Bình An Trong Nhân Gian

Lời Nói Đầu

Cuốn sách Bình an trong nhân gian của Đại lão Hòa thượng Thích Thánh Nghiêm người sáng lập tông phái Pháp Cổ Sơn bao gồm những bài thuyết giảng của ngài trong thời gian 1993 1996 khi còn tại thế. Ngài không những là một trong các bậc cao tăng có ảnh hưởng ở Đài Loan Trung Quốc mà còn đối với cả nền học thuật Phật giáo nói chung thông qua những tác phẩm giàu tính triết lý của mình. Cuốn sách đến tay bạn đọc hôm nay là một trong những tác phẩm hay do ngài để lại. Trong đó, nổi bật là những kiến thức uyên thâm từ thực tiễn tu tập sau những thăng trầm của mình trong cuộc đời ngay từ những năm còn là cậu bé 13 tuổi cho đến khi trở thành một trong những nhân vật có ảnh hưởng trong giới Phật giáo Đài Loan. Với những kiến thức uyên thâm về thiền, phương pháp tu tập hiện đại và bằng những lời khai ngộ vàng ngọc, ngài muốn nói lên một điều là: Hạnh phúc không chỉ đơn thuần là những phản ứng tâm lý đối với ngoại cảnh mà nó còn có được chính từ sức mạnh của lòng từ bi từ ánh sáng trí tuệ giúp ta đạt tới “an tâm, an thân, an gia và an nghiệp” để mọi người xóa bỏ ngăn cách, gieo hạt giống hòa bình, cùng nhau hướng đến mục tiêu tạo ra thế giới tu lương tịnh độ. Đúng như tâm niệm của ngài khi cuốn sách được ra mắt vào năm 1999 là năm vận động bình an cho tông phái Pháp Cổ Sơn. Đó là “việc gắn kết giáo lý với tín ngưỡng Phật giáo, xét cho cùng cũng là để mọi người hiểu được và vận dụng vào đời sống thực tế. Tuy không phải là liều thuốc vạn năng nhưng nó hữu dụng cho mọi người ở mọi khía cạnh trong cuộc sống đời thường”.

Xin trân trọng giới thiệu để độc giả có thêm một góc nhìn đối với một tông phái Phật giáo có tầm ảnh hưởng không nhỏ trong xã hội Đài Loan những năm qua.

Chương 1: An Định Nhân Tâm, An Định Xã Hội

Con người thường luôn mong muốn được bảo đảm “an toàn” và “an định”, luôn hy vọng hoàn cảnh, môi trường mang lại cho họ sự an toàn, an định. Nếu môi trường, hoàn cảnh không cho họ sự an toàn nào, họ sẽ có cảm giác bất an; nếu cuộc sống không dư dả về vật chất, họ cũng sẽ cảm thấy không an định.

Mối quan hệ của mỗi người chúng ta với xã hội cũng giống như mối quan hệ gắn bó mật thiết, ảnh hưởng lẫn nhau giữa con người, hoàn cảnh và môi trường. Hoàn cảnh, môi trường có thể ảnh hưởng đến con người, ngược lại con người cũng làm ảnh hưởng đến hoàn cảnh, môi trường. Nhưng rốt cuộc ai là người làm ảnh hưởng đến hoàn cảnh môi trường? Câu trả lời là: mỗi cá nhân đều có thể ảnh hưởng đến hoàn cảnh, môi trường, thậm chí chỉ là một suy nghĩ, một câu nói, nhất cử nhất động của mỗi chúng ta đều đủ ảnh hưởng đến toàn thể xã hội.

I. Tâm thanh tịnh, quốc độ thanh tịnh

Do mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội là mối quan hệ tương tác lẫn nhau nên thái độ của xã hội hoặc thị hiếu của xã hội cũng sẽ khiến mỗi thành viên trong xã hội chuyển biến theo. Nhưng thị hiếu của xã hội do đâu mà có? Có khi do môi trường, hoàn cảnh lớn hơn tạo ra, ví dụ những gì phát sinh, lưu hành trong xã hội Nhật Bản, Mỹ, châu Âu thông thường rất nhanh chóng được du nhập vào Đài Loan thậm chí tạo thành trào lưu khó đẩy lùi, một số thị hiếu không tốt cũng được mang đến Đài Loan thông qua phương thức này.

Có lẽ có người cho rằng sức mạnh của quần chúng nhân dân không đủ mạnh, nhất định phải có một vĩ nhân đứng ra kêu gọi mới được. Trên thực tế, vĩ nhân có sức mạnh của vĩ nhân, những người bình thường có sự ảnh hưởng của người bình thường, sức mạnh của vĩ nhân dựa trên yêu cầu của người bình thường, tập hợp lại thành tiếng nói và sức mạnh của họ; hơn nữa, những gì vĩ nhân nắm bắt được cũng chỉ ảnh hưởng trong phạm vi nhất định; nhưng sức mạnh quần chúng thường là sức mạnh to lớn đủ làm ảnh hưởng đến sức mạnh của toàn xã hội. Do đó, chỉ cần suy nghĩ hay một quan niệm nào đó của mỗi cá nhân thay đổi, xã hội sẽ nhận được những tác động khác nhau, nếu kết hợp với cả thực hành những hành vi tác động sẽ tạo ra sự ảnh hưởng càng to lớn hơn.

Tuy nói rằng “xã hội ảnh hưởng đến chúng ta, chúng ta bị ảnh hưởng từ xã hội”, nhưng đứng trên lập trường giáo dục của tôn giáo, con người có thể không nhận sự tác động của hoàn cảnh, môi trường mà biến thành xấu, ngược lại có thể trở nên tốt hơn nhờ ảnh hưởng của niềm tin, do đó ảnh hưởng đến xã hội. Người ta thường nói “giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời” đấy là cách nói tỏ rõ sự tuyệt vọng trước bản tính con người Nhưng tinh thần giáo dục của tôn giáo không làm cho bất kỳ ai thất vọng, cũng không tuyệt vọng trước bất kỳ hoàn cảnh nào.

Kinh Duy ma cật nói: “Sự thanh tịnh của quốc độ chư Phật phụ thuộc vào tâm chúng sinh”. Học thuyết Đại thừa nói “tâm sinh khởi để từ đó mọi pháp cũng sinh khởi theo” có nghĩa là: khi lòng người thanh tịnh, những gì xung quanh họ nhìn thấy cũng đều thanh tịnh, những gì trong lòng hướng về với tâm niệm trọn vẹn ắt sẽ thực hiện được, ví như “tâm tịnh thân thanh thản, nhẹ nhàng”, khi tâm an định, nhiệt độ cơ thể không thể tăng cao, sẽ chịu được sự oi bức.

Do đó, nếu nội tâm đủ thanh tịnh, thì sự cảm nhận về hoàn cảnh, môi trường, xã hội có thể rất khác biệt; nếu tâm không thanh tịnh, đầy bất bình, phẫn nộ, thù hận, đố kỵ và bất mãn, nhìn ai cũng cảm thấy là người xấu, chạm vào vật gì cũng cảm thấy đáng ghét, tất cả những điều này đều do tâm không thanh tịnh nên nhìn thấy bất kỳ hiện tượng nào cũng khiến bản thân buồn bực. Nếu tâm an định thì xã hội mà ta nhìn thấy cũng bình an hơn, khi đó ta cảm thấy tâm được an hơn.

Môi trường xã hội hiện đại đâu đâu cũng để lại dấu vết bất an cho lòng người. Nhiều người cho rằng muốn mưu cầu an định trong lòng người trước tiên phải bắt đầu từ cải thiện cuộc sống, vì vậy họ hy vọng dùng chính trị, kinh tế, pháp luật để cải tạo môi trường xã hội. Họ mong muốn người người đều có cơm ăn, áo mặc, có nơi ở, tiếp sau là mong muốn thiết lập được các chính sách chính trị, kinh tế hợp lý và hoàn thiện thể chế pháp luật để bảo đảm cuộc sống cho nhân dân. Thế nên xưa nay các nhà chính trị, nhà giáo dục, nhà tôn giáo, nhà kinh tế đều đứng trên các góc độ, lập trường của mình để đưa ra các giải pháp nhằm xây dựng một xã hội an định.

Biết bao người đã, đang nỗ lực hết mình cho đất nước, dân tộc, xã hội; họ đều là những người đã tìm được nguồn năng lượng giúp mình an định thân tâm. Thế nhưng ý thức của con người hiện đại đối với đất nước, với dân tộc, với xã hội dần dần bị mờ nhạt, mơ hồ, vì vậy ngày nay rất nhiều người cảm thấy bản thân hình như đang sống cho qua ngày, sống lay lắt vô định. Họ không biết ngày ngày bản thân phải bận rộn vì điều gì, hoàn toàn mất đi mục tiêu của cuộc sống. Thực ra, nếu trong lòng xác định được mục tiêu, có điểm hướng đến thì ở vào bất kì hoàn cảnh nào họ đều có thể an định tâm được. Vì thế nói muốn cứu người trước tiên phải cứu lấy cái tâm. Muốn xã hội an định đúng nghĩa vẫn phải bắt đầu từ sự an định trong lòng người.

