Chuyển Pháp Luân

Chuyển Pháp Luân và Tứ Diệu Đế

Maha Thongkham và Huỳnh Văn Niệm

soạn dịch

dựa theo quyển "The Word of the Buddha"

của Hòa thượng Nyanatiloka

Tái bản năm 1995 tại Sài Gòn

Mục lục

Tiểu sử Hòa thượng Nyanatiloka

Lời Phi lộ

Nhận định của nhà Phật học A. Foucher

Phần I. Chuyển Pháp Luân

(Pháp sư Maha Thongkham giảng)

I.1 Bố cáo Chuyển Pháp Luân

I.2 Chuyển Pháp Luân

I.3 Luận về Khổ

I.4 Luận về Nguyên nhân của Khổ

I.5 Luận về sự Khổ diệt

I.6 Luận về Con đường diệt khổ

I.7 Luận về Trung đạo

I.8 Dịch nghĩa Kinh Chuyển Pháp Luân

I.9 Ba bậc trí tuệ

Phần II. Tứ Diệu Đế

(Huỳnh Văn Niệm dịch theo "Word of the Buddha" của HT. Nyanatiloka)

II.1 Khổ đế

II.2 Tập đế

II.3 Diệt đế

II.4 Đạo Đế

II.4.a Chánh Kiến

II.4.b Chánh Tư duy

II.4.c Chánh Ngữ

II.4.d Chánh Nghiệp

II.4.e Chánh Mạng

II.4.f Chánh Tinh tấn

II.4.g Chánh Niệm

II.4.h Chánh Định

Ghi chú: Trong phiên bản điện tử này, chúng tôi xin mạn phép biên tập và sắp xếp lại bố cục để quý độc giả dễ đối chiếu với bản Anh ngữ "The Word of the Buddha" của Hòa thượng Nyanatiloka (Bình Anson, tháng 08-2001).

Dù các Đấng Toàn Giác có xuất hiện trên thế gian hay không, những trạng thái giả tạm (Vô Thường), khốn quẩn (Khổ não) và chẳng có thực thể (Vô ngã) của vạn vật do nguyên nhân cấu tạo vẫn không thay đổi. -- ANGUTTARA NIKAYA III

ĐẠI ĐỨC NYANATILOKA

Trụ trì ngôi chùa Island Hermitage tại Dodanduwa (Tích Lan), ngài có quốc tịch Đức. Trước kia, ngài là giáo sư trường đại học Komazawa tại Tokyo, Nhật Bản, và cũng là tác giả của nhiều sách văn phạm về tiếng Pàli.

Ngài Hoà thượng Nyanatiloka Maha Thera thông suốt sâu rộng Phật Giáo Nguyên Thuỷ, đầy đủ đức tin, cách đây hơn nữa thế kỷ đã rời bỏ công danh sự nghiệp xuất gia tu theo Chánh Pháp và trở nên bậc cao tăng có tên tuổi nhất thế giới. Những tác phẩm về Phật Giáo của Ngài rất nổi tiếng và thu hút rất nhiều độc giả Châu Âu.

Nội dung quyển CHUYỂN PHÁP LUÂN gồm những huấn ngữ lâu đời nhất được xem như lời dạy của chính Đức Phật Thích Ca Gotama đã thuyết ra cách đây hơn 2500 năm.

Đây là lần đầu tiên Chánh Pháp được diễn tả một cách liên tục một cách rõ ràng về những điểm căn bản của đạo Phật hầu giúp ích cho các bậc hành giả chọn được cây danh mộc trong đám rừng Phật Giáo phức tạp bao la trên khắp miền đông Á.

Đại-đức Nyanatiloka - Một tấm gương cao cả trong Phật-Giáo

Thuộc quốc-tịch Đức, ngài mang tên thật là Anton Gueth, con của giáo-sư A. Gueth, sanh năm 1878 tại Wiesbaden, thuộc miền Tây Đức. Sau khi tốt-nghiệp đại-học, ngài hướng chuyên-môn về âm-nhạc, dưới sự điều-khiển của giáo-sư Iwan Knor, tại bảo-tàng viện Francfort, và sự dìu-dắt của nhạc-sĩ lão-thành C. Marie Widor, giám-đốc bảo-tàng viện Balê. Trong khi đeo đuổi theo nghệ-thuật và khoa bác-ngữ-học, nhờ hoạt-động cô-lập trong nơi thanh-vắng, tâm-trí ngài bị lôi cuốn về Huyền-Học, làm phát-triển khoa Triết-Lý song-song với nghệ-thuật âm-nhạc hòa tấu.

Bất thần, ngài lìa khỏi Balê bỏ hết công-danh sự-nghiệp và xuất-hiện tại Ấn Độ sau một cuộc viễn-du kham-khổ khắp những xứ Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, vùng Cận Đông, Ai Cập, Syrie và Tích Lan.

Tới Ngưỡng Quang (Rangoon), vào năm 1903, ngài xin xuất-gia Sa Di trong Phật-Giáo và năm sau thọ Cụ-Túc Giới tỳ-khưu. Ở đây, luôn-luôn ngài bắt liên-lạc với phong-trào Phật-Giáo trong nước Đức. Tên tuổi ngài đứng hàng đầu các nhà bác-học sưu-tầm Phật-Giáo. Phải cần một tiểu-sử đặc-biệt mới kể lại hết công-trình hy-sinh về hoạt-động của ngài cho Chánh Đạo. Đối với người Đức, cuộc sinh-hoạt của ngài trở thành một câu chuyện thần-thoại. Vì ít ai biết tông-tích của ngài ngoài pháp-danh ghi trên nhiều tác-phẩm. Giá-trị của những tác-phẩm ấy đủ chứng-minh rằng ngài là một thiện-trí-thức rất uyên-thâm về Giáo-Lý chân-truyền của Đức-Phật Thích-Ca Gotama. Nhờ sự sưu-tầm của ngài mà một số người Đức thông-hiểu Phật pháp.

Đại đức Nyanatiloka là người sáng-tác nhiều hơn bất cứ nhà bác-học Âu Châu nào, những bản dịch về kinh điển Pali. Người ta đánh-giá quan-trọng những tác-phẩm đó, không phải dựa theo tài Bác Ngữ Học của ngài, mà căn-cứ vào đạo-đức thâm sâu, nội-tâm minh-triết của một hành-giả nhiệt-thành vì đạo. Cho đến nhà phê-bình nghiêm-khắc như bác-sĩ P. Dahike cũng phải công-nhận, năm 1920, trên tờ nguyệt-san bằng tiếng Đức Neubuddhistische Zeitschrijt:

"Ngài Nyanatiloka có thể được xem như nhà sưu-khảo Phật-Học lỗi-lạc nhất của thời-đại. Những bản dịch của ông đều đúng theo văn-hóa cao-thâm của chúng ta và đáng cho mọi người xem qua".

Những bản dịch chánh của Đại đức Nyanatiloka là: 5 bản về Tăng Nhất A Hàm (Anguttara Nikaya), 2 bản Na Tiên Di Lan Đà (Milinda Panha), Con Đường Thanh Tịnh (Visuddhi Magga), Văn-Phạm Pãli, Kệ-Ngôn của Đức Phật, Tự-Điển Pãli/Đức, vân-vân ...

Năm 1909, dưới sự hướng-dẫn của ông Walter Markgral, một nhóm Phật-tử Đức và Ý họp nhau xây dựng một ngôi chùa tại Thụy Sĩ, thuộc Ý, và thỉnh ngài làm trụ-trì. Qua năm 1910, ngài rời đảo Tích Lan vào tháng giêng và nhờ sự giúp-đỡ của nhà xuất-bản, ông Bignami, đưa đến vùng núi Alpes dựng lên một ngôi tịnh thất gần Lugano. Có rất nhiều khách đến viếng ngài, nhưng chỉ một số ít tìm theo Phật-Giáo. Đại đức Nyanatiloka có sang Turin, Naples, Rome, và với bộ áo cà-sa màu vàng, ngài vào viếng nhà thờ St-Pierre.

Sau ba tháng sống trong vùng sa-mạc tuyết giá Bắc Phi, ngài được người Pháp, ông Bergier, thỉnh về ẩn-dật tại Lausanne, trong một tịnh thất có phòng thư-viện và kim-thân Phật thếp vàng. Bên ngoài, những di-huấn của Đức Phật được ghi trên vách để cho hằng ngàn du-khách đến xem mỗi ngày.

Nhờ sự giúp-đỡ của một số thí-chủ nhiệt-thành, hoạt-động của vị sa-môn người Đức được phát-triển khả-quan. Số giới-tử gia-tăng và lần đầu tiên một người Âu Châu xin xuất-gia Sa-Di.

