Phật Tổ Tam Kinh

“bán”(một nửa).

Bởi vậy, xét ra một đời đức Như Lai ở thế gian đều không trái với hai pháp môn quyền và thực. Rốt ráo lại chưa từng có hai trí. Lại nữa, điều thiết yếu của nhân duyên việc lớn không lìa hai chữ “bán mãn”. Từ trước đến sau duy chỉ một tâm, ngoài chữ thực không có chữ quyền, bên cạnh chữ bán không có chữ mãn vậy.

NGUYÊN V ĂN

龍花道後 清辨禱觀音願留身見彌勒。菩薩教願生兜率。辨云。未是徧知。直待 龍花道後。方乃問津。

佛遺教經 （終） 前四十二章經。中遺教經。後潙山警策。別各準次。合為一帙。號佛

祖三經。 成泰十八年。丙午夏。知止。苾芻源藴標誌。

PHIÊN ÂM

Long Hoa đạo hậu Thanh Biện đảo Quán Âm nguyện lưu thân kiến Di Lặc, Bồ tát giáo nguyện sinh Đâu Suất. Biện vân: Vị thị biến tri, trực đãi Long Hoa đạo hậu phương nãi vấn tân.

Phật Di Giáo Kinh (chung)

Tiền Tứ Thập Nhị Chương Kinh; trung Di Giáo Kinh, hậu Quy Sơn Cảnh Sách. Biệt các chuẩn thứ hợp vi nhất trật; hiệu Phật Tổ Tam Kinh, Thành Thái thập bát niên, Bính Ngọ hạ, Tri chỉ, Bật sô

Nguyên Uẩn tiêu chí.

VIỆT DỊCH

Long Hoa đạo hậu Ngài Thanh Biện cầu đảo Đức Quán Âm nguyện lưu thân lại để thấy Đức Di Lặc. Quán Âm dạy: Nguyện sinh lên cõi trời Đâu Suất. Ngài Thanh Biện nói: Chưa phải biết hết, cứ đợi đến cuối đời Long Hoa mới hỏi thăm tới.

Phật Di Giáo Kinh (hết)

Trước hết Kinh Bốn Mươi Hai Chương; giữa là Kinh Di Giáo, sau mới đến lời nhắc nhở của Tổ Quy Sơn. Riêng biệt từng phần hợp theo thứ tự, hiệu là Phật Tổ Tam Kinh. Vua Thành Thái năm thứ mười tám, mùa hạ năm Bính Ngọ 1906, Tri chỉ, Tỷ khiêu Nguyên Uẩn kính cẩn ghi.

Ghi chú:

+ Phiên âm: Theo bản gốc tại Tổ đình Viên Minh.

+ Việt dịch: Cư sĩ Phúc Tế ghi theo lời giảng của Hòa thượng Thích Phổ Tuệ tại Thảo am Quang Lãng, Phú Xuyên, Hà Tây -

1997.

TÙNG LÂM PHÁP YẾU 1. Tùng lâm lấy thanh nhàn làm hưng thịnh.

2. Tu hành lấy niệm Phật là ổn đáng.

3. Tinh tiến lấy giữ giới là thứ nhất.

4. Tật bệnh lấy bớt ăn là thang thuốc.

5. Trên phiền não nhẫn nhục là bồ đề.

6. Trái phải không biện bạch là giải thoát. 7. Giữ chúng bậc lão thành là chân tình. 8. Làm việc lấy hết lòng là có công. 9. Lời nói lấy ngắn gọn và dứt khoát. 10.Lớn nhỏ lấy từ hòa để tiến đức.

11.Học hỏi lấy cần tập là cửa vào.

12.Nhân quả lấy rõ ràng là không lỗi.

13.Già chết lấy vô thường để nhắc nhở.

14.Việc Phật lấy tinh nghiêm là thiết thật. 15.Đãi khách lấy chí thành là cúng dàng.

16.Sơn môn bậc kỳ cựu là trang nghiêm. 17.Công việc lấy dự bị là không mệt.

18. Cư xử với chúng nhún nhường là có lý.

19.Qua hiểm nguy không rối loạn là sức định.

20.Cứu giúp lấy từ bi là cội gốc.

Hòa thượng Thích Phổ Tuệ soạn dịch

Phần ba

Quy Sơn Cảnh Sách

Quy Sơn Đại Viên Thiền sư trứ tác Chú thích : Sa môn Thủ Toại Việt dịch : Kế đăng Sa môn Thích Phổ Tuệ

NGUYÊN V ĂN

溈山警策 溈山大圓禪師著 鄖郊鳯山蘭若嗣祖沙門守遂註。 師諱靈祐。初參百丈大智禪師。侍立夜深。丈云撥爐中火看。師撥云 爐中無火。丈自起深撥乃得一星火。夾起云。你道無。這箇是什麼。 師因此悟入。丈令司馬頭陀選得溈山堪建道場。因謂眾曰。若有人道 得一轉語便去住溈山。乃指淨瓶問云。若喚作淨瓶則觸。若不喚作淨 瓶則背。時華林為首座。云不可喚作木��。丈不肯。時師為典座。丈

乃問師。師踢倒淨瓶。丈云首座輸却山子了也。 師居溈山。建溈仰一宗。道傳天下。乃作警䇿。警其未悟。䇿其未進 者也。

PHIÊN ÂM

Ả QUY SƠN CẢNH SÁCH

Quy Sơn Đại Viên Thiền sư trứ

Vân Giao, Phượng Sơn, Lan Nhã, tự tổ Sa môn Thủ Toại chú.

(Sư húy Linh Hựu, sơ tham Bách Trượng Đại Trí Thiền sư. Thị lập dạ thâm, Trượng vân: “Bát lô trung hỏa khán” , sư bát vân:

“Lô trung vô hỏa”. Trượng tự khởi thâm bát, nãi đắc nhất tinh hỏa, giáp khởi vân: “Nễ đạo vô, giá cá thị thậm mạ?” Sư nhân thử ngộ nhập. Trượng linh Tư Mã Đầu Đà, tuyển đắc Quy Sơn, kham kiến đạo tràng, nhân vị chúng viết: “Nhược hữu nhân, đạo đắc nhất chuyển ngữ, tiện khứ trụ Quy Sơn”, nãi chỉ tịnh bình vấn vân: “Nhược hoán tác tịnh bình, tắc xúc, nhược bất hoán tác tịnh bình, tắc bội”. Thời Hoa Lâm vi thủ tọa vân: “Bất khả hoán tác mộc đột”. Trượng bất khẳng. Thời sư vi điển tọa, Trượng nãi vấn sư. Sư thích đảo tịnh bình, Trượng vân: “Thủ tọa thâu khước sơn tử liễu dã”.

Sư cư Quy Sơn, kiến Quy Ngưỡng nhất tông. Đạo truyền thiên hạ, nãi tác cảnh sách, cảnh kỳ vị ngộ, sách kỳ vị tiến giả dã).

VIỆT DỊCH

BÀI CẢNH SÁCH CỦA TỔ QUY SƠN

Thiền sư Đại Viên ở núi Quy trứ tác Quận Vân Giao, núi Phượng, chốn Lan Nhã, bậc Sa môn nối ngôi tổ là ngài Thủ Toại chú thích.

(Tên húy của tổ là Linh Hựu. Lần đầu tham học Thiền sư Đại Trí Bách Trượng. Đêm khuya đứng hầu, Tổ Bách Trượng bảo: “Gạt lửa trong lò xem”, Linh Hựu gạt tro rồi nói: “Trong lò không lửa”, Tổ Bách Trượng tự đứng dậy, gạt sâu xuống, được một đốm lửa, ợ g ự g ậy gạ g ợ ộ gắp giơ lên nói: “Ông bảo không, cái này là cái gì?” . Nhân đó Tổ Linh Hựu hiểu được. Tổ Bách Trượng khiến ông Tư Mã Đầu Đà chọn được núi Quy, thấy có thể dựng được đạo tràng, mới bảo chúng rằng: “Nếu có ai nói được một chuyển ngữ thì đến núi Quy ở” rồi chỉ vào một cái bình hỏi: “Nếu gọi nó là tịnh bình thời xúc chạm, nếu không gọi nó là tịnh bình thời trái”. Khi ấy ngài Hoa Lâm làm thủ tọa nói: “Không được thì gọi là cục gỗ” . Tổ Bách Trượng không nghe. Lúc ấy thầy Linh Hựu làm điển tọa. Tổ Bách Trượng liền hỏi Linh Hựu. Linh Hựu đạp đổ tịnh bình. Tổ Bách Trượng nói: “Thủ tọa bị thua ngài sơn tử kia rồi”.

Tổ Linh Hựu ở núi Quy dựng ra một tông Quy Ngưỡng. Đạo Ngài truyền khắp thiên hạ, mới làm ra bài cảnh sách, răn nhắc kẻ chưa ngộ, sách tiến kẻ chưa tiến vậy).

NGUYÊN V ĂN

夫業繫受身。未免形累。 身為苦本。故先標之。令悟妄本。方可進道。此業繫兩字從最初一念

不覺心動。謂之業相。次為轉相。後為現相。乃三細相也。 由現相而生境界相。相續相。執取相。計名字相。造業相。業繫苦

相。為六麤相。 前五猶可對治。此末後苦相繫縛眾生不可對治。此身既由三細六麤無

明種習而成。豈免形質負累。 稟父母之遺體。假眾緣而共成。由稟識妄想。故於父母赤白中受身。 假乳哺洗濯飲食衣服眾緣得存。佛云。觀身不淨。觀受是苦也。雖乃 四大扶持。常相違背。內四大地水火風。其性各異。

Ê Â

PHIÊN ÂM

Phù nghiệp hệ thụ thân, vị miễn hình lụy!

(Thân cư khổ bản, cố tiên tiêu chi, linh ngộ vong bản, phương khả tiến đạo. Thử nghiệp hệ lưỡng tự, tòng tối sơ, nhất niệm bất giác tâm động, vị chi nghiệp tướng. Thứ, vi chuyển tướng, hậu, vi hiện tướng, nãi tam tế tướng dã.

Do hiện tướng, nhi sinh cảnh giới tướng, tương tục tướng, chấp thủ tướng, kế danh tự tướng, tạo nghiệp tướng, nghiệp hệ khổ tướng, vi lục thô tướng.

Tiền ngũ, do khả đối trị. Thử mạt hậu khổ tướng, hệ phược chúng sinh bất khả đối trị. Thử thân, ký do tam tế lục thô, vô minh chủng tập nhi thành, khởi miễn hình chất phụ lụy).

Bẩm phụ mẫu chi di thể, giả chúng duyên nhi cộng thành (do bẩm thức vọng tưởng, cố ư phụ mẫu xích bạch trung thụ thân. Giả nhũ bộ, tẩy trạc, ẩm thực, y phục, chúng duyên đắc tồn. Phật vân: “Quán thân bất tịnh, quán thụ thị khổ” dã). Tuy nãi, tứ đại phù trì, thường tương vi bội (nội tứ đại: địa, thủy, hỏa, phong, kỳ tính các dị).

VIỆT DỊCH

Ôi nghiệp trói buộc chịu thân người, chưa khỏi cái lụy hình hài!

(Thân là gốc khổ, vì vậy nêu ra trước, khiến cho hiểu gốc mê mới có thể tiến đạo. Hai chữ nghiệp hệ (nghiệp trói buộc) này, từ ban đầu do một thoáng không hiểu nên động tâm gọi là nghiệp tướng, thứ hai gọi là tướng chuyển, sau nữa là hiện tướng.

Do hiện tướng mà có các cảnh giới tướng, tướng nối tiếp, tướng chấp giữ lấy, tướng kế chấp tên chữ, tướng gây nghiệp, tướng khổ vì nghiệp trói buộc, là sáu tướng thô.

Năm tướng trước còn có thể đối trị. Tướng khổ cuối cùng này trói buộc chúng sinh không thể sửa đổi được. Đã mang thân này, đều do tam tế lục thô, hạt giống vô minh tích tập mà thành, há tránh khỏi cái nợ lụy hình chất).

Hình thể bẩm sinh do cha mẹ để lại, giả hợp đủ duyên mà thành (bởi bẩm sinh thức vọng tưởng cho nên thụ thân vào trong tinh cha huyết mẹ, nhờ bú mớm, tắm giặt, ăn uống, quần áo, đủ duyên được sống. Phật dạy: “Xét thân bất tịnh, xét thụ là khổ vậy”). Tuy rằng bốn đại giúp đỡ, gìn giữ nhưng thường chống trái nhau (trong bốn đại đất, nước, gió, lửa mỗi tính mỗi khác).

NGUYÊN V ĂN

無常老病。不與人期。四大五蘊念念生滅。朝存夕亡。剎那異世。剎

那是極促之時分。譬如春霜曉露。倐忽即無。無常之相須臾變滅。岸 樹井藤。豈能長久。危脆不久。亦復如是。念念迅速。一剎那間。如 四大力士同時各發一箭射於四方。又有一人同時收得此四箭。時名一

剎那。轉息即是來生。何乃晏然空過。 自章初至此。通敘在家出家妄身妄世。無常迅速過患如此。警策令

悟。不可空度光陰。自此以下唯敘出家者因由。各令思察。

PHIÊN ÂM

Vô thường lão bệnh, bất dữ nhân kỳ (tứ đại, ngũ uẩn, niệm niệm sinh diệt), triêu tồn tịch vong, sát na dị thế (sát na, thị cực xúc chi thời phận), thí như xuân sương hiểu lộ, thúc hốt tức vô (vô thường chi tướng, tu du biến diệt), ngạn thụ tỉnh đằng, khởi năng trường cửu (nguy thúy bất cửu, diệc phục như thị), niệm niệm tấn tốc, nhất sát na gian (như tứ đại lực sĩ, đồng thời các phát nhất tiễn xạ ư tứ phương, hựu hữu nhất nhân, đồng thời thu đắc, thử tứ tiễn thời, danh nhất sát na). Chuyển tức, tức thị lai sinh, hà nãi, yến nhiên không quá?

(Tự chương sơ chí thử, thông tự tại gia xuất gia. Vọng thân vọng thế, vô thường tấn tốc, quá hoạn như thử. Cảnh sách linh ngộ, bất khả không độ quang âm. Tự thử dĩ hạ, duy tự xuất gia giả nhân do, các linh tư sát).

