Giới Thiệu Kinh Lăng Già

Dẫn Nhập

Lăng già (Laṅkā), ngọn núi đỉnh cao chót vót luôn khuất mờ trong mây trắng bồng bềnh giữa biển khơi. Chung quanh là sóng dữ từng cơn cao ngập trời. Trên đỉnh cao ấy là im lặng tuyệt vời, đầy ánh sáng của Trí tuệ hun đúc từ mặt trời, tràn ngập Tình thương của tâm Đại bi thấm nhuần từ từng cơn sóng biển. Nhiều người muốn đến đó, để leo lên đỉnh cao lặng im đó mà hòa nhập thể điệu vô ngôn, như Thiền sư Không Lộ,

Hữu thì trực thướng cô phong đỉnh

Trường khiếu nhất thanh hàn thái hư.

Chính nơi chốn cô liêu ẩn mật đó, Đức Phật truyền cho thế gian một thông điệp diệu kỳ: Sự khai mở nguồn tâm. Với chất liệu nầy, con người chinh phục đỉnh cao của núi mà không làm cho cuộc đời thêm nghiệt ngã; đi vào biển động đầy sóng dữ mà lòng bao dung trọn yêu thương.

Kinh Lăng già (Laṅkāvatāra Śūtra) ra đời từ đó.

Tô Đông Pha, nhà thơ, cư sĩ kiệt xuất của Trung Hoa vào đời Đường, có lời tán thán:

"Kinh Lăng già ý nghĩa sâu xa uẩn áo, văn tự súc tích mà cổ kính. Người đọc khó lòng chấm câu cho đúng, nói gì đến việc bỏ lời để đạt ý, quên nghĩa để ngộ tâm sao?” (Lăng già nghĩa triếp u diễu, văn tự giản cổ. Độc giả hoặc bất năng cú, nhi huống di văn dĩ đắc nghĩa, vong nghĩa dĩ liễu tâm giả hồ?. 楞 伽 義 輒 幽 眇 。 文 字 簡 古 。 讀 者 或 不 能 句 。 而 況 遺 文 以 得 義 。 忘 義 以 了 心 者 乎 。”¹

Thi sĩ còn dành tâm huyết của mình để viết lời tựa cho kinh nầy như sau:

Kinh Lăng già A bạt đa la bảo là sở thuyết của chư Phật đời trước, vi diệu đệ nhất, chân thật liễu nghĩa. Gọi là Phật ngữ tâm phẩm. Tổ sư Đạt ma trao cho Nhị Tổ, nói: “Ta thấy trong tất cả kinh sách ở miền Chấn Đán, chỉ có kinh Lăng già bốn quyển này có thể dùng để ấn tâm, tổ tổ tương truyền, lấy làm tâm pháp..²

Tư tưởng chủ đạo của kinh Lăng già (Laṅkāvatāra) đề cập đến cảnh giới Thánh trí tự chứng (Ayrajñānagocara), nên có ảnh hưởng sâu đậm đến tư tưởng Đại thừa (Mahāyāna) qua các tông phái.

Khi Phật giáo du nhập vào Trung Hoa, hạt giống từ cây đại thụ Ấn Độ nay lại được nầy mầm khi gieo trên mảnh đất Thiền ở một xứ sở xa xôi. Ban đầu Thiền tông đã dùng kinh nầy để truyền tâm ấn, sau đến thời Ngũ tổ Hoằng Nhẫn, không dùng kinh Lăng già (Laṅkāvatāra) để ấn chứng nữa mà dùng Kinh Kim Cang (Vajracchadikā Śūtra).

Lại nữa, nội dung chính của kinh Lăng già (Laṅkāvatāra) nhằm trình bày những nền tảng triết học của kinh nghiệm. Tất cả đều xuất phát từ bản tâm, điểm xuất phát của giáo lý Như lai tạng (thatāgatagarbha) như được trình bày qua kinh Thắng Man và tư tưởng Nhất thừa qua kinh Pháp hoa (Saddharmapuṇḍarīka), Nhập pháp giới qua Kinh Hoa Nghiêm (Avataṃsaka).

Đây cũng chính là nền tảng để giáo lý Duy thức (Duy tâm) được triển khai sau nầy qua các luận sư Vô Trước (Asaṅga) và Thế Thân.

Kinh Lăng già (Laṅkāvatāra) chính là sự triển khai thành hiện thực tư tưởng Đại thừa (Mahāyāna) bằng bản nguyện của hàng Bồ tát, bằng lý tưởng tu học qua khai phát Bồ đề tâm, như bài kệ mở đầu của Bồ tát Đại Huệ, là sự dung thông giữa Giác ngộ (Trí) và Tình thương (Bi):

Thế gian ly sanh diệt

Do như hư không hoa

Tri bất đắc hữu vô

Nhi hưng đại bi tâm.

Nhất thiết pháp như huyễn

Viễn ly ư tâm thức

Tri bất đắc hữu vô

Nhi hưng đại bi tâm.

Viễn li ư đoạn thường

Thế gian hằng như mộng

Tri bất đắc hữu vô

Nhi hưng đại bi tâm.

Tri nhân pháp vô ngã

Phiền não cập nhĩ diệm

Thường thanh tịnh vô tướng

Nhi hưng đại bi tâm.

Nhất thiết vô niết bàn

Vô hữu niết bàn Phật

Vô hữu Phật niết bàn

Viễn ly giác sở giác.

Nhược hữu nhược vô hữu

Thị nhất thiết câu ly

Mâu ni tịch tĩnh quan

Thị tắc viễn ly sanh

Thị danh vi bất thủ

Kim thế hậu thế tịnh.

Dịch nghĩa:

“Khi quán tưởng thế gian này bằng trí và bi, sẽ thấy nó giống như hoa đốm giữa hư không, không thể nói nó có sinh ra hay bị diệt đi, vì cả hai phạm trù “có” và “không” đều không dùng được ở đây.

“Khi quán tưởng muôn vật bằng trí và bi, sẽ thấy nó như ảo giác, ngoài sức lãnh hội của tâm thức, cũng không thể nói nó “có” hoặc “không”, vì cả hai phạm trù đều không dùng được ở đây.

“Khi quán tưởng thế gian này bằng trí và bi, sẽ thấy nó như chiêm bao, không thể nói nó là hằng hữu bất biến (thường kiến) hoặc trầm tịch trong hư vô (đoạn kiến) cũng không thể nói nó “có” hoặc “không”, vì cả hai phạm trù đều không dùng được ở đây.

