Chân Pháp Thân

Câu Hỏi 1: Về Chân Pháp Thân

Tổ Huệ Viễn hỏi: Phật ở nơi pháp thân mà thuyết Kinh cho Bồ Tát. Pháp thân ấy phải là hàng pháp thân Bồ Tát mới có thể thấy được. Song như thế thì pháp thân ấy phải có bốn đại và năm căn. Mà nếu đúng vậy, thì khác với sắc thân ở chỗ nào đâu, mà gọi là pháp thân? Kinh có nói: “Pháp thân không đi không lại, không có khởi hay diệt, giống y như Niết Bàn.” Nếu vậy thì làm sao có thể thấy được mà còn nói là giảng thuyết cho Bồ Tát này nọ?

Huệ Viễn nghe giải thích xong rồi kết luận: cứ xét các điểm trọng yếu mà Ngài giải đáp, thời pháp thân có 3 nghĩa: 1) Một là thật tướng của pháp thân thời không đi không lại, giống y như Niết Bàn; 2) Hai là pháp thân giống như thân biến hóa, không có bốn đại và năm căn, như bóng trăng trong nước, như bóng hình trong gương v.v… ; 3) ba là pháp tính sinh thân. Đây là chân pháp thân, có thể trụ lâu dài trong thế gian, y như mặt trời hiện. Ba loại khác nhau mà gom lại thành một tên, gọi chung là pháp thân. Song xưa nay người ta truyền nói về pháp thân mà chưa ai giải thích rõ ràng, nên dù có danh đó mà sự thật rất mập mờ, nên tôi mới phải đưa ra câu hỏi như trên vậy. Nay ngài tuần tự phán quyết rất đúng và chính xác.

Trả lời số 1 về Chân Pháp Thân

La Thập trả lời:

Pháp thân của Phật không khác gì [thân biến] hóa không [thật] có bốn đại hay năm căn. Tại sao như vậy? Các sắc pháp được [bốn đại] tạo ra (tạo sắc chi pháp) không lìa ngoài bốn đại [mà có được]. Chẳng hạn như các vật có mùi (hương) hiện thấy đây, chắc chắn là gồm có bốn pháp là: sắc, hương, vị và xúc. Các vật có vị thời sẽ có ba pháp là: sắc, vị và xúc. Các vật có sắc, sẽ có hai pháp là: có sắc và có xúc. Các vật có xúc, ắt có một pháp tức là xúc pháp. [Như vậy một vật có thật tối thiểu là phải có xúc pháp;] ngoài ra các pháp khác kia thì hoặc có thể có, có thể không cần có. Như đất ắt phải gồm có sắc, hương, vị và xúc. Nước gồm có sắc, vị và xúc; [Nước vốn không có hương, ] nếu nước có hương, thì đó là hương của đất. Sao biết được là vậy? Vì nếu dùng bát bằng vàng thật hứng lấy nước mưa, sẽ thấy là không có hương gì hết. Lửa thời có [sắc và] xúc. [Và cũng thế, ] nếu lửa mà có hương, thì đó là hương của củi. Sao biết được là vậy? Vì lửa từ “đá trắng” (bạch thạch) phát ra, thời không có hương. Gió thời chỉ có xúc mà thôi, ngay sắc cũng không có nữa.

Theo đó, [một vật có thật tối thiểu phải có xúc pháp]; một vật mà không phải thật là sắc pháp, thời sẽ không có đủ các yếu tố như các vật kể trên. Như hình ảnh trong gương, bóng trăng trong nước, nhìn thấy thì như là có sắc, song lại không hề có các pháp như xúc v.v… thế nên là phi sắc vậy. [Thân biến] hóa cũng như vậy, và cả pháp thân cũng y vậy.

Lại nữa, pháp thân mà như trong Kinh nói, thì hoặc nói là thân do Phật hóa ra, hoặc nói là Diệu hành pháp tính sinh thân. Diệu hành pháp tính sinh thân này mới đúng thật là pháp thân. Như Bồ Tát đắc pháp vô sinh, xả bỏ nhục thân rồi, sẽ đắc được thanh tịnh hành thân.

Lại như Pháp Hoa Kinh có nói: “La Hán được thọ ký làm Phật”. Kinh khác lại có nói: “Thân [này là thân] cuối cùng của La Hán”. Hai Kinh này đều từ miệng Phật mà ra, lẽ nào lại không tin hay sao! Song La Hán không thọ thân hình thuộc kết nghiệp nữa, nên mới gọi thân của La Hán là thân sau cùng (hậu biên). Ví như pháp thân Bồ Tát thì do “tịnh hành” mà sinh, nên mới nói [thân ấy] thành Phật. Các chuyện Phật sự ấy, tuy đều là thật, song có sai khác nhau, có chân có ngụy.

Chân pháp thân thời có mặt khắp pháp giới [vô biên] như hư không khắp mười phương, ánh sáng chiếu khắp vô lượng quốc độ, âm thanh nói pháp thường trọn vô số cõi khắp mười phương, các chúng có đủ thập trụ mới nghe được pháp. Từ thân Phật ấy mới phương tiện mà hóa hiện ra, thường có vô lượng vô biên hóa Phật hiện diện khắp mười phương, tùy theo các loại chúng sinh có bao nhiêu phẩm tính mà hiện hình, các hình ấy có ánh sáng, mầu sắc, hình dáng, tinh thô khác nhau.

Chân thân của Như Lai, bậc Bồ Tát cửu trụ mà còn không thấy được, thì huống gì các Bồ Tát còn thối chuyển và các chúng sinh. Tại sao vậy? Vì pháp thân của Phật vượt ra khỏi ba cõi, không y theo các hành nghiệp của thân khẩu ý, mà do vô lượng các công đức bổn hành thanh tịnh vô lậu mà thành. Thân này có thể trụ lâu dài, giống như Niết Bàn.

Chân pháp thân giống như mặt trời hiện, còn các thân được hóa ra y như ánh sáng mặt trời. Như trong Kinh Thủ Lăng Nghiêm, Phật Đăng Minh Vương thọ bẩy trăm A tăng kỳ kiếp, mà là một với Phật Thích Ca này, [Phật Thích Ca] là cùng một thân với Phật kia, không hề sai khác. Nếu hai Ngài chỉ là một Phật thì Phật Thích Ca này phải là do từ Phật kia mà có. Pháp tính sinh Phật và Phật được biến hóa ra (sở hóa chi Phật) cũng giống như vậy.

Còn nói pháp thân không đi không lại, tức là nói cho thật tướng của các pháp, giống như Niết Bàn, vô vi vô tác. Lại có ý kiến rằng: pháp thân tuy là trụ được lâu dài, song vẫn là pháp hữu vi, rốt cuộc cũng quy về Không, tính thật của pháp thân vốn không tịch. Nếu đúng vậy, thì đó cũng là nói cho thật tướng của pháp thân là không đi không lại.

Do đó, tuy kinh có nói “pháp thân thuyết kinh” hoặc nói “tướng của pháp thân không sinh không diệt”, thì cũng không có sai lỗi gì hết.

Câu Hỏi 2: Hỏi Tiếp Về Pháp Thân

Tổ Huệ Viễn hỏi: Thật tướng của pháp thân không đi không lại. Trong Kinh Bát Nhã khi Pháp Thượng Bồ Tát trả lời cho Thường Bi về điểm này, thì coi như đã quá tỏ tường rồi. Còn như nói pháp thân giống như biến hóa, như bóng trong gương, thời các Kinh Phương Đẳng đều có đưa thí dụ ra như mặt trời mặt trăng không di động mà hình bóng hiện ra khắp sông rạch. Hai điều trên không có gì phải nghi nữa.

Nay điều tôi muốn hỏi là pháp tính sinh thân do diệu hành mà thành. Trong Kinh Tỳ Ma La Cật, phẩm Thiện Quyền có nói: “Thân của Như Lai là do từ pháp biến hóa ra mà thành” (Pháp hóa sở thành). Chỗ ngài giải đáp dường như cũng giống như nghĩa ở đây. Các pháp được kể ra trong phẩm ấy có phải là nhân của pháp tính sinh thân hay không? Nếu đúng là nhân của pháp tính sinh thân, thì có nghĩa là do từ các pháp ấy mà đưa đến kết quả. Xin hỏi: Các pháp đưa đến kết quả ấy (chí quả chi pháp) có phù hợp với thật tướng hay không? Nếu các pháp nhân ấy phù hợp với thật tướng, thì phải không xen tạp với các cấu nhiễm, thời sẽ không thể thọ sinh được. Xin hãy suy xét về gốc gác của việc thọ sinh, để lấy đó mà làm chuẩn:

Từ thân người phàm phu cho đến thân sau cùng (tối hậu biên thân) của bậc Thanh Văn đắc quả “không còn bám trước nữa” (vô trước quả), các thân ấy đều từ phiền não mà sinh ra, do “kết nghiệp” biến hóa mà thành. Từ thân thanh tịnh mà hàng Bồ Tát đắc pháp nhẫn thọ nhân, lên cho đến thân của bậc đại sĩ bổ xứ, ngồi dưới cây chúa mà thành chính giác, các thân ấy đều là từ tập khí còn sót lại của phiền não (phiền não tàn khí) mà sinh, tức do các cấu nhiễm còn sót lại của tập khí của chính mình biến hóa mà thành vậy. Từ các thân ấy trở đi, thời không còn có lý lẽ “sinh” nữa.

Thường hễ nói đến sinh, tức là nói đến si vậy. Những ý nghĩa mà Đại thừa trình bày về pháp tính sinh thân có giống như lẽ sinh ở đây chăng? Nếu giống nhau, thì tôi có điều nghi như sau xin hỏi: Bậc Bồ Tát đắc nhẫn, khi xả bỏ “kết nghiệp” để thọ pháp tính sinh thân, thì do lý nào mà được sinh? Nếu là do tập khí còn sót lại của thói quen tham ái (ái tập chi tàn khí), thì Bồ Tát đắc nhẫn đã trừ diệt phiền não, các hành bám trước (trước hành) cũng đã đoạn hết, đến cái “ái pháp” mà còn không có, thời chẳng lẽ còn có ái nào còn sót lại của riêng thói quen mình (bổn tập) hay sao? Cho dù ái có sót lại như thế đi nữa, thì làm sao mà khởi lên được? Mà nói Bồ Tát thọ thân ở đây là thân Bồ Tát theo lẽ thật sự sinh mà nói là sinh hay là theo lẽ không sinh mà nói là sinh? Nếu cho rằng theo lẽ “không sinh mà sinh” (bất sinh vi sinh) thì cái gọi là thật sinh kia, cái lẽ sinh của nó không cùng tận. Còn nếu theo lẽ [thật] sinh mà sinh, thì các loài thọ sinh đều giống với các bậc “có đạo”. Cho dù pháp thân Bồ Tát có lấy thật tướng làm chỗ trụ của riêng mình, lấy diệu pháp làm thiện nhân, song đến ngay vào lúc thọ sinh, thì lại vẫn phải nương vào các cấu nhiễm còn sót lại để mà hóa thành sinh thân! Song thôi xin bỏ qua điều đó, chẳng qua do cái lý của lập luận vậy thôi.