VIỆT DỊCH

Già bệnh chẳng thường không hẹn với ai (bốn đại, năm uẩn luôn luôn sinh diệt), sáng còn chiều mất, giây phút thành người khác (sát na là thời gian cực ngắn), ví như sương mùa xuân, tiết sớm ngày, bỗng chốc là không (cái tướng vô thường giây lát biến mất). Cây lớn sát bờ sông, dây leo trên miệng giếng, sao được bền lâu (nguy hiểm không lâu cũng lại như thế). Thoáng thoáng nhanh chóng trong một phút giây (như bốn lực sĩ lớn cùng một lúc mỗi người bắn một mũi tên ra bốn phương, lại có một người, ngay lúc đó, thu được bốn mũi tên ấy gọi là một sát na). Chuyển hơi thở, liền sang đời khác, sao cứ vui vẻ điềm nhiên bỏ qua?

(Từ đầu chương đến đây, nói thông cả tại gia, xuất gia: thân mê vọng, đời mê vọng, vô thường nhanh chóng, nỗi lo như thế.

Cảnh sách (nhắc nhở) cho biết không thể bỏ phí thời gian.

Từ đây trở xuống, chỉ giãi bày cho các bậc xuất gia, nên suy xét nguyên nhân).

NGUYÊN V ĂN

父母不供甘旨。六親固以棄離。親緣皆棄乃反常合道。不能安國治 邦。辭父母割親緣。又不能竭節奉公致君澤民。當為何事。

家業頓捐繼嗣。絕嗣為不孝。出家弘道。真大孝也。緬離鄉黨。剃髮 稟師。頓捨世緣。斷其情愛。稟師剃髮。行古佛之大道。同古佛之相 儀。內勤尅念之功。外弘不諍之德。履踐出家之功德。要須內外相 符。逈脫塵世。冀期出離。志在出離塵世。方合出家深旨。

PHIÊN ÂM

Phụ mẫu bất cung cam chỉ, lục thân cố dĩ khí ly (thân duyên giai khí, nãi phản thường hợp đạo). Bất năng an quốc trị bang (từ phụ mẫu, cát thân duyên, hựu bất năng kiệt tiết phụng công, trí quân trạch dân, đương vi hà sự?)

Gia nghiệp đốn quyên kế tự (tuyệt tự vi bất hiếu, xuất gia hoằng đạo, chân đại hiếu dã). Diến ly hương đảng, thế phát bẩm sư (đốn xả thế duyên, đoạn kỳ tình ái, bẩm sư thế phát, hành cổ Phật chi đại đạo, đồng cổ Phật chi tướng nghi). Nội, cần khắc niệm chi công, ngoại, hoằng bất tranh chi đức (lý tiễn xuất gia chi công đức, yếu tu nội ngoại dĩ tương phù). Huýnh thoát trần thế, ký kỳ xuất ly (chí tại xuất ly trần thế, phương hợp xuất gia thâm chỉ).

Ệ

VIỆT DỊCH

Không cung cấp miếng ngon ngọt cho cha mẹ, sáu bề thân thích cố ý xa lìa (cha mẹ, anh em, vợ con đều bỏ là trái với tình thường nhưng lại hợp với đạo pháp), không hay giúp nước yên dân (từ biệt cha mẹ, cắt đứt thân duyên, lại không hay hết nghĩa thờ việc công, phụng sự tổ quốc, bảo vệ nhân dân - thì phải làm việc gì?)

Nghiệp nhà đã bỏ nối dõi (tuyệt dòng dõi là bất hiếu, xuất gia rộng truyền đạo pháp thực đại hiếu vậy), xa rời làng xóm, cạo tóc theo thầy (trút bỏ duyên đời, đoạn tuyệt tình ái, cạo tóc theo thầy, tu hành đạo lớn, như cổ Phật đời xưa, cũng tướng dáng Phật xưa). Trong, siêng công phu chính niệm, ngoài, mở rộng công đức không tranh giành (nói theo công đức xuất gia, điều thiết yếu cần phải trong ngoài hợp nhau), thoát xa cõi trần, mong hẹn rời bỏ (chí ở rời bỏ cõi đời, mới hợp ý gốc xuất gia).

NGUYÊN V ĂN

何乃纔登戒品。便言我是比丘。自謂是比丘。則我相現行可驗。 檀越所須。喫用常住。不蠶而衣。不耕而食。 比丘受食當作五觀。想 彼來處。計功多少。古德觀一粒米經七十三遍功夫。忖己德行。全缺

應供。證羅漢已。方合全應供。餘皆名缺應供也。 謂言法爾合供。妄計情執。寧忖己非。喫了聚頭喧喧。但說人間雜 話。出家志求無為大道。不研佛語佛意。反徇世諦喧譁。自何乃已 下。忘本乖志也。然則一期趂樂。不知樂是苦因。世諦之樂盡為苦 本。虗受信施負債何疑。啣鐵負鞍猶是輕輕之報。曩劫徇塵。未甞返 省。曠劫徇塵背覺。何嘗暫自回光。時光淹沒。歲月蹉跎。受用殷 繁。施利濃厚。世利所惑。未省回光。動經年載。不擬棄離。戀著處 所不知過患。積聚滋多。保持幻質。唯保幻妄之質。違背清淨法身。 導師有勑戒勗比丘。進道嚴身三常不足。

佛遺教經。

一云。當自摩頭以捨飾好著壞色衣。執持應器以乞自活。

二云。受人飲食當如服藥。於好於惡勿生增減。趣得支身以除飢渴。 如蜂採花但取其味不損色香。比丘亦爾。受人供養趣自除惱。無得多

求壞其善心。 三云。晝則勤心修習善法無令失時。初夜後夜亦勿有廢。中夜誦經以 自消息。無以睡眠因緣令一生空過。謂衣食睡眠知是三事不可恣情取

足也。 人多於此。躭味不休。味謂味著。日往月來。䬃然白首。古云。只知 事逐眼前過。不覺老從頭上來。後學未聞旨趣。出家旨趣。應須博問 先知。不可守愚自是。將謂出家。貴求衣食。出家者為無為法。私情

愚見反謂求衣食爾。

PHIÊN ÂM

Hà nãi, tài đăng giới phẩm, tiện ngôn ngã thị Tỷ khiêu (tự vị thị Tỷ khiêu, tắc ngã tướng hiện hành khả nghiệm?) Đàn việt sở tu, khiết dụng thường trụ (bất tàm nhi y, bất canh nhi thực), bất giải thổn tư lai xứ (Tỷ khiêu thụ thực, đương tác ngũ quán, tưởng bỉ lai xứ, kế công đa thiểu. Cổ đức, quan nhất lạp mễ kinh thất thập tam biến công phu. Thổn kỷ đức hạnh, toàn khuyết ứng cúng. Chứng La hán dĩ, phương hợp toàn ứng cúng, dư giai danh khuyết ứng cúng dã). Vị ngôn pháp nhĩ hợp cung (vọng kế tình chấp, ninh thổn kỷ phi). Khiết liễu tụ đầu huyên huyên, đãn thuyết nhân gian tạp thoại (xuất gia chí cầu vô vi đại đạo, bất nghiên Phật ngữ, Phật ý, phản tuẫn thế đế huyên hoa. Tự “hà nãi” dĩ hạ, “vong bản” quai chí dã). Nhiên tắc, nhất kỳ sấn lạc, bất tri lạc thị khổ nhân (thế đế chi lạc, tận vi khổ bản, hư thụ tín thí, phụ trái hà nghi, hàm thiết phụ yên, do thị khinh khinh chi báo). Nẵng kiếp tuẫn trần, vị thường phản tỉnh (khoáng kiếp tuẫn trần bội giác. Hà thường tạm tự hồi quang). Thời quang yêm một, tuế nguyệt ta đà, thụ dụng ân phồn, thí lợi nùng hậu (thế lợi sở hoặc, vị tỉnh hồi quang). Động kinh niên tải, bất nghĩ khí ly (luyến trước xử sở, bất tri quá hoạn), tích tụ tư đa, bảo trì huyễn chất (duy bảo huyễn vọng chi chất, vi bội thanh tịnh pháp thân).

Đạo sư hữu sắc, giới húc Tỷ khiêu, tiến đạo nghiêm thân, tam thường bất túc.

(Phật Di Giáo kinh:

- Nhất vân: “Đương tự ma đầu, dĩ xả sức hảo, trước hoại sắc y, chấp trì ứng khí, dĩ khất tự hoạt”. - Nhị vân: “Thụ nhân ẩm thực, đương như phục dược, ư hảo ư ác, vật sinh tăng giảm, thú đắc chi thân, dĩ trừ cơ khát, như phong thái hoa, đãn thủ kỳ vị, bất tổn sắc hương, Tỷ khiêu diệc nhĩ, thụ nhân cúng dàng, thú tự trừ não, vô đắc đa cầu, hoại kỳ thiện tâm”.

- Tam vân: “Trú tắc cần tâm tu tập thiện pháp, vô linh thất thời, sơ dạ, hậu dạ, diệc vật hữu phế, trung dạ tụng kinh, dĩ tự tiêu tức, vô dĩ thụy miên nhân duyên, linh nhất sinh không quá” . Vị y, thực, thụy miên như thị tam sự, bất khả tứ tình thủ túc dã).

Nhân đa ư thử, đam vị bất hưu (vị, vị vị trước). Nhật vãng nguyệt lai, táp nhiên bạch thủ (cổ vân: chỉ tri sự trục nhỡn tiền quá, bất giác lão tòng đầu thượng lai), hậu học vị văn chỉ thú (xuất gia chỉ thú). Ưng tu bác vấn tiên tri (bất khả thủ ngu tự thị), tương vị xuất gia, quý cầu y thực (xuất gia giả, vị vô vi pháp, tư tình ngu kiến, phản vị cầu y thực nhĩ).

VIỆT DỊCH

Tại sao vừa lên giới phẩm đã vội nói: “Ta là Tỷ khiêu” (tự bảo là Tỷ khiêu thì ngã mạn tướng hiện hành, đúng vậy). Dùng của đàn việt, ăn của thường trụ (không nuôi tằm mà mặc áo, không cày ruộng mà ăn cơm), không biết suy nghĩ từ đâu đến (tỷ khiêu nhận món ăn, phải làm năm phép quán: tưởng nơi nào đem đến tính, công nhiều hay ít. Bậc cổ đức coi xem một hạt gạo trải bảy hai lượt công phu. Tự nghĩ công đức mình trọn vẹn hay thiếu khuyết mà nhận cúng. Chứng quả A la hán rồi mới hợp sự ứng cúng trọn vẹn, còn đều là khuyết ứng cúng vậy). Nói rằng hợp phép cúng dàng (tình chấp càn quấy, nghĩ đâu đến mình trái), ăn xong chụm đầu kháo chuyện, chỉ nói chuyện nhảm nhân gian (người xuất gia chỉ cầu đạo cả Niết bàn, sao không nghiên cứu lời và ý Phật, theo thói đời ồn ào? Từ chữ “tại sao”

trở xuống đến “quên gốc” trái chí xuất gia vậy). Tất nhiên mỗi kỳ đuổi theo cái “lạc”, không biết “lạc” ấy là nhân khổ (vui đời trần thế đều là gốc khổ, ăn không của tín thí, chắc hẳn là mang nợ, ngậm sắt cõng yên còn là quả báo nhẹ). Nhiều kiếp theo trần chưa từng phản tỉnh (nhiều kiếp theo trần gian ngược với chính giác, chưa từng tỉnh ngộ quay về). Bóng sáng lặn dần, năm tháng trượt qua, thụ dụng bộn bề, lợi cho chồng chất (lợi dưỡng thế gian mê hoặc chưa từng tỉnh ngộ). Năm này năm khác, không nghĩ xa rời (tham đắm chốn ấy không biết lỗi lo), chứa góp thêm nhiều giữ gìn chất dối (duy chỉ giữ thể chất hư dối là trái ngược pháp thân thanh tịnh).

Bậc thầy dẫn đường có sắc chỉ khuyên dạy Tỷ khiêu tiến đạo nghiêm thân, ba điều thường không đủ.

(Kinh Phật Di Giáo dạy:

1 - “Tự cạo đầu mình để bỏ vẻ đẹp, mặc áo hoại sắc, cầm bát hợp lượng để xin nuôi mình”. 2 - “Nhận món ăn uống của người khác phải như uống thuốc, dù tốt dù xấu chớ nên thêm bớt, cốt nuôi được thân để trừ đói khát, như ong hút hoa chỉ lấy vị ngọt không tổn sắc hương, Tỷ khiêu cũng thế, nhận người cúng dàng, cốt trừ phiền não, không được cầu nhiều, hoại nơi thiện tâm”. 3 - “Ban ngày tâm chuyên cần, tu tập pháp lành, không để mất thời gian, chập tối, gần sáng cũng chớ lãng phí, giữa đêm tụng kinh để tạm nghỉ ngơi. Chớ vì nhân duyên ngủ mệt, khiến một đời trôi qua không rỗng”. Đấy là ăn, mặc, ngủ nghỉ, ba việc như thế không thể buông lòng lấy đủ vậy).

Những việc này, người ta tham đắm chẳng thôi. Ngày qua tháng lại, gió thổi bạc đầu (người xưa nói chỉ biết việc đuổi theo nhau qua trước mắt, không biết cái già đến ngay trên đầu).

Người học sau nghe chưa rõ (ý thú xuất gia), phải nên rộng hỏi người biết trước (không thể giữ ngu cho mình là phải). Tưởng rằng xuất gia trọng cầu ăn mặc (người xuất gia vì đạo giải thoát. Tình riêng kiến giải ngu si lại cho là cầu ăn mặc vậy).

NGUYÊN V ĂN

佛先制律。啟創發蒙。啟發蒙昧。軌則威儀。有威可畏有儀可則。淨 如冰雪。不同外道雜戒皆不清淨。止持作犯。束斂初心。攝律儀戒。 止惡為持。作惡為犯。攝善法戒。止善為犯。作善為持。微細條章。 革諸猥弊。五篇七聚。性戒遮戒。佛成道十二年後方乃制律。阿難問 佛因何十二年前不制戒。佛言。如世補衣。衣若未破補則招謗。吾亦 如是。因事立戒云。毗尼法席曾未叨陪。了義上乘豈能甄別。毗尼。 律學也。因戒生定。因定發慧。律學尚昧了義。深旨安可通達耶。可 惜一生空過。後悔難追。少不努力。老無所成。悔之於後。復何益 哉。教理未甞措懷。玄道無因契悟。聖教理趣尚未留心。玄妙之道若 為契悟。

PHIÊN ÂM

Phật tiên chế luật, khải sáng phát mông (khải phát mông muội). Quỹ tắc uy nghi (hữu uy khả úy, hữu nghi khả tắc). Tịnh như băng tuyết (bất đồng ngoại đạo tạp giới, giai bất thanh tịnh). Chỉ trì, tác phạm, thúc liễm sơ tâm (nhiếp luật nghi giới, chỉ ác vi trì, tác ác vi phạm, nhiếp thiện pháp giới, chỉ thiện vi phạm, tác thiện vi trì).

