Bình An Trong Nhân Gian

Chương 7: Gia Đình Đầm Ấm Và Sự Nghiệp Thành Công

Trên lập trường của người tu thiền bàn luận về gia đình đầm ấm và sự nghiệp thành công thì ta có thể dùng hai câu để biểu thị: “Dốc toàn tâm toàn lực chăm sóc gia đình, dùng cả tính mệnh đầu tư vào sự nghiệp”.

Mỗi thành viên trong gia đình ai cũng dốc toàn tâm, toàn lực chăm sóc gia đình, dù giàu nghèo sang hèn ra sao thì mọi thành viên già trẻ trong nhà cũng nhất định có được sức khỏe và niềm vui. Còn nếu dùng toàn bộ sinh mệnh đầu tư cho sự nghiệp, dù địa vị cao thấp thế nào cũng được hưởng thành quả do mình tạo ra.

I. Cha mẹ và con cái cần tôn trọng và giúp đỡ lẫn nhau

Sự sung túc về đời sống vật chất chưa hẳn đã mang tới một gia đình đấm ấm, vẻ hào nhoáng bên ngoài cũng chưa khẳng định đó là người thành công trong sự nghiệp. Chỉ có việc khiến mọi thành viên trong gia đình cảm thấy được tôn trọng, được quan tâm thì gia đình mới hạnh phúc, chỉ có dốc hết tâm huyết vào công việc mới có được người xuất sắc trong hàng trăm ngành nghề.

Con người hiện đại ngày nay do thường đề cao bản thân mà hình thành lên khoảng cách xa xôi giữa các thế hệ trong gia đình, đặc biệt là khoảng giữa cha mẹ và con cái, sự rạn nứt trong quan hệ vợ chồng, thậm chí là sự ngăn cách xa lạ giữa anh chị em ruột. Cùng chung sống dưới một mái nhà, nhưng việc của ai người ấy lo, yêu cầu người khác phục tùng mình, thậm chí xảy ra tranh quyền đoạt lợi, kết quả là cha mẹ không hiểu tâm tư của con cái, còn con cái không thấu hiểu nỗi khổ tâm của cha mẹ, vợ chồng không tin tưởng nhau, không nhường nhịn nhau, dường như ai cũng mất đi sự tín nhiệm vào gia đình và mất cảm giác an toàn.

Hệ quả tất yếu của vấn đề này là những cha mẹ lớn tuổi bị đưa vào viện dưỡng lão, con cái còn ít tuổi thì nghịch phản, thanh niên thì rời xa gia đình tự lập, hôn nhân nam nữ trên bờ đổ vỡ, và cái gọi là gia đình đầm ấm hạnh phúc chỉ là câu cửa miệng, là khẩu hiểu, là giấc mộng mà thôi.

Thực tế, giữa vợ chồng tôn trọng, tha thứ, học hỏi, trung thành, quan tâm yêu thương lẫn nhau thì việc xây đắp được một mái ấm hạnh phúc không còn là chuyện khó khăn nữa.

II. Sự nghiệp kinh doanh buôn bán cần phải thực tế

Quan niệm về giá trị của xã hội ngày càng hỗn loạn điên đảo, rất nhiều người chỉ biết coi tài sản, danh vọng, địa vị, quyền thế làm giá trị đo lường cho sự thành công trong sự nghiệp mà không hề biết rằng đó là phúc báo trời cho và sự nỗ lực của bản thân mà có. Nếu không có phúc báo trời cho mà chỉ đơn thuần dựa vào nỗ lực thôi thì không thể có được sự vừa lòng hợp ý, mãn nguyện về danh lợi, quyền thế địa vị.

Nhiều người không hiểu được ý nghĩa đạo lí này, vì thế mà mải theo đuổi mưu lợi cá nhân, không màng tới lợi ích của người khác, lợi ích công cộng; thậm chí còn tham thú kẽ hở của xã hội, của pháp luật mà giở mọi thủ đoạt lừa gạt cướp đoạt của kẻ khác, lấy danh nghĩa việc công để mưu lợi riêng, đổi trắng thay đen, vô hình chung chúng đã làm tổn hại đến vô vàn chúng sinh vô tội, và làm xáo trộn trật tự xã hội. Có thể chúng thăng quan tiến chức trong nháy mắt, nhưng cuối cùng cũng sẽ chịu sự trừng trị của pháp luật và sức ép của dư luận. Tuy có thể trốn tránh nhất thời nhưng không thể tránh được quả báo mà chúng gây ra.

Do vậy mà lí tưởng theo đuổi sự nghiệp thành công không có gì là sai trái, nhưng những kẻ mù quáng làm liều mãi là tội đồ ngông cuồng hại mình hại cả người khác, là phạm nhân của toàn xã hội.

Con người trong xã hội hiện đại ngày nay chỉ ham hố cái lợi trước mắt. Khi bản thân tự nhận thức được áp lực mình gặp phải mới nảy sinh ý niệm khác thường. Do vậy mà tỉ lệ lao động chuyển ngành nghề ngày càng cao, thậm chí có người hết đổi nghề này sang nghề khác, chuyển hết chỗ làm này sang chỗ làm khác, như vậy cái tâm của họ không hề được yên ổn an nhàn, nghiêm trọng hơn nữa còn khiến cho gia đình không hạnh phúc.

Đương nhiên nó sẽ là quá trình trưởng thành và là bước ngoặt bắt buộc phải trải qua để đi đến thành công nếu đây là sự chuyển đổi mang tính giai đoạn tạm thời, là sự thay đổi có kế hoạch hoặc là sự thăng chức có điều chỉnh. Có điều, nếu ta bất mãn với môi trường làm việc hoặc không chuyên tâm đến công việc trước mắt thì dù làm bất cứ việc gì ở bất cứ ngành nghề nào cũng không có được thành công.

III. Người có nhiều thời gian nhất là người luôn bận rộn

Con người hiện đại hầu như không có ai là không bận rộn, vì đáp ứng nhu cầu cuộc sống mà họ không dừng lại ở một công việc, có khi phải kiêm nhiệm nhiều việc, ban ngày có thể bận đến nỗi không có thời gian nghỉ ngơi, đến khi đêm về lại ra ngoài tiếp khách xã giao, kết quả là một số người do bận rộn công việc mà không chăm lo được cho gia đình, ngày nào cũng đi sớm về tối, một tuần khó khăn lắm cũng chỉ gặp mặt con cái được một, hai lần, thậm chí vợ chồng còn không có thời gian trò chuyện với nhau. Trong nhịp sống vội vàng và gấp gáp như vậy làm sao để chăm sóc được cho con cái và gia đình? Đây quả là một vấn đề nan giải!

Theo kinh nghiệm của tôi và những điều mắt thấy tai nghe, có thể chứng minh được người bận rộn có nhiều thời gian nhất. Bởi chỉ cần có tâm, thì người bận rộn sẽ dùng hết quỹ thời gian của mình, sắp xếp thời gian hợp lí chăm sóc gia đình và sự nghiệp vẹn cả đôi đường.

Tôi không có vợ con, nhưng tôi có một gia đình thật lớn, đó là chùa chiền cùng với tín đồ tăng ni Phật tử, bản thân tôi cũng có ba trách nhiệm lớn lao của một người cha, người thầy. Tôi phải dốc hết tâm sức chăm lo chùa chiền, quan tâm đến các tín đồ Phật tử. Trong mỗi hành trình truyền bá Phật giáo, tôi luôn nghĩ đến từng tín đồ, đệ tử. Có khi khuyến khích họ bằng phương pháp hướng dẫn thảo luận theo nhóm, có khi lại dùng phương pháp nói chuyện riêng. Tục ngữ có câu: “Không ai hiểu rõ con bằng cha”, tôi là thầy, là cha của họ, tôi nên trở thành người bạn tâm giao tri kỉ, có như vậy họ mới cam tâm tình nguyện làm đệ tử của mình.

Cũng giống như vậy, là bậc phụ huynh cần hiểu rõ chí hướng, tính cách, sở thích, tư chất, tài năng của con cái. Dù không biết hướng dẫn đường đi nước bước cho chúng ra sao, nhưng cũng nên giúp chúng chọn ra con đường nào thích hợp nhất. Khi không thể đồng hành

cùng với sự trưởng thành của con cái, không thể làm bạn tri âm tri kỷ của các con thì tốt nhất không nên lấy đi lòng tin với chúng, mà cha mẹ nên tạo cho chúng cảm giác an toàn.