II. Tâm không dao động vì ngoại cảnh

Làm thế nào để an tâm? Điều quan trọng nhất vẫn là không để tâm mình dao động theo môi trường bên ngoài. Nếu tâm không bị ngoại cảnh tác động, đó chính là người sáng suốt; trong lòng nhất định phải tự tại, an định. Nếu tâm thay đổi theo môi trường, hoàn cảnh thì sẽ sinh ra buồn phiền. Ví như dục vọng quá mạnh mà không được thỏa mãn sẽ sinh ra phẫn nộ, do đó kéo theo những trắc trở, và có thể mang đến sự lo sợ, hoài nghi. Ví dụ như người ta đặt điều cho bạn, bạn phản ứng mãnh liệt tiêu cực; người ta khen bạn một câu, bạn liền dương dương tự đắc; bị người ta xử oan sẽ đau khổ xót xa; được người ta tâng bốc thì kiêu căng. Tuy những điều này đều phản ánh cảm xúc thường tình của con người nhưng tất cả bạn đều không khẳng định được bản thân nên mới cần người khác khẳng định cho mình. Giáo lí Phật giáo dạy chúng ta nên “giữ tâm an tịnh không để ngoại cảnh làm dao động”, đấy chính là “bát phong xuy bất động” (không dao động trước tám ngọn gió cuộc đời). “Bát phong” gồm: lợi dưỡng, suy vong, hủy báng, khen ngợi, tán dương, chê bai, đau khổ, vui sướng.

Tất nhiên trong cuộc sống khó tránh khỏi nghịch cảnh, tôi thường khuyên mọi người, khi xử lý những vấn đề rắc rối nên đối diện với nó một cách thản nhiên, tiếp nhận nó, xử lý nó, gạt bỏ nó. Nói vậy cũng có nghĩa là khi gặp bất kỳ hoàn cảnh khó khăn, gian khổ thì không được trốn tránh vì trốn tránh không giải quyết được vấn đề, chỉ có dùng trí tuệ để gánh vác trách nhiệm mới có thể vượt qua vấn đề nan giải một cách đúng nghĩa.

Để đạt được sự an định trong lòng chúng ta nên tiếp nhận quan niệm bảo vệ môi trường tâm linh, tức là ít dục vọng và biết hài lòng với những gì mình có. Tuy nhiên, trong thực tế cuộc sống, không dễ dàng để làm được ngay, càng không dễ lúc nào cũng làm được điều này, nhưng nếu không ngại tập luyện hàng ngày thì dần dần sẽ có được sự an tâm.

III. Ba phương pháp bảo vệ môi trường tâm linh

Phương pháp tọa thiền, niệm Phật trong Phật giáo có thể làm cho tâm con người an định tự nhiên.

Biết hổ thẹn, biết tự kiểm điểm và biết sám hối sai lầm của mình, giống như nhà nho đã nói: “Mỗi ngày ta tự phản tỉnh ba lần”. Thực tế, một ngày tự kiểm điểm ba lần vẫn chưa đủ mà lúc nào cũng phải biết trong thâm tâm mình muốn gì, làm gì.

Thường dùng thái độ biết ơn để đối đãi với mọi người, mọi sự vật trong môi trường, hoàn cảnh sống, dốc sức cống hiến phục vụ, mục đích là để trả ơn.

Dùng ba phương pháp trên để thực hiện việc bảo vệ môi trường tâm linh, giúp chúng ta an định thân thể và nội tâm trong bất kỳ lúc nào, ở bất kỳ nơi đâu; đấy cũng chính là tự hoàn thiện nhân cách, mang đến sức mạnh an định cho xã hội, cho nhân dân.

Cuộc đời cần hơi ấm tình người, xã hội cần sự chăm sóc, nếu người người biết tự an định bản thân, tự khắc có thể làm an định người khác, do vậy mọi người phải bắt tay hợp tác với nhau, cùng xây dựng một xã hội an định.

Chương 2: An Thân, An Tâm, An Gia, An Nghiệp

Tôi không phải chuyên gia khoa học kỹ thuật, cũng không phải chuyên gia về lĩnh vực sinh lý, dinh dưỡng, phân tích tâm lý hay các vấn đề gia đình càng không phải chuyên gia quản lý doanh nghiệp; tôi là một nhà tu hành. Tôi xử lí, khai thông vấn đề dựa trên tinh thần Phật pháp. Đứng trên lập trường của tín đồ Phật giáo, tôi đem những kinh nghiệm tu học Phật pháp để xử lí các vấn đề về thân, tâm, hoàn cảnh môi trường cuộc sống nhằm đưa ra các giải pháp một cách chỉnh thể, cung cấp cho mọi người một số hướng dẫn mang tính nguyên tắc nhằm đạt được mục đích an thân, an tâm, an gia và an nghiệp.

I. Vậy chúng ta muốn ai được an thân, an tâm? Người biết cách làm cho người khác an tâm nhất định sẽ có cách để tự an tâm

1. Thực hành con đường của một vị Bồ tát ắt phải tôn trọng người khác, nhờ tôn trọng người khác mà tâm an, thân an

Người bình thường trước tiên luôn yêu cầu an thân rồi mới yêu cầu an tâm, cũng có nghĩa là con người cho rằng cơ thể mình có được sự đảm bảo an toàn thì mới có thể an định nội tâm. Trước hết cần có sự đảm bảo an toàn cho bản thân mình, sau đó mới nghĩ đến những người khác trong xã hội.

Nhưng với người học theo Phật, lấy an tâm là nguyên tắc cơ bản để an thân, lấy việc làm người khác an ổn hoàn thành công đức tự an ổn bản thân, đây là quan niệm của một nhà tu hành theo đạo Bồ tát.

Do sau khi tâm đã an định, thân thể cũng tự nhiên an định. Tâm lý lành mạnh, cho dù thân thể có bệnh tật thì vẫn được coi là một người khỏe mạnh; nếu tâm lý không lành mạnh, cho dù cơ thể khỏe mạnh thì người này vẫn là người có vấn đề, đều có thể tạo thành nỗi lo lắng cho gia đình, cho xã hội.

Nếu bất kỳ lúc nào, bất cứ nơi đâu bạn đều nghĩ đến sự an toàn,

an định, hạnh phúc và lợi ích của người khác trước thì bạn nhất định là một người rất an định, nhờ đó người thân, bạn bè thân thiết của bạn thấy được sự an toàn.

Thế nên, người tu hành theo đạo Bồ tát phải quên mình vì người, an tâm để an thân.

Làm thế nào để an tâm? Điều quan trọng nhất là khiến cho tâm của chúng ta không tiếp nhận mặt tiêu cực của hoàn cảnh môi trường, cũng không vì tâm niệm lệch lạc của một cá nhân làm ảnh hưởng đến môi trường xã hội, đó chính là “bảo vệ môi trường tâm linh” mà Pháp Cổ Sơn đã đề xướng.

Làm thế nào an thân? Đó là phải thực hành “gìn giữ lễ nghi trong giao tiếp giữa người với người” mà Pháp Cổ Sơn đã nêu ra, trong đó bao gồm: phép lịch sự từ trong tâm; phép lịch sự từ trong hành vi cử chỉ của thân thể và phép lịch sự trong lời nói. Như vậy, yêu cầu chúng ta từ ngôn ngữ, thân thể cho đến hành vi động tác, biểu cảm khuôn mặt đều phải thể hiện rõ sự tôn kính, tôn trọng, cảm ơn, cảm kích và biết ơn đối với người khác.

Do chúng ta chân thành lễ phép với người khác nên điều mà chúng ta nhận lại chắc chắn là sự an định, an toàn và tất nhiên hoàn cảnh môi trường mà chúng ta sống cũng sẽ an toàn.

2. Thân tâm bình an

Nguyên nhân chính thân thể bất an là do cơ năng của cơ thể không cân bằng, Phật pháp gọi là sự mất thăng bằng của “tứ đại”, cũng có nghĩa là mất điều tiết về nóng lạnh, mất điều tiết về thức ăn, ngủ không điều độ, vận động không đủ hoặc vận động quá độ, làm việc và nghỉ ngơi không đúng cơ chế vận hành sinh lí... những điều này đều khiến cơ thể của chúng ta mất cân bằng, do vậy không thể khống chế sự lo âu trong lòng, gây ra tình trạng không kiểm soát được nội tâm và cơ thể, cũng có thể làm tổn hại cho sức khỏe.

Do ngoại cảnh tác động, áp lực của hoàn cảnh, môi trường cũng có thể khiến chúng ta mất đi sự cân bằng. Vốn không định cáu giận nhưng lại cáu giận, vốn không định uống rượu nhưng lại uống rượu, vốn không định đánh bạc nhưng lại đánh bạc, vốn không định ăn uống vô độ, nhưng để nguôi đi buồn phiền liền ăn uống vô độ... tất cả mọi hiện tượng như vậy căn nguyên của nó đều là sự mất cân bằng nội tâm, cuối cùng dẫn đến cơ năng của cơ thể mất sự điều tiết.

