Tu Hoa Nghiêm Áo Chỉ Vọng Tận Hoàn Nguyên Quán

Quyển 2

Kinh văn: “Nhất, hiển nhất thể giả, vị tự tánh thanh tịnh viên minh thể, nhiên thử tức thị Như Lai tạng trung pháp tánh chi thể, từ bổn dĩ lai tự tánh mãn túc, xứ nhiễm bất cấu, tu trì bất tịnh, cố vân tự tánh thanh tịnh, tánh thể biến chiếu vô u bất chúc cố viết viên minh”.

Văn tự của bộ luận này không dài, đích thực là áo chỉ Hoa Nghiêm. Áo là huyền diệu, là áo diệu; chỉ là phương pháp tu học rất trọng yếu, cách tu thế nào vậy? Phía sau nói với chúng ta vọng phải tận, tự nhiên liền hoàn nguyên. Cái gì là vọng? Đương nhiên là vọng tưởng mà Thế Tôn ở trong đại kinh thường nói đến. Vọng tưởng nếu đã tận, xin nói với các vị, cũng chính là đoạn tận, phân biệt chấp trước tự nhiên cũng không còn. Trên bộ kinh này Phật nói với chúng ta, phía trước chúng ta đã nói qua mười lần, giảng qua hai mươi giờ đồng hồ.

Kinh Hoa Nghiêm giảng nói những gì, việc này không thể không biết. Ở phía trước cũng đã nhiều lần nói qua với các vị, ngày trước Đại sư Huệ Năng ở Trung Quốc vì chúng ta thị hiện vọng tận hoàn nguyên. Nguyên chính là tự tánh, chính là tự tánh thanh tịnh viên minh thể mà chỗ này đã nói, đó chính là nguyên. Nguồn gốc của vũ trụ vạn pháp, trong triết học gọi là bản thể, bản thể của vũ trụ vạn hữu. Sự việc này từ xưa đến nay, nhà triết học, nhà khoa học, bao gồm tất cả các nhà tôn giáo đều thảo luận đến. Có không ít người, không thể nói là không cao minh, đã dò tìm đến bên cạnh bản thể của vũ trụ, nói được rất rõ ràng, rất tường tận, chỉ không qua được kinh Hoa Nghiêm. Cho nên chúng ta ở ngay trong nửa thế kỷ học tập, tuy chưa có thể chứng ngộ, có thể nói chúng ta có được thể ngộ tương đối, cũng chính là giải ngộ mà trong Phật pháp nói, đích thực là triết học Phật kinh mà tiên sinh Phương Đông Mỹ đã nói, đó là vấn đề triết học, là vấn đề lớn trong triết học, là vấn đề căn bản trong triết học, triết học Phật kinh là đỉnh cao nhất của triết học trên toàn thế giới. Chúng ta đọc qua thiên văn tự này rồi, đối với lời Phương tiên sinh đã nói, tự nhiên liền cảm thấy lời nói của thầy thật chính xác, không sai một chút nào.

Thích Ca Mâu Ni Phật ở dưới cội Bồ đề buông bỏ vọng tưởng, vừa buông bỏ vọng tưởng liền minh tâm kiến tánh, kiến tánh thành Phật. Thành Phật chính là thành tựu trí tuệ cứu cánh viên mãn. Thành Phật không phải thành thần, không phải thành tiên, các vị phải nên biết là thần tiên chưa thoát khỏi sáu cõi. Đó là thông suốt triệt để khởi nguồn của vũ trụ, họ vì chúng ta nói tường tận, hiện tướng tự tánh thanh tịnh viên minh thể, tác dụng từ bản thể. Hiện tướng, tác dụng, không sợ phiền phức bày tỏ hết lời, đó chính là Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm kinh, cho nên tiên sinh Đông Phương Mỹ khẳng định nói bộ kinh này là khái luận triết học Phật kinh. Lời nói này thật không sai, khái luận triết học của Phật kinh, khái luận triết học Phật kinh. Như Đại sư Huệ Năng ở Trung Quốc, vào 1300 năm trước thị hiện ở Trung Quốc cũng là buông bỏ vọng tưởng. Vọng tận, Đại sư Ngài cũng là hoàn nguyên. Kỳ thật vào lúc đó Ngài mới 24 tuổi. Khi Thích Ca Mâu Ni Phật minh tâm kiến tánh là 30 tuổi, Lục Tổ 24 tuổi buông bỏ thì hoàn nguyên, cảnh giới của Lục Tổ cùng cảnh giới của Thích Ca Mâu Ni Phật là hoàn toàn như nhau, đồng vào một cảnh giới, chính là đều thành Phật. Vì sao Ngài không gọi là Phật? Đó là trong Phật pháp thường nói, đáng dùng thân như thế nào để độ thoát thì liền hiện ra thân đó để giúp đỡ chúng sanh. Loại thân phận này không phải Ngài chính mình định, mà là căn tánh của chúng sanh. Trên kinh Lăng Nghiêm đã nói: “tùy chúng sanh tâm ứng sở tri lượng”, không có cái ý của chính mình. Ở Ấn Độ mọi người đều khát vọng Phật xuất thế, cho nên Thích Ca lấy thân phận của Phật Đà để xuất hiện, đáng dùng thân Phật để độ thoát thì liền hiện thân Phật để độ thoát. Đại sư Huệ Năng ở Trung Quốc, Trung Quốc hy vọng tổ sư xuất hiện, cho nên đại sư thị hiện, đây là đáng dùng thân tổ sư để xuất hiện thì liền hiện thân tổ sư để nói pháp. Ba mươi hai ứng thân trong Phổ Môn Phẩm đã nói, không luận hiện ra thân gì, cái hiện thân này là vì chúng sanh mà hiện, không có thân nào mà không tự tại.

Đại sư Huệ Năng minh tâm kiến tánh nói ra cho chúng ta nghe hai mươi chữ, phía trước đã nói qua với các vị rồi. Chúng ta mỗi lần giảng giải đều có chỗ trùng lập, nguyên nhân là gì? Hiện trường thính không như nhau, có một số không ít người hôm nay là lần đều tiên đến nghe, phía trước chưa hề nghe qua, chúng ta cũng không thể lướt qua những người này, đem những gì đã nói phía trước sơ lược nói qua, khiến mọi người biết được một cách đại khái. Đại sư Huệ Năng nói qua năm câu, trên thực tế là hai mươi chữ, Thích Ca Mâu Ni Phật thì nói ra là một bộ Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm kinh. Vậy thì chúng ta biết, năm câu này của đại sư là lược nói, cũng đều nói qua, đầy đủ viên mãn, một bộ Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh của Thích Ca Mâu Ni Phật là nói tỉ mỉ, nội dung không hề khác nhau, năm câu của Đại sư Huệ Năng triển khai ra chính là kinh Hoa Nghiêm, kinh Hoa Nghiêm rút gọn lại chính là năm câu nói của Đại sư. Hoa Nghiêm quá lớn, chúng ta luôn phải ghi nhớ năm câu nói này của Đại sư.

Tự tánh thanh tịnh viên minh thể là gì? Chúng ta y theo Đại sư Huệ Năng đã nói, đơn giản, thiết yếu. Câu thứ nhất là “nào ngờ tự tánh vốn tự thanh tịnh”. Nào ngờ tự tánh là câu hỏi, không hề nghĩ đến tự tánh vốn tự thanh tịnh. Vốn tự thanh tịnh đó là câu thứ nhất. Câu thứ hai là “nào ngờ tự tánh vốn không sanh diệt”. Việc này phải biết, tự tánh của chúng ta chính là chân tâm, đó không phải là vọng tâm. Chân tâm vốn dĩ là thanh tịnh, hiện tại thì sao? Hiện tại vẫn là thanh tịnh, nó không bị ô nhiễm, hiện tại ô nhiễm đó là vọng tưởng, không phải chân tướng, việc này nhất định phải biết. Cho nên nói đại đức xưa Trung Quốc chúng ta cùng với “bổn tánh vốn thiện” mà chúng ta đã nói, bổn thiện chính là thanh tịnh, hiện tại có phải vốn thiện hay không? Vốn thiện vẫn có, quyết định không có mất đi, đó mới là vốn thiện. Cái thứ hai là “bất sanh bất diệt”, cho nên chúng ta không nên sợ chết, vì sao vậy? Không có sanh tử, sanh tử là gì? Sanh tử là xương cốt, thân thể. Thân thể không phải ta, việc này nhất định phải khẳng định, thân thể là cái của ta, cũng giống như quần áo vậy. Việc này các vị biết, quần áo không phải là ta, chỉ là cái của ta. Quần áo mặc dơ rồi, tự nhiên bỏ đi một bộ thì lại mặc một bộ mới. Thân thể cũng là như vậy, thời gian dùng lâu rồi, không còn sử dụng tốt nữa thì đổi một bộ khác, vĩnh viễn không thể chết. Vốn không sanh diệt, việc này nhất định phải biết.

Cái gì là chính mình? Người thông thường gọi linh hồn là chính mình, chỗ này Phật pháp gọi là sai lầm, linh hồn không phải là chính mình, thế nhưng thời gian linh hồn tồn tại dài hơn so với thân thể. Thân thể này của chúng ta dùng mấy mươi năm thì không còn sử dụng tốt nữa, thế nhưng linh hồn chỉ cần chưa rời khỏi sáu cõi thì nó tồn tại, nếu như rời khỏi sáu cõi thì nó không tồn tại, thì nó liền đổi một tên khác không gọi là linh hồn mà gọi là linh tánh, sau khi thoát khỏi sáu cõi thì gọi là linh tánh. Linh tánh thì vĩnh hằng bất diệt, cho nên linh hồn vẫn còn một lần biến dị sanh tử, nó sẽ chuyển biến thành linh tánh, cũng chính là nói linh tánh là giác ngộ, linh hồn là mê hoặc. Linh hồn nếu không mê, thì sao nó lại đi vào ba đường ác chứ? Nó sẽ đi đến ba đường ác, nói rõ nó hồ đồ nó mê hoặc. Do đây có thể biết, linh tánh cùng linh hồn là khác biệt, thực tế chỉ là một sự việc, khi mê thì gọi là linh hồn, khi giác ngộ thì gọi là linh tánh, nó ở trong sáu cõi thì nó mê hoặc, nó thoát khỏi sáu cõi thì nó không mê, nó liền giác ngộ. Thoát khỏi sáu cõi ở trong Phật pháp gọi nó là A la hán.

Bạn thấy A la hán ở trong tầng thứ tu hành, họ được là vị thứ gì? Cái được là chánh giác. Bạn xem, họ giác ngộ rồi thì không gọi họ là linh hồn, họ là chánh giác, chánh là chánh giác, là chân thật, họ không phải là giả, họ không phải là tà giác, họ không phải là lệch giác ngộ, họ là chánh giác. Đây là gọi linh tánh, cho nên tên gọi là A la hán. A la hán là tiếng Phạn, ngôn ngữ của Ấn Độ xưa, ý nghĩa là vô học. Vô học là không còn học trong sáu cõi nữa, tốt nghiệp rồi, vô học chính là học tốt nghiệp rồi, tốt nghiệp ở trong sáu cõi. Tốt nghiệp thì liền rời khỏi sáu cõi, như chúng ta đi học ở trong trường tốt nghiệp rồi thì bạn phải rời khỏi trường học. Cho nên phải biết, chúng ta ở trong sáu cõi là vì cái gì? Việc này cần phải hiểu. Đời đời kiếp kiếp bạn ở trong sáu cõi để làm gì? Ở trong sáu cõi phải học tập, phải nỗ lực học tập. Trước tiên phải học đoạn ác tu thiện, phải học cái này, vì sao vậy? Ý niệm ác, ngôn hạnh ác là nghiệp nhân của ba đường ác: ngạ quỷ, địa ngục, súc sanh, đó là hiện tượng hạnh nghiệp bất thiện tạo thành. Cái hiện tượng này không phải bên ngoài có, trên thực tế nó vốn dĩ đều không có, là tư tưởng lời nói hành vi của bạn bất thiện biến hiện ra cảnh giới. Việc này chính là như vậy. Vậy chúng ta đoạn ác thì ba đường ác liền không có. Ba đường ác không còn, chúng ta xuất hiện ở đâu vậy? Xuất hiện ở ba đường thiện, tư tưởng của chúng ta thiện, ngôn hạnh của chúng ta thiện, quả báo cảm được thì là trời người, còn có A Tu La, đó là ba đường thiện, luôn là ở trong sáu cõi luân hồi. Trước tiên dạy chúng ta lìa khỏi ác đạo, lấy ba đường thiện, sau đó ở trong ba đường thiện lại tiếp tục trừ bỏ ô nhiễm, chúng ta tu tâm thanh tịnh. Tâm thanh tịnh thì lời nói, hành vi đều thanh tịnh. Sáu cõi là nhiễm, pháp giới bốn thánh là thanh tịnh. Phía trước đã nói qua với các vị nhiều lần, pháp giới bốn thánh chính là Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát, Phật, là Tịnh Độ trong thế giới Ta bà. Sáu cõi là uế độ, chúng ta liền thoát khỏi uế độ sáu cõi, sanh đến Tịnh Độ của thế giới Ta bà, pháp giới bốn thánh là Tịnh Độ.

Việc thứ nhất là buông bỏ phiền não, chính là kiến tư phiền não, cũng là chấp trước mà trên kinh Hoa Nghiêm đã nói, cho nên chúng ta đối với tất cả pháp thế xuất thế gian, ý niệm chấp trước phải tan nhạt, chúng ta mới có thể thoát khỏi sáu cõi luân hồi. Nếu như mọi thứ đều chấp trước, tu có được tốt hơn cũng chẳng qua là ba đường thiện mà thôi, không ra khỏi sáu cõi luân hồi. Việc này không thể không biết. Cho nên chỉ cần không thoát khỏi mười pháp giới, chúng ta vĩnh viễn phải học tập. Mục đích học tập là nâng cao linh tánh của chính mình, hưởng được là thanh phước, không phải là phước báo thế gian. Phước báo thế gian người Trung Quốc chúng ta gọi là hồng phước. Hồng phước là gì? Nó có ô nhiễm. Dạy bạn hưởng thanh phước, thân tâm thanh tịnh không nhiễm một trần, đó gọi là thanh phước. Đó là không ngừng nâng lên cao, luôn phải nâng cao đến thế nào? Nâng cao đến vọng tận hoàn nguyên, đó là mục đích giáo học của Phật pháp. Hoàn nguyên chính là thành Phật, cho nên ở trong pháp giới bốn thánh, chúng ta phải buông bỏ phân biệt, phải buông bỏ vọng tưởng. Vọng tưởng buông bỏ thì bạn ở trong Phật pháp là chân thật tốt nghiệp rồi, tốt nghiệp học nghiệp này thì gọi là Phật Đà, chúc mừng bạn, bạn đã tốt nghiệp rồi.

Thích Ca Mâu Ni Phật thị hiện thành Phật cho chúng ta xem, đại sư Huệ Năng ở Trung Quốc thị hiện thành Phật cho chúng ta xem. Ngoài đại sư Huệ Năng ra, các vị xem qua trong Cao Tăng truyện, Cao Sĩ truyện chính là Cư Sĩ truyện, Thiên Nữ Nhân truyện, nữ cư sĩ tại gia, bạn xem, trải qua nhiều đời đạt đến cảnh giới này, cũng chính là vọng tận hoàn nguyên, không ít người. Lịch sử Trung Quốc không lưu lại, không có văn tự ghi chép thì chúng ta không biết, có văn tự ghi chép, trong những truyện ký này ghi chép, tôi khái lượt tính qua chí ít cũng có ba ngàn người. Những người này đều thành Phật, nhất là pháp môn Tịnh Độ, chỉ cần vãng sanh thế giới Cực Lạc, cho dù phẩm vị thế nào đều được viên mãn, đều có thể nói là vọng tận hoàn nguyên, rất khó được, quá hy hữu.

Lục tổ đại sư nói câu thứ ba: “Nào ngờ tự tánh vốn tự đầy đủ”. Câu sau cùng trong câu nói này là “năng sanh vạn pháp”. Hai cái này là một đôi, một đôi gì vậy? Trong Phật pháp thường nói ẩn hiện một đôi, năng sanh vạn pháp là hiển, minh hiển hiển lộ ra, còn câu thứ ba nói là ẩn, không hề hiển lộ ra, vốn tự đầy đủ. Việc này rất khó hiểu, thế nhưng hiện tại chúng ta dùng truyền hình để làm thí dụ thì các vị sẽ rất dễ hiểu, ẩn là cái ý gì vậy? Ti vi của chúng ta, kênh đài chưa mở ra, tắt rồi, trong tivi không hề thấy được thứ gì, vốn tự đầy đủ, bạn có thể tin không? Bạn không thể nói tôi vẫn chưa mở kênh đài ra, màn hình ti vi chưa có mở ra, không thể nói như vậy, việc này các vị đều biết, vì sao vậy? Kênh đài vừa mở màn hình liền xuất hiện, màn hình xuất hiện thì gọi năng sanh vạn pháp, nó liền hiển lộ ra, gọi là ẩn hiện không hai. Khi nó ẩn thì bạn không thể nói nó không có, khi nó hiện ra, “năng sanh vạn pháp” thì bạn không thể nói nó có. Đó là chân tướng thật tướng các pháp, bạn không thể không biết.

Câu thứ tư, câu này rất quan trọng, chúng ta phải nỗ lực học tập: “Vốn không dao động”. Vốn không dao động là gì? Chính là tự tánh vốn định, nói với bạn, tự tánh của bạn, chân tâm của bạn vốn dĩ là không dao động, cái không dao động này là gì? Không khởi tâm không động niệm, là ở trong tình trạng này. Chư Phật Bồ tát, chúng ta nói Bồ tát là pháp thân đại sĩ, đương nhiên dẫn khởi ra cũng có thể bao gồm quyền giáo Bồ tát cùng A la hán, Bích Chi Phật, họ ứng hoá ở thế gian này của chúng ta như Thích Ca Mâu Ni Phật, như đại sư Huệ Năng, cũng mặc áo cũng ăn cơm, cũng làm việc thường ngày như chúng ta, chỗ khác nhau là chỗ nào vậy? Chỗ khác nhau là tâm của họ không hề bị động, họ không hề khởi tâm động niệm, đó chính là hoàn nguyên quán. Trong bốn đức phía sau, điều thứ nhất gọi là tùy duyên diệu dụng. Chúng ta tùy duyên khởi tâm động niệm phân biệt chấp trước, đó chính là dao động, đó là phàm phu. Các Ngài tùy duyên, các Ngài không khởi tâm không động niệm, khởi tâm động niệm còn không có, làm gì có phân biệt chấp trước! Việc này quá diệu, đây có thể nói là đức thứ nhất ứng hoá trong mười pháp giới. Không khởi tâm không động niệm, chỗ này giảng đến phía sau chúng ta sẽ tỉ mỉ giảng giải, cho nên chúng ta cần phải học, tận lực không khởi tâm không động niệm.

Tâm càng thanh tịnh càng tốt, quan trọng nhất hiện tại chúng ta bắt tay vào chính là không chấp trước, chúng ta tùy duyên không chấp trước, không phân biệt, tâm của bạn liền thanh tịnh. Tâm thanh tịnh sanh trí tuệ, sáu căn chúng ta tiếp xúc với cảnh giới bên ngoài, mắt thấy sắc, tai nghe tiếng sanh trí tuệ, không sanh phiền não. Phiền não là gì vậy? Phiền não chính là phân biệt chấp trước, khởi phân biệt chấp trước thì sanh phiền não. Cho nên năm câu này của Đại sư Huệ Năng chính là tổng cương lĩnh của kinh Hoa Nghiêm. Hoa Nghiêm nói cái gì? Là nói năm câu nói này. Năm câu này triển khai ra chính là Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, là nói tỉ mỉ, cho nên đồng một cảnh giới, không hề có chút khác biệt nào. Hai vị Phật Đà này, chúng ta phải khẳng định Đại sư Huệ Năng là Phật Đà không giả chút nào. Bạn xem, ở trong hoàn cảnh đông tây phương không đồng nhau, vì chúng ta thị hiện để dạy bảo chúng ta. Khi chúng ta tiếp xúc được, dần dần liền có thể thể hội được, liền có thể cảm ngộ được. Chúng ta ở ngay chỗ này có thể thể hội được yếu nghĩa của Hoa Nghiêm, chỗ áo diệu, giúp chúng ta tu hành ở trên Phật đạo, sau đó cũng có thể vào được cảnh giới này, cũng chính là chúng ta phải “Vọng Tận Hoàn Nguyên”. Vào cảnh giới Hoa Nghiêm, cũng chính là vào cảnh giới của Thế Tôn. Đó là trong pháp Đại thừa, chính là trong triết học Phật kinh, đích thực ra là nói được rất tường tận, nói được cứu cánh, nói được viên mãn, nói được cao minh.

