trẻ tên Vijaya hồi kiếp trước và sẻ trở nên vị quan đại-thần của vua A-Dục.

[19] Tuy là một tín-đồ rất nhiệt-thành trong Phật-Giáo, vua A-Dục vẫn giữ tâm bình-đẳng và khoan-hồng đới với các tôn-giáo khác trong xứ Ấn Độ. Đến mỗi kỳ đại lễ, ngài đều bố-thí đầy-đủ cho khắp hàng tu-sĩ, bất-luận thuộc về chi-đạo nào.

[20] Tất cả xá-lợi của Đức Phật được phụng-thờ trong khắp thế-gian hiện nay đều do các tháp ấy mà ra.

[21] Những nước này đều ở dưới quyền vua A-Dục.

[22] Một Koti.

[23] Hiện giờ là Bodh-Gaya trong xứ Ấn Độ.

[24] Đoạn này có ý-nghĩa rằng không phải nhờ tu khổ-hạnh, ăn rễ trái, mà đắc đạo, nhưng chính nhờ cách hành đạo đúng theo phương-pháp thì mới được giải-thoát.

[25] Tiếng Phạn: Candala, ám-chỉ những hạng người đê-tiện hơn hết trong xứ Ấn Độ, mà các nhà vua thường chọn làm giám-sát quan.

[26] Theo phong-tục của vài nước, ngôi vua được truyền từ anh đến em và khi nào không có em thì truyền lại cho con.

[27] Tiền-thân của Radhagupta là đứa trẻ Vijaya, đã có tâm thỏa-thích về sự bố-thí của bạn, nên bây giờ vị quan ấy cũng xu-hướng theo đức vua trong các việc phước-thiện.

[28] Có kinh khác nói vua A-Dục, khi thăng-hà, vì bực-tức rằng triều-thần chẳng chịu truất của kho ra bố-thí nên phải bị thọ-sinh làm rắn hết bảy ngày. Sau nhờ người con, là ngài Đại-Đức A La Hán Mahinda, thuyết-pháp độ cho siêu-sinh làm chư-thiên. Ngoài ra, người con gái của ngài cũng xuất-gia và đem nhánh bồ-đề đầu tiên sang Tích Lan.

Phật giáo Nguyên thủy

Huỳnh Văn Niệm soạn dịch

Phật Bảo Tự tái bản

Pagode Buddharatanarama

3, Rue Broca

91600 Savigny Sur Orge - France

Tel: 01 69 96 49 34

Tập III

Dòng nước tử sanh

"Hỡi này các tỳ-khưu! Trên thế-gian có bốn hạng người sau đây:

- Người thả mình trôi theo dòng nước;

- Người bơi lội ngược dòng;

- Người chế-ngự được dòng nước lũ;

- Bậc sa-môn vượt qua dòng nước để lên bờ bên kia và đứng vững trên đất liền.

"Vậy người thả mình trôi theo dòng nước là thế nào?".

"Đó là trường-hợp của người có tánh buông-tuồng, bê-tha theo ngũ-trần; không thấu rõ tội phước".

"Còn kẻ bơi lội ngược dòng?"

"Là người không để mình bị chìm đắm trong ngũ-trần, lục-dục; không hành-động xấu-xa, tội-lỗi; biết ghê sợ các điều thống-khổ, khóc-lóc, than-van; dứt bỏ tất cả để đi tìm sống cuộc đời phạm hạnh; đem hết tâm-lực trau-giồi giới-luật ngày thêm trong sạch, thanh-cao".

"Còn kẻ chế-ngự được dòng nước lũ?"

"Đó là người đã điều-ngự được nội-tâm; cắt đứt hoàn-toàn năm sợi dây trói mình vào thế-sự nhơ bẩn thấp-hèn. Sau khi từ-giã cõi trần, người được sanh về thiên-giới rồi chứng quả Niết- Bàn, không còn trở lại thế-gian này nữa (A Na Hàm)".

"Hỡi này các tỳ-khưu! Còn bậc sa-môn đã lướt qua khỏi dòng nước lũ, sang đến bờ kia và đứng vững trên đất liền là thế nào?"

"Đó là nói về bậc xuất-gia biết dùng trí-tuệ siêu-nhân, sắc bén, để chặt đứt cội-rễ cái tâm ái-dục. Người rất an vui tự-tại, chẳng chút bợn nhơ, như ngọc kim-cương trong sáng, và đã làm xong mọi việc phải làm trên cõi thế (A La Hán)".

Sau đây là một chuyện ngụ ngôn:

"Cũng như người kia thấy con sông xuyên qua một vùng cảnh-vật xanh tươi hấp-dẫn, nước chảy êm-đềm, trong-trẻo mát-mẻ, hứng-chí lao mình xuống thả trôi theo dòng nước, không cần suy-nghĩ lợi-hại như thế nào.

Lúc đó, có một kẻ thức-thời đứng trên bờ sông la lên:

"Hỡi người kia! Rất nguy hại đấy. Ngươi chớ khá dễ ngươi. Con sông này có vẻ đẹp đẽ, xuyên qua vùng cây cỏ xanh tươi hấp-dẫn, nước chảy êm-đềm, trong-trẻo mát-mẻ, nhưng nếu ngươi hờ-hững, ham vui, lao mình xuống, khi ra khúc hạ-lưu thì sẽ bị sa vào hố sâu vực thẳm. Tại đó có sóng to gió lớn, nước xoáy bạo-tàn, có nhiều loài thủy quái và cá mập hung-hăng. Chừng đó, sẽ nguy hại đến tính-mệnh và ngươi sẽ gặp khổ-sở trăm bề".

Nghe vậy, người ấy liền dùng hết sức mình, với hai tay, hai chân, cố gắng bơi trở lên ngược dòng để thoát nạn".

"Hỡi này các tỳ-khưu!

- Dòng sông tượng-trưng cho lòng tham-lam khao-khát.

- Phong-cảnh đẹp đẽ, hấp-dẫn, trong vùng là mười giây trói chặt chúng-sinh vào vòng sanh tử.

- Những hố sâu ở hạ-lưu là năm điều chướng-ngại xô đẩy con người sa vào cảnh-giới thấp-hèn.

- Sóng to gió lớn ám-chỉ cái tâm sân-hận, ganh tị, oán-thù.

- Xoáy nước là những dục lạc của sắc trần.

- Cá mập là điều cám-dỗ tai-hại của phụ-nữ.

- Bơi lội ngược dòng là quyết-tâm dứt bỏ việc đời, tìm phương cứu rỗi.

- Đem hết sức của hai tay, hai chân, bơi lên ngược dòng là tinh-tấn trau-giồi nghị-lực, cố công hành đạo, cho mau dứt khổ".

Lời của soạn-giả:

Trong kinh Tạp A Hàm (Samyutta Nikaya) có câu Phật-Ngôn: "Đến một thời-gian nào đó, nước biển cả cạn khô và nước không còn nữa. Đến một thời-gian nào đó, quả địa-cầu bị thiêu-hủy, vỡ tan, và đất không còn nữa. Nhưng các điều thống-khổ vẫn tồn-tại. Chúng-sinh vẫn bị màn vô-minh che lấp, vẫn sa vào cạm bẫy ái-dục và vẫn chen lấn nhau, hối-hả nhảy vào vòng sanh tử".

Đức Phật cho chúng-sinh thiếu khôn ngoan lại thường có tánh dễ-duôi, gặp nơi nào có trò chơi khoái-lạc thì bươn-bả xông vào, bất chấp hậu-quả sẽ ra sao.

Bốn vật chướng-ngại quan-trọng đánh đổ bậc xuất-gia là: tiền bạc, lễ vật, lời ngợi-khen và phụ-nữ.

Trong kinh Sưu Tập Pháp (Pakinnakadhamma) do

Đại đức Hộ Tông soạn dịch, có chép rằng lễ vật và lời ngợi-khen là miếng mồi của ngư-ông móc vào lưỡi câu. Thầy tỳ-khưu nào bám phải lưỡi câu tai-hại đó ví như nuốt mồi của ma-vương rồi bị hại. Cũng như con cá mắc phải lưỡi câu của ngư-ông và mất mạng.

Kinh Sưu Tập Pháp có ghi tiếp: "Chó chóc mang bệnh ghẻ, rụng hết lông, nổi mụt mủ khắp mình, đi kiếm ăn nơi khô ráo cũng không yên, ở dưới bóng cây, nằm nơi khoảng trống và đi đến bất cứ nơi nào cũng đều chịu khổ-sở, chẳng được yên thân".

Thầy tỳ-khưu bị lễ vật và lời ngợi-khen đè nén nội-tâm rồi, dù đi đến nơi thanh-vắng cũng không yên, đến ngụ nơi khoảng trống, dưới bóng cây hay bất cứ nơi nào cũng không yên và rất khổ-sở, gặp nhiều tai-hại. Lễ vật và lời ngợi khen hằng cắt đứt da, đứt xương, rồi đến tủy xương. Thầy tỳ-khưu mắc phải chúng, sau khi chết sẽ bị sa vào bốn đường ác-đạo. Cũng như chó chóc mang bệnh phải chịu khổ-sở trăm bề.

Thảm-họa thứ hai là phụ-nữ mà Đức Phật ví như loài cá mập háo ăn, nên dạy các đệ-tử ráng ghi nhớ biết mình mỗi khi tiếp-xúc. Khi tâm-tư của thầy tỳ-khưu bị xao-xuyến vì thinh sắc phụ-nữ rồi, tuy thân xác còn ẩn-náu dưới mái thiền-môn, nhưng tâm-địa đã rời xa cửa Phật.

Đức Phật giải về tư-cách vô-thường của những cảnh-vật thiên-nhiên

"Hỡi này các tỳ-khưu! Trong thời quá-khứ xa-xăm, hòn núi Vipula này mang tên là Kim Qui. Dân chúng trong vùng gọi là giống người Rohitassa. Họ sống lâu tới ba vạn tuổi, phải mất ba ngày để leo lên núi và hết ba ngày để trở xuống. Khi đó, nhằm thời-kỳ Đức Phật Konayamana (Cù Lưu Tồn) xuất-thế. Ngài có hai người đệ-tử đặc-sắc nhất, là Bhiyyosa và Uttara. Thời-gian sau đó, cái tên núi Kim Qui không còn nữa và dân chúng Rohitassa đều phân-tán. Đức Phật Konayamana cũng nhập Niết-Bàn".

"Này các tỳ-khưu, tính-cách giả tạm không bền vững của những vật cấu-tạo là như thế".

"Lâu sau đó, trái núi Vipula này mang tên mới là Thanh Sơn. Dân chúng tại đây thuộc giống người Suppiyas. Họ sống được hai vạn năm, phải mất hai ngày để trèo lên núi và hết hai ngày để trở xuống. Lúc đó, nhằm thời-kỳ Đức Phật Kassapa (Ca Diếp) ra đời. Ngài cũng có hai trò ưu-tú nhất, là Tissa và Bharadvaja. Rồi sau đó, cái tên núi Thanh Sơn không còn nữa, giống người Suppiyas biến mất và Đức Phật Kassapa cũng nhập Niết-Bàn".

"Này các tỳ-khưu, tính-cách giả tạm không bền vững của những vật cấu-tạo là như thế".

"Giờ đây, núi này mang tên là Vipula và dân chúng trong vùng thuộc sắc tộc Magadha. Tuổi thọ rất ngắn-ngủi. Người nào sống lâu được 80 tuổi, 100 tuổi hoặc nhiều hơn vài tuổi mà thôi. Họ phí rất ít thời giờ để leo lên và trở xuống núi. Và hiện nay Như Lai giáng-trần với hai đệ tử giỏi giắng nhất, là Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên".

"Không bao lâu nữa, Như Lai sẽ nhập Niết-Bàn, rồi thời-gian sau đó hòn núi này chẳng còn mang tên Vipula nữa, giống người Magadha trong vùng cũng bị phân-tán".

"Này các tỳ-khưu, tính-cách giả tạm không bền vững của những vật cấu-tạo là như thế".

"Vậy các ngươi hãy ráng chú-tâm quán xét, chớ nên say mê cố-chấp, miệt-mài với các vật hữu-vi tạm-bợ của thế-gian".

-- SAMYUTTA NIKAYA

Kỳ-thị về giai-cấp

Người Bà La Môn Assalayana đến hỏi Đức Phật:

"Bạch thầy Gotama, các người Bà La Môn thường nói:

"Chỉ có những nhân-vật dòng Bà La Môn là cao-quý hơn hết. Tất cả những giai-cấp khác là thấp-hèn. Chỉ có người Bà La Môn mới có nước da trắng-trẻo đẹp đẽ. Còn những người thuộc giai-cấp khác thì có nước da ngâm. Chỉ có người Bà La Môn là trong sạch, thanh-cao. Còn những kẻ khác đều thấp-hèn, đê-tiện. Chỉ có người Bà La Môn là con cháu đích-tông của Trời Phạm Thiên (Brahma), được sanh ra từ cửa miệng Ngài. Họ là đệ-tử của Trời Phạm Thiên và là kẻ thừa-tự Ngài".

Đức Phật đáp: "Này Assalayana, vậy chớ người nghĩ thế nào? Những phụ-nữ Bà La Môn cũng có kinh kỳ như các phụ-nữ khác. Họ cũng có nghén như các phụ-nữ khác, cũng cho con bú. Tại sao người Bà La Môn cũng từ đàn bà sanh ra, lại khoe-khoang cho mình là cao-quý hơn mấy giai-cấp khác?"

- "Bạch thầy Gotama, Tuy thầy nói vậy nhưng họ vẫn quả-quyết như thế".

Đức Phật hỏi: "Vậy chớ người có nghe trong vài xứ lân-bang, chỉ có hai hạng người là gia-chủ và tôi-tớ đó sao? Và một đôi khi, người chủ trở thành tôi-tớ và đứa tớ đổi sang địa-vị chủ-gia?".

- "Bạch thầy nói phải đó, nhưng mấy người Bà La Môn vẫn cố-chấp rằng mình là cao-thượng hơn cả".

