Chuyển Pháp Luân

LUẬN VỀ CON ĐƯỜNG DIỆT KHỔ - ĐẠO DIỆU ĐẾ

Đạo Diệu Đế có nghĩa là hành đến nơi diệt Khổ. Đây là tiếng thường dùng trong Phật Giáo, nhưng nếu dùng tiếng thông thường cho dễ nghe, dễ hiểu hơn có những tiếng thay thế là:

1) MAJJHIMAPATIPADA: Trung đạo

2) KAMAGGA: Bát Chánh Đạo

3) ARIYAMAGGA: Thánh đạo

Trước khi giải rõ xin quí vị học qua câu Phật dạy:

IDAMKHO PANA BHIKKHAVE DUKKHANIRODHAGAMINÌP PATIPADA

ARIYASACAM AYAMEVA ARIYO ATTHANGIKOMAGGO SAYYATHÌDAM?

SAMMÀDITTHI, SAMMÀSANKAPPO, SAMMÀVÀCÀ, SAMMÀKAMMANTO, SAMA-ÀJÌVO, SAMÀVÀYAMO, SAMMÀSATI, SAMMÀSAMÀDHI

Này các Thầy Tỳ Khưu! Đây là sự hành để dập tắt khổ thật sự, là đạo có tám chi. Tám chi ấy là gì? Tám chi ấy là: Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định.

Theo lời Phật dạy trên thì chúng ta nhận thấy rằng Diệu Đế thứ tư là sự hành đúng theo con đường đi đến nơi giải thoát có đầy đủ tám chi.

Diệu Đế thứ tư này Phật dạy hành theo Chánh Đạo có tám yếu tố. Tôi (soạn giả) xin rút bài kinh khác giải rõ Bát Chánh Đạo lại trình bày trên đây hầu quí vị, vì trong bài Chuyển Pháp Luân chỉ có đếm đủ tám chi thôi.

Sammàditthi (Chánh kiến)

Đây là Phật ngôn trong bài kinh Maggavibhanga dạy rằng:

Kattamà ca bhikkhave samma bhikkhave ditthi yam kho bhikkhave dukkhena nam.

Này các thầy Tỳ Khưu! Chánh kiến là gì? Chánh kiến là: 1) Sự biết rõ khổ, 2) sự biết rõ nhân sanh khổ, 3) Sự biết rõ dập tắt khổ. Và 4) Sự biết nương pháp hành cho đến nơi dập tắt khổ. Này các thầy Tỳ Khưu: sự hiểu biết như thế gọi là Chánh kiến.

Sammàsankappa (Chánh tư duy)

KATAMÀ CA BHIKKHAVE samma SANKAPPO YÀ KHO bhikkhave NEKKAMMASAKAPPO. ABHYÀPÀDASANKAAPPO AVIHIMÀSÀN – KAPPO.

Này các Tỳ Khưu, Chánh tư duy là thế nào? Chánh tư duy là: 1) sự suy nghĩ thoát trần (xuất gia). 2) sự suy nghĩ không cột oan trái. 3) sự suy nghĩ không làm hại người. Này các thầy Tỳ Khưu, hành như thế này gọi là Chánh tư duy (suy nghĩ chơn chánh).

Sammàvaca (Chánh ngữ)

Katama ca bhikkhave bhikkhavesammàvaca yakho bhikkhave veramanì pharusaya vacaya verrmanì. Samphappalapa veramanì ayam vuccati bhikkhave samavaca.

Này các thầy Tỳ Khưu! Chánh ngữ là thế nào? Chánh ngữ là: 1) tác ý lánh xa sự nói dối. 2) tác ý lánh xa sự nói lời đâm thọc. 3) tác ý lánh xa sự nói lời đê tiện. 4) tác ý lánh xa sự nói lời vô ích. Này các thầy Tỳ Khưu! Sự nói như thế gọi là Chánh ngữ (lời nói chơn chánh).

Sammàkammanta (Chánh nghiệp)

Katama ca bhikkhave v.v....

Này các thầy Tỳ Khưu! Chánh nghiệp là thế nào? Chánh nghiệp là: 1) tác ý lánh xa sự sát sanh. 2) tác ý lánh xa sự trộm cắp. 3) tác ý lánh xa sự tà dâm. Này các thầy Tỳ Khưu! Hành như thế này gọi là Chánh nghiệp (sự làm chơn chánh).

Sammà àjivo (Chánh mạng)

Katamà ca bhikkhave v.v....

Này các thầy Tỳ Khưu! Chánh mạng là thế nào? Chánh mạng là các thầy Tỳ Khưu bậc đệ tử thuộc hàng thánh nhân trong Phật Giáo: 1) nuôi mạng chơn chánh. 2) không nuôi mạng trái với đạo lý. 3) nuôi mang theo lẽ phải. Này các thầy Tỳ Khưu! Nuôi mạng như thế gọi là Chánh mạng.

Riêng về người tại gia cư sĩ nuôi mạng chơn chánh là không lường gạt lấy của kẻ khác, giết thú ăn, biết là của bất nghĩa không nên lấy về dùng, mặc dầu của ấy là của rơi rớt vô chủ.

Sammàvàyàma (Chánh tinh tấn)

Katamà ca bhikkhave v.v....

Này các thầy Tỳ Khưu! Thế nào gọi là Chánh tinh tấn? Chánh tinh tấn là các thầy Tỳ Khưu trong Phật Giáo:

- Vun trồng sự thoả thích trong sự tinh tấn không để cho tội lỗi phát sanh lên, không để cho tội chưa phát sanh lên lại sanh lên trong tâm, cố gắng hết sức để giữa tâm cho vững chắc.

- Vun trồng sự thoả thích tinh tấn diệt trừ các pháp đã sanh trong tâm rồi cho tiêu diệt và giữa tâm cho trong sạch.

- Vun trồng sư thoả thích tinh tấn cho thiện pháp chưa sanh trong tâm làm cho phát sanh và giữ tâm cho vững chắc torng thiện pháp.

- Vun trồng sự thoả thích tinh tấn làm cho các thiện pháp đã có trong tâm hằng nảy nở tiến hoá thêm lên mải mãi và làm cho tâm càng vững chắc trong thiện pháp.

Sammàsati (Chánh niệm)

Katamà ca bhikkhave v.v....

Này các thầy Tỳ Khưu! Thế nào gọi là Chánh niệm? Chánh niệm là các thầy Tỳ Khưu trong Phật Giáo hằng suy nghĩ thấy thân trong thân, có sự tinh tấn thiêu đốt phiền não, tự mình biết lấy mình, có sự nhớ được mọi việc làm và sự hành động của mình trong mọi sát na, diệt sự ưa muốn và ghét bỏ. Nhận thấy thọ trong thọ ... uy nghĩ thấy tâm trong tâm ... suy nghĩ thấy pháp trong pháp...

Sammàsamàdhi (Chánh định)

Katamà ca bhikkhave v.v....

Này các thầy Tỳ Khưu! Thế nào gọi là Chánh định? Chánh định là các thầy Tỳ Khưu trong Phật Giáo: 1) tâm vắng lặng những sự việc bên ngoài. 2) vắng lặng dục tình. 3) vắng lặng các ác pháp, nhập Sơ Thiền có Tầm, Sát, Hỉ, Lạc, An và Định.

Vì diệt được Tầm và Sát nên nhâp Nhị Thiền nên làm cho tâm càng thêm trong sạch xa lánh trần nhiều hơn. Đây là nhân làm cho Tâm càng trong sạch làm cho Định càng dũng mãnh thêm trong sạch hơn nhiều Hỉ, Lạc, An được thêm sự trong sạch vì oai lực của Định.

Hơn ấy nữa, vì không cần Hỉ, Lạc với tâm đã bình tĩnh có đủ trí nhớ và biết mình (chỉnh tâm) và tâm đang hưởng sự an lạc do nơi oai lực của tâm xả. Trí nhớ và biết mình là nhân mà các bậc thánh nhân hằng ngợi khen, người có tâm xả là người có trí nhớ điều chỉnh tâm và hưởng an vui nên gọi là Tam Thiền.

Khi đã diệt được khổ và lạc, những sự vui buồn đã có từ xưa đều bị dập tắt được do nơi Tứ Thiền. Không còn vui mà cũng không có khổ chỉ có trí nhớ để ở trong Xả.

Này các thầy Tỳ Khưu! Sự để tâm như thế gọi là Chánh định.

Trên đây tôi dịch sát nghĩa theo Phật ngôn chắc quí vị đã hiểu rõ rồi xin khỏi giải thêm.

I-7

LUẬN GIẢI TRUNG ĐẠO

Phàm đã làm đệ tử Phật thì không ai không hiểu Trung đạo. Vì Trung đạo là con đường đi tới giải thoát của chư Phật. Người muốn giải thoát ngoại trừ ra đường Trung đạo thì không còn con đường nào khác hơn. Vì chỉ có một đường duy nhất đi đến Niết Bàn mà thôi.

Tại sao gọi là Trung đạo?

Tưởng nên nhắc lại rằng: Trước khi có Phật Giáo tại Trung Ấn Độ hay gọi là cõi Diêm Phù Đề có rất nhiều Tôn Giáo khác nhau, phần nhiều các giáo phái ấy đều dạy người hành khổ hạnh. Vì người đời ấy tin rằng: hành khổ hạnh mới làm cho các Đấng thần linh hay Đấng thiêng liêng cảm động ban ân huệ, hay là khi hành khổ hạnh như thế mới diệt được phiền não trong lòng.

Theo lời Đức Phật dạy gọi hạnh ấy là thái quá. Có chia ra 2 điều thái quá là:

- Kamasukhallikanuyoga: Nghĩa là người hành đạo nhưng còn lẫn với sự hành lạc trong ngũ trần, lục dục gọi là hành đạo quá dùng.

- Attakilamatthànuyoga: hành làm cho thân này quá khổ cực gọi là thái quá hay cũng gọi là khổ hạnh.

Hai phương pháp kể trên, khi chưa thành đạo, Bồ Tát Sĩ Đạt Ta phải bỏ ra 6 năm để hành. Nhưng không đem lại kết quả nào xứng đáng theo ý muốn của Ngài, nên Ngài lại hành theo Trung đạo.

Sau khi thành đạo, bài Pháp đầu tiên là Chuyển Pháp Luân, Ngài dạy rằng:

Dvmebhikkhave antàpabbaji tena nasevitabbà: Này các thầy Tỳ Khưu! Hai phái thái quá mà các bậc xuất gia không nên xu hướng theo, không nên hành theo. Hai Pháp thái quá ấy là gì?