Nay, điều tôi chưa sáng tỏ là Bồ Tát không còn sinh về đây nữa (chỉ xứ dĩ đoạn), không còn thọ thân nào là thân của riêng mình nữa, vậy thì các tập khí xa xưa còn sót lại, sẽ không cách gì khởi lên được. Làm sao biết được vậy? Bởi các tập khí còn sót lại của phiền não là phải từ thân sau cùng thuộc kết nghiệp (kết nghiệp hậu biên thân) mà sinh. Tôi xin phép được trình bày về vấn đề này như sau: Hướng Sứ hỏi Xá Lợi Phất “[Tôi] thường ở trong thiền định tam muội, lúc ấy âm thanh và hình sắc qua lại ngay trước mặt, có tai mắt đó mà đều thành vô dụng, chỉ cảm thọ hời hợt mà qua đi. Đến lúc sử dụng trở lại tai mắt, thì như phàm phu, thanh sắc vừa lọt qua tai mắt, là tổn hư đại sự ngay, mất cả tâm giác chi”. Sở dĩ như vậy là do chưa đoạn được chỗ sinh về, mà tai mắt lại có tiếp xúc. [Song dù chưa đoạn hết chỗ sinh về] mà đến khi không có tiếp xúc, mắt tai còn thành vô dụng, thì huống gì là bậc đã dứt hết năm căn. Điều ấy chứng minh các tập khí còn sót lại của phiền não phải do thân năm căn thuộc kết nghiệp mà khởi vậy. Giả như do tính chất từ bi mà lấy tập khí để hóa hiện thân, tập khí ấy xuất phát từ bổn tâm của Bồ Tát không cần phải có các căn. Song bốn đại đã đoạn hết, lấy gì cấu kết để mà có thân hình ấy? Thân hình bên ngoài của hữu tình có thể nào chi do cảm ứng mà hóa thành không? Nếu như không thể như thế được, thì tính cùng lẽ hết, không có lý nào xuất sinh được. Các thí dụ như trăng trong nước, bóng trong gương, đều là có nhân rồi mới có bóng, còn ở đây chân pháp tính sinh là do đâu mà ra vậy?

Trả lời 2: về pháp thân lần nữa.

Ngài La Thập trả lời: Năm trăm năm sau [khi Phật nhập diệt], tùy theo các vị luận sư, mỗi vị thêm ý kiến của mình vào để xác định [về ý nghĩa của pháp thân]. Song giữa Đại thừa và Tiểu thừa sự phán đoán có sai khác.

Theo Tiểu Thừa Bộ thì lấy các công đức vô lậu mà chư Hiền thánh đắc được như là 37 phẩm, Phật thập lực, tứ vô sở úy, thập bát bất cộng pháp…, lấy các pháp ấy làm pháp thân. Lại cũng coi Tam Tạng Kinh điển mà trong đó hiển bày các lý ấy làm pháp thân. Nên các nước bên Thiên Trúc thường hay nói: “Tuy vô Phật sinh thân pháp thân du tồn”.

Đại Thừa Bộ thì cho rằng tất cả các pháp vô sinh vô diệt ngữ ngôn đạo đoạn, tâm hành xứ diệt, vô lậu vô vi, vô lượng vô biên, như Niết Bàn tướng, gọi đó là pháp thân. Kể cả các công đức vô lậu cùng chư kinh pháp, cũng gọi là pháp thân. Bởi nhờ các nhân duyên này mà đắc được thật tướng vậy.

Lại Đại thừa pháp không phân biệt dứt khoát là sinh thân hay là pháp thân. Tại vì pháp tướng tất cánh thanh tịnh vậy. Song tùy theo thế tục mà phân biệt.

[Trường hợp] Bồ Tát đắc vô sinh pháp nhẫn, xả bỏ nhục thân, tiếp sau đó thọ hậu thân cũng gọi là pháp thân. Tại sao? Vì bản thể [của thân ấy] là vô sinh nhẫn lực, không có các phiền não, mà cũng không thủ chứng nhị thừa, lại chưa thành Phật. Trong khoảng trung gian ấy, thân mà Bồ Tát thọ được gọi là pháp tính sinh thân.

Song các luận sử đối với pháp tính sinh thân này lại có nhiều ý kiến khác nhau:

Như Kinh Tự Tại Vương có nói: Phật bảo Tự Tại Vương Bồ Tát: “Ta từ thuở Phật Nhiên Đăng đã thông đạt bốn tự tại. Vào ngay lúc đấy là đã đắc Phật đạo, sau đó đến lúc nhập vào Niết Bàn, mới là thân cuối cùng (mạt thân) của ta”. Tự Tại Bồ Tát hỏi: “Nếu lúc ấy Phật đã đắc Niết Bàn rồi thì từ đó trở đi lại còn phải làm gì nữa?” Phật đáp: “Tự lợi tuy đã xong, song vì để giáo hóa chúng sinh, tịnh Phật quốc độ, cụ túc các thần thông lực oai đức [nên mới có khoảng tu hành ở giữa ấy].” Do nhân duyên đó đủ rõ [tuy Ngài] đã chấm dứt việc thọ thân rồi, song thường dùng hóa thân để độ thoát chúng sinh.

Hoặc có ý kiến cho rằng: Không phải như vậy. Tại sao? Nếu lúc ấy đắc Niết Bàn thật đạo, thì việc thọ thân phải dứt hết. Lại không có tâm ý thời làm sao có thể hiện [thân giáo] hóa năm đạo, độ thoát chúng sinh, tịnh Phật độ được?

Ví như thật có huyễn sư, thì sau đó mới có được huyễn sự. Nếu không có huyễn sư, thì ắt là không có huyễn sự.

Cho nên, Bồ Tát đắc vô sinh pháp nhẫn, tuy không có phiền não, song phải có “thói quen còn sót lại” (dư tập). Như khi A La Hán thành đạo, các lậu tuy tận, nhưng vẫn có “tập khí còn sót lại” (tàn khí). Song chư A La Hán đối với chúng sinh không có đại bi tâm. Nên tuy có “thói quen còn sót lại” (dư tập), song không thọ sinh nữa. Còn Bồ Tát thâm nhập vào tất cả chúng sinh, đại bi của các ngài thấy tận cốt tủy, lại thêm bổn nguyện lực, và cũng [để] chứng thật tế, nên tùy ứng mà độ chúng sinh. Trong khoảng thời gian ấy các ngài thọ thân, mất còn tự tại không tùy thuộc phiền não. Mãi cho đến khi ngồi đạo tràng, “tập khí sót lại” (dư khí) mới chấm dứt. Nếu không phải vậy thì Phật và Bồ Tát đâu có gì khác biệt.

Hoặc có ý kiến: Bồ Tát đắc vô sinh pháp nhẫn có hai loại: 1) một là chỉ đắc năm thần thông; 2) hai là có đủ trọn sáu thần thông.

Đắc năm thần thông thời phiền não vẫn có đủ, song không hề hiện tiền. Như khi người ta bắt được giặc cướp, trói nhốt vào trong ngục thì giặc cướp không thể làm loạn được nữa. Các Bồ Tát ấy do lực của vô sinh nhẫn mà chế phục các phiền não, vĩnh viễn không sinh nữa. Song dùng tâm thanh tịnh mà tu công đức của sáu Ba La Mật.

Như người phàm có đủ phiền não ba cõi, song phiền não của hai cõi trên không hiện tại tiền, nên tuy có phiền não [hai cõi trên] mà không có tác dụng gì hết (vô sở năng vi).

[Bồ Tát] do trụ năm thần thông, để hiện hóa đủ loại, độ thoát chúng sinh, nên giữ lại các kết sử sót lại (dư kết) mà tiếp tục thọ sinh. Nếu không có các kết sự sót lại (tàn kết) này, ắt không có tái sinh lại nữa. Y như bán gạo đi lưu lại một ít làm giống. Rồi từ từ đầy đủ Ba La Mật, giáo hóa chúng sinh, tịnh Phật quốc độ mới ngồi đạo tràng, xả hết phiền não kết để sau đó thành Phật.

Còn Bồ Tát đắc sáu thần thông, thời việc tu hành đã xong xuôi (sở tác dĩ biện), tức việc tự lợi đã xong, như A La Hán, Bích Chi Phật, không khác chút nào. Thân này mà chấm dứt rồi thì sẽ không thọ sinh [lấy thân khác] nữa. Song do lực bổn nguyện đại bi, nên các thân ứng hóa tương tục không dứt. Độ chúng sinh xong sẽ tự nhiên thành Phật. Những người phải độ đã độ xong thì tự nhiên mà nhập diệt. Song trước đó mới là thật diệt, [còn sau này là vì] để dẫn dắt chúng sinh nên biến hóa ra có thân, rồi nay lại hiện bày cho thấy thân ấy cũng đều nhập diệt.

Lại ý kiến của các Tam Tạng Luận Sư thì: Bồ Tát tuy đắc sáu thần thông song không tận hết các lậu. Thực hành bốn tâm vô lượng, sinh vào sắc giới, cho đến thân sau cùng (mạt hậu thân) vẫn còn sinh La Hầu La. Nơi sông Ni Liên Thiền tắm bị nước lũ cuốn trôi, lực của thân ấy không cưỡng nổi. Năm người cùng tu khổ hành phiền trách, rồi bỏ Bồ Tát mà đi. Khi ngồi đạo tràng do 16 tâm đắc A Na Hàm, do 18 tâm đoạn vô sắc giới kết, do 34 tâm phá tất cả các phiền não, đắc nhất thiết trí. Thành Phật rồi vẫn chịu đủ các pháp của loài người như đói, khát, lạnh, nóng, già, bệnh, tử v.v… Tuy tâm đắc giải thoát, thân vẫn có chướng ngại. Song do nhất thiết trí huệ và đại bi tâm mà vượt lên hơn hết [mọi loài].