- "Này Assalayana, người nghĩ sao? Có phải những người Bà La Môn lúc sinh-tiền, phạm-tội sát hại sinh-vật, trộm cướp, tà-dâm nói dối, hung-dữ, tà-kiến ... sau khi chết cũng bị đọa vào bốn đường ác đạo?".

- "Chính phải vậy, bạch thầy Gotama, dù là con người thuộc dòng Bà La Môn, thuộc giai-cấp cao-sang quyền-quý, người thương-gia hay nô-lệ, một khi đã gây ra nghiệp dữ thì sau khi chết sẽ bị sanh vào cảnh-giới khổ đau hoặc bị hành phạt nơi địa-ngục. Bạch thầy nói rất đúng, nhưng các người Bà La Môn vẫn đinh-ninh rằng họ là cao-quý hơn hết, là con cháu đích-tông của Trời Phạm Thiên".

- "Này Assalayana, còn phải chăng chỉ có người Bà La Môn nào biết làm những điều lành, không sát-sinh, trộm cướp, tà-dâm, nói dối, hung-dữ, tà-kiến ... sau khi chết sẽ được thọ sanh vào cảnh an vui, được hưởng phước nơi cõi thiên-đàng, còn những thiện-nhân khác thì không được sao?".

- "Bạch thầy Gotama, tất cả những ai biết làm lành lánh dữ, dù họ thuộc giới Bà La Môn, chiến-sĩ, thương-gia hay lao-động, thì thảy thảy đều được hưởng quả vui, chớ chẳng riêng gì cho giai-cấp Bà La Môn ... Thầy nói rất đúng, nhưng họ cũng vẫn tin rằng mình là cao-quý hơn cả".

- "Này Assalayana, người nghĩ sao? Phải chăng chỉ có hạng Bà La Môn mới biết noi theo đường phạm hạnh, biết tu tập, trau-giồi giới đức, từ-bi, bác-ái, để trở nên an-tịnh, phát-sinh trí-tuệ, diệt trừ phiền-não, còn những giai-cấp khác lại không được?".

- "Bạch Thầy Gotama, bất cứ là người trong giới Bà La Môn, người chiến-sĩ, thương-gia hay nô-lệ, đều cũng có thể tu tập, trau-giồi đức-hạnh, từ-bi, bác-ái, để trở nên an-tịnh, phát-sinh trí-tuệ, diệt trừ phiền-não. Tuy-nhiên, nhóm Bà La Môn cũng nói rằng họ là cao-thượng hơn hết".

- "Này Assalayana, phải chăng chỉ có người Bà La Môn dùng bột xà-phòng xuống sông tắm gội sạch-sẽ, còn những người khác thì không?".

- "Bạch thầy, ai nấy cũng có thể dùng xà-phòng tắm gội sạch-sẽ như nhau, chớ chẳng riêng gì người Bà La Môn. Nhưng họ vẫn cho rằng mình đứng trên các giai-cấp khác".

- "Này Assalayana, ví-dụ có một đức vua cho gọi vào triều 100 người thuộc giai-cấp khác nhau và phán: "Vậy trong số 100 người đó, những ai thuộc dòng Bà La Môn hay cao-quý, hãy lấy một mớ cây Sala, cây trầm hương hay cộng sen khô đem đốt cháy lên cho nóng". Này Assalayana, vậy phải chăng chỉ có hai hạng người đó có thể lấy những thứ kể trên đốt thành lửa nóng cháy đỏ, sáng ngời, lên cao ngọn, còn hai hạng thương-gia và lao-động thì làm không được? Hoặc những kẻ khác nữa, như thợ làm bẫy, thợ đan rổ tre, thợ đóng thùng xe, dân phu rửa thùng phẩn, lấy cây mục của mán cho heo, cho chó ăn, lấy thùng cây nhuộm vải, lấy que cây thẩu dầu đem đốt lên, thì họ không được lửa nóng, cháy đỏ, sáng ngời, cao ngọn hay sao?".

- "Bạch thầy Gotama, bất cứ là hạng người nào, dùng bất cứ cây hay vật dẫn hỏa nào, cũng có thể đốt lên lửa nóng, cháy đỏ, sáng ngời, cao ngọn. Thầy nói phải, nhưng mấy ông Bà La Môn vẫn cho rằng họ là cao-thượng hơn hết".

- "Này Assalayana, thêm một ví-dụ nữa. Có hai anh em ruột dòng Bà La Môn. Một người thì thông-minh lão-luyện, thông-suốt cả ba bộ kinh Phệ Đà (Véda) rất sành-sỏi trong việc tế-lễ, còn người kia dốt-nát gàn dở. Hỏi vậy mỗi khi có dịp cúng kiến tổ-tiên hoặc tế-lễ thánh-thần, người nào được lễ-vật nhiều và kính-trọng hơn?".

- "Bạch thầy Gotama, chính người học cao hiểu rộng, sành-sỏi trong việc tế-lễ cúng kiến, được kính-nể và thụ-hưởng lễ-vật nhiều hơn".

Phật hỏi: "Nhưng nếu thầy Bà La Môn học-hỏi uyên-thâm, sành nghề cúng tế đó lại vô giới hạnh, có tính-nết xấu-xa tàn-bạo, còn người thất-học kia lại tính-tình hòa-nhã, giới đức thanh-cao, thì người nào sẽ được lễ-vật nhiều và trọng nể hơn?".

- "Bạch thầy Gotama, lẽ tất-nhiên các tín thí sẽ kính-nể và dâng cúng dồi-dào đến thầy Bà La Môn có giới hạnh trong sạch, tính-tình khiêm-tốn dễ thương. Vì kẻ vô giới đức, tính-tình hèn-hạ, không thể đem lại điều lợi-ích nào cả".

- "Này Assalayana, giờ đây người đã bắt đầu lãnh-hội rõ-rệt đấy! Từ sự-kiện về dòng giống, giai-cấp, bước qua giai-đoạn bùa chú thần-quyền, người đã nhận-thức cuối cùng giá-trị quan-trọng về giới hạnh con người là cao-quý hơn cả, bất phân giai-cấp dòng giống.

Đó là giáo-lý căn-bản của Như Lai vậy".

-- MAJJHIMA NIKAYA II

Thế nào là bậc sa-môn?

Ta ¹ có nghe như vầy:

Thuở nọ, Đức Thế Tôn ngự tại tỉnh-lỵ Assapura, thuộc về xứ Anga. Ngài có thuyết:

"Hỡi này các tỳ-khưu! Dân chúng gọi các ngươi là sa-môn và nếu có ai hỏi tới, các ngươi cũng đều công-nhận như thế. Vậy các ngươi phải ăn ở cách nào cho xứng-đáng với phẩm-hạnh sa-môn?"

"Này các tỳ-khưu, chúng ta là kẻ xuất-gia đang hành-trình trên đường siêu-việt. Nhờ cố công trau-giồi giới đức, chúng ta được người tín thí dâng cúng và thọ hưởng bốn món vật dụng như: tam y quả bát, vật thực, chỗ ở, thuốc men. Người hành đạo chân-chánh thọ được nhiều quả báu tốt lành như thế. Vậy chẳng phải chúng ta rời bỏ thế-gian trong sự thiếu-thốn, không được lợi-lộc gì, mà tư-cách xuất-gia thật ra rất cao-thượng hữu-ích thế nào? Và nó mang lại biết bao thành quả tốt tươi cao-thượng".

"Này các tỳ-khưu, còn người xuất-gia không thực-hành đứng-đắn đường lối tu tập là thế nào?"

"Đó là:

- Thầy tỳ-khưu có tánh tham-lam khao-khát, chẳng chịu dứt bỏ lòng tham-dục;

- Thầy tỳ-khưu có tư-tưởng xấu-xa tội-lỗi và không tìm cách diệt trừ nó;

- Thầy tỳ-khưu còn tánh sân-hận, cộc-cằn, thô-lỗ;

- Thầy tỳ-khưu ra vẻ thu-thúc, giả nhân giả nghĩa để gạt gẫm tín-đồ;

- Thầy tỳ-khưu còn tánh thù-hằn, oán giận, uất-ức;

- Thầy tỳ-khưu có tánh ganh tỵ, chẳng muốn ai khác hơn mình;

- Thầy tỳ-khưu keo-kiệt, bỏn-xẻn, ham tom góp vật này vật nọ để làm của riêng;

- Thầy tỳ-khưu có tánh xảo-quyệt, dối-trá, dùng lời không ngay thật, nói ướm để được bố-thí;

- Thầy tỳ-khưu có ác-tâm tham muốn bất chánh;

- Thầy tỳ-khưu thường suy-nghĩ tà-vạy, có tánh tà kiến".

"Như Lai nói các tỳ-khưu đó không chịu chừa bỏ những tánh xấu-xa tội-lỗi. Chúng phải bị đọa vào cảnh khốn-cùng, gánh nhiều đau khổ vì chẳng giữ đúng theo phẩm-hạnh sa-môn. Chúng là những kẻ che giấu con dao bén ngót dưới bộ áo cà-sa. Như Lai đã khuyên hoá rành-mạch những điều đó khi người giới-tử xin thọ cụ-túc giới để bước chân vào đạo".

"Như Lai không cho rằng đời đạo-đức có thể tượng-trưng bằng những kẻ chỉ khoác áo cà-sa cho có lệ, hoặc những đạo-sĩ lõa-lồ, rách-rưới bẩn-thỉu, những kẻ thân-hình phủ đầy cát bụi, những kẻ thường-xuyên xuống sông Hằng tắm gội, những người sống dưới cội cây, những kẻ ráng chịu đựng phong-sương tuyết giá, đứng như trời trồng dưới sức nóng cháy da, những kẻ bày ra cách ăn uống kham-khổ khác thường, những kẻ thông-thạo các thánh-kinh, sành nghề bùa chú, những kẻ mang búi tóc đan trên đỉnh đầu".

"Này các tỳ-khưu, nếu chiếc áo cà-sa có oai-lực diệt trừ được tất cả những tật: Tham-lam, sân-hận, ganh tị, bỏn-xẻn, xảo-quyệt, ác tâm, tà kiến, thì cha mẹ hoặc người thân chỉ cần khoác lên đứa bé bộ áo cà-sa khi nó mới chào đời và căn dặn như vầy: "Ngươi rất hân-hạnh mặc được mảnh áo nhiệm-mầu này, vì nó có đủ năng-lực làm tiêu tan các tật xấu-xa tội-lỗi: tham-lam, sân-hận, ganh tị, bỏn-xẻn, xảo-quyệt, ác tâm, tà kiến ...".

"Có một số tỳ-khưu, tuy vẫn mặc y mang bát, nhưng thân tâm nhơ bẩn thấp-hèn, ngoan-cố, chẳng chịu tẩy trừ nết xấu. Lẽ đó, Như Lai không công-nhận họ là sa-môn chỉ vì mình mặc áo cà-sa, cũng như những đạo-sĩ lõa-lồ, bẩn-thỉu, rách-rưới, những kẻ thân mình phủ đầy cát bụi, những kẻ thường-xuyên xuống sông Hằng tắm gội, những người sống dưới cội cây, những kẻ ráng chịu-đựng phong-sương tuyết giá, đứng như trời trồng dưới sức nóng cháy da, những kẻ bày ra lối ăn uống kham-khổ khác thường, những kẻ thông-thạo các thánh-kinh, sành nghề bùa chú, những người mang búi tóc đan trên đỉnh đầu ...".

"Này các tỳ-khưu, vậy người xuất-gia phải giữ nếp sống như thế nào để xứng-đáng với danh-hiệu sa-môn?".

"Đó là:

- Khi thầy tỳ-khưu có tánh tham-lam, có tư-tưởng xấu-xa, cộc-cằn, thô-lỗ, thu-thúc giả-dối, hay thù-oán, ganh tị, keo-kiệt, dối-trá, ác tâm, tà kiến, nhưng biết nhận-thức những điều ấy là xấu-xa đê-tiện, rồi để hết nghị-lực trau-giồi phẩm-hạnh ngày thêm trong sạch thanh cao. Như Lai gọi người ấy mới thật xứng-đáng với danh-hiệu sa-môn.

- Thầy tỳ-khưu tự trắc-nghiệm lấy bản-thân, biết rằng mình đã tẩy-trừ được các điều nhơ-nhớp, thoát-ly ra khỏi thế-sự. Mà khi biết mình đã hoàn-toàn trong sạch, người phát tâm vui thích với hạnh-phúc thanh-cao. Tinh-thần thơ thới, thân tâm an-tĩnh, thản-nhiên, người rất vừa lòng, toại-nguyện. Tâm-tư thấm-nhuần tình thương rộng lớn, người rải tủa từ-bi, bác-ái khắp bốn phương tám hướng, rải từ bên trên, bên dưới, bên ngang và khoảng giữa. Người được giải-thoát ra khỏi tham-lam, sân-hận, si-mê, thong-thả ngao-du đây đó, không còn điều chi sợ-hãi lo-âu.

- Lúc này, thầy sa-môn trở nên yên lặng như hồ nước trong-trẻo, mát mẻ, ngọt-ngào, có những bậc thang đưa tới một nơi thắng-cảnh vô-cùng hấp-dẫn. Khi đó, nếu có chàng lữ-khách đang đau khổ vì khát nước dưới cơn nóng buốc, thân-hình uể-oải, từ phương đông đi tới, chàng ta có thể nhờ hồ nước nhiệm-mầu cứu rỗi, khiến thân tâm được phục-sức, thơ thới nhẹ-nhàng và lướt qua khỏi những nỗi thống-khổ trong cuộc hành-trình diệu-vợi. Nếu có những lữ-khách từ hướng tây, hướng bắc, hướng nam, hoặc bất cứ ở đâu đến, cũng đều nhận được sự hỗ-tương quí-báu của hồ nước nhiệm-mầu.

"Này các tỳ-khưu, khi một con người thuộc hàng vương-giả rời bỏ gia-đình sự-nghiệp đi tìm sống cảnh không nhà, nếu biết nghiêm-trì giới luật của Đức Như Lai, thì tâm-tư người được tràn-ngập từ-bi, bác-ái. Người trở nên an-tĩnh, chẳng bị thế-sự buộc ràng, lay-chuyển. Người đã thành-đạt mức độ tịnh tâm tuyệt-diệu, đã diệt trừ phiền-não, vì đã thực-hành đúng theo đường lối của bậc sa-môn".