Một là Pháp làm cho tâm quyến luyến theo tình dục. Pháp hèn hạ, Pháp của kẻ thế gian, Pháp của phàm nhân chẳng lợi ích chi.

Hai là Pháp khổ hạnh làm cho thân hình tiều tụy cực khổ chẳng phải là Pháp của một cao nhân, cũng chẳng có lợi ích chi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Sự tu hành theo Trung đạo không nên thiên theo 2 điều thái quá ấy.

Bát Chánh Đạo có thể tóm lại là Tam Học:

Tuệ: Chánh kiến, Chánh tư duy

Giới: Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng

Định: Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định

Phận sự của Tứ Diệu Đế

Phận sự của Tứ Diệu Đế là sự cố gắng hành đúng theo Bát Chánh Đạo. Người hành phải hành một lúc đúng theo tám chi của đạo và cũng phải trong sạch bằng nhau trong một lúc, không thể thiếu xót một chi nào trong một của tám điều ấy. Nghĩa là không dư không thiếu.

Tôi xin ví dụ, như trong một thang thuốc có tám vị, phải dùng đúng theo phân lượng và khia sắc thuốc cũng phải còn là bao nhiêu không thể nhiều hơn hay ít hơn được. Đây cũng như sự hành đạo phải hành đúng theo Bát Chánh Đạo, có tám chi không thể thiếu sót mặc dầu một chi của một điều nào trong Bát Chánh Đạo.

Đây là Phật ngôn dạy:

Dukkhannyrodhagàminì patipadà ariyasaccam bhàvetabbam.

Diệu Đế là đạo đế nghĩa là sự hành theo đạo cho đến diệt tận phiền não và Khổ, hành giả nên hành theo.

Có nhiều người hỏi tôi (soạn giả): Thời kỳ này còn có đạo quả chăng? Có người đắc đạo quả và Niết Bàn không?

Đáp: Phật dạy phương pháp hành để đắc Niết Bàn là Bát Chánh Đạo. Nếu Bát Chánh Đạo còn thì đạo quả còn. Còn người hành đúng theo Bát Chánh Đạo là còn có người đắc được đạo quả và Niết Bàn. Nếu người ai ai muốn giải thoát đến Niết Bàn thì cứ hành đúng theo Bát Chánh Đạo. Vì đó là con đường đi ngay đúng vào Niết Bàn.

Sở dĩ mà thời pháp đầu tiên thuyết tại vườn Lộc Giả được tên là Chuyển Pháp Luân có ý nghĩa xoay bánh xe Pháp. Ý nói thời pháp ấy dạy 3 luân và 12 thể của Tứ Diệu Đế. Khi người nhận định thấy rõ 3 luân và 12 thể rõ rệt thì người ấy là người giải thoát luân hồi.

Ba luân và 12 thể ấy là gì?

Như quí vị đã biết Tứ Diệu Đế là 4 điều: Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Hành giả phải hiểu rõ mỗi đế có 3 điều gọi là 3 luân nhân cho 4 đế ra làm 12 thể.

Câu chót của bài kinh Chuyển Pháp Luân đức Thế Tôn dạy: Khi mà Ngài chưa tìm thấy rõ 3 luân và 12 thể trong Tứ Diệu Đế là chưa đắc quả vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Sau khi Ngài đắc được 3 luân 12 thể nên Ngài mới đắc được quả cao thượng ấy.

Ba luân ấy là:

- Tuệ thấy rõ Khổ.

- Tuệ suy nghĩ thấy và hiểu rõ Khổ

- Tuệ thấy và biết rõ là hoàn toàn giải thoát khỏi Khổ, Tập, Diệt, Đạo, đều có 3 luân như thế nên gọi là 12 thể.

Sau khi thuyết dứt thời Pháp đức Thế Tôn biết rằng: Trong 5 vị có một vị già nhất đắc Tu Đà Huờn quả. Nên Ngài mới dạy rằng: Annasi vata bhokondanno nghĩa là Kondanna (Kiều Trần Như) đã thấy rõ Thánh Pháp rồi. Vì vậy từ ấy Ngài Kiều Trần Như có tên là A Nhã Kiều Trần Như.

Xin nói thêm về Attha (ý nghĩa) của Tứ Đế. Khổ đế có 4 Attha (ý nghĩa):

Pìlanatto: Có nghĩa làm hại

Sankhàtatto: Có nghĩa là họp các nguyên nhân

Santàpatto: Có nghĩa là làm cho nóng nảy

Viparinàmatto: Có nghĩa là thay đổi.

Tập đế có 4 Attha (ý nghĩa):

Ayuhanattho: Có nghĩa là làm cho Khổ phát sanh

Nidànattho: Có nghĩa là nhân làm cho Khổ sanh

Sanyogattho: Có nghĩa là hội họp tất cả điều Khổ

Palipolattho: Có nghĩa là làm cho bận lòng vì Khổ.

Diệt đế có 4 Attha (ý nghĩa):

Nissaranattho: Có nghĩa là đem mình ra khỏi luân hồi.

Appaliboddhattho: Có nghĩa là không còn bận rộn vì khổ.

Alankalattho: Có nghĩa là nguyên nhân cấu tạo không thể hội họp lại không thể cấu tạo được.

Amattho: Có nghĩa là bất tử.

Đạo đế có 4 Attha (ý nghĩa):

Niyyànattho: Có nghĩa là đi ra khỏi vùng luân hồi.

Hetavattho: Có nghĩa là nhân diệt khổ

Dassanattho: Có nghĩa là thấy rõ Niết Bàn

Adhipayattho: Có nghĩa là chủ nhân (ý nói không còn dưới quyền của phiền não)

Sau khi đắc được Tu Đà Huờn quả, Kiều Trần Như không còn hoài nghi Phật bảo và Pháp bảo nên bạch với Phật rằng: Bạch hoá đức Thế Tôn, đệ tử xin xuất gia với đức Đại giác.

Đức Thế Tôn dạy: Ehi bhikkhu, thầy hãy trở nên vị Tỳ Khưu hành theo thánh đạo và phạm hạnh đúng theo luật của Như Lai đã dạy hầu diệt tận phiền não.

Khi dạy dứt lời thì râu tóc của vị Kiều Trần Như đều rụng, trên mình có đắp bộ y cà sa vàng. Sau ấy 4 vị kia mới xin xuất gia.

Ngày 16 âm lịch Ngài thuyết pháp độ vị thứ nhì đắc Tu Đà Hườn quả vị ấy là Đại đức Vappa. Còn 4 vị kia đi khất thực.

Ngày 17 âm lịch Đức Phật thuyết pháp độ Đại đức Bhaddiya đắc Tu Đà Hườn quả.

Ngày 19 âm lịch đức Thế Tôn thuyết pháp độ Đại đức Assaji Tu Đà Hườn quả.

Đến ngày 30 âm lịch Đức Phật hội 5 vị lại và thuyết bài Anattalakkhana-sutta (Vô ngã tướng kinh) (quý vị muốn xem nguyên văn xin xem quyển kinh tụng của Đại đức Hộ Tông đã xuất bản). Nơi đây tôi xin lược thuật dễ hiểu thôi.

* * *

Đức Thế Tôn dạy:

Rupam bhikkhave anattà, Này các thầy Tỳ Khưu! Thân này không phải của ta, vì vậy hằng bị các bịnh hoạn. Không thể ngăn cản rằng: Thân ta nên trẻ đẹp và trang điểm rất đẹp ví như cây cột bằng vàng chạm trỗ rất tinh vi, trông coi rất đẹp mắt. Mặc dầu lo trang điểm cho đẹp như thế, nhưng nó vẫn thay đổi vì bịnh hoạn tàn phá, không thể tồn tại như lời ta bảo. Ngoài ra Thọ, Tưởng, Hành, Thức cũng chẳng phải của ta.Những pháp ấy cũng không chịu dưới quyền sai bảo và cấm đoán của ta.

Rồi Ngài vấn chư Tăng rằng: Này các thầy Tỳ Khưu! Các thầy nghĩ sao?

Chư tăng đáp: Bạch Ngài thân sắc này vô thường.

- Nếu thân sắc này vô thường thì khổ hay vui?

- Bạch Ngài, là khổ.

- Nếu sắc thân này khổ, vậy các thầy suy tưởng thấy có phải cần ta hay không?

- Bạch Ngài, sắc thân này không phải ta, mà cũng không phải là của ta.

Rồi đức Thế Tôn hỏi Thọ, Tưởng, Hành, Thức như trên, và Chư tăng cũng trả lời như trên.

Đức Thế Tôn mới dạy Ngũ Uẩn ở quá khứ cũng như hiện tại và vị lai mặc dầu là của ta hay của người, đẹp hay xấu, thô hay vi tế, nếu nó là Ngũ Uẩn hay có sắc thì hằng ở dưới 3 tướng là vô thường, Khổ não, Vô ngã. Các thầy nên lấy đó mà quán tưởng cho thấy rõ rệt là vô thường, khổ não và vô ngã. Do nhờ sự quán tưởng như thế nên chư Thinh Văn đệ tử Phật chán nản với Ngũ Uẩn. Không ưa mến Ngũ Uẩn nên được giải thoát là đắc được A La Hán quả tuệ, thì tức nhiên tự mình thấy rằng: Ta đã diệt trừ tận phiền não, phạm hạnh của Phật giáo đã hành xong.

Sau khi thuyết bài Vô ngã tướng kinh, cả 5 vị đều giải thoát nghĩa là đắc được quả A La Hán.

Trong ngày ấy, 30 tháng 6 âm lịch, trong Tam Giới có 6 vị Thánh Nhơn: Một đức Chánh Đẳng Chánh Giác và 5 vị A La Hán.

MAHA THONGKHAM MEDHIVONGS

I-8

DỊCH NGHĨA KINH CHUYỂN PHÁP LUÂN

(DHAMMACAKKAPPAVATTANA-SUTTA)

(trích trong bộ luật MAHÀVAGGA phần PATHAMADESANÀ,

và cũng trong bộ SAMYUTTA NIKÀYA)

BỐ CÁO

Kính bạch chư hiền giả:

Phạm Thiên SAHAMPATI thỉnh cầu đức Thế Tôn thuyết pháp độ sanh, đức Thế Tôn nhận lời, Ngài đã ngự đến khu rừng nơi vườn Lộc Giả (ISIPATANA), nơi trước kia chư Phật Độc Giác thường ngụ xuống, gần thành BÀRÀNASÌ. Bấy giờ tại nơi đây có nhóm 5 Tỳ Khưu: Ngài KONDANNA, Ngài VAPPA, Ngài BHADIYA, Ngài MAHÀNÀMA và Ngài ASSAJI, đức Thế Tôn thuyết bài kinh đầu tiên gọi là DHAMMACAKKAPPAVATTANASUTTA kinh Chuyển Pháp Luân, giảng giải về Pháp Tứ Thánh Đế để tế độ nhóm 5 Tỳ Khưu. Nhóm 5 Tỳ Khưu cùng tất cả chư thiên, Phạm Thiên vô cùng hoan hỷ.