Trên kinh Hoa Nghiêm, Phật nói ra một câu: “Tất cả chúng sanh đều có đức tướng trí tuệ Như Lai”, đó chính là Đại sư Huệ Năng đã nói “nào ngờ tự tánh vốn tự đầy đủ”, chính là nói câu này. Trong tự tánh thanh tịnh viên minh thể, đó là Quốc sư Hiền Thủ nói, cũng rõ ràng tường tận hiện rõ tự tánh chính là Như Lai. Trên kinh Kim Cang nói danh từ Như Lai này, Thích Ca Mâu Ni Phật đã giải thích đơn giản cho chúng ta, cái gì gọi là Như Lai? Trên lý mà nói là “Như Lai giả chư pháp như nghĩa”, giảng được quá hay. Như chính là tự tánh, hiện tượng của tất cả pháp, năng sanh vạn pháp, tất cả pháp, tất cả pháp chính là tự tánh, tự tánh biến hiện thành tất cả pháp, cho nên tất cả pháp như tự tánh này, tự tánh như tất cả pháp, là một không phải là hai. Tổ sư đại đức dùng thí dụ nói với chúng ta, các Ngài dùng vàng ròng cùng đồ làm bằng vàng để làm thí dụ, lấy vàng ròng thí dụ tự tánh, lấy đồ bằng vàng thí dụ thành pháp tướng, chính là năng sanh vạn pháp, vàng như món đồ, món đồ như vàng, chính là ý nghĩa của Như Lai. Từ trên lý mà nói “kim Phật như cổ Phật chi tái lai”, cũng chính là Phật xưa cùng Phật nay là một không phải hai, đó gọi Như Lai. Nói được hay, nói được rất rõ ràng. Như Lai là ai? Hiểu rõ rồi, thì là chính mình! Chưa hiểu rõ, vẫn là chính bạn. Khi chưa hiểu rõ thì đang ẩn, hiểu rõ rồi liền hiện ra, khi chưa hiểu rõ bạn vốn tự đầy đủ, hiểu rõ rồi thì năng sanh vạn pháp, hiểu rõ rồi thì bạn chính là Như Lai, không phải người khác, không ở bên ngoài, cho nên Phật pháp gọi là nội học, kinh điển gọi là nội điển, nó là hướng nội, chính là tự tánh, tâm tánh, nó hoàn toàn là từ ngay trong tâm tánh mà cầu, mới có thể triệt ngộ chân tướng của vũ trụ nhân sanh. Việc này chúng ta trước tiên phải làm cho rõ ràng, làm cho tường tận. Như Lai chỗ này, tự tánh chính là Như Lai, thanh tịnh là đức. Viên là viên mãn, là nói tướng hảo; minh là nói trí tuệ. Bạn xem thấy Phật nói “tất cả chúng sanh đều có trí tuệ Như Lai” là minh, đức tướng là thanh tịnh, là viên, cả thảy đều nói đến. Câu nói này càng đơn giản. Đại sư Huệ Năng nói năm câu, bạn xem quốc sư Hiền Thủ nói một câu là “tự tánh thanh tịnh viên minh thể”, chính là đại sư Huệ Năng đã nói năm câu, cũng chính là Thích Ca Mâu Ni Phật đã nói một bộ Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm viên mãn. Cho nên bộ kinh này là chân tướng của vũ trụ nhân sanh, dùng một câu để nói rõ ràng chính là “tự tánh thanh tịnh viên minh thể”, gọi là “hiển nhất thể”.

Phía sau quốc sư Hiền Thủ đã giải thích cho chúng ta: “Nhiên thử tức thị, Như Lai tạng trung pháp tánh chi thể”.

Như Lai tạng, ở phía trước chúng ta đã tốn rất nhiều thời gian, giới thiệu qua với các vị, cái gì gọi là Như Lai Tạng thì biết rồi. “Như Lai tạng trung pháp tánh chi thể” chính là “tự tánh thanh tịnh viên minh thể”, Như Lai tạng là gì? Như Lai tạng chính là cái tâm khởi tâm động niệm hiện tại của chúng ta, cái tâm này chúng ta thường gọi là vọng tâm. Thế nhưng vọng không lìa chân, không có chân thì vọng từ đâu ra, chân ở đâu vậy? Chân ẩn ngay ở trong vọng, cho nên gọi là Như Lai tạng. Chân là cái gì? Chân là pháp tánh, pháp tánh chính ngay trong Như Lai tạng, cho nên chân tánh của chúng ta ở đâu vậy? Chân tánh chính ngay trong khởi tâm động niệm phân biệt chấp trước của chúng ta, chỉ cần buông bỏ khởi tâm động niệm phân biệt chấp trước thì pháp tánh trong Như Lai tạng, hoặc giả nói tự tánh trong Như Lai Tạng, hoặc giả là nói Phật tánh ngay trong Như Lai tạng đều được cả, nó liền hiển lộ ra, liền hiện tiền. Câu này cũng viên mãn tròn đầy, nói ra hết tự tánh thanh tịnh viên minh thể. Nói ra cái gì? Nói ra mỗi một người chúng ta đều có phần, tất cả chúng sanh hữu tình không hề có ngoại lệ. Trong đường súc sanh, lớn như cá kình trong biển lớn, đại tượng trên đại lục, nhỏ thì nói đến muỗi kiến, côn trùng nhỏ nhích, có hay không? Có! Trong vọng tưởng, phân biệt, chấp trước của nó cũng bao hàm Như Lai, cũng bao hàm cả pháp tánh, không hề khác nhau với chúng ta. Không những chúng sanh hữu tình (chúng sanh hữu tình hiện tại chúng ta gọi là động vật, đó là hữu tình), chúng sanh vô tình, thực vật, khoáng vật có hay không? Có! Ở trong thực vật khoáng vật, chúng ta không gọi nó là Phật tánh, mà gọi nó là pháp tánh. Pháp tánh cùng Phật tánh là một tánh, không phải hai tánh. Ở hữu tình, tức là động vật, chúng ta gọi là Phật tánh; thực vật, khoáng vật gọi là pháp tánh, vì sao vậy? Thể của nó chính là “tự tánh thanh tịnh viên minh thể”, là từ nơi nó năng sanh vạn pháp biến hiện ra. Biến hiện ra cách nào vậy? Ở đoạn thứ hai nói rõ cho chúng ta. Đoạn thứ nhất nói cho ta cái thể, năng hiện, năng sanh, năng biến, trước tiên nói cho bạn nghe việc này; sau đó nói rõ cho chúng ta, vạn pháp sở hiện, sở sanh, sở biến. Vạn pháp chính là vũ trụ, vũ trụ từ đâu mà đến, sanh mạng từ đâu mà ra, ta từ đâu mà ra, đoạn thứ hai là nói việc này, đoạn thứ hai nói năng sanh vạn pháp.

Lại nói cái thể này: “Tùng bổn dĩ lai, tự tánh mãn túc”. Bổn! chúng ta đem cái chữ này tỉnh lược đi, “tùng bổn dĩ lai” chúng ta lấy hai chữ “bổn lai” này thì mọi người dễ hiểu. Vốn dĩ tự tánh nó đã “mãn túc”. Mãn là viên mãn, túc là không có kém khuyết. Tám cái chữ này chính là đại sư Huệ Năng đã nói câu thứ ba “vốn tự đầy đủ”. Vốn dĩ nó mọi thứ đều đầy đủ, không thiếu bất cứ một thứ gì. Chúng ta xem thấy vũ trụ sâm la vạn tượng, biến hoá vô cùng, thiện cũng có, ác cũng có, thanh tịnh cũng có, ô nhiễm cũng có. Khi bắt đầu mới học thì nghĩ không thông. Không thể nghĩ, càng nghĩ càng sai. Cho nên tôi trong lúc giảng kinh Hoa Nghiêm tình cờ gặp được đoạn kinh văn này, làm cho tôi bỗng chốc nghĩ đến ống vạn hoa, đồ chơi mà lúc nhỏ chúng ta chơi. Trên bàn của tôi vẫn còn một ống vạn hoa, cái này có thể xoay chuyển, có thể chuyển, bạn xem bên trong có thể mở ra xem, đại khái chỉ có mười mấy hai mươi miếng giấy màu sắc khác nhau, bạn ở trên đầu ống để một miếng kính dầy để quan sát nó, bên trong nó bạn thấy thiên biến vạn hoá, bạn xoay một ngày, xoay một tuần, cũng tìm không được hai cái giống nhau, ta mới có một chút giác ngộ. Phật dạy tự tánh chúng ta biến hiện ra vạn pháp, cũng giống như ống kính vạn hoa này vậy, biến như thế nào? Động thì biến, không động thì không biến. Cái động này chính là khởi tâm động niệm, động nhỏ giống như vi sóng của làn sóng. Phân biệt chính là sóng bậc vừa, sóng bậc trung. Khởi tâm động niệm là sóng nhỏ, phân biệt là sóng bậc vừa, chấp trước là sóng to. Tôi dùng lời nói này để nói thì các vị tương đối dễ dàng thể hội được. Hiện tại vọng tưởng, phân biệt, chấp trước chúng ta thảy đều có, là sóng to gió lớn, cho nên biến hoá của nó vô lượng vô biên không có cùng tận, không luận nó thay đổi thế nào cũng không ngoài kính vạn hoa này. Kính vạn hoa là gì? Kính vạn hoa chính là “tự tánh thanh tịnh viên minh thể”, có biến thế nào cũng không ra khỏi sáu cõi, chúng ta đối với việc Phật nói mới có được chút thể hội. Cho nên trước tiên phải hiểu rõ nó, khi nó không khởi tâm không động niệm thì vốn tự đầy đủ; khi khởi tâm động niệm thì năng sanh vạn pháp, trong đây có ẩn có hiện, ẩn hiện không hai. Nhớ là ẩn không thể nói nó không có, hiện không thể nói nó có, cho nên trên kinh Kim Cang, Phật nói với chúng ta “Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng, nhất thiết hữu vi pháp như mộng huyễn bào ảnh”, đặc biệt dặn bảo chúng ta phải nên thấy như vậy, phải có cách nhìn như vậy, vậy thì cái thấy cũng hoàn toàn giống như chư Phật Như Lai. Cái có này là huyễn có, không phải thật có. Phật pháp nói chân vọng, định nghĩa của nó, chân là vĩnh hằng bất biến, là thật, phàm hễ biến đổi thì không phải là thật. Bạn thấy cái thân này của chúng ta có sanh lão bệnh tử, vậy thì không phải là thật. Thật thì là thế nào? Thật thì nhất định không có hiện tượng sanh tử, không có hiện tượng sanh lão bệnh tử, đó là thật. Thực vật có sanh trụ di diệt; khoáng vật, sơn hà đại địa này của chúng ta, tinh cầu có thành trụ hoại không, cho nên không có thứ nào là thật. Nói được càng huyền một chút, ngay đến không gian thời gian đều là không thật. Thời gian không gian từ đâu mà ra? Là từ trong hiểu sai của chúng ta mà sanh ra, không phải là thật. Vấn đề này khoa học gia hiện đại cũng đã chứng thật, chúng ta một mực nhận sai đối với thời gian và không gian, cho rằng nó là tồn tại, không biết được nó cũng là hư huyễn. Không biết được chính là mê, biết được chính là giác ngộ, vậy thì nói đến thể tánh năng biến.

“Xứ nhiễm bất cấu”.

Nhiễm là gì vậy? Nhiễm chính là sáu cõi, chúng ta mê ở ngay trong sáu cõi thời gian cũng rất lâu rồi, không thể ra khỏi, luôn lưu chuyển ở trong sáu cõi, chúng ta gọi là sanh tử luân hồi, phải làm những việc như vậy, đó là đặc biệt sai lầm! Sau khi chân thật thông hiểu rồi, mới biết được đó là chính chúng ta mê hoặc điên đảo tạo thành sỉ nhục nghiêm trọng, vì sao vậy? Những người giác ngộ họ sẽ không làm như vậy, bạn xem thấy họ rất thanh nhàn, rất tự tại. Họ là “tự tánh thanh tịnh viên minh thể”, chúng ta cũng là như vậy. Họ có thể buông bỏ, vì sao chúng ta không thể không buông bỏ? Chúng ta khác biệt với họ chính ngay chỗ này. Họ ứng hoá ở trong mười pháp giới, ứng hoá ở sáu đường, họ không tiêm nhiễm một tí ô nhiễm nào, vì sao vậy? Họ không khởi tâm động niệm. Hiện tại thời gian chúng ta ở trong luân hồi quá lâu, hiện tại đang nỗ lực tu hành. Sự tu hành của chúng ta đối với tự tánh, thực tế mà nói là việc không liên quan, cho nên “tu trị bất tịnh”, bạn tu như vậy nó có thể thanh tịnh không? Làm gì có việc như vậy! Chúng ta tu thế nào bạn cần phải biết, cái tu không phải chân tâm, tu là cái gì? Cái tu là vọng tâm. Vọng tâm chính là khởi tâm động niệm phân biệt chấp trước, chúng ta phải đem thứ này, những thứ sai lầm phải cải đổi nó lại. Thực tế mà nói, đem những thứ sai lầm này buông bỏ thì đúng, buông bỏ thì thanh tịnh viên minh thể của chúng ta xuất hiện, không buông bỏ thì nó ẩn mất. Ẩn tàng ở đâu vậy? Ẩn tàng ở ngay trong tất cả huyễn tướng hiện tại của chúng ta.

Việc này phía trước đã thí dụ nói qua nhiều lần với các vị, cho nên hiện tại tivi là một thí dụ tốt, từ trước không có. Chúng ta đem tự tánh thanh tịnh viên minh thể thí dụ cho cái gì? Thí dụ cho màn hình của tivi. Năng sanh vạn pháp chúng ta thí dụ khi mở truyền hình ra, khi mở kênh đài thì hình ảnh của nó xuất hiện. Khi chúng ta xem hình ảnh, luôn luôn là quên mất đi màn hình. Màn hình thì không có thứ gì, chúng ta xem truyền hình, xem được rất náo nhiệt, kỳ thật màn hình không hề có chút ô nhiễm nào, trong màn hình hiện ra sắc tướng là ô nhiễm không thanh tịnh, đó là huyễn tướng, “phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng”. Cái thật thì sao? Cái thật là màn hình, vậy bạn phải làm sao tu trị nó? Nó vốn dĩ là thanh tịnh, không phải do bạn tu trị thì nó mới thanh tịnh, hiện tướng không luận là hiện ra cái tướng gì, nó không hề bị ô nhiễm. Làm thế nào giữ gìn tâm chúng ta vĩnh viễn như màn hình vậy? Thực tế mà nói, đó là chân tâm, là vốn có, chỉ cần bạn không dính vào tướng thì không việc gì. Ngày nay chúng ta dính vào tướng. Chúng ta vẫn là dùng cái thí dụ này, một người chân thật tu hành tâm của họ thanh tịnh, chúng ta mở truyền hình ra để cho họ xem, họ xem hết nửa ngày, bạn hỏi họ anh xem thấy được cái gì? Họ liền nói với bạn họ không nhìn thấy thứ gì. Bạn nghĩ lời nói này là thật hay là giả? Là thật, lời họ nói là chân thật. Nếu là người mê hoặc, bạn hỏi họ anh xem thấy cái gì? Họ liền đem tình tiết trong truyền hình mọi thứ kể lại cho bạn nghe. Nó toàn là huyễn tướng. Họ xem thấy cái gì? Là pháp sanh diệt. Màn hình là không sanh không diệt, không dơ không sạch. Cho nên chúng ta hiểu rõ được đạo lý này, dùng đạo lý này để xem truyền hình, vậy chính là tu hành, tu Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, mỗi ngày xem truyền hình họ sẽ khai ngộ, mỗi ngày xem truyền hình dần dần xem đến thành Phật, cho nên không một pháp nào không phải là Phật pháp. Phật pháp không phải là định pháp, tám vạn bốn ngàn pháp môn, vô lượng pháp môn, truyền hình cũng là một pháp môn trong đó. Mỗi môn thông đại đạo, mỗi môn đều có thể giúp cho bạn minh tâm kiến tánh, vấn đề giống như đại đức trong tông môn trắc nghiệm người học là bạn biết không? Bạn biết xem không? Biết xem thì thành Phật, không biết xem thì mê ngay trong đó. Khởi tâm động niệm tạo nghiệp thọ báo, then chốt chính ngay “bạn biết xem”, cho nên không dơ không sạch.

“Cố vân tự tánh thanh tịnh. Tánh thể biến chiếu, vô u bất chúc, cố viết viên minh”.

Biến chiếu là trí tuệ. Trí tuệ ở đâu vậy? Biến pháp giới hư không giới, không nơi nào không có, không lúc nào không tồn tại, vì sao vậy? Tánh thể của chúng ta là biến pháp giới hư không giới. Pháp giới hư không giới là từ trong tánh thể biến hiện ra. Trên kinh Lăng Nghiêm, Phật nói thí dụ rất hay, Phật đem tự tánh của chúng ta thí dụ cho thiên không, cái thiên không này giống như tự tánh của chúng ta, vậy vũ trụ vạn pháp thì thế nào? Như một đám mây ngay trong hư không, bạn xem cái nào lớn? Hư không là chính mình, đám mây kia là thứ của chính mình biến hiện ra, không phải là thật, cho nên tự tánh đầy đủ trí tuệ Bát Nhã, không nơi nào không có, không lúc nào không tồn tại; tự tánh đầy đủ đức tướng, cũng là không chỗ nào không có, không nơi nào không tồn tại, cho nên gọi là “Viên Minh”, có đến đi hay không? Không hề có đến đi, chỉ có ẩn hiện, không có đến đi; có duyên nó liền hiện tướng, không có duyên thì nó không hiện tướng. Không hiện tướng nó vẫn tồn tại, không thể nói nó không có, hiện tướng cũng không thể nói nó có. Chúng ta học tập từ trên kinh Hoa Nghiêm, từ từ có thể thể hội được, hiện tượng chúng ta gọi là pháp tướng, hiện ra hiện tượng, năng hiện là pháp tánh, pháp tánh cùng pháp tướng là một không phải là hai, không phân khai. Pháp tánh không phải là vật chất, cũng không phải là tinh thần, thế nhưng nó năng sanh pháp tướng. Pháp tướng là vật chất cũng là tinh thần. Hiện tượng vật chất cùng tinh thần là từ trong pháp tánh biến hiện ra, làm thế nào biến hiện? Chúng ta đến đoạn thứ hai sẽ giải thích tỉ mỉ hơn. Nhất định phải nên biết, cái gì gọi là “Tánh Tướng đồng nguyên”. Tánh tướng là một thể, đó gọi là viên minh.

Đại sư rất từ bi, rất khó được, lại nói với chúng ta: “Hựu tùy lưu gia nhiễm nhi bất cấu”.

