Phật Thuyết Tứ Thập Nhị Chương Kinh Giải

CIIUƠNG BAMUƠI BỐN

Sa Môn đêm tụng kinh Ca Diếp Phật Di Giáo, âm thanh thê thiết khẩn trương, nghĩ hối muốn thối chí. Phật hỏỉ >4 nậy : ■xưa còn tại gia, ông làm nghề gì T. Đáp :Thường hay đàn*. Phật hỏi :’Dây chùng thì thế nào ?*. Đáp : 'Không kêu". 'Dây căng thì như thế nào ?"ễ Đáp :"Mất tiếng*. "Giũa câng và chùng thì như thế nào T. Đáp 'Các âm đều phát*. Phật dậy : Sa Môn học đạo cũng vậy, nếu tâm thư thích, cố thể đắc đạo, học đạo nếu quá sứt, quá sức làm thân mệt, thân nếu bỉ mệt, ý tức sinh nẫo (phiền), ỷ nếu sinh não, hành ắt phải thói, hành đã thổi lui, tát tội gia tăng. Chĩ cổ sự thanh t|nh an lạc, đạo mới không mát.

Chương ba mươi bốn này, nêu rõ pháp học đạo, phải khéo điều thân, đừng để căng hay chùng quá làm mất tâm đạo. Nho gia cũng nói, hễ tiến nhanh ắt lui lẹề Lại nói, đừng quên, đừng quáệ Lẽ Tam thừa cũng không ngoài lệ này.

CHUÔNG BA MUOIIẨM Phật dậy, như người rèn sắt, trừ hết chất cặn thì thành đồ vật, đồ vật ắt tinh hảo. Người học đạo, trừ tâm cấu nhiễm, hành ắt thanh tịnh.

Chương ba mươi lăm, thí dụ chỉ rõ cấu nhiễm không thể không trữ, chỉ cần trừ cấu nhiễm, tức thành thanh tịnh. Chỉ sạch hết phàm tình, không có thánh giải nào DI Glito TAM KINH khác. Ơ1Ỉ có trừ pháp che mờ, không có pháp cho ánh sáng nào khácệ Thành Phật làm Tổ, há nơi ngoài tâm có pháp đắc được sao. Chẳng qua chỉ là tinh trừ các tập khí mà thôi.

CHƯƠNG BAMUƠI SÁU Phật dậy, người xả ác dạo, được làm người khố. Đã được làm người, bô nữ làm nam khốẾ Đã được làm nam, sáu cân đầy đủ khóẳ Sáu cân đầy đủ, sinh nơf trung quốc (1 ) khóễ Đã sinh trung quốc, gặp đờí có Phật khó. Đã gặp đdi Phật, lại gặp đạo khó. Đã được gặp đạo, phát tín tâm khó. Đã phát tín tâm, phát tâm Bồ Đẻ (2) khổ. Đã phát tâm Bồ Đề, Vô Tu

Vô Chứng khố.

Chương ba mươi sáu này, lần lượt chỉ rõ những việc khó được, để cảnh tình mọi người, đừng đánh mất lương duyênề Không đạt Vô Tu Vô Chứng, há được gọi là chân chính phát Bồ Đề Tâm sao. Không phát chân chính Bồ Đề Tâm, há gọi là tín tâm. Không hưng phát tín tâm, há gọi là gặp đạo. Đã không gặp Đạo, có Phật vô ích. Đã gặp (Phật) cũng như không gặp, tất trung quốc khác gì biên địa. Trung quốc đã chẳng khác gì biên địa, ắt sáu căn có đủ cũng như không đủ. Lục căn đã đủ cũng như không đủ, tất nam tử cũng chẳng phải nam tử. Nam tử đã không thành nam tử, ắt thân người có khác gì ác đạo. Lặng yên nghĩ coi, có thể đừng phát PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG HNH

tâm BỒ Đề, để mau ngộ yếu chỉ Vô Tu Vô Chứng không ?

CHÚ THÍCH CHUDNGBAMUƠI sáu 1 - Trung quốc : Xứ có văn hóa, ở đây hàm nghĩa giữa quốc gia, thủ đô, đối với biên địa mà nói trung quốc, không nên hiểu là xứ Trung Hoa.