Nghe xong, Ngài KONDANNA là bậc thinh văn đại để tử đầu tiên chứng ngộ Tứ Thánh Đế, chứng đắc thánh đạo, thánh quả nhập lưu, đồng thời có 180 triệu chư thiên, Phạm Thiên cùng chứng ngộ Tứ Thánh Đế, chứng đắc thánh đạo, thánh quả nhập luu. Bài kinh này đem lại sự lợi ích cho thế gian và siêu thế giới.

Kính bạch chư hiền giả, vì mong sự lợi ích, sự tấn hoá, sự an vui lâu dài cho tất cả chúng sanh, nay chúng tôi sẽ tụng bài kinh Chuyển Pháp Luân ấy.

* * *

MỞ ĐẦU:

Kính bạch Ngài Đại đức Trưởng lão MÀHAKASSAPA khả kính, con là ANANDA được nghe bài kinh Chuyển Pháp Luân từ đức Thế Tôn như vầy:

Một thưở nọ. đức Thế Tôn ngự tại khu rừng, nơi vườn Lộc Giả ISIPATANA, trước kia chư Phật độc giác thường ngự xuống. Tại đây, đức Thế Tôn gọi nhóm 5 Tỳ Khưu: Ngài KONDANNA, Ngài VAPPA, Ngài BHADIYA, Ngài MAHÀNÀMA và Ngài ASSAJI mà dạy rằng:

HAI PHÁP THẤP HÈN (DVE ANTÀ)

Này chư Tỳ Khưu, có 2 pháp cực đoan thuộc về 2 biên kiến người xuất gia không nên hành theo. Hai pháp ấy như thế nào?

Một là việc thường thụ hưởng lạc thú trong ngũ dục hợp với tâm tham ái và thường kiến ; thấp hèn của hạng tục gia phàm phu không phải của bậc Thánh Nhơn, không đem lại lợi ích an vui nào.

Hai là việc thường tự ép xác hành khổ mình, hợp với tam sân hận và có đoạn kiến, thuộc pháp hành khổ hạnh của ngoại đạo, không thuộc bậc Thánh Nhơn, không đem lại sự lợi ích an vui nào.

PHÁP HÀNH TRUNG ĐẠO (MAJJHIMA PATIPADA):

Này chư Tỳ Khưu, không thiên về 2 biên kiến ấy, Như Lai đã hành theo pháp hành Trung đạo, nên đã chánh giác Tứ Thánh Đế bằng trí tuệ siêu thế, làm chho tuệ nhãn phát sanh, trí tuệ Thiền tuệ phát sanh, để làm vắng lặng hẳn mọi phiền não, trí tuệ siêu việt thông suốt chân lý Tứ Thánh Đế, giác ngộ thánh đạo, thánh quả, chứng đắc Niết Bàn.

Này chư Tỳ Khưu, thế nào gọi là pháp hành Trung đạo mà Như Lai đã chánh giác Tứ Thánh Đế (bằng trí tuệ siêu thế), làm cho tuệ nhãn phát sanh, làm cho vắng lặng hẳn mọi phiền não, cho trí tuệ siêu việt thông suốt chân lý Tứ Thánh Đế, Giác Ngộ thánh đạo, thánh quả chứng đắc Niết Bàn?

Này chư Tỳ Khưu, pháp hành Trung đạo đó chính là thánh đạo hợp đủ tám chi cao thượng là:

1) Chánh kiến: Trí tuệ chơn chánh chứng ngộ Tứ Thánh Đế

2) Chánh tư duy: Tư duy chơn chánh, có 3 điều: Tư duy ra khỏi cảnh ngũ dục, tư duy không thù hận và tư duy không làm khổ mình, khổ người.

3) Chánh ngữ: Lời nói chơn chánh có 4: Tránh xa sự nói dối, sự nói lời đâm thọc chia rẽ, sự nóilời thô tục chửi rủa, mắng nhiếc và sự nói lời phù phiếm vô ích.

4) Chánh nghiệp: hành nghiệp chơn chánh có 3 là: Tránh xa sự sát sanh, sự trộm cắp, sự tà dâm.

5) Chánh mạng: Nuôi mạng chơn chánh là xa cách sống tà mạng do 3 lại thân hành ác và 4 loại khẩu nói ác.

6) Chánh tinh tấn: Tinh tấn chơn chánh có 4 điều là:

- Tinh tấn không để cho ác Pháp phát sanh.

- Tinh tấn điệt ác Pháp đã phát sanh.

- Tinh tấn để cho thiện pháp phát sanh.

- Tinh tấn để cho thiện pháp phát sanh càng thêm, phát triển.

7) Chánh niệm: Niệm chơn chánh có 4 là:

- Niệm thân: dùng thân làm đối tượng cho chánh niệm và tỉnh giác.

- Niệm thọ: dùng thọ làm đối tượng cho chánh niệm và tỉnh giác.

- Niệm tâm: dùng tâm làm đối tượng cho chánh niệm và tỉnh giác.

- Niệm pháp: dùng pháp làm đối tượng cho chánh niệm và tỉnh giác.

(chỉ có Tứ niệm xứ này mới gọi là Chánh niệm).

8) Chánh định: Tâm định chơn chánh có 5 là:

- Tâm Định đệ nhất thiền

- Tâm Định đệ nhị thiền

- Tâm Định đệ tam thiền

- Tâm Định đệ tứ thiền

- Tâm Định đệ ngũ thiền

(nhưng tâm định này chỉ khi đồng sanh với thánh đạo tâm và thánh quả tâm mới gọi là Chánh Định)

Này các thầy Tỳ Khưu! Nhờ pháp hành Trung đạo là thánh đạo hợp đủ tám chánh cao thượng này mà Như Lai đã chánh giác Tứ Thánh Đế (bằng trí tuệ siêu thế) làm cho tuệ nhân phát sanh, để làm cho vắng lặng mọi phiền não, để trí tuệ thông suốt chân lý Tứ Thánh Đế, để giác ngộ thánh Đạo thánh Quả, chứng đắc Niết Bàn.

TỨ THÁNH ĐẾ

KHỔ THÁNH ĐẾ (DUKKHA ARIYASACCA)

Này chư Tỳ Khưu, Khổ Thánh Đế là.

- Tái sanh là Khổ, già là Khổ, bịnh là Khổ và chết là Khổ, trái nghịch ý lòng cũng là Khổ.

- Phải xa lìa người thường yêu hay mất cảnh vừa lòng cũng là Khổ.

Câu rằng: "Vui biết chừng nào! mong cho ta đừng có sanh, đừng có già, đừng có bịnh, đừng có chết..." Như vậy, câu mà không thể được như ý cũng là khổ. Tóm lại Ngũ Uẩn là đối tượng của chấp thủ do tâm tham ái và tà kiến là khổ. Thực tánh những sự khổ nói trên ấy là sự thật là bậc thánh nhân đã chứng ngộ gọi là Khổ Thánh Đế.

TẬP THÁNH ĐẾ (DUKKHASAMUDAYA ARIYACCA):

Này chư Tỳ Khưu! Nhân sanh Khổ Thánh Đế này chính là tâm tham ái, là nhân dẫn dắt tái sanh, hợp với tham muốn thoả thích, có trạng thái thường say đắm hoan lạc trong kiếp sống hay các đối tượng. Nhân sanh Khổ Thánh Đế ấy là:

- DỤC ÁI (KÀMATANHÀ): Tham đắm trong 6 cảnh trần: sắc, thanh, huơng, vị, xúc, pháp.

- HỮU ÁI (BHAVATANHÀ): Tham đắm trong 6 cảnh trần hợp với thường kiến, hay tham ái trong thiền hữu sắc, thiền vô sắc, hoặc cõi trời hữu sắc, cõi trời vô sắc.

- PHI HỮU ÁI (VIBHAVATANHA): Tham đắm trong 6 cảnh trần hợp với đoạn kiến, hay tham ái trong thiền vô sắc, hoặc cõi trời vô sắc.

Thực tánh 3 loại tham ái ấy là nhân sanh Khổ Thánh Đế mà bậc thánh nhân đã chứng ngộ, còn gọi là Tập Thánh Đế.

DIỆT THÁNH ĐẾ (DKKHANIRODHA ARIYASACCA):

Này chư Tỳ Khưu! Diệt Khổ Thánh Đế này chính là Niết Bàn, là nơi diệt tận nhân sanh khổ, diệt tận khổ, là nơi diệt tận tâm tham ái không còn dư xót bằng thánh đạo, nơi xả ly Ngũ Uẩn, nơi từ bỏ Ngũ Uẩn, nơi giải thoát khổ, nơi không còn có gì để luyến ái, dính mắc nữa.

Niết Bàn Diệt Khổ Thánh Đế ấy là sự thật mà bậc thánh nhân đã chứng ngộ còn gọi là Diệt Thánh Đế.

ĐẠO THÁNH ĐẾ (DUKKANIRODHAGAMINIPATIPADA ARIYASACCA):

Này chư Tỳ Khưu! Pháp hành dẫn đến sự chứng ngộ Niết Bàn, nơi Diệt Khổ Thánh Đế này, chính là thánh đạo hợp đủ tám chánh: Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định.

Bát Chánh Đạo, pháp hành dẫn đến sự chứng ngộ Niết Bàn, nơi Diệt Khổ Thánh Đế ấy, là sự thật mà bậc thánh nhân đã chứng ngộ, gọi là Đạo Thánh Đế.