Năm 1911, Đại đức Nyanatiloka trở qua Tích Lan, dắt theo nhiều giới-tử người Đức và đến an-trụ trên voi đảo Ratgama, tại Dodanduwa. Ngài thu-nạp thêm một số tín-đồ thuộc các quốc-tịch: Đức, Mỹ, Tây Tạng, Tích Lan, đều thọ-trì giới bổn của Phật-Giáo Nguyên-Thủy. Chính tại nơi thanh-vắng này, ngài hoàn-tất nhiều sáng-tác và bản dịch về kinh điển Nam Phạn.

Năm 1914, đệ nhất thế-chiến bùng nổ và một đêm, trung-tâm Hoằng-Pháp của ngài bị quân-lính bao vây bắt ngài cùng số đệ-tử Đức đem đi tống-giam vào ngục-thất. Năm sau 1915, nhóm tù-nhân được chuyển sang Úc Châu. Năm 1916, được cấp giấy thông-hành hồi-hương, nhưng Đại đức Nyanatiloka tìm cách sang Trung Quốc và nhờ sự giúp-đỡ của bà Forster đưa đến Thượng Hải. Ngài lần mò xuống Vân Nam tìm trú-ẩn trong một ngôi chùa theo phái Nam Tông, rồi sau đó di-chuyển tới Trùng Khánh, gần biên-giới xứ Tây Tạng. Tại đây, ngài không được phép đi xa hơn nữa, và năm 1917, do sự mách-bảo của viên sứ-thần Anh kết tội ngài làm gián-điệp, nên bị bắt đem đi hạ-ngục không cần tuyên-án.

Đại đức Nyanatiloka là người Đức duy-nhất bị giam tại khám đường Hàng Châu, và ngài đã trải qua một thời-kỳ bị hành-hạ khổ-sở nhất trong đời. Đến năm 1919, ngài mới được trả tự-do, trong dịp trao đổi tù-binh chiến-tranh do Hội Hồng-Thập-Tự chăm sóc, và được đưa về Đức ngụ nơi nhà một người anh ở gần thành Hambourg. Rồi sau đó, ngài đến an-trú trên miền Bắc nước Đức, trong ngôi tịnh thất đủ tiện-nghi của một bà tín-nữ giàu có, sau này trở thành ni-cô với pháp-danh là Uppalavana, theo ngài hành đạo trên đảo Tích Lan.

Năm 1920, ngài trở sang Á Châu, nhưng không được phép lên Tích Lan, nên phải tiếp-tục cuộc hành-trình đến Đông Kinh. Tại đây, nhờ gây cảm-tình với nhiều bạn thân người Nhật, ngài được một ghế giáo-sư tại Đại-Học Đường Kumazava. Mãi tới năm 1926, ngài mới được người Anh cấp chiếu khán trở về Tích-Lan sau 12 năm vắng mặt. Mấy hôm trước khi rời Nhật Bổn, có tất cả 15 cuộc lễ tiễn đưa ngài tại ba thành phố lớn: Tokyo, Kyoto, Osaka. Với sự bền tâm nhẫn-nại, một dạ chẳng sờn, Đại đức Nyanatiloka tiếp-tục phụng-sự Phật-Giáo Chân Truyền và được các giới Phật-tử trên thế-giới yêu đương sùng-mộ. Đến lượt thế chiến thứ hai, ngài bị tập-trung thêm một lần nữa và chỉ được trở lại với đảo Dodanduwa vào năm 1946 để kết-thúc những tháng năm còn lại trong xứ Tích Lan.

PHI LỘ

Cũng như nước trong biển cả chỉ có một vị mặn mà thôi

Mùi vị duy nhất của Chánh Pháp là sự giải thoát. -- PHẬT NGÔN

Trong một Tôn Giáo, danh từ "tín đồ" thường được sử dụng để ám chỉ khối lớn những phần tử ngoan đạo, gia nhập cộng đồng tín ngưỡng, vì thấy, vì nghe những hoạt động của các nhà truyền giáo, hoặc những người vào đạo trước mình.

Nhưng trên thực tế và cũng trong muôn một, ít ai thấu rõ mục đích cốt yếu của vị Giáo Chủ sáng lập ra Tôn Giáo đó. Sự kiện này tạo cơ hội cho một giai cấp lợi dụng sự mê tín của kẻ khác để thủ lợi và một giai cấp đông đảo hơn gấp muôn lần bị người lợi dụng mà không hay biết. Nhưng khi Tôn Giáo được bành trướng phong phú chừng nào thì giai cấp kể trên phát triển mạnh mẽ chừng nấy.

Số lớn các nhà lãnh đạo tinh thần ít khi nói đến những yếu tố căn bản liên quan tới Giáo lý về đường lối cứu cánh mà thường hay đề cập đến những nghi lễ hoặc giáo điều nhằm mục đích thu hút tín đồ vì lợi ích riêng tư của mình.

Đạo Phật quan trọng nhất thế giới. Khối tín đồ cũng đông đảo nhất, nên phải lâm vào tình trạnh như vầy là lẽ tự nhiên.

Đức Phật nói Giáo Pháp là con đường khó đi. Trong kinh trung A Hàm (Majjhimà Nikayà). Ngài có thuyết:

"Rồi Như Lai khám phá ra chơn lý cao thâm huyền diệu đó, rất khó lãnh hội, khó thông suốt. Nó đem lại an vui tuyệt đối, nhưng không thể thành tựu bằng lý luận, mà chỉ có bậc hiền triết mới thấu rõ".

Hiện nay số đông người tu Phật chúng ta ví như kẻ đi tìm trái ngọt mà ăn. Nhưng khi vào được trong vườn thì lại lo quan sát địa thế của miếng vườn, thưởng thức cỏ, cây, hoa lá ... nên không tìm đâu ra trái. Chỉ có những hành giả chân thành mong thoát khổ, mới thật tâm tìm kiếm quả ngon của đạo bằng pháp hành Thiền Định. Vì học nhiều tin bướng mà không hành thì đạo quả cũng chẳng thành.

Hiện nay phong trào Thiền Định đang phát triển mạnh mẽ trong Ấn độ giáo và Phật Giáo. Nhưng hễ số người học Thiền gia tăng thì các vị Thiền Sư cũng thêm đông đảo. Mỗi vị bày ra một phương thức riêng về đường lối hành đạo, cho đó là đúng quy tắc của Đức Phật và hiện hữu nhất. Ngặt nổi chúng ta đều là phàm nhân nên khó bề nhận định chánh tà.

Đại đức Nyanatiloka dày công chọn lọc, trích ra từ tạng kinh Pàli, những huấn ngữ đầu tiên của đức Thế Tôn thuyết tại vườn Lộc Giả (Isipatana) trong thành Ba La Nại (Bénarès) để độ 5 ông Kiều Trần Như, nhằm mục đích giải thích rõ rệt từng chi tiết những Pháp căn bản liên quan đến Thiền Định.

Tất cả nội dung quyển "Chuyển Pháp luân" đều chú trọng về 4 Pháp: Tứ Diệu Đế, Thập nhị Duyên khởi, Bát Chánh Đạo, trong đó có pháp hành độc đáo là Tứ Niệm Xứ.

Đặc biệt là Đại đức Hòa thượng Niyanatiloka đã dựa theo Vi Diệu Pháp (Abhidhamma) để mô tả rõ rệt những câu Phật ngôn về tứ đại, ngũ uẩn và pháp hành Tứ Niệm Xứ. Để cho hành giả dễ bề kiểm soát đường lối của mình cho khỏi lầm lẫn.

Và chẳng ai có thể phủ nhận phương pháp chánh đáng của Đấng Thiên Nhân Sư, thầy của cả Chư Thiên và nhân loại, là Đức Phật Thích Ca Gotama.

Nội dung quyển Chuyển Pháp Luân không có những tích truyện để thu hút độc giả mà chỉ gồm những pháp quan trọng về Thiền Định nhằm đem lại lợi ích cho những ai thật tâm muốn đi sâu vào đạo để thưởng thức mùi vị của đạo.

HUỲNH VĂN NIỆM

"Cửa vô sanh bất diệt đã rộng mở.

Những ai có mắt muốn thấy, có tai muốn nghe hãy ráng chú tâm và tin tưởng " -- MAJJHIMA NIKAYA

NHẬN ĐỊNH CỦA NHÀ PHẬT HỌC A. FOUCHER

"Trên thế gian có hai hạng người vĩ đại với lý tưởng trái nghịch nhau. Một bên là kẻ mạnh đi chinh phục đất đai bằng võ lực để bành trướng đế quốc. Một bên là số rất ít những bậc hiền triết xây dựng Giáo lý không còn sự sợ hãi chi phối và thấm nhuần tình thương rộng lớn. Đó là những bậc đại hiền ví như ngọc đèm từ xa rọi sáng con đường để giúp đoàn lữ khách dài vô tận tìm thấy nẻo đi.