Trong cuộc sống thường ngày, khi bạn phát hiện trong lòng có mâu thuẫn, đau khổ, mất cân bằng, trước tiên phải chú ý đến hơi thở, sau đó để ý trong lòng bạn đang nghĩ gì? Sau đó đánh giá bản thân một cách khách quan, quan sát bản thân mình tại sao lại nổi giận? Giận vì điều gì? Xem khi bạn tức giận hơi thở thế nào, tim đập thế nào? Tiếp đó hãy chú ý đến cảm giác của chính mình, có phải là rất khó chịu?

Có thể nói, khi nội tâm bất an, hãy lập tức chuyển tâm niệm sang việc quan sát mọi phản ứng của cơ thể mình, tâm trạng sẽ lập tức bình tĩnh trở lại. Cách cân bằng và ổn định thân thể, nội tâm này rất hữu ích, nhưng phải thường xuyên luyện tập.

Vì vậy, thực hành “bảo vệ môi trường tâm linh” trên thực tế là vận dụng Phật pháp để điều chỉnh “tâm” của chúng ta, tất nhiên không thể tu luyện thành Phật ngay tức thì, nhưng ít nhất có thể dùng một số phương pháp đơn giản này khiến cho cơ thể và tâm lý cân bằng.

Ngoài ra, khi gặp phải khó khăn, nếu chỉ lo lắng, đau khổ sẽ chẳng ích gì, nên tự nhắc nhủ mình niệm danh hiệu Phật A di đà, thánh hiệu Quan Âm Bồ tát, cầu xin sự phù hộ của Phật, Bồ tát cho bạn sự tự tin và sức mạnh. Trên thực tế, khi bạn niệm A di đà Phật hoặc thánh hiệu của Bồ tát Quan Thế Âm thì tâm trạng của bạn đã cân bằng, ổn định trở lại.

3. An cư lạc nghiệp Hạnh phúc và an toàn gia nghiệp

Định nghĩa “gia” là nhà hay gia đình tức chỉ những người cùng chung sống với nhau, mỗi chúng ta ai cũng có gia đình, mỗi gia đình thuộc các tầng lớp không giống nhau trong xã hội. Có gia đình chắc chắn sẽ có gia quyến, “quyến” có nghĩa là người yêu thương, thân thương, thân cận, quan tâm chăm sóc. Những người thân thuộc mà thăm viếng, quan tâm chăm sóc lẫn nhau đó đều được gọi là gia quyến. Trong gia đình, mỗi thành viên cần chăm sóc, quan tâm, động viên, thương yêu giúp đỡ lẫn nhau, nhất định phải có trách nhiệm, nghĩa vụ và quan hệ phân chia vai vế.

Gia đình ngày này thường là gia đình nhỏ được chia ra từ đại gia

đình, vì vậy khả năng an định của gia đình tương đối yếu kém, vợ chồng thường cãi nhau, ly hôn vì những chuyện nhỏ nhặt. Những đứa trẻ mới lớn đã bắt đầu chống đối, thậm chí bỏ nhà đi lang thang.

Từ một gia đình nhỏ, một dân tộc rồi dần dần mở rộng phạm vi hơn nữa, nếu chúng ta có thể coi các cơ quan, các công ty, đoàn thể mà mình phục vụ như gia đình của mình thì ta có thể mở rộng tấm lòng khoan dung.

Phật dạy chúng ta nên xem sự nghiệp của Như Lai như việc nhà, xem tất cả chúng sinh như gia quyến, gia đình, như vậy quan niệm về “gia đình”, “sự nghiệp” trong Phật giáo có phạm vi rất rộng lớn.

Bồ tát Duy ma cật trong Kinh Duy ma cật (Sở Vấn) coi tất cả mọi phiền não như hạt giống Như Lai, coi những điều thường tình của chúng sinh là gia nghiệp của Phật.

Chăm lo tốt cho gia đình nhỏ của bản thân mình là nền tảng của hạnh nguyện Bồ tát, nhưng nếu mở rộng hơn, coi tất cả những muộn phiền của chúng sinh như của gia đình, gánh vác “sự nghiệp Như Lai” thì đó càng là ý nguyện sâu rộng của hạnh nguyện Bồ tát. Nhưng mọi người chớ nên đảo ngược trật tự, nhất định phải bắt đầu từ nhỏ đến lớn thì mới thực sự đạt được an toàn, vững chắc và bình an.

II. An thân nằm ở sự chăm chỉ, cần cù, tiết kiệm trong cuộc sống

1. Nhịp độ cuộc sống quá nhanh không hẳn đã là điều xấu, ngược lại cuộc sống quá nhàn hạ cũng chưa hẳn đã tốt

Rất nhiều người lao vào kiếm tiền nhằm “phòng khi về già, phòng khi cơ hàn”, hy vọng sau khi vất vả phấn đấu kiếm tiền thì những năm tuổi già sẽ được hưởng thụ cuộc sống an nhàn, ổn định, dường như mục đích kiếm tiền chỉ để cuộc sống của chính mình có được sự đảm bảo về sau.

Do đó, rất nhiều người đều nói rằng, khi về già, điều quan trọng nhất là phải có “tiền dưỡng già”. Nhưng rất nhiều người chỉ vì “tiền dưỡng già” mà vợ chồng già có thể cãi vã, cãi cọ với con trai con gái, anh chị em, bạn bè, kết quả là “tiền dưỡng già” lại trở thành vật mang lại bất an.

Để bảo đảm an toàn, đối với quốc gia, phải là cất giấu sự giàu có nơi nhân dân; đối với cá nhân mỗi người, không ngại đem thành quả do nỗ lực mà có cất giữ trong xã hội, trong quần chúng, gửi gắm sự an toàn của mình vào xã hội, đó mới là đáng tin cậy nhất, là an toàn nhất.

Nếu chỉ mong bản thân an toàn, con cháu an toàn hàng chục, hàng trăm, hàng nghìn thế hệ sau đều phải có cơm ăn, áo mặc, có nơi ở thì cách suy nghĩ này không những không đáng tin cậy, mà ngược lại có thể còn làm hại đến con cháu. Tất nhiên, trước tiên bản thân bạn phải tạo ra của cải vật chất, gia tăng của cải vật chất, sau đó người thân, đoàn thể, xã hội mới có thể được hạnh phúc từ sự nỗ lực của bạn.

Con người cần làm việc, nhưng làm việc không phải là cuộc sống, cuộc sống không chỉ là vì sự giàu có về của cải vật chất mà làm việc, càng không chỉ là để thoả mãn sự hưởng thụ về vật chất mà lao động cần mẫn, làm việc còn vì sự lành mạnh của cơ thể, của tâm hồn và cả sự cống hiến vì lòng biết ơn.

Một người chịu thương chịu khó thường rất khỏe mạnh. Cho dù cơ thể không được khỏe, người cần cù chịu khó vẫn biết tự chăm sóc mình; người chịu thương chịu khó cũng sẽ không cô đơn. Vì vậy tôi cổ vũ những người lớn tuổi, nhất định phải có việc gì đó để làm không nhất thiết là vì tiền, nếu không đó sẽ trở thành một cách sống không lành mạnh.

Sự chăm chỉ, cần cù, nỗ lực ngoài việc khiến cho cơ thể khỏe mạnh, tâm lý ổn định, còn giúp ta có được sự báo đáp về vật chất, nhưng có được sự báo đáp về vật chất phải sử dụng tiết kiệm, nếu không sẽ sinh ra những hành vi không lành mạnh với cơ thể và tâm hồn do hưởng thụ thú vui vật chất.

Nói cách khác, chăm chỉ, cần cù, nỗ lực làm việc đồng thời cũng cần phải tiết kiệm. “Tiết kiệm”, “cần cù” - hai nguyên tắc, hai phẩm chất này chính là bí quyết của cơ thể khỏe mạnh. Hơn nữa kết quả của việc tiết kiệm là sẽ có rất nhiều phúc lợi có thể cung cấp cho người khác, đến lúc đó bạn sẽ trở thành người được mọi người yêu mến, ca ngợi.

Bận, bận, bận, bận rộn nhưng đầy niềm vui! Mệt, mệt, mệt, mệt

mỏi nhưng vẫn thích thú!

Người bận rộn có nhiều thời gian nhất; chăm chỉ, khỏe mạnh là tốt nhất.

Thường thì, khi bận rộn, chúng ta có thể cảm thấy rất mệt mỏi, khi mệt mỏi sẽ thấy rất buồn bực. Thực ra, bận rộn cũng là một hạnh phúc. Hoặc cũng có người cho rằng, người bận rộn chắc chắn sẽ có rất ít thời gian, trên thực tế, người bận rộn có nhiều thời gian, bởi vì họ sẽ quý trọng thời gian, sắp xếp thời gian, chạy đua với thời gian, tranh thủ thời gian để làm những việc họ nên làm, muốn làm, cần làm.