I-9

BA BẬC TRÍ TUỆ TRONG TỨ THÁNH ĐẾ

1- BA BẬC TRÍ TUỆ TRONG KHỔ THÁNH ĐẾ

a) TRÍ TUỆ HỌC BIẾT TRONG KHỔ THÁNH ĐẾ (SACCANÀNA)

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn (Cakkhu) thấy rõ Khổ Thánh Đế đã phát sanh: Trí tuệ Thiền tuệ (nàna) thấy rõ được tánh Khổ Thánh Đế đã phát sanh, trí tuệ sáng suốt (Pannà) thấy rõ khổ sanh, Tuệ Minh (Vijjà) thấy rõ thấu suốt hoàn toàn Khổ Thánh Đế đã phát sanh, ánh trí tuệ (Àloka) diệt màn Vô Minh che ám Khổ Thánh Đế đã phát sanh đến Như Lai trong mọi pháp Khổ Thánh Đế mà trước đây, khi chưa thành Phật, Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực hành tất cả các pháp (danh pháp, sắc pháp) sanh trong Tam Giới ngoại trừ tâm tham ái ra gọi là Khổ Thánh Đế "

b) TRÍ TUỆ HÀNH BIẾT TRONG KHỔ THÁNH ĐẾ (KICCANÀNA):

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn ... đã phát sanh, trí tuệ Thiền tuệ ... đã phát sanh, trí tuệ sáng suốt ... đã phát sanh, Tuệ Minh ... đã phát sanh, ánh sáng trí tuệ ... đã phát sanh đến với Như Lai trong mọi mọi pháp Khổ Thánh Đế mà trước đây, khi chưa thành Phật, Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực hành tất cả các pháp (danh pháp, sắc pháp) Khổ Thánh Đế ấy là pháp phải biết rõ bằng thánh Đạo tuệ"

c) TRÍ TUỆ THÀNH BIẾT TRONG KHỔ THÁNH ĐẾ (KATANÀNA)

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn ... đã phát sanh; trí tuệ Thiền tuệ ... đã phát sanh; tuệ sáng suốt ... đã phát sanh, Tuệ Minh ... đã phát sanh, ánh sáng trí tuệ ... đã phát sanh đến với Như Lai trong mọi mọi pháp Khổ Thánh Đế mà trước đây, khi chưa thành Phật, Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực hành tất cả các pháp (danh pháp, sắc pháp) Khổ Thánh Đế ấy là pháp phải biết rõ bằng thánh Đạo tuệ rồi ".

2- BA BẬC TRÍ TUỆ TRONG TẬP THÁNH ĐẾ

a) TRÍ TUỆ HỌC BIẾT TRONG TẬP THÁNH ĐẾ (SACCANÀNA)

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn thấy rõ tham ái là nhân sanh Khổ Thánh Đế đã phát sanh, trí tuệ Thiền tuệ thây rõ thực tánh ba loại tham ái là nhân sanh Khổ Thánh Đế đã phát sanh: Trí tuệ sáng suốt thấy rõ 108 loại tham ái là nhân sanh Khổ Thánh Đế đã phát sanh, Tuệ Minh thấy rõ thấu suốt mọi nhân sanh Khổ Thánh Đế đã phát sanh, ánh sáng trí tuệ diệt màn Vô Minh che ám nhân sanh Khổ Thánh Đế đã phát sanh đến với Như Lai trong mọi Tập Pháp Thánh Đế mà trước đây, khi chưa thành Phật, Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực tánh ba loại tham ái ấy gọi là nhân sanh Khổ Thánh Đế, còn gọi là Tập Thánh Đế"

b) TRÍ TUỆ HÀNH BIẾT TRONG TẬP THÁNH ĐẾ (KICCANÀNA)

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn... đã phát sanh, trí tuệ Thiền tuệ ... đã phát sanh, Trí tuệ sáng suốt, đã phát sanh, Tuệ Minh ... đã phát sanh, ánh sáng trí tuệ ... đã phát sanh đến với Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực tánh ba loại tham ái là nhân sanh Khổ Thánh Đế ấy, là pháp cần phải diệt tận bằng thánh Đạo tuệ"

c) TRÍ TUỆ THÀNH BIẾT TRONG TẬP THÁNH ĐẾ (KATANÀNA):

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn ... đã phát sanh, trí tuệ Thiền tuệ ... đã phát sanh, Trí tuệ sáng suốt, đã phát sanh, Tuệ Minh ... đã phát sanh, ánh sáng trí tuệ ... đã phát sanh đến với Như Lai trong mọi pháp tập đế mà trước đây khi chưa thành Phật Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực tánh ba loại tham ái là nhân sanh Khổ Thánh Đế ấy, là pháp cần phải diệt tận bằng thánh đạo tuệ rồi".

3- BA BẬC TRÍ TUỆ TRONG DIỆT THÁNH ĐẾ:

a) TRÍ TUỆ HỌC BIẾT TRONG DIỆT THÁNH ĐẾ (SACCANÀNA):

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn thấy rõ Niết Bàn là Diệt Khổ Thánh Đế đã phát sanh, trí tuệ Thiền tuệ thây rõ trạng thái Niết Bàn là nơi an vui tuyệt đối đã phát sanh: Trí tuệ sáng suốt thấy rõ 2 loại Niết Bàn, 3 loại Niết Bàn đã phát sanh, Tuệ Minh thấy rõ thấu suốt mọi Niết Bàn là nợi Diệt Khổ Thánh Đế đã phát sanh, ánh sáng trí tuệ diệt màn Vô Minh che ám Niết Bàn là nơi Diệt Khổ Thánh Đế đã phát sanh đến với Như Lai trong mọi pháp Thánh Đế mà trước đây, khi chưa thành Phật, Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực tánh Niết Bàn ấy gọi là Diệt Khổ Thánh Đế, còn gọi là diệt Thánh Đế "

b) TRÍ TUỆ HÀNH BIẾT TRONG DIỆT THÁNH ĐẾ (KICCANÀMA)

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn ... đã phát sanh, trí tuệ Thiền tuệ ... đã phát sanh, trí tuệ sáng suốt ... đã phát sanh, Tuệ Minh ... đã phát sanh, ánh sáng trí tuệ ... đã phát sanh đến với Như Lai trong mọi pháp diệt Thánh Đế mà trước đây, khi chưa thành Phật, Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực tánh Niết Bàn là Diệt Khổ Thánh Đế ấy là Pháp phải chứng ngộ bằng thánh đạo tuệ"

c) TRÍ TUỆ THÀNH TRONG DIỆT THÁNH ĐẾ (KATANÀNA)

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn ... đã phát sanh, trí tuệ Thiền tuệ ... đã phát sanh, trí tuệ sáng suốt ... đã phát sanh, Tuệ Minh ... đã phát sanh, ánh sáng trí tuệ ... đã phát sanh đến với Như Lai trong mọi pháp diệt Thánh Đế mà trước đây, khi chưa thành Phật, Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực tánh Niết Bàn là Diệt Khổ Thánh Đế ấy, là pháp phải chứng ngộ thì đã được chứng ngộ bằng thánh đạo tuệ rồi".

4- BA BẬC TRÍ TUỆ TRONG ĐẠO THÁNH ĐẾ

a) TRÍ TUỆ HỌC BIẾT TRONG ĐẠO THÁNH ĐẾ (SACCANÀNA)

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn thấy rõ Bát Chánh Đạo là pháp hành dẫn đến sự chứng ngộ Niết Bàn, nơi Diệt Khổ Thánh Đế đã phát sanh; trí tuệ Thiền tuệ thấy rõ thực tánh thánh đạo hợp đủ tám chánh là pháp hành dẫn đến sự chứng ngộ là Niết Bàn nơi Diệt Khổ Thánh Đế đã phát sanh: Trí tuệ sáng suốt thấy rõ mỗi chi trong Bát Chánh Đạo là pháp hành dẫn đền sự chứng ngộ Niết Bàn nơi Diệt Khổ Thánh Đế đã phát sanh, Tuệ Minh thấy rõ thấu suốt tất cả mọi chi trong Bát Chánh Đạo là pháp hành dẫn đến sự chứng ngộ Niết Bàn là nơi Diệt Khổ Thánh Đế đã phát sanh, ánh sáng trí tuệ diệt màn Vô Minh che ám Bát Chánh Đạo là pháp hành dẫn đến sự chứng ngộ Niết Bàn nơi Diệt Khổ Thánh Đế đã phát sanh đến với Như Lai trong mọi pháp Đạo Thánh Đế mà trước đây, khi chưa thành Phật, Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực tánh thánh đạo hợp đủ tám chánh là pháp hành dẫn đến sự chứng ngộ Niết Bàn, nơi Diệt Khổ Thánh Đế, còn gọi là Đạo Thánh Đế "

b) TRÍ TUỆ HÀNH BIẾT TRONG ĐẠO THÁNH ĐẾ (KICCANÀNA)

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn ... đã phát sanh; trí tuệ Thiền tuệ ... đã phát sanh, Trí tuệ sáng suốt ... đã phát sanh, Tuệ Minh ... đã phát sanh, ánh sáng trí tuệ ... đã phát sanh đến với Như Lai trong mọi pháp Đạo Thánh Đế mà trước đây, khi chưa thành Phật, Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực tánh thánh đạo hợp đủ tám chánh là pháp hành dẫn đến sự chứng ngộ Niết Bàn, nơi Diệt Khổ Thánh Đế, còn gọi là Đạo Thánh Đế ấy, là pháp cần phải tiến hành, là pháp cần được tiến hành".

c) TRÍ TUỆ THÀNH BIẾT TRONG ĐẠO THÁNH ĐẾ (KATANÀNA)

Này chư Tỳ Khưu! Tuệ nhãn ... đã phát sanh; trí tuệ Thiền tuệ ... đã phát sanh, Trí tuệ sáng suốt ... đã phát sanh, Tuệ Minh ... đã phát sanh, ánh sáng trí tuệ ... đã phát sanh đến với Như Lai trong mọi pháp Đạo Thánh Đế mà trước đây, khi chưa thành Phật, Như Lai chưa từng được nghe, chưa từng được biết rằng:

"Thực tánh thánh đạo hợp đủ tám chánh là pháp hành dẫn đến sự chứng ngộ Niết Bàn, nơi Diệt Khổ Thánh Đế, còn gọi là Đạo Thánh Đế ấy, là pháp cần phải tiến hành, thì đã được tiến hành rồi".

CHƯA CHỨNG NGỘ TỨ THÁNH ĐẾ THÌ CHƯA ĐỦ TUYÊN BỐ THÀNH BẬC CHÁNH ĐẲNG CHÁNH GIÁC:

Này chư Tỳ Khưu! Khi nào trí tuệ thấy rõ, biết rõ thực tánh của các pháp một cách hoàn toàn trong sáng thanh tịnh theo ba bậc tuệ luân (trí tuệ học,trí tuệ hành, trí tuệ thành) trong Tứ Thánh Đế thành mười hai thể loại trí tuệ chưa phát sanh đến với Như Lai. Này chư Tỳ Khưu! Khi ấy Như Lai chưa tuyên bố rằng: "Như Lai đã chứng đắc vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác" Trong hàng Sa Môn, Bà La Môn, nhân loại, chư thiên, Ma Vương và Phạm Thiên cả thảy.