Và trong số đó có Đức Phật thích Ca Gotama đã xuất hiện tại trung Ấn độ cỡ 500 năm trước Công nguyên.

Những du khách có dịp đến viếng miền đông Á đều chứng minh rằng bậc vĩ nhân này (Đức Phật) không có viết lách và để lại văn tự nào cả. Nhưng một khối lượng to lớn kinh điển hoặc được in trên giấy, khắc trên mặt đá hay viết trên lá buôn, ghi lại những lời vàng ngọc của Ngài đã thuyết ra bằng 10 thứ sinh ngữ: Singhalais, Miến Điện, Thái lan, Cao Miên, Ai Lao, Tây Tạng, Mông Cổ, Mãn Châu, Trung Hoa, Nhật Bổn và nhiều bản dịch bằng tiếng Âu châu. Hằng ngày vô số tín đồ các xứ đó nhiệt thành sùng bái, tụng niệm những huấn ngữ của Ngài.

Con người đó (Đức Phật) chẳng có chiếc ngai vàng, nhưng đế quốc tinh thần của Ngài lan rộng hàng trăm triệu tâm hồn.

Một con người mà miền trung Ấn độ đã có dịp thấy đi khất thực trên đường phố lại được biểu lộ bằng những pho tượng vàng son ngồi chễm chệ oai nghi trên ngôi điện trang nghiêm rực rỡ, bao phủ khói hương trầm. Cho đến những người không theo đạo Phật cũng phải công nhận đức Thích Ca Mâu Ni là một khuôn mặt vĩ đại, vô cùng từ tốn, được khắp hoàn vũ tuyên dương.

Ai nấy đều phải cảm phục Đức Phật đã sáng tạo ra một Giáo lý độc đáo trên thế giới và đã xây dựng một cộng đồng đạo đức còn rạng rỡ cho tới ngày nay."

A. FOUCHER

Chân thành cám ơn Đại đức Giác Đồng đã gửi tặng phiên bản điện tử (Bình Anson, tháng 08-2001).

Chuyển Pháp Luân và Tứ Diệu Đế

Maha Thongkham và Huỳnh Văn Niệm soạn dịch

Tái bản năm 1995 tại Sài Gòn

Phần I - CHUYỂN PHÁP LUÂN

I-1

BỐ CÁO KINH CHUYỂN PHÁP LUÂN

DHAMMACAKKAPPVATTANASUTTÀRAMBHO

Anuttaram abhisambodhim sambujjhitvà tathàgato. Pathamam yamadesesi, dhammacakkam anuttaram. Sammadeva pavattento loke appativattiyam.

Đức Như Lai là Đấng Giáo Chủ, đã chứng bậc Vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, những pháp trong thế gian chẳng ai hành được, Ngài có thể làm cho hành theo được rất chơn chánh.

Yathàkkhàtà ubho antà, patipattica majjhimà. Catùsvàriyasaccesu, visuddham nànadassanam.

Ngài chuyển Pháp Luân lần đầu giảng giải về 2 pháp thái quá, là pháp thấp thỏi, cùng con đường Trung đạo và Trí tuệ hiểu thấy phân minh Tứ Diệu Đế là trí tuệ thanh bạch.

Desitam dhammaràjena. Sammàsambodhikittanam. Namena vissutam suttam.

Nay tôi tụng kinh Chuyển Pháp Luân của đức Chánh Biến Tri, là bậc Pháp vương đã diễn giải chắc chắn.

Dhammacakkappavattanam. Veyyàkakaranapàthena, sangìtantam bhanàmase.

Kinh ấy công bố về quả Chánh Biến Tri, mà các bậc A Xà Lê đã hội họp kết lập, chỉnh đốn theo Phạn ngữ (Pali) bằng văn thường, không lẫn lộn kệ ngôn.

I-2

KINH CHUYỂN PHÁP LUÂN

DHAMMACAKKAPPAVATTANASÙTRA

Evam me sutam.

Tôi (tên là A Nan Đa) được nghe lại như vầy:

Ekam samayam bhagavà bàrànasiyam viharati isipatane migadàye.

Thưở đức Thế Tôn ngự tại rừng Hưu (Isipatanamigadayavana) gần thành Bàrànasì.

Tatra kho bhagavà pancavaggiye bhikkhù àmantesi.

Đức Thế Tôn một hôm gọi 5 thầy Tỳ Khưu, ngụ nơi ấy, dạy rằng:

Dveme bhikkhave antà pabbajitena na sevitabhà.

Này các thầy Tỳ Khưu! Hai pháp thái quá, là pháp tu thấp thỏi. Những bậc xuất gia, chẳng nên xu hướng theo, chẳng nên hành theo.

Katame dve?

Hai pháp thái quá ấy, thế nào?

Yo càyam kàmesu kàmasukhallikà nuyogo hìno, gammo.

Một là pháp làm cho thân tâm quyết luyến theo tình dục, pháp hèn hạ.

Pothujjaniko, anariyo.

Pháp của kẻ thế, pháp của phàm nhơn, chẳng phải của bậc cao nhơn.

Anatthasanhito.

Chẳng có lợi ích chi.

Yocàyam attakilamathànuyogo dukkho.

Hai là, pháp làm cho khổ khắc thân tâm, nhân làm cho thân hình đau đớn

Anariyo.

Chẳng phải là pháp của bậc cao nhơn.

Anatthasanhito

Chẳng có lợi ích chi.

Ete kho bhikkhave ubho ante anupagamma majjhimà patipatà. Tathàgatena. Abhisamnuddhà cakkhukaranì nànakaranì upsamàya abhinnàya sambodhàya nibbànàya samvattati.

Này các thầy Tỳ Khưu! Sự tu hành theo con đường giữa, không thiên theo 2 con đường thái quá ấy, mà Như Lai đã được đại ngộ, là pháp làm cho phát sanh, sự thấy biết phân minh, sự an tịnh có trí tuệ, sự hiểu biết chơn chánh, sự dứt khổ.

Katamà casà bhikkhave majjhimà patipadà tathàgatena abhisambuddhà cakkhukatanì nànakaranì upasamàyasambodhàya nibbàya samvattati.

Này các thầy Tỳ Khưu! Phép tu hànhh theo con đường giữa, mà Như Lai đã được đại ngộ, là sự tu hành cho pháp sanh trí tuệ nhãn, sự hiểu biết phân minh chính xác, sự an tịnh có trí tuệ, sự hiểu biết chơn chánh, sự dứt khổ ấy là thế nào?

Ayameva ariyo atthangiko maggo

Là Bát Chánh Đạo, pháp như con đường có 8 chi cao thượng.

Seyyathidam?

Bát Chánh Đạo ấy thế nào?

Sammàditthi, Sammàsankappo, Sammàvàcà, Sammàkammanto, Sama-àjìvo, Samàvàyamo, Sammàsati, Sammàsamàdhi

Thấy hiểu chơn chánh, Suy nghĩ chơn chánh, Nói lời chơn chánh. Nghề nghiệp chơn chánh, Nuôi mạng chơn chánh, Tinh tấn chơn chánh, Tư tưởng chơn chánh, Định Tâm chơn chánh.

Ayamkho sà bhikkhave majjhimà patipadà tathàgatena abhisambuddhà cakkhukaranì nànakaranì upasamàya abhnnàya sambodhàya nibbànàya samvattati.

Này các thầy Tỳ Khưu! Bát Chánh Đạo là con đường giữa, mà Như Lai đã đi và được đại ngộ, là sự tu hành theo, cho đặng phát sanh tuệ nhãn, sự hiểu biết phân minh thật tướng, tu cho đặng sự an tịnh, cho có trí tuệ, cho đặng hiểu biết chơn chánh, cho đặng dứt khổ.

Idam kho pana bhikkhave dukkham ariyasaccam jàtipi dukkhà, jaràpi dukkhà, byâdhipi dukkhà, maranampi dukkham, (soka parideva dukkhado ma nassupàyàsàpi dukkhà) appiyehi sampayago sukkho, piyehi vippayogo dukhho, yampiccham na labhati, tam po dukkham.

Này các thầy Tỳ Khưu! Sanh, là sự hội hợp Ngũ Uẩn, là nhân đem đến sự khổ. Lão là sự già cả yếu đuối, cũng là nhân đem đến sự khổ, bịnh là sự đau ốm, cũng là nhân đem đến sự khổ. Tử là sự tan rãn Ngũ Uẩn, cũng là nhân đem đến sự khổ. Uất ức, bực tức trong lòng, không bày tỏ ra được, cũng là nhân đem đến sự khổ. Không ưa mà hợp, cũng là nhân đem đến sự khổ; ưa mà phải lìa, cũng là nhân đem đến sự khổ.