2. Thư giãn cơ thể sẽ giúp cho nụ cười luôn nở trên môi

Thư giãn có thể khiến cho cơ thể khoẻ mạnh hơn, khi gặp phải bất cứ chuyện gì, gặp bất cứ ai đều không phải sợ hãi, lo lắng. Trong lòng có cảm giác biết ơn người khác thì sẽ luôn nở nụ cười trên mặt. Nếu như thường xuyên mang trong mình trạng thái căng thẳng, âu sầu, tức giận hay là vắt óc suy nghĩ, nghĩ ngợi mông lung mà lại không biết bản thân mình là người như thế nào, trên mặt chắc chắn sẽ thiếu đi nụ cười, dẫn đến tâm lý không khoẻ mạnh, hệ quả tất yếu là cơ thể cũng không khoẻ mạnh.

Chúng ta nên giữ lòng bình lặng, đó cũng chính là không để xuất hiện trong đầu những việc lo âu, những việc không vừa ý. Bởi vì trên đời mười điều có hết chín điều không như ý. Đã biết có thể sẽ có tám, chín mươi phần trăm sẽ xảy ra việc không như mong đợi, vậy thì còn có gì có thể làm bạn không vừa lòng?

3. Biết phúc tích phúc, làm nhiều việc phúc đức, lợi người lợi ta, rộng gieo duyên lành

Cái gọi là “đắc đạo giả đa trợ” - người đắc đạo sẽ nhận được nhiều sự giúp đỡ, “hữu đức giả bất cô” - người có đạo đức không bao giờ phải cô đơn”, nếu như mọi người có thể xích lại gần với nhau hơn, biết suy nghĩ cho nhau, mang đến sự an toàn cho nhau, thì những người đó ít nhiều cũng sẽ mang lại cảm giác an toàn cho bạn, đó cũng là đạo lý “kính trọng người sẽ được người kính lại”.

Tất nhiên, làm như vậy giống như kiểu “bỏ gần tìm xa”, có người

còn nghi ngờ nói “con người mà không vì lợi ích của bản thân mình thì trời tru đất diệt”, nếu như đến chính bản thân mình cũng không dám đảm bảo, không thể lo bản thân thì liệu có thể lo được cho người khác?

Trong Lời khuyên cho bốn chúng đệ tử của tôi có hai câu: “Lợi ích của người khác chính là lợi ích của bản thân mình; tận tâm tận lực là điều đầu tiên nên làm”. Ở đây chính là khuyến khích mọi người nên coi lợi ích của người khác là lợi ích của chính mình, song không phải là vì lợi ích của mình trước sau đó mới là lợi ích của người khác. Tuy nhiên, chúng ta nhất định phải nỗ lực hoàn thiện bản thân trước, chăm lo tốt cho bản thân mới có thể giúp ích cho người khác, giúp cho người khác trưởng thành hơn. Nhưng mục đích của việc hoàn thiện bản thân không phải là vì chính mình, mà là vì người khác. Như vậy là bạn đã an toàn.

Cuộc đời tôi luôn theo đuổi sự trưởng thành là vì gì? Là vì “Phật pháp hay như thế, vậy mà người biết nó thì lại ít, người hiểu lầm nó thì lại nhiều”. Để truyền thụ giáo lý nhà Phật cho nên bắt buộc phải tự mình tu dưỡng, tự hoàn thiện bản thân, hơn nữa còn phải vừa tăng cường học hỏi, vừa truyền đạt giáo lý Phật giáo, mở rộng nhân duyên, có như vậy mới khiến cho mình càng trưởng thành hơn.

III. An tâm – biết bằng lòng với những gì mình có trong cuộc sống

1. Cái ta thực sự cần không nhiều nhưng tham muốn thì nhiềuquá đỗi!

“Cần” là gì? Là một khi thiếu nó thì không sống được. Ví dụ như là: ánh sáng mặt trời, không khí, nước, các thực phẩm tối thiểu, quần áo ấm, ngôi nhà che mưa che gió; trong thời đại chúng ta bây giờ là phương tiện giao thông, máy tính, điện thoại… đều là những thứ chúng ta cần. Nhưng những thứ này không được coi là ham muốn.

“Ham muốn” là gì? Là những món hàng xa xỉ phẩm, đồ trang sức ngoài những đồ dùng tất yếu khác, mục đích chỉ là để thoả mãn hư vinh, hoặc là chỉ để giữ thể diện trước mặt người khác. Song trong những bối cảnh, địa vị khác nhau, để có thể kết hợp ăn ý với hoàn cảnh lúc bấy giờ thì cần phải có một sự nghiêm túc nhất định, đó cũng có thể được coi là một loại cần thiết, nhưng cần phải biết mức độ để điều chỉnh thích hợp.

2. Người ta thường nói chỉ cần còn rừng thẳm thì không sợthiếu củi đun, ngụ ý rằng còn sinh mệnh thì vẫn còn có tương lai và hy vọng. Tôi vẫn còn hơi thở, đương nhiên là đã mãn nguyện

Khi trong lòng bạn cảm thấy tức giận, lo lắng, sợ hãi, không thể giữ thăng bằng được thì hãy đọc bốn câu này, bạn sẽ có thể bình tâm trở lại. Mặc dù chẳng còn gì nữa, nhưng vẫn còn hơi thở, chí ít vẫn chưa phải là chết; chỉ có sống mới có thể thở, chứng tỏ vẫn còn hy vọng, chứng tỏ bạn là một người có phúc báo, vậy thì hà tất phải lo lắng, buồn rầu, sợ hãi làm gì!

3. Khi theo đuổi tư lợi cũng cần phải biết thỏa mãn với những gìđang có để làm yên lòng mình. Vì phúc lợi của chúng sinh nên cần tận tâm tận lực để làm yên lòng người khác

Bằng lòng với những gì mình có thì sẽ không bao giờ có ham muốn mãnh liệt đến mức tham lam vô tận, có như vậy mới có thể khiến lòng mình cảm thấy thanh thản.

Làm yên lòng người là hành vi của Đức Phật, là một hành vi từ bi. Bắt nguồn từ bi nguyện để tạo phúc chúng sinh, mưu cầu hạnh phúc cho họ. Nếu chỉ biết bằng lòng với bản thân, điều này không chỉ không có ảnh hưởng tích cực mà thậm chí có thể dẫn đến tiêu cực.

4. Các bậc cao nhân thường yên tâm khi có đạo, người ở tầnglớp trung đẳng yên tâm với công việc, người ở tầng lớp hạ đẳng yên tâm khi có danh lợi

Người ở tầng lớp thượng đẳng yên tâm khi có đạo, phát tâm bồ đề, hành thiện tích đức. Người ở tầng lớp trung đẳng yên tâm với công việc, họ có thể tiếp nhận nhiều công việc bận rộn, để không có thời gian nghĩ đến phiền phức hoặc gây phiền phức cho người khác. Người ở tầng lớp hạ đẳng chỉ yên tâm theo đuổi những ham muốn về vật chất, danh lợi. Hy vọng mọi người chí ít có thể làm được những việc để yên lòng mình, chứ đừng giống như những người hạ đẳng kia, chỉ biết theo đuổi danh lợi mà thôi.

IV. An gia – cần biết yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình

1. Chức năng của gia đình là ở chỗ biết kính trọng, giúp đỡ lẫnnhau, có tinh thần trách nhiệm, biết giữ đúng vai trò của các thành viên, cùng nhau đồng cam cộng khổ, cùng nhau trưởng thành trong quan hệ đạo đức giữa các thành viên trong gia đình.

Sự ấm áp của gia đình ở chỗ biết yêu thương, kính trọng lẫn nhau. Điều đáng quí của gia đình đó là sự giúp đỡ lẫn nhau. Ý nghĩa của việc giúp đỡ lẫn nhau là khiến cho người đang cần giúp đỡ có thể nhận được sự giúp đỡ cần thiết. Khi giúp đỡ đối phương, đừng tỏ ra kiêu ngạo hay tự cao tự đại, đừng cho rằng mình là người ban ơn, người khác phải biết ơn, mà trái lại bạn nên thầm biết ơn họ, biết ơn vì họ đã cho bạn cơ hội để cống hiến, cơ hội trưởng thành hơn trong lúc đáp ứng nhu cầu của họ.

Nghĩa vụ và trách nhiệm của đạo đức gia đình chúng ta nhất định phải tuân thủ. Đó chính là làm cha phải cho đúng bậc làm cha, làm mẹ phải cho đúng bậc làm mẹ; làm vợ, làm chồng, làm con cái cũng phải làm đúng trách nhiệm của mỗi người, làm tốt vai trò của mỗi thành viên trong gia đình, tuyệt đối không được chấp vặt. Bởi các thành viên trong gia đình cũng giống như xã hội chúng ta vậy, đều là phân công hợp tác, mỗi người đều có công việc và nhiệm vụ riêng. Nếu như có thể làm được như vậy thì gia đình nhất định sẽ rất hoà thuận, vui vẻ.