"Những người thuộc dòng Bà La Môn hoặc các giai-cấp khác như thương-gia, lao-động, rời bỏ gia-đình, của cải, đi tìm sống cảnh không nhà, nếu biết nghiêm-trì giới luật của Đức Như Lai, thì tâm-tư họ cũng được tràn-ngập từ-bi, bác-ái, được an-tĩnh, không bị thế-sự buộc ràng, lay-chuyển. Những người ấy đã thành-đạt mức-độ tịnh tâm tuyệt-diệu, đã diệt trừ phiền-não, vì đã thực-hành đúng theo đường lối của bậc sa-môn".

-- MAJJHIMA NIKAYA

Lời của soạn-giả:

Bài Pháp trên đây rất phù-hợp với thời-đại hiện nay, vì các tôn-giáo đều đang bị một số đông những phần tử bất-hảo nhảy vào gây lũng-đoạn.

Phật-ngôn có câu: "Tài-sản duy-nhứt của loài chim là cái đuôi và cặp cánh. Thầy tỳ-khưu rất vừa lòng với mảnh y để che thân và vắt cơm bố-thí để no lòng. Đi đâu, người chỉ mang theo tam y và quả bát".

Tục-ngữ cũng thường nói: "Xả phú cầu bần, xả thân cầu đạo".

Tuy-nhiên, bất cứ thời-đại nào, bất cứ trong đạo-giáo nào cũng có một số lớn phần-tử chẳng có chút tài-sản gì để vất bỏ, chẳng có nghề-nghiệp nào để sinh-sống, trà-trộn vào khuấy rối bề hành đạo của những bậc chân tu, lợi-dụng lừa-gạt tín-đồ để nuôi mạng và đôi khi cũng tạo nên sự-nghiệp kết xù là khác.

Đối-diện với các đạo-sĩ, tỳ-khưu, linh-mục, khất-sĩ, phủ thân bằng lớp nâu sòng, hoặc lõa-lồ rách-rưới kham-khổ, hoặc gặp những nhà truyền-giáo học-vấn cao-thâm, ăn nói hoạt-bát, hạng phàm-nhân chúng ta rất khó bề nhận-định ai là bậc tu-hành chân-chánh. Biết bao người lợi-dụng chiếc áo cà-sa, biết chế-ngự kẻ tín thí bằng nhiều lý-luận tráo-trở, xảo-quyệt. Trước mặt công-chúng, họ ra vẻ thu-thúc như con cò đứng yên một cẳng, lim-dim đôi mắt chờ đớp mồi ngon, nhưng ít ai biết được sự sinh-hoạt riêng-tư của họ là thế nào? Cũng có vài hành-giả bày trò tham-thiền nhập-định giữa đám đông trong khi các bậc hiền-triết đều ẩn-dật trong nơi thanh-vắng, xa xóm, xa người. Cũng có hạng nói mình giữ hạnh đầu-đà, ôm bát ra đi từ mờ sáng đến tối mới trở về rồi nói mình đi khất-thực, độ dưới cội cây, nghỉ trưa nơi vắng-vẻ, nhưng khi màn đêm sụp xuống thì sợ mất an-ninh.

Khổ nỗi, số đông tín-đồ lại không dám ngó ông thầy sợ mang tội, cho rằng nằm trên chiếu rách cũng đỡ hơn nằm đất. Vị giáo-sư say sưa bài bạc, nhưng vẫn là thầy của các trò khi vào lớp.

Những thứ giây chùm gởi này đã có từ lâu, nên Đức Phật mới giải bày rành-mạch như trên, nhằm mục-đích dạy con người biết cách phân-biệt kẻ chánh người tà, để gieo giống lành trên mảnh đất phì-nhiêu, biết rõ thật-sự ai là kẻ "xả phú cầu bần, xả thân cầu đạo" có nếp sống giản-dị như loài chim, chỉ có cái đuôi và cặp cánh.

Kiến-thức của những người mù

"Hỡi này các tỳ-khưu! Các ngươi nói với Như Lai rằng có nhiều nhóm đạo-sĩ, Bà La Môn hay khất-sĩ du-phương, thuộc những chí đạo khác nhau thường ủng-hộ những kiến-thức khác nhau, vui thích với những lý-thuyết khác nhau, hướng về các sự-việc khác nhau, tin-tưởng những lời lẽ khác nhau".

"Này các tỳ-khưu, có nhóm thường hay binh-vực và tin-tưởng như vầy: "Thế gian là trường-tồn vĩnh-cửu. Đó là chân-lý, còn những chuyện khác là vô-lý, là dốt-nát khờ-khạo".

"Nhóm khác thì nói: "Thế gian là vô-thường, không bền vững. Đó là chân-lý, còn những chuyện khác là không đúng, là dốt nát dại khờ".

"Có kẻ lại nói: "Thế-gian sẽ có ngày kết-thúc". Kẻ khác cho rằng thế-gian sẽ không chấm dứt".

"Có kẻ nói: "Căn-bản của đời sống là xác thân". Kẻ khác lại nói xác thân là một chuyện, còn sự sống là chuyện khác".

"Có kẻ nói: "Cái Ta sẽ biến-chuyển sau khi chết". Người khác nói rằng không".

"Có kẻ lại nói: "Sau khi chết, cái Ta sẽ biến-chuyển hoặc không biến-chuyển ... Đó là chân-lý, còn các ý nghĩ khác đều vô-lý, đều là chuyện ngu dốt, dại khờ".

"Vì lẽ đó, các nhóm đạo-sĩ, Bà La Môn hay khất-sĩ du-phương thuộc các đạo-giáo khác, thường hay xung-đột với nhau, ham cãi lẫy, lý-luận, biện-minh, đấu khẩu với nhau, để binh-vực kiến-thức riêng của mình và cho rằng: "Cái này là chánh pháp, còn cái kia không phải. Cái này đúng chân-lý, cái kia không đúng, vân-vân ...".

"Hỡi này các tỳ-khưu! Những nhóm đạo-sĩ, Bà La Môn hay khất-sĩ du-phương đó đều dốt nát, mù-quáng, không biết đâu là mục-đích cứu-cánh, đâu là chẳng phải; không biết cái nào là chánh pháp và cái nào chẳng phải. Vì vậy, họ thường hay xung-đột với nhau, ham cãi lẫy, lý-luận, biện-minh, đấu khẩu với nhau để ủng-hộ lập-trường của mình. Họ tranh-chấp, phỉ-báng nhau vô-ích, vì không thấu rõ đâu là mục-đích giải-thoát và đâu là không phải".

"Các ngươi hãy nghe câu chuyện sau đây:

"Thuở xưa kia, cũng tại thành Savatthi này, có một quốc-vương bày một trò chơi, ra lịnh đưa tất cả những người mù từ lúc sơ-sinh vào triều để nhìn xem một con voi. Tên nài nói với các người đui như vầy: "Đây là con voi"; rồi cho vài người rờ cái đầu voi, người khác cái tai voi, người khác cái bụng, người khác nữa cái ngà, cái vòi, cái chân, cái lưng, cái đuôi, chòm lông đuôi, và nói với mỗi người mù rằng đó là con voi.

Đức vua ngự đến hỏi nhóm người đui vậy chớ con voi là thế nào? Những người rờ đầu nói rằng con voi giống như cái chậu. Người mò nhằm tai nói voi giống như cái nia ... ngà voi giống như lưỡi cày, vòi như cái cày, bụng như cái bồ lúa, chân như cây cột nhà, lưng như cái cối xay, cái đuôi như cây chài giã gạo, chòm lông đuôi là cây chổi. Mỗi người mù đều cho mình nói đúng, tranh cãi dữ-dội, la-lối om-sòm: "Phải vậy mà! Không phải đâu! Con voi là thế này chớ chẳng phải thế kia!" Rồi nhóm người mù đi dến xung-đột, đấm đá nhau. Đức vua rất thích-thú đùa bỡn với trò chơi ấy".

"Này các tỳ-khưu, những đạo-sĩ, Bà La Môn, khất-sĩ du-phương trong các giáo-phái khác cũng mù-quáng như thế, nên không nhìn thấy chi cả. Họ không biết đâu là mục-đích giải-thoát, đâu là không phải; cái nào là chánh pháp và cái nào không phải. Lẽ đó, họ luôn-luôn gây ra tranh-chấp, cãi vả, xung-đột với nhau vì không biết rõ thế nào là mục-đích giải-thoát, thế nào không phải, đâu là chánh pháp và đâu là không phải".

-- UDANA 66-69

Lời của soạn-giả:

Hạng phàm-phu nhận-định những sự-việc với đôi mắt thịt, dùng lý-trí suy đoán các hiện-tượng nên thường hay lầm-lẫn. Chỉ có bậc hiền-triết dùng sự hiểu biết siêu-nhân mới thấu rõ mọi vật đúng theo chân-lý.

Đức Phật ví những đạo-sĩ, Bà La Môn, khất-sĩ chưa giác-ngộ như những người mù, vì họ không thấu rõ lý Tứ Diệu Đế và tư-cách sanh diệt của chúng-sinh (Thập Nhị Nhân Duyên), suy-nghĩ vu-vơ, vô căn-cứ, rồi cho rằng kiến-thức của mình là đúng chân-lý và phủ-nhận các lý-thuyết khác.

Đức Phật dùng danh từ "Mục-đích giải-thoát" để ám-chỉ Niết-Bàn. Người chưa giác-ngộ không sao hiểu rõ Niết-Bàn là thế nào. Cũng như con cá hỏi rùa vậy nơi đất liền có nước sông rạch không? Và muốn biết nó có thể lội trên đó được không? Dù rùa giải-thích thế mấy, nó cũng không nghe.

Còn chánh pháp là nói về Tứ Diệu Đế, giáo-lý căn-bản của đạo Phật. Con người chỉ hành theo Bát Chánh Đạo (Đạo Đế) thì mới mong thoát khổ. Ngoài Đạo Bát Chánh, không thể có đạo quả thánh-nhân.

Những người mù mắt, tuy không thấy, nhưng tai vẫn nghe kẻ khác nói, rồi căn-cứ vào đó để suy-tưởng mọi việc một cách sai lầm.

Trong sáu năm tu khổ hạnh, Đức Bồ Tát Sĩ Đạt Ta đã gặp hai ông thầy, là Alara và Uddaka. Mỗi ông có đường lối hành đạo khác nhau và tin-tưởng rằng mình đã giải-thoát. Năm thầy Kiều Trần Như cũng cố-chấp lối tu khổ-hạnh của mình là đúng. Sau khi đắc đạo, Đức Phật đã tận dụng 3.500 phép thần-thông, nhưng vẫn không thuyết phục được Đại Đức Kassapa thờ thần lữa, và sau cùng phải dùng tới phép mầu cùng tột gọi là Phép Mầu về Giáo Pháp (uy-lực tuyệt đối của Đức Chánh Biến Tri) mới xong.

Kinh Majjhima Nikaya có ghi lại một mẫu chuyện lý-thú có liên quan tới bài pháp trên đây.

"Thuở nọ, một ông già Bà La Môn có bà vợ trẻ tuổi mà ông ta rất tưng-tiu, chiều-chuộng. Bà vợ có nghén và lúc gần sanh buộc chồng tìm mua cho được một con khỉ đực để làm bạn với đứa trẻ sắp ra đời. Người chồng già nói: "Xin nàng hãy đợi tới lúc sinh-sản rồi mới biết là gái hay trai. Nếu được con trai thì tôi sẽ mua một con khỉ đực cho nó chơi. Còn sanh gái thì tìm một con khỉ cái". Thầy Bà La Môn năn-nỉ ba lần như vậy, nhưng bà nủng-nịu không nghe, nên đành ra chợ mua con khỉ đực đem về để làm vừa lòng người vợ trẻ. Bà lại sai chồng đem con khỉ đến người thợ Rattapani mướn nhuộm lông nó ra màu cho lạ hơn những con khỉ khác, và dặn chồng bảo anh thợ nhuộm phải dày vò con khỉ cho lông nó dể ăn màu.

Người thợ nhuộm Rattapani nói với lão Bà La Môn rằng anh ta có thể nhuộm lông con khỉ ăn màu tốt được phần nào hay phần nấy, chớ không thể dày vò con khỉ, vì làm vậy nó sẽ chết mất. Chỉ có hàng vải mới có thể dày vò cho dể ăn màu.

Còn cô vợ trẻ của ông Bà La Môn chưa sanh con, không biết nó sẽ là gái hay trai, lại buộc người chồng già phải tìm mua con khỉ đực cho đứa bé chơi, nũng-nịu bảo chồng đem con khỉ đi nhuộm màu và dày vò nó như nhuộm vải".

Bởi vậy, Đức Thế Tôn, trước giờ nhập-diệt, có thuyết cho đạo-sĩ Subhadha nghe như vầy: "Này Subhadha, ngươi chớ nên hỏi xem các vị giáo-chủ thuộc ngoại-đạo đều đắc quả thánh-nhân, hay chỉ có vài vị đắc và vài vị không đắc? Ngươi nên nhớ rằng bất cứ những ai thuộc chủng-tộc nào, thuộc giai-cấp nào, khi biết hành theo Bát Chánh Đạo thì đạo quả thánh-nhân (A La Hán) vẫn còn. Ngoài Đạo Bát Chánh, không có đường lối nào khác có thể đưa người đến giải-thoát hoàn-toàn.

[1] Đại Đức Ananda.

Phật giáo Nguyên thủy

Huỳnh Văn Niệm soạn dịch

Phật Bảo Tự tái bản

Pagode Buddharatanarama

3, Rue Broca

91600 Savigny Sur Orge - France

Tel: 01 69 96 49 34

Tập III

Những nguyên-tố:

Ta có nghe như vầy:

Thuở nọ, Đức Thế Tôn hành-trình đơn-độc trên đường dài đi vào xứ Magadha (Ma Kiệt Đà). Khi tới thành Radjagaha (Vương Xá), Ngài đến xin nghỉ đêm tại nhà người thợ làm đồ gốm tên Bhaggava. Ông này nói: "Chẳng có gì làm phiền tôi cả nếu Ngài muốn nghỉ tạm tại đây. Nhưng nhà tôi hiện nay có một chàng trai đi hành-hương xin vào trọ. Vậy xin Đức Thế Tôn tùy-tiện thương-lượng với người thanh-niên ấy và muốn ở lại đây bao lâu tùy thích".