“Lưu” là cái gì? “Lưu” chính là nói mười pháp giới, sáu cõi ba đường, chúng ta tùy duyên nhiễm, tùy duyên bất thiện, việc này giống như cái gì? Tăng thêm ô nhiễm, càng nhiễm càng dầy. Trong hoàn cảnh hiện tại của chúng ta không có giáo huấn của thánh hiền, khởi tâm động niệm lời nói việc làm thảy đều là ác, thảy đều là tội, giống như trên kinh Địa Tạng đã nói, chúng sanh Diêm Phù Đề khởi tâm động niệm thảy đều là tội, thảy đều là tạo nghiệp, quả báo tương lai thì sao? Quả báo ở ba đường, được thân người thật không phải là việc dễ dàng. Tình hình này đối với tự tánh chúng ta có liên quan gì không? Không có! Tự tánh không hề can thiệp, tự tánh vĩnh viễn không dơ không sạch. Thí dụ như chúng ta lấy màn hình ti vi, màn hình là tự tánh, bên trong nó hiện tướng, hiện sắc tướng, hiện ra cảnh thanh tịnh, cảnh ô nhiễm, cảnh rất dơ bẩn xấu xa, màn hình có ô nhiễm hay không? Không hề nhiễm, “tùy lưu gia nhiễm nhi bất cấu”, nó không hề bị ô nhiễm. Cảnh hiện tại của chúng ta là hiện cảnh Phật Bồ tát, hiện cảnh Thanh văn, Duyên giác, đó là tịnh, nó có thanh tịnh hay không? Không có! Cũng không hề giúp nó thanh tịnh. Chúng ta đem nó chiếu lại, cảnh chúng ta chiếu lại là cảnh của đường ngạ quỷ, cảnh của đường địa ngục, nó có nhiễm hay không? Không hề nhiễm, nó vĩnh viễn là thanh tịnh, vậy mười pháp giới sáu cõi là thế nào vậy? Việc này chúng ta phải biết. Ngày trước tôi giảng kinh cũng đã làm một cái đạo cụ, ba tấm ni lông này màu sắc khác nhau, chúng ta đem màu vàng đại diện cho vọng tưởng, màu xanh đại diện cho phân biệt, màu đỏ đại diện cho chấp trước, đây chính là ô nhiễm. Chúng ta đem cái nhìn của chúng ta, đại biểu cho tự tánh thanh tịnh viên minh thể, cảnh giới bên ngoài chính là năng sanh vạn pháp, hiện tại chúng ta đang là tình trạng gì? Chúng ta rất không may, sanh ra một hiểu lầm, chính là chúng ta có khởi tâm động niệm. Có khởi tâm động niệm chính là có màu vàng, có phân biệt có màu xanh, có chấp trước thì có màu đỏ, giống như mang lên cặp kính màu vậy, thảy đều không nhìn thấy đối với đồ vật bên ngoài, thấy sai hoàn toàn. Đây chính là gì? Có vọng tưởng, phân biệt, chấp trước. Loại tình huống này thì gọi là phàm phu sáu cõi.

Phật dạy chúng ta phải buông bỏ chấp trước trước, chấp trước là màu đỏ, buông bỏ chấp trước. Chấp trước buông bỏ vẫn còn cái gì? Vẫn còn vọng tưởng, vẫn còn phân biệt, vậy thì tương đối rõ ràng, giống như chúng ta mang kính màu đi nắng vậy, nhìn thấy cảnh vật bên ngoài, thế nhưng màu sắc đã bị biến đổi, không nhìn thấy được màu thật của nó, biến đổi rồi, đó là hạng người nào vậy? Đó là A la hán, Bích chi Phật, họ ở ngay trong cảnh giới này họ tường tận hơn nhiều so với chúng ta. Phật dạy vẫn là phải đem phân biệt buông bỏ, màu xanh là phân biệt, phân biệt buông bỏ rồi, buông bỏ phân biệt đó là gì? Đó là Bồ tát, vậy thì xem thấy được rất rõ ràng, cao hơn nhiều so với A la hán, Bích chi Phật, đó là Bồ tát. Phật nói với chúng ta Bồ tát vẫn có khởi tâm động niệm. Khởi tâm động niệm chính là vọng tưởng, lại buông bỏ luôn cái này, buông bỏ nữa thì liền thành Phật, cho nên thành Phật liền hồi phục bổn lai diện mục của bạn, hoàn nguyên rồi, buông bỏ ba thứ này rồi thì gọi là vọng tận hoàn nguyên, người chân thật minh tâm kiến tánh, bạn thấy được tự tánh thanh tịnh viên minh thể, cho nên vọng tưởng, phân biệt là giả. Chư Phật Như Lai, bổn sự của các Ngài chính là ở ngay trong tất cả hiện tượng, họ không có vọng tưởng, phân biệt, chấp trước. Vọng tưởng chính là khởi tâm động niệm. Các Ngài không khởi tâm không động niệm, không phân biệt, không chấp trước, Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể hoàn toàn hiển lộ ra.

“Tùy lưu” chính là vọng tưởng, phân biệt, chấp trước thảy đều tồn tại, bạn tùy thuận nó, nó ô nhiễm, nó thấy không rõ ràng, thế nhưng mắt của chúng ta không hề bị ô nhiễm, chỉ là cách một lớp che mà thôi, đối với bên trong mà nói không hề ô nhiễm bổn tánh, đối với bên ngoài mà nói nó cũng không hề ô nhiễm pháp tướng. Cho nên phải nên biết, phiền não của chúng ta chính là bị cách một lớp che ngay trong đó, không hề liên quan với tự tánh, cũng không hề liên quan với vạn pháp. Vạn pháp chính là pháp tướng, việc này phải làm cho rõ ràng, không chướng ngại tự tánh, cũng không chướng ngại pháp tướng, hay nói cách khác, nó hoàn toàn là hư vọng. Cái thí dụ này của chúng ta vẫn còn có hình tướng mà bạn có thể nhìn thấy. Hiện tại thứ này ở ngay trước mặt chúng ta, chúng ta không thể nhìn thấy, chúng ta cũng không nghe được, tay chúng ta cũng mò không tới được, nó thật tồn tại, cho nên nó không phải là thứ gì cả, nó là hư vọng. Bạn phải làm cho rõ ràng, chỉ cần bạn chịu buông bỏ thì hiệu quả liền xuất hiện, cho nên bạn buông bỏ chấp trước, buông bỏ màu đỏ chính là A la hán, Chánh Giác; lại buông bỏ màu xanh chính là buông bỏ phân biệt, bạn chính là Chánh Đẳng Chánh Giác; cuối cùng đem màu vàng là khởi tâm động niệm bỏ luôn, vậy thì bạn chính là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Cho nên ba cái danh từ này là ba giai đoạn tu học Phật pháp, tôi thường hay đem nó thí dụ thành như ba học vị trong trường học của chúng ta, học vị A la hán là học sĩ, Bồ tát là học vị thạc sĩ, Phật Đà là học vị tiến sĩ, ba học vị này chúng ta thảy đều đầy đủ, vốn dĩ chúng ta có, hiện tại thật gọi là vô duyên vô cớ xảy ra sự việc như thế này, rất bất hạnh.

“Tùy lưu gia nhiễm”, chính là bạn không giác, không hề liên quan gì với pháp tánh pháp tướng, chúng ta chính mình có thể yên tâm.

“Phản lưu trừ nhiễm nhi bất tịnh”.

Đó là nói người tu hành hiện tại học Phật. “Phản” là hồi đầu, chúng ta không còn tùy thuận theo, chúng ta phải trừ bỏ nhiễm, như hiện tại chúng ta buông bỏ đi ba thứ này, mắt của chúng ta có thanh tịnh hay không? Vẫn chưa, vì sao vậy? Nó không thể ô nhiễm ta, nó cũng không thể thanh tịnh cho ta, đối với pháp tánh như vậy, đối với pháp tướng cũng như vậy. Sự việc này chúng ta phải tỉ mỉ mà thể hội, nó sanh ra chướng ngại; sau khi thể hội được, chúng ta đối với người đang ô nhiễm có xem thường hay không? Không dám xem thường, đó chính là chư Phật Như Lai không dám xem thường chúng sanh. Không những không xem thường đối với chúng ta, các ngài rất cung kính đối với ngạ quỷ, địa ngục, súc sanh, vì sao vậy? Họ vốn dĩ là Phật, hiện tại tuy là nhiễm, tự tánh của họ không nhiễm, cái nhiễm đó của họ là gì? Họ nhiễm là hiểu lầm, cho rằng là có nhiễm, kỳ thật không có, là một loại hiểu lầm. Lời nói của Phật mỗi câu đều là thật, chỉ cần bạn buông bỏ đi hiểu lầm thì không hề gì, “thiên hạ bổn vô sự, dụng nhân tự ưu chi”.

Tiến thêm một bước nữa nói với chúng ta: “Diệc khả tại thánh thể nhi bất tăng”.

Thánh là gì? Thánh là chư Phật Như Lai. Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể của chúng ta có tăng thêm mấy phần sáng lạn hay không? Không có! Vậy chúng ta hiện tại, thân phận của chúng ta đoạ lạc ở ngay trong sáu cõi luân hồi, Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể của chúng ta có giảm đi mấy phần sáng lạn hay không? Cũng không có! Hay nói cách khác, sáu cõi, ba đường, mười pháp giới không liên quan gì với pháp tánh và pháp tướng, đích thực nó ở trong cảnh giới không tăng không giảm. Đó là thật, việc này thật không phải là giả.

“Xứ phàm thân nhi bất giảm, tuy hữu ẩn hiện chi thù, nhi vô sai biệt chi dị”.

Đó là nói chúng sanh hữu tình trong mười pháp giới cùng chư Phật Như Lai trong pháp giới Nhất Chân chỉ có thể nói có “ẩn hiện” khác nhau. “Thù” là không như nhau. “Ẩn hiện” là nói cái gì? Ẩn hiện là nói pháp tánh, chính là Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể. Chúng ta không biết được có những thứ này. Chư Phật Như Lai thân chứng thể tánh, đó gọi là minh tâm kiến tánh, vậy hiện tại chúng ta thì sao? Hiện tại chúng ta không có minh, chúng ta đang mê, người ta thì minh, hiện tại thì ta đang mê, ta mê mất đi cái tâm, cho nên không thấy tánh, người ta là minh tâm kiến tánh, đó chính là “ẩn hiện chi thù”. Chúng sanh sáu cõi đang ẩn, chư Phật Bồ tát đang hiện, có khác biệt không? Không hề khác biệt, cũng chính là trong năm câu nói của Lục tổ Đại sư, phàm phu sáu cõi ở đâu vậy? “Nào ngờ tự tánh vốn sẳn đầy đủ” đó là ẩn, còn chư Phật Như Lai thì “nào ngờ tự tánh năng sanh vạn pháp” đó là hiện. Phía trước đã nói qua, khi ẩn thì không thể nói không có, khi hiện thì không thể nói có, không có khác biệt.

Hai câu phía sau nói rất hay: “Phiền não phú chi tắc ẩn, trí tuệ liễu chi tắc hiện”.

Trí tuệ cùng phiền não là một sự việc. Trí tuệ của chúng ta hiện tại đang biến thành phiền não, cho nên nó ẩn, Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể không thấy được, không thể phát hiện. Chúng ta xem thấy chư Phật Như Lai đoạn hết phiền não, vọng tận, phiền não là hư vọng, vọng tận, các ngài hoàn nguyên rồi, thì nó hiện. Cho nên phải ghi nhớ, khởi tâm là phiền não, động niệm là phiền não, phân biệt là phiền não, chấp trước là phiền não. Trí tuệ là gì? Năm xưa Đại sư Chương Gia dạy cho chúng ta “nhìn thấu, buông bỏ”, đó là trí tuệ, cho nên buông bỏ là trí tuệ, nhìn thấu là thông suốt. Phải nên biết buông bỏ cái gì? Buông bỏ chấp trước, buông bỏ phân biệt, buông bỏ khởi tâm, buông bỏ động niệm, không liên quan với cuộc sống thường ngày của chúng ta, ở ngay trong cuộc sống thường ngày có thể nói là không hề thay đổi chút nào, hưởng thụ như nhau, làm việc như nhau, hoan hỉ như nhau, thật là vui thích. Trong Phật pháp thường nói “Bồ tát thường sanh tâm hoan hỉ”, “pháp hỉ sung mãn”, vì sao vậy? Họ giác ngộ rồi. Vứt bỏ phiền não thì trí tuệ hiện tiền, thì họ làm gì không an vui! Câu nói thứ nhất ở trong “Luận Ngữ”, Khổng Phu Tử đã nói “học nhi thời tập chi bất diệc thuyết hồ”. Ý nghĩa của câu nói này không khác biệt gì với Đại thừa giáo mà Phật đã nói. Vậy thì chúng ta biết được an vui chân thật từ đâu mà có. Không phải có tiền, không phải có quyền lực, không phải là có địa vị, những thứ này không hề liên quan. Hiện tại chúng ta tỉ mỉ mà quan sát xã hội, phú ông ức vạn, hiện tại không phải là một ức, trăm ức ngàn ức, quí như đế vương, quí như tể tướng, họ có an vui không? Không hề an vui, phú mà không vui, quí mà không nhàn. Khổng Phu Tử còn ở đời, cuối đời chức quan cũng bỏ luôn, quan không lớn, chỉ quan nhỏ, cũng không có tiền tài, đời sống cũng có thể miễn cưỡng duy trì. Nhan Hồi là trong số học trò của ông, điều kiện vật chất còn kém hơn nữa, tre sậy làm đồ ăn uống. Bạn xem thấy, Khổng Tử Nhan Hồi ở trong cuộc sống thường ngày an vui không gì bằng. Người xưa hình dung cái vui của Khổng Tử, Nhan Hồi ra sao? Họ vui trong phiền não nhẹ, trí tuệ thêm lớn, họ có thể buông bỏ được thì họ an vui. Thì ra an vui là từ buông bỏ mà được, thế nên chúng ta biết được Phật rất an vui, vì sao vậy? Phật triệt để buông bỏ, cho nên an vui của Phật không ai có thể so sánh được.

Đoạn này là nói khởi nguồn của sinh mạng vũ trụ, bản thể năng sanh, năng hiện, năng biến. Vào được cảnh giới này, Thế Tôn dùng pháp hỉ sung mãn để hình dung. Bồ tát ở ngay trong quá trình tu học vẫn chưa vào được cảnh giới này, dùng thường sanh tâm hoan hỉ, hay nói cách khác, bạn học Phật nếu như không thể thường sanh tâm hoan hỉ, bạn không có được thọ dụng của Phật pháp, hay nói cách khác, công phu học tập của bạn còn kém rất xa. Chân thật khế nhập thì sao họ không được an vui? Làm gì có đạo lý này. Hai câu nói của Phu Tử khải thị rất lớn cho chúng ta, đời người an vui từ nơi đâu mà có? Vừa rồi mới nói, không phải quyền lực, không phải phát tài, là từ đâu mà có? Là từ học mà được. Bạn xem, “học nhi thời tập chi bất diệc duyệt hồ”. Bạn đem cái bạn đã học đều có thể áp dụng ngay trong đời sống, chữ tập đó chính là đời sống, đem nó biến thành thói quen, cái đã học biến thành thói quen trong cuộc sống thường ngày, đó là vui thích. “Bất diệc duyệt hồ”, duyệt là vui thích. Cho nên chúng ta biết được an vui là từ ngay trong học tập mà có được, chân thật an vui không liên quan với giàu nghèo quý tiện. Loại an vui này, đó chính là hiện tại chúng ta thường nói nhân sanh hạnh phúc mỹ mãn. Nhân sanh hạnh phục mỹ mãn là từ trong học tập mà có được. Học cái gì? Ở trong khoá trình chúng ta nói, học minh tâm kiến tánh. Khổng Tử không nói được cao đến như vậy, ông học đạo của thánh hiền, đạo của thánh hiền là gì? Chỗ này nói được rất cụ thể, nói được rất thực tại, luân lý, đạo đức, nhân quả là đạo của thánh hiền. Lại nói với các vị, luân lý, đạo đức, nhân quả từ đâu mà có? Chúng ta sẽ học được ở đoạn thứ hai, đến đoạn sau sẽ học được, là từ trong Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể bạo phát ra. Sự bạo phát này xuất hiện ra vũ trụ, xuất hiện ra sinh mạng. Cái sinh mạng này không phải ai khác, là chính mình. Phật pháp nói y báo cùng chánh báo đồng thời xuất hiện, cũng chính là vật chất cùng tinh thần mà hiện tại chúng ta nói đến. Hiện tượng vật chất, hiện tượng tinh thần xuất hiện, sau khi vừa xuất hiện thì luân lý, đạo đức, nhân quả đồng thời xuất hiện. Sự việc này bạn làm thật rõ ràng, thật thông suốt rồi thì thật hoan hỉ! Bạn biết được làm thế nào trải qua một đời hạnh phúc mỹ mãn, bạn biết được ở ngay trong cảnh giới làm sao nâng cao chính mình. Hiện tại ngay đời này, như Nhan Hồi trải qua đời sống bần cùng, ông an vui, tuy là ông bần cùng, không có địa vị, cũng không có tiền của, nhưng ông an vui, vì sao vậy? Ông biết được nhân quả, con người đó vì sao làm quan, con người kia vì sao phát tài, vì sao ta không có, đây đều là nhân trước quả sau, biết được thì rất tự tại, không oán trời không trách người. Sự việc này, Nho không nói được rõ ràng như vậy, thế nhưng Phật nói rất tường tận. Bạn ở trong sáu cõi, bạn ở ngay đời này có thể thân cận thánh hiền, có thể giác ngộ, chúng ta thường nói phiền não nhẹ, trí tuệ thêm lớn, thông hiểu đối với đại đạo lý của vũ trụ nhân sanh, biết được hiện tượng hiện tiền, tánh, tướng, lý, sự, nhân, quả, sáu chữ này bao gồm hết đời sống của chúng ta, thảy đều tường tận. Kiến tánh thì không cần nói, kiến tánh được đại tự tại. Khổng, Nhan vẫn chưa được đại tự tại, nhưng được tự tại nhỏ. Tự tại nhỏ này chính là chúng ta thường nói nhân sanh hạnh phúc mỹ mãn. Đại tự tại là gì? Đại tự tại là Thật Báo Trang Nghiêm Độ, trong Tịnh Độ tông gọi là thế giới Cực Lạc, trên kinh Hoa Nghiêm gọi là thế giới Hoa Tạng, họ có được rồi. Họ khế nhập rồi, đời sống của họ ở Hoa Tạng, đời sống ở Cực Lạc, nơi đây thân thể tuy là chưa rời khỏi nhưng họ hưởng thụ ngay trong đời sống hiện tại là hưởng thụ Hoa Tạng cùng thế giới Cực Lạc, vậy làm sao như nhau.