Sankhittena pancuppàdànakkhandhà dukkhà.

Các sự thống khổ đầu hết có sanh khổ ấy, gọi là Khổ Diệu Đế.

Idam kho pana bhikkhave dukkhasamudayam ariyasaccam yàyam tanhà ponobbhavikà nandiràgasahagatà.

Này các thầy Tỳ Khưu! Sự thương muốn hằng tạo ra kiếp thoát sanh mới, do bởi tình dục là mối ham muốn trong lòng, thường thường ưa thích điều vui sướng theo các cảnh giới. Sự thương muốn ấy là thế nào?

Tatra tatràbhinandinì seyyathi damkàmatanhà bhavatnhà vibhavatannhà.

Sự thương muốn ấy là:

- ca má tanh ha (kàmatanhà): Ái dục trần thế dục giới.

- phá qua tanh ha (bhavatanhà): Ái dục sanh trong sắc giới (vì thường kiến).

- quí phá quá tanh ha (vibhavatanhà): Ái dục sanh trong vô sắc giới (vì đoạn kiến).

Có 3 sự thương muốn ấy gọi là Khổ Tập Diệu Đế.

Idam kho pana bhikkhave dukkhanirodhayam ariyasaccam yo tassàyeva tanhàya asesaviràganirodho càgopatinis saggo mutti anàlayo.

Này các thầy Tỳ Khưu! Cách dứt khỏi sự thương muốn, chẳng còn dư sót do nhờ Bát Chánh Đạo. cách tránh khỏi Ái dục chẳng còn dư xót, do nhờ Bát Chánh Đạo ấy, gọi là Diệt Khổ Diệu Đế.

Idam kho pana bhikkhave dukkhanirodhagàminì patipadà ariyasaccam ayameva ariyo atthangiko maggo seyyathìdam samàditthì sammàsankappo sammvàcà sammàkammanto sammaààjìvo sammàvàyâmo sammàsati sammàsamàdhi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Bát Chánh Đạo cao thượng ấy là thế nào? Là: Hiểu biết chơn chánh, Suy nghĩ chơn chánh, Nói lời chơn chánh, Nghề nghiệp chơn chánh, Nuôi mạng chơn chánh, Tinh tấn chơn chánh, Tư tưởng chơn chánh, Định tâm chơn chánh.

Bát Chánh Đạo ấy gọi là Diệt Khổ Đạo Diệu Đế.

1. Idam dukkham ariyasaccan ti me bhikkhave pubhe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàpi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà udapàdi, àloko udapàdi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được nghe, được hiểu rằng: Đây là Khổ Diệu Đế như thế .

2. Tam kho padidam dukkham ariyasaccam parinneyan ti me bhikkhave pubhe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàpi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà udapàdi, àloko udapàdi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được nghe, được hiểu rằng Khổ Diệu Đế nầy, nên ghi nhớ bằng Trí tuệ như thế .

3. Tam kho padidam dukkham ariyasaccam parinnatan ti me bhikkhave pubhe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàpi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà udapàdi, àloko udapàdi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được nghe, được hiểu rằng Khổ Diệu Đế nầy, Như Lai đã ghi nhớ được rồi như thế .

4. Idam dukkhasamudayam ariyasaccan ti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàdi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà upadàdi, àloko udapàdi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được nghe, được hiểu rằng: Đây là Khổ Tập Diệu Đế như thế.

5. Tam kho panidam dukkhasamudayam ariyasaccam pahàtabban ti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàdi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà upadàdi, àloko udapàdi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được nghe, được thấy, hiểu rằng: Khổ Tập Diệu Đế này phải dứt trừ như thế.

6. Tam kho panidam dukkhasamudayam ariyasaccam pahìnan ti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàdi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà upadàdi, àloko udapàdi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được nghe, được thấy, được hiểu rằng: Khổ Tập Diệu Đế này Như Lai đã hành được phân minh như thế.

7. Idam dukkhanirodham ariyasaccan ti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàdi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà upadàdi, àloko udapàdi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được nghe, được hiểu rằng: Đây là Khổ Diệt Diệu Đế như thế.

8. Tam kho panidam dukkhanirodham ariyasaccam sacchikàtabhan ti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàdi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà upadàdi, àloko udapàdi

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được thấy, hiểu rằng: Khổ Diệt Diệu Đế này, phải hành cho phân minh như thế.

9. Tam kho panidam dukkhanirodham ariyasaccam sacchikàtan ti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàdi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà upadàdi, àloko udapàdi

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được thấy, hiểu rằng: Khổ Diệt Diệu Đế này, Như Lai đã hành cho phân minh như thế.

10. Idam dukkhanirodhagàminì patipadà ariyasaccan ti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàdi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà upadàdi, àloko udapàdi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được thấy, hiểu rằng: Đây là Diệt Khổ Đạo Diệu Đế như thế.

11. Tam kho panidam dukkhanirodhagàminì patipadà ariyasaccam bhàvetabban ti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàdi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà upadàdi, àloko udapàdi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được thấy, được hiểu rằng: Diệt Khổ Đạo Diệu Đế này, phải hành cho tăng tiến như thế.

12. Tam kho panidam dukkhanirodhagàminì patipadà ariyasaccam bhàvitan ti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhum udapàdi, nànam udapàdi, pannà udapàdi, vijjà upadàdi, àloko udapàdi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Tuệ đã thấy rõ phát sanh, tuệ biết rõ đã phát sanh, tuệ biết không sai lầm phát sanh, tuệ đoạn tuyệt hoài nghi phát sanh, tuệ diệt vô minh phát sanh đến Như Lai rồi.

Trong các pháp mà lúc đầu Như Lai chưa từng được thấy, được hiểu rằng: Diệt Khổ Đạo Diệu Đế này, Như Lai đã hành cho tăng tiến rồi như thế.

Yàvakivanca me bhikkhave imesucatùsu ariyasaccesu evam tiparivattam dvàdasàkàram yathàbhùtam nànadassanam na suvisuddham ahosi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Bao giờ tuệ biết rõ, thấy rõ theo lẽ chánh, ba luân, mười hai thể vận chuyển trong Tứ Diệu Đế ấy chưa phát sanh trong sạch đến Như Lai.

(Ba luân là: Tuệ thấy rõ Diệu đế, Tuệ thấy rõ "sự" trong Diệu Đế. Tuệ thấy rõ "sự" trong Diệu Đế đã hành rồi, trong 3 luân ấy vận chuyển như bánh xe. Mỗi Diệu Đế có 3 luân, bốn Diệu Đế thành: 3x4=12 thể )

Neva tàvàham bhikhave sadevake loke samàrake sabramake sassamanabramaniyà pajàya sadevamanussàya anuttaram sammàsambodhim abhisambuddho paccannàsim.

Này các thầy Tỳ Khưu! Trong khi Như Lai chưa có sự hiểu biết cao siêu hơn trong các thế giới luôn cả cõi trời, cõi Ma Vương, cõi Phạm Thiên, trong vòng nhất thiết, chúng sanh, luôn cả bậc Sa Môn và Bà La Môn, thì Như Lai cũng chưa gọi mình là bậc chứng quả Chánh Biến Tri vậy.

Yato ca kho me bhikkhave imesu catùsuariyaccsu tiparivattam dvàdasàkàram yathàbhùtam nànadassanam suvisuddham ahosi.

Này các thầy Tỳ Khưu! Khi nào tuệ biết rõ, thấy rõ theo lẽ chánh, có ba luân, mười hai thể theo trong Tứ Diệu Đế ấy đã phát sanh trong sạch đến Như Lai.

Athàham bhikkhave sadevake loke samàrake sabramake sassamanabràmaniyà pajàya sadevamanussàya anuttaram sammàsambodhim abhisambuddho ti paccannàsim.

Này các thầy Tỳ Khưu!Thì Như Lai được gọi là bậc Vô Thượng Chánh Biến Tri vì trong các thế giới luôn những cõi trời, cõi Ma Vương, cõi Phạm Thiên, trong vòng nhất thiết chúng sanh, luôn cả bậc Sa Môn và Bà La Môn, cùng chư nhơn và ngoài hạng người ra nữa, chẳng có sự hiểu biết nào, cao siêu hơn sự hiểu biết của Như Lai.

Nananca pana me dassanam udapàdi akuppà me vimutti, ayamantimà jati natthi dàni punabbhavoti.