Cùng lúc đó, chàng thanh-niên Pukkusati, với đức tin nhiệt-thành, muốn tìm phương giải khổ, cũng rời bỏ gia-đình đi sống cảnh không nhà. Chàng phát-động một cuộc hành-hương trên đường dài để tìm theo vết chân của Đức Như Lai.

Khi Đức Phật xin ở trọ, Pukkusati nhã-nhặn đáp: "Kính bạch Đại Đức¹, nhà ông thợ đồ gốm rộng-rãi mát mẻ. Vậy xin ông cứ việc xử dụng, chẳng có gì làm phiền tôi cả".

Đức Thế Tôn bước vào trong, trải chiếc đệm rơm, ngồi kiết già, thân hình ngay thẳng, chú tâm về phía trước và giữ oai-nghi đó suốt đêm dài khuya-khoắt. Chàng trai Pukkusati cũng trải chiếu, ngồi kiết già, thân hình ngay thẳng, chú tâm về phía trước và giữ oai-nghi đó suốt đêm.

Bỗng Đức Phật hỏi: "Này chàng thanh-niên, hiện nay người đang đi kiếm ai và ai là thầy tổ của người? Chàng nương theo giáo pháp nào để tìm đường thánh thiện?"

- "Bạch Đại Đức, bậc đáng kính Gotama rời bỏ gia-tộc Thích Ca đi tìm phương cứu khổ, đã trở-thành một vị A La Hán. Danh thơm của Đức Gotama bay đến tận phương xa và đâu-đâu cũng có tiếng đồn hoan-lạc rằng Ngài là Đấng Thế Tôn, là bậc A La Hán, là Đấng hoàn-toàn giác-ngộ, có sự hiểu biết siêu-nhân. Ngài là Đấng Trọn Lành suốt-thông tam-giới, là Bậc Đại Giác, là Thầy cả chư-thiên và nhân-loại".

Đức Phật hỏi: "Này chàng tu-sĩ, vậy chớ hiện nay Đức Thế Tôn, Bậc A La Hán Đại Ngộ đó đang ngự tại đâu?".

- "Kính bạch Đại Đức, hiện nay Đức Thế Tôn, Đấng Trọn Lành, Đấng Đại Giác đang ngự trong mấy tỉnh miền Bắc, tại một kinh-đô gọi là Savathi (Xá Vệ)".

- "Này chàng thanh-niên, vậy chớ người có gặp Đức Thế Tôn lần nào chưa?"

- "Bạch Đại Đức, tôi chưa hân-hạnh được thấy Ngài bao giờ".

Khi biết Pukkusati chưa nhận-diện ra Ngài, Đức Thế Tôn ôn-tồn khuyến hóa chàng tu-sĩ: "Hỡi này chàng thanh-niên đi hành-hương! Người hãy chú-tâm ráng nghe đây:

"Trong mỗi con người có sáu nguyên-tố, sáu sự tiếp-xúc, mười tám cái tâm tìm kiếm, và bốn sự quyết-tâm. Khi người nào thấu-đáo và điều-ngự được chúng, không để cho những ý nghĩ vu-vơ, huyễn-hoặc, xâm-nhập, thì người ấy được gọi là bậc Đại Hiền Thanh Tịnh. Chừng đó, người an trú vững-vàng trong chánh kiến, người cố bảo-trì chân-lý, thỏa-thích với sự dứt bỏ và chẳng làm gì khác hơn là củng-cố sự yên-lặng an vui".

"Này chàng thanh-niên đi hành-hương, đây là sự thuyết-minh nhất-trí về sáu nguyên-tố".

"Ta nói mỗi con người có sáu nguyên tố, là: đất, nước, lửa, gió, hư-không và tâm thức".

"Ta nói trong mỗi con người có sáu sự tiếp-xúc với sáu trần, là: sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp".

"Ta nói trong mỗi con người có mười tám cái tâm tìm kiếm, là sáu cái tâm vui thích trong lục-trần, sáu cái tâm nhờm chán sáu trần, và sáu cái tâm trung-lập về các trần đó (không vui, không khổ)".

"Ta cũng nói trong mỗi con người có bốn sự quyết-tâm, là: hiểu biết chân-chánh (chánh kiến), bảo-tồn chân-lý, rán dứt bỏ và cố gắng thành-đạt sự yên-tĩnh".

"Ta cũng nói con người cần phải cứng rắn sống trong chánh kiến, bảo-tồn chân-lý, giữ mình chân-thật, thỏa-thích trong sự dứt bỏ và chẳng làm gì khác hơn là an trú trong trạng-thái yên lặng".

"Nhưng thế nào là người cứng rắn trong chánh kiến?".

"Trước nhất là sáu nguyên-tố mà bản-chất có thể được mô-tả như sau:

"Chất đất có thể là chủ-quan (ở trong xác thân) hay khách-quan (ở ngoài xác thân). Nên ở bên trong thì nó thuộc về một cá-nhân, mang tính-cách cá-nhân và tùy theo sở-hữu của mỗi con người. Đất có tính-cách cứng, rắn chắc hoặc những tính-cách tương-tợ. Đó gọi là nguyên-tố "đất" trong con người. Đem nó ra so-sánh với chất đất bên ngoài thì chúng ta thấy rằng đó chỉ toàn là đất mà thôi".

"Tư-cách hiểu biết chân-chánh đúng theo thực-tế như vậy khiến chúng ta nhận định rằng đó không phải là Ta, không phải của Ta và cũng chẳng phải là bản Ngã. Khi biết nhận xét đúng theo chân-lý như thế, con người không quan-tâm gì tới chất đất và chẳng còn ngã chấp".

(Những nguyên-tố: nước, lửa, gió, hư-không, cũng được giải-thích theo thể-thức kể trên).

"Ngoài năm nguyên-tố trên đây, cái tâm được thanh-lọc trở nên trong sạch, cao-thượng, đưa con người tới trình-độ hiểu thấu rõ-rệt mọi vật và biết phân-biệt cái chi là vui, cái gì là khổ và cái gì không vui không khổ".

"Sự tiếp-xúc vừa lòng làm phát-sinh cảm-giác vui thích. Khi vui thích, người biết rõ mình đang trắc-nghiệm niềm vui và người cũng biết rằng lúc nào sự tiếp-xúc thích thú không còn nữa, thì niềm vui cũng biến tan. Đối với những sự tiếp-xúc chán-chê sầu-não hoặc không vui không khổ, người cũng biết nhận định rõ-rệt đúng theo chân-lý".

"Hỡi này chàng thanh-niên đi hành-hương! Như hai khúc gỗ được cọ xát với nhau trở nên nóng làm tung-toé ra những đóm lửa, và khi chúng bị tách rời ra thì sức nóng biến tan. Thì cũng như thế ấy, sự tiếp-xúc vừa lòng làm phát-sinh cảm-giác an vui, thích thú. Khi trắc-nghiệm cảm-giác đó, người biết mình đang hưởng lạc-thú và cũng biết rõ khi sự tiếp-xúc vừa lòng chấm dứt, thì niềm vui cũng chẳng còn. Đối với sự tiếp-xúc khổ sầu, hoặc không vui không khổ, người cũng biết rõ".

"Này người thanh-niên, sự thản-nhiên, thanh-tịnh, được thanh lọc cao-thượng, nó sẽ trở nên mềm dịu, sáng chói. Như nén vàng chưa tinh-luyện (vàng đồ) được để vào khung đốt lửa lên cho cháy đỏ. Thỉnh-thoảng, người thợ kim-hoàn dùng ống đồng thổi tạt ngọn lửa lên bề mặt cục vàng rồi gấp nó đem nhúng vào nước để quan-sát coi công việc mình làm có chu-đáo không? Vàng bị đốt cháy ra và được thanh lọc tách rời các loại kim xấu khác như thế nào, để nó trở nên tinh-vi, mềm dẻo, sáng chói, rồi đem làm ra nhiều món nữ-trang như vòng, bông tai, giây chuyền cổ ... và được kết-quả tốt đẹp. Cũng như thế ấy, sự an-tĩnh, thản-nhiên, được thanh lọc, trau-giồi cao-thượng, trở nên mềm dẻo, sáng ngời".

"Chừng đó, sự hiểu biết rõ-rệt phát-sinh đến cho người (hành-giả) như vầy: "Vậy ta thử tập-trung cái tâm được thanh lọc, trau-giồi cao-thượng này và hướng nó về lãnh-vực: Không Vô-Biên, Thức Vô-Biên hoặc Vô Hữu Sở, rồi làm phát-triển cái tâm trở nên rộng lớn bao-la trong các lãnh-vực và an trú trong trạng-thái ấy một thời-gian khá lâu. Quả thật, ta đã thành-tựu, nhưng đây cũng chỉ là những hiện-tượng được chế-tạo. Chúng chỉ có tính-cách tạm thời thoáng qua mà thôi".

"Như vậy, hành-giả chẳng phí-công tìm tòi về tư-cách sanh diệt của những vật cấu-tạo và chẳng thiết-tha gì với chúng. Người được hoàn-toàn tự-do và chẳng còn chi ràng buộc trên thế-gian này nữa".

"Được tự-do rồi, người không còn sợ-hãi lo-âu, nội-tâm không xao-xuyến và tin chắc rằng mình chẳng còn tái-sinh nữa, mình đã sống tròn đủ cuộc đời cao-thượng, các việc mình đã làm xong và không còn dính mắc với bất cứ việc gì trên cõi thế".

"Khi có cảm-giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ phát-sinh, người biết rõ đó là những tình-cảm tạm-thời, không xem chúng là quan-trọng và chẳng quyến-luyến ôm-ấp niềm vui".

"Khi có cảm-giác rằng xác thân mình sắp kết-liễu, người cũng biết rõ. Người biết đời sống chấm dứt như thế nào? Người biết sau khi cơ thể rã rời, tất cả những cảm-giác và niềm vui đều hòa-đồng vào cõi hoàn-toàn tịch-tịnh".

"Chẳng khác nào cái đèn cháy được là nhờ chất dầu và cái tim của nó. Nhưng khi dầu hao, tim lụn mà người không châm dầu khơi tim, thì cái đèn phải tắt. Cũng như thế ấy, kẻ nào hiểu biết sự kết-liễu của xác thân và kiếp sống, biết luôn cả tư-cách hòa-đồng những niềm vui khổ vào cõi tịch-tịnh khi xác thân tan rã, kẻ đó an-toàn thoát-ly ra khỏi bánh xe sanh tử".

"Thầy tỳ-khưu thuần-thục như thế là người có sự "Quyết-tâm cao cả về chánh kiến". Vì sự hiểu biết cao-siêu cùng tột là tư-cách thấy rõ trạng-thái kết-thúc nguồn thống-khổ".

"Tư-cách giải-thoát căn-cứ vào chân-lý. Sự dối-trá tự nó đã là xấu-xa, lầm-lạc. Chân-lý là Niết-Bàn, là nơi chẳng còn sự dối-trá nào cả. Lẽ đó, thầy tỳ-khưu biết trau-giồi phẩm-hạnh thêm cao-thượng đã thành-đạt sự "quyết-tâm cao cả về chân-lý". Vì chân-lý cao-siêu cùng tột là Niết-Bàn, nơi chẳng còn điều chi dối-trá".

"Khi đôi mắt (tuệ giác) chưa bừng sáng, con người bị trói chặt vào cuộc sống và tha-thiết ấp yêu nó. Giờ đây, màn vô-minh bị vẹt, nhường chỗ lại cho ánh-sáng cao-siêu. Những sự-vật nhận-định do cặp mắt phàm-phu khi trước, hiện nay đã thay đổi. Thầy tỳ-khưu đi tới trình-độ "quyết-tâm cao cả về sự dứt bỏ". Vì tư-cách dứt bỏ cao-siêu cùng tột là giải-thoát (con người ra khỏi những sợi giây trói chặt vào đời sống)".

"Khi đôi mắt chưa bừng sáng, con người hằng làm mồi cho si-mê ái dục. Giờ đây, chúng đã bị diệt tận gốc rể, nhường chổ lại cho sự thông-minh sáng-lạng. Những sự nhận-định với cặp mắt phàm-phu lúc trước, hiện nay đã thay đổi. Những sự tối-tăm, sân-hận, oán-thù, tàn-bạo, lầm-lạc, bị diệt tận gốc rể, nhường chỗ lại cho sự thông-minh sáng-lạng. Được trau-giồi thuần-thục như thế, thầy tỳ-khưu đi tới trình-độ "quyết-tâm cao cả về sự an-tĩnh". Vì sự an-tĩnh cao-siêu cùng tột là dập tắt lòng tham-dục, sân-hận, si-mê".

"Ta nói kẻ nào an trú vững chắc trong trạng-thái yên-tĩnh, không còn bị những ý nghĩ vu-vơ, lầm-lạc, không lợi-ích xâm-nhập, kẻ đó đáng được gọi là bậc Đại Hiền Thanh Tịnh. Nhưng thế nào là ý nghĩ không lợi-ích?".

"Nói rằng: "Ta đây" là một ý nghĩ vô-ích. Nói rằng: "Không phải Ta đây" là một ý nghĩ vô-ích. "Ta sẽ tái-sinh hay không tái-sinh ra nữa? - Ta sẽ có xác thân hay vô-hình? Hữu-tri hay vô-tri? vân-vân...", đều là những ý nghĩ vô-ích. Chúng giống như một chứng bệnh, như ung-nhọt, như cái gai nhọn".