Lời nói này của tôi, tôi nói được rất rõ ràng, thế nhưng người có thể thể hội không nhiều. Đồng một đạo lý, tôi học Phật 58 năm mới lãnh ngộ được cảnh giới này. Nếu là 20 năm trước mà nói, tôi đã từng giảng qua kinh Hoa Nghiêm, giảng không được rõ ràng, giảng một cách hàm hồ qua loa, thế nhưng chính mình cũng cho rằng giảng được không tệ, do nguyên nhân gì? Chưa buông bỏ. Tôi mỗi năm đều học buông bỏ. Việc này lại trải qua 20 năm rồi, buông bỏ càng nhiều thì càng rõ ràng, càng tường tận. Cũng như vừa rồi chúng ta nêu lên màu sắc của ni lông vậy, bạn buông bỏ được nhiều thì bạn thấy được càng rõ ràng hơn, chính là đạo lý này. Buông bỏ càng nhiều khi mở quyển kinh ra, mỗi câu mỗi chữ có vô lượng nghĩa, thì họ làm sao không hoan hỉ. Khi chúng ta nhìn lại, nghĩ đến câu nói này trên Luận Ngữ: “học nhi thời tập chi bất duyệt thuyết hồ”, ta biết được an vui của nhân sanh, đó là thật, không phải là giả, bởi vì nó không phải là khích động của bên ngoài, niềm vui từ trong nội tâm, là do học tập mà có được. Cho nên người xưa Trung Quốc có một câu ngạn ngữ nói rất hay: “Sống đến già, học đến già, học không hết”. Nếu bạn không học thì bạn không có được an vui, càng học càng an vui, cho nên tuổi già vẫn là phải học, không học thì bạn không có an vui. Cái điểm này rất quan trọng, cho nên tôi thì thường hay nghĩ đến nuôi già dạy trẻ là vấn đề lớn của xã hội trên toàn thế giới hiện nay. Ở Trung Quốc vào thời xa xưa, nuôi gia dạy trẻ không vấn đề, vì sao vậy? Gia đình gánh vác, gia đình của Trung Quốc là gia tộc, là đại gia đình, gánh vác nuôi già dạy trẻ. Trong đại gia đình có tư thục, đó chính là trường học con em, trường học con em của gia đình. Khi tuổi tác lớn, gia tộc nuôi già có niềm vui thiên luân. Việc này người hiện tại không cách gì tưởng tượng, vì sao vậy? Các vị chưa thấy qua, các vị cũng chưa nghe nói qua, thì các vị làm gì biết được loại an vui của đại gia đình! Loại chế độ đại gia đình này kéo dài mấy ngàn năm ở Trung Quốc, mãi đến đại thế chiến lần thứ hai, tám năm chiến tranh Trung Nhật, tổn hại lớn nhất của chúng ta là gì? Đại gia đình người Trung Quốc chúng ta đã bị thất truyền. Cách sống đó có thể hồi phục hay không? Rất khó! E rằng không cách gì có thể hồi phục, đó là tổn thất lớn nhất. Thế nhưng tinh thần cùng công năng của gia đình Trung Quốc, công năng là nuôi già dạy trẻ nối truyền nhiều đời, tinh thần của nó là gia đạo, gia qui, các vị học tập Đệ Tử Quy là gia qui, gia học, gia nghiệp. Hiện tại không cách gì có thể hồi phục. Cho nên trong những năm gần đây, tôi thường hay nghĩ đến, nghe mọi người thường hay nói đến nhà xí nghiệp, linh cảm của tôi liền chấn động, hy vọng xí nghiệp đem gia đạo truyền thống hồi phục lại, có thể làm đến được!

Gia đạo truyền thống Trung Quốc là quan hệ huyết duyên, chúng ta gọi là huyết thống, ngũ đại đồng đường, lục đại đồng đường không chia ra, cho nên một gia tộc chính là một đại gia đình, số người ít thì đại khái có 300 người trở lại, số ít, nhân khẩu không hưng. Gia đình thông thường đại khái có khoảng 500 người trở lại, khi số người đông nhiều thì có đến 700 800 người. Việc này trong xã hội Trung Quốc thì thường thấy, cho nên gia hoà vạn sự hưng, chú trọng hoà thuận cùng ở với nhau, phải nghiêm khắc giữ qui củ, không giử qui củ thì nhà bị bại vọng. Cái qui củ này là cả gia tộc từ già đến trẻ, mỗi mỗi đều phải tuân thủ, nghiêm khắc tuân thủ, thì nhà này mới hưng vượng, cho nên người Trung Quốc mới hay nói “tề gia sau mới trị quốc, quốc trị thì sau đó mới bình thiên hạ”, mới có thể nói câu nói này. Hiện tại người Trung Quốc không phải nhà, cho nên tôi liền nghĩ đến nếu như xí nghiệp có thể kế thừa là việc tốt. Công nhân trong xí nghiệp cũng có mấy trăm người, mấy ngàn người, đó chính là một đại gia đình; tổng giám đốc, ông chủ chính là gia trưởng, cần phải chân thật xem tất cả công nhân của chính mình là anh em ruột, chị em ruột của chính mình, cha mẹ của công nhân chính là chú bác của chính mình, họ già rồi thì phải nuôi già. Con em của công nhân chính là thế hệ sau của chúng ta, thế hệ sau của chính mình phải cố gắng dạy họ, cho nên công ty phải lập viện dưỡng lão, không phải nhận của xã hội, là người già của công nhân bạn, nuôi dưỡng họ. Con cái của công nhân, chúng ta chính mình mở lớp dạy con em, mời thầy giáo tốt đến dạy cho chúng. Trường học cùng viện dưỡng lão có thể hợp chung lại, để những con em này có thể gần gũi người già, có thể hiếu thuận với người già. Thí dụ họ học Đệ Tử Quy thì dùng ở đâu? Ngày ngày nhìn thấy người già chúng có thể biểu hiện ra, liền có thể như người xưa có được niềm vui thiên luân. Ông chủ như vậy, công nhân của ông, tôi tin tưởng họ đã xem công ty này, đem cái sự nghiệp này xem thành chính gia đình của họ, họ sẽ tận trung giữ chức, trở thành người một nhà.

Mỗi một ngành nghề, mỗi một đoàn thể đều có thể có cách làm như vậy, gia đạo Trung Quốc thời xưa của chúng ta liền có thể tiếp tục tiếp nối. Đó là Trung Quốc năm ngàn năm đến nay một then chốt rất quan trọng thịnh trị dài lâu, đó là ở trên toàn thế giới, bất cứ một quốc gia dân tộc nào cũng không tìm ra, chỉ có Trung Quốc có. Chân thật làm được tốt, để cho các quốc gia dân tộc khác xem thấy, thảy đều đến học tập thì thế giới này liền hoà bình, vậy thì truyền thống văn hoá Trung Quốc chúng ta làm ra cống hiến tốt nhất đối với an định hoà bình thế giới. Chúng ta không thể không xem trọng, mọi người đều biết truyền thống văn hoá Trung Quốc tốt, làm thế nào áp dụng truyền thống văn hoá? Chính là nhà, dùng nhà để thực tiễn. Việc này phải nhờ mọi người chúng ta nỗ lực.

Hai câu nói phía sau thật không dễ hiểu: “Phi sanh nhân chi sở sanh, duy liễu nhân chi sở liễu”.

Đây là nói cái gì? Đó là nói Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể. Tất cả vạn sự vạn vật phát sanh ra đều có nhân, Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể không có nhân. Không có nhân chính là vốn không sanh diệt. Đại sư Huệ Năng đã nói một câu như vầy: “nào ngờ tự tánh, vốn không sanh diệt”, chính là không có nhân, vậy bạn làm sao biết? Làm thì có thể biết, “duy liễu nhân chi sở liễu”. Liễu nhân là gì? Trí tuệ. Nếu như buông bỏ phiền não thì trí tuệ tự nhiên liền hiện tiền, họ có thể thấu hiểu, họ có thể nhận biết. Sự việc này thì khó. Ở ngay trong đây, chúng ta nói đến cái gì gọi là “sanh nhân”, cái gì gọi là “liễu nhân”. Trong Phật pháp nói ba nhân, nói ba nhân Phật tánh, sanh nhân là trong ba nhân đã nói, chúng ta cũng thuận tiện đem cái danh từ này giới thiệu sơ qua với các vị, cái gì gọi là sanh nhân?

Trong Câu Xá Luận nói sáu nhân, Thành Thật Luận nhân chi lập tam nhân. Câu Xá Luận cùng Thành Thật Luận đều là kinh tiểu thừa. Tiểu thừa quan trọng, không thể xem thường. Trong Phật Tạng Kinh, Phật nói với chúng ta, Phật tử chính là đệ tử Phật, trước không học Tiểu thừa, sau học Đại thừa, chẳng phải đệ tử Phật. Đó là Thích Ca Mâu Ni Phật nói, bạn học Phật, học tập với Thích Ca Mâu Ni Phật, bắt đầu học từ đâu? Bắt đầu học từ tiểu thừa. Tiểu thừa giống như tiểu học, đại thừa cũng giống như đại học, bạn phải theo trình độ mà đến lớp, tuần tự tiến dần, vậy thì Phật tán thán. Không học Tiểu thừa liền học Đại thừa, Phật không đồng ý, vì sao vậy? Bạn học không nổi. Như hiện tại đi học vậy, ta không học tiểu học, ta cũng không học trung học, ta liền học đại học có được không? Nhất định không làm được, đó là gì vậy? Đó là thiên tài nhi đồng. Nhi đồng thiên tài tất nhiên là số ít, ngay trong ức vạn người khó tìm được một người, như Huệ Năng là thuộc về thiên tài đặc thù, không phải mọi người có thể làm đến được, cho nên nhất định phải tuần tự tiến dần. Ở Trung Quốc, Phật giáo vào thời Tùy Đường có hai tông phái, chính là Câu Xá tông cùng Thành Thật Tông. Ở ngay đây bạn liền xem thấy, Câu Xá Tông từ đâu mà có? Câu Xá Luận. Thành Thật tông từ đâu mà có? Thành Thật Luận. Căn cứ vào hai bộ luận này mà xây dựng học phái, đó là tiểu thừa. Vào thời xưa học Phật nhất định phải học hai bộ này trước, hai bộ này học một bộ cũng được. Hai học phái này chính là nền tảng, nền tảng của Phật pháp. Kinh Tiểu thừa, Trung Quốc phiên dịch được tương đối hoàn bị, chính là Tứ A Hàm trong Đại Tạng kinh hiện tại, thế nhưng Phật giáo Trung Quốc sau thời Trung Diệp nhà Đường thì không học Tiểu thừa, không học tiểu thừa thì học thế nào? Dùng Nho Đạo để thay thế, hiệu quả trác tuyệt, bạn thấy từ Đường đến thời nhà Thanh, xuất gia tại gia, cao tăng cao sĩ, đời đời đều có, có thể thấy được việc này là làm được, cho nên dùng Nho, dùng Đạo, dùng Tứ Thư Ngũ Kinh, dùng Lão Tử, Trang Tử để thay thế tiểu thừa.

Đến thời đại này của chúng ta vấn đề liền xuất hiện, tiểu thừa không còn, Nho cũng không học, Đạo cũng không học, liều mạng ở trong kinh điển mà hạ công phu, làm cả một đời cũng không thể vào được cảnh giới. Đây chính là lời của Phật nói đã linh nghiệm, Phật nói không phải đệ tử Phật. Cho nên ở trong mấy năm gần đây, chúng ta sâu sắc thể hội được, không y theo giáo huấn của Phật thì chúng ta nhất định không thể có thành tựu, cho nên chúng ta đặc biệt đề xướng Đệ Tử Quy, Cảm Ứng Thiên, Thập Thiện Nghiệp, khuyên mọi người chí ít phải có ba cái gốc này. Ba thứ này số lượng đều rất ít. Đệ Tử Quy của nhà Nho 1080 chữ, 360 câu, mỗi một câu ba chữ, trong đó chỉ nói 113 sự việc, đó là qui củ làm người, cần phải làm cho được, áp dụng 100% mới giống một người. Đó là giáo dục luân lý đạo đức. Cảm Ứng Thiên là giáo dục nhân quả của Đạo giáo. Có hai nền tảng này rồi mới học Thập Thiện Nghiệp Đạo. Thập Thiện Nghiệp Đạo là nền tảng trong Phật pháp, cần phải nên học tập. Bạn có ba cái thứ này, đó là ba cái gốc của Nho Thích Đạo, bạn chân thật cố gắng học tập, áp dụng 100%, bạn có điều kiện học Phật, sau đó bạn ở trong Phật pháp chọn ra một bộ kinh, một môn thâm nhập, trường kỳ huân tu, bạn nhất định sẽ có thành tựu. Nếu như không bắt tay vào từ ba cái gốc này, đó chính là Phật đã nói, bạn không phải đệ tử Phật, chư Phật Như Lai xuất hiện cũng không cách gì dạy bạn. Đó là thật không phải là giả. Cho nên chúng ta ở vào thời đại hiện tại này, cần phải bắt tay vào từ chỗ này.

Trong Thành Thật Luận nói tam nhân. Thứ nhất nói “sanh nhân”, đại sư ngay chỗ này nói Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể. “Phi sanh nhân chi sở sanh”, sanh nhân là gì? Là nói vạn pháp, tất cả pháp, khi nó sanh ra nhất định có cái nhân. Thí dụ nói chúng ta trồng dưa, nhân của dưa là gì? Nhân của dưa là hạt dưa, bạn không có hạt dưa thì nhất định không thể lớn thành trái dưa, cho nên hạt dưa là sanh nhân của dưa. Hạt cải là sanh nhân lớn thành cây cải, ngũ cốc có thể lớn thành gạo, nó là sanh nhân của gạo, nó luôn có một cái nhân. Cái nhân này là điều kiện thứ nhất, cho nên nói “như thiện ác nghiệp vi khổ lạc báo chi nhân”. Đó là nói trong sáu cõi chúng ta, tâm của chúng ta thiện, lời nói thiện, việc làm thiện, chúng ta sẽ đạt được an vui, quả báo của ba đường thiện, đó là nhân thiện, quả thiện. Nhân ác thì sao? Nhân ác thì bạn phải chịu khổ báo, ngạ quỷ, súc sanh, địa ngục đó là khổ báo, nhân thiên là lạc báo. Việc này nói ra cũng rất phức tạp, ở trong sáu cõi bạn đến đường nào đều có nghiệp dẫn. Nghiệp dẫn có thiện ác. Ngoài nghiệp dẫn ra, thí dụ chúng ta đồng thời có được thân người, vậy nghiệp dẫn của chúng ta giống nhau. Tuy được thân người nhưng vận mệnh của chúng ta không giống nhau, có người phú quý, có người bần tiện, đó là nguyên nhân gì? Trong đây còn có một loại nghiệp gọi là mãn nghiệp. Mãn là mãn của viên mãn, dẫn nghiệp của chúng ta giống nhau, mãn nghiệp của chúng ta không như nhau, cho nên quả báo cũng không giống nhau. Thế nhưng tự tánh thì không phải là sanh nhân sanh ra, việc này phải biết. Tự tánh từ đâu mà có? Nếu bạn đi tìm cái này thì bạn sai rồi, bạn vĩnh viễn không tìm được, càng mê càng sâu, vĩnh viễn không tìm được. Làm thế nào mới tìm được? Buông bỏ không tìm thì nó liền hiện tiền, cho nên đây là một việc rất là vi diệu.

“Phiền não phú chi tắc ẩn, trí tuệ liễu chi tắc hiển, phi sanh nhân chi sở sanh, duy liễu nhân chi sở liễu”. Phía trước chúng ta đã học đến chỗ này.

Ngay chỗ này then chốt nhất chính là tự tánh ẩn hiện. Cái hiện tượng này, ẩn và hiện đều không có nhân, không như tất cả vạn vật. Tất cả vạn vật đích thực ra gọi là nhân duyên sanh pháp, đó là Phật nói. Chỉ có tự tánh không phải nhân duyên sanh pháp, vì sao vậy? Nó không có sanh, nó cũng không có diệt, ở giữa vũ trụ này khi nói đến không sanh không diệt thì chính là tự tánh. Tự tánh từ do đâu mà có? Không có chỗ đến. Tự tánh vì sao có thể phát sanh? Không có nguyên nhân, chỉ có sự việc này, cho nên chỗ này nói rất hay, nó “phi sanh nhân chi sở sanh”, thế nhưng nếu như bạn trí tuệ thì bạn đích thực có thể chứng được. Cái chứng được này không phải nói bạn có được cái gì, bạn chân thật biết được tồn tại của nó, chân thật biết nó là nhân thứ nhất của vũ trụ. Vũ trụ, sinh mạng, ta đều là từ nó biến hiện ra. Phật nói được rất hay, tất cả vạn vật, mười pháp giới y chánh trang nghiêm là “duy tâm sở hiện, duy thức sở biến”. Tâm không có sanh nhân, thức có, thức là nhân duyên sở sanh pháp, tánh không có. Việc này phải nên biết, chỗ này cũng rất khó hiểu. Nó là thật, nó không phải là giả.

Khi nói đến sanh nhân, phía trước chúng ta đã nhắc đến tam nhân ở trong Thành Thật Luận. Ba cái nhân này cũng chính là nói tất cả vạn pháp, tất cả vạn pháp đều không rời khỏi được ba cái nhân này. Cái thứ nhất là “sanh nhân”, cái thứ hai là “tập nhân”, cái thứ ba là “y nhân”. Những khái niệm này sự thật đều đang bao quanh ngay trong cuộc sống thường ngày của chúng ta. Bạn đều có thể thông đạt tường tận, thì bạn là một người sáng suốt; nếu như không thể thông đạt tường tận, vậy thì bạn chính là người hồ đồ. Người hồ đồ Phật pháp gọi là phàm phu, người minh bạch thì gọi là Bồ tát. Bồ tát cùng phàm phu không hề khác biệt, chỉ là có sáng suốt hay không đối với tất cả vạn vật mà thôi.

Cái thứ nhất, “sanh nhân”.

Sanh nhân chúng ta đã nói qua, chỉ có tự tánh không có sanh nhân, ngoài tự tánh ra thảy đều có sanh nhân. Vũ trụ từ do đâu mà đến? Có sanh nhân. Ta từ đâu mà đến? Có sanh nhân. Đến bằng cách nào? Chúng ta ở trên hội Hoa Nghiêm đã nói qua rất nhiều, không chỉ một lần, mỗi giờ mỗi phút đều nhắc đến. Vì sao phải nhắc đến nhiều đến như vậy? Bởi vì chúng ta chưa thể nhận biết, không phải nói nghe một lần thì liền thông hiểu, lời nói này nghe một vạn lần bạn cũng chưa thể tường tận, vẫn chưa chắc thông suốt. Chưa thông suốt thì không có được thọ dụng, chân thật thông suốt thì liền được thọ dụng. Cái thọ dụng này là gì? Thọ dụng là đại tự tại. Trong Đại thừa giáo nói ba đức, nếu như thật đã thông suốt Bạn liền được giải thoát đức. Giải thoát là đại tự tại. Chúng ta không được đại tự tại, vẫn có phiền não, vẫn còn tập khí, hay nói cách khác, chúng ta chưa thật thông hiểu, chỉ là nghe nói mà thôi. Cho nên cổ thánh tiên hiền dạy bảo chúng ta, học tập phải không ngừng lập lại, ôn cũ biết mới. Việc này rất có đạo lý. Thật rõ ràng ba đức đều hiện tiền, pháp thân đức hiện tiền. Cái gì gọi là pháp thân đức? Cả thảy vũ trụ là một thể, đó là pháp thân đức, bạn sẽ không còn phân nhân ngã, không có khái niệm này, bạn chân thật biết được cả thảy vũ trụ là chính mình, dường như chúng ta tường tận, cái thân thể này của chúng ta là chính mình, thì bạn sẽ không còn đi phân chia nữa. Đây là đầu, đây là mắt, đây là lỗ tai, đây là lỗ mũi, đây là cánh tay, đây là ngón tay, bạn sẽ không phân chia nữa, vì sao vậy? Là một thể! Cho nên bạn chân thật chứng được pháp thân. Pháp chính là thân, pháp tánh là chân tâm, pháp tướng là chân thân. Pháp tướng ở phương diện lớn mà nói là biến pháp giới hư không giới, rút nhỏ phạm vi để nói, thế giới Ta Bà chúng ta mười pháp giới y chánh trang nghiêm là chính mình. Lớn thì chúng ta xem thấy trên kinh Hoa Nghiêm, thế giới Hoa Tạng gọi là thế giới Hải, Phật nói ở trong đại vũ trụ, như Hoa Tạng thế giới Hải, vô lượng vô biên không có cùng tận, có sanh nhân hay không? Có! Sanh nhân là cái gì?

Đoạn thứ ba trong thiên văn chương này của chúng ta là nói ba loại châu biến: châu biến pháp giới, xuất sanh vô tận, hàm dung không hữu. Đó là tánh đức, cho nên sanh nhân của nó là tánh đức. Sanh nhân của tự tánh thì sao? Tự tánh thì không có sanh nhân, cho nên chỉ có mình nó là không có sanh nhân, cái thứ hai thì liền có sanh nhân, vũ trụ xuất hiện, chính là đại sư Huệ Năng đã nói năm câu, câu sau cùng là “năng sanh vạn pháp”. Năng sanh vạn pháp thì có sanh nhân. Phía trước nói không có sanh nhân, phía trước thí dụ Ngài nói “nào ngờ tự tánh vốn sẵn thanh tịnh”, cái thanh tịnh này không có sanh nhân, “vốn không sanh diệt” không có sanh nhân, “vốn tự đầy đủ”, “vốn không dao động” đều không có sanh nhân, nó vốn dĩ chính là như vậy mà, cho nên không thể nghĩ bàn. Câu nói này của Phật nói được rất hay! Bạn không cách gì mà tưởng tượng, nó đã không phải là vật chất, cũng không phải tinh thần. Không phải vật chất nên mắt tay mũi lưỡi thân của chúng ta không tiếp xúc được, không phải tinh thần nên ý thức của chúng ta không nghĩ đến được. Đó mới là thật. Trong thiên văn chương này khó hiểu nhất chính là đoạn thứ nhất, bởi vì đoạn thứ nhất chính là nó không có sanh nhân, đoạn thứ hai về sau đều có sanh nhân, vậy thì rất dễ hiểu.