2 - BÒ Đè Tâm : Bò Đề xưa dịch là Đạo, tâm cầu chân đạo, gọi là Bồ Đề Tâmề Nay dịch là Giác, tâm cầu chính giác, gọi là Bò Đề tâm. Cả hai đều cùng một ý.

Phật Quốc phẩm, Kỉnh Duy Ma :"Bd Đè Tâm là Bồ Tát Tịnh Độ. Quán Vô Lượng Thọ Kinh \"Phát Bồ Đè tâm thâm tín nhân quầ'. Đại Nhạt Kinh Sớ quyển nhất '."Bồ Đè tâm tức là nghĩa bạch tinh tín tâm". Lại nói ễ.”BÒ Đè tâm là nhất tâm chí cầu Nhất Thiết Trí vậy".

CIIUƯNG BA MUOI BAY Phật dậy, Phật tử cách ta đến ngàn dặm, hằng út niệm giới ta, tất đắc đạo quả. Tại ngay cạnh ta, tuy thường thấy ta, khổng thuận theo glớl ta, chung cục không đắc đạo.

Chương ba mươi bẩy này, nói rõ tâm gần ắt gần, tâm xa ắt xa, không luận xa gần bằng hình dạng vết tíchệ Kim khẩu nói lòi thành thật, giói quan trọng như vậy, đệ tử DI GLto TAM KINH đòi mạt thế, làm sao không suy xétề Trong Tang Kỳ Luật chép :"Xứ Ba La Chỉ có hai Tỳ Kheo, cùng làm bạn đồng hành đến Xá Vệ thăm hỏi TTiế Tôn. Giữa đường khát nước, đến một giếng nước, Tỳ Kheo kia múc nước uống ngay, Tỳ Kheo nọ thấy trong nước có trùng, không chịu uống. VỊ Tỳ Kheo uống nước hỏi : "Tại sao không uống ?" Đáp rằng :"VÌ TTiế Tôn chế giói, không được uống nước có trùng". VỊ kia lại khuyên : "Trưởng lão cứ uống, đừng để chết khát, sẽ không gặp được Phật". Đáp :"Tôi thà mất thân, không hủy giói Phật "ệ Nên bị chết khát, liền sinh lên trời Đao Lợi, đủ thân cõi tròi, đêm đó đến trước chỗ Phật, đảnh lễ nghe Pháp, đắc Pháp Nhãn thanh tịnh. VỊ Tỳ Kheo uống nước, hôm sau mói đến chỗ Phật. Phật biết nhưng cố hỏi :"Ông từ đâu lại, có bạn đồng đi không ?". VỊ này đem câu chuyện đi đường đáp lại. Phật dậy :

"Ngưòi ngu kia, ông không sao thấy được ta, người thấy được ta là vị Tỳ Kheo chết kia, đã đến gặp ta trước. Nếu Tỳ Kheo phóng dật giải đãi, không nhiếp các căn, tuy cùng ta ở một nơi, cũng cách ta rất xa. Họ có thấy ta, ta không thấy họ. Nếu có Tỳ Kheo, nơi bờ biển bôn kia, thường không phóng dật, tinh tiến không lười, thu nhiếp các căn, tuy cách xa ta, ta vẫn thường thấy họ, họ thường gần gũi ta".

103 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUDNG KINH

CHUƠNG BA MUDl TÁM Phật hỏi Sa Môn : mạng sổng con người trong bao lâu ? Đáp : Vài ngầyế Phật nổi : ông chưa biết đạoẵ Lại hỏi v| Sa Môn khác : Mạng sống con người trong bao lâu ? Đáp: Trong một bữa ăn. Phật nối : ông chito biết đạo. Lại hỏi vị Sa Môn khác : Mạng sống con người trong bao lâu ? Đáp : Trong một hơi thở. Phật nói: Lành thay, ổng thật biết đạo. Chương ba mươi tám này, bầy rõ mạng người vô thường, phải biết rõ điều này. Khoảng thòi gian sắc tâm hợp giữ nhau khổng dứt, gọi là mạng căn. Lại nương chủng tử nơi thức giả lập, chẳng phải là thật pháp. Thở ra tuy còn, thở vào khó giữ, huống từng sát na, niệm niệm sinh diệt, nếu chẳng phải lắng tâm đế quán, há lại biết được sao.