IV. Toàn tâm toàn lực chăm lo gia đình và sự nghiệp

Chỉ cần toàn tâm toàn lực chăm nom cho gia đình và sự nghiệp thì sẽ thắng lợi cả đôi bề. Khi hướng dẫn cách tu thiền, tôi thường nhắc nhở mọi người: “Ta sống ngày nào, thì Phật cũng bên ta ngày đó”. Nói cách khác, cần nỗ lực và an định nhân tâm kịp thời, sinh mệnh này tuy ngắn ngủi nhưng ta phải biết tự thức tỉnh bản thân bằng những hành động chân thực, có như vậy sinh mệnh mới có giá trị riêng của nó.

Trong cuộc sống ngày nay, việc dùng sinh mệnh để thích ứng, để cảm nhận và sau đó không còn vướng mắc thành công hay thất bại nữa là ý nghĩa chân chính của việc đối diện với sự thật, tiếp nhận nó, xử lí nó, và buông lỏng nó.

Nói tóm lại, không cần tốn nhiều thời gian, chỉ cần mỗi thành viên trong gia đình dùng sự quan tâm chân thành để lĩnh hội thế giới nội tâm của các thành viên còn lại thì họ sẽ là một mái ấm gia đình hạnh phúc. Còn trong sự nghiệp, chỉ cần có tâm huyết, dùng hết khả năng giải quyết vấn đề thì sẽ gặt hái được nhiều thành quả huy hoàng.

Dù không có nhiều thành công về đời sống vật chất, nhưng cái tâm được an định, ta sẽ trưởng thành hơn, có nhiều kinh nghiệm hơn, và cống hiến cho xã hội nhiều hơn, và dĩ nhiên đây cũng chính là thành quả đáng được chấp nhận và đánh giá cao.

Chương 8: Phật Hóa Gia Đình

Trước kia, Phật giáo được cho là tiêu cực, bi quan, chạy trốn hiện thực, thậm chí nhiều người còn cho rằng: phàm là người học theo Phật pháp thì nên xuất gia, không nên lập gia đình, và những người tín ngưỡng Phật giáo nên tách khỏi nhân gian.

Thực ra, trong thời Phật Thích Ca Mâu Ni, những tín đồ như tăng ni, người phàm tục, nam hay nữ có rất ít người xuất gia tu hành, đại đa số đệ tử Phật giáo đều tu tại gia. Vì vậy, phương pháp và quan niệm Phật pháp giúp ích rất nhiều đối với gia đình. Về cơ bản, cái nhìn của Phật pháp đối với gia đình bắt đầu từ tịnh hóa hôn nhân, thiết lập Phật hóa gia đình.

I. Tịnh hóa gia đình có nghĩa là nhân gian cũng được tịnh hóa theo

Mục đích của tịnh hóa nhân gian là làm trong sạch xã hội, mục đích của việc làm trong sạch xã hội là làm trong sạch thế giới này. Các tín đồ Phật giáo hi vọng có thể đem cái gọi là cõi Niết bàn mà nhà Phật hay nhắc tới tọa lạc tại chốn nhân gian.

II. Tịnh hóa nhân gian cần bắt đầu từ tịnh hóa gia đình, tịnh hóa gia đình cần bắt đầu từ tịnh hóa hôn nhân

Sự hình thành của gia đình bắt đầu từ khi nam nữ kết hôn với nhau. Vì thế từ thời cận đại cho đến nay, Phật giáo thường hay đề cập đến Phật hóa hôn lễ. Ngoài việc phát động Phật hóa hôn lễ tập thể, Pháp Cổ Sơn còn biên soạn một cuốn sách mang tên Phật hóa hôn nhân và Phật hóa gia đình.

III. Phật hóa gia đình bắt buộc phải có đầy đủ ba điều kiện sau:

Thứ nhất, hiếu thuận kính trọng cha mẹ như việc cúng bái tổ tiên thần Phật. Tín đồ Phật giáo gọi cha mẹ bằng ba chữ thân thương – “lão Bồ tát”. Ý là họ sẽ phụng dưỡng cha mẹ già như cung kính, tôn sùng đức Bồ tát. Đối với nam nữ đã kết hôn, thì mỗi bên đều có cha mẹ hai bên, bên nam có cha mẹ ruột và cha mẹ vợ, bên nữ thì có cha mẹ ruột và cha mẹ chồng, tất cả đều phải được phụng dưỡng, cung kính như nhau.

Thứ hai, vợ chồng là đôi bạn Bồ tát cùng nhau tu hành xây dựng cơ nghiệp. Người Trung Quốc có câu vợ chồng nên tôn trọng lẫn nhau. Đối với tín đồ Phật giáo mà nói, vợ chồng nên coi nhau là đôi bạn đồng hành, cùng tu dưỡng, coi nửa kia là người bạn đời cùng vun đắp hạnh phúc cho gia đình, tôn trọng, nhường nhịn, giúp đỡ, thông cảm và quan tâm đến nhau.

Thứ ba, cần quan tâm bảo vệ chăm sóc con cái chu toàn như những chú gà mẹ chăm nom đàn gà con.

Người Trung Quốc có câu “chăm con để tránh tuổi già”, nhưng người theo Phật giáo lại không hoàn toàn nghĩ vậy. Họ cho rằng cần phải yêu thương, bảo vệ con cái không phải vì tránh tuổi già, mà vì đó là trách nhiệm của họ. Mỗi người đều có nghiệp báo và quả báo riêng. Làm cha mẹ nên giáo dục con cái luân thường đạo lí phải hiếu thảo kính trọng cha mẹ, chứ không nên quá kỳ vọng vào việc sau này chúng sẽ phụng dưỡng mình ra sao. Một khi kỳ vọng biến thành thất vọng thì càng phát sinh ra nhiều phiền não hơn.

IV. Mỗi thành viên trong gia đình nên làm tròn bổn phận và trách nhiệm của mình

Thứ nhất, đối với gia đình hai bên vợ, chồng. Con người hiện đại ngày nay nên có trách nhiệm chăm lo, quan tâm đến ba gia đình: gia đình của hai vợ chồng mới cưới, gia đình của cha mẹ sinh thành ra họ (bao gồm cha mẹ và gia đình của các anh chị em ruột trong nhà), và gia đình bố mẹ chồng, bố mẹ vợ.

Thứ hai, đối với việc nuôi dạy con cái. Nếu sau khi kết hôn mà các cặp vợ chồng có kế hoạch sinh con thì nên làm tròn hết trách nhiệm và bổn phận của bậc làm cha làm mẹ. Và người làm mẹ cần chuẩn bị ba điều kiện sau:

Muốn đứa con sinh ra khỏe mạnh bình thường thì trước khi mang thai cả vợ và chồng cần giữ cân bằng thể chất, ăn uống hợp lí để có sức khỏe, ngược lại sẽ gây hại cho thai nhi.

Sau khi mang thai, vợ chồng vẫn phải giữ gìn sức khỏe. Có người cho rằng vợ chồng không cần trải qua quá trình giáo dục giai đoạn mang thai, nhưng khi người chồng bực tức chửi mắng vợ thì sẽ làm cho tâm trạng bà bầu không tốt, sẽ ảnh hưởng gián tiếp đến hài nhi trong bụng. Do vậy mà cả hai vợ chồng cần phải cùng nhau trải qua quá trình giáo dục trong giai đoạn mang thai và càng phải kiểm soát tâm tính không để cáu gắt từ sau khi đứa trẻ được sinh ra cho đến khi trưởng thành. Nói chung cả người vợ và người chồng cần có trách nhiệm chăm sóc con cái cẩn thận.

Ngoài giáo dục giai đoạn mang thai, tín đồ Phật giáo còn đặc biệt chú trọng đến việc quản giáo con cái. Ngoài việc có tâm tính ổn định, sức khỏe dồi dào thì bậc cha mẹ càng cần chú trọng giáo dục con cái về sự trưởng thành, về hành vi, lời ăn tiếng nói, cử chỉ hành động. Hơn thế, họ còn coi những thiên thần của mình là những “tiểu Bồtát”, dang rộng vòng tay đón chào sự ra đời của chúng, coi chúng là người đến để giúp mình tu hành, là người của đạo Bồ tát và trưởng thành cùng chúng.