2. Phàm là những người xây dựng trên quan hệ cùng chungsống tương ái, tương trợ lẫn nhau đều được coi là “gia đình”

Gia đình có thể bao gồm một vợ một chồng, có thể gồm nhiều thế hệ cùng chung sống, cũng có thể là một xã hội, một dân tộc, một quốc gia hay một thế giới. Phàm là người xây dựng trên mối quan hệ chung sống tương ái, tương hỗ lẫn nhau đều được coi là một gia đình.

3. Nội dung chủ yếu của an gia là tôn trọng, học tập, cảm thônglẫn nhau, đôi bên cùng nhau chăm sóc, cùng nhau cảm ơn và cùng nhau cống hiến

Nếu như gia đình mới chỉ giải quyết tốt về mặt vật chất thì vẫn chưa được coi là gia đình hoàn hảo. Gia đình toàn diện là phải làm thế nào cho mỗi thành viên trong gia đình đều tận tâm tận lực thực hiện tốt nghĩa vụ và trách nhiệm của mình.

4. Thành viên trong gia đình là những người bạn cùng nhau tudưỡng lòng từ bi và trí tuệ

Đối xử với những thành viên khác trong gia đình giống như kính trọng Đức Phật, bởi vì bất cứ lúc nào họ cũng giúp đỡ chúng ta, luôn luôn cảnh báo cho chúng ta, cho chúng ta cơ hội học hỏi, trưởng thành hơn.

Đặc biệt những người là môn đồ của Phật giáo, là người đi theo đạo Phật, bất luận tính cách, hành vi của mỗi một thành viên trong gia đình như thế nào, nhưng họ đều là có tâm hướng Phật, tất cả họ đang giúp chúng ta trưởng thành, giúp chúng ta hướng về phía trước.

Hơn nữa, Đức Phật luôn cứu khổ cứu nạn, muốn cứu khổ cứu nạn trước hết phải học chịu khổ chịu nạn, khi đã có những trải nghiệm về khổ nạn thì mới có thể đạt được sự trưởng thành thực sự, mới thực sự cảm thấy thoải mái, có thể tìm ra cách cứu chúng sinh khỏi khổ khỏi nạn.

5. Từ bi không có kẻ thù, có trí tuệ không khởi phiền não

Khi chung sống với người nhà, nếu có thể thường xuyên đọc hai câu này, gia đình nhất định sẽ vô cùng vui vẻ.

Vận dụng trí tuệ đối xử với mình sẽ không bao giờ có khởi phiền não, nếu như không có trí tuệ thì phải đi học Phật pháp, nghe Phật pháp, mượn trí tuệ của Phật để giúp đỡ và soi sáng tâm hồn mình, cũng có thể vay trí tuệ Phật để soi sáng tâm hồn người khác, đồng thời học tập tấm lòng từ bi của Đức Phật để cảm hoá, quan tâm, và kính yêu tất cả mọi người.

V. An nghiệp – nằm ở sự trong sáng và tinh tế của hành vi, ngôn ngữ và cách suy nghĩ

1. Tất cả mọi cử chỉ điệu bộ, lời nói, hành động, cách suy nghĩđều được coi là bài tập

Thông thường mọi người thường hay nói về “an nghiệp” là chỉ chức vụ, công việc của mình phải ổn định và được đảm bảo. Song nếu như chúng ta lấy phạm vi là sự trong sáng, tinh tế của hành vi, ngôn ngữ và cách suy nghĩ, tức là trong đó đã bao hàm cả hành vi cá nhân và công việc.

Chúng ta cũng nên chú ý đến hành vi của mình, không nên hấp tấp, làm việc không có chuẩn tắc, nói lời quàng xiên, nói năng tùy tiện, tâm tính thất thường, lòng này ý khác. Đây đều là những bài học tu dưỡng mà chúng ta cần phải tuân thủ trong cuộc sống hàng ngày.

Nói sâu hơn, người tu theo đạo Phật phải tu theo hai loại nghiệp gồm “tuệ nghiệp” tức nghiệp trí tuệ; loại còn lại là “phúc nghiệp” tức nghiệp phúc đức. Nghiệp trí tuệ viên mãn, ví như là Bồ tát Văn Thù; nghiệp từ bi viên mãn, giống như Quan Thế Âm Bồ tát. Khi tu tập hai loại nghiệp này gọi là phúc tuệ song tu, đến khi thành tựu gọi là phúc tuệ trang nghiêm, như vậy là đã thành Phật. Các chư Phật đều lấy sự nghiệp của Phật Như Lai để an định chúng sinh, tinh thần này là tấm gương sáng cho chúng ta học tập noi theo.

2. Thiện tài đồng tử dù gặp nhiều chướng ngại trên con đườngtu tập nhưng vẫn kiên định theo tâm nguyện của đạo Bồ tát

Những chúng sinh đã phát ra bồ đề tâm tuy là những người phàm phu, vẫn còn có khuyết điểm, nhưng họ đang ở thời kỳ đầu của quá trình tu hành đạo Bồ tát, và được coi là những vị Bồ tát đồng tử. Khi còn bé mới chập chững tập đi, thường đi không vững và thường hay bị ngã. Khi bị ngã nhiều thì thời gian đứng dậy sẽ ít hơn, nhưng thời gian bò trên đất lại nhiều hơn. Chính vì vậy càng phải luyện tập nhiều hơn nữa, dần dần sẽ cứng cáp và sau này mới có thể tự đứng dậy mà không cần ai đỡ.

Do đó khi là “Bồ tát sơ cơ” phải tự nhủ bản thân rằng, bị ngã không sao hết, chỉ cần đứng dậy lại là được, tiếp tục tiến về phía trước, bước về phía trước theo con đường tu hành đạo Phật.

3. Toàn tâm toàn lực đối với hành vi của chính mình, có tráchnhiệm chính là “kính nghiệp”, có chí vươn lên

Tất cả mọi việc nếu như đều lấy quan điểm “lợi ích cho người khác cũng chính là lợi ích của bản thân mình” làm tiêu chuẩn để đo lường đó chính là niềm vui bên bạn bè, sống cuộc đời thanh thản.

Chăm chỉ học hành, sống chan hoà với bạn bè là điều mà các cụ ta thường khuyên nhủ con em, nhưng làm được điều này thì quả không hề đơn giản. Ngay trong những việc làm đã thành công, trong lòng cảm thấy mãn nguyện, nhưng một khi xuất hiện một vài khó khăn, trắc trở hay vấn đề khó thì có thể nghi ngờ tất cả những việc đã làm. Đặt ra câu hỏi vì ai mà phải vất vả như vậy? Nếu như trong đầu nảy ra những suy nghĩ như thế thì không thể chuyên tâm học hành, sống thanh thản với mọi người được.

“Kính nghiệp” là có trách nhiệm với những việc mình đã làm; “tinh tiến” là nỗ lực không biết mệt mỏi, tận tâm tận lực làm việc, có chí vươn lên. Nếu như luôn giữ thái độ bảo thủ đối với tâm lực, thể lực, năng lực, vậy thì không được gọi là “kính nghiệp tinh tiến”.

Bất cứ hành vi nào đối với bản thân mình đều nên lấy quan điểm “lợi ích cho người khác chính là lợi ích của bản thân mình” làm mục tiêu. Không theo đuổi lợi ích cho bản thân, nhưng nỗ lực vì hạnh phúc và lợi ích của người khác. Và luôn suy nghĩ cho lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài của người khác. Nếu như đối diện với tất cả mọi sự việc đều bằng tâm thái như vậy, thì bất luận bạn ở nhà, ở công ty, thậm chí ở bất cứ nơi đâu, tôi đều tin tưởng rằng các mối quan hệ của bạn sẽ tiến triển rất tốt, rất được lòng mọi người.

4. Sống ổn định và hài hoà, vững bước hôm nay, tiến tới ngàymai

Then chốt của việc tu hành phải nắm chắc hiện tại, an trú trong hiện tại. Những việc quá khứ đã qua, việc trong tương lai thì chưa tới, chỉ có giờ phút hiện tại là quan trọng nhất, nó cho chúng ta điểm tựa để có thể phát huy nỗ lực đúng lúc nhất.

Bây giờ, nếu như chúng ta có cơ hội để nỗ lực phấn đấu nhưng lại không chịu nỗ lực, có sân khấu mà không chịu diễn kịch. Bỏ qua một cơ hội chính là mất đi một lần khẳng định mình, như vậy thật đáng tiếc! Vì thế cho nên bây giờ chỉ cần có việc cho chúng ta làm, chúng ta nhất định sẽ cố gắng làm tốt.

5. Khi phương hướng đã rõ ràng, những bước đi tiếp theo phảivững vàng, chắc chắn

Trong cuộc đời của mỗi con người đều nên xác định sớm hướng đi cho riêng mình. Phải tính đến tài năng, hứng thú, cùng với tất cả những tố chất vốn có của bản thân bao gồm sức khoẻ, sự thông minh và tâm nguyện để làm căn cứ phán đoán, từ đó sẽ tìm được phương hướng lớn trong cuộc đời mình là gì.