Vi tế điều chương, cách chư ổi tệ (ngũ thiên, thất tụ tính giới, già giới. Phật thành đạo thập nhị niên hậu, phương nãi chế luật. A Nan vấn Phật: “Nhân hà thập nhị niên tiền bất chế giới”. Phật ngôn: “Như thế bổ y, y nhược vị phá, bổ tắc chiêu báng, ngô diệc như thị”. Nhân sự lập giới v.v)..

Tỳ ni pháp tịch, tằng vị phao bồi, liễu nghĩa thượng thừa, khởi năng yên1 biệt? (Tỳ ni, luật học dã, nhân giới sinh định, nhân định phát tuệ, luật học thượng muội, liễu nghĩa thâm chỉ, an khả thông đạt da). Khả tích nhất sinh không quá, hậu hối nan truy (thiếu bất nỗ lực, lão vô sở thành, hối chi ư hậu, phục hà ích tai?)

1 “Yên” còn có âm “chân” .

Giáo lý, vị thường thố hoài, huyền đạo, vô nhân khế ngộ (thánh giáo lý thú, thượng vị lưu tâm, huyền diệu chi đạo, nhược vi khế ngộ).

VIỆT DỊCH

Trước đây, Phật chế luật nhằm mở dạy kẻ ngu tối. Phép tắc uy nghi trong như băng tuyết (có uy mới sợ, có phép mới kính, không giống với tạp giới của ngoại đạo bởi đều không thanh tịnh). Giữ, dừng, làm, phạm, giữ gìn lúc sơ tâm (giới kiêm luật nghi, thôi ác là giữ, làm ác là phạm, giới thâu tóm mọi pháp lành, thôi việc thiện là phạm, làm việc thiện là giữ giới).

Điều chương tỉ mỉ, đổi mọi hèn xấu (năm chương, bảy nhóm tính giới, giới ngăn. Phật thành đạo 12 năm sau mới chế ra luật. Ngài A Nan hỏi: “Tại sao 12 năm trước đây không chế ra giới?” Phật dạy: “Như đời vá áo, nếu áo chưa rách, vá thì người ta chê, ta cũng như thế” . Nhân có việc mới lập giới, v.v).

Chiếu pháp luật nghi chưa từng tham hỏi, thượng thừa liễu nghĩa há rõ ràng sao? (Tỳ ni là luật học, có giữ giới mới sinh được định, có được định mới phát tuệ, luật học còn mờ mịt, ý sâu còn chưa liễu nghĩa, sao thông suốt cho được). Đáng tiếc một đời bỏ qua sau hối không kịp (trẻ không cố sức, già thành cái gì? Lúc sau mới hối còn ích chi nữa?)

Giáo lý chưa từng để tâm,đạo huyền vi nhân đâu mà hiểu được (chân lý Phật dạy còn chưa để tâm, đạo pháp huyền diệu nhiệm màu làm sao hiểu rõ).

NGUYÊN V ĂN

及至年高腊長。空腹高心。不肯親附良朋。唯知倨傲。有年無德。護 短飾非。無明習成。傲然自大。未諳法律。戢斂全無。不親良朋焉知 法律。三業四儀動乖律制。或大語高聲。出言無度。戢斂全無。身業 也。大語高聲。語業也。不敬上中下座。婆羅門聚會無殊。不敬。意 業也。律有上中下次。佛制先受戒者為先。後受戒者為後。外道則不

然。自此已下展轉警其過失。 椀鉢作聲。食畢先起。椀是唐言。鉢是梵語。具云。鉢多羅。此方云 應量器。若作聲則餓鬼咽中火起。去就乖角。僧體全無。僧。具足梵 語云僧伽耶。此云和合眾。理事和合為僧體。去就既不法。何僧體之 有。起坐忪諸。動他心念。忪諸心神不寧之謂。出家惱他人。不名為 沙門。

不存些些軌則小小威儀。將何束斂後昆。新學無因倣俲。若自不能修 行正行。令他修者無有是處。

PHIÊN ÂM

Cập chí niên cao lạp trưởng, không phúc cao tâm, bất khẳng thân phụ lương bằng, duy tri cứ ngạo (hữu niên vô đức hộ đoản sức phi, vô minh tập thành, ngạo nhiên tự đại). Vị am pháp luật, tập liễm toàn vô (bất thân lương bằng, yên tri pháp luật, tam nghiệp, tứ nghi động quai luật chế). Hoặc đại ngữ cao thanh, xuất ngôn vô độ (tập liễm toàn vô, thân nghiệp dã, đại ngữ cao thanh, ngữ nghiệp dã). Bất kính thượng trung hạ tọa, Bà la môn tụ hội vô thù (bất kính ý nghiệp dã, luật hữu thượng trung hạ thứ. Phật chế tiên thụ giới giả, vi tiên, hậu thụ giới giả, vi hậu, ngoại đạo tắc bất nhiên. Tự thử dĩ hạ triển chuyển cảnh kỳ quá thất).

Uyển bát tác thanh, thực tất tiên khởi (uyển bát thị Đường ngôn, bát, thị Phạn ngữ, cụ vân Bát đa la, thử phương vân ứng lượng khí. Nhược tác thanh, tắc ngã quỷ yết trung hỏa khởi).

Khứ tựu quai giác, tăng thể toàn vô (Tăng, cụ túc Phạn ngữ vân Tăng già da, thử vân: Hòa hợp chúng, lý sự hòa hợp, phương vi tăng thể, khứ tựu ký bất pháp, hà tăng thể chi hữu?) Khởi tọa trung chư, động tha tâm niệm (trung chư, tâm thần bất ninh chi vị, xuất gia não tha nhân, bất danh vi Sa môn).

Bất tồn ta ta quỹ tắc, tiểu tiểu uy nghi, tương hà thúc liễm hậu côn, tân học vô nhân phỏng hiệu (nhược tự bất năng tu hành chính hạnh, linh tha tu giả, vô hữu thị xứ).

Ệ

VIỆT DỊCH

Đến lúc tuổi cao, hạ nhiều, lòng kiêu mạn mà bụng lại rỗng không, không chịu gần gũi bạn hay, chỉ biết ngông nghênh vênh váo (tuổi cao, đức thấp, giữ kém cỏi che lỗi trái, tập thành thói xấu, tạo nghiệp vô minh, ngông nghênh tự đại). Chưa tường pháp luật, không khép nép gì (không gần bạn lành biết đâu pháp luật, ba nghiệp bốn uy nghi, cử động trái luật chế), hoặc cao giọng nói to, phát ngôn bừa bãi (không khép nép là nghiệp thân, cao giọng nói to, phát ngôn bừa bãi là nghiệp miệng vậy). Không kính thượng, trung, hạ tọa khác nào Bà la môn tụ hội (bất kính là nghiệp ý. Luật có thứ tự thượng, trung, hạ. Phật dạy ai thụ giới trước là trước, ai thụ giới sau là sau, ngoại đạo thì không thế. Từ đây trở xuống lần lượt răn những lỗi trái).

Chén bát khua thành tiếng, ăn xong đứng dậy trước (“chén bát” là tiếng nhà Đường, “bát” là tiếng Phạn Thiên Trúc, nói đủ là “bát đa la”, địa phương gọi là ứng lượng khí. Nếu có tiếng va chạm thì trong họng ngã quỷ nảy lửa). Đi lại trái chiều, thể tăng không có một chút (tăng nói theo tiếng Phạn là “Tăng già da”, địa phương này gọi là hòa hợp chúng, lý sự hòa hợp mới là đoàn thể chúng tăng. Đi lại đã không có phép thì đâu có đoàn thể tăng). Đứng ngồi sùng sục động tâm niệm người khác (sùng sục ý nói tâm thần không yên, xuất gia xúc não người khác không gọi là Sa môn).

Không còn mảy may phép tắc, chút ít uy nghi, đem gì răn dạy đàn sau, kẻ tân học nhân đâu bắt chước (nếu mình không hay tu hành hạnh chính, khiến cho người khác tu theo, thật không có lý).

NGUYÊN V ĂN

相覺察。便言我是山僧。人我貢高。欺壓後學。未聞佛教行持。一向 情存麤糙。行解無取。世諦純熟。如斯之見。蓋為初心慵惰。饕餮因 循。貪財曰饕。貪食曰餮。

荏苒人間。遂成疎野。荏苒塵俗豈識清閑。不覺躘蹱老朽。觸事面 牆。躘蹱。行不進貌。面牆。一無所知。後學咨詢。無言接引。自己 智慧不明。將何開發晚進。縱有談說。不涉典章。孟浪臆說。取笑傍 觀。或被輕言。便責後生無禮。不省己非。更責他過。瞋心忿起。言 語該人。一念瞋心起。百萬障門開。三毒既縱於凡情。四實寧思於佛

語。

PHIÊN ÂM

Tài tương giác sát, tiện ngôn ngã thị sơn tăng (nhân ngã cống cao, khi áp hậu học). Vị văn Phật giáo hành trì, nhất hướng tình tồn thô tháo (hành giải vô thủ, thế đế thuần thục). Như tư chi kiến, cái vị sơ tâm dong nọa, thao thiết nhân tuần (tham tài, viết thao, tham thực, viết thiết).

Nhẫm nhiễm nhân gian, toại thành sơ dã (nhẫm nhiễm trần tục khởi thức thanh nhàn). Bất giác long chủng lão hủ, xúc sự diện tường (“long chủng” , hành bất tiến mạo, “diện tường” nhất vô sở tri). Hậu học tư tuân, vô ngôn tiếp dẫn (tự kỷ trí tuệ bất minh, tương hà khai phát vãn tiến). Túng hữu đàm thuyết, bất thiệp điển chương (mãng lãng ức thuyết, thủ tiếu bàng quan), hoặc bị khinh ngôn, tiện trách hậu sinh vô lễ (bất tỉnh kỷ phi, cánh trách tha quá). Sân tâm phẫn khởi, ngôn ngữ cai nhân (nhất niệm sân tâm khởi, bách vạn chướng môn khai, tam độc ký túng ư phàm tình, tứ thật ninh tư ư Phật ngữ).

VIỆT DỊCH

Ai vừa xét đến liền nói “Ta là sư ở rừng núi” (thói ngông nghênh ta đây đàn áp hậu học). Chưa nghe Phật dạy hành trì, một chiều giữ thói thô tháo1 (làm và hiểu không giữ, quen thuộc thói đời). Kiến thức như thế bởi lúc sơ tâm lười biếng, quen thói tham lam (tham của gọi là “thao” , tham ăn gọi là

“thiết”).

1 Thô tháo: hiểu và làm còn nông, chưa kỹ, tựa như người giã gạo còn dối.

Cõi trần tục, biết đâu thanh cao nhàn nhã (nấn ná cõi tục biết đâu thanh nhàn). Không ngờ già yếu đờ đẫn, gặp sự, quay mặt vào tường (“long chủng” là cái vẻ đi rờ rẫm không tiến được, “diện tường”

- quay mặt vào tường, một việc gì cũng không biết). Người học sau hỏi tới, không lời gì tiếp dẫn (trí tuệ tự mình không rõ, đem gì mà bảo cho người tiến sau). Ví có bàn, nói không bén sách vở (vông vênh nói phỏng, mua lấy tiếng cười bên ngoài), hoặc bị khinh chê liền trách hậu sinh vô lễ (không tự xét mình trái, lại trách lỗi người). Tức giận bùng lên nói năng vơ đũa (một thoáng khởi tâm giận bực, mở trăm vạn cửa chướng ngại, ba chất độc đã phóng buông thả lòng phàm, bốn phép thật còn nhớ nghĩ đâu lời Phật dạy).

NGUYÊN V ĂN

一朝臥疾在牀。眾苦縈纏逼迫。曉夕思忖。心裏恛惶。眾苦逼迫恛惶 怖憂。前路茫茫。未知何往。妄宰幻身。曷悟真歸。從茲始知悔過。 臨渴掘井奚為。縱然悔過知非。功行何由得辦。自恨早不預修。年晚 多諸過咎。過咎已彰。悔之何補哉。 臨行揮霍。若無定力。甘伏死門。怕怖慞惶。無善可恃。無德可怙。 縠穿雀飛。識心隨業。

七賢女經云。雀來入瓶中。以縠覆其口。縠穿雀飛去。識心隨業走。

如人負債。強者先牽。善惡業力。皆因妄識為主。力強者牽之。無自 由分。心緒多端。重處偏墜。六道四生。隨情想而受報。無常殺鬼。 念念不停。生時即有滅。不為愚者說。命不可延。

古云。無常若也黃昏至。更不留君到一更。

時不可待。勿謂今日不學有明日。今年不學有明年。嗚呼老矣是誰之

愆。 人天三有。應未免之。三界無安猶如火宅。如是受身。非論劫數。如

汲井輪互為高下。

PHIÊN ÂM

Nhất triêu ngọa tật tại sàng, chúng khổ oanh triền bức bách, hiểu tịch tư thổn, tâm lý hồi hoàng (chúng khổ bức bách hồi hoàng phố ưu), tiền lộ mang mang, vị tri hà vãng? (vọng tể, huyễn thân, hạt ngộ chân quy?) Tòng tư thủy tri hối quá, lâm khát quật tỉnh hề vi (túng nhiên hối quá tri phi, công hành hà do đắc biện). Tự hận tảo bất dự tu, niên vãn đa chư quá cữu (quá cữu dĩ chương, hối chi hà bổ tai?)

Lâm hành huy hoắc (nhược vô định lực, cam phục tử môn), phạ phố chương hoàng! (vô thiện khả thị, vô đức khả hỗ). Hộc xuyên tước phi, thức tâm tùy nghiệp.

(Thất Hiền Nữ kinh vân: Tước lai nhập bình trung, dĩ hộc phú kỳ khẩu, hộc xuyên tước phi khứ, thức tâm tùy nghiệp tẩu).

Như nhân phụ trái, cường giả tiên khiên (thiện ác nghiệp lực, giai nhân vọng thức vi chủ, lực cường giả khiên chi, vô tự do phận). Tâm tự đa đoan, trọng xứ thiên trụy (lục đạo tứ sinh, p ậ ự ọ g ụy ụ ạ tùy tình tưởng nhi thụ báo), vô thường sát quỷ, niệm niệm bất đình, mệnh bất khả diên (sinh thời tức hữu diệt, bất vị ngu giả thuyết. Cổ vân: Vô thường nhược dã hoàng hôn chí; Cánh bất lưu quân đáo nhất canh).