V. Nguyên tắc kinh tế nên có trong Phật hóa gia đình

Thứ nhất, làm ăn lương thiện không vi phạm năm điều trong giới luật. Dùng phương pháp minh bạch, cố gắng nỗ lực, kỹ năng, trí tuệ, tiền bạc, mưu trí để mưu sinh kiếm sống, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của bản thân. Nhưng tuyệt đối không nên làm những việc đi ngược lại với năm điều giới luật trong Phật giáo, đó là không sát sinh, không trộm cướp, không tà dâm, không nói dối xằng bậy và không mua bán rượu.

Thứ hai, làm bao nhiêu tiêu bấy nhiêu, không được keo kiệt bủn xỉn chỉ biết kiếm tiền mà không tiêu tiền. Dùng tiền phải có mục đích rõ ràng, tức cần có kế hoạch chi tiêu rõ dựa trên năm tiêu chí như phí sinh hoạt gia đình, lợi nhuận kinh doanh, các khoản chi tiêu, tiết kiệm dành dụm, bố thí hành thiện.

Thứ ba, phụng dưỡng cha mẹ, bố thí hành thiện. Ngoài gia đình, tiết kiệm và nhu cầu cần thiết trong kinh doanh, tài sản còn lại nên dùng để phụng dưỡng cha mẹ, giúp đỡ bạn bè, người thân, bố thí cho kẻ nghèo khó, kính lễ lên tòa tam bảo, tham gia công tác giáo dục văn hóa tôn giáo và làm nhiều việc công ích khác.

Tóm lại, gia đình hiện đại ngày nay nên có thêm đời sống tôn giáo, đời sống của gia đình Phật hóa nên bắt đầu từ việc Phật hóa hôn nhân. Tiếp đó là vận dụng quan niệm Phật giáo hóa cùng phương thức sống để giáo dục con cháu, ngày ngày dành thời gian đọc kinh niệm Phật để có được phúc báo.

Chương 9: Phật Pháp Trong Đời Sống

Phật pháp là các phương pháp tu hành để thành Phật. Trong suốt 49 năm thuyết pháp độ sinh của Phật Thích Ca Mâu Ni, ngài chưa bao giờ coi đây là một môn học tri thức để yêu cầu mọi người phải nắm chắc, mà chỉ dạy cho chúng ta cách làm thế nào để tránh được khổ đau, dành được niềm vui trong cuộc sống. Vì thế, bản thân Phật pháp đã kèm theo những giá trị thực tiễn.

I. Tư tưởng cơ bản của Phật pháp – nếm trải khổ đau và tránh xa chúng

Tư tưởng cơ bản của Phật pháp là nếm trải khổ đau và tránh xa chúng. Nếm trải khổ đau là hiện thực của cuộc sống còn tìm cách để tránh xa chúng lại là mục tiêu của cuộc sống.

Có một lần trong lúc diễn giảng tôi có hỏi mọi người rằng: Có cặp vợ chồng nào kết hôn đã 10 năm mà chưa từng xảy ra cãi vã không? Kết quả có một vị là ủy viên trong ngành lập pháp giơ tay, hai vợ chồng vị này đều là đệ tử tam bảo, họ đối với nhau như hai người bạn đồng tu vì thế vợ chồng chưa từng xảy ra cãi vã.

Muốn để quan hệ vợ chồng hòa thuận, không xảy ra mâu thuẫn tưởng chừng như rất khó nhưng thực chất lại đơn giản. Chúng ta hãy thử nghĩ, khi đối phương muốn gây sự mà bạn lại không chịu nhường, cũng muốn trả đũa đối phương thì đó chẳng phải là đổ thêm dầu vào lửa hay sao? Đau khổ lại chồng chất đau khổ, một mình mình chịu khổ còn bắt người khác cũng chịu cùng, hà tất phải như vậy?

Lý lẽ này nghe qua thì thấy dễ hiểu nhưng để làm được lại không phải điều đơn giản, cho dù có là Phật tử nhiều năm tu tập nhưng khi gặp trường hợp thực tế như thế cũng có khi không vượt qua được thử thách. Thí dụ sẽ có người nói rằng: Hắn hại tôi đến nông nỗi này, tôi cũng phải làm cho hắn nếm trải cảm giác đau khổ như thế nào, nếu không thì sẽ không có gì gọi là luật nhân quả cả.

Lẽ nào luật nhân quả được lý giải như vậy? Nhân quả là chuỗi

mắt xích quy định, phụ thuộc lẫn nhau xuyên suốt ba đời quá khứ, hiện tại, tương lai, nỗi đau khổ mà bạn đang và đã phải chịu chính là quả báo, gánh chịu sự đau khổ chính là chịu quả báo. Nếu bạn không chịu tỉnh ngộ, ngược lại còn ngày càng táo tợn hơn, ăn miếng trả miếng, hai bên đấu đi đấu lại, thù thù oán oán thì cuộc chiến sẽ không bao giờ kết thúc. Những người thật sự hiểu được quy luật nhân quả là người nhận thức được sự đau khổ, chịu được khổ và sẽ lại không gây ra những điều đau khổ như vậy nữa. Vì thế, vợ chồng mà luôn làm khó dễ và tìm cách để trả thù nhau không những không phải là những con người từ bi mà còn rất ngu dốt.

II. Cách để tránh xa khổ đau

1. Chính tri kiến – thấy và biết đúng

Phật pháp đã chỉ ra bản chất của sự đau khổ, mục đích là để chúng ta tránh xa sự đau khổ đó. Nhưng làm thế nào để tránh xa sự đau khổ?

Tứ thánh đế trong Phật pháp gồm Khổ đế, Tập đế, Diệt đế và Đạo đế. Trong đó, Khổ đế nói rõ về bản chất cuộc đời; Tập đế nói về nguyên nhân của các nỗi khổ; Diệt đế nói về trạng thái sau khi đã diệt hết đau khổ; Đạo đế tức con đường chân lí là con đường chuyển đổi phàm phu thành thánh hiền. Nội dung của đạo đế phân thành tám mục, được gọi là Bát chính đạo tức tám con đường chân chính gồm:

Chính kiến – thấy và biết đúng như sự thật, chính tư duy – tư duy đúng sự thật,

Chính ngữ – nói năng đúng sự thật,

Chính nghiệp – tạo nghiệp chân chính,

Chính mệnh – nuôi sống thân mệnh bằng nghề chân chính,

Chính tư duy – suy nghĩ đúng đắn,

Chính niệm – ý niệm chân chính,

Chính định – sự tập trung đúng đắn,

Chính tinh tiến – sự nỗ lực siêng năng đúng đắn, chỉ cần tu thành tám chính đạo này sẽ thoát khỏi ranh giới của sự đau khổ.

Chính kiến vô cùng quan trọng, chính kiến là tin vào quy luật nhân quả ba đời. Sau khi có được chính kiến sẽ tin rằng nỗi đau khổ mà bản thân mình phải gánh chịu bắt nguồn từ nghiệp trong quá khứ. Có người hay nói: Cuộc đời này tôi chưa từng làm hại ai, vậy tại sao tôi phải chịu những tổn thương? Phải biết rằng quả của ngày hôm nay chính là nhân gieo nên từ kiếp trước.

Từ vô lượng kiếp trong quá khứ đến nay, chúng ta lưu lạc sinh tử, hết kiếp này đến kiếp khác, không biết đã kết được bao nhiêu thiện duyên và ác duyên với chúng sinh; kết được thiện duyên sẽ nhận được quả thiện, kết ác duyên sẽ bị ác báo, vì thế quả báo không thể chỉ thấy ở kiếp này. Có nhiều người vì chưa nhận được sự báo ứng nên cho rằng không có luật nhân quả, trên thực tế, những tội ác gây ra trong kiếp này nếu không bị báo ứng ở kiếp này thì kiếp sau cũng không tránh khỏi.

2. Không gây ra tội ác sẽ không bị báo ứng

Làm thế nào để tránh được khổ đau, dành được niềm vui trong cuộc sống? Đầu tiên hãy dừng gieo nhân ác, nghĩa là không được gây ra một điều ác nào nữa, sau đó phải thẳng thắn đón nhận báo ứng, đồng thời cũng phải cứu khổ cứu nạn cho tất cả chúng sinh. Cho dù người khác có làm mình đau khổ cũng không được gây gổ ngược lại mà còn phải nghĩ cho họ, cầu phúc hộ cho họ, đây chính là tinh thần của Bồ tát. Nếu hành được Bồ tát đạo thì cho dù bản thân phải chịu đau khổ, ấm ức cũng sẽ không cảm thấy thiệt thòi.