Một khi đã xác định phương hướng rồi sẽ không được dễ dàng thay đổi, vị trí có thể thay đổi ví dụ như là hôm nay làm giám đốc, ngày mai nhận chức chủ tịch hội đồng quản trị; hôm nay là con trai, ngày mai đã có thể làm bố; hôm nay là vợ, ngày mai đã có thể là mẹ. Địa vị có thể không ngừng thay đổi, nếu như địa vị của mỗi người không hề thay đổi, dẫn đễn chỗ đứng cũng không được điều chỉnh, như vậy là không tiến bộ, không phải là một người linh hoạt.

Sau khi chọn ra phương hướng đúng đắn, nắm chắc phương hướng, sau đó phải từng bước thực hiện nó, thận trọng trong từng bước đi tiếp theo. Nếu việc gì cũng làm được như vậy thì nhất định sẽ dẫn đến thành công.

6. Lấy trí tuệ để kiểm chứng hướng đi, lấy từ bi để đối nhân xửthế

Có rất nhiều người do ảnh hưởng của môi trường bên ngoài, sự thay đổi của thời đại và những nhân tố khách quan khác, thêm vào đó điều kiện của bản thân cũng không được đầy đủ liền nảy sinh ra cảm giác mù mịt, mất phương hướng, không biết nên làm thế nào? Giống như khi bạn đi đến ngã ba đường, không biết phương hướng của mình rút cục là nằm ở hướng nào?

Trong lúc như thế tôi thường tự phản tỉnh, nghĩ rằng: “Phương hướng lớn cơ bản là của đời mình gì?” Nếu như phát hiện ra rằng tình hình hiện tại cách mục tiêu ban đầu quá xa, lúc đó sẽ phải dùng trí tuệ phán đoán để tìm cách thay đổi nó.

7. Không được ích kỷ, phải tự tìm kiếm sự an lạc thanh nhàn chobản thân, không được đánh giá quá cao về khả năng của mình, không được tùy tiện hứa cho qua chuyện

Đừng nhìn lợi ích trước mắt, lợi ích cá nhân mà nên nhìn những lợi ích lâu dài, lợi ích cho số đông mọi người.

Sự trưởng thành vể nhân phẩm cùng với sự kiên cố, vững chắc của tâm bồ đề mới là thành công lớn nhất.

Thành công cần nhiều yếu tố, nhiều tầng diện; nó không phải chỉ là ở trong một sự kiện đặc biệt nào hay ở trong một hoàn cảnh đặc biệt nào đó mới gọi là thành công. Cho dù nhất thời tiền bạc, địa vị, sự nghiệp đều không đạt được như mong đợi, thì cũng không được phép đánh mất đi tâm bồ đề, đừng để đánh mất nhân cách bản thân. Cho dù mọi sự nỗ lực của mình đều không đi đến thành công, song chỉ cần trưởng thành hơn về nhân cách, phát triển hơn về nhân phẩm thì đó mới chính là thành công thực sự.

Mọi việc trên đời đều dựa nhiều yếu tố, nguyên nhân tạo thành. Các nhân tố này không phải chỉ một người là có thể kiểm soát được nó, chủ yếu vẫn là sự nỗ lực của cá nhân, song vẫn cần có sự hỗ trợ của mọi người xung quanh thì mới có thể thành công được. Cho nên, khi mọi việc đang thuận buồm xuôi gió thì đừng đắc ý mà quên đi nhiệm vụ; khi gặp gian nan vất vả cũng không được sa sút tinh thần; khi tình hình tiến triển tốt hơn cũng không quên tinh thần cảnh giác; khi tình hình trở nên tồi tệ cũng không được phép đánh mất lòng tin, mất ý chí; rất có thể thời cơ, hoàn cảnh, điều kiện sẽ đến và tình hình cũng có thể chuyển biến tốt ngay tức khắc.

Cho nên dùng hai quan niệm nhân duyên, nhân quả ở đây là hy vọng bạn có thể dũng cảm đối diện với hiện thực, mở ra tương lai mới, sẽ không oán trời trách người, cũng sẽ không ghen tị hay ngưỡng mộ người khác. Bởi vì không có thất bại nào là vĩnh viễn, cũng không có người nào suốt đời đều là thành công.

Chương 3: Bảo Vệ Môi Trường Tâm Linh – Tâm Tịnh Quốc Độ Tịnh

Làm sạch xã hội điều trước tiên bắt buộc phải làm trong sạch lòng nguời; Muốn tịnh hóa nhân tâm cần phải nhận thức được bản thân mình; Làm trong sạch lòng nguời sẽ làm trong sạch môi truờng xung quanh; Thiết lập cõi Niết bàn chốn nhân gian; Họat động “bốn bảo vệ” tức bốn yếu tố liên quan đến cuộc sống con nguời của Pháp Cổ Sơn. Đó là những hình thức bảo vệ môi truờng tâm linh hữu hiệu do Pháp Cổ Sơn đề xuớng, đúng như lời dạy của chư tổ: “Tâm tịnh, quốc độ tịnh”.

I. Muốn làm sạch xã hội, điều phải làm trước tiên là làm trong sạch lòng người

Xã hội là môi trường có rất nhiều người cùng nhau sinh sống, cũng là nơi diễn ra các hoạt động giao lưu giữa các bên. Chỉ cần có một người trong đó phát sinh trạng thái không bình thường, những hành vi ngôn ngữ, hành vi cử chỉ biểu hiện ra bên ngoài của người đó sẽ có thể ảnh hưởng đến mọi người xung quanh.

Tư tưởng của người trong xã hội hiện nay là nỗ lực theo đuổi và ra sức thực hiện mục tiêu của cả đời người. Cách nghĩ như vậy là cách nghĩ có vấn đề. Nếu như mỗi một người đều có thể nghĩ được “tận tâm tận lực là điều đầu tiên phải làm, không cần tranh giành xem tôi bạn được bao nhiêu” thì trào lưu xã hội này mới có thể thay đổi.

Công tác làm trong sạch xã hội được thực hiện bất kể tầng lớp cao thấp, quyền thế lớn nhỏ, mỗi một người đều phải sống có trách nhiệm. Chỉ cần mọi người thực hiện xuất phát từ ý nghĩ trong sâu thẳm trái tim mình thì sẽ giảm thiểu được rất nhiều vấn đề bất cập tồn tại trong xã hội.

II. Muốn tịnh hóa nhân tâm cần phải nhận thức được bản thân mình

1. Cái tôi tự tư ích kỷ

“Nhân tâm” ở đây là gì? Nhân tâm lòng người được coi là một khái niệm trừu tượng, mọi quan niệm, cách nghĩ, dục vọng hay nguyện vọng của người phàm trần đều được gọi là nhân tâm; còn cái tôi được gọi là cái tôi tự tư cái tôi ích kỷ.

Ích kỷ tồn tại trong tâm mỗi con người, đó là sự thực hiển nhiên; tất cả chúng ta có thể nói được rằng những việc mình làm đều là vì xã hội, vì quốc gia, dân tộc, nhưng khi tự hỏi lại lòng mình, tôi e rằng chưa chắc những lời nói đó lại là sự thực. Vì vậy người ta nói rằng “10 năm đèn sách không ai hỏi, một khi nổi danh thiên hạ thì ai cũng biểu dương, khen ngợi”; vậy rốt cuộc chúng ta đọc sách thánh hiền là vì ai? Và ai là người nổi danh thiên hạ? Sau khi nổi danh thì ai là người áo gấm vinh quy? Hay nói thẳng ra, tất cả đều là vì bản thân mình.

Thông thường, chúng ta có thể phân tích tình hình, hoàn cảnh của người khác một cách rất cẩn thận và tỉ mỉ, và thậm chí có thể đưa ra những ý kiến, quan điểm cho họ; mọi phê bình, chỉ trích, yêu cầu đối với người khác ta đều có thể nói ra rõ ràng mạch lạc được. Dù người ta hay nói “biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”, nhưng trên thực tế việc tự hiểu bản thân mình còn khó khăn gấp nhiều lần việc hiểu được người khác. Bởi con mắt, cái tai của con người đều hướng ra phía ngoài để nghe và nhìn, có rất ít người có thể nhìn thấu, nghe thấu được hàm ý bên trong đó, cũng giống như khi ta giơ tay ra là để chỉ anh kia, chỉ chị này, chỉ đông, chỉ tây, chứ rất hiếm ai tự chỉ vào lương tâm của chính mình, hoặc lắng nghe những âm thanh đang thẩm vấn lương tri trong tâm mình.

Cũng chính vì vậy, chúng ta rất dễ dàng khuếch đại những gì mình đạt được, và thường không chấp nhận cống hiến, thành quả của người khác, thậm chí có những lúc tự cảm thấy ngượng ngùng khi cổ vũ họ một vài câu, nhưng liệu việc đó có phải là lời lẽ xuất phát từ đáy lòng hay không thì e rằng rất khó nói.