Trong đoạn thứ nhất này chính là trong thiền tông trí tuệ nói “mặt mũi trước khi cha mẹ sanh ra”, thiền tông thường hay tham câu nói này. Mặt mũi trước khi cha mẹ sanh ra là cái gì? Chính là Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể, đó là mặt mũi trước khi cha mẹ sanh ra, vậy đã nói được rất rõ ràng rồi. Trong Tịnh Độ tông chúng ta không nói được rõ ràng như vậy, thế nhưng cũng nói được hay, đó là gì? Gọi là Thường Tịch Quang. Chúng ta không nên nói cõi, cũng không nên nói thân, chỉ gọi là Thường Tịch Quang, đó là bổn lai diện mục. Thường Tịch Quang chính là Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể nói ở đây. Trong Thường Tịch Quang không có vật chất, cũng không có tinh thần. Trong Phật kinh còn có một danh từ gọi là “Đại Quang Minh Tạng”, đó cũng chính là Thường Tịch Quang, cũng chính gọi là tự tánh.

Tự tánh là đại quang minh. Cái thứ này bạn nói thể hội, có thể hội cũng không thể hội được đến nơi, vì sao vậy? Bạn thể hội là dụng tâm, chỉ cần nói dụng tâm là toàn dùng vọng tâm, không thể dùng được chân tâm. Chân tâm là gì? Chân tâm là dưới đây nói “Liễu nhân Phật tánh”. “Phi sanh nhân chi sở sanh”, câu nói này phải khẳng định, dứt khoát không được hoài nghi, có hoài nghi đó chính là chướng ngại, là phiền não chướng. Sáu căn bản phiền não, phía sau tham sân si mạn là nghi. Bạn hoài nghi thì bạn vĩnh viễn không thể kiến tánh. Không thể kiến tánh thì tạo thành chướng ngại như thế nào vậy? Không ra được mười pháp giới, xin nói với các vị, có thể ra khỏi sáu cõi luân hồi, nhưng không thể ra khỏi mười pháp giới. Cao nhất của mười pháp giới là pháp giới Phật, bạn không cách gì siêu việt, cũng chính là nói bạn vĩnh viễn không thấy được cõi Thường Tịch Quang của chư Phật Như Lai, bạn không thấy được, cho nên phải đoạn hoài nghi. Cái nghi này là cái nghi trong sáu cái căn bản phiền não, không phải là nghi hoặc thông thường, thông thường chúng ta gọi hoài nghi không phải cái này, vậy thì bạn sai rồi, chính là đối với tự tánh tâm thanh tịnh không có nguyên nhân sanh, nó vốn là như vậy, không thể hoài nghi đối với cái này. Cái nghi tình này dứt rồi, bạn mới có thể thể hội được, vạn vật đều có sanh nhân.

Cái thứ hai là nói “tập nhân”. Cái sanh nhân này, sanh nhân của vạn vật là cái gì? Là duy tâm sở hiện, cái tâm này chính là tự tánh. Tự tánh năng hiện. Năng hiện vì sao có khác biệt? Năng hiện thì phải là như nhau chứ? Không sai, đích thực là như nhau, trùng trùng sự khác biệt là do đâu vậy? Khác biệt từ tập nhân mà có. Bạn thấy người xưa Trung Quốc chúng ta nói, nói được hàm hồ, không nói được rõ ràng như Phật pháp nói, Trung Quốc chúng ta bạn xem trong Tam Tự Kinh các bạn nhỏ cũng biết đọc là “tánh tương cận”, cái tánh đó chính là tự tánh không phải do sanh nhân sanh ra, “tập tương viễn”, tập là cái gì? Là tập nhân, người Trung Quốc chúng ta gọi là thói quen, nên gọi là “thiếu thành nhược thiên tánh, tập quán thành tự nhiên”. Tập nhân chính là tập quán, trong chú giải nói được rất rõ ràng, tuy là không dài chỉ một câu: “như tập tham dục nhi ích trường tham dục”. Người Trung Quốc chúng ta thường nói “gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”, họ cùng ở chung với người thiện thì tự nhiên họ liền biến thành người thiện, cùng ở chung với người ác thì họ liền học xấu, cho nên hoàn cảnh có thể biến đổi khí chất của một con người. Phải biết được những phiền não này không có. Cao quá chúng ta không nói, cao nhất là khởi tâm động niệm, trong tự tánh có khởi tâm động niệm hay không? Không có! Cho nên khởi tâm động niệm cũng là sanh nhân. Sau khi khởi tâm động niệm thì hiện ra đủ thứ hiện tượng khác nhau, mười giới, sáu cõi, ba đường, những nhiễm tịnh, thiện ác, khổ vui này hoàn toàn là tập tánh, là tập nhân. Hiểu rõ được cái đạo lý này, liền biết được giáo dục là quan trọng. Cho nên tôi thường hay nghĩ, cổ thánh tiên hiền Trung Quốc chúng ta, tôi nghĩ đều là chư Phật Như Lai, pháp thân Bồ tát ứng hoá ở khu vực Trung Quốc này. Năm xưa tôi học kinh giáo với lão sư Lý, tôi đem cách nhìn của tôi thỉnh giáo với lão sư Ngài, lão sư Ngài chứng minh cho tôi. Thầy nói, trên lý thì nói được thông, trên sự thì không có chứng cứ. Đó là thật, trên sự là cái gì? Không có ghi chép, trên kinh Phật cũng không có nói cổ thánh tiên hiền Trung Quốc, những vị nào là Phật Bồ tát tái sanh, cho nên trên sự không có chứng cứ, trên lý thì nói được thông, vì sao vậy? Chư Phật Như Lai, pháp thân Bồ tát ứng hoá ở thế gian, chính là ở mười giới, sáu cõi, ba đường, đáng dùng thân gì để độ thì các Ngài liền hiện thân đó để độ, vậy được đại tự tại, một chút chướng ngại cũng không có. Họ làm sao có thể hiện thân? Hiện thân nhưng họ không có khởi tâm không có động niệm, cho nên họ thị hiện rất nhiều vẫn là “phi sanh nhân chi sở sanh”. Tánh như vậy, tướng cũng như vậy. Đạo lý này rất sâu, vì sao vậy? Họ giác ngộ rồi. Vì sao gọi giác ngộ, chính là họ không khởi tâm không động niệm, nên đó không phải là sanh nhân chi sở sanh, chỉ cần khởi tâm động niệm thì chính là sanh nhân chi sở sanh. Cái sanh nhân đó là cái gì? Sanh nhân là khởi tâm động niệm.

Các vị phải nên biết, Phật Bồ tát ứng hoá ở thế gian, như Thích Ca Mâu Ni Phật năm xưa ứng hoá tại bắc Ấn Độ, ứng hoá ở cõi người, cũng có cha mẹ, cũng có đản sanh, cũng có đồng niên thiếu niên thanh niên tuổi già, đều có cái hiện tượng này, có sanh có diệt, 79 tuổi viên tịch, chúng ta gọi là 79 tuổi chết, có sanh có diệt, đó có phải là có sanh nhân chi sở sanh không? Không có! Việc này thật khó hiểu, rõ ràng có, vì sao lại không có? Chân thật không có, nói với bạn có đó là cái gì? Tùy thuận theo tục đế mà nói có, nếu như tùy thuận theo chân đế thì sao? Theo Chân đế thì không có. Việc này không dễ hiểu. Cả đời Phật giảng kinh nói pháp đều ở trên nguyên tắc này, Phật nương nhị đế nói pháp, chính là chân đế và tục đế. Tục đế chính là y theo thường thức của người thông thường để nói cho bạn nghe thì bạn sẽ hiểu. Chân đế là gì? Chân đế là y theo đệ nhất nghĩa đế, đó chính là cảnh giới thân chứng của Như Lai, thì không có, bao gồm tất cả vạn pháp này cũng là phi nhân chi sở sanh. Cái này thì quá huyền quá diệu, việc này thì càng khó hiểu, tuy là khó hiểu, nhưng thật có. Phật có phương tiện khéo léo, cũng có thể làm cho người có tâm tỉ mỉ có chút thể hội. Thí dụ nói khởi nguồn của vũ trụ, đó là đoạn thứ hai chúng ta phải thảo luận. Khởi nguồn của vũ trụ là khởi tâm động niệm. Cái khởi tâm động niệm này chúng ta cũng không hiểu, chúng ta nghe được cái danh từ này, ta đột nhiên khởi lên một ý niệm, nghĩ đến một sự việc, đó là khởi tâm động niệm, không phải là tự nhiên. Cái ý niệm này của chúng ta quá thô, không phải cái Phật đã nói, khởi tâm động niệm mà Phật đã nói cực kỳ vi tế, vi tế đến mức độ như thế nào vậy? Không những chính chúng ta không biết, A La Hán cũng không biết, Bồ tát cũng không biết. Ở trên kinh Hoa Nghiêm nói Bồ tát có bốn mươi mốt giai đoạn, không tính thập tín ở phía trước, khi tính thập tín vị ở phía trước thì là năm mươi mốt giai đoạn. Năm mươi mốt giai đoạn này chân thật đều là Bồ tát, chính là ngay từ Bồ tát Sơ Tín Vị thấp nhất, chúng ta cũng không thể so sánh, cả đời này chúng ta nỗ lực tu hành có thể đạt đến được địa vị này hay không? Không nhiều, vì sao vậy? Bồ tát Sơ Tín Vị, xin nói với các vị, tự tư tự lợi đều không còn, danh vọng lợi dưỡng không còn, năm dục sáu trần không còn, chúng ta có thể làm đến được không? Làm không được, do vì họ có thể đoạn dứt được 88 phẩm kiến hoặc tam giới trong sáu cõi, chúng ta có cách gì đoạn được một phẩm không? Đó là thật.

Tám mươi tám phẩm kiến hoặc, Phật Bồ tát lại đem nó quy nạp thành năm loại lớn. Lời nói này thì dễ hiểu, bởi vì giáo học kiến khởi phân làm năm loại lớn, tám mươi tám thì quá nhiều.

Năm loại lớn này, thứ nhất là thân kiến. Thân kiến đoạn dứt, cũng chính là Bồ tát Sơ Tín Vị, tuyệt đối sẽ không chấp trước cái thân này là ta. Việc này thì không dễ làm, chúng ta vẫn chấp trước cái thân này là ta, các Ngài thì biết được cái thân này không phải là ta. Thân là cái gì? Thân là sở hữu của ta, cũng giống như quần áo vậy, quần áo là cái của ta, thân là cái của ta, là ta sở hữu, không phải là ta. Vậy cái gì là ta? Các ngài đã hiểu được linh tánh mới là ta, đến sau cùng nói với bạn cái gì chân thật là ta? Trong điều thứ nhất chúng ta đã nói, Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể là ta, là chân ngã, đó chính là mặt mũi trước khi cha mẹ chưa sanh ra. Chúng ta đã quên nó sạch trơn, đem cái thân này cho là ta, bạn nói xem có đáng lo không? Cũng giống như một người, chúng ta thí dụ quần áo này là cái của ta, họ đem quần áo cho là ta, quên mất đi cái ta, cho quần áo là ta, chấp trước vào quần áo này, bạn nói xem, đó không phải là sai lầm sao? Chúng sanh trong sáu cõi có ai mà không đem cái thân cho là ta! Cho dù họ tu hành, tu định, có thể đạt đến trời Vô Sắc Giới, trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, họ vẫn là có thân kiến, cho nên họ không thể ra khỏi sáu cõi luân hồi, họ không thể so sánh được với Bồ tát Sơ Tín Vị. Bồ tát Sơ Tín Vị đã phá thân kiến.

Thứ hai là biên kiến. Biên kiến phá rồi, biên kiến là hai bên. Chúng ta vì nói phương tiện khởi kiến mọi người dễ hiểu, không nói cái danh từ này, tôi thường hay nói đối lập, hai bên không phải là đối lập sao? Bồ tát Sơ Tín Vị ý niệm đối lập cũng không còn. Hiện tại trong khoa học gọi là tương đối luận, tương đối, họ không có tương đối. Hiện tại thế gian này của chúng ta xung đột triền miên, không chỉ gia đình có xung đột, cha con anh em có xung đột, vợ chồng có xung đột, bước vào xã hội thì xung đột với tất cả chúng sanh, xung đột với tất cả vạn vật, oán trời trách người, đó là hiện tượng xã hội ngày nay. Loại loạn động này căn gốc do đâu vậy? Gốc chính ở đối lập, chính ở biên kiến. Biên kiến không còn thì bao gồm tất cả xung đột đều hoá giải. Bồ tát Sơ Tín Vị làm được.

Thứ ba là tà kiến, đó là kiến giải sai lầm.

Kiến thủ kiến, giới thủ kiến là thành kiến, tất cả đều không có, chúng ta làm sao có thể so sánh được? Cho nên chứng được Bồ tát sơ tín vị, tuy là chưa ra khỏi sáu cõi luân hồi quyết định không đoạ vào ba đường ác. Thiên thượng nhân gian, mà Phật nói được rất rõ ràng nhiều nhất là bảy lần, họ liền chứng được quả A La Hán, siêu việt sáu cõi, sáu cõi sẽ không còn, cho nên không thể xem thường họ, họ là Bồ tát sơ tín vị, đó cũng là thánh nhân, chúng ta gọi là tiểu thánh, ở trong ba loại bất thoái, họ chứng được vị bất thoái. Cho nên từ nơi họ mà tính năm mươi mốt giai đoạn, đến giai đoạn nào, ở vào giai đoạn nào mới có thể chân thật hiểu được khởi tâm động niệm mà Thế Tôn nói ở trong kinh điển Đại thừa? Bồ tát Bát Địa.

Các vị thử nghĩ xem, Bát Địa cao cỡ nào? Bạn xem, tín vị mười giai đoạn, thập tín, lại hướng lên trên thập trụ, thập hạnh, thập hồi hướng là bốn mươi vị thứ. Lại hướng lên trên thập địa, thập địa bạn xem thấy từ sơ địa đến thất địa là bốn mươi bảy vị thứ, đến bát địa là bốn mươi tám vị thứ. Đến Bồ tát Bát Địa mới biết được khởi tâm động niệm của Phật đã nói, Bồ tát Thất Địa cũng không biết, Bồ tát Bát Địa mới biết. Cho nên Phật ngày ngày nói cho chúng ta nghe khởi tâm động niệm, chúng ta thảy đều hiểu lầm, cho rằng ý niệm thô tháo của chúng ta chính là khởi tâm động niệm. Không phải vậy, nó rất vi tế. Cho nên chúng ta đọc được ở trong kinh điển, Thích Ca Mâu Ni Phật nói chuyện với Bồ tát Di Lặc, vậy mới hoát nhiên hiểu ra. Chỗ này Phật hỏi Bồ tát Di Lặc là một niệm của người thông thường, chúng ta gọi là khởi lên một ý niệm, đó là thô niệm, quá thô; Phật hỏi Bồ tát Di Lặc, trong một ý niệm này có bao nhiêu niệm nhỏ, ý niệm vi tế? Chân thật là khởi tâm động niệm, có mấy cái ý niệm? Có mấy cái hình? Có mấy cái thức? Hình là cái gì? Hình chính là vật chất, hiện tượng vật chất; thức chính là hiện tượng tinh thần. Bồ tát trả lời Thích Ca Mâu Ni Phật rằng, một cái khảy móng tay, thời gian của cái khảy móng tay rất ngắn, khi vừa khảy thì có 32 ức trăm ngàn niệm. Một trăm ngàn là mười vạn, đó là đơn vị, bao nhiêu cái mười vạn? 32 ức mười vạn, cũng bằng như hiện tại chúng ta gọi là 320 triệu. Bạn xem, chỉ một khẩy móng tay có 320 triệu ý niệm, chúng ta làm sao có thể biết được. Trong một khảy móng tay liền có 320 triệu ý niệm, hay nói cách khác, 320 triệu ý niệm chỉ trong một cái khảy, vậy khi chúng ta khởi lên một ý niệm, không chỉ một khảy móng tay. Một cái khảy tốc độ rất nhanh. Hiện tại thông thường chúng ta lấy thời gian của một giây làm đơn vị, một giây đồng hồ, nếu chúng ta khảy được nhanh, đại khái một giây khảy được bốn lần, lại nhân làm bốn, trong một giây có bao nhiêu ý niệm nhỏ? 1280 triệu. Tốc độ nhanh đến như vậy, Bồ tát Bát Địa biết được, sức định của Bồ tát Bát Địa sâu, trong thiền định sâu thẳm, cái ý niệm cực kỳ vi tế đó vừa động họ đều biết được. Cái ý niệm này là gì? Cái ý niệm này chính là khởi tâm động niệm mà Phật nói trong kinh, chính là căn bản vô minh mà trong Phật pháp thường nói. Trong Đại thừa giáo Phật thường nói “một niệm bất giác mà có vô minh”, chính là có một niệm này.

Bồ tát Di Lặc nói với chúng ta, ý niệm vi tế như vậy, “mỗi niệm thành hình”, mỗi một ý niệm đều có hiện tượng vật chất xuất hiện, “hình đều có thức”, trong mỗi hiện tượng vật chất đều có kiến văn giác tri. Kiến văn giác tri là thức, hiện tượng tinh thần. Hay nói cách khác, hiện tượng tinh thần cùng hiện tượng vật chất đồng thời xuất hiện. Hiện tượng tinh thần biến thành cái gì? Biến thành vũ trụ, hiện tượng vật chất biến thành vũ trụ. Hiện tượng tinh thần chính là chính mình, hiện tại chúng ta gọi là bao gồm tất cả động vật, trong tất cả động vật quan trọng nhất là chính mình, tất cả thứ khác là hoàn cảnh đời sống của chúng ta. Trong hoàn cảnh đời sống của chúng ta có hoàn cảnh nhân sự, đó là động vật, có hoàn cảnh vật chất, có hoàn cảnh hiện tượng tự nhiên, cội nguồn là như vậy. Nếu như biên kiến phá rồi, không còn có đối lập, những hiện tượng này đều không còn. Cho nên chúng ta chân thật tu hành phải tu từ chỗ nào? Trước phải biết vô ngã, cái thân không phải là ta, sau đó phải biết chúng ta cùng vũ trụ, với người với việc với vật đều là một thể không có đối lập. Người khác đối lập với ta, ta thì không đối lập với người, vì sao vậy? Họ mê, họ không biết, họ chấp trước cái thân là ta, chúng ta giác ngộ. Giác ngộ là gì? Sau khi giác ngộ thì cả thảy vũ trụ là ta, làm sao ta có thể đối lập với người, cho dù có bị tổn hại cũng không đối lập.