Tôi có một đệ tử tại gia, sinh ra chưa đến ba ngày đã bị người cha đem bán. Khi ông ấy 50 tuổi cũng là lúc phải chuẩn bị ma chay cho cha mẹ nuôi trước lúc lâm chung. Lúc này cha mẹ đẻ của ông ấy cũng đang ở tuổi gần đất xa trời, gánh nặng chăm sóc bốn người họ lại đè lên vai ông ấy. Mọi người đều cảm thấy bất công cho ông ấy nhưng ông ấy lại nói với tôi như thế này: Thưa sư phụ, tôi thật sự là một người rất may mắn, người ta chỉ có một mẹ một cha, riêng tôi thì lại có những hai mẹ hai cha.

Ông ta nghĩ được như vậy nên trong lòng ông ta cảm thấy rất thanh thản, vui sướng. Ngược lại nếu ông ấy oán trách rằng: cha mẹ đẻ của tôi thật chẳng phải con người, sinh tôi ra chưa đến ba ngày đã đem bán, bây giờ già ốm lại còn bắt tôi chăm sóc họ, quả thật là không còn gì là đạo lý. Nếu ông ấy nghĩ như vậy thì sẽ luôn cảm thấy rất khổ sở.

Trong cuộc sống hiện nay mọi thứ đều yêu cầu phải công bằng, nhưng liệu có cách nào để làm được? Thí dụ vì sao chỉ có người vợ phải mang nặng đẻ đau mà người chồng lại không?

Vì thế, trên một phương diện nào đó hoàn toàn không thể đòi hỏi sự công bằng. Ý nghĩa thực chất của công bằng là mỗi người đứng trên lập trường và góc độ của mình để làm tốt vai diễn của mình, nỗ lực hết trách nhiệm, đó chính là sự công bằng.

Đặc biệt là sau khi được trang bị đầy đủ chính trị, chính kiến của Phật pháp, thấm nhuần tinh thần của nhân quả người ta sẽ nhận thức được rằng mỗi người đều có phúc báo khác nhau, nhân duyên và trí tuệ của riêng mình và hoàn cảnh của mỗi người không giống nhau. Nếu hiểu được đạo lý này thì cho dù có công bằng hay không đều có thể thoải mái, không bị phiền muộn, kẻ thù tự nhiên sẽ bớt đi.

III. Tác dụng của Phật pháp

Tác dụng của Phật pháp có thể phân ra thành ba tầng thứ:

1/ Đối nhân xử thế,

2/ Xua tan phiền não,

3/ Viên mãn thành Phật.

Từ ba tầng thứ này có thể thấy chúng ta không nên tham vọng viển vông, không nên mong một bước lên trời mà hãy từ tốn, khởi điểm bắt đầu từ cuộc sống hằng ngày; vả lại cho dù ở vào tầng thứ nào cũng đều phải dựa vào sự nỗ lực của bản thân chứ không phải luôn chờ đợi gia trì của Phật, Bồ tát.

Tuy nhiên, sự gia trì của ngoại lực không phải là không có. Người ta thường nói: Tự cứu mình trước người khác mới cứu mình; được người khác giúp đỡ rồi mới được trời giúp. Nếu bản thân không chịu bỏ ra một chút công sức nào, một khi bị cắt viện trợ từ bên ngoài sẽ rơi vào vực thẳm của sự đau khổ. Thí dụ nói hôm nay không có cơm ăn, người khác có thể sẽ cho bạn một gói mì, nhưng còn bữa tiếp theo thì sao? Cứ coi như bữa tiếp theo họ lại cho bạn thêm một gói mì, vậy còn ngày mai thì sao? Cho dù có người ngày nào cũng cho bạn một gói mì nhưng lỡ có một ngày người này đi xa hoặc ngay bản thân anh ta không tự nuôi nổi bản thân ngày ba bữa, thế thì bạn không còn chỗ nào để dựa dẫm. Có thể có nhiều người tin vào thần quyền, kì vọng vị thần này sẽ, ban cho mình tất cả, tiếc rằng đó chỉ là tín ngưỡng chứ không phả là sự thực.

Nhưng cần phải lưu ý rằng, mặc dù Phật pháp nói với chúng ta rằng tự lực cánh sinh rất quan trọng, nhưng phủ nhận tha lực, việc hoàn toàn chỉ dựa vào bản thân mình là không đúng, như vậy sẽ lại trở thành ngoan cố, bảo thủ; chúng ta vẫn cần có người chỉ dẫn chúng ta làm thế nào để vận dụng Phật pháp và luôn tin vào sự phù hộ của Phật, Bồ tát và Hộ pháp Long Thiên.

IV. Cư sĩ tại gia nên tu hành như thế nào?

Từng có một vị tín chủ nói với tôi như thế này: Thưa sư phụ, con rất ghen tỵ với các anh em không có gánh nặng gia đình, họ có thể chuyên tâm cho việc tu hành, và lại đều có sắc thái của đạo hành.

Ý của anh ta là mỗi gia đình có những nỗi khổ tâm không giống nhau. Chỉ không biết nỗi khổ nhà anh là rốt cuộc là do tình cảm yếu đuối hay là nỗi niềm sâu kín riêng tư của mỗi người, mỗi hoàn cảnh. Tóm lại mỗi cây mỗi hoa mỗi nhà mỗi cảnh. Vậy thì làm thế nào để biến những nỗi khổ tâm này trở nên dễ dàng hơn? Quả thực trong kinh Phật bộ Lục Phương Lễ Kinh dành riêng hướng dẫn cho cư sĩ tại gia, làm thế nào để bản thân mình có chừng mực, làm thế nào để tu hành.

1. Tại gia nên biết Lục Phương Lễ Kinh

Tên gọi đầy đủ của Lục Phương Lễ Kinh là Thi Già La Việt Lục Phương Lễ Kinh, đây là bộ kinh hướng dẫn cho những cư sĩ tại gia làm thế nào để chăm lo việc nhà và tu hành ngay trong môi trường sống gia đình. Vậy “Lục Phương” là gì? Trong kinh có chỉ ra: cha mẹ được coi là phương đông, bậc thầy được coi là phương nam, vợ chồng coi là phương tây, họ hàng gần xa được coi là phương bắc, nô bộc, tôi tớ coi là phía dưới, sa môn, Bà La Môn, và những vị tu hành đức cao vọng trọng là phía trên. Trên thực tế sáu hướng này đã bao gồm mạng giao tế giữa các phương diện trong cuộc sống. Kinh phân chia một cách rõ ràng vai trò của mỗi người, thí dụ cha mẹ phải có trách nhiệm với con cái như thế nào, còn con cái nên đối với cha mẹ như thế nào; ngoài ra trong mối quan hệ thầy trò, nhân viên và lãnh đạo phải có trách nhiệm như thế nào…

Nói về đạo lý trong cuộc sống vợ chồng, kinh chỉ rõ, có năm điểm mà người chồng cần chú ý trong đối đãi với vợ: 1/ Đối đãi nhau đúng lễ, 2/ Uy nghiêm không đùa bỡn, 3/Áo quần ăn uống tạm đủ, 4/ Cung kính tôn trọng đúng lúc, đúng nơi, 5/ Biết cách giao việc cho vợ.

Mà vợ đối với chồng cũng cần chú ý năm điểm sau đây: 1/ Khi đứng phải đứng dậy trước, 2/ Khi ngồi phải ngồi sau, 3/ Nói lời hòa nhã, 4/Tôn trọng và thuận theo chồng, 5/ Luôn lắng nghe chồng.

Mặc dù do thời gian và không gian có sự khác biệt, nên những điều này chưa hẳn đã thích hợp trong cuộc sống hiện nay, nhưng chúng đã truyền đạt được nguyên tắc kính trọng, tin tưởng lẫn nhau, dù trong xã hội nào thì những điều này vẫn được đề cao.

2. Trong cuộc sống hằng ngày phải có thời gian làm việc và nghỉngơi hợp lý

Là một cư sĩ tại gia nên phải có một thời gian làm việc và nghỉ ngơi một cách hợp lý, không nên ăn uống thiếu chừng mực, ăn chơi trác táng hoặc rượu chè bê tha.