Thời bất khả đãi (vật vị kim nhật bất học, hữu minh nhật, kim niên bất học, hữu minh niên, ô hô lão hỹ, thị thùy chi khiên?)

Nhân thiên tam hữu, ứng vị miễn chi (tam giới vô an, do như hỏa trạch). Như thị thụ thân, phi luận kiếp số (như cấp tỉnh luân, hỗ vi cao hạ).

VIỆT DỊCH

Sớm mai ngã bệnh ở giường, mọi khổ đau quẩn quanh bức bách, sớm chiều trăn trở, trong dạ hoang mang (mọi khổ bức bách hoang mang lo sợ), đường tiến mờ mịt không biết về đâu?

(chúa tể thân dối lối, thực về đâu?) Từ đây mới biết ăn năn lầm lỗi. Đến lúc khát mới đào giếng sao kịp (ví dù hối lỗi biết trái, công tu hành tính toán không kịp), giận mình trước chẳng sớm tu, tuổi muộn thành nhiều tội lỗi (lỗi trái đã rõ, ăn năn ích gì nữa).

Tới khi đi cuống quýt (nếu không sức định, đành chịu cửa chết), sợ hãi hoang mang (không thiện được nhờ, không đức được cậy). Lưới thủng sẽ bay, thức tâm theo nghiệp.

(Kinh Thất Hiền Nữ chép: Chim sẻ vào trong bình, lấy lưới bịt miệng lại, lưới thủng chim bay mất, thức tâm chạy theo nghiệp).

Như người mang nợ, đằng mạnh kéo trước (sức mạnh nghiệp lành, nghiệp dữ đều nhân vọng thức làm chủ, sức nào mạnh hơn lôi được, mình không có quyền tự do). Lòng nhiều đầu mối, nghiêng về bên nặng (sáu ngả bốn loài sinh, theo thức tình, vọng tưởng mà chịu báo). Quỷ vô thường giết người nhăm nhăm không đợi, tính mạng không thể kéo dài (có sinh thời có diệt, không vì kẻ ngu mà nói. Đời xưa dạy: Quỷ vô thường đến lúc chập tối không để cho anh đến canh một).

Thời gian đâu có đợi (chớ bảo hôm nay không học còn có ngày mai, năm nay không học còn có sang năm, than ôi già rồi là lỗi của ai?)

Ba cõi người trời, hẳn chưa ra khỏi được (ba cõi không yên, cũng như nhà lửa). Chịu thân như thế, luận sao nổi kiếp (như luồng máy nước, đổi nhau lên xuống).

NGUYÊN V ĂN

感傷歎訝。哀哉切心。溈山悲傷未悟如此情切。 豈可緘言。遞相警䇿。眾生輪迴苦趣。懷寶迷邦。既為善知識。安可

緘默而不啟發耶。 所恨同生像季。去聖時遙。像法之季。乃佛滅後二千年間。是造警䇿

時。今又二百餘年。聖時愈遠矣。

佛法生疎。人多懈怠。根機皆劣。豈可比況佛正法之時。

略伸管見。以曉後來。溈山謙辭謂如管窺天之見。以曉喻後學爾。 若不蠲矜。誠難輪逭。若不蠲除矜伐前來過患。則實難逃逭於業報苦 輪也。永嘉云。蠲矜怠慢。不顧形骸。專精至道者。可謂契神方寸 歟。

Ê Â

PHIÊN ÂM

Cảm thương than nhạ, ai tai thiết tâm! (Quy Sơn bi thương vị ngộ, như thử tình thiết).

Khởi khả giam ngôn, đệ tương cảnh sách (chúng sinh luân hồi khổ thú, hoài bảo mê bang, ký vi thiện tri thức, an khả giam mặc, nhi bất khải phát da?)

Sở hận đồng sinh tượng quý, khứ thánh thời dao (tượng pháp chi quý, nãi Phật diệt hậu nhị thiên niên gian, thị tạo cảnh sách thời. Kim hựu nhị bách dư niên, thánh thời du viễn hỹ).

Phật pháp sinh sơ, nhân đa giải đãi (căn cơ giai liệt, khởi khả tỷ, huống Phật chính pháp chi thời).

Lược thân quản kiến, dĩ hiểu hậu lai (Quy Sơn khiêm từ, vị như quản khuy thiên chi kiến, dĩ hiểu dụ hậu học nhĩ).

Nhược bất quyên căng, thành nan luân quán (nhược bất quyên trừ căng phạt tiền lai quá hoạn, tắc thật nan đào quán ư nghiệp báo khổ luân dã. Vĩnh Gia vân: “Quyên căng đãi mạn, bất cố hình hài, chuyên tinh chí đạo giả, khả vị khế thần phương thốn dư”).

VIỆT DỊCH

Cảm thương than thở, chao ôi cắt ruột! (Tổ Quy Sơn thương xót kẻ chưa ngộ thiết tha như thế).

Ngậm miệng không đành, nhắc nhở lẫn nhau. (Chúng sinh vòng quanh khốn khổ, mang báu mê nước. Đã là bậc thiện tri thức, yên lặng sao được mà không dạy bảo ư?) Tiếc rằng cùng sinh cuối đời tượng pháp, cách Phật đã xa (giáo pháp cuối đời tượng, sau Phật diệt độ khoảng hai ngàn năm rồi là thời gian tạo ra cảnh sách. Nay lại hơn hai trăm năm, càng xa thời Phật nữa).

Phật pháp càng thưa thoáng, phần nhiều người ta lười biếng (căn cơ đều kém, há có thể so sánh được với thời chính pháp của

Phật).

Nhòm thấy nói qua để bảo đời sau (Tổ Quy Sơn khiêm tốn nói rằng thấy như ống nhòm trời để bảo rõ kẻ học sau vậy).

Nếu không bỏ thói kiêu căng thật khó trốn khỏi tội báo (nếu không trút bỏ lỗi trái kiêu căng trước đây, thời thật khó trốn tránh vòng khổ nghiệp báo. Tổ Vĩnh Gia dạy “Trút bỏ thói khinh lười không tiếc hình hài, để chuyên tâm nghiên cứu tinh vi đến đạo, mới có thể khế hợp tinh thần được phương tấc”).

NGUYÊN V ĂN

自此下別敘決志出家之本意。參訪知識親近師友發明大事因緣。暨履

踐一代時教佛語心宗。要須行解相應。續佛慧命之始末也。 夫出家者。發足超方。心形異 。獨步大方。心超物表。紹隆聖種。震 攝魔軍。志齊古佛。力降眾魔。用報四恩。佛恩。國王恩。父母恩。

施主恩。拔濟三有。欲有。色有。無色有。乃三界眾生也。 若不如此。濫廁僧倫。反此則皆為混濫。非釋子也。言行荒疎。虗霑 信施。信施本為福田。荒疎則彼此無益。昔年行處。寸步不移。古 云。但改舊時行履處。莫改舊時人。恍惚一生。將何憑恃。恍惚如夢

未覺。何功行而可憑。 況乃堂堂僧相。容皃可觀。相皃可觀。非容易所致也。皆是宿植善 根。感斯異報。今生果是前生種。未來果是今世修。 便 端然拱手。不貴寸陰。古人重寸陰輕尺璧。事業不勤。功果無因克 就。古佛經三無數劫。發四洪誓願。歷修萬行。福慧兩嚴。纖瑕障 盡。片善無遺。方證佛果。豈可具足凡夫不勤戒定慧學而欲希求無上

大果耶。 豈可一生空過。抑亦來業無裨。非惟自誤一生。亦乃來生靡託。

PHIÊN ÂM

(Tự thử hạ, biệt tự quyết chí xuất gia chi bản ý. Tham phỏng tri thức, thân cận sư hữu, phát minh đại sự nhân duyên, ký lý tiễn nhất đại thời giáo, Phật ngữ tâm tông, yếu tu hành giải tương ưng, tục Phật tuệ mệnh chi thủy mạt dã).

Phù xuất gia giả, phát túc siêu phương, tâm hình dị tục (độc bộ đại phương, tâm siêu vật biểu), thiệu long thánh chủng, chấn nhiếp ma quân (chí tề cổ Phật, lực hàng chúng ma), dụng báo tứ ân (Phật ân, quốc vương ân, phụ mẫu ân, thí chủ ân), bạt tế tam hữu (dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu, nãi tam giới chúng sinh dã).

Nhược bất như thử, lạm xí tăng luân (phản thử, tắc giai vi hỗn lạm, phi Thích tử dã), ngôn hành hoang sơ, hư chiêm tín thí (tín thí bản vị phúc điền, hoang sơ tắc bỉ thử vô ích). Tích niên hành xứ, thốn bộ bất di (cổ vân: Đãn cải cựu thời hành lý xứ, mạc cải cựu thời nhân). Hoảng hốt nhất sinh, tương hà bằng thị? (hoảng hốt như mộng vị giác, hà công hành nhi khả bằng?)

Huống nãi đường đường tăng tướng, dong mạo khả quan (tướng mạo khả quan, phi dong dị sở trí dã) giai thị, túc thực thiện căn, cảm tư dị báo (kim sinh quả, thị tiền sinh chủng, vị lai quả, thị kim thế tu).

Tiện nghĩ, đoan nhiên củng thủ, bất quý thốn âm (cổ nhân, trọng thốn âm, khinh xích bích). Sự nghiệp bất cần, công quả vô nhân khắc tựu (cổ Phật, kinh tam vô số kiếp, phát tứ hoằng thệ nguyện, lịch tu vạn hạnh, phúc tuệ lưỡng nghiêm, tiêm hà chướng tận, phiến thiện vô di, phương chứng Phật quả. Khởi khả cụ túc phàm phu, bất cần giới định tuệ học, nhi dục hy cầu vô thượng đại quả da?)

Khởi khả, nhất sinh không quá, ức diệc lai nghiệp vô tỳ (phi duy tự ngộ nhất sinh, diệc nãi lai sinh mỹ thác).

VIỆT DỊCH

(Từ đây trở xuống, nói riêng quyết chí, bản ý xuất gia. Tham hỏi bậc tri thức, gần kề thầy sáng bạn hay, phát minh duyên đời lớn, đã thấy theo đòi một thời đại Phật giáo, Phật dạy tâm tông, cốt yếu giữa làm, hiểu phải hợp nhau, nối tiếp tuệ mệnh Phật trước sau vậy). Ôi người xuất gia bước chân vượt phương, tâm hình khác tục (tới nơi cao cả, tâm vượt ngoài đời), nối dõi dòng thánh, oai dẹp quân ma (chí khí ngang Phật đời xưa, sức mạnh hàng phục chúng ma). Dùng báo bốn ơn (ơn Phật, ơn Tổ quốc, ơn cha mẹ, ơn thí chủ), cứu giúp ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc - ba cõi chúng sinh).

Nếu không như thế, lạm nhận ngôi tăng (trái lại, đều là lạm nhận, không còn là Thích tử vậy). Nói, làm vớ vẩn, ăn không của tín thí (tín thí vốn vì ruộng phúc, bỏ hoang thời không ích lợi cho mình và người). Phương mình định đến năm xưa một tấc không thay đổi (đời xưa dạy: Chỉ cần đổi thời cũ theo thói xưa chứ không đổi người xưa). Hoảng hốt một đời lấy gì nhờ cậy? (hoảng hốt như giấc mơ chưa tỉnh, công hành gì mà được nhờ?) Huống chi tăng tướng đường hoàng, dáng vẻ dễ coi (tướng dáng dễ coi, được thế không phải dễ) đều là trước trồng gốc lành, cảm được báo lạ ấy (quả đời nay là giống đời trước, quả đời sau là đời nay tu). Liền toan cứ thế khoanh tay không tiếc thời gian (người xưa quý tấc bóng, khinh thước ngọc). Sự nghiệp tu học không chuyên cần, công quả không nhân đâu mà được (Đức Phật xưa trải qua vô số kiếp, phát bốn hoằng thệ nguyện, từng tu vạn hạnh, hai phần phúc tuệ trang nghiêm, mảy may chướng cũng không còn, chút ít việc thiện cũng không hề sót, mới chứng Phật quả. Há rằng đầy đủ nghiệp phàm phu, không chuyên cần giới định tuệ học mà muốn mong cầu quả lớn tuyệt đối ư?)

Khi đã thấy một đời bỏ phí, chắc hẳn nghiệp sau cũng thành vô ích (chẳng những tự lầm cho một đời, cho đến đời sau cũng không được nhờ).

NGUYÊN V ĂN

辭親決志披緇。意欲等超何所。出家本志。當為何事。

曉夕思忖。豈可遷延過時。退步反思。聞健進學。心期佛法棟梁。用 作後來龜鏡。勇志慕佛法之棟梁。乘範作後學之龜鏡。龜知未來禍

福。鏡驗現在妍��。常以如此。未能少分相應。雖有志願而行解未

充。故云未也。

PHIÊN ÂM

Từ thân, quyết chí phi truy, ý dục, đẳng siêu hà sở? (xuất gia bản chí đương vi hà sự?)

Hiểu tịch tư thổn, khởi khả thiên diên quá thời (thoái bộ phản tư, văn kiện tiến học). Tâm kỳ Phật pháp đống lương, dụng tác, hậu lai quy kính (dũng chí, mộ Phật chi đống lương, thùy phạm, tác hậu học chi quy kính.

“Quy” tri vị lai họa phúc, “kính”

nghiệm hiện tại nghiên xuy).

Thường dĩ như thử, vị năng thiểu phận tương ưng (tuy hữu chí nguyện, nhi hành giải vị sung, cố vân vị dã).

VIỆT DỊCH

Từ thân quyến, quyết chí mặc áo nâu, ý muốn lên tới bậc nào? (chí nguyện gốc xuất gia sẽ phải làm việc gì?)

Sớm chiều trăn trở há lại phải lần lữa qua thời (ngoảnh lại nghĩ coi nghe mạnh tiến học). Tâm hẹn làm rường cột trong ngôi nhà Phật pháp, làm gương nghiệm xét cho đời sau (ý chí dũng mãnh mong làm rường cột cho ngôi nhà Phật pháp, làm khuôn mẫu mà nghiệm xét cho người học sau.

“Quy” (rùa) biết họa phúc đời sau, “kính” (gương) nghiệm hiện tại tốt xấu).

Tuy thường như thế, nhưng còn chưa được chút nào hợp đạo (tuy có chí nguyện nhưng làm và hiểu chưa đủ thế cho nên nói còn chưa đủ).