“Khi quán tưởng pháp giới bằng trí và bi, sẽ thấy tất cả vốn bản lai thanh tịnh, vô nhiễm (vô tướng), không tự tánh (vô ngã) trong không có thế giới chủ quan (nhân) gây phiền não chướng, ngoài không thể giới khách quan (pháp) gây sở tri chướng (nhĩ diệm).

“Khi lìa cả hai tướng đối đãi người giác và quả vị giác (giác, sở giác), sẽ thấy không đâu có niết bàn, không có Phật nào ở niết bàn, không có niết bàn nào của Phật.

“Khi quán tưởng thể tánh vắng lặng của Mâu ni, tự tại ngoài vòng sanh diệt, không chấp “có’, không chấp “không”, cả hai phạm trù luận lý đều dứt sạch, ắt không thủ chấp, nên được thanh tịnh ngay ở đời nay và đời sau. ³³

Như lời thông điệp nhiệm mầu, bài kệ vạch ra cho chúng ta con đường thực tiễn để đi vào cõi Thánh trí tự chứng. Lời tán thán của Bồ tát Đại Huệ như bay vút giữa tầng không, chao liệng giữa đỉnh non Lăng già, hòa nhập vào tiếng reo trầm hùng của sóng biển. Đến nay đã hơn 2500 năm, sự thể nhập của đạo Giác ngộ và Giải thoát chính là bằng từng bước chân của những người mang lý tưởng thực hành Bồ tát đạo, vượt lên trên những dị biệt, những chấp trước, những đối cực nhị biên, v.v… để vận hành sâu sắc giá trị miên viễn của Trí tuệ và Từ bi.

I. Duyên Khởi - Những Biểu Tượng Trong Kinh Lăng Già

1. Đảo Lăng già (Laṅkā)

Lăng già (Laṅkā) là tên một hòn đảo phía Nam Ấn Độ. Theo nhiều nhà nghiên cứu thì đó là đảo Ceylon (Tích Lan) và hiện nay là Sri Lanka. Trên phương diện lịch sử, nơi đây diễn ra cuộc đối thoại giữa Đức Phật và Bồ tát Đại Huệ (Mahāmati), đại biểu tối cao của tất cả chư vị Bồ tát nơi chúng hội lúc bấy giờ.

Ý nghĩa biểu tượng, núi Lăng già (Laṅkā) nằm ở vùng biển phía Nam, chỗ ở của loài Dạ xoa (Yakṣasa). Chúa của loài quỷ này (Rāvana) thỉnh Đức Phật lên đỉnh núi thuyết pháp, nên lấy địa danh này đặt tên kinh. Núi này trên đảo Lăng già (Laṅkā), là hải đảo rất cao nằm chơi vơi giữa biển, không có lối vào, nên hàng phàm phu không thể đến tham dự được, chỉ có Đức Phật và những vị Bồ tát đã chứng ngộ, có thần thông mới đến đó được.

Bối cảnh pháp hội Kinh Lăng già biểu tượng cho bản tâm thuần tịnh (đỉnh núi bất động cao chót vót) giữa biển sóng mờ mịt lao xao, không có lối vào (thức tâm phân biệt). Thính chúng được tham dự là những vị Bồ tát đã an trú thanh tịnh tâm (bất động; acala). Kinh này Phật vì hàng Bồ tát căn cơ đã thuần thục, giảng nói về chủng tử nghiệp thức là Như lai tạng (thatāgatagarbha), chỉ rõ Thức thể bản tánh toàn chân, một khi chuyển thành trí dụng, như biển cả kia lặng gió thì cảnh tượng đều hiện bày. Biển tâm chẳng động thì gió cảnh chẳng khác. Chỉ người khéo hiểu được tánh chân, liền nơi thức biến thành trí.

Nơi đây, pháp âm được tuyên lưu. Từ đỉnh cao dội vào sóng biển, thành âm thanh đại hùng chấn động ngàn đời sau.

2. Quỷ vương Rāvana⁴

Đảo Lăng già (Laṅkā) là nơi sinh sống của loài quỷ Dạ xoa. Trong lòng núi trên đảo tự nhiên phát sinh những viên ngọc rất quý có tên Lăng già (Laṅkā), nên lấy tên ngọc nầy đặt tên núi. Ngọc quý nầy hình 8 góc, nhìn qua như tròn, rất chắc, không đập vỡ được. thường phát quang lấp lánh, là loại ngọc quý nhất trên đời. Trên núi có thành mà không có lối vào. Là nơi ở của Quỷ vương. Loài quỷ chiếm giữ đảo ngọc nầy. Chúa của loài quỷ này Rāvana (La bà na) đã có sự chuyển biến tâm thức khi nghĩ đến Đức Phật:

“[Rúng động] vì thần lực của Như Lai, Rāvana chúa loài Dạ xoa⁵ thầm nghĩ; ‘Thế Tôn đang ra khỏi cung điện của Long vương, được vây quanh bởi vô số Long nữ, Phạm thiên, Đế thích, khi nhìn thấy sóng biển và quán sát những dao động tâm linh đang diễn biến trong hội chúng. [Ngài] nghĩ đến biển a lại da thức trong đó các thức chuyển biến [như sóng] đang bị quấy động bởi cơn gió đối tượng tính.’ Thế rồi Rāvana đứng đó và thốt lên rằng, ‘Ta sẽ đến thỉnh Thế Tôn vào thành Lăng già (Laṅkā), vì suốt đêm nầy ngài sẽ đem lợi lạc, thiện ích, hoan hỷ đến cho trời người.’⁶

Câu chuyện những người thương buôn vào biển tìm ngọc quý, phải bỏ mạng vì gặp quỷ la sát. Lòng tham và tâm độc ác hội tụ ở đây. Sang giàu, châu báu đồng nghĩa với chết chóc căm thù. Cái Ác đời nào cũng có, nên mới cần sự khai mở và chuyển hoá của Trí huệ. Chính sự thức tỉnh tâm kẻ Ác là động lực lớn cho Phật pháp tuyên lưu. Nay, trụ xứ của Quỷ vương biến thành đạo tràng giảng pháp. Quỷ vương thỉnh Phật lên núi thuyết pháp biểu tượng rằng, khi tâm thức chuyển mê khai ngộ thì cảnh giới liền đổi thay. Thành Lăng già (Laṅkā) vốn không có lối vào, nay đã có lối đi.