Các bậc thầy luận nghĩa như thế là đều nhân nơi lời Phật giảng, mà nói về tướng của Bồ Tát. Do đó mà mỗi vị mỗi ý khác nhau, không mấy ai hoàn toàn đúng.

Bồ Tát đắc vô sinh pháp nhẫn rồi, khi xa sinh tử thân, liền nhập (đọa) vào trong vô lượng vô biên pháp. Như A La Hán khi nhập vô dư Niết Bàn rồi, liền nhập (đọa) vào trong vô lượng vô biên pháp. Lúc ấy không thể nói vị ấy là trời hay là người, là còn hay là diệt. Tại sao vậy? Bởi vì do nhân duyên nên gọi là người, nhân duyên tán đi thì tự nhiên chấm dứt (tức), chứ không có người cố định là thật diệt. Lúc ấy chỉ có thể nói là [A La Hán] có biến dị thân. [Bồ Tát cũng thế] khi đắc pháp môn ấy rồi muốn diệt độ, thời mười phương chư Phật khuyến cáo rằng: “Thiện nam tử! Ngươi chưa được thấy thân của vô lượng vô biên chư Phật, lại chẳng chưa đắc được các công đức như vô lượng thiền định, trí huệ v.v… của chư Phật. Ngươi chỉ mới đắc được có một pháp môn. Đừng có cho một pháp môn như thế là đủ rồi, mà hãy nhớ lại bổn nguyện, hãy thương xót chúng sinh. Do họ hiện vì không biết tướng tịch diệt như thế, nên đọa vào ba ác đạo, chịu đủ các khổ não. Pháp mà ngươi đắc được, tuy là pháp chân thật cứu cánh, song chưa phải là lúc thật chứng.” Lúc ấy Bồ Tát được chư Phật chỉ giáo xong, tự nhớ lại bổn nguyện, mới dùng đến đại bi để nhập vào sinh tử. Vị Bồ Tát này được gọi là “không trụ Niết Bàn, không trụ thế gian, không có hình tướng cố định (định tướng), dùng đủ mọi phương tiện mà độ thoát chúng sinh”.

Như có ai hỏi: Nếu thế thì Bồ Tát không phải là thật sinh nữa. [Mà đã không thật sinh] thì hiện chịu cần khổ mà [thật ra] không có các khổ não gì hết, nên phải chăng công đức rất ít? Câu trả lời sẽ là: Không phải như vậy. Bồ Tát khi còn nghiệp phàm phu, do tâm bám trước điên đảo, nên mong cầu quả báo. Do đó tuy tu khổ hành, song đều không phải là thực hành chân thật. Nay đã đắc thật tướng của các pháp, lại có đủ sự an lạc của Niết Bàn, mà lại vào trở lại sinh tử, hóa độ chúng sinh, thì thật là hi hữu. Lại có ai hỏi: Nếu Bồ Tát ấy đều đã diệt hết mọi vọng tưởng hí luận (hí tưởng), lại không có tâm chấp ngã, thì sao lại cho công đức [hóa độ chúng sinh kia] là hi hữu? Câu trả lời là: Tâm của Bồ Tát không hề cảm thấy có công đức gì hết. Song vì những ai muốn phân biệt cho rõ ràng, nên mới nói là có đại công đức vậy. Như sư tử có sức rất mạnh, mà tự mình không thấy gì là mạnh hết, song các loài thú khác thì cho là sư tử rất mạnh. Lại như thuốc thần xuất hiện trong thế gian vì để ích lợi cho chúng sinh; song thuốc không có phân biệt gì hết, mà chỉ mọi người mới cho là thuốc có năng lực lớn mà thôi. Vị Bồ Tát ấy thấy rằng thân rốt cuộc là tướng tịch diệt, như huyễn như mộng, như hình bóng trong gương, không thể bắt bẻ đó là sinh tướng hay không phải sinh tướng. Tại sao vậy? Vì Bồ Tát ấy nhập vào (đọa) vô số lượng, không nên dùng các pháp hí luận mà tìm hiểu.

Song do có người tưởng lầm cho rằng (vọng vị) Bồ Tát có đến nơi đạo tràng chấm dứt hết mọi kết sử. Do phá bỏ ý kiến ấy, nên mới nói Bồ Tát duy có tập khí còn sót lại của kết sử (kết sử tàn khí) mà thôi.

Trong luận của Đại thừa có nói kết sử có hai loại: một là kết sử của phàm phu hệ thuộc vào ba cõi; hai là các Bồ Tát đã đắc pháp thật tướng và đã diệt hết các kết sử của ba cõi song vẫn còn các kết sử vi tế như ái, mạn, vô minh đối với thậm thâm Phật pháp, mà thọ lấy pháp thân.

Ái là đắm trước thâm thiết (thâm trước) vào thân Phật và các pháp Phật, đến mức độ không tiếc thân mạng mình nữa.

Vô minh là đối với thâm pháp vẫn chưa thể thông đạt được.

Mạn là khi đắc thâm pháp ấy, nếu tâm Bồ Tát không trụ trong định vô sinh nhẫn, thì sẽ có thể khởi tâm cao ngạo “ta so với phàm phu đã đắc được pháp tịch diệt phi thường như thế!”

Khi nói “tập khí còn sót lại” (tàn khí) là kết sử của pháp thân Bồ Tát vậy. Do người ta không rõ nên mới nói là “tập khí”. “Tập khí còn sót lại” này không thể làm cho Bồ Tát sinh vào ba cõi được, mà chỉ có thể làm cho Bồ Tát thọ lấy pháp thân mà thôi, để giáo hóa chúng sinh, để đầy đủ Phật pháp. Ví như kết sử của phàm phu, hoặc có loại làm chướng ngại cho con đường người trời, như tà kiến, sân khuể, san, tật v.v… Bởi các kết sử ấy rất là não hại cho chúng sinh. Hoặc có loại không gây chướng ngại, như thân kiến, giới thủ, ái, mạn, vô minh v.v… Do các kết sử này không gây não hại cho chúng sinh. Các kết sử sinh trong 3 cõi cũng theo nghĩa như vậy. Cho nên Bồ Tát vừa được gọi là đắc giải thoát, vừa được gọi là chưa thoát. Thoát là đối với kết sử của phàm phu, còn chưa thoát là đối với kết sử đối với công đức của chư Phật.

Có người cho rằng đắc sáu thần thông là do đã diệt hết kết sử của ba cõi; có người cho rằng đắc năm thần thông là chưa phá được kết sử của Bồ Tát.

Lại nếu bảo rằng “Bồ Tát đến pháp còn không có ái nữa”. Thì không ái đó là không có ái đối với pháp của phàm phu và nhị thừa. Tại sao lại như thế? Do vì Bồ Tát vượt qua khỏi hai địa ấy. Như bậc Tu Đà Hoàn biết tất cả các pháp là vô thường đau khổ nên không sinh ái nữa, song nếu tâm không trụ vào “đạo” thì ái vẫn lại còn có. Lại như La Hán đối với tất cả các pháp không hề có ái, song đối với Phật pháp thì vẫn có ái. Như Xá Lợi Phất, Ma Ha Ca Diếp, khi được nghe về vô lượng thần lực, thậm thâm trí huệ của Phật, cùng nói với nhau rằng “Nếu tôi mà biết được công đức của Phật như thế, thì có vì Phật đạo mà phải chịu bao kiếp trong địa ngục một sườn sát đất (nhất hiếp trước địa) thôi, tâm cũng không hề hối hận”. Lại các Thanh Văn đều bật khóc lớn, âm thanh chấn động cả ba ngàn đại thiên thế giới, họ than khóc là vì sao họ lại bị mất sự lợi ích vĩ đại như thế! Cho nên nhị thừa khi thành đạo, là đã đoạn ái kết đối với ba cõi, song đối với công đức của Phật Pháp thì ái tâm vẫn chưa đoạn.

Các Bồ Tát cũng vậy. Do lực của vô sinh nhẫn, nên tổng quát mà nói thì không còn ái gì nữa, song vẫn nhớ tưởng đến ân trọng của Phật và thâm ái Phật pháp. Chỉ có điều là không khởi hí luận mà thôi. Nếu thật sự đối với tất cả các pháp mà đều đoạn ái hết rồi, thì sẽ không thể nào đắc đủ trọn các pháp ở thượng địa. Song bậc Bồ Tát này là vị mà “những gì chưa viên mãn sẽ viên mãn, chưa đắc sẽ đắc”.

Nếu bảo rằng Bồ Tát này “không còn sinh về đâu nữa, không còn thọ thân nào là thân của riêng mình nữa. Vậy thì các tập khí xa xưa (tích tập) còn sót lại, làm sao mà khởi được?” Thời thân hình ở ngoài ba cõi rất là vi diệu, ái tập còn sót lại cũng rất ít. Cho nên cho là Bồ Tát có thọ thân đặc biệt chi nữa, thì vẫn đúng lý là do nhân mà sinh, đâu có gì sai trái đâu.

Lại nói như trên ấy là chướng ngại cho Niết Bàn. Như Kinh của Đại thừa có nói: “Tất cả các pháp, từ xưa đến giờ, vẫn là tưởng thường hằng tịch diệt. Tất cả các chúng sinh đều đã đạt đến cứu cánh xong xuôi (sở tác dĩ biện)”. Song do các kết sử như vô minh v.v… làm chướng ngại, nên không thể tự biết chính mình vốn là tướng tịch diệt. Bồ Tát diệt trừ chướng ngại như thế rồi mới tự biết là giờ đây mình là Phật. Nếu không có kết sử làm chướng ngại đối với Bồ Tát, thì trước tiên đã là Phật ngay rồi.