3. Bổ sung thêm nhiều kiến thức bổ ích

Nếu một người chỉ kết giao với những người bạn rượu thì sẽ rất khó để có một thái độ sống khỏe mạnh, bình thường. Nho giáo chủ trương: kết bạn với người chính trực, kết bạn với người độ lượng và kết bạn với người giàu kiến thức. Kết bạn nên tìm những người thẳng thắn, không vụ lợi; nhưng người “thẳng thắn” không nhất định phải là người “thẳng thắn có sao nói đấy”, những người thẳng thắn không nhất định phải nói thẳng, nhiều khi nói thẳng quá sẽ gây ra thị phi. Người có độ lượng là người có thể thông cảm tha thứ, khoan dung cho bạn. Người giàu kiến thức là những người nhiều kinh nghiệm sống.

Trong Phật giáo có một danh từ chỉ cho bạn tốt là “thiện tri thức”. Phật Thích Ca Mâu Ni khích lệ chúng ta nên tiếp cận nhiều với thiện tri thức và tránh xa ác tri thức, đồng nghĩa với câu “cận quân tử nhi viễn tiểu nhân – gần gũi với bậc quân tử, tránh xa kẻ tiểu nhân” mà Nho giáo nói. Nhưng thiện tri thức là gì? Những người mang lại lợi ích vật chất lẫn tinh thần đúng phép đều là thiện tri thức. Còn về bản thân chúng ta, cho dù vẫn chưa phải là thiện tri thức nhưng cũng cần phải học cách để trở thành lương tri thức của người khác.

4. Nỗ lực hết trách nhiệm, không màng đến lợi ích

Nhiều người thường than phiền nói rằng vợ mình không ngoan hiền hoặc chồng mình không trung thực, mẹ chồng không biết thông cảm, con dâu không khéo léo, con cái không hiếu thuận… rốt cuộc ai là người không tốt? Tôi nghĩ rằng tất cả những người hay than phiền kia là những người không tốt. Thực ra chỉ cần coi những người trong gia đình mình là Bồ tát, nỗ lực hết trách nhiệm của bản thân mình thì ít nhất bản thân bạn cũng không thấy hổ thẹn, làm được như vậy thì lẽ gì phải oán giận người khác.

Sở dĩ có những gia đình vì chuyện phân chia việc nhà chưa thỏa đáng hoặc thậm chí nguyên nhân làm gia đình xáo trộn mà sinh ra mâu thuẫn là do nội tâm họ có vấn đề; nếu không phải coi người nhà như kẻ thù thì cũng coi người nhà như món tài sản để chi phối.

Từng có một cặp nam nữ tìm gặp tôi, vừa gặp họ liền nói: Thưa sư phụ, chúng con chuẩn bị làm đám cưới.

Tôi nói: Chúc mừng! Chúc mừng!

Họ nói: Sau này chúng con mà cãi vã thì nhờ sư phụ đến phân giải giúp.

Tôi nói: Mong hai con đừng có tự mình tìm đến rắc rối như vậy, hai con vẫn còn chưa kết hôn đã chuẩn bị cãi vã.

Sau khi nghe tôi nói xong, người con trai nói với bạn gái của mình: Em nghe thấy chưa? Về sau nhớ phải nghe lời anh đấy, không được cãi vã với anh đâu nhé.

Người con gái lại nói rằng: Không đúng, phải là anh nghe lời em

chứ, không được tranh cãi với em, có như vậy chúng ta mới không làm phiền đến sư phụ.”

Thực tế, đôi nam nữ này chưa kết hôn nhưng đã bắt đầu cãi vã.

Con người là thế, sẽ rất khó để vợ chồng không xảy ra cãi vã. Lục Phương Lễ Kinh nói trên đã nói rất rõ cho chúng ta biết nên làm thế nào để nỗ lực hết nghĩa vụ của mình, đối với người thân nên có trách nhiệm như thế nào, đối với cha mẹ nên có nghĩa vụ như thế nào? Đối với con cái nên như thế nào? Nếu mọi người đều biết làm thế nào để diễn tốt vai diễn của mình, có trách nhiệm như thế nào thì đôi bên sẽ không phải oán trách lẫn nhau.

5. Từ bi không có kẻ địch, trí tuệ không sinh ra phiền não

Có hai vị cư sĩ Hộ pháp của Pháp Cổ Sơn vì công ty làm ăn không khả quan mà bị cho thôi việc, tôi hỏi một người trong họ rằng: “Công việc của con thế nào?”

Anh ta rất từ tốn trả lời rằng: “Thưa sư phụ, sư phụ không phải lo lắng đâu.”

Thực ra tôi chỉ quan tâm tới anh ta chứ không phải lo lắng, nhưng anh ta lại bình tĩnh hòa nhã được như vậy, nếu là người khác chắc sẽ phàn nàn cả một hồi.

Tình cảnh của cư sĩ thứ hai thì còn đáng buồn hơn. Liên tục trong mấy tháng trước khi bị cho thôi việc, lãnh đạo cơ quan yêu cầu anh ta làm thêm giờ vì anh ta là người phụ trách một bộ phận, nhưng làm thêm giờ không được thêm tiền. Mọi người đều nghĩ rằng sau đợt này anh ta sẽ được thăng chức nhưng không ngờ sau khi công việc kết thúc anh ta lại bị cho thôi việc. Hầu hết mọi người khi gặp phải chuyện như thế này đều sẽ bất bình, giận dữ, nhưng anh ta lại không hề tức giận, vì anh ta nghĩ rằng bản thân mình đã học được nhiều thứ và trưởng thành hơn. Nhưng nhiều người lại bất bình thay cho anh ta, họ cho rằng ông lãnh đạo của anh ta thật chẳng ra gì.

Sau vài tháng xảy ra sự việc đó, tôi có hỏi anh ta: “Con đã có dự định công việc gì chưa?”

Anh ta đáp: “Thưa sư phụ, con đã tìm được công việc mới”.

Tôi nói: “Đó là vì con rất bình tĩnh nên mới có thể tìm lại được công việc mới nhanh như vậy”.

Thực tế cho thấy, gặp phải tình huống như vậy có tức giận cũng không giải quyết được gì, vậy thì cớ sao phải tức giận? Chi bằng hãy chấp nhận sự thật, dũng cảm đối mặt và sửa chữa, đây là một ví dụ rất hay trong việc áp dụng Phật giáo trong cuộc sống đời thường

Chương 10: Đời Là Gì?

Nhiều người hỏi tôi rằng: Bản chất của nhân sinh là gì? Ý nghĩa của nhân sinh là gì? Giá trị nhân sinh nằm ở đâu? Mục tiêu nhân sinh là gì?

Ý nghĩa của nhân sinh nằm ở chỗ có trách nhiệm và chịu trách nhiệm. Trong cuộc đời của mỗi con người từ khi sinh ra cho đến khi chết đi phải đóng rất nhiều vai diễn: làm con cái, làm cha mẹ; làm học sinh, làm thầy giáo; làm đồng nghiệp, làm lãnh đạo, làm cấp dưới, làm bạn bè.

Nếu không nỗ lực hết trách nhiệm thì vai diễn sẽ được gọi là “nửa ông nửa thằng”, thông thường chúng ta hình dung ra một hình dáng rất kỳ quái thì được gọi là nửa ông nửa thằng. Nếu nhìn từ góc độ tiêu chuẩn luân lý để đánh giá bản thân mình, chúng ta thường phát hiện bản thân mình cũng thuộc vào dạng “nửa ông nửa thằng”, vì chỉ cần có một vai diễn nào đó không đủ tận tâm sẽ trở thành “nửa ông nửa thằng” ngay.

I. Giá trị của cuộc sống nằm ở sự cống hiến

Giá trị của của cuộc sống là gì? Nhiều người cho rằng một người có danh tiếng, địa vị, quyền lực, có tiền thì thể hiện rằng giá trị của anh ta lớn. Song những điều này rốt cuộc được coi là giá trị hay không? Có thể coi là như vậy nhưng cũng có thể không. Còn phải xem sự cống hiến của anh ta với xã hội nhân loại như thế nào, nếu không có cống hiến, chỉ có địa vị, chỉ có tiền, hoặc chỉ có danh tiếng thì giá trị của anh ta sẽ có hạn.