Xưa có vị vua ờ Tây Vực, không tin Phật pháp, hỏi Tổ Sư rằng :"Tôi thấy ngoại đạo tu đủ các khổ hạnh, còn chưa bẻ gẫy được tâm dâm dục, mà Sa Môn thì tứ sự (*) như ý, há đoạn được phiền não sao ?". Tổ Sư đáp : "Đại vương thử lấy một tội nhân sắp bị hành hình, bắt dùng tay bưng một bát đầy dầu, lại sai bốn đao phủ thủ cầm đao (theo sau), nếu không để đổ giọt dầu nào thì tha tội chết, nếu nhỏ một giọt, đao thủ chém ngay, rồi cùng người tử tội đi qua bốn ngả đường. Đại vương lại 104 mang hết cung nữ âm nhạc, đàn ca múa hát khắp nơi, hỏi thử tội nhân thấy nghe những gì ?"

Nhà vua theo lòi, khiến một tù nhân tay ôm bát đầy dầu, đi xuyên qua rừng nữ nhạc, khắp bốn nẻo đường, một giọt cũng không roi, nên được tha tội. Nhà vua vòi đến hỏi :"Nhà ngươi thấy nghe những gì noi bốn con đường ?". Tội nhân đáp :"Tôi lúc đó, chỉ sợ một giọt dầu rơi, gươm bén sau cổ, nên chỉ thấy bát dầu trong tay, còn thấy thứ gì khác nữa". Tổ Sư thưa vói vua : "Người này chỉ vì tiếc thân sợ chết, mà nơi sắc thanh, không còn thấy nghe gì nữa, hà huống Sa Môn cầm giữ lòi Phật dậy vô thường vô ngã, thường niệm đau đớn cái khổ của sinh tử trong vô lượng số kiếp, há không lo đoạn trừ phiền não. Như ngoại đạo kia, không biết vô thường vô ngã, hành khổ hạnh suông, nên không lợi ích". Nhà vua bấy giờ mới tin nghe. Ôi, thực biết mạng sống chỉ trong vòng hơi thở, sao còn đợi đao thủ cầm đao theo sau, tâm mới chịu không phóng dật.

CHÚ THÍCH CHUONG BAMUƠITẤM (*) Tứ sự : Gồm y phục, ẩm thực, ngọa cụ, thuốc men, hoặc phòng xá, y phục, ẩm thực, thuốc men.

PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUÔNG HNH

CIIUƠNG BAMUOI CHÍN Phật dậy, người học Phật đạo, nhữíìg lòn Phật nối, đều nên tin theo. Thí như ân mật, giữa (hay) bên đều ngọt. Kỉnh ta cũng vậy. Chương ba mươi chín này, nói rõ kinh Phật đều nên tin theo, không nên vọng phân làm Đại, Tiểu, Đốn, Tiệm, mà sinh tâm đặt nặng hay coi thường. Lòi dậy của Phật không ra ngoài Quyền, Thật. Vì Thật nôn bầy Quyền, khai Quyền nôn hiển Thật. Tứ giáo đều riêng có tứ môn, mỗi môn đều có đủ Tứ Tất Đàn (*). Nay lại có người chấp Tiểu chê Đại, chấp Đại chê Tiểu, chấp Sự bác Lý, chấp Lý bác Sự, đều ngược với ý chỉ của Phật. CIIÚ THÍCH CHUONG ba MUOl CIIÍN (*) Tí Tất Đàn : Đức Phật thuyết pháp không ngoài Tứ Tất Đàn. Xưa dịch Tất Đàn (Siddhànta) là Thành, do nhờ bốn pháp này thành tựu Phật đạo cho chúng sinhễ Nam Nhạc giải thích Tất có nghĩa phổ biến. Đàn, tắt của phạn ngữ Đàn Na, có nghĩa thí.