2. Giới hạn của “bản thân”

Cái gọi là “bản thân” ở đây chỉ thân thể của một người nào đó, bao gồm các bộ phận như đầu, chân, tay, mắt, mũi… Nhưng còn “thân thể” ở nơi đâu? Thân thể tồn tại trong môi trường sống của chúng ta, bao gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội.

Thân thể chỉ tồn tại trong thời gian ngắn, nó bắt đầu từ khi sinh ra, và lớn lên trưởng thành từng ngày, và cũng tiếp cận với cái chết từng ngày. Tuy thân thể là thứ chiếm hữu tạm thời, nhưng trước khi nó rời xa thế giới này ta cần phải trân trọng nó, chăm sóc nó và vận dụng nó theo đúng mục đích; dù có người cho rằng thế giới này đầy rẫy nguy hiểm, dù một tôn giáo nào đó cũng cho rằng ngày tận cùng thế giới sắp đến, nhưng sự thực là nó vẫn chưa đến, và ta vẫn cần phải bảo vệ thân thể.

Nếu nói thân thể là bản thân mình, thì ai biết đó có phải là “bản thân” mình không? Nếu ta nói rằng, trong tâm tôi biết đây chính là bản thân tôi, vậy thì cái tâm của tôi là thứ gì đây?

Cái “tâm” ở đây là sự nối liền ăn khớp và tiếp diễn của quan niệm, của tư tưởng, quan điểm và của tín ngưỡng; từng quan điểm từng quan điểm nối tiếp nhau và đó chính là hoạt động của cái tâm, khi quan điểm đó ngừng hoạt động tức cái tâm cũng sẽ không tồn tại nữa.

Cái “tâm” có công năng riêng của nó. Nó có thể tạo ra thế giới to lớn và vũ trụ bao la này, nhưng nó cũng có thể hủy diệt chính cái thế giới và vũ trụ đó. Nó đem đến cho chúng ta hạnh phúc, nhưng cũng có thể đem lại tai họa bất cứ lúc nào. Rất nhiều lí luận triết học và tín ngưỡng tôn giáo trên thế giới này đều bắt nguồn từ “tâm niệm” quan niệm về cái tâm.

Một vài năm gần đây, các chính trị gia tại Đài Loan ra sức tranh cãi về quan niệm, về tư tưởng và chính sự bất đồng quan điểm đó khiến cho giữa con người với nhau ngày càng có nhiều mâu thuẫn. Theo lí mà nói, chính trị gia là người cứu nước cứu dân, các nhà hoạt động tôn giáo thì cứu người, nhưng tại sao một số nhà chính trị lại phát động chiến tranh để thúc đẩy mở rộng quan niệm của mình? Còn một số tín đồ tôn giáo lại giết người hàng loạt để tuyên dương tín ngưỡng yêu mến con người của chính dòng phái tôn giáo đó? Chỉ vì cứu đời mà họ đã phá vỡ nền hòa bình của thế giới, vì cứu người mà lại giết người. Từ đó ta thấy rõ rằng, mỗi một cá nhân đều có phạm vi của riêng mình, một khi xảy ra xung đột với thế giới xung quanh sẽ sản sinh ra thái độ chống kháng lại.

3. Trình tự của bản thân

Nội dung của “bản thân” có thể phân theo một vài trình tự sau từ

bé đến lớn: thứ nhất là cái tâm của tôi, thứ hai là thân thể của tôi, thứ ba là xã hội và môi trường tôi sinh sống, thứ tư là chỉnh thể địa cầu này, thứ năm là cả vũ trụ này là thân thể của tôi. Nếu có thể nâng cao và mở rộng đến hết năm cung bậc nêu trên thì lòng tự tư ích kỉ sẽ ít đi, ngược lại cảm giác an toàn sẽ ngày càng tăng lên.

Một lần có nhân viên của công ty bảo hiểm nhân thọ đến mời chào tôi đặt hàng, tôi liền hỏi anh ta: “Bảo hiểm nhân thọ có thể đảm bảo cho tôi không thể chết được không?”, anh ta liền đáp lại: “Thưa thầy, không thể được ạ”. Tôi lại hỏi: “Vậy thì còn bảo hiểm cái gì nữa?”. Anh ta nói rằng: “Sau khi chết thì gia quyến sẽ nhận được một khoản tiền bảo hiểm hỗ trợ về kinh tế!”. Sau đó tôi nói với anh ta rằng: “Người được hưởng lợi từ tôi chính là toàn bộ chúng sinh trên thế gian này, tất cả họ đều là người được hưởng quyền lợi từ khoản tiền bảo hiểm của tôi”.

Thực tế, khi nói đến “bảo hiểm” đồng nghĩa rằng bản thân sinh mệnh, toàn bộ tài sản và sự an toàn của chúng ta đều có thể gặp nguy hiểm. Hay nói theo cách khác, thế giới này chẳng có cái gì là an toàn tuyệt đối, nếu đã biết như thế thì ta càng cần phải đối diện với sự thực để giải quyết vấn đề, có như vậy trong lòng mới cảm thấy an toàn; bằng không, nếu cứ theo đuổi sự an toàn có thể dẫn đến kết quả là khiến cho bản thân mất cảm giác an toàn.

III. Làm trong sạch lòng người sẽ làm trong sạch môi trường xung quanh

Sau khi lòng người được tịnh hóa, làm trong sạch, thì môi trường xung quanh nhất định cũng sẽ trở lên trong sạch; tịnh hóa môi trường chỉ giải quyết được phần ngọn của vấn đề, còn việc tịnh hóa nhân tâm mới được coi là gốc rễ của vấn đề. Một vài chuyên gia bảo vệ môi trường từng nói với tôi rằng: “Tinh thần của con người là phần quan trọng nhất, khi tinh thần và khoa học kỹ thuật cùng phối hợp với nhau thì mới thực sự có thể giải quyết được các vấn đề về môi trường, đồng thời giữ cho môi trường trong sạch lâu dài khắp nơi trên thế giới”. Tôi thấy đây là một quan điểm hết sức đúng đắn.

Sau khi Đức Thích Ca Mâu Ni thành Phật, ngài bắt đầu uốn nắn và sửa chữa sai lầm từ lòng người, từ chính việc cải thiện nhân tâm, đó cũng chính là công việc “bảo vệ môi trường” cho tâm linh của mỗi chúng sinh. Và sau này người ta biết đến ngài như một bậc thầy vĩ đại trong công cuộc vận động bảo vệ con người, mà bắt nguồn từ chính cái tâm của họ.

Khái niệm “tu hành” được nhắc đến trong Phật giáo chính là việc sửa chữa những sai lầm, khuyết điểm của bản thân ta về hành vi, cử chỉ, lời nói; mà đặc biệt là chú trọng việc tịnh hóa hành vi tâm lí của chúng sinh. Bởi sau khi tịnh hóa tâm, thì hành vi ngôn ngữ và hành vi thân thể của ta tự nhiên sẽ được sửa đổi đúng đắn. Nếu hành vi tâm lí không được tu chỉnh lại, thì dù vẻ bên ngoài ta cố gắng tuân thủ quy tắc nhưng có thể đó là minh chứng sự sợ hãi những quy tắc, quy luật của pháp luật hoặc sợ chỉ trích lên án của dư luận, và sẽ lộ nguyên hình khi người đó chỉ có một mình hoặc khi cùng xuất hiện với những cá nhân có hành vi sai lệch và có cùng quan niệm như anh ta, thậm chí anh ta tự an ủi mình rằng: “Mọi người đều làm như vậy, thì sao ta lại không thể làm được như vậy?” Hoặc “nếu mình không ăn thì người khác sẽ ăn mất, nếu mình không cầm thì người khác cũng cầm mất, chỉ cần mình thích thì có gì là không thể?” - Tất cả đây đều là những lí lẽ sai lệch, và sau khi chúng trở thành phong trào, thành nếp sống thì xã hội của chúng ta sẽ gặp rất nhiều tai ương, hiểm họa.

Do vậy, việc uốn nắn lòng người theo hướng đúng đắn cần phải xuất phát từ quan niệm về nội tâm, chỉ cần xoay chuyển quan niệm theo hướng đúng thì quan niệm đó cũng sẽ được tu chỉnh lại. Mặc dù ai trong chúng ta cũng đều có quan điểm, tư tưởng, cách nghĩ riêng của mình – những quan điểm này đã được hình thành từ khi còn nhỏ cho đến lúc trưởng thành nên thật khó để có thể xoay chuyển cải biến chúng trong thời gian ngắn. Nhưng tâm trí con người thường uyển chuyển, nhu nhuyến, dễ dàng thích nghi với hoàn cảnh và môi trường sống xung quanh, họ có thể thay đổi khi được giáo dục tốt, chỉ cần có lòng thương yêu nhân loại, có sự nhẫn nại, có lòng bao dung tha thứ, cố gắng thấu hiểu và mở rộng lòng mình đón nhận những người xung quanh thì họ cũng sẽ đón nhận lại ta bằng cả tấm lòng và sự chân thành.