ĐÃ CHỨNG NGỘ TỨ THÁNH ĐẾ MỚI TUYÊN BỐ THÀNH BẬC CHÁNH ĐẲNG CHÁNH GIÁC:

Này chư Tỳ Khưu! Khi nào trí tuệ Thiền tuệ thấy rõ biết rõ thực tánh của các pháp một cách hoàn toàn trong sáng thanh tịnh theo ba bậc tuệ luân trong Tứ Thánh Đế thành mười hai thể loại trí tuệ đã phát sanh đến với Như Lai. Này chư Tỳ Khưu! Khi ấy Như Lai mới mạnh dạn tuyên bố rằng: "Như Lai đã chứng đắc vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác trong hàng Sa Môn, Bà La Môn, nhân loại, chư thiên, Ma Vương và Phạm Thiên cả thảy".

NHÓM NĂM TỲ KHƯU HOAN HỶ, NGÀI ĐẠI ĐỨC KODANNA CHỨNG ĐẮC THÁNH ĐẠO QUẢ NHẬP LƯU ĐẦU TIÊN TRONG GIÁO PHÁP CỦA ĐỨC PHẬT.

Đức Thế Tôn thuyết giảng bài kinh Chuyển Pháp Luân này xong, nhóm 5 Tỳ Khưu vô cùng hoan hỷ với lời giáo huấn của Ngài. Trong khi bài Pháp thoại được tuyên giảng thì Pháp nhãn (chứng ngộ Thánh Đế ), chừng đắc nhập lưu thánh đạo tuệ,tâm không còn bụi nhơ bởi phiền não thường kiến, không còn ô niễm bởi đoạn kiến, hoài nghi đã phát sanh đến Ngài Đại đức Kodanna. Ngài biết rõ ràng chắc rằng: "Trạng thái các pháp phát sanh trong Tam Giới, thì tất cả Pháp ấy có sự diệt là thường"

TOÀN THỂ CHƯ THIÊN, PHẠM THIÊN TÁN DƯƠNG CA TỤNG:

Khi đức Thế Tôn thuyết giảng kinh Chuyển Pháp Luân vừa xong, chư thiên trên địa cầu đồng thanh tán dương ca tụng rằng:

"Đức Thế Tôn thuyết Chuyển Pháp Luân vô thượng tại vườn Lộc Giả Isapatana gần thành Bàrànasì, chưa từng có Sa Môn, Bà La Môn, hay chư thiên, Ma Vương, Phạm Thiên hay bất cứ một ai trong đời này có thể thuyết Chuyển Pháp Luân như vậy được"

Đồng thời chư thiên trong cõi Tứ Đại Thiên Vương được nghe lời tán dương ca tụng của chư thiên ở địa cầu cũng đồng thanh tán dương ca tụng như trên.

Đồng thời chư thiên trong cõi tam thập tam thiên được nghe lời tán dương ca tụng của chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương cũng đồng thanh tán dương ca tụng như trên.

Cũng như vậy, chư thiên ở cõi Dạ Ma Thiên, Hoá Lạc Thiên, Tha Hoá Tự Tại Thiên cũng đồng thanh tán dương ca tụng như trên.

Phạm Thiên cõi trời Sắc giới, được nghe lời tán dương ca tụng của chư thiên ở Tha Hoá Tự Tại Thiên cũng đồng thanh tán dương ca tụng rằng:

"Đức Thế Tôn thuyết Chuyển Pháp Luân vô thượng tại vườn Lộc Giả Isipatana gần thành Bàranasì chưa từng có Sa Môn, hay Bà La Môn, hay chư thiên, Ma Vương, Phạm Thiên hay bất cứ một ai trong đời này có thể thuyết Chuyển Pháp Luân như vậy được".

Ngay khi ấy, ngay lúc ấy, ngay tức khắc lời tán dương ca tụng thấu lên đến cõi trời Sắc giới Phạm Thiên cao nhất là "Sắc Cứu Cánh Thiên" (Akanitthà). Muời ngàn thế giới này đều rung chuyển, rúng động, rung rinh cả ánh sáng hào quang của đức Chánh Đẳng Chánh Giác toả rộng vô biên cùng khắp thế giới hơn hẳn tất cả oai lực chư thiên, Phạm Thiên cả thảy.

NGÀI ĐẠI ĐỨC KODANNA CÓ TÊN LÀ ANNASIKONDANNA:

Khi Ngài Đại đức Kodanna chứng đắc thánh đạo, thánh quả nhập lưu, đức Thế Tôn cảm hứng tự thốt lên cho toàn thế giới biết rằng:

"Này chư vị, quả thật Kondanna đã chứng ngộ Tứ Thánh Đế rồi! Này chư vị, quả thật Kondanna đã chứng ngộ Tứ Thánh Đế rồi!"

Do vậy Ngài Đại đức Kondanna được gọi là Annasikondanna (A-nhã Kiều-Trần-Như, ngài Đại đức Kondanna đã chứng ngộ).

NGÀI ĐẠI ĐỨC ANNASIKODANNA XIN THỌ GIỚI TỲ KHƯU VỚI ĐỨC PHẬT:

Khi ấy Ngài Đại đức Annasikondanna đã phát sanh trí tuệ chứng ngộ Tứ Thánh Đế n, đã biết rõ một cách chắc chắn đúng theo Tứ Thánh Đế, đã thấu rõ thông suốt Tứ Thánh Đế, nên đã tận diệt hoàn toàn mọi điều hoài nghi nơi đức Phật, đức Pháp, v.v... do trí tuệ sắc bén chứng đạt chân lý Tứ Thánh Đế cao thượng trong Giáo Pháp của đức Thế Tôn một cách vững chắc, ngoài Đức Phật ra không còn tin tưởng nơi người nào khác nữa (vì chính mình đã tự chứng ngộ Tứ Thánh Đế rồi).

Ngài Đại đức Annasikondanna thành kính đảnh lễ đức Thế Tôn rồi bạch rằng:

"Kính bạch đức Thế Tôn cao thượng, con thành kính xin Ngài từ bi cho con thọ giới Tỳ Khưu nương nhờ nơi Ngài".

Đức Thế Tôn từ bi đưa ngón tay chỏ chỉ và truyền rằng:

"Ehi bhikkhu! Svàkkhàto dhammo cara bramacariyam sammà dukkhassa antakiriyàya" (này con, hãy đến với Như Lai, con sẽ trở thành Tỳ Khưu như con cầu xin. Giáo Pháp cao thượng giải thoát khổ luân hồi mà Như Lai đã thuyết giảng, hoàn thiện ở phần đầu, hoàn thiện ở phần giữa, hoàn thiện ở phần cuối, con hãy nên cố gắng thực hành phạm hạnh cao thượng để chứng đắc thánh đạo thánh qủa Araham, chấm dứt sự khổ sanh tử luân hồi).

Chỉ với lời truyền dạy ấy của đức Thế Tôn, Ngài Đại đức Annasikondanna đã trở thành Tỳ Khưu theo cách Ehi bhikkhu pasampadà.

Tỳ kheo DHAMMARAKKHITA soạn dịch

Chân thành cám ơn Đại đức Giác Đồng đã gửi tặng phiên bản điện tử (Bình Anson, tháng 08-2001).

Chuyển Pháp Luân và Tứ Diệu Đế

Maha Thongkham và Huỳnh Văn Niệm soạn dịch

Tái bản năm 1995 tại Sài Gòn

Phần II - TỨ DIỆU ĐẾ (tiếp theo)

II-4a

CHÁNH KIẾN (Samma Ditthi)

HIỂU RÕ BỐN CHÂN LÝ CAO SIÊU

D.22 - "Thế nào là Chánh kiến? - Là:

Hiểu rõ sự Khổ.

Hiểu rõ nguyên nhân sự Khổ.

Hiểu rõ sự diệt Khổ.

Hiểu rõ con đường đưa tới dứt Khổ.

"Đó gọi là Chánh kiến (hiểu biết chơn chánh)

HIỂU RÕ TỘI PHƯỚC.

M.9 - "Giới tử hiểu rõ tội lỗi và nguồn gốc của nó là thế nào, và hiểu rõ phước báu và nguồn gốc của nó ra sao."

GIẢI THÍCH CỦA ĐẠI ĐỨC NYANATILOKA

Điều được xem như tội lỗi (Akusala) là những hành động do thân, khẩu, ý, làm cho đời sống bị nhơ bẩn và đem lại hậu quả khổ đau trong kiếp hiện tại và các kiếp tương lai.

M.9 - "Thế nào là tội lỗi? (Akusala)

(thuộc ác thân nghiệp - kàya kamma)

Sát hại sanh vật

Trộm cắp

Tà dâm.

(thuộc ác khẩu nghiệp - vacà kamma)

Nói dối

Nói lời đâm thọc

Nói lời hung dữ

Nói chuyện vô ích

(thuộc ác ý nghiệp - mano kamma)

Tham muốn xấu xa

Có ác tâm

Ý nghĩa lầm lạc

GIẢI THÍCH CỦA ĐẠI ĐỨC NYANATILOKA

Tư cách chú tâm hay cố ý (cetana) được gọi là "nghiệp" (kamma). Nghiệp xem thấy được đều phát sanh do thân hay khẩu. Còn những suy tưởng không biểu lộ ra ngoài đều do hành vi của ý (ý nghiệp).

M.9 - "Đâu là nguồn gốc tội lỗi?

"Tham lam (lobha) là nguồn gốc của tội lỗi. Sân hận (dosa) là nguồn gốc của tội lỗi. Si mê (Moha) là nguồn gốc của tội lỗi."

GIẢI THÍCH CỦA ĐẠI ĐỨC NYANATILOKA

Những hành động tham lam và sân hận đều do si mê và mù quáng mà ra. Lẽ đó si mê là cội rễ của cả tội lỗi.

AX. 147 - "Như Lai chia tội lỗi ra 3 loại: Tội do tánh tham lam gây ra; Tội do tánh sân hận gây ra; Tội do tánh si mê gây ra".

M.9 - "Còn thế nào là phước báu của thiện nghiệp (kusala kamma)? Là:

(thiện thân nghiệp)

Tránh việc sát sanh hại vật.

Tránh sự trộm cắp

Tránh sự tà dâm

(thiện khẩu nghiệp)

Tránh sự nói dối

Tránh lời nói đâm thọc

Tránh lời nói hung dữ

Tránh lời nói vô ích

(thiện ý nghiệp)

Tránh sự tham lam xấu xa

Tránh có ác tâm

Tránh có ý nghĩ bất chánh

Sau đây là những phước báu:

Không tham lam (Alobha) làm cho phát tâm rộng lượng.