Tuệ biết rõ, thấy rõ đã phát sanh cho nên Như Lai sự giải thoát phiền não của Như Lai chẳng còn lay động biến đổi nữa, kiếp này là kiếp chót, từ đây Như Lai chẳng còn thọ sanh ra kiếp khác nữa

Idamavoca bhagavà attamanà panca vaggiỳa bhikkhù bhagavato bhàsitam abhinandunti.

Đức Thế Tôn giải kinh "Chuyển Pháp Luân" rồi, năm thầy Tỳ Khưu phát lòng hoan hỷ vô hạn.

Imasmimca pana veyyàkaranasmim bhannassa virajam vìtamalam dhamma cakkhum udapadi, yamkinci samudayyadhammam sabbantamnirodhadhamman ti.

Trong khi đức Như Lai giảng giải về kinh vô kệ này, thì pháp nhãn là đạo Tu đà hườn, đạo diệt trừ bụi nhơ là tình dục, phát sanh đến Kiều Trần Như, ngài đã biết rõ: Cái chi có tánh cách sanh tự nhiên, đều có tánh cách diệt tự nhiên.

Pavattile ca bhagavatà dhammacakke bhummà devà sadamanussà vesum etam bhagavatà bàrànàsiyam isipatane migadàya anuttaram dhamma – cakkam pavattitam appativattiyam samanena và bràmanena và devenavà màrena và bramunà và kenaci và lokasmin ti.

Khi đức Như Lai giảng giải kinh Pháp Luân vừa dứt, tất cả Chư Thiên ngự trên địa cầu bèn ca tụng rằng, bánh xe pháp này là bánh xe vô thượng, những Sa Môn, Bà La Môn, Chư Thiên, Ma Vương, Phạm Thiên hoặc một bậc nào trong thế giới đều không diễn giải được. Chỉ có đức Như Lai Ngài đã diển giải rồi, trong rừng Isipatanamigadàyâ, gần thành Bàrànasì.

Bhummànam devànam saddhamsutvà càtummahàràyikà devà saddama nussàvesum: "etam bhagavatà bàrànasìyam isipatanamigadàyà anuttaram dhammacakkam pavattiyam appativattiyam samanena và bràhmanena và devena và màrena và brahmunà vàkenaci và lokasmin" ti.

Chư Thiên trong cõi Tứ Đại Thiên Vương được nghe tiếng ca tụng của chư thiên ngự trên địa cầu, rồi bèn đồng nhau ca tụng theo lời ngợi khen ấy.

Càtummahàràjikànam devànam saddam sutvà tàvatimsà devà sadamanussà vesum.

Chư thiên trong cõi trời Đạo Lợi được nghe tiếng của chư thiên trong cõi trời Tứ Đại Thiên Vương, rồi liền ca tụng y như thế ấy.

Tàvatimsànam devànam saddam sutvà yâmà devà saddamanussàvesum.

Chư thiên trong cõi trời Dạ Ma được nghe tiếng của chư thiên trong cõi trời Đạo Lợi rồi cũng đều ca tụng lời ngợi khen ấy.

Yàmànam devànam saddam sutvà tusidà devà saddamanussàvesum.

Chư thiên trong cõi trời Đâu Suất Đà được nghe tiếng của chư thiên trong cõi trời Dạ Ma, rồi cũng rập nhau ca tụng theo nữa.

Tusitànam devànam saddam sutvà nimmànaratì devà saddamanussàvesum.

Chư thiên trong cõi trời Hoá Lạc Thiên được nghe tiếng của chư thiên trong cõi trời Đâu Suất Đà rồi đồng thinh ca tụng tiếp theo.

Nimnànaratìnam devànam saddam sutvà paranimmitavasavattì devà saddamanussàvesum.

Chư thiên trong cõi trời Tha Hoá Tự Tại, được nghe tiếng của chư thiên trong cõi trời Hoá Lạc Thiên rồi đồng nhau ca tụng lời ngợi khen ấy.

Paranimmitavasavattìnam devànam saddam sutvà brahmakàyikà devàsaddamanussavesum: "etam bhagavatà bàrànasìyam ispatane migadàye anuttaram dhammacakkam pavattitam appativattiyam samanena và bràhmanena và devena và màrena vàbràhmunà và kenaci và lokasmin" ti.

Chư thiên trong hàng Phạm Thiên, được nghe tiếng của chư thiên trong cõi trời Tha Hoá Tự Tại rồi, cũng lập lại lời ca tụng như vầy: Chẳng có Pháp Luân nào cao siêu hơn Pháp Luân này, chư Sa Môn, Bà La Môn, chư thiên, Ma Vương, Phạm Thiên hoặc một người nào trong các thế giới cũng chẳng diễn giải được, chỉ có đức Như Lai Ngài đã giảng giải rồi, trong rừng Isipatanamigadayavana, gần thành Bàrànasì.

Itiha tena khanenatena layenatena muhuttena yâva brahmalokà dasasahssì lokadhàtu sankampi sampakampi sampavedhi.

Tiếng ca tụng liên tiếp vang dội đến cõi Phạm Thiên chỉ trong nháy mắt. Do sự truyền báo ca tụng mà cả 10.000 thế giới thảy đều rung động, luôn cả trên dưới và các phương.

Appamàno ulàro obhà loke pàturahosi atikkamma devànam devànubhàvanti.

Có cả hào quang rực rỡ vô cùng vô tận, cao siêu hơn tất cả hoà quang của chư thiên, chiếu diệu trong thế giới.

Atha kho bhagavàimam udànam adànesi "annasi vata bho kondanno" annasi vata kondanno ti".

Liền đó đức Như Lai là Đấng Giáo Chủ, bèn lên tiếng rằng: Kiều Trần Như đã được đại ngộ, A Nhã Kiều Trần Như đã được đại ngộ.

Iti hitam àyasmato kondannassa annàsi kondanna tveva nànam ahosìti.

Từ đây A Nhã Kiều Trần Như được gọi là đức Kiều Trần Như.

II-2

Sáng ngày 14 tháng 6 âm lịch năm Dậu, đức Thế Tôn ngự đi khất thực về thọ thực xong. Ngài mới ngự đến vườn Lộc Giả để thuyết pháp để độ 5 vị Kiều Trần Như. Ngài phải đi bộ 18 do tuần. Chư Phật lúc quá khứ, khi ngự đi thuyết pháp lần đầu tiên đều dùng thần thông bay đi, chỉ có đức Thế Tôn của chúng ta hiện tại ngự đi bộ, vì Ngài trông thấy duyên lành của một người ngoại đạo tên Upakàjivaka nên Ngài chỉ nghĩ rằng: "Nếu Như Lai dùng thần thông bay đi thì người ngoại đạo này sẽ không gặp được Như Lai để hỏi thăm và ca tụng Như Lai thì sau này sẽ không có duyên lành để xuất gia đúng theo Giáo Pháp".

Khi Ngài đang ngự đi, hào quang 6 màu sáng rỡ. Người ngoại đạo tên Upakà trông thấy tướng mạo và hào quang của đức Thế Tôn lấy làm lạ, phân vân không biết chư thiên hoặc chi chi nên kính cẩn đến gần lễ phép hỏi: "Này thầy, lục căn của thầy thật thanh tịnh, trong người của thầy có hào quang 6 màu chiếu sáng. Thầy tên chi? Xuất gia với ai? Ai là thầy của thầy?"

- Này Upakàjivakha, tâm của Như Lai không còn ham mê trong trần cảnh, dứt bỏ tất cả các ác pháp, không còn Ái dục, chấp Ngũ Uẩn. Ta là người cao cả hơn tất cả chúng sanh trong Tam Giới, tự ta đắc quả vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, thì có ai làm thầy Như Lai? Như Lai là đấng có 10 hồng danh mà chư thiên và Phạm Thiên hằng ca tụng. Nay Như Lai ngự đến vườn Lộc Giả chuyển Pháp Luân, đánh trống pháp cho chúng sanh thức tỉnh trong giấc mộng vô minh, và thấy rõ các pháp.

Khi Upaka nghe vậy mới nghĩ rằng: "Thầy Sa Môn này nói giọng rất thanh tao, lời nói dịu ngọt, thân hình thật đẹp", thầy mới phát tâm trong sạch nói rằng: "Thật thầy là người có nhiều công đức tự mình Giác Ngộ. Vậy thầy là người được tên là Anantajina (có nghĩa là Thắng Hoá Đến Nơi Cùng Tột). Thầy là người hơn tất cả chúng sanh."

Đức Thế Tôn muốn cho thầy vun trồng thêm mầm tin nên Ngài mới dạy thêm rằng: "Này Upakàjivakha, những người hết phiền não trong thế gian này là người thắng hoá trong mọi nơi. Không còn một nhân vật nào bằng Như Lai. Vì vậy Như Lai cũng đáng có tên là Anantajina như ngươi đã tặng."