Tôi nghĩ có rất nhiều người có được kinh nghiệm như vầy, chính tôi cũng có trải qua rất nhiều lần, không cẩn thận răng cắn phải cái lưỡi, lưỡi bị cắn rách chảy máu, bạn thử nghĩ xem răng cùng lưỡi có đối lập không? Nó không hề đối lập, vì sao vậy? Là một thể. Người khác đối lập với ta, chẳng phải giống như là răng cắn phải đầu lưỡi hay sao? Họ có thể đối lập, chúng ta biết được chân tướng sự thật không có đối lập. Không có đối lập chính là hài hoà, cho nên phải biết vũ trụ là hài hoà. Hài hoà là tự nhiên, hoàn toàn tương ưng với tánh đức. Đối lập báo thù bất hoà là sai lầm, hoàn toàn trái ngược tự tánh đó là sai lầm, cho nên bởi vì tập nhân, do đó chư Phật Bồ tát đại thánh đại hiền ứng hoá đến thế gian này, đó là gì vậy? Chúng sanh có cảm thì cácNgài tự nhiên liền có ứng. Cái cảm ứng này đến phía sau chúng ta sẽ tỉ mỉ nói rõ. Các Ngài ứng hoá đến thế gian này để làm gì? Để dạy chúng ta. Chúng ta rất không may rơi vào trong sáu cõi, đoạ vào trong sáu cõi, chúng ta phải làm thế nào trải qua ngày tháng? Chúng ta ở trong sáu cõi mục tiêu cuối cùng là gì? Việc này đều phải nên biết, sau đó cái gọi là giá trị quan của nhân sanh, ý nghĩa của nhân sanh, đó mới là đúng đắn, không thể rơi vào tà ác. Giá trị của nhân sanh là gì? Nâng cao linh tánh của chính mình, dùng thiên văn chương này của đại sư Hiền Thủ mà nói, chính là Vọng Tận Hoàn Nguyên, hồi quy tự tánh. Cái giá trị quan này chính xác, một chút cũng không sai, đời đời kiếp kiếp nhớ lấy.

Khởi đầu học Phật tu hành khó, chỉ cần sau khi vượt qua cái khó khăn ban đầu, dần dần nâng lên trên cao, nó sẽ tăng lên theo cấp số nhân. Khó khăn nhất là mở đầu, mà mở đầu khó khăn nhất là đối với tự tánh mà Phật nói cho chúng ta, bản thể của vũ trụ vạn hữu. Cái nhận biết này quá khó, bạn làm sao có thể tin sâu không nghi đối với lời Phật nói, cái điểm này khó khăn hơn bất cứ thứ gì. Hiện tại người thông thường chúng ta tin vào khoa học, vì sao tin tưởng? Khoa học gia dùng rất nhiều máy móc để chứng minh. Chúng ta đối với lời Phật Bồ tát đã nói, chúng ta không tin tưởng. Kỳ thật Phật Bồ tát cũng giống như khoa học, các Ngài cũng là chứng minh, thế nhưng cái chứng minh đó của Ngài chỉ có các Ngài biết, chúng ta không biết, cho nên giáo học của Phật Bồ tát cũng rất khoa học, các Ngài dạy cho chúng ta phương pháp, bạn tự mình phải đi thân chứng, phương pháp gì vậy? Phương pháp thiền định. Cho nên tám vạn bốn ngàn pháp môn, vô lượng pháp môn trong Phật pháp, phải nên biết pháp là phương pháp, môn là lối đi, phương pháp lối đi này phải đạt đến mục đích gì? Thảy đều là đạt đến minh tâm kiến tánh. Minh tâm kiến tánh không phải là một phương pháp, vô lượng vô biên phương pháp đều có thể đạt đến, cho nên tám vạn bốn ngàn pháp môn chính là tám vạn bốn ngàn thiền định khác nhau, vô lượng pháp môn chính là vô lượng phương pháp tu thiền định, là cái ý như vậy. Bạn chính mình tu, sức định của bạn sâu cạn, sức định thấp thì đột phá một phần, sức định sâu thì đột phá bộ phận lớn, đến cứu cánh viên mãn thì hoàn toàn đột phá, bạn liền biết được chân tướng của cả thảy vũ trụ, liền hiểu rõ chân tướng, trên kinh Hoa Nghiêm gọi là chân tướng của vũ trụ. Trong quyển này nói Vọng Tận Hoàn Nguyên Quán là chân tướng vũ trụ. Thiên văn chương này là lượt nói, kinh Hoa Nghiêm là nói tỉ mỉ, kỳ thật tánh tướng lý sự nhân quả trong đó nói đều là viên mãn, không có kém khuyết, không có tăng giảm, thật là tuyệt diệu. Không những Phật pháp là bình đẳng kiến tánh, chúng ta lại tổng hợp bao gồm tất cả các tôn giáo, nếu như thật biết tu thì đều có thể đạt đến cảnh giới này, đều có thể siêu việt sáu cõi, đều có thể siêu việt mười pháp giới, đều có thể minh tâm kiến tánh, then chốt là bạn biết hay không.

Tôi tin tưởng ở thời kỳ đầu, mỗi một tôn giáo khi sáng lập, người sáng lập tôn giáo đều có công phu tương đối, chính là sức định, họ đều chứng được cảnh giới. Cái chứng được này cạn sâu khác nhau, có một số tôn giáo đích thực họ thấy được cõi trời thì họ rất vừa lòng rồi, trong Đại thừa giáo chúng ta gọi là được ít cho là đủ, họ xem thấy được nơi này rất là đẹp thì liền an trụ ở nơi đó, đó là sanh thiên. Trời có rất nhiều tầng, có dục giới thiên, có sắc giới thiên, có vô sắc giới thiên, đều không ra khỏi sáu cõi luân hồi. Người thông minh hơn một chút, người có sức định sâu hơn một chút, họ đột phá sáu cõi, là A La Hán. Trong hội Lăng Nghiêm, Phật nói cửu thứ đệ định, bạn thấy thế gian đến bát định, hướng lên trên một bậc là cửu đệ định, liền siêu việt vô sắc giới, tầng cao nhất là phi tưởng phi phi tưởng xứ, họ siêu việt. Siêu việt thì siêu việt sáu cõi, họ đi đến nơi nào vậy? Đến pháp giới bốn thánh, đi đến pháp giới thanh văn, đó mới chân thật gọi là chánh giác. Nhà Phật tu hành, mục tiêu cuối cùng dịch nguyên âm tiếng phạn là “A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề”, dịch thành ý nghĩa Trung Quốc là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. A La Hán đạt đến chánh giác, trong sáu cõi không có chánh giác, cho dù đến được tưởng phi phi tưởng xứ, Phật cũng không nói họ là chánh giác, chánh giác là A La Hán. A La Hán hướng lên trên là Bích Chi Phật. Bích Chi Phật lại hướng lên trên là Bồ tát. Bên trên Bồ tát là Phật, Phật của mười pháp giới, không phải là Phật thật, Lục Tức Phật của đại sư Thiên Thai gọi là Tương Tợ Tức Phật, rất giống Phật nhưng không phải là thật. Do nguyên nhân gì? Bởi vì tiêu chuẩn của Phật là dùng chân tâm, không còn dùng vọng tâm, Phật trong mười pháp giới vẫn là dùng A lại da, cũng chính là nói chưa thể chân thật chuyển bát thức thành bốn trí, cho nên đó là Phật của mười pháp giới. Nếu như chuyển thức thành trí, chuyển bát thức, bát thức không còn, biến thành bốn trí bồ đề, mười pháp giới liền không còn, họ đi đến nơi nào vậy? Họ đến cõi Thật Báo Trang Nghiêm của chư Phật Như Lai, vãng sanh đến thế giới Cực Lạc, cõi Thật Báo của A di đà Phật. Nếu như không phải vãng sanh đến thế giới Cực Lạc, khẳng định họ đến thế giới Hoa Tạng, cõi Thật Báo Trang Nghiêm của Tỳ Lô Giá Na Phật. Trên kinh Hoa Nghiêm nói Viên giáo, Hoa Nghiêm là Viên giáo, Bồ tát sơ trụ liền đến cảnh giới này, thập tín viên mãn thì ra khỏi mười pháp giới, liền quay lại pháp giới Nhất Chân, đó là cõi Tịnh Độ của chư Phật Như Lai, cho nên pháp giới bốn thánh là cõi Phương Tiện Hữu Dư của Phật Bồ tát, những nơi này là gì? Mười pháp giới, sáu cõi ba đường đều là tập nhân, tập nhân đã thành tựu, cho nên tập nhân quan hệ quá lớn, giáo dục chính là vì cái này, hưng khởi của giáo dục cũng là vì cái này. Vì sao phải giáo dục? Tập nhân.

Chúng ta thấy hiện tại thế giới này loạn, thật gọi là thế giới đại loạn. Sự việc này, năm xưa khi lão sư Lý vãng sanh, buổi chiều trước một ngày vãng sanh, Ngài nói với những đồng tu bên cạnh. Tôi không có ở đó, các đồng tu nói lại cho tôi nghe. Lão sư nói thế giới này loạn rồi, Phật Bồ tát thần tiên hạ phàm cũng không cứu được, các người chỉ còn một sanh lộ, chính là niệm Phật cầu sanh Tịnh Độ. Di ngôn sau cùng của lão sư Lý chính là một câu nói như vậy, bảo chúng ta chăm chỉ niệm Phật cầu sanh Tịnh Độ. Sáng sớm ngày hôm sau thì thầy đi. Những đồng tu chúng ta ghi nhớ câu di ngôn này của lão sư, chỉ có niệm Phật cầu sanh Tịnh Độ là phương pháp ổn định nhất, là phương pháp mau chóng nhất, phương pháp đáng tin nhất, chân thật bất hư.

Ngày hôm nay chúng ta học Hoa Nghiêm, tu Tịnh Độ vì sao học Hoa Nghiêm? Cư sĩ Bàng Tế Thanh nói rất hay, đây đều là đại đức của Tịnh tông. Chúng ta tin tưởng cư sĩ Bàng không phải là người phàm, bởi vì nghề nghiệp cả đời ông người phàm thông thường không làm được, thông tông thông giáo, hiển mật viên dung. Ông nói với chúng ta, kinh Vô Lượng Thọ chính là trung bổn của Hoa Nghiêm, là thật, A Di Đà Kinh là tiểu bổn của Hoa Nghiêm; hay nói cách khác kinh Hoa Nghiêm là đại bổn của kinh Vô Lượng Thọ, chính là nói rõ cho kinh Vô Lượng Thọ. Đây là do ông nêu ra. Khi chúng ta tỉ mỉ mà nghiên cứu ba bộ kinh này, chân thật chúng ta khẳng định lời nói của ông, lời nói của ông một chút cũng không sai. Kinh Hoa Nghiêm đến sau cùng, Bồ tát Phổ Hiền phát mười đại nguyện cầu sanh Cực Lạc, tổng kết của Hoa Nghiêm quy hướng về nơi đâu? Ở Kinh Vô Lượng Thọ ở thế giới Cực Lạc. Cho nên thiên lời tựa dài phía trước trong bổn hội tập là do cư sĩ Mai Quang Hy viết, viết rất hay! Mai lão cư sĩ là thầy của lão sư Lý chúng ta, lão cư sĩ Lý Bĩnh Nam là học trò của Mai Quang Hy, chúng ta phải gọi là tổ sư. Đời đời truyền nhau gọi là sư thừa, làm gì có sai lầm! Cho nên chúng ta học Hoa Nghiêm không hề rời Tịnh Độ, mà là càng ngày càng rõ ràng, càng ngày càng tường tận hơn đối với kinh Vô Lượng Thọ. Lão sư Lý lúc đó phát tâm, thầy cũng nói qua với tôi, thầy hy vọng đem kinh Hoa Nghiêm giảng viên mãn, sau cùng lại giảng qua một lần Kinh A Di Đà thì thầy vãng sanh. Nhưng lời nói này thầy chưa thực hiện được, kinh Hoa Nghiêm thầy vẫn chưa giảng đến một nữa thì vãng sanh.

Chỗ này, chúng ta những người làm học trò, ở bên cạnh xem thấy rất rõ ràng, thầy không nên đi, thế nhưng thầy lại đi, vì sao đi? Ngộ độc thực phẩm, hai lần trúng độc thực phẩm. Thầy là một Trung y rất giỏi, lần đầu trúng độc thực phẩm thầy dùng thuốc giải độc hoá giải, không hề gì, không bị thương tổn gì lớn. Trải qua nửa năm lại bị một lần nữa. Lão sư thực tế mà nói là quen rồi, muốn cho chúng ta một nhắc nhở thật lớn. Thầy là người sơn đông ưa thích ăn mì, đồng tu nấu bát mì cho thầy ăn, mì đó là mì sợi, ngoài chợ bán từng bó từng bó, từng bó từng bó mì sợi đó đều là để rất lâu, trong đó có thuốc chống móc, không có thuốc chống móc thì làm sao có thể để được lâu như vậy? Có thể đã quá hạn, cho nên nấu loại mì này mùi vị rất khác, chính thầy biết được, thế nhưng muốn những học trò này hoan hỉ nên ăn hết ngay trước mặt họ. Ăn xong trở về phòng liền uống thuốc giải. Lần thứ hai gặp phải sự việc như vậy thầy vẫn cứ thế mà làm, thế nhưng khi uống thuốc giải thì trễ rồi, cái độc này phát tác, lần này tổn thương rất lớn. Thầy bệnh cũng sắp gần ba tháng, thương tổn nguyên khí. Cho nên khi lão sư Ngài nhìn thấy tôi, một mực cảnh cáo tôi, đã nói qua mấy lần, không nên đến quán ăn thức ăn, thức ăn trong quán không sạch sẽ, cho nên đối với ăn uống phải đặc biệt chú ý cẩn trọng. Bởi vì thầy cũng là hiểu y học, thầy hiểu được làm thế nào giải độc, cho nên thầy dám, chúng ta không dám, chúng ta ngửi thấy mùi vị không phải thì không dám ăn, vì sao vậy? Chúng ta sợ trúng độc, thầy không sợ trúng độc, thiệt thòi của thầy chính ngay chỗ này. Cho nên thực tế là không nên đi, chúng ta vào lúc đó nhìn thầy, lão sư chí ít cũng có thể sống được 120 tuổi. Bạn thấy, 95 tuổi mà không cần người chăm sóc, chính mình có thể lo lắng cho chính mình, cho nên không nghĩ đến việc thầy gặp phải cái nhân duyên như vậy. Đây là giáo huấn rất lớn cho chúng ta, luôn dặn bảo ăn uống phải đặc biệt cẩn trọng.

Cho nên cái tập nhân này rất là quan trọng, chúng ta làm thế nào đem tập quán không tốt sửa đổi lại, dùng cái gì để đổi? Tiêu chuẩn gì vậy? Đệ Tử Quy là tiêu chuẩn, Cảm Ứng Thiên là tiêu chuẩn, Thập Thiện Nghiệp Đạo là tiêu chuẩn. Tôi thường nói ba cái gốc Nho Thích Đạo, chúng ta chân thật muốn học Phật, chân thật muốn ngay ở trong một đời này vãng sanh thế giới Tây Phương Cực Lạc, việc này quan trọng. Đem những thứ này thực tiễn, chính là đại đức xưa dạy cho chúng ta trì giới niệm Phật. Ngày nay chúng ta chỉ niệm Phật, không trì giới, có thể vãng sanh hay không? Không thể vãng sanh, vì sao vậy? Tập quán của chúng ta không tốt, tập khí không tốt, người thế giới Cực Lạc không nhận. Cho nên bạn phải xem Thế Tôn ở trong kinh A Di Đà giới thiệu cho chúng ta những lời này, thế giới Cực Lạc trên kinh nói rất rõ ràng: “đều là các bậc thượng thiện đến ở một nơi”. Bạn xem tiêu chuẩn của nó, thiện không phải cái thiện thông thường, mà là thượng thiện, thế nên ở thế giới Ta Bà này của chúng ta tu Thập Thiện Nghiệp Đạo, thượng phẩm mười thiện sanh thiên là trời dục giới, trung phẩm mười thiện thì được giàu sang ở nhân gian là nhân đạo, hạ phẩm mười thiện là tu mười thiện xen tạp ngạo mạn, đó là A Tu La; đây gọi là ba đường thiện. Cho nên chúng ta muốn trừ bỏ đường A Tu La, chí ít phải trung phẩm mười thiện, bạn mới vãng sanh thế giới Cực Lạc. Bổn kinh vừa mở ra là “Thiện nam tử, thiện nữ nhân”, cái thiện đó chính là cái tiêu chuẩn như vậy. Nếu bạn không phải là thiện nam tử, thiện tử nhân, ngày ngày niệm A Di Đà Phật, A Di Đà Phật hoan nghênh bạn đi nhưng đại chúng ở nơi đó cũng không đồng ý bạn, bởi vì bạn bất thiện sẽ làm cho xã hội của họ động loạn. Chúng ta vãng sanh thế giới Cực Lạc cũng giống như là di dân, điều kiện để di dân đó là điều kiện thứ nhất, rất quan trọng cần phải thông qua, chúng ta đích thực là bậc thượng thiện, phải tu thượng phẩm mười thiện, vậy niệm Phật vãng sanh thì bạn thật đã nắm chắc.

Mười thiện phải ghi nhớ: không sát sanh, không trộm cắp, không dâm dục, không vọng ngữ, không hai chiều, không thêu dệt, không ác khẩu, không tham, không sân, không si. Cái gì gọi là thượng phẩm? Ngay đến ý niệm cũng không có là thượng phẩm. Có ý niệm này, nhưng không có hành vi là trung phẩm. Trung phẩm là có thể vãng sanh thế giới Tây Phương Cực Lạc cõi Phàm Thánh Đồng Cư trung hạ phẩm. Thượng phẩm thì sao? Thượng phẩm là quyết định có thể sanh cõi phàm thánh đồng cư thượng tam phẩm. Xin nói với các vị, thượng tam phẩm phần nhiều là biết trước giờ chết, khi vãng sanh tướng lạ hi hữu. Việc này chúng ta có thể làm đến được. Ở ngay trong cuộc sống thường ngày phải luyện, gọi là luyện công phu. Luyện công phu gì? Không những không sát sanh, ngay đến ý niệm sát sanh cũng không có; không những không trộm cắp ngay đến ý niệm chiếm hữu tiện nghi của người cũng không có; không những không dâm dục, ý niệm dâm dục cũng không có; đây gọi là thượng phẩm. Không phải chúng ta không làm được, có thể làm đến được, cho nên nhất định phải nỗ lực chăm chỉ tu học, đó gọi là công phu chân thật. Sau đó niệm Phật không thể gián đoạn, không nhất định ở ngoài miệng, trong lòng phải có Phật, trên kinh nói với chúng ta “ức Phật niệm Phật”.Ức là tưởng Phật, tưởng giáo huấn ở trên kinh. Niệm Phật là trong lòng thật có Phật, bạn thấy chữ niệm là chữ kim và chữ tâm, tâm hiện tại, trong tâm thật có Phật, không chỉ ở trên miệng, trên miệng có Phật trong lòng lượng có Phật thì không ích gì. Người xưa nói “miệng niệm Di Đà tâm tán loạn, đau mồm rất họng chỉ uổng công”, cho nên quan trọng nhất là trong tâm phải có Phật. Chúng ta như vậy thì cái tập nhân này quá tốt rồi. Chúng ta phải bồi dưỡng cái nhân này, vạn nhất không nên rước lấy những phiền não tập khí xã hội trước mắt thì thật không tốt. Xã hội hiện tại người ta nói cái gì là giá trị? Tiền của là giá trị. Con người đến thế gian này để làm cái gì? Để kiếm tiền. Tiền có thể mang đi được không? Không thể mang đi. Đó là việc mà trong lúc giảng giải thường hay khuyến cáo đồng tu, chúng ta phải tu thứ mang đi được, chúng ta phải làm cái này, không mang đi được thì chúng ta không làm, chúng ta không cần. Bạn phải nên biết, tài sản không mang đi được, bạn hà tất phải lo thứ này. Danh lợi không mang đi được, danh là hư vọng, địa vị không mang đi được, thân bằng quyến thuộc của bạn cũng không mang đi được. Những thứ không mang đi được, bạn lo lắng quá mức thì sai rồi, cho nên phải lo những thứ mang đi được. Bạn thấy trên kinh Phật thường nói: “Mọi thứ không mang đi được chỉ có nghiệp theo mình”, bạn liền biết được, cái nghiệp đó có thể mang đi được. Nghiệp có thiện nghiệp, có ác nghiệp, có tịnh nghiệp, có nhiễm nghiệp, vậy chúng ta phải mang tịnh nghiệp, chúng ta phải mang thiện nghiệp. Tu thập thiện mang thiện nghiệp, tu tâm thanh tịnh mang tịnh nghiệp, đó là giá trị quan chân thật của chúng ta, chúng ta mới chân thật có thể được sanh Tịnh Độ, cho nên tập nhân quan trọng hơn bất cứ thứ gì.