NGUYÊN V ĂN

出言須涉於典章。言不干典。非君子所談。談說乃傍於稽古。語是心

苗。豈恣胸臆孟浪之說無稽之言乎。

形儀挺特。形端表正。意氣高閑。川有珠則川媚。人蘊道則高閑。

PHIÊN ÂM

Xuất ngôn tu thiệp ư điển chương (ngôn bất can điển, phi quân tử sở đàm). Đàm thuyết nãi bàng ư kê cổ (ngữ thị tâm miêu, khởi tứ hung ức, mãnh lãng chi thuyết, vô kê chi ngôn hồ?)

Hình nghi đĩnh đặc (hình đoan biểu chính), ý khí cao nhàn (xuyên hữu châu, tắc xuyên mỵ, nhân uẩn đạo, tắc cao nhàn).

VIỆT DỊCH

Nói ra là phải bén với sách vở (lời nói không bén với sách vở không phải là lời nói của người quân tử). Nói bàn phải rộng xét chuyện xưa (lời nói vốn là mầm tâm niệm, há lại buông thả lòng dạ nói năng vu vơ chuyện không căn cứ?)

Hình dáng uy nghi chững chạc (hình ngay nêu thẳng), ý nghĩ khí phách cao cả thanh nhàn (sông có ngọc thời sông đẹp, người ẩn chứa đạo đức thì cao nhàn).

NGUYÊN V ĂN

遠行要假良朋。數數清於耳目。 佛問阿難。善知識為幾梵行。阿難云半梵行。佛言。不然。善知識者 為全梵行。又古云。三人行必有我師焉。擇其善者而從之。

住止必須擇伴。時時聞於未聞。開發未聞。警悟迷倒。皆道伴之力

也。 故云。生我者父母。成我者朋友。同門曰朋。同志曰友。父母能生色 身。不能令出離惡道。惟善知識成立法身。開真正知見。入聖超凡。

生成恩德豈可忽哉。 親附善友者如霧露中行。雖不濕衣。時時有潤。善友道伴滋潤善根。

其利叵量。 狎習惡者長惡知見。曉夕造惡。即目交報。狎近非友隨邪逐惡。冒犯 王法。人所惡賤。歿後沉淪。一失人身。萬劫不復。惡友薰習造作非 理。生遭王法。死入阿鼻。

PHIÊN ÂM

Viễn hành yếu giả lương bằng, sác sác thanh ư nhĩ mục.

(Phật vấn A Nan: “Thiện tri thức vi kỷ phạm hạnh?” A Nan vân: “Bán phạm hạnh”. Phật ngôn: “Bất nhiên, thiện tri thức giả, vi toàn phạm hạnh”. Hựu cổ vân: “Tam nhân hành tất hữu ngã sư yên. Trạch kỳ thiện giả, nhi tòng chi”).

Trụ chỉ tất tu trạch bạn, thời thời văn ư vị văn (khai phát vị văn, cảnh ngộ mê đảo, giai đạo bạn chi lực dã).

Cố vân, sinh ngã giả: phụ mẫu, thành ngã giả: bằng hữu (đồng môn viết bằng, đồng chí viết hữu. Phụ mẫu năng sinh sắc thân, bất năng linh xuất ly ác đạo. Duy thiện tri thức, thành lập pháp thân, khai chân chính tri kiến, nhập thánh siêu phàm. Sinh thành ân đức, khởi khả hốt tai?)

Thân phụ thiện hữu giả, như vụ lộ trung hành, tuy bất thấp y, thời thời hữu nhuận (thiện hữu đạo bạn, tư nhuận thiện căn, kỳ lợi phả lượng).

Hiệp tập ác giả, trưởng ác tri kiến, hiểu tịch tạo ác, tức mục giao báo (hiệp cận phi hữu, tùy tà trục ác, mạo phạm vương pháp, nhân sở ố tiện). Một hậu trầm luân, nhất thất nhân thân, vạn kiếp bất phục (ác hữu huân tập, tác tác phi lý, sinh tao vương pháp, tử nhập A Tỳ).

VIỆT DỊCH

Đi xa cốt yếu nhờ bạn tốt, luôn luôn tai mắt nghe nhìn trong sáng. (Phật hỏi ngài A Nan: “Bậc thiện tri thức được bao nhiêu phạm hạnh?” A Nan nói: “Một nửa phạm hạnh”. Phật dạy: “Không phải, bậc thiện tri thức trọn vẹn hạnh trong sạch”. Lại nữa, đời xưa dạy: “Ba người đi cùng ắt có thầy ta, chọn người tốt mà học theo”).

Trụ chỉ tất cần chọn bạn, lúc nào cũng được nghe điều chưa nghe (mở ra điều chưa nghe, nhắc nhở cho biết cái mê lầm tráo trở đều là sức của bạn đạo vậy).

Bởi thế nên nói sinh ra ta là cha mẹ, thành đạt cho ta là bầu bạn (cùng cửa thầy học là “bằng”, cùng chí hướng là “bạn”. Cha mẹ có thể sinh ra sắc thân, nhưng không thể khiến rời bỏ đường ác. Chỉ có bậc thiện tri thức thành lập pháp thân cho, khai hóa cho biết thấy đạo chân chính, vào thánh qua phàm, ân đức sinh ra, thành đạt cho, há có thể coi nhẹ ư?)

Gần gũi bậc bạn lành như đi trong sương xuân, tuy không ướt áo nhưng luôn luôn thấm nhuần (bạn lành, bạn đạo tưới thấm gốc lành, lợi đó không lường được).

Quen nhiễm kẻ ác, thành ác tri kiến, sớm tối gây ác, quả báo trước mắt (gần kề bạn xấu, chạy theo tà ác, can phạm phép nước, bị người khinh ghét). Sau hết chìm đắm, một mất thân người, muôn kiếp không trở lại (tập nhiễm bạn ác, tạo tác trái đạo lý, sống bị pháp nước, chết vào ngục Vô Gián).

NGUYÊN V ĂN

忠言逆耳。豈不銘心者哉。 苦口忠言必須逆耳。聞當改過。銘刻於心。 便能澡心育德。晦迹韜名。 澡其心而心淨。育其德而德充。隱晦其迹而和光同塵。韜藏虗名而去 華務實。 蘊素精神。喧囂止絕。 養性憺怕。清閑絕慮。此下先敘參學。次敘窮教。

PHIÊN ÂM

Trung ngôn nghịch nhĩ, khởi bất minh tâm giả tai? (Khổ khẩu trung ngôn, tất tu nghịch nhĩ, văn đương cải quá, minh khắc ư tâm).

Tiện năng, táo tâm dục đức, hối tích thao danh.

(Táo kỳ tâm, nhi tâm tịnh. Dục kỳ đức, nhi đức sung. Ẩn hối kỳ tích, nhi hòa quang đồng trần. Thao tàng hư danh nhi khử hoa vụ thật).

Uẩn tố tinh thần, huyên hiêu chỉ tuyệt.

(Dưỡng tính điềm bạc thanh nhàn tuyệt lự. Thử hạ, tiên tự tham học, thứ tự cùng giáo).

VIỆT DỊCH

Nói thẳng trái tai há không ghi tạc vào lòng ư?

(Đắng miệng nói thẳng, ắt phải trái tai, nghe phải đổi lỗi, ghi tạc vào lòng).

Thuận nên rửa lòng nuôi đức, giấu vết ẩn danh.

(Rửa nơi tâm thì tâm sạch, nuôi nơi đức thời đức đủ. Giấu kín vết tích hòa lẫn cùng ánh sáng trần gian. Cất giấu tiếng khen hão mà bỏ hoa cầu hạt).

Giữ nguyên tố tinh thần, dứt hẳn sự ồn ào.

(Nuôi tính điềm tĩnh đạm bạc, thanh nhàn tắt hết lo nghĩ. Từ đây trở xuống, trước giãi bày việc tham học, rồi trình bày nghiên cứu tột cùng giáo lý).

NGUYÊN V ĂN

若欲參禪學道。頓超方便之門。正直捨方便。但說無上道。心契玄 津。心無緣異。研幾精要。研究諸法。窮徹精妙。決擇深奧。探賾索 隱。決擇幽微。啟悟真源。開悟真諦之淵源。愽問先知。不可居暗室

而守愚迷。當博學問而資定慧。 親近善友。善財南詢諸友。一生參學事畢。古云。明正為南。方盡南 矣。益我為友。人皆友焉。遇三毒而三德圓。入一塵而一心靜。契文 殊之妙智。宛是初心入普賢之玄門。曾無別體。此可謂親近善友也。

書云。於吾善者吾亦善之。於吾惡者吾亦惡之。況釋子乎。 此宗難得其妙。切須子細用心。此心地法門若得之於心。則伊蘭作栴

檀之樹。若失之於旨。則甘露乃蒺䔧之園。豈容易其心乎。 可中頓悟正因。便是出塵階漸。若頓悟正因兩字。則百川會海不辨源 流。一念相應前後際斷。照體獨立。物我皆如。超出塵勞。理則頓悟

乘悟併消。事非頓除因次第盡。 此則破三界二十五有。論云。四洲四惡趣。梵王六欲天。無想及淨

居。四空并四禪。為二十五有也。 內外諸法盡知不實。從心變起悉是假名。內心外境虗妄不實。皆妄識 所變。若悟三界唯心萬法唯識。寂照光中了不可得。不用將心湊泊。 將心用心豈非大錯。

但情不附物。物豈礙人。情偽不真。物本非物。任他法性周流。莫斷 莫續。不必斷妄而續真。法性周流而自適。聞聲見色。蓋是尋常。只 此見聞非見聞。無餘聲色可呈君。箇中若了全無事。體用不妨分不 分。這邊那邊。應用不闕。空劫今時理事無隔。不動道場遍遊塵剎。

PHIÊN ÂM

Nhược dục, tham thiền học đạo, đốn siêu phương tiện chi môn (chính trực xả phương tiện, đãn thuyết vô thượng đạo), tâm khế huyền tân (tâm vô dị duyên), nghiên cơ tinh yếu (nghiên cứu chư pháp, cùng triệt tinh yếu), quyết trạch thâm áo (thám trạch sách ẩn, quyết trạch u vi), khải ngộ chân nguyên (khai ngộ chân đế chi uyên nguyên), bác vấn tiên tri (bất khả cư ám thất, nhi thủ ngu mê, đương bác học vấn, nhi tư định tuệ).

Thân cận thiện hữu (Thiện Tài nam tuân chư hữu nhất sinh tham học sự tất. Cổ vân: Minh chính vi nam, phương tận nam hỹ. Ích ngã vi hữu, nhân giai hữu yên. Ngộ tam độc, nhi tam đức viên. Nhập nhất trần, nhi nhất tâm tĩnh, khế Văn Thù chi diệu trí, uyển thị sơ tâm. Nhập Phổ Hiền chi huyền môn, tằng vô biệt thể. Thử khả vị thân cận thiện hữu dã. Thư vân: “Ư ngô thiện, ngô diệc thiện chi, ư ngô ác, ngô diệc ác chi”, huống Thích tử hồ).

Thử tông, nan đắc kỳ diệu, thiết tu, tử tế dụng tâm (thử tâm địa pháp môn, nhược đắc chi ư tâm, tắc y lan tác chiên đàn chi thụ. Nhược thất chi ư chỉ, tắc cam lộ nãi tật lê chi viên, khởi dong dị kỳ tâm hồ?)

Khả trung, đốn ngộ chính nhân, tiện thị, xuất trần giai tiệm (nhược đốn ngộ chính nhân lưỡng tự, tắc bách xuyên hội hải, bất biện nguyên lưu. Nhất niệm tương ưng tiền hậu tế đoạn, chiếu thể độc lập, vật ngã giai như, siêu xuất trần lao. Lý tắc đốn ngộ, thừa ngộ tinh tiêu. Sự phi đốn trừ, nhân thứ đệ tận).

Thử tắc, phá tam giới, nhị thập ngũ hữu (Luận vân: Tứ châu tứ ác thú, Phạm vương, Lục dục thiên, Vô tưởng cập Tịnh cư, Tứ không tịnh Tứ thiền, vi nhị thập ngũ hữu dã).

Nội ngoại chư pháp, tận tri bất thật, tòng tâm biến khởi, tất thị giả danh (nội tâm, ngoại cảnh, hư vọng bất thật, giai vọng thức sở biến. Nhược ngộ tam giới duy tâm, vạn pháp duy thức, tịch chiếu quang trung, liễu bất khả đắc).

Bất dụng, tương tâm thấu bạc (tương tâm dụng tâm, khởi phi đại thác?)

Đãn tình bất phụ vật, vật khởi ngại nhân (tình, ngụy bất chân, vật, bản phi vật). Nhậm tha pháp tính, chu lưu, mạc đoạn, mạc tục (bất tất đoạn vọng nhi tục chân, pháp tính chu lưu nhi tự thích). Văn thanh, kiến sắc, cái thị tầm thường (chỉ thử kiến văn phi kiến văn, vô dư thanh sắc khả trình quân, cá trung nhược liễu toàn vô sự. Thể, dụng bất phướng phân bất phân). Giá biên na biên, ứng dụng bất khuyết (không kiếp kim thời, lý, sự vô cách, bất động đạo tràng, biến du trần sát).

VIỆT DỊCH

Nếu muốn nói tham thiền học đạo, chóng vượt qua cửa phương tiện (ngay thẳng bỏ phương tiện, chỉ nói đạo vô thượng), tâm hợp bến huyền vi (tâm không phan duyên khác), nghiền ngẫm tinh vi thiết yếu (nghiên cứu các pháp cùng suốt tinh vi màu nhiệm), quyết định lựa chọn sâu xa (thăm tìm bí ẩn, quyết chọn mờ tỏ), mở tỏ mọi nguồn chân thực (mở tỏ nguồn thẳm chân đế), rộng hỏi bậc biết trước (không thể ở nhà tối mà giữ ngu mê, cầu rộng học nhờ thế thành định tuệ).

Gần kề bạn lành (ngài Thiện Tài về phương nam hỏi các bạn việc tham học một đời xong. Đời xưa dạy: Sáng mà chân chính là nam, mới hết nghĩa nam này. Lợi ích cho ta là bạn, người người đều là bạn. Gặp ba thứ độc mà tròn ba đức. Vào một cõi trần, một mà tâm tĩnh, hợp với trí nhiệm màu của ngài Văn Thù, vẫn là tâm trước nhất. Vào cửa huyền vi của ngài Phổ Hiền vẫn không thể khác. Thế mới đúng là gần kề bạn lành. Kinh Thư nói: “Thiện với ta thì ta cũng thiện, ác với ta thì ta cũng ác”, huống chi dòng Thích tử).