Không sân hận (Adosa) làm cho phát tâm từ bi.

Không si mê (Amoha) làm phát sanh trí tuệ"

HIỂU RÕ BA TƯỚNG

S.21 - "Kẻ nào thấu rõ tánh cách giả tạm (vô thường), khốn quẩn (khổ não) và chẳng có thực ngã (vô ngã) của năm uẩn: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, kẻ đó đã có Chánh kiến rồi vậy."

NHỮNG VẤN ĐỀ KHÔNG LỢI ÍCH

M.63 - "Nếu có kẻ nói rằng chỉ bằng lòng tu theo Phật giáo chỉ khi nào đức Như Lai chịu giải thích cho biết những điều sau đây:

Thế gian là trường tồn hay giả tạm?

Thế gia hữu biên hay vô biên?

Sự sống và xác thân là một hay khác nhau?

Đức Phật Toàn Giác còn hay mất sau khi tịch diệt?

Thì kẻ ấy phải chết trước khi được Ngài ứng đáp. Cũng như người kia mang phải mũi tên có tẩm thuốc độc, được thân bằng quyến thuộc lương y đến cứu chữa nhưng lại biện lẽ rằng: 'Tôi không thể nào chịu cho rút mũi tên ra trước khi được biết ai đã bắn đã gây thương tích cho tôi. Tôi muốn biết thủ phạm thuộc giai cấp nào? Thuộc hạng cao sang hay giai cấp nô lệ? Người đó tên gì? Con nhà ai, hình vóc, lớn, nhỏ hay trung bình?... Chắc chắn kẻ đó phải chết trước khi biết được những điều như thế".

SUP.592 - "Như vậy, kẻ nào muốn tìm sự an vui cho chính bản thân phải mau rút mũi tên ra ... mũi tên đau đớn than van sầu khổ".

M.36 - "Dù cho thế gian là trường cửu hay tạm bợ, có giới hạn hay vô biên, một sự việc hiển nhiên là những trạng thái: sanh trưởng, già nua, bệnh tật, khóc than, thất vọng, vẫn luôn luôn tồn tại. Nhưng người đời có thể huỷ diệt các thảm hoạ đó trong kiếp hiện tại nếu hành theo lời chỉ dạy của Như Lai".

NĂM SỢI DÂY TRÓI BUỘC (THẰNG THÚC).

M.2-54 - "Ví dụ có người thế, vì si mê mù quáng, không biết trọng nể các bậc thánh nhân, chẳng chịu nghe lời dạy bảo của các Ngài , không thông suốt Giáo lý cao thâm.... Tâm trí người đó bị vô minh che lấp, thường có tâm ngã chấp, hay hoang mang ngờ vực, lại vui thích với những tục lệ cúng kiến lễ bái, say mê tình dục, có tư tưởng bất hảo, nhưng không biết làm cách nào để thoát ly ra khỏi các điều xấu xa ấy."

GIẢI THÍCH CỦA ĐẠI ĐỨC NYANATILOKA

Ảo tuởng về "bản ngã" (Sakkàya-ditthi) có thể thuyết minh như sau:

- Lý thuyết về tâm linh (Sassata-ditthi) căn cứ nơi đức tin về tư cách "Trường tồn" cho rằng cái "Ta" là một linh hồn có tánh cách thiêng liêng không tuỳ thuộc xác thân vật chất và linh hồn đó tiếp tục tồn tại sau khi chết (Thường kiến)

- Lý thuyết "duy vật" (Uccheda ditthi) là tin tưởng tánh cách huỷ diệt hoàn toàn, cho rằng Ta của kiếp sống hiện tại sẽ biến tan cùng lúc với cái chết của xác thân vật chất (Đoạn Kiến).

NHẬN ĐỊNH SAI LẦM

M.2 - "Hạng thường nhân không nhận rõ những gì đang chú trọng và không nên chú trọng. Họ để tâm luyến ái các điều vô ích và bỏ rơi những việc hữu ích. Vì thiếu sáng suốt nên họ nảy ra ý nghĩ như vầy:

Trước kia ta đã có sanh ra làm người không?

Nếu có, vậy thưở đó ta là thế nào?

Và đã có những biết chuyển gì?

Rồi sau này ta sẽ tái sanh nữa chăng?

Chừng đó ta sẽ ra thế nào? Số phận ra sao và sẽ có thay đổi gì không?

Về kiếp hiện tại, họ cũng hoài nghi:

Đây có phải thiệt là ta không?

Hiện nay ta là thế nào?

Con người từ đâu đến, rồi nó sẽ đi về đâu?"

SÁU CÁI HẦM TÀ KIẾN

"Bị chìm đắm trong sự nhận định thiếu trí tuệ, hạng thường nhơn phải sa vào một trong sáu tà kiến. Họ quả quyết như vậy và tin tưởng vào đó:

1) Hoặc ta có cái ngã (Ta)?

2) Hoặc ta không có cái ngã?

3) Phải chăng, nhờ cái ngã mà ta tự biết mình?

4) Nhờ cái Ngã mà tự biết được trạng thái "Vô Ngã"?

5) Đây là cái Ngã của ta, vì nó biết suy nghĩ, biết cảm xúc, biết thọ lãnh quả báo của những nghiệp lành hay dữ.

6) Đây là cái "Bản Ngã", nó thật trường cữu, bền bĩ vĩnh viễn, không thay đổi và mãi mãi như vậy thôi".

M.22 - "Nếu cái Ngã (Ta) là thật tế, tất nhiên phải có vật gì tuỳ thuộc vào nó., nhưng chẳng tìm đâu ra được cái Ngã mà cũng không tìm được cái gì (có một thực thể) tuỳ thuộc vào nó. Như vậy chẳng có chi phi lý bằng khi nói: "Đây là thế gian. Đây là Ta. Sau khi chết ta sẽ tồn tại mãi mãi. Ta là trường tồn vĩnh cữu".

Đó là những ý kiến thô sơ, là một đám rừng ý kiến, một bả nhơ ý kiến, một trò hề ý kiến, một cái bẫy ý kiến. Và khi bị sa vào cạm bẫy "Si Mê" thì con người thiếu khôn ngoan không sao thoát ly ra khỏi những thảm hoạ: sanh, già, đau, chết, khỏi sầu não khổ đau, khỏi thất vọng. Như Lai cho rằng người đó sẽ không thoát khỏi những điều thống khổ."

LÝ LUẬN THÔNG MINH

M.2 - "Người giới tử nào có học thức, thuộc gia đình cao quý, biết kính trọng các bậc hiền triết, biết nghe lời dạy bảo của các Ngài là đã thuần thục trong Giáo lý cao siêu rồi vậy. giới tử đó biết phân biệt những gì đáng chú trọng và những gì không nên chú trọng, biết vật nào có giá trị và vật nào vô giá trị. Người nhận xét sáng suốt thế nào là đường lối đưa tới dập tắt nguồn đau khổ".

BƯỚC VÀO VÒNG THÁNH VỨC "SOTAPANNA" (Tu Đà Hườn)

"Khi biết nhận định đúng theo chân lý như thế, người giới tử vất bỏ được ba sợi dây trói chặc là: ảo tưởng về cái Ta (Ngã Chấp), nghi ngờ về chánh giáo (Hoài Nghi), tin tưởng dị đoan cúng kiến lễ bái, tế lễ (Giới Cấm Thủ)".

M.2 - "Lúc gạt bỏ được 3 sợi dây trói buộc đó, giới tử đã bước vào dòng nước (Nhập Lưu - Tu Đà Hườn) thoát khỏi tình trạng khốn quẩn và chắc chắn sẽ được Giác Ngộ".

DHP.178 - "Hơn cả việc thống trị thế gian. Hơn cả các thú vui nơi cõi thiên đàng. Hơn cả nắm quyền hành trên toàn vũ trụ, chẳng có chi an vui hạnh phúc bằng được nhập lưu Niết Bàn".

A.X - "Thật ra những kẻ nào có đức tin không gì lay chuyển nỗi đối với Như Lai , những kẻ đó đã nhập lưu rồi vậy (bước vào lãnh vực Thánh Nhơn)".

GIẢI THÍCH CỦA ĐẠI ĐỨC NYANATILOKA (theo Abhidhamma)

Có mười sợi dây trói chặt chúng sanh vào bánh xe luân hồi (Sannojana):

1) Ảo tưởng về cái "Ta" (Sakkayà-ditthi - ngã chấp)

2) Ngờ vực về chánh pháp (Vicikicchà - hoài nghi).

3) Ưa thích lễ bái cúng kiến (Silabbata Paràmàsa - Giới cấm thủ)

4) Ham muốn tình dục (Kàmaràga)

5) Ác tâm (Vyàpàda)

6) Muốn được sanh về cõi Sắc giới (Rùpa Ràga)

7) Muốn được sanh về cõi trời Vô Sắc giới (Arùpa Ràga)

8) Cống cao ngã mạn (Màna)

9) Phóng tâm (Uddhacca)

10) Vô Minh (Avijjà)

Theo nghĩa Phạn ngữ Pali "Sotàpanna - Tu Đà Hườn" là "Người bước vào dòng nước ". Nghĩa là nhập vào lượng thuỷ triều đưa tới Niết Bàn, người ấy đã thoát ra khỏi 3 sợi dây trói chặt thứ nhất.

"Skadàgàmi - Tư Đà Hàm" là "Người còn trở lại một lần" (trên cõi thế) đã diệt thêm 2 sợi dây trói buộc thứ 4 và thứ 5 một cách tương đối thô thiển.

"Anàgàmin - A Na Hàm" là "Người không còn trở lại nữa". Nghĩa là cắt đứt hoàn toàn 5 dây trói chặt đầu tiên thuộc phạm vi cõi Dục giớ i(Kàma-Loka). Sau khi chết, người được sanh về cõi trời Sắc giới (Rùpa-Loka) rồi đắc quả Niết Bàn luôn.

"Arahat - A La Hán" hay là "Thinh Văn Giác" là người đã hoàn toàn cắt đứt mười dây trói chặt kể trên.

M.117 - "Như Lai cho biết Chánh kiến có hai:

1) Chánh kiến thế gian (hiểu biết chơn chánh của người tại gia)

2) Chánh kiến siêu thế gian (hiểu biết chơn chánh của bậc Sa Môn)

CHÁNH KIẾN THẾ GIAN

Hiểu biết rằng bố thí và cúng dường đến những bậc có giới đức không phải là vô ích. Biết rằng nghiệp lành hay nghiệp dữ sẽ đem lại quả vui hay quả Khổ chẳng sai.