Có hai loại chướng ngại: 1) một là các phiền não thuộc ba cõi, chướng ngại đạo Niết Bàn. 2) hai là kết sử của Bồ Tát chướng ngại cho Phật đạo. Kết sử này khó đoạn trừ nhất, vì chúng rất vi tế ẩn mật. Ví như oán tặc thì dễ tránh, song nội tặc thì khó biết khó thấy. Khi đắc vô sinh nhẫn thấy thật tướng của thế gian, tuy phá kết sử thuộc phàm phu song chưa trừ được kết sử đối với Phật đạo; đối với Phật đạo vẫn còn có lầm lẫn. Bởi vì nếu không có lầm lẫn, thì khi đắc vô sinh pháp nhẫn đúng ra phải thành Phật liền; và nếu muốn giáo hóa chúng sinh, làm thanh tịnh quốc độ Phật, thì sẽ lập tức thành tựu trọn đủ hết. Tại sao vậy? Vì lúc ấy Bồ Tát sẽ đắc được thật trí vô ngại. Song sở dĩ không đắc được thật trí ấy, là do có các chướng ngại vi tế. Lại, lực của vô sinh nhẫn chỉ có thể phá được các tà hí luận, để hiển bày ra thật tướng của các pháp. Sau này đắc thành Phật rồi mới thông đạt hết tất cả các pháp, không gần không xa, không nông không sâu…

Lại nếu bảo rằng: “Tứ đại đã dứt tuyệt, thì lấy gì để cấu tạo mà có thân hình ấy?” Song đã nói Bồ Tát đường sinh không cùng (sinh đồ bất tuyệt) là do pháp thân tùy chúng sinh mà ứng hiện, thì có gì mà nghi ngờ nữa. Song giữa A Tỳ Đàm Pháp và Ma Ha Diễn Pháp thời giải thích có khác nhau. Như A Tỳ Đàm của Ca Chiên Diên thì cho rằng huyễn, hóa, mộng, tiếng vang, bóng trong gương, trăng trong nước là pháp có thể thấy được (khả kiến), và cũng có thể nhận biết (thức tri) được, hệ thuộc vào ba cõi, do ấm, giới, nhập nhiếp. Theo Đại thừa pháp thời huyễn, hóa, trăng trong nước v.v… không hề là pháp có thật (định pháp), chỉ do dối lừa tâm, mắt chúng sinh mà thôi. Lại nữa, trong kinh Tiểu thừa có đặt câu hỏi: “hóa nhân do giới nào nhiếp” và trả lời “không thuộc chỗ nào hết!” (vô xứ sở).

Nay theo luận thuộc pháp Đại thừa mà nói, thì pháp thân không có bốn đại hay năm căn. Các điều huyễn hóa, tuy mắt trần thấy đó mà còn không nhiếp về đâu hết, thì huống gì là pháp thân vi diệu kia. Cho nên pháp thân chỉ là không có bốn đại năm căn mà thôi. Song vì nhân duyên cứu độ chúng sinh mà hiện, duyên hết thì diệt. Ví như mặt trời hiện trong nước khi nước trong, khi nước đục thì không thấy nữa. Cũng thế, chư Bồ Tát thường ở trong pháp tính, nếu có chúng sinh nào lợi căn, phúc đức thanh tịnh, thời Bồ Tát sẽ tùy theo ứng thân cho họ thấy mà độ (tùy kỳ sở kiến ứng độ chi thân).

Lại nữa, nếu muốn nói cho cùng hết lẽ thật, thì duy có thánh nhân lúc mới đắc đạo, pháp được quán lúc ấy là diệt tất cả mọi hí luận, rốt cuộc là tướng tịch diệt. Khi ấy tướng Niết Bàn, tướng sinh tử còn không hề có, thì huống gì là bốn đạo và năm căn! Do đó, không nên lấy bốn đại năm căn làm thật, để mà cho rằng cứ không có bốn đại năm căn là không có được pháp thân. Như một pháp hữu vi nào cũng đều là hư vọng không thật. Pháp hữu vi ấy chính là năm ấm. Mà trong năm ấm thì thô nhất là sắc ấm. Nếu như thế thì hư vọng nhất không gì hơn được bốn đại. Tại sao vậy? Cứ tư duy phân biệt tứ đại cho đến vi trần đâu còn có nữa. Chẳng qua nơi phàm phu do số pháp hòa hợp mà được gọi là sắc ấm. Sắc ấm mà không xác định là thật có, thì huống gì là bốn đại và năm căn? Cho nên, không nên lấy sắc ấm do phàm phu hư vọng trông thấy làm tiêu chuẩn chắc thật, để mà vấn nạn pháp thân do vô lượng công đức mà thành. Nếu muốn có chỗ để tin là thật có, thì hãy tin pháp thân mới đúng. Như trong Kinh có nói hễ có sắc là đều từ bốn đại mà có, thì đó là sắc hệ thuộc ba cõi, làm nhân duyên cho kết sử vậy. Còn khi bốn đại năm căn của pháp thân Bồ Tát là đồng với biến hóa, không nên coi hai loại sắc ấy là một. Chúng sinh cõi dục, do gông cùm của bốn đại năm căn mà không được tự tại. Cho đến A La Hán, Bích Chi Phật, tâm tuy đã lìa được thân trói buộc vào ba cõi, mà vẫn chưa miễn được các nạn lạnh, nóng, đói, khát. Pháp thân Bồ Tát thời không phải như vậy, không hề có sinh tử, còn mất tự tại, tùy ý biến hiện không hề quái ngại.

Câu Hỏi 3: Về Hình Tướng Của Chân Pháp Thân Ra Sao?

Tổ Huệ Viễn hỏi: Các Kinh khi nói về thân hình của Phật, đều nói là “thân tướng đầy đủ, ánh sáng chiếu thấu, đẹp đẽ (đoan chính) không ai sánh bằng”. Lại ăn mặc theo lối đức hạnh, tức là hình tướng Sa Môn. Vậy chân pháp thân có giống như thế hay không? Nếu cũng giống như thế, thì tôi có điều nghi như sau: thân hình do Phật biến hóa ra, gá sinh vào cõi con người. Mà cao đẹp nhất trong loài người, thì không ai qua khỏi Chuyển Luân Thánh Vương. Thế nên Thế Tôn mới [dùng thân tướng ấy] biểu hiện ra hình tướng xuất gia [qua một] thân thể thù diệu cốt để dẫn độ phàm tục.

[Thân Phật và thân Chuyển Luân Thánh Vương] như thế nói tổng quát thì giống nhau, [song để phân biệt thì] phải xét theo tinh thô mà phân hạn vậy. Song như chân pháp thân của Như Lai, thì chỉ có Bồ Tát bậc thập trụ mới thấy được, hoàn toàn không dính dấp gì đến các hạng chúng sinh thô thiển khác. Nhưng các Bồ Tát thập trụ thì không hề có thầy (thập trụ vô sư), mà các ngài cũng không cần có thầy. Vậy, cho dù [chân thân của Phật ấy] có vì đối đãi qua lại mà ứng hiện, thì các Bồ Tát thập trụ cũng không cần phải nương vào đó mà tiến tu. Nếu thế, do lý do gì dẫn phát mà có ra chân pháp thân ấy? Nếu bảo là do kết quả của các công đức [của các Bồ Tát] không cần mong đợi mà cứ tự nhiên ứng hiện sau đó, thì Bồ Tát đâu thể [dựa theo pháp thân để] nêu lên địa vị của mình [cũng như] để lập thành căn bổn đức hạnh [của các ngài nữa].

Trả lời 3: về hình tướng của pháp thân.

Ngài La Thập trả lời: pháp thân của Phật và pháp thân của Bồ Tát, tuy cùng gọi là pháp thân, song thật sự thì có khác.

Bồ Tát pháp thân thì do kết sử vi tế như trên mà có. Còn pháp thân của Phật thời không phải như vậy, mà do nhân duyên nơi bổn nguyện và nghiệp hành mà tự nhiên hoạt động làm các Phật sự. Như Kinh Mật Tích có nói: Phật thân ứng hiện không riêng nơi nào (vô phương chi ứng). Các chúng sinh trong cùng một pháp hội, mà người thì thấy thân Phật mầu vàng kim, người thì thấy là mầu bạc hoặc mầu xa cừ, mã não v.v… đủ loại mầu sắc. Hoặc có chúng sinh thấy thân Phật không khác gì thân người, hoặc có người thấy thân cao một trượng sáu, hoặc là thấy thân cao ba trượng, hoặc thấy cao lớn ngàn vạn trượng, hoặc thấy bằng với ngọn núi Tu Di, hoặc thấy vô lượng vô biên thân. Lại như đức Phật chỉ dùng một giọng nói (nhất âm) thôi, mà chúng sinh mỗi người tùy ý nghe thấy khác nhau. Hoặc có người nghe giọng nói của Phật vi diệu thánh thót như tiếng hót của chim Ca Lăng Tần Già, hay chim Bạch Hộc, hoặc như tiếng gầm của sư tử, hoặc như tiếng rống của bò rừng chúa, hoặc như tiếng trống lớn nổi lên, hoặc như tiếng sấm rền, hoặc như tiếng của Phạm Vương v.v… đủ loại khác nhau. Có người nghe trong tiếng nói giảng về bố thí, có người nghe giảng về trì giới, thiền định, trí huệ, giải thoát, Đại thừa v.v… Mỗi người tự thấy là Ngài thuyết pháp cho riêng mình. Đó là do thần lực vạn năng (vô sở bất ngăng) của pháp thân. Nếu không đúng vậy, thì làm sao có thể trong một lúc mà diễn bày đủ thứ loại âm thanh [nói về] đủ thứ pháp môn được? Phải hiểu mọi thứ ấy đều là thành phần của pháp thân (pháp thân phận). Thân người ở trong cung vua Bạch Tịnh [cũng] chính là thành phần của pháp thân, thế nên không thể có gì so sánh được. Tại sao vậy? Thân của Thích Ca Mâu Ni Phật có thể trong cùng một lúc mà làm Phật sự ở khắp ngàn vạn cõi nước. Ngài có đủ loại danh hiệu, đủ loại thân hình, để giáo hóa chúng sinh.

Nếu nói Bồ Tát “thập trụ không có thầy” (thập trụ vô sư) là chỉ cho các hàng phàm phu, nhị thừa và cửu trụ trở lại bên dưới mà nói là “không có thầy”, chứ không phải là kể luôn cả chư Phật. Bởi vì cho đến Bồ Tát khi ngồi đạo tràng [để thành Phật] rồi mà vẫn còn có thầy, thì huống gì là Bồ Tát thập trụ.

Như trong Kinh Thập Trụ có nói: “Lúc Bồ Tát ngồi đạo tràng sắp thành Phật. Vào lúc ấy từ miệng của chư Phật khắp mười phương đều phóng hào quang chiếu vào đỉnh đầu của Bồ Tát. Bồ Tát lập tức thâm nhập vào trong vô lượng tam muội, các tam muội, đà la ni và giải thoát v.v… của chư Phật, thông đạt hết các số kiếp quá khứ và vị lai. [Ngài thấy được] vô lượng kiếp làm một kiếp, một kiếp làm vô lượng kiếp; một vi trần làm vô lượng sắc, vô lượng sắc làm một vi trần. [Ngài có thể] biết rõ được từng danh hiệu của vô lượng cõi nước trong mười phương ba đời, cũng như tên tuổi và gốc ngọn nhân duyên hành nghiệp của các chúng sinh, cũng như đủ loại giải thoát và thứ đệ trong các đạo môn. Ngài dùng trí huệ tương ưng trong một tâm niệm mà thông đạt tất cả các pháp, đắc được giải thoát vô ngại, và được gọi là Phật”. Giải thoát vô ngại là căn bản của pháp Phật.