Tông chỉ này khó được ý nhiệm màu ấy. Phải thiết yếu cẩn thận, dùng tâm kỹ lưỡng (pháp môn tâm địa này nếu đã được nơi tâm, thì nó như nhánh lan nương cây chiên đàn. Nếu mà mất tông chỉ thời vị cam lộ sẽ là vườn chông gai, há phải dễ dàng dung nó nơi tâm?) Ở đây có thể mau chóng ngộ chính nhân, thế là dần bước ra khỏi trần (nếu biết sớm giác ngộ hai chữ chính nhân thì trăm sông về biển không kể dòng nguồn. Một niệm hợp nhau đoạn tuyệt khoảng cách trước sau, một thể riêng soi, vật và ta như nhau, ra khỏi cõi trần lao. Về lý thời chóng hiểu mau, cấp bậc và giác ngộ tiêu tan hết, nhưng sự tu hành không phải trừ ngay được, nhân địa còn phải lần lượt mới hết được).

Thế là phá được ba cõi, hai mươi lăm cõi (Luận dạy: Bốn châu bốn chốn ác, cõi Phạm thiên, cõi trời Lục dục, cõi Vô tưởng và cõi Tịnh cư, bốn cõi không, bốn cõi thiền ở cõi sắc là hai mươi lăm cõi vậy).

Trong ngoài các pháp, biết rõ hết thảy không thực, theo tâm biến khởi biết là tên giả (trong tâm, ngoài cảnh hư dối không thực, đều là vọng thức biến ra, nếu giác ngộ ba cõi chỉ là tâm, muôn pháp chỉ là thức, trong ánh sáng vẳng soi, suốt rõ không được gì).

Không dùng tâm suy xét tâm (dùng tâm xét tâm, há không phải là lầm lớn ư?)

Chỉ cần tình thức không phụ chấp vào cảnh vật, cảnh vật há trở ngại người (tình thức hư dối không thật, cảnh vật vốn không phải cảnh).

Mặc cho tính các pháp vòng quanh không dứt không nối (không hẳn dứt vọng mà nối thực, pháp tính cứ tự nó quay vòng). Nghe tiếng, thấy sắc đó là thông thường (điều đó chỉ là nghe thấy, không phải là thấy nghe, không có âm thanh sắc tướng nào trình cho ai. Trong đời nếu rõ toàn vô sự. Thể và dụng không ngại chia hay không chia). Bên này bên kia ứng dụng không thiếu (từ không kiếp đến nay lý và sự không cách nhau, đạo tràng không chuyển động mà đi khắp mọi nơi).

NGUYÊN V ĂN

如斯行止。實不枉披法服。行解既正。表裏相應。亦乃酬報四恩。拔

濟三有。兼濟之道。自他獲益。 生生若能不退。佛階決定可期。履踐玄途。非止一生兩生。步步蹈佛 階梯。更無退轉。往來三界之賓。出沒為他作則。佛為三界導師。經 云。今此三界皆是我有。其中眾生悉是吾子。既行古佛之道。為眾生 作軌則。引令出離。

PHIÊN ÂM

Như tư hành chỉ, thật bất uổng phi pháp phục (hành giải ký chính, biểu lý tương ưng), diệc nãi, thù báo tứ ân, bạt tế tam hữu (kiêm tế chi đạo, tự tha hoạch ích).

Sinh sinh nhược năng bất thoái, Phật giai quyết định khả kỳ (lý tiễn huyền đồ, phi chỉ nhất sinh lưỡng sinh, bộ bộ đạo Phật giai thê, cánh vô thoái chuyển), vãng lai tam giới chi tân, xuất một vị tha tác tắc. (Phật vi tam giới đạo sư. Kinh vân: “Kim thử tam giới, giai thị ngã hữu, kỳ trung chúng sinh, tất thị ngô tử” . Ký hành cổ Phật chi đạo, vị chúng sinh tác quỹ tắc, dẫn linh xuất ly).

VIỆT DỊCH

Tu hành như thế thật không uổng phí công mặc áo pháp (làm và hiểu đã xong, trong ngoài hợp nhau) cũng là đền trả bốn ân, cứu giúp ba cõi (đạo giúp mình kiêm cả người đều được ích).

Đời này đời khác nếu thường không thoái chuyển, cõi Phật quyết định hẹn được (noi theo con đường huyền diệu không chỉ một đời, hai đời, mỗi bước mỗi tiến lên cõi Phật chứ không thoái chuyển). Là bậc đại thánh đi lại ba cõi, ra vào vì chúng sinh làm khuôn phép (Phật là thầy dẫn đường cho ba cõi. Kinh dạy:

“Nay, ba cõi này đều là của ta, chúng sinh trong ba cõi ấy là con ta cả”. Đã đi theo con đường của Phật xưa làm khuôn phép cho chúng sinh, dẫn đưa họ ra khỏi ba cõi).

NGUYÊN V ĂN

此之一學最妙最玄。但辦肯心必不相賺。祖師西來直指人心見性成 佛。超凡入聖決定不悞。唯恐學者不肯留心。如存如亡或進或退。則 不可造入。

PHIÊN ÂM

Thử chi nhất học, tối diệu tối huyền. Đãn biện khẳng tâm, tất bất tương trám (Tổ sư Tây lai, trực chỉ nhân tâm, kiến tính thành Phật, siêu phàm nhập thánh, quyết định bất ngộ. Duy khủng học giả, bất khẳng lưu tâm, như tồn như vong, hoặc tiến hoặc thoái, bất khả tháo nhập).

VIỆT DỊCH

Một môn học này, tối màu nhiệm, tối huyền vi, chỉ cần liệu làm, quyết tâm hẳn không dối gạt (Sư tổ Đạt Ma từ Tây Thiên tới, thẳng chỉ lòng người, thấy tính thành Phật, qua phàm vào thánh, quyết không sai. Chỉ e người không chịu để tâm, còn thời còn, mất thời mất, mặc tiến mặc thoái. Thôi đành không thể nào tiến vào được).

NGUYÊN V ĂN

自此已下。別就根機當窮教意。 若有中流之士未能頓超。且於教法留心溫尋貝葉。根機不等。別開方

便之門。溫故知新。要須因指見月。 精搜義理。傳唱敷揚。接引後來。報佛恩德。時光亦不虗弃。必須以 此扶持。傳教導迷須具教眼。故云必須以此扶持。 住止威 。便是僧中法器。威儀肅靜行止可觀。內德既充方為法器。

豈不見倚松之葛上聳千尋。附託勝因方能廣益。前喻後法。古云。青 蘿因緣直上寒松之頂。以內因外緣互相成之。方趣無上之果。廣利群

生。 懇修齋戒。莫謾虧踰。虧者缺也。踰者越也。世世生生。殊妙因果。

因果歷然。

PHIÊN ÂM

(Tự thử dĩ hạ, biệt tựu căn cơ, đương cùng giáo ý).

Nhược hữu trung lưu chi sĩ, vị năng đốn siêu, thả ư giáo pháp lưu tâm, ôn tầm bối diệp (căn cơ bất đẳng, biệt khai phương tiện chi môn, “ôn cố tri tân”, yếu tu nhân chỉ kiến nguyệt).

Tinh sưu nghĩa lý, truyền xướng phu dương, tiếp dẫn hậu lai, báo Phật ân đức. Thời quang diệc bất hư khí, tất tu dĩ thử phù trì (truyền giáo đạo mê, tu cụ giáo nhỡn. Cố vân, tất tu dĩ thử phù trì). Trụ chỉ uy nghi, tiện thị tăng trung pháp khí (uy nghi túc tĩnh hành chỉ khả quan, nội đức ký sung, phương vi pháp khí).

Khởi bất kiến, ỷ tùng chi cát, thướng tủng thiên tầm, phụ thác thắng nhân, phương năng quảng ích (tiền dụ, hậu pháp, cổ vân: “Thanh la nhân duyên, trực thướng hàn tùng chi đỉnh”. Dĩ nội nhân ngoại duyên, hỗ tương thành chi, phương thú vô thượng chi quả, quảng lợi quần sinh).

Khẩn tu trai giới, mạc mạn khuy du (khuy giả, khuyết dã, du giả, việt dã). Thế thế sinh sinh, thù diệu nhân quả (nhân quả lịch nhiên).

VIỆT DỊCH

(Từ đây trở xuống nói riêng cho từng căn cơ sẽ suốt giáo ý).

Đối với bậc tu sĩ hạng trung, chưa có khả năng vượt qua nhanh chóng nên lưu tâm nơi giáo pháp, tìm kiếm kinh điển (căn cơ không đều nên mở riêng cửa phương tiện, ôn cũ biết mới, điều thiết yếu cần nương ngón tay để thấy mặt trăng).

Xét tìm nghĩa lý, truyền bá mở rộng, tiếp dẫn người sau báo ơn đức Phật. Bóng sáng thời gian cũng không bỏ phí, tất cần dựa vào đấy để giữ giúp (truyền giáo pháp, dẫn kẻ mê cần phải đầy đủ con mắt giáo lý, cho nên nói phải lấy việc trên đây để giúp đỡ và giữ gìn).

Uy nghi đi đứng đó là pháp khí trong tăng (uy nghi nghiêm tĩnh, đi đứng dễ coi, đức bên trong đã đủ mới là con người đạo).

Há không thấy dây sắn kia dựa cây thông lên cao nghìn tầm, dựa vào nhân tốt mới khả năng rộng phần ích lợi (trước là ví dụ, sau là giáo pháp. Đời xưa nói: Nhân có duyên nên dây leo vút lên thẳng ngọn cây thông. Bởi nhân trong duyên ngoài thành đạt lẫn cho nhau mới tới được quả cao nhất, lợi lạc rộng cho muôn loài).

Hết lòng giữ vững trai giới chớ khinh khi bỏ qua (chữ “khuy”

là thiếu, “du” là vượt qua). Đời đời kiếp kiếp nhân quả nhiệm màu (nhân quả rành rành).

NGUYÊN V ĂN

不可等閑過日。兀兀度時。可惜光陰。不求升進。若善用其心。則得 佛法分。

徒消十方信施。為資道業施將來。道業不成爭消得。亦乃辜負四恩。 自己沉淪反成辜負。

積累轉深。心塵易壅。過累積之日深日重。心塵污坌杜塞靈源。

髑途成滯。人所輕欺。根塵滯塞解行顛邪。背本逐末被人輕賤。

PHIÊN ÂM

Bất khả đẳng nhàn quá nhật, ngột ngột độ thời, khả tích quang âm, bất cầu thăng tiến (nhược thiện dụng kỳ tâm, tắc đắc Phật pháp phận).

Đồ tiêu thập phương tín thí (vị tư đạo nghiệp thí tương lai, đạo nghiệp bất thành tranh tiêu đắc), diệc nãi cô phụ tứ ân (tự kỷ trầm luân, phản thành cô phụ).

Tích lũy chuyên thâm, tâm trần dị ủng (quá lũy tích chi, nhật thâm nhật trọng, tâm trần ô bọn, đỗ tắc linh nguyên).

Xúc đồ thành trệ, nhân sở khinh khi (căn, trần, trệ tắc. Giải, hành, điên tà. Bội bản, trục mạt bị nhân khinh tiện).

VIỆT DỊCH

Không thể dùng dằng ngày ngày, lờ lững qua ngày, đáng tiếc bóng sáng, không cầu thăng tiến (nếu khéo dụng tâm chắc chắn được phần Phật pháp).

Luống tiêu uổng phí tín thí mười phương (vì giúp đạo nên họ mang đến cho, đạo nghiệp không thành sao tiêu được), cũng là vỗ nợ bốn ơn (tự mình chìm đắm lại thành vỗ nợ).

Chứa góp càng nhiều, lòng trần dễ lấp (chứa góp quá nhiều ngày thêm sâu nặng, lòng trần nhơ nhớp ngăn lấp nguồn thiêng).

Đụng vào đâu cũng bế tắc, bị người khinh rẻ (căn trần đóng lấp, hiểu làm sai lệch, trái với gốc, đuổi theo ngọn bị người khinh rẻ).

NGUYÊN V ĂN

古云彼既丈夫我亦爾。不應自輕而退屈。教云。十方世界諸菩薩。念 念趣求善逝果。彼既丈夫我亦爾。不應自輕而退屈。

若不如此。徒在緇門。荏苒一生。殊無所益。不如上所說修行。則可

知理也。

PHIÊN ÂM

Cổ vân: Bỉ ký trượng phu, ngã diệc nhĩ, bất ưng tự khinh, nhi thoái khuất (giáo vân: “Thập phương thế giới chư Bồ tát, niệm niệm thú cầu thiện thệ quả”. Bỉ ký trượng phu, ngã diệc nhĩ, bất ưng tự khinh nhi thoái khuất).

Nhược bất như thử, đồ tại truy môn, nhẫm nhiễm nhất sinh, thù vô sở ích (bất như thượng sở thuyết tu hành, tắc khả tri lý dã).

Ệ

VIỆT DỊCH

Đời xưa dạy: Người trượng phu, ta cũng thế. Chẳng nên khinh mình mà rút lui (giáo lý thường dạy: “Các vị Bồ tát trong mười phương thế giới luôn luôn tìm tới quả thiện thệ”, người kia đã là trượng phu, ta cũng thế, chẳng nên thoái chí).

Nếu không như thế, chỉ làm uổng phí nơi cửa thiền. Nấn ná một đời, không lợi ích gì (người tu hành như trên đã nói thì nên biết lý ấy vậy).

NGUYÊN V ĂN

伏望興決烈之志。開特達之懷。舉措看他上流。莫擅隨於庸鄙。見賢

思齊。見不賢而內自省。 今生便須決斷。想料不由別人。好惡自看。無人替代。

息意忘緣。內息意外忘緣。不與諸塵作對。內若不動。外無所為。心 空境寂。心本空。境本寂。只為久滯不通。無始迷昧。背覺合塵。

PHIÊN ÂM

Phục vọng, hưng quyết liệt chi chí, khai đặc đạt chi hoài, cử thố khán tha thượng lưu, mạc thiện tùy ư dong bỉ (kiến hiền tư tề, kiến bất hiền nhi nội tự tỉnh).

Kim sinh, tiện tu quyết đoán, tưởng liệu bất do biệt nhân (hảo ác tự khán, vô nhân thế đại).

Tức ý vong duyên (nội tức ý, ngoại vong duyên). Bất dữ chư trần tác đối (nội nhược bất động, ngoại vô sở vi). Tâm không cảnh tịch (tâm bản không, cảnh bản tịch), chỉ vị cửu trệ bất thông (vô thủy mê muội, bội giác hợp trần).