"Khi vượt qua khỏi các ý nghĩ vu-vơ không lợi-ích, người ấy được gọi là bậc Đại Hiền Thanh Tịnh, không còn sinh-trưởng nữa, không còn sợ-hãi và chẳng tham muốn gì nữa. Người đó không còn yếu-tố gì để tái-sinh. Không sinh-trưởng thì sự già nua làm sao đến được? Mà không già thì khỏi chết. Nếu không chết thì còn sợ chi nữa, và chẳng sợ-hãi thì cần gì tham muốn?".

"Hỡi chàng thanh-niên đi hành-hương! Đó là sự thuyết-minh nhất-trí về những nguyên-tố mà người cần ghi nhớ trong tâm".

Nghe xong Chánh Giáo, Pukkusati nhận ra người khuyến hóa mình chính là Đức Thế-Tôn, là Đấng Đại Giác. Chàng liền vén y bên vai phải, mọp xuống chân Ngài: "Kính bạch Đức Thế-Tôn, vì lỗi-lầm điên-dại nên con đã vô-ý xưng hô với Ngài như đối với một đạo-sĩ tầm thường. Vậy xin Đức Thế-Tôn nhận lời sám-hối tội-lỗi và con nguyện sẽ không tái-phạm nữa trong buổi tương-lai".

Đức Phật nói: "Lành thay! Đó là triệu-chứng tấn-hóa trong giới bổn, khi người tự biết lỗi mình, ăn-năn sám hối và nguyện giữ gìn không cho tái-phạm sau này".

- "Bạch Đức Thế-Tôn, vậy xin Ngài cho phép con xuất-gia thọ cụ-túc giới để gia-nhập vào tăng-hội".

- "Này chàng thanh-niên đi hành-hương, vậy người có tam y quả bát rồi chưa?".

- "Bạch Đức-Thế-Tôn, chưa có".

- "Này chàng thanh-niên, Đức Chánh-Biến-Tri không thể ban cụ-túc giới xuất-gia cho kẻ nào không có y bát đặng".

Rất thoả-thích về lời giáo đạo, chàng tu-sĩ Pukkusati tỏ lòng tri-ân, vái chào Đức Thế-Tôn rồi đi tìm y bát. Nhưng lúc đi trên đường, chàng rủi bị bò húc chết. Các tỳ-khưu được tin đến hỏi Đức Phật tại sao Pukkusati vừa mới nghe Ngài thuyết-minh chánh giáo lại mang họa như thế? Vậy chớ người sẽ tái-sinh về đâu và số phận ra sao?

Đức Phật thuyết:

"Này các tỳ-khưu, chàng thanh-niên Pukkusati rất thông-minh học rộng, đã thông-suốt giáo-lý khắp các ngành, từ thô-thiển đến vi-tế. Như Lai chẳng gặp khó-khăn gì khi giáo hóa người. Pukkusati đã chặt đứt hoàn-toàn năm giây trói buộc vào kiếp sống. Chàng được sanh về cảnh giới an vui cao cả và không còn trở lại thế-gian này nữa (đắc quả thánh thứ ba, là A Na Hàm)".

Chư-Tăng đồng-thanh hoan-hỷ về lời giải-thích của Đức Thế Tôn.

-- MAJJHIMA NIKAYA 141

Lời của soạn-giả:

Trên đây là bài pháp có tầm quan-trọng, đặc-biệt dành riêng cho những bậc thượng căn. Lời lẽ rất cao-thâm, tế-nhị, khó hiểu, mang tính-cách "Siêu Thế-Gian pháp" (Lokuttara Dhamma) diễn-tả trong mỗi con người có sáu nguyên-tố. Năm cái đầu: đất, nước, lửa, gió, hư-không, thuộc về Sắc pháp. Nhưng đặc-biệt là nguyên-tố "Tâm" thuộc Danh pháp, là yếu-tố nồng cốt cho sự giải-thoát hay sa đọa. Tâm có năng-lực đưa con người tới nơi dứt khổ, là Niết-Bàn, nếu biết điều-khiển nó đúng theo lời dạy của Đức Như-Lai. Trái lại, tâm cũng có thể xô đẩy chúng-sinh vào vòng si-mê ái-dục, gây nhiều nghiệp dữ, sa vào cạm bẫy của ma-vương để, rốt cuộc, phải bị luân-hồi khổ-não triền-miên trong tam-giới.

Chúng ta nên tìm hiểu nguyên-nhân nào khiến Đức Phật thuyết-minh cho chàng thanh-niên Pukkusati nghe những điểm diệu thâm sau đây về bốn sự quyết-tâm:

Quyết-tâm thành-đạt chánh kiến;

Quyết-tâm bảo-tồn chân-lý;

Quyết-tâm thỏa-thích trong sự dứt bỏ;

Quyết-tâm củng-cố sự thản-nhiên, an-tĩnh.

Đó là những huấn-từ có tính-cách siêu-thế, chớ chẳng phải tầm-thường. Đức Thế-Tôn dùng tuệ nhãn đoán biết rõ trình-độ và phẩm-hạnh của người thanh-niên Pukkusati là thế nào? Một chàng tu-sĩ trẻ trung giữa lúc xuân thời, đang sống cuộc đời nhàn-nhã, buông lung, lại dũng-mãnh rời khỏi gia-cư thân-thuộc, đi sống đời hành-khất cô-đơn, cắt đứt những tình-cảm thông-thường, phát-động một cuộc hành-hương diệu-vợi, xuyên qua rừng núi hiểm nguy theo dõi dấu chân của Đức Thế Tôn để xin xuất-gia tu theo chánh giáo ... chỉ vì được nghe qua danh-tiếng của Đức Như Lai mà thôi. Một con người, tuy còn trai trẻ, nhưng mang lòng nhiệt huyết như vậy, thế nào cũng có bộ óc thông-minh xuất chúng, thích nghe, thích hiểu, thích làm. Pukkusati là con người thực-tế dám hành-động theo lẽ phải, không do-dự, không thối-chuyển.

Vì thấu rõ tâm địa của Pukkusati, Đức Thế Tôn biết thế nào người cũng liễu-ngộ sau khi nghe pháp và chính Ngài đã cho chư-tăng biết rằng Pukkusati rất thông-minh, học rộng, nên Ngài khuyến hóa dễ-dàng.

1. Về điểm "Quyết-tâm thành-đạt chánh kiến", ở đây không phải là sự hiểu biết thông-thường của hạng phàm-nhân, biết nhận-định phải quấy, tốt xấu, lành dữ, xuyên qua các sự-việc biểu-lộ bên ngoài bản-thân, mà là sự trắc-nghiệm, quán-xét đúng theo chân-lý nội-tâm về những nguyên-tố tùy-thuộc Sắc pháp và Danh pháp ẩn sâu trong mỗi cá-nhân.

Khi tuệ-giác bừng sáng sau thời-gian hành đạo nhọc thân, kham-khổ, bậc siêu-nhân nhìn thấy rõ-rệt thân mình chỉ là sự phối-hợp của những nguyên-tố: đất, nước, lửa, v.v. và các Sắc pháp đó, tự chúng cũng không bền vững, lâu dài. Lẽ ấy, hành-giả chẳng còn tưng-tiu, ôm-ấp, quí-trọng xác thân nữa.

Trên các nguyên-tố thô-sơ đó, Đức Phật cho Danh pháp là những trạng-thái do tâm cấu tạo, rất tế-nhị, nhưng cũng đều là vô-thường biến-đổi.

Sự hiểu biết cùng tột như vậy gọi là "Chánh Kiến Siêu Thế-Gian".

2. "Quyết-tâm bảo-tồn chân-lý" có nghĩa là giữ vững lập-trường đạo-đức của mình luôn-luôn vững chắc, dứt-khoát. Đức Phật nói Niết-Bàn là chân-lý cùng tột và chân-lý cùng tột là Niết-Bàn. Lẽ đó, các bậc hành-giả trong Phật-Giáo phải cố gìn giữ chân-lý không hề chinh-lịch để nhắm thẳng mục-đích cuối cùng là Niết-Bàn. Trên đường tu tập, người không nên thỏa-thích, toại-nguyện ôm-ấp vài thành quả phi-thường có tính-cách huyền-bí tạm-thời như đắc phép thần-thông, được sống lâu, biết ấn chú, v.v. ... Luôn cả trường-hợp đắc bốn bậc Thiền Vô Sắc để hưởng phước hằng vạn triệu năm trên thiên giới, cũng không đáng say-mê ôm-ấp. Sự quyết-tâm này cũng thuộc lãnh-vực Siêu Thế.

3. "Quyết tâm dứt bỏ".

Người đời có thể vì hoàn-cảnh, vì uất-hận hoặc tự-ái cá-nhân, dám bỏ địa-vị, danh-vọng, tài-sản, xa lìa quyến-thuộc. Thỉnh-thoảng, có vài kẻ chán-đời khi nghe được đạo-lý, rồi bỏ nhà cửa, vợ con, ra đi tìm đường thánh thiện. Nhưng đây cũng là trường-hợp dứt bỏ của hạng phàm-phu do những động-cơ bất-thường thúc-đẩy, chớ không phải do sự xét đoán thông-minh. Vì chí-hướng con người luôn-luôn thay đổi vô chừng.

Lẽ đó, phát-sinh ra nhiều trường-hợp các nhà tu-hành, lúc đầu rất hăng-hái, dám ly gia cắt ái, kham-khổ hành đạo. Nhưng thời-gian sau, hoặc bị Tà Tư Duy khuấy rối, hoặc bị tiền-tài danh-lợi cám-dỗ nên sa-ngã, không tìm cách "tự giác - giác tha" trước cứu mình sau độ người, để nắm tay nhau thoát ra khỏi sông mê biển khổ.

Trên đây, Đức Phật dạy hành-giả cần phải dứt bỏ những gì quí-báu nhất của chính mình, dù là bản-thân đi nữa. Dứt bỏ những thành quả tạm thời trên đường tu tập như đắc phép mầu, ếm quỉ trừ ma, bùa mê thuốc lú ... và dứt bỏ luôn cả bốn bậc Thiền Vô Sắc, thì mới mong thấu rõ chân-lý cùng tột là Niết-Bàn. Đây là tư-cách dứt bỏ Siêu Thế-Gian mà người phàm-tục ít khi biết tới.

4. "Quyết-tâm củng-cố sự thản-nhiên an-tĩnh."

Theo kinh-điển, đạo quả thánh-nhân có thể thành-đạt do hai đường lối: là "Minh Sát" (Vipassanã) và "Tịnh Tâm" (Samatha). Người không có thiền-định, nhưng đắc một trong bốn quả thánh gọi là "Sukkhavipassaka", nghĩa là dùng Tuệ Giác soi thấu tất cả để làm khô cạn phiền-não.

Người đắc quả thánh do Pháp Thiền-Định gọi là "Samaka Yãnaka", nghĩa là dùng pháp Tịnh Tâm làm lắng dịu phiền-não.

Chúng ta thường có dịp gặp những con người hay trầm-tư mặc-tưởng, dáng-điệu trang-nghiêm, ít nói năng, nhưng thật-sự tâm-trung của họ chưa nhất-thiết là yên-tĩnh.

Một nhà tu-hành ngồi ngay-thẳng, đôi mắt lim-dim, tính-tình hòa-huởn với nụ cười kín-đáo trên đôi mép, hoặc tịnh khẩu như bình, cũng chẳng có gì đảm-bảo rằng nội-tâm của người là yên-tĩnh. Lời nói hàm-hồ viễn-vong của người thế là điều vô-ích trong cuộc sinh-hoạt hằng ngày, nhưng cũng không mấy tai-hại.

Đối với bậc hành-giả, tình-thế lại tế-nhị tâm-lý hơn nhiều. Chẳng những bên ngoài người phải luôn-luôn thu-thúc, gìn giữ oai-nghi phong-độ chỉnh-tề, mà cốt-yếu là phải điều ngự nội-tâm cho an-tĩnh, thanh-cao, không cho những tư-tưởng tà tây, chẳng lợi-ích xâm-nhập, khuấy rối, làm ô-nhiễm, thì mới mong tìm thấy đạo quả. Các ý nghĩ bông-lông, vô-ích, hay Tà Tư-Duy gây trở-ngại lớn-lao cho người hành đạo. Chúng là ma-vương, là tùy phiền-não, ẩn sâu trong tiềm-thức đã lâu đời, luôn-luôn ám-ảnh theo dõi hành-giả tận chốn núi cao rừng thẳm, cản ngăn bước tiến.

Bởi vậy, Đức Phật dạy người giới-tử phải cương-quyết gạt bỏ các ý nghĩ không lợi-ích, ráng giữ lòng thanh-tịnh để thấu rõ chân-lý tuyệt-đối, là Niết-Bàn, và trở thành bậc Đại Hiền Thanh-Tịnh (Muni). Nghĩa là luôn-luôn sống trong sự yên lặng và chẳng làm gì khác hơn là bảo-trì thân tâm yên-tĩnh, an vui.

Nói tóm lại cho dễ hiểu, Đức Phật mô-tả con người như một Tiểu Càn Khôn (thế-giới nhỏ) được cấu-thành bởi tinh-thần và vật-chất (Danh Sắc - Nãma Rũpa). Đạo giải-thoát chỉ tìm ra nội bên trong bản-thân, chớ không thể có ở bên ngoài. Hành-giả cần phải trắc-nghiệm các hiện-tượng tâm-lý (Danh pháp) và vật-chất (Sắc pháp) để tìm ra chân-lý.

Người hành đạo chỉ hoàn-tất con đường thánh-thiện khi nào tuệ-giác bừng sáng cho thấy rõ Danh và Sắc pháp đều là vô-thường, biến-đổi, cần phải loại trừ.

Những phép mầu

"Hỡi các tỳ-khưu! Ba phép mầu đó là thế nào?

- Phép mầu về thần-thông biến-hóa.

- Phép mầu về Tha Tâm Thông (đoán biết tư-tưởng kẻ khác).

- Phép mầu về giáo pháp.