Còn như trong Kinh có nói “phải biết Bồ Tát thập trụ cũng y như Phật” thì đó là lời Phật ca ngợi công đức của thập địa. Như [Phật để] ca ngợi người trì tụng Pháp Hoa [mà nói là người ấy] chính tức là Phật. Phật còn nói: “Ta dùng hai vai mà cõng vác người ấy”. Lại như trong Kinh Phóng Bát có ghi: “Văn Thù Sư Lợi nói với Di Lặc Đại sĩ: ông lấy bát được không? Di Lặc không lấy bát được. Văn Thù Sư Lợi liền duỗi tay ra [đưa xuống] phương dưới mà lấy bát. Lúc ấy Di Lặc nói với Văn Thù Sư Lợi: Hiện giờ tuy ngài có năng lực như vậy, song đến khi mà thôi thành Phật, thời vô lượng vô số [các Bồ Tát có thần lực] so ngang với ngài cũng không thể biết được đến cả chuyện [nhỏ nhặt như] tôi cất chân lên hạ chân xuống!” Các bậc Bồ Tát ấy đều là bậc thập trụ, song so với Phật Pháp bất khả tư nghì thì đều không thể nào bì kịp được. Lại nữa, các ngài như Văn Thù, Di Lặc v.v… đối với Phật Pháp nào đi nữa, các ngài cũng đặt rất nhiều câu hỏi. Đó là vì để lợi ích cho chúng sinh, hoặc cũng tự để lợi ích cho chính mình, cốt sao cho đạt được thậm thâm Phật pháp. Nếu đã thế thì sao lại bảo rằng Bồ Tát “thập trụ không có thầy” được!

Lại nữa, các đại Bồ Tát không hề phân biệt [các pháp] là thô hay là tế. Các ngài có thể quán tất cả các pháp đều là tế, mà cũng có thể quán tất cả các pháp đều là thô. Như trong Kinh Bát Nhã Ba La Mật có ghi: “Tu Bồ Đề nói: Thế Tôn! Bát Nhã Ba La Mật quả là thậm thâm! Phật nói: Bồ Tát quán Bát Nhã Ba La Mật, quán nông cũng được!” Thế cho nên không thể nói được rằng cái gì mắt thấy được là thô, mà cái gì tâm thấy là tế. Đại Bồ Tát nghe nói thế rồi, thì lìa khỏi các căn mắt, tai v.v… chỉ theo pháp giới y Phật mà nghe pháp (đản dĩ pháp giới tùng Phật văn pháp). Như trong Kinh Bất Khả Tư Nghì Giải Thoát có ghi: “Văn Thù Sư Lợi cùng với Bồ Tát trong mười phương cùng ngồi nghe pháp trong pháp hội của Phật, mà vẫn có thể có thân khác du hành ở nam quốc”. Lại các đại Bồ Tát thường ở trong định mà vẫn có thể gặp Phật nghe pháp. Các hàng Thanh Văn không thể nào bì kịp. Như trong Kinh Tư Ích có nói: “Phổ Hoa Bồ Tát hỏi Xá Lợi Phất: Ngài nhập diệt tận định rồi thì có thể nghe pháp được không? Xá Lợi Phất đáp: Không thể được! Bồ Tát thì có thể nghe được.” Những gì các pháp thân Bồ Tát có thể làm được như thế thời vô lượng và bất khả tư nghì. Nếu các ngài mà có sinh thân do quả báo với năm căn, thì còn có thể chất vấn về sinh thân các ngài tinh thô khác nhau như thế. Song hình thể các ngài vốn bình đẳng, thân tâm không hề có tướng sai biệt. Lại có người cho rằng: pháp thân Bồ Tát do vì lợi ích cho chúng sinh, nên dùng mắt, tai v.v… để gặp Phật, nghe pháp, sắp đặt cúng dường, nên mới có nghe pháp này nọ. Tại sao lại như vậy? Do các ngài muốn khai mở dẫn dắt cho các Bồ Tát sơ phát tâm vậy.

Câu Hỏi 4: Về Tuổi Thọ Của Chân Pháp Thân

Tổ Huệ Viễn hỏi: Tuổi thọ của phàm phu dài ngắn đều do hành nghiệp mà thành. Tuổi thọ như thế là đều có căn do. Cho nên thân thể của người phàm tuy có tinh thô khác nhau, song tất cả đều do nhân quả mà nên vậy. Thư ngài trả lời có nói: pháp thân Bồ Tát không phải do ba nghiệp thân, khẩu, ý tạo thành. Song nếu không phải là ý nghiệp mà thành, thì tức là không có nhân mà lại thọ quả. Có thể nào như thế được chăng? Nếu không thể nào như thế được, thì chân thân vi diệu kia do đâu mà có được?

Lại xin hỏi thêm rằng: pháp thân của Bồ Tát, kể từ Bồ Tát đắc pháp nhẫn trở đi cho đến Bồ Tát thập trụ, thì tinh và thô, hơn và kém khác nhau ra sao, không thể nào nói hết được. Các pháp thân mà các Bồ Tát ấy thọ nhận, đều có mạng sống (mệnh căn) dài ngắn, cũng đều tùy theo pháp thân tinh hay thô mà thành có tuổi thọ (thọ lượng) tương ưng. Từ bậc thập trụ trở xuống, không cần phải thảo luận kỹ càng. Nay những gì tôi được nghe, đều là các điều thuộc về Bồ Tát thập trụ. Thập Trụ Kinh có nói: Bồ Tát thập trụ khi làm “bổ xứ”, thời hạn dài nhất là một ngàn lần sinh, và ngắn nhất là cho đến một lần sinh, làm “bổ xứ” thôi. Các lần sinh ấy không phải là lần sinh của pháp thân đó hay sao? Nếu là phải, thì đó hẳn là do kết quả của công đức càng dần càng tích tập thêm lên, nên đi dần đến chỗ ít nhất, là cho đến chỉ có một lần sinh thôi; hay là các cấu nhiễm còn sót lại (dư cấu) càng dần càng tiêu trừ đi, nên cái lý lẽ sinh kia đi dần đến chỗ tận cùng, là cho đến chỉ một lần sinh thôi? Nếu các “cấu nhiễm còn sót lại” dần dần tiêu trừ, thì không khác gì với ý nghĩa “bẩy lần sinh nữa” của Tu Đà Hoàn. Do nhờ lực của “thánh đạo” nên [Tu Đà Hoàn chỉ cần có bẩy lần sinh nữa vào cõi trời người thuộc dục giới, rồi sẽ đắc quả A La Hán, chứ] không kéo đến tám đời. Nay [tuổi thọ của pháp thân của] Bồ Tát thập trụ không kéo dài quá ngàn đời là do năng “lực” nào vậy? Nếu là do khi “học khắp tất cả [các pháp]” (biến học) nhờ “lực đạo” chế ngự thì cái lý sinh kia chỉ có hạn thôi, không sao đến ngàn đời được. Theo đó mà suy thì [cái nghĩa kéo dài “ngàn lần sinh” của Bồ Tát thập trụ ở đây] không giống với cái lý “bẩy lần sinh” của Tu Đà Hoàn, điều ấy đủ thấy rõ.

Nếu cho rằng là do kết quả của công đức của Bồ Tát dần dà tích tập lên đến chỗ cùng cực nên chỉ còn có một lần sinh thôi, thì thân của một lần sinh ấy chính là “thân sau cùng” (hậu biên thân). Ở giai đoạn sau cùng này, [việc thọ] thân [của Bồ Tát] sẽ chấm dứt, nên không thể nào không thành chính giác được.

Nếu không thể không thành Phật vào giai đoạn ấy, thì tại sao Bồ Tát lại tự có lời thệ nguyện là không thành chính giác? Lời tự thệ ấy là của thân biến hóa hay của chân pháp thân? Nếu là của thân biến hóa, thì chỉ là lời lẽ giả tạm tùy thời (quyền giả chi thuyết). Nếu là của chân pháp thân, thì số kiếp sống của pháp thân có xác định thời hạn tối đa, nên không thể có lời nguyện tự thệ “vô cùng tận” như thế được.

Trả lời câu 4: về thọ lượng của pháp thân.

Ngài La Thập trả lời: nay tôi xin trình bày tóm lược lại về pháp thân: pháp thân có hai loại: một là pháp tính vốn thường trụ như hư không, [nơi ấy không thể dùng chữ nghĩa để diễn tả hay dùng suy tư để hiểu biết. Nói đó là pháp hữu vi cũng không phải, mà bảo đó là vô vi cũng là sai; nơi ấy chấm dứt hết mọi phán đoán suy xét về ý nghĩa, mọi thứ này đều được coi là hí luận; thế nên nơi ấy] không có các hí luận nào là hữu vi hay vô vi v.v… hai là bậc Bồ Tát đắc được sáu thần thông, song vẫn chưa thành Phật. Trong khoảng giữa ấy thân của ngài được gọi là hậu pháp thân.