Trăng lên khỏi đảnh Lăng già

Quỷ vương tự hỏi chừ ta đâu rồi?

Hay là chỉ giấc mộng thôi?

Hà sa tích sự trên đồi mây bay.

(Hoằng Trị)

3. 108 câu hỏi

Mở đầu, Bồ tát Đại Huệ, đương cơ trong pháp hội giảng kinh nầy, sau khi tán thán Đức Phật với lời kệ trên, rồi có lời thưa hỏi.⁷

Kính bạch Đức Thế tôn

Con nay tên Đại Huệ,

Thông đạt pháp Đại thừa

Xin hỏi Đức Thế tôn,

Một trăm lẽ tám câu.

Từ chánh văn kinh, sắp xếp lại các câu hỏi như sau:

1. Làm sao thanh tịnh hoá tâm niệm hư vọng?

2. Vì sao vọng niệm tăng trưởng?

3. Làm sao soi sáng được mê hoặc (vô minh)?

4. Vì sao vô minh tăng trưởng?

5. Vì sao có quốc độ?

6. Vì sao có hoá tướng⁸ và ngoại đạo?

7. Vì sao có vô thọ thứ⁹?

8. Vì sao gọi là vô thọ¹⁰?

9. Sao gọi là hàng Phật tử (hàng Bồ tát)?

10. Giải thoát đến chỗ nào?

11. Thế nào là ràng buộc?

12. Thế nào là giải thoát?

13. Vượt thoát tam giới là hạng người nào? Họ an trú nơi đâu? Vãng sanh và thọ thân như thế nào?

14. Thế nào là Tối thắng tử¹¹?

15. Vì sao được thần thông?

16. Tâm tam muội¹² là gì?

17. Chân tâm chỉ có một, tại sao lại chia ra có Tạng thức, ¹³ Ý, ¹⁴ và Ý thức, ¹⁵ có vọng kiến sinh diệt, ¹⁶ và kiến dĩ hoàn¹⁷?

18. Sao gọi chủng tánh¹⁸, phi chủng tánh¹⁹ và tâm lượng²⁰?

19. Chân tâm vốn vô tướng, sao Đức thế tôn nói có ngã tướng, chúng sinh tướng, nói lý vô ngã và vô chúng sinh tướng?

20. Tại sao thế gian và hàng ngoại đạo chấp có ‘đoạn’, có ‘thường’?

21. Làm thế nào để dứt trừ 2 kiến chấp ấy, đừng để nó phát sinh?

22. Đã thế, sao Thế tôn nói Phật và ngoại đạo không mâu thuẫn, bình đảng, bất nhị?

23. Tại sao đệ tử Phật bất đồng quan điểm, chia thành bộ phái trong tương lai?

24. Các pháp đang hiện hữu, sao Thế tôn nói là không, đang hoại diệt trong từng sát na (kṣaṇa)?

25. Chúng sinh đang sinh tử, thế giới đang biến dịch thật sự, tại sao Thế tôn nói thế giới bất động, nói như huyễn, như mộng, như thành Càn thát bà, ²¹ như sóng nắng, ²² như bóng trăng dưới nước, như ảnh trong gương?

26. Đã thế, sao Thế tôn nói có Thất giác chi, 37 phẩm trợ đạo, ²³ và thánh trí thường trụ?

27. Tóm lại, kính bạch Thế tôn, tại sao thế giới biến dịch mà chúng sinh thì thấy thật có, còn bậc Thánh trí thì thấy hư nguỵ, như mộng ảo?

28. Như thế thì tại sao biết đương thể các pháp là Như như, không hoại diệt như hư không?

29. Vì sao biết thế gian là không thật, như hoa đốm giữa hư không?

30. Xả ly là xa lìa những gì?

31. Ai xa lìa được vọng tưởng?

32. Như thật²⁴ có bao nhiêu thứ?

33. Tâm ba la mật có bao nhiêu thứ?

34. Vì sao siêu việt các địa²⁵?

35. Ai đạt đến quả vị vô thọ?

36. Nhị vô ngã là gì?

37. Làm sao thanh tịnh hoá sở tri chướng?

38. Có bao nhiêu thứ chánh tri?

39. Có bao nhiêu pháp để giáo hoá chúng sinh?

40. Ai tạo ra các thứ châu báu như ngọc ma ni, v.v…?

41. Ai tạo ra ngôn ngữ?

42. Ai đã phân biệt từng loại chúng sinh?

43. Ai đã chỉ dạy minh xứ và các thứ kỹ thuật²⁶?

44. Già đà²⁷ có mấy thứ?

45. Trùng tụng và đoản cú có mấy thứ?

46. Lý sở thuyết có mấy loại²⁸²⁸

47. Luận nghị là gì? (1 trong 12 thể tài của kinh)

48. Vì sao có ăn uống? (Vân hà sinh ẩm thực)

49. Vì sao sinh ái dục?

50. Sao gọi là vương, Chuyển luân vương và Tiểu vương?

51. Sao gọi là bậc thủ hộ quốc?

52. Sao gọi là đất, tinh tú, mặt trời, mặt trăng?

53. Có bao nhiêu hạng người được giải thoát?

54. Đệ tử của Phật có mấy hạng?