VIỆT DỊCH

Cúi mong dấy lên chí quyết liệt, mở tấm lòng thông suốt, cắt đặt, phải nhìn lên bậc trên, chẳng chuyên theo kẻ hèn mọn (thấy người hiền nghĩ sao cho bằng, thấy người chưa hiền nên tự xét lại mình).

Đời này hãy nên quyết đoán, tưởng liệu không do ai khác (tốt xấu tự xem, không ai thay thế).

Tắt ý nghĩ, quên phan duyên (tắt ý nghĩ trong lòng, quên phan duyên ngoại cảnh). Với mọi trần không cùng đối đãi (trong nếu không động, ngoài làm gì nổi). Tâm không cảnh vắng (tâm vốn vắng không, cảnh vốn phẳng lặng), chỉ vì tắc lâu không thông (từ vô thủy mê tối nên trái tính giác, hợp duyên trần).

NGUYÊN V ĂN

熟覽斯文。時時警䇿。覽斯文。警斯意。強作主宰。莫徇人情。人情 濃。道情微。業果所牽。誠難逃 。天作孽猶可逃。自作孽不可逭。聲

和響順。形直影端。因果酬答。譬之影響。

因根歷然。豈無憂懼。識法者懼。 故經(說一切有)云。假使百千劫。所作業不亡。因緣會遇時。果報還 自受。因惑造業如影隨形。未證聖果業熟須受。 故知三界刑罰縈絆殺人。三界覊縻猶如牢獄。弩力勤修。莫空過日。 念念不迷方真修。莫空過。

PHIÊN ÂM

Thục lãm tư văn, thời thời cảnh sách (lãm tư văn, cảnh tư ý), cưỡng tác chủ tể, mạc tuẫn nhân tình (nhân tình nùng, đạo tình vi), nghiệp quả sở khiên, thành nan đào tỵ (thiên tác nghiệt, do khả đào, tự tác nghiệt, bất khả hoán). Thanh hòa hưởng thuận, hình trực ảnh đoan (nhân quả thù đáp, thí chi ảnh hưởng).

Nhân quả lịch nhiên, khởi vô ưu cụ? (thức pháp giả, cụ).

Cố kinh (Thuyết Nhất Thiết Hữu) vân: “Giả sử bách thiên kiếp, sở tác nghiệp bất vong, nhân duyên hội ngộ thời, quả báo hoàn tự thụ” (nhân hoặc tạo nghiệp, như ảnh tùy hình, vị chứng thánh quả, nghiệp thục tu thụ).

Cố tri tam giới hình phạt, oanh bạn sát nhân (tam giới ky mi do như lao ngục), nỗ lực cần tu, mạc không quá nhật (niệm niệm bất mê, phương chân tu mạc không quá).

VIỆT DỊCH

Xem kỹ văn này, luôn luôn tự nhắc nhủ mình (xem văn này nhắc ý này), gắng tự làm chủ, chớ theo tình đời (tình người nồng đậm, đạo tình mờ nhạt). Bị nghiệp quả lôi, thực khó trốn tránh (trời gieo họa còn trốn được, tự mình gây nghiệp không thể trốn quanh). Tiếng hòa vang thuận, hình ngay bóng thẳng (nhân quả đền đáp như bóng như vang).

Nhân quả rõ ràng, há không lo sợ? (người biết phép sợ).

Cho nên kinh Thuyết Nhất Thiết Hữu dạy: “Ví dù trăm nghìn kiếp, nghiệp đã gây không quên, khi nhân duyên gặp gỡ, quả báo mình phải chịu” (bởi nhân mê hoặc nên gây nghiệp, như bóng theo hình, chưa chứng thánh quả, nghiệp chín phải chịu).

Bởi thế nên biết ba cõi hình phạt trói buộc, giết người (ba cõi trói buộc khác gì lao ngục), gắng sức siêng tu, chớ bỏ qua ngày (giây giây phút phút không mê, mới thực tu mà không bỏ qua).

NGUYÊN V ĂN

深知過患。方乃相勸行持。自未得度先度人者。菩薩發心。自覺已圓 復度他者。如來應世。溈山自知三界眾生過患如此。更能勸他行持。

非地位之人安能如是。 次證誓願。願百劫千生處處同為法侶。信茲言。行茲行。皆佛法之伴

侶也。乃為銘曰。重頌前來警䇿之大略。

PHIÊN ÂM

Thâm tri quá hoạn, phương nãi tương khuyến hành trì (tự vị đắc độ, tiên độ nhân giả, Bồ tát phát tâm, tự giác dĩ viên, phục độ tha giả, Như Lai ứng thế, Quy Sơn tự tri, tam giới chúng sinh quá hoạn như thử, cánh năng khuyến tha hành trì, phi địa vị chi nhân, an năng như thị).

(Thứ phát thệ nguyện) Nguyện! Bách kiếp thiên sinh, xứ xứ đồng vi pháp lữ (tín tư ngôn, hành tư hạnh, giai Phật pháp chi bạn lữ dã), nãi vi minh viết (trùng tụng, tiền lai cảnh sách chi đại lược):

VIỆT DỊCH

Sau biết lỗi lo âu, nên biết khuyên nhau hành trì (mình chưa được độ nhưng trước độ người là Bồ tát phát tâm, mình giác ngộ đã tròn đầy, lại độ người khác là Như Lai ứng hiện ở đời. Tổ Quy Sơn tự biết, ba cõi chúng sinh lo lỗi như thế, nên hay khuyên người hành trì, không phải con người địa vị như vậy, sao như thế được?)

(Dưới đây là lời thệ nguyện) Nguyện, trăm kiếp nghìn đời nơi nơi cùng làm bạn đạo pháp (tin lời này, làm hạnh này đều là bầu bạn Phật pháp), mới làm bài minh (ghi, tạc không quên)

rằng (nhắc lại nét lớn bài cảnh sách trước).

NGUYÊN V ĂN

幻身夢宅。四大幻身。三界夢宅。空中物色。不實如空花。前際無

窮。後際寧剋。妄法非三際可得。 出此沒彼。升沉疲極。生死出沒無有定所。升謂人天。沉則苦趣。未

免三輪。何時休息。三界如蟻循環。輪轉無已。 貪戀世間。陰(五陰)緣(十二因緣)成質。世間有三種。智正覺世間。有

情世間。器世間。此論迷情貪戀有情。器世間非謂智正覺世間也。 從生至老。一無所得。妄法本空。根本無明。因茲被惑。真如受無明 熏。真隨妄轉。妄認四大為身。六塵緣影為心。我執法執。計著親 疎。愛憎名字。造業受報。皆無明所惑。 光陰可惜。剎那不測。剎那生滅。不可虗弃光陰。不進古佛之道。今 生空過。來世窒塞。非但空過一生。未來憑何通達。 從迷至迷。皆因六賊。六識之賊自劫家寶。若悟八識可為四智。前五 識為成所作智。第六識為妙觀察智。第七識為平等性智。第八識為大 圓鏡智。則六門皆智為先導。何迷可得。 六道往還。三界匍匐。三界六道何由出離。 早訪明師。親近高德。訪求明眼師友。示真出離之要。 決擇身心。去其荊��。明心達本。去其偽妄。 世自浮虗。眾緣豈逼。既知四大根塵三際無實。眾苦皆空。 研窮法理。以悟為則。窮究淵源。頓悟佛之知見。 心境俱捐。莫記莫憶。內心外境放之自然。體無去住。 六根怡然。行住寂默。法喜。禪悅。卷舒任運。四威儀中止觀齊運。 一心不生。萬法俱息。一念不生。諸緣頓息。末後一句始到牢關。把 斷要津。不通凡聖。誰是知音者。不須更憶龐居士。天上人間只自

知。

PHIÊN ÂM

Huyễn thân mộng trạch (tứ đại, huyễn thân, tam giới mộng trạch). Không trung vật sắc (bất thật như không hoa). Tiền tế vô cùng, hậu tế ninh khắc (vọng pháp, phi tam tế khả đắc).

Xuất thử một bỉ, thăng trầm bì cực (sinh tử xuất một, vô hữu định sở, thăng vị nhân thiên, trầm tắc khổ thú). Vị miễn tam luân, hà thời hưu tức (tam giới, như nghĩ tuần hoàn, luân chuyển vô dĩ). Tham luyến thế gian, ấm (ngũ ấm) duyên (thập nhị nhân duyên) thành chất (thế gian hữu tam chủng: trí chính giác thế gian, hữu tình thế gian, khí thế gian. Thử luận mê tình, tham luyến hữu tình, khí thế gian, phi vị trí chính giác thế gian dã).

Tòng sinh chí lão, nhất vô sở đắc (vọng pháp bản không). Căn bản vô minh, nhân tư bị hoặc (chân như thụ vô minh huân. Chân tùy vọng chuyển, vọng nhận tứ đại vi thân, lục trần duyên ảnh vi tâm, ngã chấp, pháp chấp, kế trước thân sơ. Ái tăng danh tự, tạo nghiệp thụ báo giai vô minh sở hoặc).

Quang âm khả tích, sát na bất trắc (sát na sinh diệt, bất khả hư khí quang âm, bất tiến cổ Phật chi đạo). Kim sinh không quá, lai thế trất tắc (phi đãn không quá nhất sinh, vị lai bằng hà thông đạt).

Tòng mê chí mê, giai nhân lục tặc (lục thức chi tặc, tự kiếp gia bảo. Nhược ngộ bát thức, khả vi tứ trí. Tiền ngũ thức, Thành sở tác trí. Đệ lục thức, vi Diệu quan sát trí. Đệ thất thức, vi Bình đẳng tính trí. Đệ bát thức, vi Đại viên kính trí. Tắc lục môn giai trí vi tiên đạo. Hà mê khả đắc?)

Lục đạo vãng hoàn, tam giới bồ bặc (tam giới, lục đạo, hà do xuất ly). Tảo phỏng minh sư, thân cận cao đức (phỏng cầu minh nhỡn sư hữu, thị chân xuất ly chi yếu).

Quyết trạch thân tâm, khứ kỳ kinh cức (minh tâm đạt bản, khứ kỳ ngụy vọng). Thế tự phù hư, chúng duyên khởi bức (ký tri tứ đại căn trần, tam tế vô thật, chúng khổ giai không).

Nghiên cùng pháp lý, dĩ ngộ vi tắc (cùng cứu uyên nguyên, đốn ngộ Phật chi tri kiến).

Tâm cảnh câu quyên, mạc ký mạc ức (nội tâm, ngoại cảnh, phóng chi tự nhiên, thể vô khứ trụ).

Lục cần di nhiên, hành trụ tịch mặc (pháp hỷ, thiền duyệt, quyển thư nhậm vận. Tứ uy nghi trung, chỉ quán tề vận).

Nhất tâm bất sinh, vạn pháp câu tức (nhất niệm bất sinh, chư duyên đốn tức. Mạt hậu nhất cú, thủy đáo lao quan. Bả đoạn yếu tân, bất thông phàm thánh. Thùy thị tri âm giả? Bất tu cánh ức Bàng cư sĩ, thiên thượng nhân gian chỉ tự tri).

VIỆT DỊCH

Thân hư dối nhà chiêm bao (thân hư dối bốn chất lớn, nhà chiêm bao ba cõi). Vật sắc trong hư không (không thật như hoa hư không). Xét về trước không cùng, xét về sau càng không thấy được (các pháp giả dối không có được ở trong quá khứ hiện tại vị lai).

Sinh ra ở nơi này, lặn đi ở cõi khác, nổi chìm mỏi mệt sống chết không định chỗ nào (nổi lên là cõi người cõi trời, chìm xuống là những nơi chịu khổ). Chưa khỏi ba vòng, bao giờ thôi nghỉ (ba cõi như kiến bò quanh, bánh xe quay tròn không thôi).

Quyến luyến thế gian, cấu thành thể chất (năm ấm, mười hai nhân duyên. Thế gian có ba loại: Trí thế gian các bậc Hiền - Thánh - Phật, cõi đời của các loài có tình cảm, chỗ ở sinh sống.

Đây là luận bàn về hữu tình mê hoặc và tham luyến chỗ ở, không phải là thế gian trí chính giác).

Từ lúc sinh đến lúc già, một chút mảy may không có được (các phép huyễn vọng vốn là không) từ gốc cỗi vô minh nhân đó là bị mê lầm (tính chân như chịu lấy sự huân tập của vô minh, bởi thế tính thực theo tính giả dối mà bị chuyển, nhận nhầm bốn đại là thân mình, duyên bóng sáu trần làm tâm, chấp nhầm bốn đại là thân mình, duyên bóng sáu trần làm tâm, chấp ngã, chấp pháp, phân tích gần xa, chấp nhận kẻ thân người sơ, ưa ghét tên chữ, gây nghiệp chịu báo, đều bị mê hoặc bởi vô minh).

Bóng sáng thời gian đáng tiếc, giây giây khôn lường (phút giây sinh diệt không thể bỏ phí thời gian, không tiến tới con đường của Phật xưa). Đời nay bỏ qua, đời sau đóng lấp (không những bỏ phí một đời, đời sau nhờ đâu thông suốt?)

Từ mê hoặc này đến mê hoặc khác đều do sáu giặc (sáu thức bọn giặc tự cướp báu nhà. Nếu giác ngộ tám thức có thể chuyển thành bốn trí. Năm thức trước Thành sở tác trí, thức thứ sáu chuyển thành Diệu quan sát trí, thức thứ bảy chuyển thành Bình đẳng tính trí, thức thứ tám chuyển thành Đại viên kính trí, thời sáu cửa đều là trí tuệ dẫn đường, mê nào có thể thắng?)

Sáu ngả đi lại, ba cõi chui luồn (ba cõi, sáu ngả không có lối ra). Sớm cầu hỏi thầy thông minh, gần kề bậc cao đức (hỏi tìm thầy bạn có mắt thông tuệ, bảo cho nghĩa thực chân thiết yếu để rời bỏ).

Quyết trọn thân tâm bỏ đường chông gai (sáng lòng suốt gốc bỏ phần sai dối). Cõi đời nổi trôi hư dối, mọi duyên há bức? (đã biết bốn đại đất nước gió lửa, sáu căn, sáu trần, ba cõi không thực, mọi khổ đều không).

Nghiên cứu tột cùng chân lý Phật pháp đến triệt ngộ làm quy tắc (nghiên cứu đến tận cùng nguồn, vực, mau chóng giác ngộ trọn vẹn tri kiến của Phật).

Trong tâm ngoài cảnh đều bỏ, không ghi không nhớ (tâm trong cảnh ngoài, buông bỏ tự nhiên, chân thể không đi không ở).