Sự cống hiến cũng phải bắt đầu từ trách nhiệm và từ các phương diện khác nhau cũng phải nỗ lực hết trách nhiệm, tạo ra được sự cống hiến.

Trên thế giới này, những mối liên hệ trực tiếp với chúng ta không nhiều, nếu bảo bạn nhớ lại trong ký ức những cái tên có quan hệ với bạn xem bạn nhớ được bao nhiêu người? Tôi tin rằng không nhiều, có lẽ sẽ có rất ít người có thể viết ra được 1. cái tên có liên quan đến họ. Ai cũng quanh đi quẩn lại có mấy người thân là hết, nhưng nếu bảo họ viết tên những người có quan hệ gián tiếp với họ thì con số đó sẽ rất nhiều.

Nói đến trách nhiệm có thể chỉ cần nói đến một sự việc hay đối tượng nhất định nào đó, nhưng nếu nói đến cống hiến thì lại không phải như vậy, bất luận bạn có đóng đạt vai diễn hay không thì trong bất kỳ hoàn cảnh nào và đối với bất kỳ đối tượng nào đều sẽ có cơ hội cống hiến. Cho dù bạn có mối quan hệ trực tiếp với anh ta hay không đều có thể tạo ra những cống hiến giống nhau.

Thí dụ bạn đang đi trên đường thì gặp một cậu bé muốn sang đường, bạn hoàn toàn không có trách nhiệm phải đưa cậu bé đó sang đường, nhưng lúc này lại là cơ hội để cống hiến. Có thể nhiều người nghĩ rằng: Để cậu ấy tự sang đường chắc cũng không có vấn đề gì đâu, ta không có thời gian nên cứ đi thôi. Nhưng nếu không may cậu bé đó bị xe va phải thì bạn đã để mất cơ hội cứu người, lẽ nào ta không tiếc một mạng người sao?

II. Đảm nhận trách nhiệm cống hiến

Vì thế cống hiến không nhất định trong phạm vi có quan hệ trực tiếp với mình, có thể lớn cũng có thể nhỏ, có thể gần cũng có thể xa. Lớn thì có thể mở rộng ra phạm vi toàn thế giới, thậm chí cả nhân loại, chúng ta đều nên đảm nhận nhiệm vụ cống hiến, hi sinh. Mặc dù ý nghĩa của cuộc sống là phải sống có trách nhiệm, chỉ cần làm tốt vai trò hiện nay của mình là đủ, nhưng đó chỉ là bổn phận chứ chưa thể nói là đã cống hiến được gì.

Trong thời gian tôi du học tại Nhật Bản, Đông Sơ tiên sinh phát hiện thành phố Đài Bắc có mấy ngôi chùa phát sinh tranh chấp, ngài liền viết cho tôi một bức thư nói: “… Phật giáo ngày nay thật thảm thương, công việc nâng cao Phật giáo thì không ai làm được, quyền tài sản trong chùa thì tranh nhau…”. Tranh chấp xảy ra không chỉ trong bản thân đệ tử của Phật giáo mà chính quyền cũng tranh chấp, nói rằng những ngôi đền đó là từ thời Nhật đánh chiếm, do người Nhật xây dựng nên thuộc về quân địch và bây giờ thu hồi về cho chính phủ. Nhưng sư phụ lại động viên chúng tôi rằng: “Bây giờ mọi người chỉ giành nhau đền chùa mà không muốn giành Phật pháp, lấy Phật pháp để cứu cái tâm con người, chúng ta phải có trách nhiệm giành cứu lấy vận mệnh của Phật pháp”.

Vì thế nếu nói Phật giáo chỉ biết xây dựng, tu bổ chùa miếu thì chẳng ích lợi gì nhiều. Chỉ có nỗ lực bồi dưỡng người tài, người biết hi sinh để truyền bá chính pháp, có cống hiến cho xã hội mới là phương pháp căn bản. Thí dụ Phật giáo ngày nay có cống hiến rất lớn cho xã hội, thể hiện được giá trị tồn tại của Phật giáo. Giống như trận bão Hạ Bác trước đây đổ vào đất liền làm cho Nông thiền tự cũng phải chịu thiệt hại, chùa bị ngập trong nước sâu một mét trong hai ngày liền, gây ra nhiều tổn thất. Nhưng tôi nói với các đệ tử của Pháp Cổ Sơn rằng: “Mặc dù chúng ta bị nước nhấn chìm nhưng hãy phát động mọi tín chúng cùng hưởng ứng công việc cứu nạn”. Cuối cùng mọi người quyên góp được 300 vạn tệ. Điều này thể hiện được giá trị chính diện của tập thể Phật giáo Pháp Cổ Sơn đối với xã hội.

Đồng thời mấy năm trước chùa Nông thiền của Pháp Cổ Sơn chúng tôi có tổ chức các nhóm tu thiền, đối tượng là từ học sinh cấp một cho đến học sinh cấp hai, cao đẳng, đại học, giáo viên, công nhân viên chức và các thành phần nhân sĩ trí thức trong xã hội đều tham gia các khóa tu thiền theo đặc trưng của lứa tuổi, nghề nghiệp, trình độ… Ví dụ khóa tu “trại tu thiền dành cho giáo viên”, “trại tu thiền dành cho nhân sĩ trí thức”…

Rất nhiều thành phần xã hội tham gia các khóa tu thiền này. Do đây là những khóa tu học miễn phí, nên khi kết thúc khóa tu, nhiều người đến hỏi tôi: “Thưa thầy, làm thế nào để công đức cho Pháp Cổ

Sơn?”

Tôi nói: “Tôi chỉ mong rằng những điều quý vị đã nghe giảng, đã tu tập trong suốt quá trình tham gia các khóa tu này sẽ là những phương pháp hữu hiệu giúp quý vị điều phục thân tâm, mang về nhà, mang vào nhà trường chia cho những người hữu duyên thì đấy là cách công đức lợi ích nhất cho Pháp Cổ Sơn.”

Trong đó có vị giáo sư không hiểu, hỏi tôi: “Nếu chỉ như thế thì e rằng Pháp Cổ Sơn sẽ nỗ vốn mất, thế thì đâu còn tiền để xây dựng cơ sở hạ tầng gì nữa?”

Tôi nói: “Chúng tôi phụng sự quần chúng nhân dân càng tốt thì người đến ủng hộ chúng tôi càng nhiều”.

Nhân đó tôi nói với mọi người rằng: “Quý vị đến Pháp Cổ Sơn tham gia các khóa tu thiền cũng ví như nhà kinh doanh đến nhập hàng cho các đại lí phân phối, sau khi trở về, các nhà đại lí sẽ là nơi tiếp tục mang hàng hóa đến tận tay người dùng. Quý vị cống hiến cho xã hội chính là quý vị thay chúng tôi làm việc, được thế đã xem như là thu hoạch lớn của chúng tôi.”

III. Mục đích của cuộc sống là thụ báo, hoàn nguyện và phát nguyện

Thụ báo tức nhận chịu quả báo tốt hoặc xấu do những việc đã làm trong quá khứ; cho dù là ở kiếp này, kiếp trước hay quá khứ bao la đã làm bất kỳ một việc gì thì chỉ cần một kiếp trong đó có nhân duyên chín muồi thì sẽ phải tiếp nhận quả báo; làm việc tốt sẽ nhận được thiện báo, làm việc xấu sẽ nhận được ác báo, cho đến khi thành Phật rồi vẫn phải thụ báo, vì kiếp nạn có quan hệ với chúng sinh vô cùng vô tận, ân ân oán oán vướng mắc chưa được rõ ràng.

Khi con người ta nhận thiện báo sẽ cho rằng mọi thứ là đương nhiên, nhưng khi nhận phải khổ báo thì trong lòng không phục, luôn cảm thấy bản thân mình trong kiếp này chưa làm một điều xấu gì, tại sao lại phải chịu ác báo.

Từ quá khứ cho đến hiện tại không biết đã có bao nhiêu nguyện ước. Khi còn nhỏ chúng ta ta đã có rất nhiều điều ước: “Sau này lớn lên, mình sẽ…, sau khi tốt nghiệp, mình sẽ…, nếu lấy chồng, mình sẽ…, nếu mình làm mẹ, mình sẽ…, nếu mình làm giáo viên, mình sẽ…”. và trong cuộc sống này có nhiều điều ước đã thành hiện thực.