55. Sao gọi là A xà lê²⁹²⁹²⁹

56. Chư Phật có bao nhiêu thân, tu bao kiếp mới thành³⁰³⁰

57. Ma và ngoại đạo có mấy thứ?

58. Tự tánh³¹³¹tâm³² của chúng sinh có mấy loại?

59. Sao gọi là thi thiết lượng?³³

60. Vì sao có hư không, gió mây?

61. Vì sao có rừng cây hoa cỏ?

62. Vì sao có voi ngựa nai?

63. Vì sao chúng bị người săn bắt?

64. Vì sao có hạng người thông minh, ³⁴ kẻ xấu ác, hèn hạ?

65. Vì nghiệp nhân gì mà chịu quả báo xấu ác?

66. Vì sao có 6 tiết?[35]

67. Vì sao có hạng Nhất xiển đề³⁶³⁶

68. Vì sao có hạng phi nam phi nữ?

69. Vì sao sự tu hành bị thối lui hoặc tiến tới?

70. Thiền sư dùng pháp gì? Truyền cho hạng người nào?

71. Thế nào gọi là người giàu có.

72. Tạo nghiệp nhân gì mà được giàu có?

73. Sao gọi là dòng họ Thích? Tại sao có dòng họ Thích?

74. Vì sao có dòng họ Cam giá³⁷?

75. Vì sao các vị Tiên suốt đời tu khổ hạnh?

76. Ai đã truyền dạy pháp tu khổ hạnh.

77. Vì sao Như Lai hiện thân trong các quốc độ và các cõi chúng sinh?

78. Vì sao Như Lai có nhiều Phật tử (Bồ tát) bao quanh thân cận?

79. Vì sao các vị ấy không ăn thịt chúng sinh?

80. Vì sao Như Lai cấm chế rượu thịt?

81. Vì sao chúng sinh ăn thịt lẫn nhau?

82. Hình trạng mặt trời, mặt trăng, núi Tu di, Hoa tạng thế giới³⁸ như thế nào?

83. Vì sao có thế giới nằm nghiêng, nằm úp xuống, trùng trùng như lưới Nhân đà la³⁹?

84. Vì sao thế giới được cấu tạo bằng các thứ ngọc báu?

85. Vì sao có thế giới hình trạng như cái đàn không hầu hoặc như cái trống eo lưng?

86. Vì sao có thế giới không có mặt trời, mặt trăng?

87. Phật tánh chân thật chỉ có một, tại sao có Hoá Phật, Báo sanh Phật, Như như Phật và Trí huệ Phật?⁴⁰

88. Vi sao Đức Phật Lô xá na thành đạo ở cõi Sắc cứu cánh⁴¹ mà không thành đạo ở Dục giới?

89. Sau khi Như Lai diệt độ, ai là người sẽ duy trì chánh pháp?

90. Đức Thiên Nhân Sư (Phật) ở đời được bao lâu?

91. Chánh pháp tồn tại được bao lâu?

92. Tất đàn⁴² có mấy thứ?

93. Tà kiến có mấy loại?

94. Tỳ ni⁴³ là gì?

95. Do nhân duyên gì Như Lai chế luật Tỷ khưu?

96. Vì sao các vị Tối thắng tử (Bồ tát), Duyên giác, Thanh văn (Śrāvaka), phải hiện thân nhiều lần trong quốc độ?⁴⁴

97. Sao gọi Bách vô thọ?⁴⁵

98. Sao gọi Thế tục thông?⁴⁶

99. Sao gọi xuất thế gian?⁴⁷

100. Tăng già có mấy hang?

101. Thế nào là phá Tăng?

102. Vì sao Đức Phật được xưng là bậc Y vương?

103. Chư Phật mang nhiều danh hiệu ở nhiều quốc độ khác nhau, mà tại sao Đức Thế tôn nói rằng, các Đức Phật quá khứ như Ca diếp (Kāśyapa), Câu lưu tôn, Câu na hàm Mâu ni đều là ta?⁴⁸

104. Nếu bất nhị vô tướng là nghãi chân thật, tại sao Đức Thêd tôn không luôn luôn tuyên thuyết, mà có lúc Thế ton lại nói về tâm lượng vọng tưởng, nói đến đoạn kiến, thường kiến của ngoại đạo và lý vô ngã?

105. Vì sao có rừng Nam nữ?⁴⁹

106. Vì sao có quả ha lê⁵⁰ và qủa a ma lặc⁵¹?

107. Vì sao có núi Kê sơn, ⁵² núi Thiết vi, 7 hòn núi Kim cang và vô lượng ngọc báu?

108. Vì sao có các vị Tiên và thần Càn thát bà?

Suốt bộ kinh mang hình thức đối thoại giữa Đức Phật và Bồ tát Đại Huệ, đại diện cho đương cơ trong chúng hội.⁵³ Qua nội dung các câu hỏi trên, chúng ta thấy có vấn đề đặt ra, ‘Mối liên hệ giữa Thánh trí tự chứng của Đức Phật và 108 câu hỏi của Bồ tát Đại Huệ là nhằm soi sáng điều gì? Tất cả chủ đề được hỏi đó có liên quan đến thể chứng tự nội không? Hẳn phải có mối liên quan nào đó giữa lời đáp của Đức Phật và các câu hỏi của Bồ tát Đại Huệ.

Chúng ta thấy nội dung các câu hỏi thật đa dạng, quá nhiều phạm trù, nhiều lĩnh vực được nêu trong đó. Có khi hỏi về những vấn đề theo phạm trù bản thể luận, như sự thanh tịnh tâm và thức, giải thoát, thiền định, a lại da thức (ālayavijñāna), mạt na thức (manovijñāna), chân như, như như, Thánh trí, Hoá Phật, Phật tính tuyệt đối, chứng ngộ. Nhưng đồng thời lại xen lẫn vào những vấn đề thuộc phạm trù hiện tượng luận, như về những ngọn núi, những khu vườn thần bí, những loại dược thảo, những rừng cây, voi, ngựa, v.v…. sáu mùa tiết trong năm. Tại sao những câu hỏi được Bồ tát Đại Huệ nêu ra trong phần Duyên khởi lại xen tạp, đa dạng như vậy?

Có thể nói nội dung 108 câu hỏi đại biểu cho pháp giới, hoặc vũ trụ quan Phật giáo. Có cả cảnh giới của Lục phàm (nam nữ, voi ngựa, v, …), có cảnh giới của Tứ thánh (Tối thắng tử, Duyên giác, Thanh văn, v.v…), rộng là là Thập pháp giới, gồm cả thế gian (ăn uống, ái dục, mặt trời, mặt trăng, v.v…) và xuất thế gian (Hoá Phật, Báo sanh Phật, Như như Phật và Trí huệ Phật, Sắc cứu cánh, v.v… )

Bồ tát Đại Huệ nêu ra câu hỏi không theo một thứ lớp hay phạm trù nhất định nào, điều đó nêu bật tính đa dạng của thức biến (s: vijñāna pariṇāma; e: alterity of consciousness).