Phật dùng bốn pháp này phổ thí cho chúng sinh, nên gọi là Tất

Đàn. PHẬT THUYẾT TÚTTHẬP NHỊ CHUƠNG HNH

CIIUDNG BỐN MUƠI MỐT

Phật dậy, phàm người học đạo, như trâu chở nặng, đi trong bùn sáu, mệt nhọc vô cùng, không dám nhìn ngó hai bên. Ra khỏi bùn sinh, mới được nghỉ ngơi. Sa Môn nên quán tình dục, còn hơn bùn lầy, trực tâm niệm đạo, ắt tránh được khỏ.

Chương bốn mưcd mốt này, khuyên người phải trực tâm

niệm đạo, nên lấy xuất ly tình dục làm hạn kỳ tu tập.

CHUONG BỐN MUƠI HAI

Phật dậy, ta coi ngổi >4 vương hầu như bụỉ qua kẽ hở, coi vàng ngọc châu báu như ngói gạch, GOỈ lụa là như vải thô, coi đại thiên thế giới như hạt tiêu, coi nước ao A Nậu (1) như dầu rửà chân, coi phương tiện môn như bảo thành hóa hiện, coi Vổ Thượng Thừa như vàng gấm trong mộng, coi Phật đạo như hoa đốm trước mắt, coi Thiền Định như cột Tu Di, coi Niết Bàn như ngày đêm thút giấc, coi đảo vầ chính như sáu rồng múa ( 2), coi bình đẳng như Nhất Chân Địa (3), coi thịnh suy như cây bốn mùa.

Chương bốn mươi hai này, kết minh Phật nhãn quán hết thẩy mọi pháp, để phá hết pháp chấp của chúng sinh.

Một trăm năm ở nhân gian, chỉ là một ngày đêm ở Đao Lợi Thiên, một đại kiếp ở Ta Bà, chỉ là một ngày đêm ở Cực Lạc thế giối, nên vương hầu phú quý khác nào bụi qua kẽ hở. Các món vật dụng của chư thiên, thuần là DI GIẨO TAM KINH bẩy báu, đất ở Cực Lạc, do vàng tạo thành. Khi Di Lặc thành Phật, cõi này cũng đều là lưu ly, huống gì vàng ngọc gạch ngói do tứ vỉ tạo thành, có gì đáng trọng. Mặc tuy lụa là chẳng qua chỉ để che thân cho khỏi thẹn xấu, nên vải thô có hại gì. Đại Thiên Thế Gidi cũng là duy tâm, một hạt tiêu cũng là duy tâm. Quán tướng nguyên là vọng, nên trong đó tính kể lớn nhỏ. Quán tính nguyên là chân, tâm biến Đại Thiên Thế Giói chẳng lớn chẳng nhiều, tâm biến hạt cải chẳng nhỏ chẳng ít. Nước ao A Nậu như dầu rửa chân, cũng như các điều trên. Phương tiện môn là chư Phật lập bầy các phương tiện như Tam thừa, Ngũ thừa. Chúng sinh quen theo pháp này, cho thật có các quả. Nhưng đối với chư Phật, chẳng qua chỉ là vì Thật bầy Quyền, há có thật pháp, nên chỉ như bảo thành hóa hiện. Vô Thượng Thừa, tuy nói là sự thật nhất, song đều là lý sẵn đủ nơi bổn tính của chúng sinh, ngoài tâm không pháp, nên nói viên mãn Bồ Đề quy vô sở đắc (đắc Bồ Đề viên mãn là quay về không chỗ đắc), như vàng gấm trong mộng, há thực có vật đắc được ? Vô lượng Phật đạo, là đối vói phàm tình, phàm tình không sinh, Phật đạo sao có, nên gọi là vô vi vô khởi diệt, chẳng thật như hoa đốmẻ Tu Di cao hơn biển, song gió không thể lay động, Thiền Định giữ tâm, Cảnh và Thức không thể hoặc loạn đổi dời. Song Tu Di không phải thật pháp, chỉ do tứ bảo PIỈẬT THUYẾT TỨTHẬP NI ụ CHUÔNG kiniỉ và tứ vi hợp thành. Thiền Định cũng không phải thật pháp, chỉ do Tâm, Tâm sở, Tứ phần (4) hợp thành. Sinh tử như đêm dài, thêm sự trói buộc của vô minh, nên ngày đêm đều như ngủ. Niết Bàn như mặt nhật, trí huệ sáng soi, nôn ngày đêm đều như thức tỉnh. Trồi lăn trong sinh tử chỉ là sáu cănể An lạc Niết Bàn cũng chỉ sáu căn, trái giác hợp trần, đó gọi là đảo, song thật không giảm. Trái trần hợp giác, ấy gọi là chính, mà thật không tâng, nên chỉ như sáu rồng múa, chẳng qua chỉ là đầu đuôi thay đổi mà thôi. Các pháp đã đều bình đẳng, tất tùy tiện cử một vi trần pháp, tức cùng Nhất Chân Như Địa bình đẳng, chẳng phải lìa ngoài tất cả pháp, riêng có một Đại Tổng Tướng Pháp Môn (5), mà chính hết cả mọi pháp không pháp nào không phải là Đại Tổng Tướng Pháp Môn. Nương Nhất Chân Địa mà diễn bầy đạo, cũng như nương vào đại địa mà có cỏ cây bốn mùa. Mùa xuân sinh trưởng, mùa hè tươi tốt, mùa thu kết trái, mùa đông rơi rụng. Cứ sinh rồi tươi, tươi rồi kết, kết rồi rụng, mà đổi thay mãi, hết lại bắt đầu, bắt đầu rồi lại hết, trải khắp mười phương, bầy khắp ba đời đều là thần lực tự tại của Như Lai vậy.