Khi còn nhỏ tôi rất thích đọc sách, nhưng thời đó không dễ dàng để tìm được sách, khi đó một đồng nghiệp trong quân đội nói với tôi: “Người anh em thích đọc sách như vậy thì sau này hãy mở một cửa hàng bán sách để đọc cho thỏa thích”.

Tôi nói: “Mở một cửa hàng sách chỉ có vài quyển, số lượng sách có hạn, tại sao không phải là mở một thư viện?”

Anh ta nói: “Mở cửa hàng bán sách còn có thể kiếm tiền, có thể duy trì cuộc sống. Còn nếu mở một thư viện thì chỉ có bù thêm tiền, không có một ích lợi gì”.

Việc kiếm được tiền hay không tôi chưa hề nghĩ đến, tôi chỉ nói với anh ta rằng: “Sau này nhất định sẽ mở một thư viện”.

Anh ta nói: “Vậy thì anh hãy cứ mở đi.”

Sau lần đó tôi quả thực hoàn toàn không biết có cơ duyên để thực hiện hay không; 30, 40 năm qua đi cơ hội cuối cùng cũng đến, tôi sáng lập ra phòng nghiên cứu Phật học Trung Hoa, kèm theo cả thư viện có vài nghìn đầu sách, sau này thư viện chuyên ngành Phật giáo Pháp Cổ Sơn dự tính có 20 vạn đầu sách, và còn có THư viện Tổng hợp Đại học Xã hội nhân văn Pháp Cổ Sơn. Ước nguyện của tôi dần dần thành hiện thực. Vì thế, ước nguyện là một loại động lực, đã có ước nguyện thì sẽ phải thực hiện vì thế hoàn nguyện cũng là một mục tiêu của cuộc sống.

Có người khi tham gia khóa tu thiền của chúng tôi, tôi cũng thường khích lệ họ nên có nguyện ước. Thí dụ khi chân bị đau nên nghĩ rằng: “Chưa nghe thấy tiếng khánh của chùa thì chân dù có tê mỏi thế nào cũng nhất định không duỗi”. Sau khi tự nhủ như vậy phần lớn mọi người vẫn duỗi chân ra để đổi thành tư thế khác, vì thực tế chân đã quá đau. Nhiều người sau khi tự nhủ nhiều lần đã không dám tự nhủ nữa vì cảm thấy không thực hiện được, vậy thì vì sao phải tự nhủ. Nhưng tôi vẫn khuyến khích mọi người hãy cứ tự nhủ một lần rồi lại một lần nữa, dần dần sẽ càng kiên trì được, ước nguyện cũng dần thành hiện thực, nếu chỉ dám ước một lần rồi thôi thì ước nguyện đó sẽ không đủ mạnh.

Các đệ tử Phật giáo mỗi buổi sáng và buổi tối đều phải đọc thuộc Tứ hoằng thệ nguyện: “Chúng sinh vô biên thệ nguyện độ/ Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn/ Pháp môn vô lượng thệ nguyện học/ Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành.” Nhiều người sau khi nguyện ước mà xảy ra tranh cãi với người thân, đồng nghiệp thì trong lòng luôn cảm thấy buồn, hối hận, tâm tưởng vừa nguyện rằng phải độ chúng sinh, đoạn tuyệt với phiền não, bây giờ lại phản bội lại lời thệ nguyện. Nhưng tôi nói với họ rằng, chỉ cần thệ nguyện nhiều lần thì tình hình sẽ được cải thiện, sức mạnh của lời nguyện cầu sẽ dần dần tăng thêm.

IV. Tầng thứ của lời thệ nguyện

Nguyện thệ hay còn được gọi là phát đạo tâm, phát Bồ đề tâm, từ phàm phu đến thành Phật, có thể chia thành năm tầng thứ.

1. Nhân đạo

Chữ đạo trong chữ “đạo tâm” giống như một lộ trình trong cuộc sống. Lịch trình và phương hướng của sinh mệnh được gọi là đường nhân sinh.

Con người ta sống trong thế giới này đều có con đường đi cho riêng mình, hơn nữa đều có mục tiêu nhân sinh dài ngắn cho hành trình, học tập là mục tiêu gần nhất trong tầm tay, nhìn xa hơn về phía trước, vì thế trên con đường nhân sinh nhất định sẽ bước từ những bước đi đầu tiên, sau rồi cứ thế tiến từng bước nhẹ nhàng.

Vì thế có thể thấy, phát đạo tâm phải bắt đầu từ bước đi làm người, làm tốt bổn phận của một người, trang bị đầy đủ nhân cách và phẩm đức. Nếu ngay cả những điều kiện cơ bản nhất để làm người cũng không có được thì sẽ có người chửi cho rằng “miệng nam mô bụng bồ dao găm”.

Vì sao lại thế? Thứ nhất, họ thật sự rất đáng thương, không biết làm thế nào để trở thành người tốt. Thứ hai, họ không thể tự chủ, khi chịu sự cám dỗ, kích thích, uy hiếp của môi trường không làm chủ được bản thân.

Lý tưởng của Pháp Cổ Sơn là “nâng cao phẩm chất, xây dựng nhân gian tịnh độ”, bắt đầu từ nền tảng con người, hi vọng mọi người trang bị thân phận của mình, diễn tốt vai diễn của mình, thể hiện một cách đúng mực. Cũng chính là nói, muốn phát đạo tâm thành Phật đầu tiên hãy tự nhủ bản thân phải là một người tốt.

2. Thiên đạo

Hành nhân đạo chỉ là sự nỗ lực hết bổn phận, hết trách nhiệm; tu hành thiên đạo lại là sự cống hiến, phục vụ của mình với đại chúng xã hội, coi toàn thế giới trở thành phạm vi quan tâm, cống hiến, phục vụ của mình. Những người có tâm lượng như vậy mới làm được nhiều việc lớn, mới tích lũy được công đức thiên quốc.

Nhưng người hành thiên đạo chỉ nghĩ đến con người ở trái đất này mà không nghĩ đến nửa còn lại của thế giới, cũng không nghĩ đến chúng sinh khác và cái tâm luôn phải có suy nghĩ theo đuổi thiên phúc.

3. Giải thoát đạo

Tiếp theo là giải thoát đạo. Đó là phải gạt sang bên thế giới thân tâm tứ đại, ngũ uẩn, khiến nghiệp ác không khởi lên, phiền não không sinh, vượt qua bể khổ sinh tử của ba cõi.

4. Bồ tát đạo

Hành Bồ tát đạo là con đường thiện và công đức của đạo giải thoát, không chỉ có thể kết lương duyên trong quảng đại nhân gian mà càng có thể coi tất cả chúng sinh của mười phương ba đời trở thành đối tượng phục vụ, cống hiến, quan tâm, vả lại làm thiện không có nghĩa là vì cầu phúc đáp. Đại thừa Phật pháp luôn khích lệ con người ta hành đạo Bồ tát, người hành đạo Bồ tát nhất định phải bắt đầu từ hứa nguyện, phát nguyện, hoàn nguyện.

5. Phật đạo

Cuối cùng, tầng cao nhất là Phật đạo, chính là “vô thượng Bồ đề tâm”, là “A nậu đa la Tam miệu tam bồ đề”. Bát nhã Tâm Kinh, Kinh Kim Cương và nhiều kinh điển khác đều khích lệ chúng ta phát tâm cầu vô thượng chính đẳng chính giác, không chỉ có một trái tim nhân đạo và thiên đạo mà còn phải có trái tim giải thoát đạo, trở thành tâm Bồ tát đạo, khi trở thành Bồ tát tâm viên mãn, cũng là khi hoàn thành được con đường Phật vô thượng.

Chương 11: Sự Tôn Nghiêm Của Sinh Tử

Sinh và tử là một chủ đề rộng lớn và sâu sắc. Những người khác nhau có những quan điểm và lập trường khác nhau. Trong khoảng 30 năm trở lại đây, chủ đề này dần dần nhận được sự quan tâm của các nhân sĩ phương Đông, phương Tây, được nhiều học giả thảo luận từ các khía cạnh triết học, tôn giáo, y học…

I. Thực tướng của nhận thức sinh mệnh

Tôi sẽ đứng từ quan điểm Phật pháp và kiến thức về Phật pháp để nói rõ về những trải nghiệm và quan sát về sinh tử.