Tại sao một vấn đề phức tạp rối rắm như vậy lại trao cho Bồ tát Đại Huệ, vị Bồ tát đương cơ trong pháp hội kinh Lăng già, được giới thiệu là ‘Thông đạt pháp Đại thừa.’? Cũng như trong pháp hội giảng Kinh Kim Cang, Tu bồ đề thưa hỏi Đức Phật, ‘Thiện nam tử thiện nữ nhân, phát a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, vân hà ưng trụ, vân hà hàng phục kỳ tâm’ là nêu lên những vấn đề của hàng Thanh văn (Śrāvaka) trong chúng hội, để nhờ Đức Phật khai thị cho pháp tu, cho sở hành của họ, chứ không phải hỏi cho Tu bồ đề, bậc Thanh văn (Śrāvaka) đã được trao tặng danh hiệu Giải không đệ nhất. Trường hợp Bồ tát Đại Huệ thưa hỏi trong kinh Lăng già (Laṅkāvatāra) cũng như vậy.

Ở đây, có thể nói những vấn đề trong câu hỏi của Bồ tát Bồ tát Đại Huệ đại diện cho tâm thức của Quỷ vương Rāvana, như trong kinh mô tả: ‘… Khi nhìn thấy sóng biển và quán sát những dao động tâm linh đang diễn biến trong hội chúng. [Ngài] nghĩ đến biển a lại da thức trong đó các thức chuyển biến [như sóng] đang bị quấy động bởi cơn gió đối tượng tính.’ Đoạn kinh cho biết Rāvana đang nghĩ về Đức Phật, nhưng diễn đạt qua ngôn ngữ những gì đang diễn biến trong tâm thức của Rāvana. Bồ tát Đại Huệ đọc được điều nầy từ trong tâm tưởng của Rāvana kể từ khi Rāvana phát tâm thỉnh Phật dến đảo Lăng già (Laṅkā) thuyết pháp, nên đã đến cầu thỉnh Bồ tát Đại Huệ.

‘La bà na vương và quyến thuộc lại cúng dường Bồ tát Đại Huệ, rối khuyển thỉnh như sau:

Tôi và các đại sĩ

Muốn hỏi Đức Thế Tôn

Các cảnh giới tự chứng

Của tất cả Như Lai

Tôi cùng các Dạ xoa

Và các Bồ tát nầy

Một lòng xin nguyện nghe

Nên đồng thanh khuyến thỉnh

Ngài la bậc tối thắng

Trong các bậc tu hành

Và thuyết pháp lợi sanh

Tôi một lòng cung kính

Xin ngài vì chúng tôi

Mà thỉnh vấn Như Lai

Pháp Tự chứng thanh tịnh

Cứu cánh vào Phật địa

Lìa tất cả lầm lỗi

Của ngoại đạo, nhị thừa…⁵⁴

Đoạn kinh sau mô tả diễn biến trong tâm thức Quỷ vương:

‘Khi chỉ thấy còn lại một mình trong cung điện, La bà na vương nghĩ: ‘Vậy, người đang nhìn mọi sự đây là ai? Ai nghe thuyết pháp? Ai thấy? Thấy gì? Phật và rừng núi châu báu trong thành biến đi đâu? Đó là mộng chăng? Hay là ảo giác? Hay là cảnh biến hoá của Càn thát bà? Hay vì ta nhặm mắt? Hay là quáng nắng đèn loà? Đây là ảo mộng, như con của thạch nữ? Như ảo giác vòng lửa quay?...⁵⁵

Từ Phật, đại biểu cho pháp xuất thế gian, cho đến những pháp thế gian gồm những hiện tượng như núi rừng, châu báu, Càn thát bà, nhặm mắt thấy hoa đốm giữa hư không, quáng nắng (sóng nắng), vòng lửa quay. v.v… đều là biến hiện từ tâm thức chúng sinh. Bồ tát Đại Huệ nương vào tâm thức của Quỷ vương Rāvana hay tâm thức của chúng sinh lao xao như sóng biển, tổng hợp thành 108 chủ đề nêu lên trong pháp hội. Sự trình bày không theo trình tự, thứ lớp, bài bản thông thường như trong sự thực quy ước mà ta hằng tưởng, đó là điều hay, thú vị, đáng chú ý trong kinh Lăng già (Laṅkāvatāra). Khi nhận ra được điều nầy là chúng ta có thể thâm nhập sâu hơn vào tư tưởng chủ đạo của kinh.

Từ đây, toàn bộ nội dung kinh Lăng già được hình thành, nội dung chính là lời giải thích của Đức Phật, đó là tư tưởng chủ đạo của kinh Lăng già, như giới Luận sư sau nầy nhận định, ngôn ngữ lập luận của Đức Phật không những chỉ sảng tỏ về phần giáo lý mà còn bay bổng phần cấu trúc văn chương nữa. Có khi theo dạng câu hỏi, một số câu lập lại theo chính câu hỏi. Chẳng hạn, Đức Phật trả lời câu hỏi như sau:

‘Voi, ngựa, nai bị bắt như thế nào? Ông bảo cho Như Lai biết. Tất đàn (siddhānta) rút ra từ tập hợp của nhân (hetu) và dụ (dṛṣṭanta) như thế nào?’⁵⁶

Các câu hỏi và câu trả lời trộn lẫn nhau một cách kỳ lạ. Những đề tài mang tính bản thể và hiện tượng cũng nối kết nhau không mạch lạc như vậy, dù trong thể kệ tụng. Cho đến khi Đức Phật kết luận:

‘ Này Đại Huệ, ông hỏi Như Lai như thế và nhiều câu hỏi khác. Câu nào cũng phù hợp, không dính mắc kiến giải sai lầm. Bây giờ Như Lai sẽ nói cho ông biết giáo lý toàn hảo là gì. Hãy nghe Như Lai tuyê thuyết. Thuận theo giáo lý của chư Phật, Như Lai sẽ tuyên bố toàn bộ 108 câu (padam). Này Đại Huệ. Hãy nghe Như Lai nói.’⁵⁷

Sau đó chúng ta thấy Đức Phật trả lời bằng một tràng phủ định. Phủ định mọi khái niệm có trong tâm thức Bồ tát Đại Huệ lúc ấy mà không có một hệ thống, triết lý đặc biệt nào ẩn nghĩa trong đó. Như nhằm quét sạch, làm trống mảnh đất tâm của Đại Huệ, để gieo những hạt mầm giáo lý mới mẻ sắp được Đức Phật nói ra.