Biết rằng kiếp hiện tại và kiếp vị lai có thật. Cha mẹ và chúng sanh khác hằng được thụ hưởng phước báu nơi cõi trời. Biết rằng trên thế gian có những bậc Sa Môn hay bậc đại hiền giới đức trong sạch có thể giải thích đời sống hiện tại và những kiếp vị lai.

Đó là Chánh kiến thế gian (Lokiya Sammà ditthi).

CHÁNH KIẾN SIÊU THẾ GIAN

"Tuy cũng đạt được Chánh kiến về đạo đức, các bậc thánh: Tu Đà Hườn, Tu Đà Hàm, A Na Hàm, A La Hán không hướng sự hiểu biết của các Ngài về phương diện thế gian mà chỉ chú trọng đến con đường siêu việt (Bát Chánh Đạo).

Đó là "Chánh kiến siêu thế gian" (Lokutta-ra Sammà ditthi) không còn nằm trong lãnh vực thế gian, ở ngoài thế gian và đã hợp nhất với con đường siêu việt."

GIẢI THÍCH CỦA ĐẠI ĐỨC NYANATILOKA

Bát Chánh Đạo cũng có 2:

- Bát Chánh Đạo thế gian do hàng tại cư sĩ thực hành (Puthujjana).

- Bát Chánh Đạo siêu thế gian được dành riêng cho những bậc Sa Môn cao quí (Ariya pugala).

M.47 - "Và khi biết rõ thế nào là "Tà Kiến" Cũng như thế nào là "Chánh kiến" (bước một) hành giả cố gắng trau dồi sự hiểu biết thêm đúng đắn, cố vượt khỏi những điều tà vạy bằng "Chánh tinh tấn" (bước thứ 6) chú tâm quan sát về sự hiểu biết chơn chánh bằng "Chánh niệm" (bước thứ 7).

Như thế ba yếu tố có liên quan mật thiết với nhau về "Chánh kiến" là: Hiểu biết chơn chánh, tinh tấn chơn chánh và niệm tưởng chơn chánh".

ĐỨNG NGOÀI VÒNG LÝ LUẬN

M.72 - "Đấng Toàn Giác không còn dính mắc trong phạm vi của các lý thuyết.

Vì Đấng trọn lành đã thấu rõ sắc tướng ("sắc uẩn") là gì, nó sanh và diệt như thế nào.

Ngài biết rõ sự cảm giác và tư cách sanh diệt của "thọ uẩn" ,

Ngài biết rõ sự chấp nhận tình cảm và tư cách sanh diệt của "tưởng uẩn",

Ngài biết rõ phối hợp tư tưởng và tư cách sanh diệt của "hành uẩn",

Ngài biết rõ sự hoạt động của tư tưởng và tư cách sanh diệt của "thức uẩn".

Lẽ đó Đấng Giác Ngộ đã dập tắt, đã lánh xa, đã huỷ diệt, đã vứt bỏ và đứng ngoài vòng lý luận, thoát ly ra khỏi sự ước đoán, sự khuynh tà ... chẳng còn tham danh vọng hảo huyền cho cái "Ngã" và cái "Bản Ngã".

BA TRẠNG THÁI TUYỆT ĐỐI

A.III (134) - "Dù cho các Đấng Toàn Giác có xuất hiện trên thế gian hay không, một sự kiện tuyệt đối bất di bất dịch, một quy luật cố định vẫn luôn luôn tồn tại là: "Tất cả những vật cấu tạo do các nguyên nhân là giả tạm (Vô thường), là khốn quẩn (Khổ não) và không có thực ngã (Vô ngã)".

GIẢI THÍCH CỦA ĐẠI ĐỨC NYANATILOKA

Danh từ "Sankhàra" ám chỉ những gì có một khởi điểm và một dứt điểm (sanh, diệt) mà chúng ta thường gọi là vật phối hợp hay cấu tạo (hữu vi).

"Pháp Hành" (Sankhàra Dhamma) được áp dụng trong tư cách phối hợp hay cấu tạo trên cả 2 phương diện vật chất và tâm lý của đời sống (tạm bợ trên thế gian).

Tiếng "Dhamma" (Pháp) lại mang một ý nghĩa sâu rộng bao quát hơn. Vì nó ám chỉ những gì không có khởi điểm và dứt điểm (Vô sanh bất diệt), không phối hợp hay cấu tạo (Vô vi pháp), "Asankhara dhamma". Chẳng hạn như không gian vũ trụ (Àkasa) và Niết Bàn (Nibbàna).

Bởi thế, rất sai lầm khi cho rằng tất cả các Pháp (Dhamma) đều là vô thường, biến đổi, vì "Niết Bàn pháp" (Nibbàna dhamma) và không gian vũ trụ (Àkasa) đều trường tồn vĩnh cữu không hề thay đổi. Cũng vì lẽ đó, phải nhìn nhận chẳng những các "Pháp hành" (Sankhara dhamma) mà luôn cả những "Pháp vô sắc tướng" (thuộc về tâm lý) cũng đều là vô ngã (không có thực thể).

S.X.VI (10) - "Trên thế gian này, các bậc thánh nhân, kể luôn có Như Lai , chẳng có một ai công nhận rằng: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức là trường tồn bền bĩ mà không thay đổi, không sao có những trạng thái như vậy".

A.I (15) - "Người có Chánh kiến chẳng thể nào công nhận một vật gì là cái Ngã được".

BIỆN LUẬN VỀ CÁI "NGÃ"

D.15 - "Nếu có kẻ quả quyết rằng "Cảm giác" (Thọ) là cái "Bản ngã" thì nên trả lời như vầy:

Thọ có 3 loại: thọ vui, thọ khổ, thọ không vui không khổ. Hỏi vậy người đó thọ cái nào là bản ngã?

Khi trắc nghiệm một trong 3 cái thọ đó thì 2 cái kia biến tan (ví dụ khi đang cảm giác vui thì 2 cái thọ: Khổ và không vui không khổ chẳng xuất hiện). Như vậy, cả 3 cái thọ đó đều là vô thường và tuỳ thuộc các nguyên nhân. Chúng cũng bị huỷ diệt, hao mòn và dập tắt.

Bất cứ ai nghĩ rằng một trong ba cái thọ đó là bản ngã đều bị lầm lạc, rồi sau cũng phải nhìn nhận rằng cái mà họ gọi là bản ngã của kiếp hiện tại là vô thường, có vui khổ lẫn lộn và cũng bị sanh diệt không sao tránh khỏi.

Nếu có kẻ khác nói "thọ" không phải là cái ngã nhưng cái ngã của tôi (bản ngã) là thiêng liêng cao tột mà thọ không thể nào tiếp xúc đặng, thì nên hỏi lại: "Vậy chớ tại nơi nào không có thọ thì gọi là bản ngã được chăng?"

Nếu có ai khác nữa nói: "Thọ không phải là bản ngã mà thật ra nó cũng không phải là cái ngã thiêng liêng cao tột mà thọ không sao tiếp xúc được, mà chính cái ngã riêng của tôi mời biết cảm giác. Với người này thì nên trả lời: "Nếu thọ bị hoàn toàn huỷ diệt và chẳng có cảm giác nào cả, như vậy có thể nào chấp nhận trạng thái "vô cảm giác" là cái ngã được không?

Nói rằng tâm và đối tượng của tâm là tư tưởng tạo ra cái ngã là không căn cứ vào đâu cả. Chỉ cần nhận định 2 trạng thái "sanh" và "diệt" của mọi vật cũng đủ chứng minh rằng cái ngã cũng sanh ra rồi bị diệt'.

S.21 (7) - "Người kém học thức còn có thể quan niệm cho rằng xác thân do 4 nguyên tố (Tứ Đại) cấu tạo là bản ngã. Vì dù sao xác thân đó cũng tồn tại được một năm, hai năm hoặc ba, bốn năm hoặc lâu hơn nữa là trăm năm. Còn cái mà chúng ta gọi là "tâm trí" thì luôn cả ngày lẫn đêm phát hiện rồi biến tan dưới hình thức này hay dưới hình thức khác".

S.21 (5) - "Như thế, tuy có: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức trong mỗi cá nhân và ở bên ngoài, dù là có tinh vi hay thô thiển, thanh cao hay hèn hạ, ở xa hay ở gần, (người ta) cũng phải dùng trí tuệ để nhận định đúng theo chân lý "Đây không phải là của ta, không phải là ta và cũng không phải là bản ngã".

QUÁ KHỨ-HIỆN TẠI-VỊ LAI.

D.9 - "Nếu có người hỏi: "Trong quá khứ anh có sanh ra hay không? Về tương lai anh có còn tái sanh nữa không? Giờ đây phải thật anh đang hiện diện hay chẳng phải?"

Và nên trả lời như vầy: "Quả thật tôi đã có sanh ra rồi. Không thể phủ nhận điều đó. Trong tương lai tôi sẽ còn tái sanh nữa, không ai chối cãi đặng và giờ đây chính tôi đang hiện diện tại chỗ này, chắc như vậy".

Về quá khứ, chỉ có kiếp sống khi đó là thực tế còn kiếp vị lai và hiện tại thì không thực tế. Trong tương lai, chỉ có kiếp đó là thực tế còn những kiếp quá khứ và hiện tại thì không. giờ đây, kiếp hiện tại là thực tế còn những kiếp quá khứ và vị lai thì không.

Thực ra kẻ nào thấu rõ sự liên quan của các Nhân và Duyên (Patticca-Samuppàda), kẻ đó đã thấy rõ chơn lý. Cũng như người ta vắt sữa con bò cái, sữa để lâu trở thành kem, thành bơ, thành mỡ. Rồi đem đun sôi nó ra thành bọt mỡ. Nói về kiếp quá khứ cũng vậy. Nó chỉ thực tế hồi thời kỳ đó và không thực đối với hiện tại và vị lai.kiếp vị lai cũng thực tế sau này nhưng không thật đối với quá khứ và hiện tại. Kiếp hiện tại chỉ thực tế lúc này nhưng đối với quá khứ và vị lai thì không.

Đó là những chuyện nhân gian mà thôi, là một cách lý luận, một lề lối giải thích. Theo sự phỏng đoán, là những sự việc tầm thường. Đấng Toàn Giác cũng dùng những danh từ (trong các trường hợp) nhưng không khi nào Ngài để bị sa vào cái bẫy ngôn ngữ".