Nói đến pháp tính, thì có Phật hay không có Phật, vẫn thường trụ không bao giờ hư hoại, y như hư không, không có hoạt động tạo tác mà cũng không cùng tận (vô tác vô tận). Do pháp tính này mà tám phần thánh đạo, sáu Ba La Mật v.v… mới được gọi là “pháp”, cho đến câu cú kinh văn, cũng được gọi là “pháp”. Như bậc Tu Đà Hoàn khi đắc được các phần “pháp” này, thì gọi là “bắt đầu đắc” được pháp thân. Cho đến các bậc A La Hán, Bích Chi Phật, thì gọi là “sau cùng đắc” pháp thân (hậu đắc pháp thân). Tại sao lại gọi như vậy? Bởi vì các bậc La Hán và Bích Chi Phật sau khi đắc pháp thân rồi, sẽ không tái sinh trở lại ba cõi nữa. Do Phật muốn phân biệt về nghĩa của ba “thừa”, thế nên ngài không nói [các bậc thánh kia khi] có “pháp” rồi [không trở lại ba cõi nữa thì] sẽ đi về đâu (hữu pháp sở khứ xứ). Duy Pháp Hoa Kinh là có nói về nghĩa ấy mà thôi. Nếu kinh nào cũng có nói hết, thì Pháp Hoa Kinh đâu còn được gọi là “tạng bí mật trọng yếu nhất” (bí yếu chi tạng) nữa; lại cũng không thể nào thúc đẩy người ta tu nhiều về Niết Bàn đạo, diệt tận các kết sử hữu lậu được nữa. Cho nên bên Thiên Trúc thì chỉ nói là Kaya, nước Tần này thì hoặc gọi là thân, hoặc gọi là chúng, hoặc gọi là bộ, hoặc gọi là thể tướng của pháp, hoặc lấy các tâm, tâm sở pháp mà gọi là thân. Như trong Kinh dùng các chữ như “sáu thức thân”, “sáu xúc thân”, “sáu thọ thân”, “sáu ái thân”, “sáu tưởng thân”, “sáu tư thân” v.v… Bắt đầu từ các pháp như Tám Thánh đạo v.v… hòa hợp, không lìa khỏi nhau, thì được gọi là “thân”. Còn Bồ Tát đắc vô sinh pháp nhẫn, tuy thân ngài có được là thân biến hóa như hư không, song vì giống y như nhục thân, nên vẫn được gọi là “thân”. Song so với các thân ấy thì chân pháp thân là thể tướng chân thật của pháp vậy.

Còn khi nói pháp thân không có các nghiệp thân, khẩu, ý là nói cho chân pháp thân vậy. Hoặc có người cho rằng Bồ Tát đắc vô sinh pháp nhẫn, thời giải thoát khỏi các tướng của nghiệp, do đã diệt hoại hết các nghiệp thuộc ba cõi. Nên chỉ dùng đại bi tâm mà khởi lên các hoạt động của Bồ Tát mà thôi. Do đã diệt hoại hết các nghiệp, nên gọi là không có nghiệp, nghĩa là không có nghiệp như phàm phu hay phân biệt vậy. Như Phật có nói: “Từ khi ta thành Phật đến nay, không còn khởi nghiệp nữa”. Do diệt hết các tướng của nghiệp nên gọi là “phi nghiệp”. Lại nữa nếu các Bồ Tát có khởi lên nghiệp gì, thì cũng đều phù hợp với vô sinh nhẫn, nên mới nói là Bồ Tát không có nghiệp. Cho nên trong khi Bồ Tát phát động các nghiệp, thời ngài không phân biệt chấp giữ tướng, nên gọi là Bồ Tát không có nghiệp.

Còn việc Kinh nói Bồ Tát cả ngàn lần sinh làm bổ xứ, điều này tôi chưa được nghe, nên không dám mạnh dạn mà trả lời. Như các ngài Phổ Hiền, Quán Thế Âm, Văn Thù Sư Lợi v.v… đều là hàng Bồ Tát thập trụ, có đủ 10 lực, 4 vô sở úy, 18 pháp bất cộng của Phật. Song do bổn nguyện quảng độ chúng sinh, nên mới không thành Phật. Như trong Kinh Văn Thù Sư Lợi Thọ Ký có nói là ngài qua bằng đó A tăng kỳ kiếp, thì sẽ thành Phật. Song như Phật Thích Ca Văn v.v… đều lấy ngài Văn Thù Sư Lợi làm nhân duyên phát tâm; Vào lúc ấy ngài Văn Thù đã thành tựu năng lực thành Phật rồi. Cứ suy xét đầu đuôi gốc ngọn như thế, thì pháp thân của Bồ Tát đâu có chỉ giới hạn trong ngàn lần sinh. Nếu trong Kinh có nói là ngàn lần sinh, thì đó là các vị vốn không có nguyện riêng là sẽ trụ lâu dài trong thế gian, hoặc là bậc độn căn chưa có đắc đủ các Phật pháp, nên mới phải trải qua nhiều lần sinh. Nếu mà công đức trọn vẹn rồi, thì chỉ cần một lần sinh nữa mà thôi.

Lại nữa, nếu công đức tích tụ đã viên mãn, thì Bồ Tát chỉ một lần sinh nữa thôi, không thể nào lại không thành chính giác được. Bồ Tát có hai loại: một là công đức đầy đủ, tự nhiên thành Phật. Như tất cả các Bồ Tát lúc sơ phát tâm, đều có lập thệ rằng: “Ta sẽ độ tất cả chúng sinh”. Rồi sau đó tâm trí từ từ sáng tỏ dần, mới suy xét tính toán, thấy là “không thể có một Phật mà có thể độ hết tất cả chúng sinh được. Do lẽ đó, chư Phật sau khi đắc nhất thiết trí, độ những ai có thể độ được rồi, thì chấp nhận diệt độ. Nay ta cũng vậy”. Còn hai là, hoặc có Bồ Tát khi vẫn còn mang nhục thân, suy xét phân biệt thấy “đúng lý quả thật là như vậy [nghĩa là cứ thành Phật, độ sinh xong, là sẽ nhập diệt]. Thế nên bất đắc dĩ mà ta phải lập nguyện riêng là trụ lâu dài trong thế gian, làm duyên cho khắp các chúng sinh, chứ không thành Phật!”. Ví như có người biết thế gian có mọi thứ đều quy về vô thường, không sao thường còn mãi được, nên mới ra sức tu tập các hành nghiệp trường thọ, mà sinh về cõi “phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ” sống cho đến tám vạn kiếp.

Lại, ngoài ra ở các cõi Phật thanh tịnh như của Phật A Di Đà v.v… Bồ Tát trên ấy tuổi thọ vô lượng.

Câu Hỏi 5: Về Tu 32 Tướng

Tổ Huệ Viễn hỏi: Phật tu 32 tướng là ở giai đoạn thân nào mà tu đây? Ở giai đoạn thân thuộc nghiệp kết sử mà tu, hay ở giai đoạn pháp thân mà tu? Nếu ở giai đoạn thân thuộc nghiệp kết sử mà tu, thì 32 tướng này các địa vị ở dưới không tu nổi. Còn nếu tu nơi giai đoạn pháp thân thì pháp thân không có các nghiệp thân và khẩu, thì làm sao mà tu đây? Nếu “tư” có hai loại, trong ấy một loại không cần phải tạo nghiệp thân và khẩu, mà có thể tu 32 tướng. Vậy xin hỏi vị Phật làm duyên để tu kia là chân pháp thân Phật hay chỉ là thân biến hóa? Nếu duyên theo chân pháp thân Phật thì Bồ Tát cửu trụ còn không thể thấy được, [vậy làm sao tu đây?]. Còn nếu duyên theo thân biến hóa thì làm sao mà có thể tận cùng được hết công năng sâu tột [để thành tựu 32 tướng]? Nếu chân thân và biến hóa không khác gì nhau thì công năng cảm ứng của hai thân ấy phải như nhau. Nếu thế thì cần gì phải ca ngợi riêng diệu sắc của chân pháp thân Phật là trụ mãi lâu dài làm chi nữa?!

Trả lời câu hỏi 5: về 32 tướng

Ngài La Thập trả lời: pháp thân chỉ có thể dùng danh từ suông (giả danh) mà nói, chứ không thể nào dựa vào tướng mà cầu được. Tại sao vậy? Theo như trong Tam Tạng Pháp của Thanh Văn thì chỉ cho các pháp vô lậu như mười lực v.v… của Phật là pháp thân. Sau khi Phật diệt độ rồi thì lấy kinh Pháp làm pháp thân. Ngoài ra không có gì được gọi là pháp thân nữa.

Trong Đại thừa pháp thì cho rằng khi Bồ Tát đắc vô sinh pháp nhẫn, thời đoạn trừ hết các phiền não, song cũng để độ chúng sinh, mà vì họ thọ thân. Các bậc thầy luận nghị gọi thân đó là pháp thân. Tại sao lại gọi như thế? Bởi vì nơi thân ấy không có kết sử và các tội nghiệp hữu lậu, mà chỉ thuần là quả báo của sáu Ba La Mật vô vi thanh tịnh. Thân này thường có, tự tại vô ngại, cho đến khi thành Phật. Cao quý nhất trong loài người là Chuyển Luân Thánh Vương, thân của vua này có đủ 32 tướng. Thế nên, thân ứng thế của Bồ Tát cũng có 32 tướng [để cho thấy sự cao quý của Bồ Tát.] Nhân duyên của 32 tướng ấy được gieo trồng trong sinh tử, song cốt yếu là làm cho pháp thân của Bồ Tát được tăng trưởng sáng sạch (tăng ích minh tịnh). Tại sao vậy? bởi vì 32 tướng này, phàm phu cũng có, không phải là điều khó. Nếu em của Phật là ngài Nan Đà, tiền thân của ngài ta có lần dùng chất “thư hoàng” sơn phết tháp của một vị Bích Chi Phật, rồi nguyện như sau “nguyện cho tôi sẽ có được một thân sắc vàng đẹp đẽ”. Do nhân duyên phúc đức ấy, sau khi hết tuổi thọ, tái sinh làm con của vua Tạo Lợi Xà ở nước Ba La Nại. Trong kiếp sống ấy, ngài lại gặp tháp Phật Ca Diếp, trong lòng rất hoan hỉ, làm lọng che trong tháp. Do nhân duyên ấy mà được hưởng vô lượng phúc lạc trong cõi trời và người. Sau cùng sinh làm con vua Bạch Tịnh ở nước Ca Tỳ La Bà, sinh ra có đủ 32 tướng, xuất gia học đạo đắc A La Hán, trong số các Tỳ Kheo đẹp tướng, ngài là đẹp nhất. Lại như A Na Luật Đà, tiền thân có cúng dường cho một vị Bích Chi Phật tên là Ba Lợi Đà, mà bảy đời đều sinh trên cõi trời Đao Lợi và bảy đời sinh trong cõi người thì đều làm Chuyển Luân Thánh Vương, có đầy đủ bảy loài báu, và thân có đủ 32 tướng. Lại người có nói: “Này Tỳ Kheo các ông! Nếu có thấy ai hưởng được các lạc thú tối thượng, thì phải hiểu rằng ta cũng đã từng hưởng hết các lại thú ấy. Tại sao như vậy? Từ vô thủy cho đến nay không có chỗ nào trong thế giới này mà ta chưa từng sinh qua”. Ngay ở đời nay vốn là “ác thế” mà cũng có người có được một tướng, hai tướng hoặc năm ba tướng. Do đó đủ hiểu, các Bồ Tát tu các tướng đẹp là tu bằng thân sinh tử. Song khi đắc các tướng tốt đẹp ấy rồi thì rất là trang nghiêm thanh tịnh, ánh sáng rực rỡ, oai đức trọn vẹn, được gọi là Phật.