‘Bây giờ Bồ tát Đại Huệ bạch Phật: ‘Bạch Thế tôn, 108 mệnh đề ấy là gì?

Đức Phật dạy, ‘Những gì sinh thì không phải sinh. Những gì là thường hằng thì không phải thường hằng. Những gì là sắc thì không phải là sắc. Những gì là trụ thì không phải là trụ.”⁵⁸

Những phủ định ấy vẫn tiếp tục khi đề cập đến những phạm trù đa dạng, không những thuộc lĩnh vực triết học, tôn giáo, mà còn thuộc về những kinh nghiệm thông thường, như tự tánh, tâm, nguyên nhân và điều kiện (duyên), phiền não, thanh tịnh, thầy trò, phân biệt căn, hữu vô, nước, số mục, mây gió, đất, niết bàn (nirvāṇa), mộng, ảo, trời, ẩm thực, ba la mật đa, y học, thiên thần, ẩn sĩ, vương tộc, các mẫu tự, v.v… Tại sao những phủ định nầy được đưa ra mà không có lời giải thích? Phải chăng từ tư tưởng tánh không (śūnyata), như thường diễn ra trong văn hệ Bát nhã?

Đúng vây, để dọn sạch hết thiên hà vạn tượng biến hiện trong tâm ý thức, dọn khoảng đất trống để nói đến cảnh giới trong sáng mà Đức Phật đã tự chứng, từ đó mới nhận rõ được con đường sẽ đi để đến được cảnh giới Phật đã thực chứng.

Tư tưởng chủ đạo trong kinh Lăng già chủ yếu bắt đầu sau sự quét sạch nầy, 108 câu hỏi và 108 mệnh đề, triển khai hệ thống các thức và chức năng tịnh hoá đưa đến giải thoát.

Về con số 108, đây là pháp số quan trọng, thường được đề cập trong khá nhiều kinh luận Phật giáo. Riêng trong ngữ cảnh kinh Lăng già, có thể phân tích từ khởi điểm là Thức (gồm 6). Thức khởi phân biệt, sẽ phát sinh sinh cảm thọ hoặc vui (lạc) hoặc buồn (khổ) hoặc không vui, không buồn (vô ký) (gồm 3), làm cho thân tâm chúng ta rối bời bởi thanh tịnh hoặc bị ô nhiễm (gồm 2), từ đó gây ra phiền não trong cả 3 thời quá khứ, hiện tại và tương lai (gồm 3).⁵⁹⁵⁹

6 thức X 3 (lạc, khổ, vô ký) = 18

18 X 2 (thanh tịnh/ nhiễm ô) = 36

36 X 3 ( quá khứ, hiện tại, vị lai = 108

II. Văn Bản Truyền Dịch

A. Nhan đề kinh

Tên gọi đầy đủ là: Āryā Saddharmalaṅkāvatāro nāma mahāyāna sūtraṃ

Kinh Đại thừa Thánh giáo Nhập Lăng già.

Tuỳ theo từng thời đại, theo người dịch, tên kinh có thay đổi khác nhau. Nay chúng ta tìm hiểu nghĩa kinh qua nhan đề:

Nguyên nghĩa tiếng Sanskrit là ‘Có bộ kinh Đại thừa gọi là A bạt đa la Lăng già mang giáo lý chính thống cao thượng của bậc Thánh.’

Nghĩa cô đọng nhất là cụm từ avatāro, Hán phiên âm là A bạt đa la, dịch nghĩa là nhập (đi vào). Laṅkāvatāro có nghĩa là Nhập Lăng già (đi vào Lăng già). Đó là hòn đảo giữa biển khơi, có ngọn núi cao, trên núi có thành, gọi là thành/núi Lăng già (Laṅkā). Đức Phật giảng pháp ở đây theo thỉnh cầu của Quỷ vương Dạ xoa La bà na (Ravana).

Nghĩa rộng của từ Nhập (avatāro) chỉ cho giáo pháp Đức Phật tuyên thuyết nơi đây. Ẩn dụ sâu xa về hòn đảo có đỉnh núi cao nằm giữa biển khơi. Người thường không qua lại được, chỉ có hàng Bồ tát địa thượng mới đến được. Giáo pháp được thuyết nơi đây chính là Đại thừa (Mahāyāna), chỉ dạy sự chuyển hoá tâm ý thức phân biệt, lao xao như sóng biển, thành trí huệ viên mãn, cao tột như đỉnh núi, sâu kín nhiệm mầu, tĩnh lặng bao dung như đáy biển, nên gọi đó là giáo lý chính thống cao thượng (Saddharma) của hàng Thánh giả (Āryā).

B. Lịch sử truyền dịch

Dịch sang tiếng Hán gồm có 4 bản dịch:

1. Kinh Lăng già, 4 quyển. Dharmakṣema (Đàm vô sấm 414 433) dịch. Bản gốc Saṅskrit và bản dịch tiếng Hán đều đã bị thất lạc

2. Lăng già A bạt đa la Bảo Kinh, 4 quyển, T16n0670. Cầu na bạt đa la (Guṇabhadra) dịch vào năm 443, đời Lưu Tống. Bồ đề Đat ma truyền cho Huệ Khả là bản nầy. Bản nầy đến năm 700 thì bị mất hẳn, không thấy lưu hành.

Bản hoàn tất của Guṇabhadra (Cầu na bạt đà ra) vào năm 433 chỉ có 4 quyển với 4 phẩm đều cùng một tựa đề là Nhất thiết Phật ngữ tâm phẩm, bản nầy dịch giả trung thành với nguyên bản Saṅskrit, không thêm vào những quan điểm riêng của mình. Do đó, rất ngắn gọn, súc tích và phổ biến rộng trong giới Thiền học Trung Hoa. Lại nữa, bản dịch này là bí quyết vô cùng quan trọng trong lịch sử Thiền tông Trung Hoa.

1. Nhập Lăng già kinh, Bồ đề lưu chi (Bodhiruci) dịch vào năm 513, đời Ngụy, 10 quyển, T 16n0671.

2. Đại thừa Nhập Lăng già kinh, Thật xoa nan đà (Śikṣananda) dịch vào những năm 700 704, đời Đường, 7 quyển, T 16n0672.

Bản nầy rất được phổ biến, vì được Võ Tắc Thiên viết lời tựa, và Pháp Tạng, một trong những luận sư uyên bác và cũng là đại biểu chói sáng nhất trong trường phái triết học Hoa Nghiêm viết nhận định về kinh này trong bộ Nhập Lăng già tâm huyền nghĩa.