Thầy ngoại đạo ấy nghe thế liền gật đầu tán thưởng và nói: "Thật đúng như vậy". Rồi bỏ đi.

Chiều ngày rằm tháng 6 âm lịch năm Dậu.

Năm thầy Kiều Trần Như tắm xong rồi đàm đạo với nhau. Khi ấy lại nhớ đến đức Thế Tôn nói với nhau rằng: "Này các bạn, sau khi chúng ta bỏ ra đi, không biết thầy Sa Môn Cồ Đàm ở nơi nào, giờ đây đang ngồi đâu, đang làm gì, không biết Ngài có nghĩ nhớ đến chúng ta chăng?"

Nói vừa dứt lời thì đức Thế Tôn cũng vừa ngự đến, hào quang sáng ngời, 5 ông trông thấy hào quang sáng ngời rực rỡ lấy làm lạ và kinh sợ. Mỗi ông ngó một hướng coi ánh sáng ấy từ đâu đến. Có một ông thấy trước nên mới gọi các vị kia rằng: "Các bạn ơi, thầy Sa Môn Cồ Đàm đi tìm ta. Ngài đã bỏ sự hành đạo tinh tấn, đi khất thực ăn, khác thường nhiều lắm, thì làm sao đắc quả vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác được? Chắc ông ở một mình buồn nên tìm đến chúng ta. Nếu ông ta thích nơi nào thì ngồi nơi ấy".

Tuy cả 5 vị đồng ý với nhau. Nhưng khi đức Thế Tôn ngự đến thì các ông không thể ngồi yên được vì oai đức của đức Thế Tôn, các ông lăng xăng, ông thì tiếp bát, ông thì múc nước rửa chân. Đức Thế Tôn an vị xong, 5 thầy mới hỏi: "Này thầy Cồ Đàm, thầy mạnh giỏi chớ? Đi khất thực cũng được đầy đủ chớ?"

Khi nghe các vị ấy gọi tộc của Ngài như vậy. Ngài mới dạy rằng: "Này các thầy, các thầy không nên gọi Như Lai như vậy, vì Như Lai đã đắc quả vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác rồi. Vậy các thầy hãy nghiêng tai thính pháp. Như Lai sẽ giải nơi vô sanh bất diệt là Niết Bàn, các thầy hành theo lời của Như Lai thì sẽ được hưởng hương vị của quả vô sanh bất diệt là đại Niết Bàn".

Mặc dầu đức Thế Tôn dạy như thế, các thầy cũng vẫn gọi tộc của Ngài. Đức Thế Tôn mới dạy rằng: "Này các thầy, các thầy hãy nhớ lại coi, từ trước tới nay. Như Lai từng nói với các thầy như thế này bao giời chưa? Vậy các thầy hãy lắng tai nghe thính pháp".

Khi ấy các thầy không dám gọi ngay tộc của Ngài nữa. Nên Ngài bắt đầu thuyết pháp đầu tiên là Chuyển Pháp Luân.

* * *

Nơi đây xin nhắc sơ lược về bài kinh Chuyển Pháp Luân. Quý vị muốn xem rõ xin xem trong quyển Kinh Tụng của Đại đức Hộ Tông dịch nguyên văn (xem phần I-1 ở trên).

Trong bài Chuyển Pháp Luân tóm lại Đức Phật dạy: Không nên hành theo 2 điều thái hoá, nên hành theo Trung đạo. Sau ấy là pháp Tứ Diệu Đế.

Nhân tiện đây tôi xin cống hiến quí vị phép Tứ Diệu Đế theo Chú giải và Phật ngôn hầu quí vị tiện bề nghiên cứu. Tôi có ý định giải pháp này từ lâu, nhưng chưa có dịp.

Đức Thế Tôn được gọi là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác là nhờ nơi Ngài Giác Ngộ được Tứ Diệu Đế. Và Tứ Diệu Đế là pháp mà ngoài ra đức đại Giác Ngộ không ai hiểu thấu.

Ariyasacca là Phạn ngữ, ta dịch là Tứ Diệu Đế. Trước hết ta nên hiểu thêm về tiếng gọi Ariyasacca.

Ariya có nghĩa là cao quý hay thánh. Sacca có nghĩa là thật. Ariyasacca có nghĩa là sự thật cao quí hay Diệu Đế, hay sự cao quí của bậc Thánh Nhơn, vì Phàm Nhơn mà thông hiểu và thấu đáo các pháp ấy tức nhiên không còn luân hồi nữa. Trở thành thánh. Tiếng nói Ariyasacca thật cao quí ấy có 2 ý nghĩa là:

- Ariyasacca: thật cao quí mầu nhiệm. Ý nói sự thật của 4 pháp ấy thật là cao sâu mầu nhiệm. Người còn phiền não không bao giờ nhận định được, nếu không phải là đấng Đại giác thì không thể nào nhận định nổi.

- Ariyasacca: thật cao quí mầu nhiệm. Ý nói người thông đạt được ý nghĩa cao sâu mầu nhiệm của 4 pháp ấy thì người ấy trở nên bậc vĩ nhân cao quí tuyệt đối trong cõi Ta-bà này.

Xin giải thêm ý nghĩa của câu thứ nhất. Tứ Diệu Đế là sự thật cao quí nói về pháp có đầy đủ nguyên nhân cao quí mầu nhiệm ví như kim cương có sự quí riêng của nó, là phẩm chất đẹp quí có giá trị thật cao ai ai cũng ưa chuộng. Nó không phải là vật mà có ngày kia phải thay đổi mầu sắc hay phẫm của nó. Không phải như những vật khác vì thời gian mà làm giảm mất giá trị vì nó củ.

Câu thứ nhì: câu này có một ít làm cho ta phân vân hoài nghi vì nó làm cho người trở nên cao quí. Vì vậy tôi (soạn giả) xin đặt ra câu hỏi và trả lời để làm rõ lý ra cho quí vị dễ hiểu hơn.

Vấn: Tại sao Tứ Diệu Đế làm cho người trở nên cao quí?

Đáp: Ý câu này nói rằng: Khi nào người hiểu và thực hành triệt để theo pháp Tứ Diệu Đế, tâm của người ấy sẽ thay đổi từ chỗ còn ham mê thích thú trong Tam Giới trở nên người không còn mến tiếc ham muốn gì trong Tam Giới dầu là Ngũ Uẩn này.

Vấn: Ta chỉ biết rằng: Đây Khổ, Tập, Diệt, Đạo, như thế ta cũng trở thành cao quí sao?

Đáp: Người hiểu đây là Khổ, Tập, Diệt, Đạo như ông nói nhưng không thực hành theo, thì không có ích chi hết. Cũng như con két biết nói tiếng người nhưng chính nó không rõ ý nghĩa, nếu có biết chăng chỉ biết sơ sơ vậy thôi. Vì vậy không làm cho người ấy trở nên cao quí.

Sở dĩ nói rằng: Làm cho người cao quí khi người ấy học hiểu xong pháp Tứ Diệu Đế rồi lại sáng triệt để thực hành theo bước đầu tiên là làm cho người tuần tự dứt bỏ phiền não cho đến khi hoàn toàn trong sạch Phiền Não, không còn khổ. Trí tuệ thấy thật sự Khổ, nhân sanh Khổ, diệt được Khổ và đạo pháp hành diệt tắt Khổ, hay là con đường đi đến nơi không còn khổ nữa.

Người hiểu thấu rõ rệt như thế nghĩa là người thấy bằng tuệ nhãn hay cũng gọi là pháp nhãn. Người ấy trở nên người cao thượng vì người ấy không còn làm tội lỗi và còn trở thành luân hồi nữa.

Sự hiểu biết Tứ Diệu Đế một có định nghĩa rõ rệt, người hiểu và thực hành đúng theo mới đắc đạo được mới gọi là cao quí.

Hiểu như chúng ta không khác nào cái hiểu của trẻ con còn bé chỉ biết vàng chớ không hiểu giá trị của vàng và không biết dùng vàng để làm chi cho có ích.

Dưới đây là định luật của người mà gọi là hiểu rõ Tứ Diệu Đế:

Khổ, Tập, Diệt, Đạo, mỗi điều chia làm 3 giai đoạn khác nhau mà người cần phải hiểu 3 giai đoạn này gọi là Ba Luân. Ba luân nhân cho 4 điều khổ, tập, diệt, đạo ra 12 điều gọi là 12 thể. Đây là định luật mà người hiểu Diệu Đế thực sự đều hiểu rõ rệt.

Người hiểu Khổ có 3 luân là:

- Sự Khổ có thật.