Nhưng tình hình giáo dục hiện nay chủ yếu tập trung ưu tiên phát triển các ngành khoa học kĩ thuật và kinh tế mà bỏ qua mất việc giáo dục nhân cách cho học sinh sinh viên. Do đó tôi hi vọng rằng nền giáo dục trong tương lai quan tâm hơn nữa đến giáo dục nhân cách, cân bằng lại chương trình giáo dục khoa học kĩ thuật với các ngành thuộc khối nhân văn nhằm tịnh hóa nhân tâm của toàn xã hội. Sau đây tôi xin đưa ra một vài quan điểm như sau:

1. Tinh thần phụng sự

Ngay từ khi còn nhỏ cha mẹ chúng ta đều có kì vọng vào các con rằng sau này chúng sẽ là những người tài giỏi xuất chúng, và cũng vì vậy, chúng ta cũng phải tranh giành nhiều thứ khác như sự vinh dự vẻ vang, danh tiếng lẫy lừng, tài sản, quyền lực, địa vị xã hội, hoặc cả sự đồng tình hay ủng hộ của người khác. Lẽ tất nhiên, việc tranh giành thành công không đem lại điều xấu gì cho bản thân, nhưng trong quá trình đấu tranh đó nếu muốn thành anh hùng xuất chúng mà chèn ép, đàn áp người khác quả là hành vi vô đạo đức.

Chỉ cần thay đổi quan niệm, dùng cống hiến của mình để giành lấy thành quả, cống hiến càng nhiều thì càng thể hiện sự thành công của bản thân; và nếu như cống hiến của ta đem lại nhiều sự giúp đỡ và lợi ích cho người khác, giúp họ giải quyết khó khăn, thì đó lại là một niềm vinh dự lớn lao.

2. Tích phúc để được hưởng phúc

Theo quan niệm của người bình thường, khi bản thân có phúc báo thì ngay lập tức họ dùng mọi hình thức, mọi phương pháp để tận hưởng cái phúc đó, tận hưởng cuộc sống, tận hưởng quyền lực và thành quả. Họ cho rằng nếu đã có được phúc báo mà không hưởng thụ thì há chẳng phải kẻ ngốc sao?

Xét dưới quan niệm của Phật giáo, phúc báo của một người là hữu hạn, cũng giống như việc không ai có thể có tài khoản vô hạn trong ngân hàng, dù là nhà tư bản thì tài khoản của họ cũng có hạn, chỉ có điều họ giàu có hơn thường dân mà thôi. Hơn nữa, dù ta tích cóp cổ phiếu, vàng, đô la thì đều không có ổn định. Chỉ cần tình hình thế giới thay đổi, tình hình chính trị biến động, xã hội loạn lạc thì tất cả tài sản tích cóp đó đều cuốn bay theo gió chỉ trong vòng một đêm. Vì vậy, Đức Phật răn dạy chúng ta rằng: tài sản chỉ để cung cấp cho năm đối tượng sau đây: kẻ dùng bạo lực chính trị để cướp đoạt, đạo tặc trộm cướp, nước, lửa, và những kẻ bất tài.

Nhưng những người không có quan niệm tích phúc lại cho rằng: “Mặc kệ họ, một mình bản thân tôi làm sao có thể dùng hết nguồn tài nguyên trên trái đất này? Ngay cả đến đời con, đời cháu tôi thì trái đất chắc cũng không có vấn đề gì, vẫn còn chưa đến mức bị hủy diệt!”. Dưới lập trường của Phật pháp, thời gian là vô cùng vô tận, chúng sinh cũng vô cùng, vô hạn, vô lượng, chỉ cần trái đất tồn tại thêm một ngày thì chúng sinh sẽ sống thêm được một ngày.

Nguồn tài nguyên thiên nhiên của trái đất là có hạn, nếu chúng ta khai thác quá mức, vô độ mà coi đó là một sự hưởng thụ phúc báo thì thực chất đó chính là sự lãng phí, là tổn phúc; mức độ lãng phí càng nhiều thì càng tổn phúc, mất hết phúc báo. Đó không chỉ là sự lãng phí về mặt vật chất, mà đó còn là sự tổn hại về mặt tâm linh của chúng sinh, những ác báo được tạo thành sẽ do chính chúng ta gánh chịu, thậm chí kéo dài cả đến kiếp sau.

3. Đối diện với sự thật bằng quan niệm nhân quả, nỗ lực hết mình bằng quan niệm nhân duyên

“Nhân quả” - theo mối quan hệ thời gian thì những gì chúng ta tạo ra của ngày hôm nay, kết quả của nó sẽ hiện hữu ngay trong tương lai sau này; còn những gì ta đón nhận ngày hôm nay là kết quả của những gì ta làm xưa kia để lại. “Nhân quả” được chia thành hai loại, thứ nhất là cộng nghiệp chỉ nghiệp chung, giống nhau của chúng sinh ví dụ như nhân quả mà toàn thể nhân loại, toàn cầu cùng gánh chịu, cùng có được; loại thứ hai là biệt nghiệp tức chỉ những nghiệp khác nhau của từng cá nhân, chúng sinh, ví như mỗi người đều phải gánh chịu nhân quả của quá trình sinh mệnh, từ thế giới vô lượng quá khứ đến thế giới vô lượng trong tương lai, từ giai đoạn này sang giai đoạn khác.

Người bình thường chỉ có thể nhìn thấy, thừa nhận và tìm hiểu nguyên nhân, kết quả của lịch sử, bởi tất cả hành vi của người xưa dù là xấu hay tốt, cống hiến hay phá hoại nhân loại thì chúng ta đều hưởng thành quả cũng như tai họa mà nó mang lại, hay nói cách khác là ta đang tiếp nhận thành quả của người xưa. Nho giáo cho rằng: “Tích thiện chi gia, tất hữu dư khánh ” - ý nói rằng nếu tổ tông làm nhiều việc có đức thì ắt con cháu sẽ được phồn vinh hưởng lộc; ngược lại, nếu tổ tông thất đức, làm nhiều việc xấu hại dân hại nước thì nhất định sẽ để lại báo ứng là gieo rắc tai họa cho con cháu. Quan niệm nhân quả như vậy thiếu chính xác, đôi khi lại không phù hợp với thực tế. Bởi có nhiều gia đình mặc dù rất nỗ lực hành thiện tích đức nhưng vẫn bị tuyệt con cháu nối dõi tông đường, những trường hợp đáng tiếc như vậy trên thế gian này có rất nhiều, cũng có người cho rằng ông trời không có mắt, một gia đình tốt như vậy mà lại không được hưởng phúc, không có được kết quả tốt đẹp.

Tín đồ Phật giáo tin rằng, sinh mệnh mấy chục năm của một người cũng chỉ là một khúc nhỏ trong số vô vàn dòng chảy sinh mệnh trùng trùng điệp điệp vô cùng vô tận; khúc trước của quá khứ có quá khứ vô lượng, và kiếp sau của đời này lại là kiếp sau vô cùng tận. Nhưng quan niệm về “tam thế” này, tức quan niệm về ba thế giới quá khứ hiện tại tương lai còn tồn tại rất nhiều điều mà người không phải tín đồ Phật giáo không thể tiếp nhận được. Vì vậy, có người từng nói với tôi rằng: “Nếu Hòa thượng có thể chứng minh cho tôi thấy, thì tôi mới tin nhân quả của tam thế”. Tôi nói với họ rằng, đây là một sự thật, cũng như ta trồng dưa thì được dưa, mà trồng táo thì được táo vậy.

Cho nên chúng ta bắt buộc phải đối mặt với sự thực, bởi hiện thực trước mắt bắt nguồn từ quá khứ đến hiện tại, đồng thời cũng phải chịu trách nhiệm cho những hành vi ta làm trong quá khứ, và phải tiếp nhận nó, tiếp nhận kết quả từ quá khứ để lại.

Người ta thường nói: “Trồng dưa được dưa, trồng đậu được đậu”. Nhưng đôi khi ta trồng dưa mà lại không được dưa, trồng đậu lại không được đậu, còn kẻ không trồng dưa lại được dưa, kẻ không trồng đậu lại được đậu; có người thì một bước lên tận mây xanh, có kẻ thì lại long đong lận đận cả đời. Do đâu có trường hợp này?

Nhân quả ắt phải có nhân duyên phối kết hợp. “Nhân duyên” là mối quan hệ tồn tại trong quá trình hình thành từ nguyên nhân chuyển sang kết quả, được tạo ra bởi vô vàn nhân tố chủ quan và khách quan khác nhau, thậm chí có thể không phải do năng lượng của con người tạo thành, mà đó chính là do mối quan hệ của hoàn cảnh sống tạo nên. Cho nên ta không chỉ nhìn vào hiện tượng mà đưa ra những kết luận vội vàng.

Mỗi người đều có những mối nhân duyên khác nhau, vì vậy điều quan trọng nhất là tận tâm tận lực, dốc hết sức cống hiến bằng chính quan niệm nhân duyên này, đó mới chính là đối diện với hiện thực.