Trong 3 bản dịch nầy, bản dịch của Guṇabhadra và Śikṣananda được phổ biến rộng rãi, vì ngắn gọn và nghĩa lý súc tích hơn bản dịch của Bodhiruci. Cùng một bản kinh, song Lăng già có 2 tư tưởng chính, nên bản dịch tiếng Hán cũng có lằn ranh rõ rệt: Theo tư tưởng Thiền học thì bản dịch Cầu na bạt đa la (Guṇabhadra) phổ biến và được lưu truyền; còn về lãnh vực tâm lý triết học thì bản dịch Thật xoa nan đà (Śikṣananda) khả quan hơn, dễ hiểu và dễ lãnh hội nghĩa lý hơn. Tuy nhiên, bản dịch Cầu na bạt đa la (Guṇabhadra) giữ nguyên bản chứ không phân ra từng tựa đề của mỗi phẩm, cho nên có phần khó hiểu hơn; trong khi đó nếu đối chiếu với bản dịch Thật xoa nan đà (Śikṣananda) với tựa đề của mỗi phẩm được nêu rõ ràng, chính vì thế mà bản sau đã giúp cho người đọc dễ am tường và dễ dàng phân biệt và nắm bắt được nội dung toàn kinh.

Thời cận đại, có bản dịch tiếng Hán nhan đề Nhập Lăng già kinh Phạn bản tân dịch 入楞伽经梵本新译, về cơ bản, được thực hiện theo nguyên bản Sanskrit Devanagari: Laṅkāvatāra sūtra, 376 trang, 10 chương, do học giả Nhật Bổn Bunyiu Nanjio hiệu đính, xuất bản năm 1923.

Về tiếng Tây Tạng: có 2 bản:

1.‘Phags pa lang kar gshegs pa theg pa chen po’i mdo. Ấn bản Bắc Kinh, LXVI, nhóm kinh V. Dịch từ tiếng Hán, do Chos grub (Pháp Thành) dịch và tự hiệu đính. Bản nầy rất khế hợp với bản gốc Sanskrit do do học giả Nhật Bản Bunyiu Nanjio hiệu đính.

2.‘Phags pa lang kar gshegs pa rin po che’i mdo las sangs rgyas thams cad kyi gsung gi snying po shes bya ba'i le'u. Ấn bản Bắc Kinh, LXVI, nhóm kinh V. Ấn bản Narthang, nhóm kinh V. Ấn bản Derge, nhóm kinh V. Dịch từ bản tiếng Hán của Cầu na bạt đa la (Guṇabhadra).

Bản dịch Việt ngữ đến nay có được khá nhiều. Sớm nhất là bản dịch của Sư bà Diệu Không, vảo năm 1971, với nhan đề tựa đề là Lăng già tâm ấn kinh. Dịch từ bản sớ giải tiếng Hán của Thiền sư Hàm Thị (gốc từ tiếng Sanskrit của ngài Cầu na bạt đa la). Hoà thượng Thich Thanh Từ dịch lại bản nầy năm 1975, nhan đề Kinh Lăng già tâm ấn, dịch trọn vẹn đầy đủ các chương không lược bỏ phần nào. Bản dịch của Hoà thượng Thích Duy Lực, vào năm 1995, nhan đề Kinh Lăng già, dịch từ bản tiếng Hán của Cầu na bạt đa la.

Dịch từ tiếng Anh của Suzuki, có Đại thừa Lăng già kinh của Hoà thượng Thích Chơn Thiện và Trần Tuấn Mẫn. Suzuki dịch trực tiếp từ Sanskrit sang Anh ngữ.

Về các công trình nghiên cứu và chú giải, hiệu đính kinh nầy là rất phong phú. Tiếng Anh có Studies on Laṅkāvatāra Śūtra của DT. Suzuki. Bản nầy có giá trị, các học giả Tây phương đánh giá cao công trình nầy, cùng với bản dịch từ Sanskrit của Suzuki, bộ nầy được xem là có thẩm quyền về kinh Lăng già tại Tây phương. Bản nầy xuất bản lầm đầu năm 1930, tái bản 3 lần vào các năm 1957, 1968 và 2005.

Tiếng Hán có 楞伽阿跋多羅寶經註解, 明 宗泐 do Tông Lặc và Như Kỷ chú giải vào đời Minh; 4 quyển. Ṭ39n 1789

Nhập kinh Lăng già Huyền nghĩa, do Pháp Tạng soạn, vào đời Đường. 入楞伽心玄義唐 法藏撰 1 quyển, T39n 1970.

Chú Đại thừa nhập Lăng già kinh, do Bảo Thần, đời Tống thuật, 10 quyển 注大乘入楞伽經 ( 10 卷) 宋 寶臣述T39n1791

III. Bố Cục Các Chương

Theo bản dịch của Ngài Thật xoa nan đà (Śikṣananda). Sự phân bổ các chương được ghi nhận như sau:

Toàn bộ gồm 7 quyển (10 chương).

Quyển thứ nhất được chia thành 2 phẩm:

Rāvaṇadhyeṣanā (La bà na vương khuyến thỉnh) và Sarvadharmasamuccaya (Nhất thiết pháp ngữ),

Phẩm Sarvadharmasamuccaya này lại chia nhỏ thành 3 phẩm: 1, 2 và 3.

Quyển I

1. Chương thứ nhất (Phẩm Tựa), đặt tên Rāvaṇadhyeṣanā (La bà na vương khuyến thỉnh). Mô tả lại chi tiết sự gặp gỡ của quỷ vương Dạ xoa Rāvaṇa với Đức Phật. Rāvaṇa, chúa thành Lăng già) đã thỉnh Phật giải đáp những hoài nghi, và thành tâm thỉnh đức Thế Tôn giảng giải về những sự khác nhau thế nào là chánh pháp và thế nào là phi pháp.

2. Chương thứ 2,

a/. Sarvadharmasamuccaya (Tập nhất thiết pháp ngữ) phần I, Bồ tát Đại Huệ tán thán Thế Tôn bằng 26 kệ tụng. Tự giới thiệu danh tánh là người thông đạt giáo nghĩa của Đại thừa.