Làm thế nào chúng ta được tâm thanh tịnh? Tôi có một phương pháp, phàm hễ là thứ ô nhiễm tâm của chúng ta thì thảy đều đem nó trừ bỏ đi. Cái thứ nhất là truyền hình. Tôi không xem truyền hình đã có hơn 40 năm, đó là ô nhiễm. Báo chí ô nhiễm, tạp chí ô nhiễm, phim ảnh ô nhiễm, hý kịch ô nhiễm, ngay đến xướng ca cũng ô nhiễm, tôi một mực cự tuyệt. Tôi không có quyền bảo bạn không diễn xuất ra, thế nhưng tôi có quyền không nghe không xem. Mỗi ngày nghe Phật hiệu xem Phật kinh, cả ngày đều không rời khỏi, 58 năm rồi, giảng kinh dạy học 51 năm, cho nên mới có thể giữ tâm thanh tịnh này. Người xưa nói “ba ngày không đọc sách thánh hiền thì thay đổi mặt mũi rồi”, nếu như khi chúng ta bỏ mất đi Phật pháp ba tháng, khẳng định bị tập khí bất lương của xã hội ô nhiễm, vậy có thể được sao? Cho nên có thể ở trong xã hội này vẫn có thể giữ gìn được, dựa vào cái gì? Dựa vào đọc kinh, dựa vào niệm Phật. Truyền hình phim ảnh, thỉnh thoảng xem qua một lần cũng đều không nên, bạn phải nên biết, vào lần đó chủng tử đã gieo vào trong A lại da thức của bạn, bạn phải dùng công phu như thế nào mới có thể nhổ sạch được? Phiền não nhiều hơn, cho nên phương pháp tốt nhất là căn bản không nên tiếp xúc. Hiện tại có không ít đồng tu phát tâm, muốn biên đạo một số phim ảnh phim truyền hình Phật giáo, có tốt không? Tốt! Tôi có xem hay không? Không xem! Tốt thì sao? Để cho người khác xem. Tuyên truyền Phật giáo là việc tốt, tôi cũng tán thành, thế nhưng tôi cũng sẽ không xem, cho nên việc này chính mình nhất định phải giữ lấy.

Cái thứ ba nói “Y Nhân”.

Có giải thích đơn giản, như lấy sáu căn, sáu cảnh để nương tựa mà sanh sáu thức. Sáu thức từ đâu mà có? Chánh nhân của sáu thức vẫn là duy tâm sở hiện, thế nhưng nếu nó không có y nhân, nó chỉ có ẩn, nó không hiện, cũng giống như Đại sư Huệ Năng đã nói “vốn tự đầy đủ”. Trong tự tánh vốn tự đầy đủ, nếu như không có sáu căn sáu cảnh, nó không thể sanh ra, thì nó không thể hiện ra. Ẩn hiện khác nhau. Nếu nó có sáu căn sáu cảnh làm duyên thì nó sanh ra, sáu thức liền khởi lên, đạo lý chính là như vậy. Thế nhưng sáu căn sáu thức là thuộc về hiện tượng vật chất, cũng chính là Bồ tát Di Lặc đã nói “niệm niệm thành hình”, sáu căn sáu thức đều là hình, “hình đều có thức”, sáu thức do như vậy mà sanh ra, sanh khởi sáu thức. Do đây có thể biết, hoàn cảnh chúng ta nương tựa ảnh hưởng đối với chúng ta rất lớn. Hiện tại hoàn cảnh của chúng ta ở cùng với hoàn cảnh mà người xưa ở là không như nhau. Xã hội của thời xưa, bởi vì phổ cập giáo dục thánh hiền, phổ cập đến bình dân.

Tuổi tác như tôi đây, khi tôi còn trẻ, đại khái những việc lúc ba tuổi tôi vẫn còn có thể ghi nhớ. Xã hội vào lúc đó, đó là trước thời kỳ kháng chiến, trong nông thôn chưa phổ cập giáo dục, trường học rất ít, cho nên người mù chữ rất nhiều, chính là người không biết chữ. Tuy là không nhận biết chữ, thế nhưng họ nhận qua giáo dục rất tốt, giáo dục luân lý, đạo đức, nhân quả, từ nhỏ trưởng bối giảng cho bạn nghe, làm cho bạn xem, thân giáo! Đó là Trung Quốc mấy ngàn năm đời đời truyền lại nhau, người già dạy bảo con cái, đặc biệt chú trọng con gái. Con gái tương lai làm vợ người, làm mẹ người, rất quan trọng! Cho nên Trung Quốc mấy ngàn năm bình an thịnh trị. Việc này có rất nhiều người nước ngoài mà tôi đã tiếp xúc, nghiên cứu lịch sử, đặc biệt là lịch sử Trung Quốc, họ rất là ngưỡng mộ. Bản đồ Trung Quốc lớn như vậy, chủng tộc lớn đến như vậy, mấy ngàn năm bình an thịnh trị, họ làm sao được vậy? Toàn thế giới không hề có. Tuy là thời xưa cũng có loạn thế, thế nhưng thời gian loạn thế tuyệt nhiên không dài, thông thường thay vua đổi chúa, năm năm động loạn thì liền hồi phục lại trật tự bình thường, nhanh đến như vậy là dựa vào cái gì? Dựa vào giáo dục, chính là dựa vào giáo dục luân lý đạo đức nhân quả, không nhất định phải biết chữ. Hiểu được luân lý, luân lý là quan hệ, quan hệ giữa người và người, quan hệ cha con, quan hệ vợ chồng, quan hệ quân thần (chính là hiện tại quan hệ của người lãnh đạo và người bị lãnh đạo), quan hệ anh em, quan hệ bạn bè, đó là đạo, cho nên đạo hình thành tự nhiên, không phải một người nào sáng tạo hay phát minh, chịu bó buộc. Phàm hễ thuận với tự nhiên hình thành gọi là đạo. Tuân thủ pháp tắc tự nhiên, hoà thuận cùng sống, đối đãi bình đẳng đó là đức; cho nên ngũ luân là đạo, ngũ thường là đức. Ngũ thường gọi là nhân lễ nghĩa trí tín, người không biết chữ họ hiểu, họ làm được. Mẹ tôi không biết chữ, chưa từng đi học, từ nhỏ mẹ tôi đã dạy chúng tôi những đạo lý này, bà học từ đâu vậy? Cha mẹ của bà dạy cho bà, trưởng bối của bà dạy cho bà, bà cũng dạy cho tôi như vậy, cho nên từ nhỏ đã tiếp nhận qua giáo huấn của cổ thánh tiên hiền.

Giáo dục nhân quả không thể nào xem thường, trong An Sĩ Toàn Thư có hai câu nói, Châu An Sĩ nói “người người tin nhân quả là cái đạo để trị thiên hạ vậy, người người không tin nhân quả là cái đạo thiên hạ đại loạn vậy”. Hai câu nói này thật hay, là lời thật! Nhân quả quan hệ loạn trị của xã hội này, bạn nói xem quan trọng cỡ nào! Cho nên Trung Quốc vào thời xưa, trường học tuy là không thể phổ biến, không phổ cập, không như hiện tại, thế nhưng giáo dục phổ cập dùng phương pháp gì vậy? Lấy dạy làm vui, người hiện tại chúng ta gọi là biểu diễn văn nghệ. Nội dung biểu diễn, trong đó gọi là xướng ca nghệ thuật, đọc sách, hý kịch, vũ điệu, thi ca, trong đó đều là nói luân lý, đạo đức, nhân quả. Hội miếu trong nông thôn, Phật Bồ tát thần tiên, những lễ tiết này đều có biểu diễn. Nội dung trong những biểu diễn này đều không ngoài trung hiếu tiết nghĩa, đều không ngoài làm thiện có quả thiện, làm ác có ác báo. Đó là nhận giáo dục, bố trí phần cứng. Người xưa thông minh, mỗi nhà đều có từ đường. Ngày trước là đại gia đình, không phải là tiểu gia đình, một thôn trang chính là người một nhà, không có phân chia. Khi tôi còn nhỏ, trong nhà tôi nghèo cùng khó khăn, nhờ vào người cô. Người cô gả cho Uyển gia. Uyển gia là đại gia tộc, anh em mười người không phân chia. Đó là trước kháng chiến, người trong đại gia đình nhân khẩu nhiều. Vào lúc đó Uyển gia cũng đã suy rồi, tuy là suy vẫn có hai ba trăm người. Đại gia đình thông thường 500 người là bình thường, hưng vương thì 700 800 người, đó là một nhà. Cho nên tề gia sau mới trị quốc, trị quốc thì sau bình thiên hạ. Hiện tại nói nhà không có người hiểu, bạn chưa hề xem thấy, cũng chưa hề nghe nói qua. Cho nên gia đình lớn đến như vậy, nếu như không có qui củ thì làm sao được chứ?

Những năm gần đây chúng ta đề xướng Đệ Tử Quy, Đệ Tử Quy là gì? Chính là trong đại gia đình từ trước cần phải tuân thủ qui củ này, tổng cộng có 113 điều, cùng đồng nhau học tập, mỗi một gia đình đều phải học. Thế nhưng mỗi một gia đình, ngoài bộ phận này ra, ngoài việc cần học ra, họ vẫn phải học tập, đó là gia đình của họ đề ra. Bạn xem trong gia phổ của họ có, bởi vì mỗi một gia tộc vẫn phải xem trọng các gia qui khác, truyền thống tổ tông của họ, còn có sự nghiệp của gia đình khác nhau, cho nên nó còn có những văn kiện cần thiết khác, đó là cùng nhau tuân thủ, nó có gia đạo, có gia qui, hoặc giả gọi là gia huấn, có gia học, có gia nghiệp, người người đều phải tuân thủ. Cho nên một gia đình từ già đến trẻ đều giữ những qui củ này, đều nói đạo nghĩa, hay nói cách khác, mỗi người đều là người tốt, cái xã hội này không có người gian tham, đều tuân thủ qui củ. Từ đường đại biểu luân lý đạo đức, Khổng miếu đại biểu giáo huấn của thánh hiền, miếu Thành Hoàng đại biểu giáo dục nhân quả. Ba cái thiết kế phần cứng này, mỗi một huyện thị đều có. Nó có công năng giáo hoá rất lớn, làm cho người cư trụ ở nơi đó, khởi tâm động niệm đều không có tà tư, vì sao vậy? Họ đã nhận qua giáo dục luân lý đạo đức, họ cho rằng làm sai là việc hổ thẹn. Không chỉ là cá nhân hổ thẹn, cả gia tộc này của chúng ta cũng hổ thẹn, xấu hổ tổ tông thì họ làm sao dám làm. Hiểu được giáo dục nhân quả, biết được làm thiện có quả thiện, làm ác có ác báo, không dám làm việc sai, cho nên xã hội thời trước không có nhiều cảnh sát như ngày nay. Trong các ngành nghề, thoải mái nhất, an vui nhất chính là làm quan, vì sao vậy? Không có việc gì làm, không có người phạm pháp, không có án kiện để làm, người người đều là người tốt, mọi việc đều là việc tốt, cho nên người làm quan rất thoải mái, thời gian nhàn rỗi của họ quá nhiều, du sơn ngoạn thuỷ, làm thi từ, viết văn chương để tiêu khiển. Không như hiện tại, hiện tại trong quan trường án kiện làm không hết, hội họp liên miên, thật khổ cực! Đó là nguyên nhân gì? Vào lúc đó áp dụng ba loại giáo dục này, toàn dân áp dụng giáo dục luân lý đạo đức nhân quả, người làm quan sẽ rảnh rỗi, sẽ thư thới. Người hiện tại xem thường ba loại giáo dục này, không có luân lý, người không biết mối quan hệ giữa người và người, ngay quan hệ cha con cũng không biết, cho nên trẻ nhỏ giết cha mẹ, việc này không còn là tin mới nữa. Ở Hoa Kỳ, trẻ nhỏ sáu tuổi cầm súng ngắn giết chết cha mẹ, giết thầy giáo, giết bạn học, giết anh em, còn có một loại cầm súng bắn loạn xạ. Trẻ nhỏ giết rất nhiều người, cảnh sát bắt lấy nó, hỏi nó vì sao muốn giết nhiều người như vậy? Vô duyên vô cớ cũng không có thù hận, vì sao lại giết? Trong lòng nó có oán hận, nó hận cái xã hội này, hận tất cả mọi người, bạn nói xem, sự việc này phiền phức cỡ nào! Như sự việc này chúng ta có thể tưởng tượng ra được, càng về sau loại án kiện này sẽ càng ngày càng nhiều, vì sao vậy? Bởi vì không giáo dục luân lý đạo đức nhân quả, tập nhân của họ tự nhiên liền sẽ sanh ra cái hiện tượng này, thật đáng sợ!

Nếu chúng ta muốn xã hội thịnh trị dài lâu, không có biện pháp khác, việc này là người Anh nói ra, tiến sĩ Thang An Tỉ của nước Anh, ông nói giải quyết vấn đề của thế kỷ 21 chỉ có học thuyết Khổng Mạnh của Trung Quốc và Phật pháp Đại thừa. Đây là người nước ngoài nói.

Học thuyết Khổng Mạnh cùng Phật pháp Đại thừa nói những gì? Chính là giáo dục luân lý đạo đức nhân quả. Trong Phật pháp đích thực là trong Đại thừa có triết học cao đẳng, khoa học cao đẳng, đó là kinh Hoa Nghiêm. Đây tất nhiên là số ít, không phải là số nhiều. Thế nhưng vào hiện tại, khoa học kỹ thuật thời đại này, có thể nói là tiến bộ tương đối, lớn mạnh vượt bậc, bộ kinh này ở vào trong giai đoạn ngày nay, chúng ta làm một số nghiên cứu thảo luận, đối với phần tử tri thức cao đẳng khẳng định có sự giúp đỡ. Trên thế giới này, người tiếp xúc cũng càng ngày càng nhiều, đó là hiện tượng tốt. Còn có một bộ phận người đem nó xem thành tôn giáo, đem nó xem thành mê tín, không chịu tiếp xúc với nó, người như vậy cũng rất nhiều. Chính chúng ta lúc còn trẻ cũng phạm qua cái lỗi lầm này, cho rằng nó là tôn giáo, cho rằng nó là mê tín, không muốn tiếp xúc.

Tôi nhận biết đối với Phật giáo là nhờ tiên sinh Phương Đông Mỹ giới thiệu cho tôi. Tôi học triết học với thầy, mới biết được Phật pháp không phải là mê tín, cũng không phải là tôn giáo, Phật pháp là giáo dục, là giáo dục cứu cánh viên mãn, bao gồm tất cả. Tôi học triết học với thầy Phương, cho nên thầy từ quan điểm của triết học để xem Phật kinh, Phật kinh là triết học cao đẳng, từ quan điểm triết học để nhìn Phật kinh là khoa học cao đẳng. Những vấn đề mà triết học và khoa học ngày nay không giải quyết được, thì trên kinh Hoa Nghiêm đều có đáp án. Việc này rất thù thắng! Cũng như chúng ta nói khởi nguồn của vũ trụ, sinh mạng từ đâu mà có, nói được thấu triệt hơn khoa học hiện tại nhiều. Khoa học nói đến vấn đề này, chúng ta vẫn còn đánh dấu hỏi, vẫn còn hoài nghi, còn Phật pháp nói thì một chút hoài nghi cũng không có. Đó là Phật ở trong thiền định nói, cảnh giới thân kiến đó chính là khoa học, không phải Ngài tuỳ tiện nói ra, không phải suy tính, không phải tưởng tượng, mà là thật đã nhìn thấy được.

Phía sau nói: “Duy liễu nhân chi sở liễu”.

Câu nói này rất quan trọng, bạn làm sao biết được? Trong kinh Niết Bàn của Phật pháp nói Tam Nhân Phật Tánh. Cái thứ nhất là “chánh nhân Phật tánh”. Đơn giản mà nói, cái gì gọi là chánh nhân Phật tánh? Trên kinh Phật nói “ly nhất thiết tà phi chi trung chánh chân như dã”. Trung là trung đạo, trung là không lệch không tà gọi là trung, gọi trung chánh. Chân như chính là tự tánh, chánh nhân Phật tánh chính là tự tánh. “Y chi thành tựu pháp thân chi quả đức cố danh chánh nhân Phật tánh”, bạn xem chỗ này có sanh nhân, có “sanh nhân chi sở sanh”. Bạn làm sao chứng được pháp thân? Là bởi vì bạn lìa tất cả tà quấy. Tà quấy là gì? “Tà”, xin nói với các vị, chính là phân biệt, chấp trước mà trên kinh Hoa Nghiêm nói, trong tự tánh không có phân biệt không chấp trước. “Phi” là gì? Phi là vọng tưởng, chính là khởi tâm động niệm. Chỉ cần bạn đem vọng tưởng, phân biệt, chấp trước buông bỏ, trung chánh chân như liền hiện tiền. Trung chánh chân như chính là chúng ta nói ngay đây, Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể liền hiện tiền, cho nên trong Đại thừa giáo nói rất hay, đơn giản dễ hiểu, thông thường chúng ta nói Phật pháp học cái gì? Chúng ta sở cầu là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, làm sao có thể có được? Bạn xem Phật dạy cho chúng ta rất hay, bạn có thể buông bỏ chấp trước, chấp trước là tà, chỉ cần buông bỏ chấp trước, bạn liền có được chánh giác, bạn liền siêu việt sáu cõi, bạn liền biết được sáu cõi từ do đâu mà có? Sáu cõi là từ chấp trước, chỉ cần bạn có chấp trước thì có sáu cõi. Cái gì là chấp trước? Bạn phải nhớ lấy: một niệm! Một niệm là thời gian bao lâu? Là 1280 triệu phần trăm của giây, chỉ thời gian ngắn như vậy, khi bạn khởi lên một niệm, tướng liền hiện ra chính là hiện tượng của sáu cõi, vậy bạn cũng ở ngay trong sáu cõi. Nếu như không còn chấp trước đối với tất cả thế xuất thế gian pháp, cái ý niệm này không còn, sáu cõi sẽ không còn, như một giấc mộng khi tỉnh rồi thì không còn. Khi không còn cảnh giới trong mộng vẫn có thể nghĩ ra, nhớ lại được, đó gọi là tập khí. Tập khí không còn là quan hệ lớn lắm, tập khí đến pháp giới bốn thánh thì đoạn tiếp. Tập khí đoạn rồi thì gọi là Bích Chi Phật. Trên vị thứ Bích Chi Phật, tập khí tuy là không còn, thế nhưng có phân biệt. Phân biệt cũng là tà, trong tự tánh không có phân biệt, đều gọi là tà niệm. Với tất cả pháp thế xuất thế gian không còn phân biệt nữa, Thanh văn, Duyên giác liền không còn, trong pháp giới bốn thánh còn lại là Phật Bồ tát, tiểu thừa không còn nữa, đại thừa liền xuất hiện. Bồ tát tuy là đoạn phân biệt, nhưng còn có tập khí phân biệt. Tập khí phân biệt không còn thì liền thành Phật, Đại sư Thiên Thai nói “tương tợ tức Phật”, vì sao vậy? Họ vẫn còn khởi tâm động niệm, chính là vẫn còn vọng tưởng. Vọng tưởng là quấy, ngay chỗ này nói quấy, lìa tất cả tà quấy, họ vẫn còn quấy. Vọng tưởng, tức khởi tâm động niệm không còn, trung chánh chân như hiện tiền. Trung chánh chân như chính là cõi Thật Báo Trang Nghiêm, chính là Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể mà chỗ này nói, vậy đều xuất hiện ra, thông thường chúng ta đã nói “minh tâm kiến tánh, kiến tánh thành Phật”, mười pháp giới không còn. Mười pháp giới không còn hiện ra chính là cõi Thật Báo Trang Nghiêm. Chúng sanh trong cõi Thật Báo Trang Nghiêm, thông thường chúng ta gọi là chư Phật Như Lai, hoặc giả là pháp thân đại sĩ, họ nhất định không có khởi tâm động niệm, đương nhiên càng không có phân biệt chấp trước, tập khí phân biệt chấp trước đều không còn, họ có cái gì? Họ có tập khí khởi tâm động niệm, cũng chính là nói khởi tâm động niệm chính là vô thỉ vô minh, họ có tập khí vô thỉ vô minh, tập khí chưa đoạn. Cái tập khí này không cách gì đoạn, bạn không thể đoạn nó, bạn vừa đoạn nó chẳng phải lại khởi tâm động niệm rồi hay sao? Không khởi tâm không động niệm thì dùng cái gì để đoạn nó? Để nó tự nhiên đoạn, để thời gian đào thải nó. Cần phải thời gian bao lâu? Trên kinh nói với chúng ta, đó là Phật nói, ba đại A tăng kỳ kiếp. Cho nên các vị phải nên biết, ba đại A tăng kỳ kiếp không phải nói tu hành thông thường, là nói sau khi minh tâm kiến tánh, chính là không khởi tâm không động niệm, là cần phải có thời gian dài như vậy để đem tập khí khởi tâm động niệm đoạn dứt. Việc này khó hiểu.