Sáu căn an nhàn, đi đứng vắng lặng (vui với đạo pháp, mừng cảnh thiền tịnh, tùy ý thu phóng. Trong bốn phép uy nghi, phép Chỉ, phép Quán vận dụng như nhau).

Một thoáng không sinh, mọi duyên vụt tắt (cuối cùng một câu, thoạt đến cửa ải vững chắc, nắm vững bến xung yếu, phàm thánh không thông ai là bạn tri âm, không cần nhớ lại cư sĩ họ Bàng, cõi người cõi trời chỉ mình biết).

NGUYÊN V ĂN

襄州。龐藴字道玄。參馬祖。悟不與萬法為侶。頌曰。

但自無心於萬物。 何妨萬物常圍繞。 鐵牛不怕獅子吼。 恰似木人見花鳥。 木人本體自無情。 花鳥逢人亦不驚。 心境如如只者是。 何慮菩提道不成。 此云。一心不生。萬法俱息。即不與萬法為侶。既不侶萬法。誰是知 音。故云。不須更憶龐居士。天上人間只自知。 又心外無法。法外無心。是故頌云。

心境如如只者是。 何慮菩提道不成。

Ê Â

PHIÊN ÂM

Tương Châu, Bàng Uẩn tự Đạo Huyền, tham Mã Tổ, ngộ bất dữ vạn pháp vi lữ. Tụng viết:

Đãn tự vô tâm ư vạn vật, Hà phương vạn vật thường vi nhiễu.

Thiết ngưu bất phạ sư tử hống, Kháp tự mộc nhân kiến hoa điểu.

Mộc nhân bản thể tự vô tình, Hoa điểu phùng nhân diệc bất kinh. Tâm, cảnh như như chỉ giả thị, Hà lự Bồ đề đạo bất thành.

Thử vân, nhất tâm bất sinh, vạn pháp câu tức, tức bất dữ vạn pháp vi lữ. Ký bất lữ vạn pháp, thùy thị tri âm. Cố vân: “Bất tu cánh ức Bàng cư sĩ, thiên thượng nhân gian chỉ tự tri”.

Hựu tâm ngoại vô pháp, pháp ngoại vô tâm, thị cố tụng vân:

Tâm cảnh như như chỉ giả thị,

Hà lự Bồ đề đạo bất thành.

VIỆT DỊCH

Châu Tương có ông Bàng Uẩn, tên chữ là Đạo Huyền, từng tham học ngài Mã Tổ, giác ngộ được nghĩa không cùng với vạn pháp làm bầu bạn. Bài tụng viết rằng:

Mình chỉ vô tâm với vạn vật Ngại gì vạn vật thường vây quanh Trâu sắt sợ chi sư tử rống Giống như người gỗ xem chim hoa Vốn thể người gỗ đâu có tình Chim, hoa gặp người cũng không kinh Tâm, cảnh như như ấy chỉ thế Lo gì không thành đạo Bồ đề.

Ở đây nói nhất tâm không nảy sinh, muôn pháp đều tắt, nghĩa là chẳng cùng vạn pháp làm bạn. Đã không làm bạn với vạn pháp còn ai nữa là tri âm. Cho nên nói: “Không cần nhớ đến cư sĩ Bàng Uẩn, trên trời và nhân gian chỉ tự mình biết thôi”. Lại nữa, ngoài tâm không có pháp, ngoài pháp không có tâm, thế nên bài tụng kết rằng:

Tâm cảnh như như ấy chỉ thế Lo gì không thành đạo Bồ đề.

QUY SƠN CẢNH SÁCH (chung)

Chú thích:

(1) Thành nan luân quán thượng: liễu vọng.

(2) Phù xuất gia giả hạ: hiển chân.

(3) Tam giới bồ bặc thượng: liễu vọng.

(4) Tảo phỏng minh sư hạ: hiển chân.

QUY SƠN CẢNH SÁCH (HẾT)

Chú thích:

(1) Từ câu “Thực khôn trốn tránh” trở lên dạy rõ những điều mê vọng.

(2) Từ câu “Ôi người xuất gia” trở xuống dạy rõ tính chân như. (3) Từ câu “Ba cõi chui luồn” trở lên dạy rõ thế nào là mê vọng. (4) Từ câu “Sớm cầu thầy thông minh” trở xuống nêu rõ đạo chân như.

Ghi chú: + Phiên âm: Theo bản gốc tại Tổ đình Viên Minh.

+ Việt dịch: Cư sĩ Phúc Tế ghi theo lời giảng của Hòa thượng Thích Phổ Tuệ tại thảo am Quang Lãng, Phú Xuyên, Hà Tây

- 1997. NÓI VỀ VIÊN MINH PHÁP HỘI (Viết, khắc kinh này)

Các Phật tử: Nguyên Uẩn, Nguyên Loan, Nguyên Mỹ, Quảng Luận, Quảng Truyền, Quảng Quang, Quảng Tịnh, Quảng Thành, Quảng Tạc, Quảng Kiền, Quảng Tốn, Quảng Học, Quảng Viêm, Quảng Trứ, Quảng Tùng, Quảng Huệ, Quảng Triển.

Tục Tước, Tục Côn, Tục Diệu, Tục Hùng, Tục Diễn, Tục Tuệ, Đàm Tín, Đàm Huy, Tịnh Nhật, Tịnh Sinh, Tịnh Huyên, Tịnh Nguyện, Tịnh Lượng, Tịnh Nghiêm, Tịnh Hạnh, Tịnh Khiết, Tịnh Trí, Tịnh Tuân, Tịnh Định, v.v.

Trộm nghĩ Phật Tổ Tam Kinh là nguồn gốc tổ tông sáng thủy, lời di chúc của cha mẹ khi sắp từ trần. Những việc được tuyên dương của các bậc tiên giác là trách nhiệm của tất cả hậu sinh. Cho nên trong pháp hội phát tâm cùng góp tịnh tài thành tâm viết, khắc cả ba kinh này.

Hồi hướng:

- Tổ sư Tháp Bảo Liên, Từ Tâm Mật Hạnh Viên Minh, pháp danh Phả Thiền, Tỷ khiêu Bồ tát.

- Tổ sư Tháp Bảo Nghiêm, Chính Trực Đôn Hòa Minh Trí, pháp danh Thông Giám, Tỷ khiêu Bồ tát.

- Tổ sư Tháp Bảo Sở, Tri Túc An lạc Nhẫn Tiến, pháp danh Tâm

Khang, Tỷ khiêu Bồ tát.

Hiện tại tất cả hòa thượng, A xà lê, giới sư, giáo sư, Tỷ khiêu Bồ tát rộng cả bốn ơn ba cõi hậu hóa tiên vong, chúng con và chúng sinh nhờ thiện căn này đều cùng thành Phật đạo (đồng cư Hoa

Tạng giới).

VIÊN MINH PHÁP HỘI ĐẠO TRÀNG PHÁP SƯ THÍCH NGUYÊN UẨN XÂY DỰNG

Chùa này vốn thuộc hai dân Quang Lãng và Mai Xá, trước tên là Cổ Liêu, nay là xã Quang Lãng, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây.

Không biết chùa xây dựng từ thời đại nào, chỉ biết chùa cũ ở bãi sông Hồng, khi gần lở xuống sông năm 1900, hai dân đồng tâm tới chùa Tri Chỉ, xã Tri Chung cùng huyện mời Pháp sư Thích Nguyên Uẩn tới trụ trì.

Đến năm 1903, Pháp sư cùng hai dân dỡ chuyển chùa về trong đê, nơi địa chỉ đã được thần Long Mạch chỉ định và cắm hướng chùa. Khi xây dựng đã thành quy củ đủ làm nơi cho nhân dân tín ngưỡng lễ bái quy y, Pháp sư lại tập hợp tăng ni trong sơn môn pháp phái thành lập đạo tràng, lấy tên là Viên Minh Pháp Hội, giảng dạy tu học Phật pháp, xuất phát từ ý chỉ của Pháp sư nói với tăng ni trong đạo tràng.

Phù xuất gia giả, phát túc siêu phương, tâm hình dị tục, thiệu long Phật chủng, trấn nhiếp ma quân, dụng báo tứ ân, bạt tế tam hữu, phi tướng tướng chi sở năng vi, cố tu:

Viên sự minh lý, viên lý minh tâm.

Viên tâm đạo đạt, minh đạo thành công.

Viên công lập đức, minh đức thành nhân.

Viên nhân thành Phật, thành Phật độ sinh.

Viên minh như thị, mục đích đạo tràng.

Tạm dịch: Là người xuất gia tìm nơi cao siêu, tâm hình khác tục, nối thịnh dòng dõi Phật, dẹp tan lũ ma quân, báo đáp bốn ơn, cứu giúp ba cõi.

Vậy nên phải:

Tròn việc rõ lý, tròn lý rõ tâm.

Tròn tâm tới đạo, rõ đạo thành công.

Tròn công lập đức, sáng đức thành người.

Đạo người viên mãn, thành Phật độ sinh.

Viên minh như thế, nên lập đạo tràng.

Nhằm mục tiêu này, công phu tu hành của Pháp sư rất tinh cần với sự hoằng hóa Phật pháp.

Ngoài thời khóa tụng niệm, Pháp sư còn viết kinh sách, khắc ván in. Hiện nay ở đạo tràng Viên Minh còn tạng ván in các bộ kinh như: Kinh Bốn Mươi Hai Chương, Kinh Phật Di Giáo, Cảnh Sách chú thích hai văn của Tổ Quy Sơn, có phụ thêm âm nghĩa chữ khó, lý sâu từ xưa còn ước lược. Kinh Vô Lượng Nghĩa, Luận Khởi Tín, Lục Trúc Song, sáng tác văn điệp Bồ Đề, v.v.

Khi còn tu học ở Tổ đình Bồ Đề, Pháp sư cũng đã vâng mệnh tổ sư viết bộ Kinh Hoa Nghiêm 81 quyển và vẽ minh họa trang Thất Xứ Cửu Hội (bảy nơi chín hội), quang cảnh đạo tràng những nơi giảng đàn Đức Phật Thích Ca đã từng thuyết pháp, cũng khắc ván như các kinh Pháp Hoa hai tập bảy quyển, bộ Nhật Tụng hai tập, Luật Nghi phạm thụ giới ba quyển, viết giúp chốn Tổ Tế Xuyên bộ Quy Nguyên Trực Chỉ ba tập, v.v. để khắc ván, góp phần vào công việc hoằng pháp của các tổ đình ở Việt Nam. Thuở xưa khắc bản gỗ kinh sách Phật toàn bằng chữ Hán, nay nhờ vào những bộ kinh Hán văn mà phiên thành Việt văn cho việc tuyên dương Phật pháp được phổ cập dân gian.

Vì thấy được những sự việc hoằng hóa Phật pháp của Pháp sư đã làm nên một vị văn Tăng khi làm khoa cúng Pháp sư, đã viết những câu:

Lục tự kinh doanh, tiền quy khả giám

Thất am sáng thủy, hậu tắc vô vong.

Thời nhi kết hạ san kinh Thời nhi tiếp chúng tuyên giảng.

(Sáu chùa sang sửa rạng rõ pháp xưa, bảy chốn dựng xây đời sau vẫn nhớ. Khi thì kết hạ giảng kinh, khi thì viết văn khắc ván).

Pháp sư ngũ phẩm, bất thiểm ư nhị tam, Tăng huấn thập khoa, năng dự kỳ tứ ngũ (Pháp sư năm phẩm, dự tới hai ba. Tăng huân mười khoa, xứng danh năm sáu). Tả kinh thập bộ, tham tường cổ đức Thanh quy, âm nghĩa tam kinh đón ngộ Như Lai diệu chỉ (viết kinh mười bộ thành khuôn phép thầy xưa, âm nghĩa ba kinh, thấu suốt nhiệm màu ý Phật).

Bài khoa cúng này còn cho biết qua mấy nét về nơi xuất xứ của

Người:

Pháp sư sinh năm Giáp Tý (1864), ở thôn Tri Chỉ, xã Tri Chung, hiện nay cùng huyện Phú Xuyên, gia đình công nghệ (thợ mộc) họ Nguyễn. Thuở nhỏ tên là Nguyễn Trí Nhu, xuất gia năm Bính Tý (1876), thầy nghiệp sư là Tổ An Lạc, vị tổ thứ ba Tổ đình Đa Bảo, thôn Vĩnh Ninh, xã Tri Thủy, hiện nay thuộc huyện Phú

Xuyên. Thầy giới sư đầu đàn là Tổ sư Thích Tâm Viên, chùa Vĩnh Nghiêm - Bắc Giang, thụ giới Tỷ khiêu năm Quý Mùi (1883), thụ giới Bồ tát năm Ất Dậu (1886), nhận chùa Viên Minh năm Canh Tý (1900), chuyển và xây lại chùa năm Nhâm Dần (1903), lập đạo tràng cùng thời. Tạ thế năm Giáp Dần (1915).

Việc pháp còn đương tiến triển, bệnh tình bỗng đã lâm thân, thuốc thang đã nhiều phương kế nhưng không thể cứu vãn được, Người đã vĩnh biệt dân gian về nơi tịch diệt khi mới 51 tuổi, 30 tuổi hạ tiếc thay!

Sau khi tang lễ Người xong, hàng pháp tử cũng như giới tử, các thành viên nhà nước trong đạo tràng đều phải đi ứng cơ những chùa khác mà Người đã trao phó.

Còn vị thừa kế nơi đạo tràng là vị Thích Quảng Tốn, thì bị tật bệnh, chỉ duy trì được về phần cảnh giới như: tu bổ, nâng cấp chùa nhà, tạo sơn tôn tượng, thuê công chạm trổ cửa võng, nghi môn, v.v. về phần trang trí cũng khá huy hoàng.

Qua năm 1946 đến năm 1953, giặc Pháp rút khỏi miền Bắc để lại cảnh chùa cũng như thôn dân hoang tàn, phải hết sức khôi phục mới có được nơi tạm cư trú việc làm tín ngưỡng.

Đến năm 1961, Ngài Thích Quảng Tốn cũng từ trần. Từ đây chúng tôi lại càng thấy phận sự phải lo tu bổ, phục hồi cảnh giới đạo tràng. Vì lời di huấn của Tổ sư đã giúp cho sự tu hành của mình định được phương hướng nên càng phải cố gắng duy trì để tỏ lòng tri ân các bậc Tiên Giác.

Nay lịch sử đã sang trang nhưng di tích tín ngưỡng vẫn còn phải tiếp tục. Sa môn Thích Phổ Tuệ