- Nên biết có Khổ

- Khổ mà người ấy đã thấy rõ rồi

Người hiểu Tập có 3 luân:

- Ái dục là nhân làm cho sanh Khổ thật.

- Nên hiểu rõ mặt của Ái dục

- Ái dục là người đã thấy rõ rồi.

Người hiểu Diệt có 3 luân là:

- Diệt có thật.

- Nên hiểu rõ Diệt

- Diệt mà người đã hiểu rõ rồi

Người hiểu rõ Đạo có 3 luân là:

- Đạo có thật

- Nên hiểu rõ Đạo

- Đạo mà người hiểu rõ, đầy đủ rồi.

Điều nên chú ý là: Sự hiểu rõ pháp Tứ Diệu Đế có khác hơn sự hiểu thường. Vì cái hiểu của pháp Tứ Diệu Đế còn cần phải hành theo chính chắn là diệt trừ phiền não, và biết rõ rằng: Trong tâm không còn tí phiền não nào cả. Ví như người bịnh biết chính mình đang thọ bịnh và biết:

- Đây là thuốc.

- Đây là thuốc chữa bịnh của ta đang bịnh.

- Đã uống thuốc ấy và nhờ thuốc ấy mà bịnh tình cũng đang thuyên giảm từ từ, và chắc rằng sẽ đến nơi lành mạnh.

Người bịnh này ví như chúng sanh đầy phiền não đang bị đau khổ trong biển luân hồi, người này lại học được pháp Tứ đế, hành theo pháp ấy, và cũng nhờ vậy mà từ diệt được phiền não như người uống thuốc bịnh thuyên giảm lần lần, rồi mạnh hẳn, nghĩa là giải thoát hẳn.

I-3

LUẬN VỀ KHỔ

Trong pháp Tứ Diệu Đế pháp mà đức Đại giác đặt trước nhất là Khổ.

Khi vừa nghe tiếng Khổ thì không ai lấy làm lạ. Vì ai ai cũng đều có nếm qua mùi vị của khổ không ít thì nhiều. Người sanh ra trong đời không ai không khổ mặc dầu là vị trưởng giả hay nhà vua. Nếu ta hỏi lại ai ai cũng đều biết đời là khổ, thậm chí có người bảo: Khi đứa trẻ sơ sanh khóc ra tiếng "khổ a, khổ a", nhưng người ấy hiểu như thế nào có đắc được quả đạo gì! Vì người ấy chỉ hiểu cái vỏ bên ngoài của khổ, hay biết khổ mà không thực hành để diệt trừ khổ. Người hiểu khổ như thế khác hơn cái hiểu bằng trí tuệ của đức Giác Ngộ một trời một vực. Cái hiểu của con người là hiểu bằng thức tánh. Còn cái hiểu của bậc Thánh Nhơn bằng tuệ. Chúng sanh biết khổ nhưng chưa biết phương pháp tránh khổ hay diệt khổ. Trái lại càng làm nhiều khổ. Cũng như người cầm ngọn đuốc chạy ngược gió bị lửa táp vào mặt nóng la khóc, than van nhưng lại không bỏ ngọn đuốc ấy vì sợ mất ánh sáng của ngọn đuốc ấy. Tôi xin ví như tài, sắc, lợi, danh hay thất tình lục dục

Còn các bậc Thánh Nhơn nhất là Đấng Giác Ngộ biết khổ, biết nguyên nhân sanh khổ, và biết nguyên nhân diệt khổ.

Ví như 2 nhân vật người bị và bác sĩ. Người bịnh chỉ biết rằng: Ta đang bịnh bị hành hạ, khổ sở, nhưng không biết làm sao hết bịnh. Còn bác sĩ biết nguyên nhân phát sanh bịnh. Biết cách ngăn ngừa sự ấy và hơn nữa có thuốc và biết cách trị dứt bịnh ấy nữa. Vì 2 sự hiểu biết khác nhau như thế ấy nên bác sĩ và người bịnh khác nhau. Người bịnh lâm bịnh chỉ còn chờ chết và chưa hết phải chịu khổ vì chứng bịnh ấy. Đây chính là chúng sanh tuy biết khổ nhưng không có phương pháp nào làm sao để giải thoát khổ.

Đoạn trên nhắc cho quí vị thấy rằng: Sự hiểu biết của chúng sanh, của Thánh Nhơn khác nhau chỗ biết bằng trí tuệ, và biết bằng sự nhận thức của thức tánh. Vì chúng sanh biết khổ bằng thức tánh nên không giải thoát được. Nhưng ví dụ tôi đem lại đoạn trên để quí Ngài hiểu rõ thêm biết khổ hay hiểu khổ có khác hơn sự Giác Ngộ không.

Bài pháp đầu tiên của đức Đại giác là bài DHAMMACAKKAPPAVATTANA SUTTA nghĩa là KINH CHUYỂN PHÁP LUÂN. Trong ấy đại khái như đã nói trên. Nơi đây tôi xin giải thích pháp Tứ Diệu Đế.

* * *

Trong Tứ Diệu Đế hay pháp thứ nhất gọi là Khổ. Trong cái khổ này có thể chia ra làm 2 phần là:

1) Sabhàvadukkha: Khổ có từ khi có ta và cái khổ này là khổ theo dính bên ta không bao giờ xa ta. Mà hiện nay các bậc trí thức hay chánh phủ đang diệt khổ ấy, nhưng chắc hẳn là không được. Khổ ấy trong bài Chuyển Pháp Luân đức Thế Tôn có dạy rằng: Idam kho pana bhikkhave dukkham ariyasaccam. Này các thầy Tỳ Khưu, đây là khổ thật sự là:

Jatipi dukkhà: Sanh Khổ.

Jàràpi dukkhà: Lão Khổ

Maranampi dukkham: Tử Khổ.

2) Điều thứ nhì gọi là Pakinnakadukkha: Khổ phụ thuộc hay có thể gọi là khổ đến sau là:

Soka: Buồn rầu thất vọng

Parideva: Than van.

Dukkha: Khổ Khổ

Domanassa: Uất ức, phiền phức.

Upàyàsàpi dukkhà: Tâm nóng nảy, xốn xang.

Ayampi sampayogo dukkho: Gặp những việc mà mình không ưa thích là khổ.

Piyehe vippayogo dukkho: Bị xa lìa những vật thương yên mến tiếc.

Yampiccham na lapati tampi dukkham: Sự yêu mến mà không được gần là khổ.

Khổ tóm lại có một là:

Sankhitena pancupàdànakkhandhà dukkhà - Nói tóm lại, sự chấp lấy Ngũ Uẩn này là Khổ.

Theo bài kinh Chuyển Pháp Luân cho ta thấy rằng: Đức Thế Tôn chia Khổ ra làm 2 phần là Khổ thật sự và Khổ mới đến sau này. Khi dạy xong 2 Khổ ấy, Ngài còn lại tóm lại một lần nữa cho chúng ta thấy rõ phiền não làm cho khổ nên Ngài dạy rằng: Chung qui là những người còn chấp lấy Ngũ Uẩn nên khổ.

Nếu tôi giải tỷ mỷ của Khổ, tôi tin rằng chỉ choán lấy giấy và làm cho quí vị chán đọc thôi, vì vậy tôi nên nói tóm lại là khổ là nền tảng của đời sống là cái khổ thật sự. Còn những cái khổ tới sau là những cái khổ khi mà người ta đã có thân này rồi.

Khổ đến sau có chỗ Phật gọi là Akantudukkha, Khổ khách quan. Khổ này quí vị đã hiểu nhiều xin miễn giải.

Khổ thật sự, nghĩa là khổ ấy theo dính liền với ta bắt đầu từ khi ta thọ sanh vào lòng mẹ. Theo lời dạy trong bài kinh Chuyển Pháp Luân thì khổ này có 3 là:

Jàti dukkha: Sanh Khổ

Jarà dukkha: Già Khổ

Marana dukkha: Tử Khổ.

Theo chúng ta thường nghe và biết rằng: Sanh, lão, bịnh, tử là 4 cái khổ thật sự. Nhưng trong Phạn ngữ không kể khổ đau, vì khổ đau là khổ đến khi sanh, hay khi trong lòng mẹ, nhưng khi đau phải do một lý do nào chứ không phải như già và chết, vì già từng giờ phút của thời gian qua. Còn đau lâu lâu mới đến một lần chứ không phải từng giờ từng phút như già. Sau này chú giải mới nói rõ thêm đau vào và vì quen miệng nên nói già, đau, chết. Chớ thật sự trong bài Chuyển Pháp Luân thì không nói đến đau là khổ thật sự.