1. Do sự bất lực, khó xử của cuộc đời chuyển biến thành sựkhẳng định khả ái, khả quý của rất nhiều người, đó là mặt trái của cảm xúc nhân sinh, cho rằng nhân sinh là điều gì đó ngoài tầm kiểm soát, là sự dày vò, là một gánh nặng, đây chính là định kiến do không hiểu biết Phật pháp gây ra. Phật nói: “Nhân thân nan đắc, Phật pháp nan văn Thân người khó được, Phật pháp khó nghe”. Phải khai ngộ thành Phật, thành tựu pháp thân huệ mệnh, chỉ có trong quá trình sinh mệnh của con người, lấy sắc thân (sinh mệnh da thịt) của chúng ta để nghe Phật pháp, tu hành Phật pháp mới có thể đạt được mục đích tu hành.

Hoặc nhiều người sẽ cho rằng, tu hành là chỉ có thể tu trên nước Phật, tu ở cõi tịnh độ, quan niệm này sai hoàn toàn. Vì nhiều vị Phật đều tu hành trong nhân gian mà trở thành Phật, không phải lấy hình thái khác nhau của chúng sinh để thành Phật. Vì thế, trước tiên nhất định phải có thân thể của con người mới có thể có trái tim Bồ tát, tu Bồ tát đạo, sau đó thành Phật. Vì thế nói sống vì mọi người là rất đáng quý.

2. Sự sinh ra và chết đi có quan hệ mật thiết với nhau và khôngthể tách rời. Khi sinh ra đã xác định rằng việc chết đi là điều tất nhiên. Được sinh ra không nhất định đã là niềm vui, còn chết đi cũng không nhất định là bi ai, nếu cuộc sống không có sự tôn nghiêm thì làm sao có niềm vui? Nếu chết đi cũng không có sự tôn nghiêm thì hà tất phải có bi ai?

Nếu biết rằng sinh tử là quá trình tự nhiên thì bản thân sinh mệnh đã là sự tôn nghiêm. Vì thế, sự sinh tồn không phải là phiền phức, đáng thương, chết đi cũng không cần cảm thấy đó là sự bi ai; mà phải nhìn vào thái độ của chúng ta đối với sự sinh tồn và chết đi.

Nếu sống mà không biết sỉ nhục, vậy thì chết đi cũng có gì là đáng tiếc. Cuộc sống có gì là vui? Ngược lại, nếu chết đi mà giành được sự tôn nghiêm thì chết đi cũng có gì là bi thương?

3. Danh dự của cuộc sống là sự trải nghiệm và thể hiện từ ýnghĩa, giá trị và mục tiêu của cuộc sống.

Sinh mệnh của con người chính là một giai đoạn, quá trình trong sự sống và cái chết. Danh dự cuộc sống có thể xác định từ các phương diện quan hệ luân lý, góc độ xã hội, phán đoán lịch sử, lý luận triết học và niềm tin tôn giáo…

Dưới đây là thảo luận ý nghĩa, giá trị và mục tiêu nhân sinh nhìn từ góc độ của đệ tử Phật giáo:

Ý nghĩ của sinh mệnh: Từ lập trường Phật giáo, sự sống là vì thụ báo và hoàn nguyện mà tồn tại. Trước đây đã hứa nguyện bao lần thì nhất định phải thực hiện lời hứa đó; trước đây đã làm những việc gì thì nhất định sẽ chịu sự báo ứng. Vì thế, có thể nói sinh mệnh tồn tại là do thực tế nhân quả.

Giá trị của sinh mệnh: Giá trị của sự sống hoàn toàn không phải do khách quan đánh giá, phán đoán, xác định mà là bản thân tự chịu trách nhiệm, hoàn thành trách nhiệm mà đời người phải làm được, đồng thời nỗ lực vận dụng sự hữu hạn của sinh mệnh để cống hiến lớn nhất.

Mỗi người trong thế giới này phải đóng nhiều vai diễn khác nhau, có thể là cha mẹ, chồng vợ, con cái, cũng có thể là thầy giáo, học sinh, cho dù là vai diễn nào cũng cần phải tận tâm tận lực, dùng mọi năng lực vật chất, tinh thần của bản thân để cống hiến cho thiểu số những người sống quanh mình, không đòi hỏi sự báo đáp nào từ đa số những người trong xã hội, quốc gia và toàn thế giới, đây chính là giá trị của sinh mệnh; việc làm có lợi cho bản thân và xã hội như này chính là đang tu hành trên Bồ tát đạo.

Mục tiêu của đời người: Đời người phải có phương hướng rõ ràng, được coi là chốn trở về vĩnh hằng của bản thân.

Đệ tử Phật giáo phải chia sẻ mọi thứ của mình với mọi người, đáp trả công đức cho tất cả chúng sinh; đồng thời phải không ngừng phát nguyện, chỉ có nguyện cầu mới có thể làm mình trưởng thành, cống hiến vô cùng với thái độ siêu việt. Nếu xây dựng được mục tiêu như vậy thì dù cho cuộc sống có ngắn dài thế nào cũng đều có sự tôn nghiêm.

4. Sự sống và cái chết là hai mặt của một chỉnh thể, vì thế sự sinh tồn và chết đi đều là hiện tượng tự nhiên trong hữu hạn không gian và thời gian, chết cũng là một quyền lợi; sống cũng là một trách nhiệm. Khi sống thì tiếp nhận chúng, vận dụng chúng; khi kết thúc thì cũng tiếp nhận và đối mặt với chúng.

Vì thế đối với người mắc bệnh ung thư ở giai đoạn cuối, tôi sẽ khuyên anh ta rằng: “Không nên đợi đến khi chết, không sợ hãi, sống được thêm một ngày, một giây phút nào đều tốt, phải trân trọng sinh mệnh khi còn sống”. Vì sự sống và cái chết đều là hiện tượng tự nhiên trong hữu hạn thời gian; khi không nên chết thì không được chết, mà khi đã phải chết thì cầu sinh cũng không có tác dụng gì.

Sự sống và cái chết có quan hệ mật thiết với nhau. Ai cũng biết rằng khi sự sống bắt đầu cũng là khi phải chuẩn bị tâm lý để đón nhận cái chết. Cái chết có thể xảy đến với bạn bè người thân mình, cũng có thể là bản thân mình, hơn nữa có thể xảy đến bất cứ khi nào; nhưng điều này hoàn toàn không làm chúng ta sợ hãi cái chết, lấy cái chết để đe dọa mọi người, mà là nếu từ bé đã biết đến sự thật của cái chết sẽ có thể giúp trí tuệ chúng ta trưởng thành hơn.

Khi còn trẻ, Phật Thích Ca Mâu Ni phát hiện ra sự thực của sinh mệnh là sinh, lão, bệnh, tử, vậy nên mới thúc đẩy ngài xuất gia tu hành, cuối cùng khi giành được trí tuệ, ngài lại cứu độ thế giới loài người.

Cái chết có thể xảy đến bất cứ khi nào, không ai biết trước; vì thế, biết trước nó sẽ đến nhưng không cần lo lắng khi nào cái chết sẽ đến, chỉ cần biết trân trọng cuộc sống, nỗ lực hết trách nhiệm của bản thân, nỗ lực cống hiến cho dù có sống thêm được một ngày.

Tôi có một đệ tử tại gia, ông ta rất tin vào mệnh lý, nên từng mời rất nhiều thầy về xem tướng cho mình, các thầy bói đều nói rằng ông ta chỉ sống được đến 60 tuổi. Khi 60 tuổi ông ta liền xin nghỉ việc, chia tài sản và đợi cái chết đến. Nhưng đến qua hai năm mà ông ta vẫn sống, ông ta rất hối hận tìm gặp tôi hỏi rằng: “Thưa sư phụ, lẽ ra con đã phải chết rồi nhưng tại sao vẫn chưa chết? Sư phụ biết vì sao không?”

Tôi nói rằng: “Có thể con đã làm được nhiều việc tốt, tích được nhiều đức nên con đã thay đổi được thời gian cái chết đến”.

Tôi lợi dụng cơ hội này khuyên ông ta rằng: “Không nên sợ cái chết, dù có sống được một ngày thì cũng sống có trách nhiệm và cống hiến hết mình, không cần biết khi nào sẽ chết, chỉ cần biết lợi dụng sự quý giá của sinh mạng mới có thể sống tốt.”

Cuối cùng ông ta sống đến 80 tuổi mới qua đời.