1) "Đây là phép mầu thứ nhất nói về trường-hợp một đạo-sĩ có năng-lực phi-thường, biết biến-hóa ra thiên hình vạn trạng lạ đời. Từ một, người biết phân thân ra làm nhiều người, và từ nhiều người biến lại thành một. Từ hiện-diện, người biến mất rồi tái xuất-hiện. Người có thể đi ngang qua một tường thành, hay xuyên qua đỉnh núi, như đi trên khoảng trống. Người chui xuống đất rồi trở lên dễ-dàng, như lao mình xuống nước. Người đi trên nước bằng-phẳng như trên mặt đất. Người ngao-du trên hư-không, ngồi tréo chân như chim bay. Người có thể sờ mó mặt trời hay mặt trăng theo ý muốn. Người có thể điều-khiển thân mình cho tới cõi trời Phạm Thiên. Đó là phép mầu về thần-thông biến-hóa".

2) "Còn đây là phép mầu về Tha Tâm Thông. Một đạo-sĩ có năng-lực huyền-bí đoán biết: "Anh đang suy tính thế này hoặc thế khác". Dù tư-tưởng kẻ khác rắc-rối mấy, người cũng đoán không sai. Chỉ nắm được một triệu-chứng do tiếng nói của người, của hạng phi-nhân hay chư-thiên, người cũng đoán được tư-tưởng của họ, không sai chạy mảy-may, dù đoán bao nhiêu lần cũng không trật. Hoặc giả, ông thầy bói có hành thiền-định cũng biết được tư-tưởng kẻ khác không cần bắt được triệu-chứng nào, bằng cách điều-khiển tâm mình xuyên qua tư-tưởng kẻ khác. Dù đoán bao nhiêu lần cũng không sai. Đó là phép mầu về Tha Tâm Thông".

3) "Còn phép mầu về giáo pháp là thế nào?"

"Trong trường-hợp này, một ông giáo-chủ dạy giới-tử: "Ngươi nên học hỏi như thế này, chớ chẳng phải như thế kia. Ngươi phải thực-hành như thế này, chớ không phải như thế khác. Ngươi hãy cố gắng thành-tựu phẩm-hạnh như vầy và ráng bảo-tồn mức-độ ấy". Đó là phép mầu về giáo pháp".

-- ANGUTTARA NIKAYA I

Đức-Phật chê những phép thần-thông và tha tâm thông

"Này các tỳ-khưu, nhưng có trường-hợp một kẻ vô tín-ngưỡng phanh-phui châm-biếm như vầy: "Nào lạ gì? Có một thứ bùa chú gọi là Gandhari. Nhờ bùa chú đó mà ông đạo-sĩ mới biến-hóa được ra thiên hình vạn trạng, biết phân thân, chui xuống đất, đi trên nước, bay trên hư-không ..."

"Này các tỳ-khưu, vì nhận thấy sự vô-ích, bất-hảo của các phép thần-thông nên Như Lai nhờm chán không muốn chúng được phô-trương. Về phép Tha Tâm Thông cũng thế, nó chẳng tốt đẹp gì. Vì đôi khi kẻ vô tín-ngưỡng nói: "Nào lạ gì? Có một loại ngọc kim cương". Nhờ thứ ngọc đó mà ông đạo-sĩ đoán được tư-tưởng kẻ khác, nào là: "Anh đang suy nghĩ thế này, toan tính thế kia ..." Vì nhận thấy sự vô-ích bất-hảo của phép Tha Tâm Thông nên Như Lai nhờm chán, không muốn chúng được phô-trương".

-- DIGHA NIKAYA I

Đức Phật trách phạt Tỳ-khưu Pindola Bharadvaja

Ngày kia, một thương-gia giàu có tại thành Vương-Xá (Radjagaha) cho treo một cái bình bát bằng cây trầm hương trên ngọn cây tre và tuyên-bố: "Nếu có thầy đạo-sĩ hay sa-môn nào tài giỏi biết phép thần-thông, lên tới ngọn tre lấy được bình bát, thì nó sẽ thuộc về phần vị đó". Sáu ông giáo-chủ nhóm ngoại-đạo đến thử tài, nhưng không xong. Khi đó, thầy tỳ-khưu Pindola Bharadvaja dùng thần-thông bay lên lấy bát. Dân chúng thành Vương Xá reo hò, vỗ tay hoan-nghinh, trong lúc thầy tỳ-khưu Pindola Bharadvaja ôm bát bay quanh thành Vương Xá ba vòng, rồi theo yêu cầu của người thương-gia, ông đáp xuống sân nhà.

Nghe tiếng reo hò của dân chúng, Đức Phật hỏi.

Đại đức Ananda thưa: "Bạch Đức Thế Tôn, chính ngài Pindola Bharadvaja đã lấy được cái bình bát của người thương-gia, nên dân chúng mới reo hò như thế".

Đức Phật liền quở trách Đại đức Pindola Bharadvaja như vầy: "Này Pindola, hành-động đó thật chẳng xứng-đáng chút nào. Hành-động đó không hợp lẽ, không tốt đẹp đối với một sa-môn. Là việc chẳng nên làm. Tại sao với cái bình bát không ra gì, ngươi lại phô-trương cho người đời biết những việc phi-thường, những phép thần-thông? Như vậy, chẳng khác nào một phụ-nữ vén khố lên cho người xem để được một Mãsaka mẻ góc".

Sau khi quở trách Đại đức Pindola Bharadvaja xong, Đức Phật thuyết: "Này các tỳ-khưu, các ngươi không nên biểu-diễn những chuyện phi-thường, những phép thần-thông trước công-chúng. Tỳ-khưu nào bất tuân sẽ bị phạt theo điều luật "Hành ác" của giới bổn. Này các tỳ-khưu, hãy đập bể cái bình bát đó, đem cán ra thành bột phấn rồi các ngươi chia nhau để thoa tay".

-- VINAYA II

Lời của soạn-giả:

Nói về bản-chất, phép thần-thông là con dao hai lưỡi, lợi ít hại nhiều, không thể đưa tới giác-ngộ, nên Đức Phật cấm-đoán các đệ-tử không cho biểu-diển trước công chúng. Thật ra, nó chỉ là thành quả của bốn năng-lực căn-bản "Iddhi pãdas" (Tứ Chánh Cần): Tập-trung ý muốn, tập-trung nghị-lực, tập-trung tư-tưởng và tập-trung sự quan-sát trong pháp hành thiền-định. Một đôi khi, Đức Phật và Đại đức Mục Kiền Liên cũng thi-thố phép mầu, nhưng với mục-đích cứu độ kẻ khác. Phần đông hành-giả đắc Phàm Định thường ưa thích phép thần-thông, ôm-ấp bám dính nó rồi trở nên cống-cao, ngã mạn, để sau cùng phải mang họa, như trường-hợp ông Đề Bà Đạt Đa.

Trong ba phép mầu kể trên, Đức Phật chỉ khuyến-khích về cái thứ ba, là phép mầu về giáo pháp. Đấy là uy-lực tuyệt-đối, phi-thường, về nội-tâm để chế-ngự tư-tưởng của đối-phương, mà chỉ các Đấng Toàn Giác mới có. Đức Thế Tôn đã bắt buộc phải áp-dụng phép mầu này trong hai trường-hợp làm cho 5 ông Kiều Trần Như và Đức Ca Diếp (Uruvela Kassapa, giáo-chủ nhóm thờ thần lửa Djatilas) phải vâng lời và xin thọ giáo với Ngài:

1) Chỉ sau khi nghe Đức Phật tiết-lộ rằng Ngài đã thành bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, năm ông Kiều Trần Như mới thôi gọi Ngài là bạn và chịu tiếp rước.

2) Dù Đức Thế Tôn đã thi-thố đến 3.500 phép lạ, nhưng Đức Ca Diếp vẫn cho mình là tài giỏi cao-thượng hơn Đức Phật. Ông chỉ chịu phục-tùng khi nghe Đức Phật cho biết rằng ông chưa đắc đạo quả gì cả.

Lời giáo-đạo của Đức Thế Tôn cho ngài Rahula nghe

Ta có nghe như vầy:

Thuở nọ, Đức Thế Tôn đang ngự tại rừng tre gần thành Vương Xá. Cùng lúc đó, Đại đức Rahula cũng an-trú hành đạo tại Ambalatthika. Sau khi xuất định, Đức Phật lên đường đi về phía Ambalatthika. Từ xa thấy dạng Đức Thế Tôn,

Đại đức Rahula vội-vã sắp đặt chỗ ngồi và mang nước đến cho Ngài rửa chân. Đến nơi, Đức Phật an-tọa và rửa chân xong, Đại đức Rahula đảnh lễ rồi ngồi kế bên.

Đức Phật để dư lại dưới đáy ô chút ít nước và hỏi: "Này Rahula, ngươi có thấy chút nước dưới đáy ô không?"

- "Bạch Đức Thế Tôn, thấy".

- "Cũng như thế đó, Rahula, đời đạo-đức của kẻ xuất-gia thật mỏng-manh, ít ỏi, khi người không hổ-thẹn, tha-hồ dối-trá và không chân-thật".

Đổ hết nước trong ô rồi Ngài hỏi: "Này Rahula, ngươi có thấy nước trong ô đã đổ hết ra ngoài không?"

- "Bạch Đức Thế Tôn, thấy".

- "Thì cũng như thế đó, Rahula, đời đạo-đức của kẻ xuất-gia bị vất bỏ khi chẳng biết hổ-thẹn, tha-hồ dối-trá và không chân-thật".

Úp ô xuống, Ngài hỏi: "Này Rahula, ngươi có thấy cái ô úp xuống không?"

- "Bạch Đức Thế Tôn, thấy".

- "Thì cũng như thế đó, Rahula, đời đạo-đức của kẻ xuất-gia bị đảo-lộn khi chẳng biết hổ-thẹn, tha-hồ dối-trá và không chân-thật".

Lật ngửa ô lên, Ngài hỏi: "Này Rahula, ngươi có thấy cái ô lật ngửa trống trơn không?"

- "Bạch Đức Thế Tôn, thấy".

- "Thì cũng như thế đó, Rahula, đời đạo-đức của kẻ xuất-gia thật rỗng-không, khi người chẳng biết hổ-thẹn, tha-hồ dối-trá, thiếu chân-thật".

- "Hỡi này Rahula! Cũng như thớt voi trận của đức vua có cặp ngà dài, cứng chắc, thuộc loại voi giống, được huấn-luyện để xông-pha chiến-địa. Nhưng lúc lâm trận, nó chỉ làm phận-sự với hai cẳng trước, với hai cẳng sau, với thân-hình phía trước, thân-hình phía sau, với cái đầu, với hai vành tai, với cặp ngà, với cái đuôi ..., nhưng vẫn lo bảo-vệ cái vòi của nó để khỏi thương-tổn".

"Tên nài nghĩ rằng: "Đây là thớt voi trận của nhà vua có cặp ngà dài, cứng chắc, thuộc loại voi giống, được huấn-luyện để xông-pha chiến-địa. Nhưng khi lâm trận, nó làm phận-sự với hai cẳng trước, với hai cẳng sau, với thân-hình phía trước, thân-hình phía sau, với cái đầu, với hai vành tai, với cặp ngà, với cái đuôi, song vẫn lo bảo-tồn cái vòi của nó để khỏi thương-tổn. Như thế, con voi không chịu hy-sinh hết mình cho đức vua".

"Này Rahula, nhưng nếu thớt voi trận của nhà vua có cặp ngà dài, cứng chắc, thuộc loại voi giống, được huấn-luyện để xông-pha chiến-địa. Lúc lâm trận, nó làm phận-sự với hai cẳng trước, với hai cẳng sau, với thân-hình phía trước, thân-hình phía sau, với cái đầu, với hai vành tai, với cặp ngà, với cái đuôi và luôn cả cái vòi của nó".

"Tên nài nghĩ rằng: "Đây là thớt voi trận của nhà vua có cặp ngà dài, cứng chắc, thuộc loại voi giống, được huấn-luyện để xông-pha chiến-địa. Khi lâm trận, nó dám hy-sinh hết mình cho đức vua, thì chẳng có việc gì nó không làm được".

"Này Rahula, cũng như thế đó, kẻ nào không biết hổ-thẹn, tha-hồ dối-trá, thì không có việc gì xấu-xa tội-lỗi mà người chẳng dám làm. Lẽ đó, ngươi hãy cố luyện-tập như vầy: "Dù trong lúc nói chuyện vui đùa, tôi nhất-quyết không hề dối-trá".

Phật hỏi tiếp: "Rahula, vậy ngươi biết cái gương dùng để làm gì?".

- "Bạch Đức Thế Tôn, gương dùng để soi thấy mặt, để phản-chiếu mọi vật".

- "Cũng thế ấy, Rahula, con người cần soi sáng, nghĩa là phải suy đi nghĩ lại kỹ-càng trước khi hành-động bằng thân, suy đi nghĩ lại kỹ-càng trước khi hành-động bằng khẩu, suy đi nghĩ lại kỹ-càng trước khi hành-động bằng ý".

"Này Rahula, dù muốn làm bất cứ việc gì bằng thân, ngươi phải suy-nghĩ kỹ-lưỡng về hành-vi đó. Ngươi tự hỏi rằng: "Hành-động bằng thân này sẽ mang lại hậu-quả xấu-xa tai-hại cho ta không? Có tai-hại cho kẻ khác không, hoặc có tai-hại cho cả hai? Hành-động đó sẽ gây ra nghiệp dữ và đến khổ đau không?" Nếu ngươi suy-nghĩ thấy: "Hành-động bằng thân mà ta định làm đây là xấu-xa nguy hại cho ta, nguy hại cho kẻ khác, hoặc nguy hại cho cả hai. Hành-động đó sẽ gây ra nghiệp dữ, đưa đến khổ đau". Rahula, chừng đó ngươi phải cố-gắng gạt bỏ ý nghĩ muốn làm việc đó".

"Này Rahula, nhưng nếu ngươi suy-nghĩ: "Hành-động bằng thân mà ta định làm đây không mang lại hậu-quả xấu-xa cho ta, không mang lại hậu-quả xấu-xa cho kẻ khác, hoặc cho cả hai. Đó là hành-động tốt tươi cao-thượng sẽ đưa đến hạnh-phúc an vui". Chừng đó ngươi nên làm việc ấy".