Còn điều ngài hỏi về 32 “tư”, là do đệ tử của Ca Chiên Diên tự suy theo ý họ mà nói ra, chứ không phải là nghĩa do chính Phật nói. Lại 32 tư ấy không đồng thời có đủ hết trong một niệm. Thời gian một niệm quá ngắn và không trụ, nên 32 tư không thể hoạt động được. Tất cả các pháp hữu vi, cần phải có sự hòa hợp mới thành tựu được. Như một người thấy người khác có 32 cái tội ác, muốn giết người ấy đi, thì đâu phải chỉ là trong một niệm. Lại phải ngay khi đoạn mất mạng của người kia, thì ngay lúc ấy mới gọi là tâm sát, tuy rằng trước và sau đó đều có rất nhiều tâm [muốn] sát rồi. Song được gọi là 32 tướng, thì có người cho rằng, như có Bồ Tát thấy thân của Phật, hoặc thấy Phật có 32 tướng, nên đem các phúc đức tu của mình ra mà hồi hướng, nguyện rằng sẽ được quả báo như vậy. Hoặc có lúc Phật vì mọi người mà nói cách thức tu 32 tướng, lúc ấy người ta thấy được 32 tướng của người tận mắt, thời phát nguyện rằng: “tôi ở đời vị lai sẽ đắc được các tướng như thế “, sau đó mới dùng các công đức thanh tịnh để làm cho nguyện ấy thành tựu. Như trước tiên gieo hạt, rồi sau mới tưới bón. Như bố thí giường nằm mềm mại v.v… thì được tướng đứng vững vàng; thí đèn soi sáng v.v… thì được tướng sáng chói rực rỡ; bằng tâm từ bi mà quán sát chúng sinh một cách bình đẳng, thì được tướng mắt trong xanh; thường dùng đầu mặt lễ kính sư trưởng hiền thánh, hoặc do nhân duyên bố thí mũ nón lọng che v.v… mà được tướng nhục kế. Hoặc có người không được nghe từ Phật dạy, cũng không hề gặp Phật, song chỉ nghe người khác nói có 32 tướng, hoặc tự đọc kinh sách mà tự phát nguyện rằng: “ta sẽ được 32 tướng” thời từ từ sẽ có đủ các tướng như ở trên nói. Hoặc có người hoặc gặp Phật hay không gặp Phật, tâm người ấy vốn bất định, song chỉ do nghe được pháp nghĩa của Đại thừa, nên khởi lên tâm từ bi đối với chúng sinh, muốn dùng thật tướng của chư pháp mà lợi ích cho chúng sinh, và nguyện rằng: “tôi sẽ được thân tướng [tương ưng với] tâm đệ nhất (đệ nhất tâm thân) để lôi cuốn chúng sinh, khiến tin theo lời tôi nói”. Như trong Ấn Kinh Phật thuyết cho ngài Di Lặc là có 7 nhân duyên làm phát tâm A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề: 1) một là do Phật bảo mà phát tâm; 2) hai là khi thấy chính pháp bị suy hoại, do để hộ trì pháp nên phát tâm; 3) ba là thấy chúng sinh đáng thương xót nên phát tâm; 4) bốn là do Bồ Tát khiến cho phát tâm; 5) năm là thấy người khác phát tâm nên mình cũng phát tâm; 6) sáu là do [muốn được] bố thí lớn lao nên phát tâm; 7) bảy là nghe Phật có 32 tướng 80 vẻ tốt đẹp mà phát tâm. Phật bảo với Di Lặc, ba loại phát tâm đầu chắc chắn sẽ thành Phật chứ không hề thối chuyển; còn bốn loại phát tâm sau không thể chắc sẽ thành được, và sẽ có nhiều thối chuyển. Thế nên phải hiểu rằng tuy cũng đều là gieo trồng 32 tướng song không phải là đều giống nhau.

Lại về pháp thân Bồ Tát, thì các kinh cũng không nói dứt khoát là có pháp thân nơi chốn cõi nước hay không. Song nếu cứ theo lý mà suy xét, thì Bồ Tát phải có pháp thân. Nếu các Bồ Tát một khi diệt hết các phiền não ra khỏi tam giới rồi, thì đã không có sinh thân, mà cũng không nhập Niết Bàn, vậy trong khoảng giữa ấy, nếu không có pháp thân, thì sự thể ấy ra sao đây? Cho nên, các vị luận sư cho rằng: trong khoảng giữa ấy, thân được sinh ra từ pháp tính vô lậu, được gọi là pháp thân. Lại ở đây không phải Bồ Tát chỉ có một thân mà thôi, song tùy theo công đức của mình nhiều ít má có ra thân của các ngài, hoặc có 2 thân, 3 thân, 10 thân, trăm, ngàn, vạn, hoặc vô lượng A tăng kỳ thân; cho đến khắp vô lượng thế giới ở khắp mười phương các ngài đều có hiện thân của mình, để trọn có được đủ các Phật pháp mà các ngài chưa thành tựu và để độ chúng sinh.

Theo như A Tỳ Đàm của Ca Chiên Diên thì pháp vô lậu không có quả báo. Tại sao vậy? Vì trong pháp Thanh Văn chỉ nói về các sự thể [nhân quả của] ba cõi và pháp môn tiểu Niết Bàn mà thôi. Còn Đại thừa thời vừa vượt qua pháp phàm phu và pháp môn tiểu Niết Bàn, mà còn nói về các sự việc [nhân quả] thanh tịnh của Đại thừa, như trong các kinh Bất Khả Tư Nghì v.v… Như phàm phu tuy khởi nghiệp thiện, song do vì phiền não chưa được đoạn hết, nên phúc đức bị phiền não xâm đoạt, vì bản tính của phiền não và phúc đức mâu thuẫn với nhau, làm cho thiện nghiệp không tăng trưởng. Còn các A La Hán, tuy không có phiền não làm tổn hại thiện pháp, song do vì lại chứng Niết Bàn, nên các ngài không phát tâm [thành Phật]. Do đó các ngài không thể tăng trưởng thiện căn thuộc Phật đạo. Trái lại các Bồ Tát không những đã diệt phiền não không cho làm suy tổn thiện pháp, mà cũng không chứng Niết Bàn, cho nên trong tâm không những công đức tăng trưởng, mà lúc ấy còn khởi lên tất cả các công đức thù thắng hơn hẳn các phúc đức mà các ngài đã tạo nên trong bao nhiêu thế giới từ vô thủy đến nay. Như trong Kinh Tư Ích có nói: “[Bồ Tát suy nghĩ như sau: ] Ta bố thí cho đức Phật năm đóa hoa mà công đức hơn hẳn tất cả các việc bố thí đầu mắt tủy não… mà ta đã làm. Tại sao vậy? Vì các bố thí của riêng ta đều là hư vọng, xen tạp với các kết sử, thuộc về điên đảo không thật. Trong khi bố thí năm đóa hoa này tuy ít, nhưng lại thanh tịnh và chân thật”. Ví như người ở trong mộng được vô lượng châu báu, song không sao so được với khi tỉnh dù chỉ được chút ít. Do Bồ Tát đã diệt hết chướng ngại trong ba cõi, duy chỉ có các chướng ngại vi tế đối với Phật đạo là chưa trừ tận.