S.42 - "Như thế, khi nào chưa thấu rõ năm uẩn: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, chưa thấu rõ tư cách sanh diệt của chúng, người có thể nghĩ rằng: "Đức Chánh Biến Tri sẽ còn tiếp tục (tồn tại) sau khi nhập diệt. Hoặc giả Ngài sẽ không tiếp tục (mất luôn), v.v..."

HAI QUAN NIỆM CỰC ĐOAN

A III (61) - "Đối với kẻ nào tin tưởng rằng căn bản của đời sống (cái ngã) và xác thân là một, kẻ đó không sao thành đạt được đạo quả thánh nhân. Trái lại kẻ nào cho rằng cái ngã khác biệt vơí xác thân, kẻ đó cũng không đi đến đạo quả bao giờ.

Đấng Toàn Giác đã chánh hai lối cực đoan đó và trọn con đường đi giữa (Trung đạo)". Và Ngài tuyên bố:

NHÂN QUẢ LIÊN QUAN (Paticca-Samupàda)

"Từ chỗ tối mê "Vô Minh" (Avijjà) sanh ra sự hành vi tạo tác vô ý thức, "Hành" (Sankhàrà). Từ "Hành" sanh ra sự biết mình nằm trong bụng mẹ, "Thức" (Vinnàna). "Thức" gây ra sự phối hợp tinh thần và vật chất, "danh sắc" (nama rùpa). Danh sắc tạo ra 6 căn, "Lục căn" (Chalàyatana). Lục căn làm cho biết cảm giác khi đụng chạm (về thân xác hoặc tâm lý), "Xúc" (Phasso). Xúc sanh ra cảm đặng, "Thọ" (Vedanà). "Thọ" làm phát sanh ra sự khao khát, "Ái" (Tanhà). "Ái" sanh ra sự quyết luyết bám giữ đời sống, "Thủ" (upàdàna). "Thủ" phát động những diễn tiến về những hành vi tạo nghiệp, "Hữu" (Kamma Bhava). Do "Hữu", có cái thai bào đi "tái sanh" (Jàti). Và vì có "tái sanh" nên phải gánh lấy những thảm hoạ: già nua, tử liệt (Jaràmarana) và sầu khổ, khóc than, đau đớn, thất vọng.

Đó là chân lý cao siêu về nguồn gốc sự Khổ"

S.12 (6) - "Tuy nhiên, giới tử nào không còn mù quáng (vô minh) và đạt Giác Ngộ, thì giới tử đó chẳng tạo nghiệp nữa, bất cứ là tốt hay xấu, hoặc nghiệp đưa đến thế lực bất bải miễn (không ai bị bải chức được như vua chúa hay trời Phạm Thiên)".

A.III (61) - "Vì lẽ đó, khi vô minh bị dập tắt thì hành biến tan. Không có hành thì thức cũng chẳng phát sanh. Không có thức thì danh sắc cũng không có. Danh sắc bị diệt thì không có lục căn. Không lục căn thì chẳng có xúc. Xúc không có thọ cũng không phát sanh. Không thọ thì cũng chẳng có ái. Ái không có thì không có thủ. Thủ không có thì chẳng có hữu và nếu hữu không có thì cũng chẳng có tái sanh."

Và khi trường hợp tái sanh bị dập tắt, thì những thảm hoạ già nua, tử biệt, sầu khổ, khóc than, đau đớn, thất vọng cũng tiêu tan. Tư cách diệt tận nguồn đau khổ là thế ấy. Đây là chân lý cao siêu về sự diệt Khổ"

HIỆU LỰC CỦA NGHIỆP

M. 43 - "Thực ra vì chúng sanh bị vô minh che lấp, bị sa vào bẫy Ái dục, đi tìm kiếm nơi nầy đến nơi khác, nên mới phải bị tái sanh trong nhiều kiếp mới"

A. III - "Cái nghiệp phát sanh do lòng tham lam, sân hận, si mê, cái nghiệp xuất hiện từ đó và nguồn gốc cội rễ của nghiệp do đó mà ra.

Bất cứ chúng sanh xuất hiện tại đâu, cái nghiệp sẽ chín mùi tại đó. Nơi nào nghiệp chín mùi thì chúng sanh phải gặt hái quả báo, hoặc trong kiếp hiện tại, hoặc về cái kiếp sau".

NGHIỆP KHÔNG SANH QUẢ

M.43 - "Tuy nhiên, khi màn vô minh bị vẹt, trí tuệ bừng sáng phá tan lòng tham dục, thì trường hợp tái sanh không còn xảy ra nữa"

A.III (33) - "Những hành động không do lòng tham lam, sân hận, si mê thúc đẩy, những hành động như vậy, ví như cây thốt nốt bị nhỗ tận rễ lên khỏi đất không sao mọc lại được nữa".

A.III - "Trong chiều hướng đó, có người Chánh ngữ rằng Như Lai bày ra một lý thuyết về sự "Tiêu Diệt", Như Lai truyền bá một Giáo lý có tánh cách tiêu diệt và dạy hàng môn đệ học tập như thế"

Mà thật đúng như vậy! Như Lai hằng khuyến hoá về cách tiêu diệt. Nghĩa là tiêu diệt tham lam, sân hận, si mê, tiêu diệt những điều dữ và hành động xấu xa tội lỗi".

GIẢI THÍCH CỦA ĐẠI ĐỨC NYANATILOKA

Lý thuyết "nhân quả liên quan" (Paticca Samuppàda) là một giáo huấn theo định luật về mỗi vật phát sanh do sự phối hợp của tinh thần và vật chất (danh-sắc). Sự việc đã chứng minh rằng tất cả những hiện tượng tâm lý và vật chất trên thế gian huyền ảo này đều tuỳ thuộc vào sự hoạt động của các giác quan (Lục căn) gây ra muôn ngàn thống khổ, chớ không phải những tình trạng may rủi vu vơ mù quáng, mà là cuộc sống luôn luôn tuỳ thuộc vào những nguyên tố "Nhân và Duyên". Đây là điểm cốt yếu về Giáo lý của Đức Phật Thích Ca Gotama (mà không có một Tôn Giáo nào khác trên thế giới khám phá ra được).

Như thế gạt bỏ các yếu tố đó (mười hai nhân Duyên) thì những vật có liên quan tuỳ thuộc lẫn nhau chẳng còn lý do gì để tồn tại.

Kết luận, lý thuyết "Paticca Samuppàda - Duyên Sinh" rất cần thiết để làm sáng tỏ trong "Tứ Diệu Đế, chân lý thứ hai là nguyên nhân sự Khổ và chân lý thứ 3 là tư cách diệt Khổ". Thuyết đó giải thích từ nền móng hạ tầng lên tận điểm cao tột bằng hình thức của một triết lý nhận định sáng suốt. (Đức Phật khi còn là đức Bồ Tát phải mất 6 năm khổ hạnh để tìm ra manh mối của sợi chuỗi 12 cái khoen Nhân Duyên đó). Nhìn vào bản lược đồ sau đây, chúng ta có thể nhận định về sự liên quan tuỳ thuộc với nhau giữa từng kiếp sống quá khứ, hiện tại và vị lai.

BẢN LƯỢC ĐỒ

Kiếp quá khứ

1. Vô Minh (nguồn gốc của Tham, Sân, Si)

Kàma Bhava (

Diễn tiến của Nghiệp)

2. Hành (hành động tạo ra sự sống)

Kiếp hiện tại

3. Thức (Sự biết mình)

Uppatti Bhava

(Diễn tiến đưa đến tái sanh)

4. Danh-Sắc (Sự phối hợp tinh thần và vật chất)

5. Lục Căn

6. Xúc (Đụng chạm với sắc trần)

7. Thọ (Nhận lãnh tình cảm)

8. Ái (Tham dục)

Kamma Bhava

(Diễn tiến của Nghiệp)

9. Thủ (bám chặt đời sống)

10. Hữu (Diễn tiến của hành động)

Kiếp vị lai

11. Sanh

Uppatti Bhava

(Diễn tiến đưa tới tái sanh)

12. Tử

(những chi tiết trên đây mô tả cái vòng lẩn quẩn: Sanh tử, Tử sanh kéo dài triền miên vô cùng tận của chúng sanh)

Chân thành cám ơn Đại đức Giác Đồng đã gửi tặng phiên bản điện tử (Bình Anson, tháng 08-2001).

Chuyển Pháp Luân và Tứ Diệu Đế

Maha Thongkham và Huỳnh Văn Niệm soạn dịch

Tái bản năm 1995 tại Sài Gòn

Phần II - TỨ DIỆU ĐẾ (tiếp theo)

II-4b

CHÁNH TƯ DUY

"TƯ TƯỞNG CHƠN CHÁNH" (Sammà-Sankappa)

D.22 - "Vậy thế nào là "Chánh tư duy?". Đó là:

Tư tưởng không tham lam

Tư tưởng không không hiểm độc

Tư tưởng không không tàn bạo."

CHÁNH TƯ DUY THẾ GIAN VÀ CHÁNH TƯ DUY SIÊU THẾ GIAN.

M.117 - "Như Lai nói Chánh tư duy có 2:

Tư tưởng không tham lam,không hiểm độc, không tàn bạo được gọi là "Chánh tư duy thế gian" (lokiya sammà sankappa). Những tư tưởng ấy đem lại quả vui trên cõi thế.

Đàng khác, tuy cũng suy tưởng, cũng lý luận, cũng nhận định, cũng tranh biện, cũng thực hành, nhưng tâm trí (của bậc Thánh Nhơn) đã được hoàn toàn thanh lọc, không còn mang tính cách thế gian, mà chỉ hướng về "đuờng siêu việt".

Bát Chánh Đạo thể thức hoạt động về tâm lý đó (Vaci Sankhara) được gọi là "Chánh tư duy Siêu thế gian". Những tư tưởng đó không thuộc lãnh vực thế gian, chúng ở ngoài thế gian và hợp nhất với con đường siêu việt.

SỰ LIÊN QUAN GIỮA CHÁNH TƯ DUY VỚI CÁC CHI KHÁC

"Khi biết rõ tư tưởng nào trái với lẽ phải, là tà vạy, là tư tưởng nào đúng chân lý, người (hành giả) đã có "Chánh kiến" (bước 1). Lúc nào cố tránh được những tư tưởng xấu xa để đánh thức những tư tưởng cao thượng, người đã thực hành "Chánh tinh tấn" (bước 6). Và khi chế ngự được những tư tưởng xấu xa, người đem hết tâm lực trau giồi các tư tưởng chánh đáng thì đã được thực hành "Chánh niệm" (bước thứ 7).

Cả 3 chi trên, Chánh kiến, Chánh tinh tấn và Chánh niệm, luôn luôn có liên hệ với Chánh tư duy"

II-4c