Giải 3 cái Khổ thật sự:

JÀTI (SANH)

Sanh đây ý nói là bắt đầu sanh vào lòng mẹ. Xin nhắc lại quí vị là khổ sanh đây chỉ là người sanh vào lòng mẹ chớ không nói cái khổ của bà mẹ sanh. Sanh khổ ấy chia ra làm 3 thời kỳ:

- Khổ khi còn trong bụng mẹ

- Khổ khi sanh ra

- Khổ do nơi sanh, nghĩa là khi sanh có thân này là có già, đau, chết và những cái khổ đến sau nữa.

Vạn vật trong vũ trụ này kể cả thân hình ta đều do nơi sự phối hợp của tứ đại. Nhưng những đồ vật dùng lâu người ta gọi là cũ. Những thân hình ta dùng lâu là cũ mà gọi là Già, mặc dầu là 2 tiếng phát âm khác nhau nhưng cũng một ý nghĩa là tới chỗ hư hoại. vạn vật trong vũ trụ có khác nhau về hình thể, màu sắc... Nhưng cùng chung một thể là già, cũ, rồi tiêu hoại.

Nên trong chú giải có câu hỏi: Thân hình ta đây bắt đầu già từ bao giờ?

Đáp: Theo lời Phật dạy và người đời hiểu cái Già có 2 lối khác nhau là:

- Người đời thường hiểu cái Già là khi bắt đầu vào 60, 70, hay 80 tuổi mới gọi là già. Vì người đời khi ấy mới thấy rõ sự thay đổi của hình dáng bên ngoài.

- Về phương diện đạo đức thì trái lại thân này thay đổi từng sát na, nghĩa là một sát na qua thì thân này đã già rồi và vạn vật trong đời và người đều thay đổi mà chính bản thân của người cũng không biết sự thay đổi ấy, nên chỉ không biết mình đã gìa. Chỉ có khác là cái Già thực hiện rõ rệt thôi.

Đức Thế Tôn có dạy Già ấy có thể chia ra 3 phần là:

1) Appaticchannajarà: Già không hiện rõ. Nghĩa là người đời trông thấy đứa bé càng ngày càng lớn than hình tráng kiện đó là nơi do sự thay đổi mọi vật trong châu thân chính là già, nhưng đời thường cho đó là sự lớn của con người, nhưng người đó biết đâu khi qua mỗi sát na là người đã già vì cái Già này không hiện ra rõ rệt để người ngó thấy, nên ai ai cũng ưa thích và hãnh diện trong tuổi này. Và đây cũng là 1 lý do chỉ cho ta thấy rằng người chưa thấy được phép Tứ Diệu Đế

Nếu quí vị tự ý và muốn biết thì hỏi các nhà nghiên cứu về vi trùng học thì quí Ngài sẽ cho quí vị biết rằng những vi trùng và những hạt máu trong châu thân ta đều thay đổi từng sát na một. Còn Đức Phật thì dạy các tế bào của ta thay đổi và chết đi rồi những cái khác thay vào.

2) Parijina: Già làm cho thân này có phần thay đổi đối với người có thể nhận thấy được. Ý nói, khi được 4 hay 5 hoặc 60 tuổi người thấy có thay đổi một vài bộ phận rõ rệt làm cho ta thấy cái thay đổi ấy, chừng đó mới chịu gọi là già. Có lắm người còn muốn giấu cái Già bằng cách nhuộm tóc lại ....

3) Paripakka: Già khú, ý nói già đến đổi không làm gì được. Chính bản thân mình cũng không kiểm soát được mình, như tay run, chân không nhấc nổi để đi...

Người đời khi thấy người già khú ấy mới nhận thức là Già Khổ. Vì người già tới độ ấy chỉ còn đợi tử thần đến đem đi chớ không còn làm gì được nữa.

Hiện giờ, nếu ta nói đến già thật là khó hiểu nổi, chỉ còn có hỏi các cụ thì mới biết cái Già Khổ như thế nào. Riêng tôi mới 50 tuổi, chỉ thấy tóc bạc, ngoài ra chưa thấy gì hơn, vì mắt cận thị từ lâu. Nhưng tôi thấy ngày kia không xa, tôi không còn dùng thân tứ đại này vào đâu được, nên chỉ hiện thời, tôi cố tiện tặn từng giờ phút một để làm việc lợi ích cho mình ngày vị lai.

Già còn có thể chia ra làm 2 phần là:

1) Già làm giảm sức mạnh của cơ thể. ý nói chúng ta ai cũng có phận sự rất nặng trên vai, mà càng lớn phận sự ấy càng chồng chất nặng thêm lên mãi mãi. Như khi ta còn nhỏ học lớp nhỏ không khó lắm, càng lớn càng học cao thì cái khó chồng thêm mãi. Đến khi lớn lên phải sanh sống không thể nhờ nơi cha mẹ gia đình mãi được, thì phận sự càng nặng. Ta có những cái khổ nhất mà không thể tránh khỏi là Già, Đau, Chết, khi có vợ ta cũng có cái Già, Đau, Chết như ta, đã một thân mà còn nặng trĩu phương chi lại thêm một thân nữa như ta, mà có lẽ còn nặng thêm nữa là nếu gặp bà vợ đòi thêm son, phấn, quần áo đẹp, hay hột xoàn, vàng ròng v.v... thì quí vị có nặng tới độ nào. Khí có thêm một đứa con thì cái lo thêm nữa, đến 2, 3, 4 đứa thì cái nặng càng gấp bội. Nhưng khổ nổi khi gánh càng nặng tuổi thọ lại càng nhiều nghĩa là đã già và cộng thêm vào bịnh hoạn thường đến với tuổi già.

Già làm giảm sức nơi đây ta có thể ví dụ như một chiếc xe hơn. khi còn mới ít hư và đẹp, chạy nhanh mau. Nhưng khi dùng nhiều ngày chở quá nặng hay chạy đằng xa, thì nólại hư mau. Khi đã cũ rồi lại càng hư liền liền, như toàn thân này khi càng già càng bịnh thường hơn.

2) Già đem sự bịnh hoạn lại. ý nói rằng: Khi cái Già đã đến thì không bao giờ đưa hạnh phúc đến bao giờ, cái mà nó đưa đến là sự bịnh hoạn, như mắt mờ, tai điếc răng rụng tóc bạc, tay chân run rẩy v.v...

Nếu có ai hỏi: Cái gì đem bịnh hoạn đến cho ta? Tôi tin rằng quí Ngài sẽ không ngần ngại đáp rằng: già đem bịnh hoạn đến cho ta.

MARANA (CHẾT)

Chết là gì? - Chết là sự bỏ xát thân này lại, và không đem những gì theo được mặc dù là vật thương yêu nhất đời. Sau khi thần thức ra khỏi thân này thì thân này từ từ thay đổi sình lên và hôi thúi, đến cùng là tan rã còn lại một đống xương trắng.

Người đã chết thì không còn hành động gì được, và không dùng vào đâu được với cái xác thân hôi thúi ấy. Đời người không khác nào cây đèn có đủ dầu, tim, khi có lửa châm vào bắt cháy đến khi hết dầu lại tắt. Tuổi thọ con người ví dầu trong đèn, ngày nào đó dầu phải cạn và tắt, người sống đây thọ yểu không khác nào đèn có dầu nhiều ít vậy thôi chớ có một điểm giống nhau là tắt. Khi người hết tuổi thọ không thể sống thêm được dầu một phút, cũng như đèn hết dầu cũng không thể cháy thêm được một giây nào. Khi ngọn đèn tắt ta không tìm thấy ngọn lửa đã mất cũng như không thể tìm được cái sống của người đã chết.

Sự khổ của chết không thể dùng lời mà tả cho được vì mọi người chúng ta đều còn sống, phải chăng chỉ có người sắp chết và đã chết mới nhận thấy cái khổ ấy. Khổ chết ta có thể kết luận vắn tắt là: Làm mất cả sự an lạc của cả đời người. Sự an lạc ấy là nhà cửa, của cải, thân quyến. Nhất là cái xác thân này.

Phận sự của Khổ đế

Khổ Diệu Đế nhất này, Đức Thế Tôn dạy phải biết rõ khổ một cách vi tế như vị bác sĩ hiểu rõ căn bịnh, nguyên nhân sanh bịnh và phương pháp trị tuyệt bịnh.

Phật ngôn

Dukkham ariyasaccam pariannyya - Khổ Diệu Đế này người nên nhận thức cho rõ ràng.

Chân thành cám ơn Đại đức Giác Đồng đã gửi tặng phiên bản điện tử (Bình Anson, tháng 08-2001).

Chuyển Pháp Luân và Tứ Diệu Đế

Maha Thongkham và Huỳnh Văn Niệm soạn dịch

Tái bản năm 1995 tại Sài Gòn

Phần II