"Này Rahula, khi đang hành-động bằng thân, ngươi cũng nên suy-nghĩ: "Vậy chớ việc ta đang làm bằng thân đây sẽ mang lại cho ta những hậu-quả xấu-xa tai-hại chăng? Hoặc tai-hại cho kẻ khác hay cả hai? Việc đó có xấu-xa tội-lỗi và sẽ đưa đến khổ đau không?" Này Rahula, nếu suy-nghĩ thấy việc đang làm bằng thân là xấu-xa đê-tiện, nó mang lại hậu-quả tai-hại cho ta, cho kẻ khác, hoặc cho cả hai, và sẽ đưa đến khổ đau, chừng đó ngươi nên đình-chỉ ngay việc làm đó".

"Này Rahula, nhưng nếu ngươi suy-nghĩ: "Hành-động bằng thân mà ta đang làm đây không mang lại hậu-quả xấu-xa tai-hại cho ta, cho kẻ khác, hoặc cho cả hai và nó chẳng đưa đến khổ đau". Chừng ấy ngươi nên tiếp-tục làm việc đó".

"Này Rahula, khi một việc làm bằng thân đã thực-hiện rồi, ngươi nên suy-nghĩ: "Vậy chớ hành-động bằng thân vừa rồi sẽ mang lại cho ta những hậu-quả xấu-xa tai-hại chăng? Nó sẽ tai-hại cho kẻ khác hoặc cả hai không?" Này Rahula, nếu suy-nghĩ thấy việc đã làm bằng thân đó là tai-hại cho mình, cho kẻ khác hoặc cả hai, thì ngươi nên sám-hối tội-lỗi với Như Lai hay các vị cao-tăng và nguyện sẽ chẳng tái phạm về sau".

"Này Rahula, nhưng nếu ngươi suy-nghĩ: "Hành-động bằng thân vừa rồi không mang lại hậu-quả xấu-xa tai-hại cho ta, cho kẻ khác, hoặc cho cả hai. Đó là hành-động tốt tươi cao-thượng sẽ đưa tới hạnh-phúc an vui". Chừng đó ngươi nên phát tâm hoan-hỉ thỏa-thích và ráng ghi nhớ, niệm tưởng phước báu về việc lành đã làm xong bằng thân".

(Những hành-động do khẩu, do ý, cũng được giải-thích như thể-thức kể trên).

"Này Rahula, bất cứ là trong thời quá-khứ, trong buổi tương-lai, hoặc hiện nay, các đạo-sĩ hay Bà La Môn muốn cho những hành-vi về thân, khẩu, ý của mình được đứng-đắn thanh-cao, cho ngày thêm trong sạch, cần phải suy đi nghĩ lại kỹ-càng trong mỗi việc làm, mỗi lời nói, mỗi ý nghĩ, cân phân, tính-toán ... và luôn-luôn suy-nghĩ".

Đức Thế Tôn dứt lời, Đại đức Rahula phát tâm hoan-hỷ thỏa-thích về sự khuyến-hóa của Đức Như Lai.

-- MAJJHIMA NIKAYA 61

Lời của soạn-giả:

Trong cuộc lễ xuất-gia, với sự chứng-minh của chư cao-tăng đại-đức, thầy tỳ-khưu long-trọng nguyện vâng giữ những điều học ghi trong giới bổn của Đức Phật.

Ngoài giới cấm Bất Cộng Trụ (bị trục-xuất ra khỏi giáo-hội) và Tăng Tàn (cấm-phòng) thì các giới khác có thể được ân-xá sau khi người phạm giới biết ăn-năn, sám-hối và cam-kết không tái phạm. Đúng theo tinh-thần của Tạng Luật, sự chân-thật của bậc xuất-gia là yếu-tố tối-trọng để bảo-trì giới hạnh của người tu-sĩ cho mau tiến hóa, và sự dối-trá là điều nguy hại làm tắt nghẽn đường đạo-đức.

Thầy tỳ-khưu không những gìn giữ giới hạnh trang-nghiêm bên ngoài, mà cần nhất là phải thành-thật với chính bản-thân, ráng tránh xa, ghê sợ các điều quấy do thân, khẩu, ý, và biết hổ-thẹn tội-lỗi.

Cũng như quả địa-cầu nâng đỡ vạn-vật, giới-luật có tính-cách bảo-trì, nâng đỡ, người tu-hành đi tới mục-đích cao cả và kẻ nào chẳng biết hổ-thẹn, tránh xa tội-lỗi, cố tâm ém nhẹm việc làm bất chánh, không chịu sám-hối, chừa cải, mà vẫn duy-trì tăng tướng giả-dối bên ngoài, Đức Phật nói:

- Đời đạo-đức của người đó rất ít, cũng như chút nước còn đọng dưới đáy ô;

- Đời đạo-đức của người đó bị vất bỏ, cũng như chút nước bị tạt hết ra ngoài;

- Đời đạo-đức của người đó đảo-lộn như cái ô úp xuống;

- Đời đạo-đức của người đó rỗng-không như cái ô lật ngửa trống trơn.

[1] Chàng Pukkusati chưa nhận ra Đức Phật nên xưng hô như vậy.

Phật giáo Nguyên thủy

Huỳnh Văn Niệm soạn dịch

Phật Bảo Tự tái bản

Pagode Buddharatanarama

3, Rue Broca

91600 Savigny Sur Orge - France

Tel: 01 69 96 49 34

Tập III

Ông hoàng Mahãnãma chưa dứt trừ được phiền-não

Một thuở nọ, Đức Thế Tôn đang ngự tại vườn cây sung, trong lãnh-thổ của dòng Thích-Ca, gần kinh-đô Kapila-vatthu (Ca Tỳ La Vệ). Hoàng-Tử Mahãnãma tìm đến nơi, cung-kính đảnh lễ, ngồi kế bên Ngài và hỏi: "Bạch Đức Thế Tôn, trước đây tôi có nghe và hiểu biết giáo-lý của Ngài thuyết ra như vầy: "Sự tham-lam làm cho tâm-trí nhơ bẩn. Sự sân-hận làm cho tâm-trí nhơ bẩn. Sự si-mê làm cho tâm-trí nhơ bẩn". Và tôi đã quan-niệm giáo pháp đúng như thế. Nhưng chẳng biết tại sao một đôi khi những ý nghĩ tham-lam xâm-chiếm tâm-trí tôi. Những tư-tưởng sân-hận, si-mê lại xâm-chiếm tâm-trí và khuấy rối tôi".

"Bạch Đức Thế Tôn, vậy chớ còn cái chi ở trong người tôi khiến cho phiền-não Tham-Sân-Si một đôi khi xâm-chiếm, khuấy rầy tâm-trí tôi như vậy?"

Đức Phật đáp: "Này Mahãnãma, vì ngươi chưa chịu dứt bỏ "cái chi" đó nên các trạng-thái Tham-Sân-Si mới vài khi có cơ-hội xâm-chiếm tâm-trí. Chắc như vậy, Mahãnãma, nếu "cái chi" đó bị dập tắt và không tồn-tại, thì ngươi đâu còn bận-bịu với gia-đình? Ở trong gia-đình, ngươi tìm được nhiều thú vui để thỏa-mãn lòng tham-dục. Vì lẽ "cái chi" đó chẳng bị sa-thải, nên ngươi mới thích sống trong gia-đình để tìm các thú vui, hầu thỏa-mãn lòng tham-dục".

"Này Mahãnãma, sự tham muốn (ngũ-trần) nào có mùi vị gì? Chúng chỉ làm cho đảo-điên, thất-vọng, mà thôi. Tham muốn sắc trần là nỗi khốn-cùng tột độ. Nếu người giới-tử cao-quý biết nhận-định đúng theo chân-lý lòng tham-dục là xấu-xa, nhưng chẳng chịu dứt bỏ cái tâm tìm kiếm thú vui trong sắc trần, thì người không tìm đâu ra hạnh-phúc và trở nên cao-thượng".

"Này Mahãnãma, còn người giới-tử cao-quý biết dùng trí huệ tuyệt-vời để quán xét cho thấy rõ-rệt những điều đó, biết rõ sự khao-khát vô bờ bến của lòng tham muốn, biết rõ những nỗi điên-đảo khốn-cùng của sắc trần xấu-xa, tội-lỗi, và biết rõ mình chỉ được hạnh-phúc an vui, được trở nên cao-thượng khi nào biết tránh xa sự tìm kiếm những thú vui theo ngũ-dục".

"Này Mahãnãma, về phần Như Lai, lúc chưa giác-ngộ, khi chưa đắc đạo quả Chánh Đẳng Chánh Giác, khi còn chiến-đấu để thành-đạt Tuệ Giác, Ta cũng nhận thấy những nỗi khốn-quẩn của tâm tham muốn. Nhưng ngoài các thú vui trần-tục xấu-xa, tội-lỗi, Ta chẳng tìm đâu được an vui, hạnh-phúc. Ta vẫn không tìm cách lánh xa và cố đeo đuổi theo chúng. Đến khi thành-đạt trí huệ cùng tột, Ta mới thấu rõ bản-chất thực-tế của lòng tham-dục như hiện nay và biết rằng chỉ sống ngoài tham-dục mới tìm được an vui, hạnh-phúc, mới trở nên cao-thượng. Rồi Ta cố-gắng tránh xa, chẳng tìm những thú vui trần-tục nữa".

"Này Mahãnãma, các thú vui của tâm tham-dục chỉ là những trạng-thái do giác-quan tiếp nhận. Sự thỏa-thích, toại lòng, đều do chúng đưa vào. Những nỗi thống-khổ của lòng tham-dục là muốn vật chi không được. Hoặc giả được rồi nó lại mất đi vì bị lửa thiêu cháy, bị nạn lụt hay những tên trộm mang đi".

"Nỗi khỗ đau của tâm tham-dục là thế này: "Nó khiến gây ra chiến-tranh giữa những người này và người khác, làm phát-sinh thương tật, chết chóc, gây thiệt-hại cho kẻ láng-giềng, rồi phải đau đớn vì bị hành-phạt, tra-tấn, trảm-quyết". Niềm thống-khổ của lòng tham-dục là như thế đó".

"Này Mahãnãma, một thuở nọ, Như Lai đang ngự trên chót núi Kỳ Xà Quật (Núi kên kên). Cùng lúc đó, tại quả núi Hắc Sơn, phía bên đồi của các đạo-sĩ, có rất nhiều người lõa thể tu khổ-hạnh thuộc phái "Đứng", không khi nào ngồi hay nằm. Vì đó, họ phải chịu biết bao thống-khổ nhọc-nhằn".

Một buổi trưa, sau khi xuất định như thường-lệ, Như Lai đứng dậy, cất bước dạo sang phía những người tu lõa thể và hỏi: "Hỡi các bạn! Tại sao các người lại sống lõa-lồ, đứng hoài, không chịu ngồi ghế, không chịu nằm trên giường? Làm vậy các người ắt bị đau khổ hao-mòn biết mấy?"

Nhóm lõa thể trả lời: "Này ông bạn¹, thầy của chúng tôi, là giáo-chủ Nãthaputta, rất thông-minh trí huệ, hiểu thấy tất cả. Ông quả-quyết đã thành-đạt Tuệ-Giác và tuyên-bố như vầy: "Dù ở yên hay cử-động, ngủ hay thức, Tâm Nhãn và Tuệ-Giác của ta không hề bị gián-đoạn". Thầy của chúng tôi còn dạy: "Hỡi này các đạo-sĩ! Trước kia, các ngươi đã gây ra nghiệp dữ. Vì vậy, hôm nay các ngươi phải kiên-trì khổ-hạnh, gánh chịu đau đớn nhọc-nhằn, như thế để đền bù lại các tội-lỗi ngày xưa. Khi thân xác bị dày vò như thế, thân khẩu ý bị hành-hạ kềm hãm như thế, khiến các ngươi khỏi trả quả đớn đau về buổi tương-lai. Bằng đường lối khổ-hạnh, các ngươi đã hủy-diệt những nghiệp cũ và chẳng gây ra nghiệp mới, không có hành-vi mới. Hành-vi mới chấm dứt thì không tạo nghiệp. Nghiệp bị hủy-diệt thì nỗi thống-khổ cũng tiêu tan. Không khổ thì cảm-giác chẳng còn. Cảm-giác không còn thì muôn ngàn khổ-não sẽ hao-mòn, khô cạn". Đó là những điều tuyệt-hảo của chúng ta. Chúng ta nên hoan-hỉ tự-hào với kiến-thức ấy".

"Này Mahãnãma, chừng đó Như Lai nói với các người lõa thể: "Hỡi các ông bạn lõa thể! Vậy các người có biết rõ kiếp trước mình đã có sanh ra làm người không? Có khi nào các người nghĩ rằng kiếp trước mình chẳng được sanh ra làm người chăng?"

- "Này ông bạn, chúng tôi không biết".

- "Các người có biết kiếp trước mình có gây ra nghiệp dữ hay đã lánh xa tội-lỗi không?"

- "Chúng tôi không được biết".

- "Các người có biết rõ trong kiếp trước mình đã gây ra điều xấu-xa, tội-lỗi, như thế nào không?"

- "Chúng tôi không biết".

- "Các người có biết với những khổ đau quá-khứ, những khổ đau được tồn-trữ, cộng thêm với những khổ-não hiện nay, mình có thể diệt tận nguồn thống-khổ không?"

- "Chúng tôi không được biết".

- "Các người có thể nghĩ rằng làm như vậy trong kiếp hiện-tại, thì những điều xấu-xa tội-lỗi chấm dứt và sẽ đạt được mục-đích tốt lành cao-thượng không?"

- "Chúng tôi không được biết".

- "Hỡi này các ông bạn lõa thể! Các người đã công-nhận rằng không biết kiếp trước mình đã được sanh làm người hay không? Chẳng biết kiếp trước mình đã có gây ra nghiệp lành hay nghiệp dữ? Không biết hành-vi mình khi đó là thế nào? Không biết với nghiệp quá-khứ và nghiệp tồn-trữ đã gây khổ đau, cộng với cách hành thân hoại thể hiện nay, có thể diệt-tận nguồn thống-khổ không? Các người cũng không biết phải chăng trong kiếp hiện-tại các việc xấu-xa, tội-lỗi, đều chấm dứt và mục-đích cao-thượng đã thành-đạt? Như thế các đạo-sĩ lõa thể không khác gì những hạng người bị sanh vào cảnh giới khốn-cùng, bàn tay đẩm máu vì đã gây ra nhiều nghiệp dữ".