Bồ tát Đại Huệ đảnh lễ đức Phật và đọc kệ, đưa ra một loạt nghi vấn, gồm 108 câu hỏi và cung thỉnh đức Như Lai giải thích. Đức Phật đã hoan hỷ giải thích nội dung những câu hỏi này giống như chư Phật trong quá khứ đã giải thích. 108 câu hỏi đan xen những vấn đề khác nhau, gồm những nghi vấn chi tiết về giáo lý, liên quan đến khuynh hướng phát triến làm thế nào để được giải thoát khỏi các lưới nghi. Chẳng hạn, ai giải thoát, ai bị trói buộc, do đâu mà một người đưọc giải thoát...; có những nghi vấn liên quan đến Ālaya (a lại gia, thức thứ 8), Manovijñāna (mạt na thức, thức thứ 7), Vijñāna (thức)... và những ý niệm khác nhau về Vijñāna (thức), Śūnyatā (tánh không), về giải thoát giác ngộ... Cũng có những câu hỏi ngộ nghĩnh, như làm thế nào đồ ăn thức uống tất cả các loại có thể tồn tại, rồi đan xen những vấn đề thế pháp như: những gì là bản chất của một ông vua, những gì là bản chất của một kẻ thống trị... Có những câu hỏi liên quan đến đức Thích ca, như: vì nguyên nhân gì Ngài được sanh ở cõi trời Đâu suất (Tuṣit), do nhân duyên gì Ngài lại hạ sanh vào dòng Śākya (Thích ca), do những phước đức gì Ngài trở thành một bậc Thánh chói sáng trong tất cả bậc Thánh v.v… Rồi Thế Tôn lần lượt giải thích tường tận 108 nghi vấn đã được đặt ra như 108 chủ đề mà chư Phật trong thời quá khứ đã giải thích.

b/. Sarvadharmasamuccaya ( Tập nhất thiết pháp ngữ) phần II.

Trình bày về tạng thức được ví như đại dương. Tạng thức của chúng sanh luôn thường trú, tịch tĩnh nhưng do sáu thức phan duyên theo ngoại cảnh khiến cho tạng thức bên trong dao động, vì thế khiến cho tám thức hoạt động, tác dụng hỗ tương dung nhiếp nhau và chuyển biến sanh khởi, cũng từ đây dòng sinh tử và tái sinh vô tận không hề dứt. Ví như biển cả tĩnh lặng nhưng vì gió mạnh thổi và gây kích động, khiến cho vô số lớp sóng sinh khởi và ào ạt chuyển biển vô tận không bao giờ dứt. Nghiệp thức của chúng sanh thảy đều do tập khí vô minh nhiễm trước từ vô thỉ cùng với sáu thức phan duyên lục trần tác thành cảnh giới thiên hình vạn trạng, muôn màu muôn vẻ. Cảnh giới đều do tự tâm biến hiện sinh khởi. Cảnh giới ấy là tự tâm khởi niệm phân biệt các tướng. Điều này ngụ ý chỉ cho hàng Nhị thừa và phàm phu ngoại đạo khi chưa thấy được tự tâm thanh tịnh. Vấn đề đốn hay tiệm trong sự giác ngộ nguồn tâm cũng từ đây lưu xuất. Chỉ khi nào tâm an trụ chuyên nhất vào một cảnh giới với thiền định kiên cố bất động, nhị chướng đoạn tận, xa lìa niệm phân biệt cảnh giới, thì chính lúc đó là sự thanh tịnh tịch tĩnh của tạng thức. Nói chung, không ngoài đề cập đến sắc và không cũng như cảnh giới tự chứng tự nội, xả ly mọi ý niệm năng thủ và sở thủ trên nền tảng của Viên thành thật tánh trong Tam tánh. Đại ý của phẩm này được Thế Tôn dạy bằng bài tụng:

“Nhất thiết pháp vô sanh,

Diệc phục vô hữu diệt,

Ư bỉ chư duyên trung,

Phân biệt sanh diệt tướng

...

Quán nhất thiết hữu vi,

Thí như hư không hoa,

Ly năng thủ sở thủ,

Nhất thiết mê hoặc kiến,

Vô năng sanh sở sanh,

Diệc phục vô nhân duyên,

Đản tuỳ thế tục cố,

Nhi thuyết hữu sanh diệt”.[100]

Nghĩa là

Tất cả các pháp không sanh,

Lại cũng không diệt,

Đối trong các duyên kia,

Phân biệt tướng sanh diệt...

Quán hết thảy hữu vi,

Như hoa đốm giữa hư không,

Xa lìa thủ sở thủ

Mọi cái thấy mê hoặc,

Không thể sanh khởi được;

Cũng lại không nhân duyên,

Chỉ tuỳ theo thế tục,

Nay phương tiện mà nói

Là có sanh và diệt”.

Quyển II

c/ Sarvadharmasamuccaya (Tập nhất thiết pháp ngữ) phần III, thuộc quyển 2. Phẩm này trình bày về pháp môn phân biệt tâm và tướng, không tánh, sự quán chiếu ngũ uẩn và nêu lên cảnh giới thanh tịnh của chư Bồ tát trong Thập địa. Khẳng định các pháp là không có tự tánh do vì không thấy nghĩa lý mầu nhiệm vi tế “không tánh của (ngoan) không” (Śūnyatāśūnyatārtha), cho nên hàng phàm phu lưu chuyển trong sinh diệt và tái sinh. Vì:

“Các pháp đều vô tánh,

Cũng lại không ngôn thuyết,

Chẳng (thấy) không tánh của không,

Nên phàm phu lưu chuyển,

Hết thảy pháp vô tánh,

Lìa ngôn ngữ phân biệt,

Các cõi như huyễn mộng,

Không sinh tử niết bàn...”

Kế đó, chỉ bày sự soi chiếu 5 uẩn như một pháp thiền quán bằng năng lực thiền định, ly tứ cú tuyệt bách phi, diệt vọng duyên, trừ nhị kiến, thời tâm được giải thoát. Ngoài ra, việc dụng công hạnh của chư Bồ tát để thể nhập vào Sơ địa cho đến Thập địa đều nhờ một phần lớn năng lực thù thắng của chư Phật thọ ký hay quán đảnh hộ trì, cảnh giới thanh tịnh của chư vị Bồ tát đều đoạn tận các lậu hoặc, như thật thấy rõ chân đế.