Cái gì gọi là tập khí? Thí dụ của người xưa rất hay, đại đức xưa dùng cái bình rượu để làm thí dụ, trong bình rượu đừng đầy rượu, đem rượu đổ sạch trơn, bên trong chà thật sạch, đích thực một tí cũng không còn, nhưng ngửi vào vẫn còn mùi, đó gọi là tập khí. Mùi này bạn có thể trừ sạch hay không? Không thể trừ sạch, vì sao vậy? Khi bạn tẩy rửa vẫn không thể tẩy được sạch, không cách gì tẩy hết, vậy phải làm sao? Mở nắp bình ra để nơi đó, để nửa năm một năm ngửi lại thì không còn, cho nên họ phải có thời gian tương đối dài thì tự nhiên liền sẽ không còn, đó gọi là trừ tập khí.

Cõi Thật Báo Trang Nghiêm của chư Phật từ do đâu mà có? Chính là tập khí, chỉ cần họ có tập khí thì có cõi Thật Báo xuất hiện, tập khí không còn thì cõi Thật Báo không còn, cho nên cõi Thật Báo cũng là giả. Trên kinh Kim Cang nói “phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng”, gồm thông tất cả, tuyệt nhiên không thể nói cõi Thật Báo của chư Phật là ngoại lệ, Phật không hề nói như vậy, cho nên cõi Thật Báo cũng không phải là thật, việc này cần phải biết. Đến khi tập khí đoạn tận rồi, cõi Thật Báo liền không còn, cho nên trong kinh đại thừa đích thực có câu nói như vầy: “Lưu hoặn nhuận sanh”, cũng chính là đến vị thứ của đẳng giác, cái tập khí này đã rất tan nhạt. Cái điểm tập khí tan nhạt này là có thể, họ để nó lưu lại, giữ lại để làm gì? Chính cõi Thật Báo nó tồn tại, nếu như không giữ lại thì cõi Thật Báo không thấy xuất hiện, khi không thấy thì Thường Tịch Quang xuất hiện. Bốn độ trong Tịnh Độ của chúng ta cao nhất là Thường Tịch Quang. Thường Tịch Quang chính là tự tánh, chính là Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể xuất hiện. Trong cõi này không có hiện tượng vật chất, không có hiện tượng tinh thần, phải nên biết trong cõi Thật Báo còn có hiện tượng vật chất và tinh thần. Bạn thấy chỗ này nói được rất rõ ràng, nói được rất tường tận, cho nên chúng ta hiểu rõ rồi, Pháp Giới Nhất Chân của chư Phật, cõi Thật Báo chúng ta thường gọi là Pháp Giới Nhất Chân, mười pháp giới Y Chánh trang nghiêm từ đâu mà có, rốt cuộc sự này thế nào, bạn thấy sanh nhân, tập nhân, y nhân của nó, việc này thảy đều nói cho bạn nghe rõ ràng, nói tường tận.

Hiểu rõ cái đạo lý này, từ trên lý mà nói phàm phu thành Phật cần phải bao nhiêu thời gian? Một niệm, chỉ cần bạn thật có thể vừa buông bỏ khởi tâm động niệm phân biệt chấp trước thì chúc mừng bạn, bạn liền thành Phật, trong khoảng một niệm! Có người đạt được hay không? Có, Thích Ca Mâu Ni Phật thị hiện việc này cho chúng ta xem, dưới cội Bồ Đề vừa buông bỏ liền thành Phật. Đại sư Huệ Năng ở Trung Quốc thị hiện cho chúng ta, trong phòng phương trượng Ngũ Tổ nửa đêm canh ba, hoà thượng Hoằng Nhẫn giảng đại ý kinh Kim Cang cho Ngài nghe; chúng ta biết được Đại sư Huệ Năng không biết chữ, tuyệt đối không có bổn kinh, quyển kinh Ngài không biết chữ, tổ sư giảng đại ý kinh Kim Cang cho Ngài, giảng đến ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm thì Ngài buông bỏ, chính là nói buông bỏ phân biệt chấp trước khởi tâm động niệm, Ngài liền thành Phật, nói ra cảnh giới kiến tánh của Ngài. Ngài kiến tánh, tánh như thế nào vậy? Tổ sư muốn khảo nghiệm, ông nói ra nghe thử, bạn thấy Ngài nói ra hai mươi chữ “nào ngờ tự tánh vốn tự thanh tịnh”, thanh tịnh viên minh thể cái thứ nhất là nói thanh tịnh, cái thứ hai “không sanh không diệt”, cái thứ ba “vốn sẵn đầu đủ”, cái thứ tư “vốn không dao động”, cái sau cùng “năng sanh vạn pháp”. Nhẫn hoà thượng vừa nghe, không cần nói nữa, cũng không nên nói ra, liền truyền y bát cho Ngài, bảo Ngài phải mau đi ngay. Vì sao phải đi mau? Sợ người khác đố kỵ không phục, muốn hại Ngài, bảo Ngài đi trốn. Ngài trốn trong đám thợ săn 15 năm, mọi người cũng quên đi việc này rồi, Ngài mới xuất hiện. Đây cũng là thị hiện cho chúng ta xem, đố kỵ chướng ngại thật là đáng sợ, không nên kháng lại, chỉ có thể né tránh, cũng là để thời gian lâu rồi mọi người quên hết, cũng là để cho tập khí đó dần dần không còn, Ngài mới xuất hiện.

Đó là gì? Đó gọi là đốn ngộ, đốn xả, buông bỏ là xả, đốn xả, Ngài bỗng chốc liền buông bỏ, người thượng thượng căn, người thương trung hạ căn đều không làm được, vậy phải làm sao? Phật có pháp phương tiện, bạn buông bỏ từ từ, trước buông bỏ chấp trước, sau đó buông bỏ phân biệt, sau cùng là buông bỏ khởi tâm động niệm, đó gọi là tiệm ngộ, tiệm tu, buông bỏ dần dần, cái cách này thì người thành tựu thì nhiều, cho nên đó là bí quyết khế nhập cảnh giới Phật pháp, chính là nhìn thấu buông bỏ.

Tôi gặp mặt đại sư Chương Gia, ngày đầu tiên tôi thỉnh giáo với Ngài vấn đề này. Tôi từ tiên sinh Phương Đông Mỷ biết được, Phật pháp thù thắng, Phật pháp quá tốt, tôi thỉnh giáo với đại sư Ngài, có bí quyết gì có thể làm cho chúng ta mau khế nhập vào được hay không? Tôi nêu ra vấn đề này, Ngài nhìn tôi nửa giờ không nói câu nào, tôi cũng nhìn vào Ngài, Ngài cũng nhìn vào tôi, tôi chờ Ngài trả lời. Ngài nhìn tôi, nhìn tôi cái gì? Tâm khí bao chao, tuổi trẻ mà, khi tâm khí bao chao thì có nói với họ thế nào họ cũng không thể tiếp nhận, cho nên tôi nhìn Ngài, Ngài nhìn tôi, chúng ta mới biết được đó là định, làm cho cả tâm tình của bạn phải được bình lặng lại, Ngài mới nói với bạn. Tôi chờ nửa giờ Ngài chỉ nói với tôi sáu chữ “nhìn được thấu, biết được xuống”. Buông bỏ cái gì? Buông bỏ vọng tưởng, phân biệt, chấp trước. Ngài không nói cho tôi, tôi cũng không có hỏi, bởi vì tôi nghe không hiểu, nhìn thấu buông bỏ, dường như nửa hiểu nửa ngờ. Tôi liền hỏi Ngài phải bắt đầu từ đâu? Ngài nói với tôi “bố thí”, tài bố thí, pháp bố thí, vô uý bố thí, Ngài dạy cho tôi như vậy. Việc này tôi hiểu. Ngài bảo tôi phải nỗ lực làm, đó thật là “phương tiện hữu đa môn, qui nguyên vô nhị lộ”.

“Chánh nhân Phật tánh” đã giới thiệu qua rồi. Chánh nhân Phật tánh là “ly nhất thiết tà phi chi trung chánh chân như dã”, hay nói cách khác, nó là nhân của pháp thân, cho nên tiếp theo ngài nói “y chi thành tựu pháp thân chi quả đức cố danh chánh nhân Phật tánh”. Vậy thì chứng được pháp thân chính là Phật quả, thông thường chúng ta gọi là thành Phật, thế nên ở trong kinh Hoa Nghiêm lúc nào thì chứng được pháp thân? Tôi nghĩ rất nhiều đồng tu đều đã từng nghe quá quen tai, nghe nhiều rồi đều biết, trong nhà Phật thường nói “phá một phẩm vô minh, chứng được một phần pháp thân”, vậy phá một phẩm vô minh là vào lúc nào vậy? Lúc được viên giáo sơ trụ thì cái phẩm vô minh này liền phá. Vậy vô minh có bao nhiêu phẩm? Chiếu theo kinh Hoa Nghiêm đã nói, 41 vị pháp thân đại sĩ phá một phẩm vô minh, chứng được một phần pháp thân, phá hai phẩm vô minh, chứng được hai phần pháp thân, kỳ thật hàm nghĩa chân thật trong đó chúng ta cần phải hiểu được.

Vô minh là gì? Hiện tại chúng ta đã học nhiều năm đến như vậy, cũng luôn xem có ấn tượng cụ thể. Vô minh là khởi tâm động niệm, không khởi tâm không động niệm thì vô minh không còn. Không khởi tâm không động niệm, cái này gọi là phá căn bản vô minh chứng pháp thân, đây gọi là chánh nhân Phật tánh. Phía sau 40 phẩm vô minh rốt cuộc là có hay không có? Nếu như nói là có, chúng ta có thể thể hội được, khởi tâm động niệm đều không còn thì còn có vô minh gì nữa? Khởi tâm động niệm không còn nữa thì họ vào được pháp giới bình đẳng, không có cao thấp, cho nên vấn đề này làm cho người mới học chúng ta luôn là có sự hoài nghi, vô minh làm sao phải đoạn từng phẩm từng phẩm? Làm gì có nhiều phẩm vậy? Phân biệt chấp trước từng phẩm từng phẩm mà đoạn, khởi tâm động niệm vừa đoạn chẳng phải là tất cả đều đoạn rồi hay sao? Vì sao còn có thể đoạn chứ? Đại sư Thanh Lương ở trong kinh Hoa Nghiêm nói với chúng ta, 41 phẩm này là nói vô minh tập khí, chúng ta liền hiểu rõ, vô minh tuy là đoạn rồi, tập khí chưa đoạn, tập khí sâu mỏng không đồng nhau, cho nên Phật nói 41 phẩm cấp.

Tập khí không dễ hiểu, cái gì gọi là tập khí? Đại đức xưa dùng bình rượu, bình rượu đựng rượu, rượu thì thí dụ cho vô minh, khi rượu đỗ hết rồi, bình rượu chà sạch trơn, đích thực là một giọt rượu cũng không còn, thế nhưng ngửi vào trong cái bình đó thì vẫn còn mùi vị của rượu. Đem cái này thí dụ là tập khí, vậy thì chúng ta liền hiểu rõ, vô minh đoạn rồi thì liền thành Phật, minh tâm kiến tánh, kiến tánh thành Phật. Bồ tát sơ trụ thật đã thành Phật, vô thỉ vô minh họ đã đoạn rồi, thế nhưng có tập khí. Tập khí không cách gì đoạn, nếu như có biện pháp, các vị nghĩ xem, vậy thì lại khởi tâm động niệm rồi. Khởi tâm động niệm thì vô minh hiện tiền. Vô minh đoạn dứt rồi, vậy làm sao có thể tái hiện tiền? Tái hiện tiền chẳng phải lại đọa lạc rồi sao? Có khởi tâm động niệm liền rơi vào trong mười pháp giới, không khởi tâm không động niệm thì không còn mười pháp giới. Mười pháp giới không còn hiện ra là cảnh giới gì? Trong kinh đại thừa nói với chúng ta là cõi Thật Báo Trang Nghiêm của chư Phật Như Lai, chúng ta gọi là bốn độ. Từ bên trên mà nói, thứ nhất là cõi Thường Tịch Quang, thứ hai là cõi Thật Báo Trang Nghiêm, thứ ba là cõi Phương Tiện Hữu Dư, thứ tư là cõi Phàm Thánh Đồng Cư.

Hiện tại chúng ta rất rõ ràng, Thường Tịch Quang Tịnh Độ chính là Phật tánh, chính là pháp tánh. Trên bộ kinh này của chúng ta ở cái đoạn này nói “Tự Tánh Thanh Tịnh Viên Minh Thể”, đó là Thường Tịch Quang. Có tập khí của khởi tâm động niệm, Thường Tịch Quang liền biến thành cõi Thật Báo Trang Nghiêm. Trong cõi Thật Báo Trang Nghiêm có hiện tượng vật chất, có hiện tượng tinh thần, thế nhưng trong Thường Tịch Quang không có, việc này các vị phải nên biết. Trong Thường Tịch Quang không có hiện tượng vật chất, cũng không có hiện tượng tinh thần, một mảng quang minh cho nên gọi là Đại Quang Minh Tạng. Phía trước của câu này nói “phi sanh nhân chi sở sanh”, tất cả vạn pháp đều có sanh nhân, chỉ riêng Thường Tịch Quang không có sanh nhân, chính là tự tánh không có sanh nhân, không có khởi nguồn. Có khởi nguồn thì có chỗ cùng, cho nên nó đích thực là bất sanh bất diệt. Thích Ca Mâu Ni Phật minh tâm kiến tánh liền đem việc này nói với chúng ta.

Ở Trung Quốc, đại sư Huệ Năng, tổ thứ sáu, ngài buông bỏ khởi tâm động niệm phân biệt chấp trước, ngài cũng kiến tánh, ngài vào được cảnh giới cùng với cảnh giới Thích Ca Mâu Ni Phật ở dưới cội Bồ đề đại triệt đại ngộ là như nhau, một chút khác biệt cũng không có. Đại sư Huệ Năng báo cáo với Ngũ Tổ, đã nói ra năm câu hai mươi chữ, đích thực cũng đem sự việc này nói được tường tận. Câu thứ nhất ngài nói “nào ngờ tự tánh vốn tự thanh tịnh”. Bạn xem, Thanh Tịnh Viên Minh Thể, câu thứ nhất chính là thanh tịnh. Câu thứ hai liền nói “vốn không sanh diệt”, tự tánh không có sanh diệt. Không có sanh diệt thì không có sanh nhân, có sanh nhân nó đương nhiên liền có sanh diệt, nó không có sanh diệt, cho nên các vị phải nên biết, chỉ riêng tự tánh không sanh không diệt, cho nên nó không phải là “sanh nhân chi sở sanh”, thế nhưng nó có thể “liễu nhân chi sở liễu”.

Liễu nhân là trí tuệ. Nếu như sau khi thảy đều buông bỏ, trí tuệ trong tự tánh hiện tiền. Cái trí tuệ này có thể hiểu rõ đối với tự tánh của họ, đó chính là pháp thân, pháp thân chân thật. Trong cõi Thật Báo Trang Nghiêm có thể nói cũng có pháp thân. Không chỉ cõi Thật Báo, mà cõi Phương Tiện Hữu Dư chính là pháp giới bốn thánh, cõi Phàm Thánh Đồng Cư chính là sáu cõi luân hồi, có pháp thân hay không? Có! Bao gồm tất cả hiện tượng đều là pháp thân, chỉ là chúng ta mê mà không giác, vì sao vậy? Hiện tượng vật chất không thể lìa khỏi tự tánh, cho nên đại đức xưa đem tự tánh thí dụ là vàng, đem hiện tượng thí dụ món đồ bằng vàng. Cho nên cõi Thật Báo Trang Nghiêm là tự tánh biến hiện, cõi Phương Tiện Hữu Dư cũng là tự tánh biến hiện, cõi Phàm Thánh Đồng Cư vẫn là tự tánh biến hiện, không hề lìa khỏi tự tánh. Món đồ không lìa khỏi vàng, vàng không lìa khỏi món đồ, món đồ chính là vàng, vàng chính là món đồ, vĩnh viễn không phân khai. Cho nên người kiến tánh ở đâu vậy? “Tuỳ chọn một pháp, không pháp nào không phải”. Nói một ngón tay cũng là nó, nó vì sao mà không phải chứ? Không có thứ nào không phải. Vậy vàng mà chúng ta nói ở đâu vậy? Tuỳ tiện chọn ra món đồ bằng vàng, lấy một loại làm bằng vàng, có phải là vàng không? Đúng vậy! Lấy một chiếc nhẫn có phải là vàng không? Đúng nó. Lấy một sợi dây chuyền có phải là vàng không? Là nó. Lắc dây chuyền, chiếc nhẫn là đồ bằng vàng, thể của nó là vàng ròng, vĩnh viễn không thể rời khỏi, cho nên mười pháp giới y chánh trang nghiêm thảy đều là tướng của tự tánh hiện ra. Tự tánh không có tướng, nó hay hiện tướng, đó là câu thứ ba đại sư Huệ Năng đã nói “nào ngờ tự tánh vốn tự đầy đủ”. Cái đầy đủ này chính là Phật ở trên kinh Hoa Nghiêm đã nói “tất cả chúng sanh đều có đức tướng trí tuệ Như Lai”, vậy thì liền đem tất cả đầy đủ thảy đều bao gồm trong đó.

Cái thứ nhất là trí tuệ, trí tuệ chính là liễu nhân. Họ có thể tường tận, có thể nhìn thấu, có thể chiếu kiến, họ có tự tánh, họ có đức năng, họ có tướng hảo. Đức năng là nói năng hiện năng biến, đó là đại đức đại năng. Tướng hảo là sở hiện sở biến, cũng bao gồm mười pháp giới Y Chánh Trang Nghiêm. Cõi Thật Báo Trang Nghiêm của chư Phật Như Lai phải nên biết đó là tự tánh chúng ta biến hiện ra, cái thân thể này của chúng ta cũng là tự tánh biến hiện ra. Vì sao trí tuệ đức năng của chúng ta dường như là quá kém, dường như không có, đó là do nguyên nhân gì? Thế Tôn rất từ bi, cũng đem cái hiện tượng này nói ra “chỉ vì vọng tưởng, chấp trước mà không được chứng đắc”. Đây là đối với phàm phu sáu cõi của chúng ta mà nói. Bạn xem, chúng ta có vọng tưởng (vọng tưởng là khởi tâm động niệm), chúng ta có phân biệt, chúng ta có chấp trước, ba loại phiền não này thảy đều đầy đủ thì hiện ra cái hiện tượng gì? Hiện sáu cõi luân hồi. Trong sáu cõi luân hồi có thiện có ác. Tâm của chúng ta thiện, lời nói thiện, việc làm thiện, biến hiện ra chính là ba đường thiện. Nếu như ba thứ này của chúng ta không thiện, tư tưởng không thiện, lời nói không thiện, hành vi không thiện, biến hiện ra hiện tượng chính là ba đường ác, cho nên trong sáu đường có thiện ác.