Như dùng một ngọn đèn để phá trừ bóng tối, thì không phải là phá luôn phần [trừ diệt bóng tối] của ngọn đèn thứ hai. Nếu mà phá luôn, thì ngọn đèn thứ hai sẽ không có ích lợi tăng trưởng gì thêm. Song năng lực phá trừ bóng tối của ngọn đèn thứ hai phối hợp với năng lực của ngọn đèn thứ nhất, song không hề có phần bóng tối mà ngọn đèn thứ hai đã phá. Bồ Tát đắc vô sinh pháp nhẫn cũng y như vậy, khi xả bỏ thân sinh tử mà thọ lấy pháp thân, thời phá hết chướng ngại thuộc phàm phu trong ba cõi, song không phá được các chướng ngại thuộc chư Bồ Tát. Nếu phá được luôn, thì hóa ra thập trụ Bồ Tát lại chính là Phật [hay sao!]. Các Bồ Tát lúc đó khởi lên nghiệp thì không hề có các trói buộc của kết sử thuộc 3 cõi, mà chỉ có các trói buộc của kết sử thuộc Bồ Tát rất vi tế làm chướng ngại. Các vị ấy có các nghiệp siêu thoát, và đều hoàn toàn chân thật, thanh tịnh và vô lượng. Tại sao vậy? Bởi các nghiệp ấy không bị sinh tử ràng buộc, không cùng hòa hợp với phiền não. Tâm chí các vị ấy rộng lớn, từ sau khi thọ pháp thân trở đi, các thân mà Bồ Tát thọ nhận chỉ như huyễn như hình bóng trong gương. Nghiệp của các ngài cũng y như vậy. Nghiệp do tâm khởi [thì tùy theo thân] và quả báo đắc được [thì tùy theo nghiệp], không thể lấy cái thân thô phù trong ba cõi ra để mà vấn nạn về thân hình vi diệu, vượt quá ba cõi, của Bồ Tát được. Ngài lại hỏi về [thân] Phật được duyên theo [để tu thân 32 tướng] là chân pháp thân hay là biến hóa thân? Thì vấn đề này trước đã trả lời như trên có nói rồi. Hoặc có người do thấy [thân Phật], hoặc có người do nghe [nói về thân Phật], hoặc chính tự mình vì chúng sinh mà [phát tâm] trang nghiêm lấy thân ấy, hoặc có người không thấy Phật không nghe pháp mà còn có thể phát tâm A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề, huống gì là người được thấy Phật và nghe pháp. Người này dùng “mắt tâm” (tâm nhãn) duyên theo [thân] tướng của ba đời chư Phật như sau: “Thân tướng của chư Phật quá khứ, ta sẽ niệm [đúng theo đó và nguyện ta sẽ được thân] y như vậy; thân tướng của chư Phật hiện tại và vị lai ra sao, thân ta cũng sẽ y như vậy. Hoặc có người do tự nơi ý thích của mình, tự sinh tâm mong tưởng như sau: Các công đức ta làm xin hồi hướng về Phật đạo, sau này khi thành Phật, thời thọ mệnh, quốc độ, công đức và tướng tốt đẹp, sẽ y như [chư Phật] vậy”. Trường hợp này là duyên theo trong Kinh Thích Ca Văn Phật Bổn Sơ phát tâm có nói: “Lúc ấy ngài là vị đại vương có tên là Quang Minh của một nước không có Phật và không có pháp Phật. Có vị tiểu vương đem một con voi trắng con dâng lên vua Quang Minh. Vua trông thấy rất đẹp lòng, ra lệnh người dạy voi huấn luyện cho thuần thục đúng cách. Người dạy voi đúng như pháp huấn luyện, rồi thỉnh vua cưỡi voi đi dạo nơi rừng hoang. Con voi này đi trong rừng ngửi thấy mùi voi cái, nổi tâm dâm dục, phóng chạy về hướng ấy. Vua nói với người dạy voi khiến voi đứng lại. Người dạy voi liền dùng móc giữ lại, song không sao giữ voi đứng lại được. Lúc ấy vua đưa mắt nhìn mọi vật, thấy các vật đều chuyển động. Voi lao vào bụi, làm rách áo rách thân của vua. Vua phải ngước lên bám lấy cành cây thoát khỏi bị voi cưỡi kéo đi. Sau đó voi lại vì muốn ăn uống nên trở về cung. Vua lúc đó hỏi các đại thần: nếu có người đối với vua mà làm ra nhân duyên như thế thì phải trị tội ra sao? Các quan đại thần đáp: Tội ấy phải trị nặng nhất! Lúc ấy người dạy voi bèn tâu: xin đừng giết oan tôi, vì voi ấy tôi đã dạy thuần rồi. Vua hỏi: Voi dữ như thế thì làm sao dạy thuần được? Người dạy voi liền ở trước vua nung đỏ một hòn sắt nóng, rồi nói với voi rằng: Ngươi hãy nuốt hòn sắt nóng này, nếu mà không nuốt, ta sẽ trị ngươi bằng cách thức thông thường (bổn pháp). Voi tự tính toán rằng: thà rằng là chết liền, chứ không thể chịu đau đớn mãi được, bèn nuốt lấy hòn sắt nóng, cháy thấu qua thân. Voi rống to lên rồi chết. Vua thấy sự việc ấy rồi, biết quả thật voi đã được thuần thục, mới hỏi người dạy voi: ‘Voi được thuần thục như thế rồi mà khi nãy do nhân duyên gì mà nó lại hung hăng như vậy?’ Người dạy voi nói: ‘Trong tâm nó bệnh dâm dục quá nặng, do thế lực đó phát tác thì không cách gì điều khiển được’. Vua nghe nói phát kinh sợ, hỏi: ‘Cái bệnh lớn dâm dục ấy từ đâu mà ra?’ Người dạy voi nói: ‘tôi cũng không biết nó từ đâu ra, cũng như khi nào nó tăng hay giảm’. Vua hỏi: Cái bệnh ấy không ai trị nổi hay sao? Người dạy voi đáp: ‘Muốn trị bệnh ấy song không ai biết được cách nào, mà còn tự đọa vào dục nữa (hoàn tự đọa dục (?) Có người do để phá giặc ngũ dục nên lìa bỏ năm dục mà chịu hành khổ hành. Hoặc có người thọ năm dục rồi, tâm sinh chán lìa, do nhân duyên ấy mà thoát được bệnh kia. Hoặc có người xuất gia, dùng đủ nhân duyên mong thoát khỏi tai hoạn ấy, song đều không nhổ nổi gốc rễ của cây dục độc này!’ Vua nghe rồi lo sầu, nói với người dạy voi: ‘Vậy thì cái bệnh ấy, khó mà trị được như thế, thử hỏi trong cõi trời người này có ai có thể phá trừ được căn bệnh ấy không?’ Người dạy voi đáp: ‘Tôi được nghe nói lại có bậc đại nhân khi ra đời, thân thể mầu vàng kim có 32 tướng 80 vẻ đẹp, thường có hào quang tỏa rộng, tâm thương xót chúng sinh, danh hiệu xưng là Phật. Bậc ấy thấu suốt con đường dâm dục sinh diệt ra sao. Rồi do thương xót chúng sinh, mà thuyết giảng cho họ nghe’. Vua nghe nói xong, liền xuống khỏi ngai, quỳ đầu gối phải xuống đất chắp tay mà nguyện rằng: ‘Tôi xin đem các công đức cai trị đất nước đúng như pháp và bố thí này nọ, nguyện do các nhân duyên phúc đức ấy mà sẽ thành Phật để trị trọng bệnh dâm dục cho tất cả chúng sinh’.” Từ lúc phát tâm ấy rồi thì sau đó gặp vị Phật đầu tiên có danh hiệu là Thích Ca Văn. Vị Phật này thành Phật trong giai đoạn tuổi thọ chúng sinh chỉ được trăm tuổi. Mọi Phật sự của Thích Ca Phật đời này đều giống y như Thích Ca Phật thời đó. Lúc ấy vua Quang Minh sinh làm một người thợ đồ gốm, có tên là Quảng Chiếu. Vị Thích Ca Văn Phật kia sau khi độ các chúng sinh khác rồi, cùng năm trăm vị La Hán đến độ Quảng Chiếu. Phật đến nhà Quảng Chiếu với năm trăm La Hán. Quảng Chiếu liền đem canh nóng, dầu thơm, đèn đuốc, mật tương v.v… ra cúng dường lên Phật. Người thợ đồ gốm theo đó nghe Phật pháp, rồi phát tâm như sau: “Ta trong tương lai sẽ thành Phật, cũng sẽ giống y như Phật này vậy”.

Vị vua kia ở trong đời không có Phật pháp, mà còn có thể phát tâm, huống gì là các người được gặp Phật nghe pháp, rồi gieo trồng 32 tướng. Nếu những người lúc mới ban đầu phát tâm mà tỏ rõ không sai lầm gì hết, thì thành Phật có gì là quý đâu. Duy chỉ có một mình Phật là được không có gì sai lầm thôi. Cho nên phải hiểu, như vua Quang Minh gặp được nhân duyên, liền tự phát tâm. Rồi do nhân duyên ấy, lại được thân người mà gặp Thích Ca Văn Phật, rồi được nghe pháp từ nơi Phật, sau đó mới nguyện. Kiếp xưa làm vua, khi phát nguyện là phát nguyện một cách mù mờ, chỉ vì để phá dâm dục mà thôi. Kiếp sau gặp được Phật, thì từng danh hiệu đều biết được rành mạch rõ ràng [nghĩa là mình sẽ thành Phật hiệu là Thích Ca Văn v.v…], mà phát nguyện. Dần dần tâm chuyển thành vi diệu, mà có thể tự đem thân mình ra mà thí cho. Sau này đối với các pháp không hề [thấy] có tướng nào để nắm giữ (vô sở thủ tướng), an trụ vào chỗ “tất cánh Không”, đắc đầy đủ sáu Ba La Mật, lúc ấy phát nguyện hoàn toàn thanh tịnh. Các lần phát nguyện trước thì xen tạp với các tâm “ta tôi”, tham đắm; còn lần phát nguyện này thì hoàn toàn thanh tịnh không cấu nhiễm. Lại nữa, không thể nào không có nhân mà chỉ có nguyện [suông] thôi, mà nguyện thành thanh tịnh được. Điều này mới là khó. Như hoa sen tuy thanh tịnh, song phải nhân nơi bùn mà sinh, chứ không thể sinh trên núi vàng được. Như trong Kinh Duy Ma Cật có nói: “Lại pháp của Phật không thuộc về tướng ‘là một’ (nhất tướng), cho nên không dứt khoát là có một thân chân thật. Pháp Phật cũng không thuộc về tướng ‘khác nhau’ (dị tướng), cho nên không có dứt khoát là thân thô thiển, song do nhân duyên con người tội lỗi điên đảo, nên không thể thấy Phật được. Nếu điên đảo mỏng dần đi, thì con mắt thanh tịnh từ từ mở ra, mới có thể thấy được Phật. Thân của Phật vi diệu không hề có thô tháo ô uế. Song do vì chúng sinh nên hiện ra nhiều thân không giống nhau. Lại nhân duyên gặp Phật trong đời trước của chúng sinh, có dày mỏng khác nhau.” “Mỏng” (bạc) như hiện chỉ thấy được hình tượng, xá lợi v.v… của Phật; còn “dày” (hậu) là gặp được sinh thân đẹp tướng của Ngài, hoạt động các Phật sự. Lại gặp được Phật sống thực (sinh Phật) gồm có hai trường hợp: hoặc là thấy thân hạ phẩm của Phật, hoặc thấy thân thượng diệu của Phật. Thấy thân thượng diệu lại có hai loại: hoặc có người thấy Phật to lớn như ngọn núi Tu Di, hoặc có người thấy thân vô lượng vô biên của Phật. Như khi Phật chuyển pháp luân, mà Trì Lực Bồ Tát muốn đo lường thân của Phật. Thì đó là thấy thân thượng diệu vậy. Các thân như trên có thể độ được chúng sinh, phá trừ các khổ đau của trần tục (trần lao). Tuy các thân ấy tinh diệu có khác nhau, song đều là thân thật, chẳng qua ở trong tinh diệu lại có tinh diệu hơn nữa vậy. Cho đến chân pháp thân, thời Bồ Tát thập trụ còn không thể thấy trọn vẹn được, duy chư Phật với mắt Phật mới có thấy trọn vẹn được.

Lại nữa, [thân của] vị Phật mà chư Phật khác thấy được, cũng do nơi chúng duyên hòa hợp mà sinh, vốn là hư vọng không thật có, rốt cuộc thật tính [của thân Phật ấy] là Không (tất cánh tính Không), là một với pháp tính (đồng như pháp tính). Nếu thân này mà là thật, thì các thân kia của Ngài phải là hư vọng. Do vì thân này [của Phật] không thật, cho nên không riêng gì các thân kia của Ngài là hư vọng. Do các thân là hư vọng không khác gì nhau, cho nên thân thô hay thân vi diệu gì cũng đều như nhau. Đúng lẽ thì do vì thân thô, mà có thể làm nhân duyên vi diệu cho chúng sinh được, khiến cho họ ra khỏi ba cõi, mà an trụ vào con đường thành Phật (Phật đạo), nên cũng không gọi là thô nữa.