- "Hỡi thầy Gotama! Hạnh-phúc không sao thành-dạt được bằng sự an vui, no đủ. Thật ra, chỉ nhờ đường lối khổ-hạnh, con người mới mong thoát khổ. Nếu sự sung-túc, đầy đủ đem lại hạnh-phúc, thì hẳn đức vua Senya Bimbisara (Bình Sa Vương) là hoàn-toàn hạnh-phúc. Vì nhà vua sống cuộc đời vàng son phong-phú hơn thầy Gotama rất nhiều".

- "Các ông đạo-sĩ nói hơi vội-vã chẳng kịp nghĩ suy kỹ-lưỡng. Như Lai xin hỏi: "Vậy chớ giữa hai nhân-vật cao-quý, Ta và đức vua Bimbisara, ai là người có hạnh-phúc nhiều hơn".

- "Này thầy Gotama đáng kính, thật quả vậy, chúng tôi đã vội-vàng hấp-tấp, thiếu suy-nghĩ khi nói rằng hạnh-phúc không sao thành-đạt được bằng sự an vui, no đủ. Chỉ nhờ đường lối khổ-hạnh, con người mới mong thoát khổ. Nếu sự sung-túc, đầy đủ, mang lại hạnh-phúc thì đức vua Senya Bimbisara hẳn là hoàn-toàn hạnh-phúc. Vì nhà vua sống cuộc đời vàng son, phong-phú, hơn thầy Gotama rất nhiều. Tuy-nhiên, nên để chuyện đó qua một bên và chúng tôi xin hỏi lại: "Vậy chớ giữa hai nhân-vật cao-quý đó, đức vua Bimbisara và thầy Gotama đáng kính, ai là người sống cuộc đời hạnh-phúc hơn?"

- "Tới phiên Như Lai xin hỏi lại, các người nên trả lời cách nào cho thỏa-đáng: Vậy các ông nghĩ sao? Đức vua Magadha là Senya Bimbisara có thế nào ở yên không cử-động, hoặc im-lặng chẳng thốt một lời, trong thời-gian bảy ngày, bảy đêm, mà vẫn hạnh-phúc chăng?"

- "Này ông bạn, không sao thế được".

- "Còn Như Lai thì có thể giữ thân hình yên-tĩnh, không cử-động, chẳng thốt một lời trong thời-gian một ngày và một đêm, nhưng vẫn hoàn-toàn an vui, hạnh-phúc. Không những vậy thôi, Như Lai có thể ở yên, trầm-lặng chẳng thốt một lời suốt hai, ba, bốn, năm, sáu, hay bảy ngày bảy đêm, nhưng vẫn được hạnh-phúc hoàn-toàn. Như vậy các ông nghĩ thế nào? Giữa đức vua Bimbisara xứ Magadha và Ta, ai hạnh-phúc hơn?"

- "Thầy Gotama đáng kính, nếu vậy thì Ngài hẳn được hạnh-phúc, an vui hơn vua xứ Magadha, là Senya Bimbi-sara, rồi".

-- MAJJHIMA NIKAYA 14

Giây oan-trái nên mở chớ không nên buộc

Lúc nọ, có xảy ra trong nhóm tỳ-khưu nhiều sự cãi vã, tranh-chấp, đưa đến xung-đột với nhau bằng võ-lực. Dân-chúng hay biết rất phiền-hà, bực-bội. Những tỳ-khưu không liên-can còn biết phải quấy, đến thông-báo. Đức Phật dạy: "Hỡi này các đệ-tử! Khi tư-cách bất tuân giới luật, vô phẩm-hạnh và hận thù xâm-chiếm các ngươi, tốt hơn các ngươi nên ngồi trên ghế cách xa nhau, mặc sức quơ tay múa chân, hoặc đấu khẩu, nhưng chớ nên ấu-đả cùng nhau".

Nhưng lời khuyến hóa của Đức Thế Tôn chẳng có kết-quả. Một tỳ-khưu khác tới cho Đức Phật hay: "Con xin thành khẩn thỉnh Đức Thế Tôn, vì lòng từ-bi, bác-ái, ngự đến xem qua và dạy bảo".

Đức Phật liền ngự đến giữa nhóm tỳ-khưu đang xung-đột và nhắc lại chuyện hoàng-tử Dighavu, con vua Dighiti xứ Kosala. Sau một cuộc chiến-tranh, vua Dighiti bị phản-bội, thua trận và vua chiến-thắng Brahmadatta xứ Kasi bắt được vua Kosala cùng hoàng-hậu đem đi hạ-ngục để chờ ngày hành-quyết.

"Hỡi này các tỳ-khưu! Lúc đó hoàng-tử trẻ trung Dighavu phát tâm suy-nghĩ: "Đã hèn lâu ta không được đến thăm viếng mẹ cha. Vậy ta sẽ lên đường nội hôm nay". Rồi chàng thanh-niên Dighavu đi vào thành Bénarès nhìn thấy vua cha và hoàng-hậu bi trói ké bằng giây to, đầu cạo trọc và quân-lính dẫn đi xuyên qua các đường phố giữa những tiếng trống vang rền. Thấy vậy, chàng bước đến gần cha mẹ. Vua Dighiti xứ Kosala thấy con liền la lên: "Này Dighavu thân mến, con chớ nên để kéo dài... Con chớ nên nóng-nảy, vội-vàng. Vì không thể lấy hận thù rửa được hận thù. Chỉ có dứt bỏ hận thù thì mới dập tắt được hận thù".

"Hỡi các tỳ-khưu! Khi nghe vậy, dân-chúng nghĩ rằng: "Có lẽ ông vua Dighiti xứ Kosala này điên hay mê sảng? Chàng trai Dighavu chẳng liên-can gì cả, tại sao ông ta lại nói: "Chớ để kéo dài... Chớ nóng-nảy, vội-vàng?" Vua Dighiti trả lời: "Này các bạn, tôi không phải điên hay mê sảng gì cả. Kẻ nào thức-thời sẽ hiểu được những lời tôi nói".

"Này các tỳ-khưu, những tên lính, sau khi dắt vua Kosala và hoàng-hậu đi khắp nẻo đường trong thành-phố rồi trở ra theo cửa hướng nam, chúng chặt đứt vua Kosala và hoàng-hậu ra làm bốn khúc mang đi bỏ khắp bốn hướng ở ngoại thành, để lại người canh gác, rồi rút lui".

"Khi ấy, chàng thanh-niên Dighavu liền đem theo rượu mạnh đi vào thành Bénarès cho quân-lính gác uống say mèm. Khi chúng say, té nằm la liệt dưới đất, Dighavu liền gom hài cốt cha mẹ lại để lên giàn hỏa tế-lễ, chấp tay đi vòng quanh ba lần".

"Này các tỳ-khưu, xong việc, chàng trai Dighavu liền đi vào rừng khóc than thảm-thiết rồi gạt lệ trở lại thành Bénarès, đến các chuồng tượng gần đền vua nói với tên nài trưởng: "Này ông, tôi rất mong học được nghề khiển voi".

- "Hỡi chàng thanh-niên! Được lắm, chàng cứ vào đây mà học".

"Này các tỳ-khưu, lúc trời vừa rựng sáng, hoàng-tử Dighavu từ trong chuồng voi, với giọng thâm-trầm kỳ-diệu, cất lên tiếng hát du-dương và thỉnh-thoảng hòa cùng tiếng sáo mê-hồn di-chuyển theo luồng gió ban mai thanh-khiết nhẹ nhàng. Đức vua Brahmadatta xứ Kasi thức giấc vào lúc đó, nghe được giọng ngâm, tiếng sáo hấp-dẫn lạ-thường, liền phán hỏi quân hầu: "Vậy chớ kẻ nào từ sáng sớm ở trong chuồng voi, thổi sáo và hát nghe êm tai, tuyệt-diệu như thế?"

- "Tâu Đại Vương, chính một chàng trai mới xin vào học nghề khiển voi cho ngài đó".

- "Vậy các ngươi hãy dẫn nó lại đây cho trẫm xem".

- "Dạ xin vâng".

Khi Dighavu tới nơi, đức vua hỏi: "Này chàng thanh-niên hiền-lành kia, có phải chính ngươi thổi sáo và hát trong lúc trời rựng sáng đó không?"

- "Tâu Đại Vương, phải".

- "Vậy nhà ngươi hãy thổi sáo và hát thêm cho trẫm nghe nữa xem?"

Hoàng-tử Dighavu vâng lời và trổ hết tài ba để tìm ân-huệ và sự tin-cậy của nhà vua.

Vua Brahmadatta xứ Kasi phán: "Này chàng trai hiền-lành kia, vậy ngươi hãy ở lại đây hầu trẫm".

Chàng thanh-niên Dighavu vâng lịnh và trở thành người hầu đáng tin cậy của vua.

Chàng thức dậy sớm hơn vua, đi ngủ sau vua, vui lòng vâng dạ và hành-sự theo mạng-lịnh của ngài, có tính-nết đều-hòa, nhu-thuận, lời nói dễ thương. Không lâu sau đó, chàng được đức vua Brahmadatta tín-dụng, luôn-luôn sống cận bên ngài.

"Này các tỳ-khưu, ngày nọ đức vua Brahmadatta xứ Kasi dạy: "Hỡi chàng trai thân mến! Ngươi hãy sắp đặt một cỗ long xa để chúng ta đi săn bắn".

Thắng ngựa xong, Dighavu đến tâu vua: "Tâu Đại Vương, long xa đã sắp đặt xong, xin ngài tùy-tiện".

"Hỡi này các tỳ-khưu! Vua Brahmadatta xứ Kasi ngự lên xe và chàng Dighavu cầm cương ngựa tìm cách tách khỏi quân-lính tùy-tùng phía sau, rồi rẽ qua ngõ khác. Sau khi vượt hết một đoạn đường dài, nhà vua phán: "Này chàng trai thân mến, ngươi hãy dừng xe lại cho trẫm nằm nghỉ mệt một chút".

Hoàng-tử Dighavu vâng lời dừng xe lại, bước xuống đất rồi ngồi tréo hai cẳng. Đức vua Brahmadatta nằm xuống gối đầu trên bắp vế chàng rồi ngủ mê-man vì đi đường mệt-mỏi.

"Này các tỳ-khưu, lúc đó chàng thanh-niên Dighavu phát-sinh ý nghĩ: "Nhà vua Brahmadatta xứ Kasi này đã gây cho gia-đình ta muôn vàn đau khổ. Do ông mà chúng ta mất hết quân-lính, chiến xa, kho-tàng, của cải, giang-san. Đã vậy, ông còn giết cha mẹ ta. Giờ đây, đã đến lúc ta phải rửa sạch hận thù". Tính xong, chàng rút gươm ra khỏi vỏ. Nhưng chàng sực nhớ lại lời cha dặn khi trước: "Không nên để kéo dài, hỡi đứa con thân mến! ... Không nên nóng-nảy, vội-vàng. Vì hận thù không sao rửa được hận thù và chỉ có dứt bỏ hận thù mới mong dập tắt hận thù". Như vậy, ta không nên cãi lời cha dạy". Nghĩ xong, Dighavu để gươm vào vỏ. Chàng suy đi nghĩ lại như vậy đến lần thứ hai, lần thứ ba, rồi để gươm vào vỏ".

"Hỡi này các tỳ-khưu! Lúc đó, đức vua Brahmadatta đang ngủ mê bỗng giật mình hoảng-hốt. Chàng Dighavu hỏi: "Tâu Đại Vương, chẳng biết tại duyên cớ chi, Ngài đang ngủ ngon lành, bỗng-nhiên lại giật mình hoảng-hốt, tỏ vẻ kinh-hoàng sợ-hãi như vậy?"

Nhà vua đáp: "Hỡi người bạn trẻ! Trẫm ngủ nằm mộng thấy hoàng-tử Dighavu, con vua Dighiti xứ Kosala, đang tuốt gươm toan hạ sát ta, nên mới giật mình hoảng-hốt, kinh-hoàng, sợ-hãi như thế".

"Hỡi này các tỳ-khưu! Lúc ấy hoàng-tử Dighavu đặt tay trái lên đầu vua Brahmadatta, tay phải tuốt gươm ra khỏi vỏ và nói: "Chính tôi là Dighavu đây. Tôi là đông-cung thái-tử của vua Dighiti xứ Kosala. Đại Vương đã gây quá nhiều đau khổ cho gia-quyến tôi. Ngài đã hủy-diệt quân-lính, chiến xa, kho-tàng, của cải, giang-san của chúng tôi. Đã vậy, ngài còn giết hại cha mẹ tôi. Giờ đây, đã đến lúc tôi phải rửa sạch hận thù".

"Này các tỳ-khưu, đức vua Brahmadatta xứ Kasi liền cúi đầu quì mọp xuống chân Dighavu khẩn-khoản: "Hỡi bạn thân mến Dighavu! Hãy tha chết cho trẫm, hãy để trẫm được toàn mạng".

Dighavu trả lời: "Tâu Đại Vương, làm sao tôi có thể tha chết cho ngài đặng? Chính ngài nên dung-tha cho tôi mới phải".

Nhà vua đáp: "Thế thì xin chàng hãy tha chết cho trẫm và trẫm cũng để chàng được an-toàn".

"Hỡi này các tỳ-khưu! Như thế, vua Brahmadatta và Dighavu đều hoan-hỷ xóa bỏ hận thù, tha chết cho nhau. Hai người nắm tay tuyên-thệ sẽ không làm hại lẫn nhau".

Rồi vua Brahmadatta xứ Kasi phán: "Này bạn thân mến Dighavu, vậy chàng hãy sắp đặt long xa để chúng ta trở về". Dighavu vâng lời, hai người lên xe quay trở lại nhập vào đoàn quân hộ-vệ.