CHÚ THÍCH CHUONG BốN MUOl IIAI DI GIÁO TAM KINII PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG HNH DI GLÁO TAM KINII

Luận Khòi Tín cho rằng : "Các nghiệp chuyển hiện của tám thức, làn lượt như vậy, hợp với tam phần, Tự Chứng Phần, Kiêh Phần, Tướng Phần. Nhung tâí cả các pháp, không một pháp nào không ảnh hiện nơi Tướng nần, song các tướng ảnh hiện không đồng".

Năm thức dầu............Tướng phần ễ.. Năm cảnh Thức thứ sáu..............Tứớng phần ..ề Tất cả pháp Thức thứ bẩy..............Tướng phần... Kiến phần của thức thứ tám Thức thứ tám.............Tứớng phần... Chủng tử ngũ căn, khí giới:

Thể tính

Ngũ cảnh 5 - Đại Tổng Tướng Pháp Môn : Gọi Thật Thể của Chân Như vậy. Chân Như quảng đại thu nhiếp hết thẩy, nên gọi là Đại ; một vị bình đẳng lìa tướng sai biệt, nên gọi là Tổng Tướng ; là quỹ phạm của hành giả, nên gọi Pháp ; quán trí thông du nên gọi Môn. Luận Khởi TÚI nói: ” Tâm Chân Như là thể Nhất Pháp Giới Đại Tổng Tướng Pháp Môn”.

113 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG MNH PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG KINH GIẢI

Kinh này thu thập cả đốn lẫn tiệm. Phần đầu đề xướng, thức tâm đạt bổn, hiểu pháp vô vi, gọi là Sa Môn. Lại nói tâm không vướng mắc nơi đạo, cũng không kết nghiệp, vô niệm vô tác, chẳng tu chẳng chứng, không trải qua các vị, mà tự ở ngôi cao nhất, gọi đó là Đạo. Ý chỉ vô trụ của Kim Cương, pháp môn bất nhị (1) của Duy Ma, không qua kinh này. Lại nói cúng ngàn ức ba đòi chư Phật, không bằng cúng một ngưồi Vô Niệm, Vô Trụ, Vô Tu, Vô Chúng.

Phàm người Vô Niệm,Vô Trụ, Vô Tu, Vô Chứng là chỉ cho tự tính Thiên Chân Phật (2). Ba đòi chư Phật chỉ giác ngộ điều này, chẳng có thứ gì thêm nữaế Trong các món cúng dường, pháp cúng dường là hơn cả. Pháp cúng dường là nhận biết được tự tâm, thấu rõ pháp không tịch. Niệm niệm Phật xuất thế, niệm niệm Phật diệt độ, là cúng dường bậc Vô Niệm, Vô Trụ, Vô Tu, Vô Chúng, há phải chạy cầu bên ngoài sao. Đó là Đốn giáo (3).

Phần giữa nêu Tứ Chân Đạo (4), Thập Thiện Hạnh (5)

chê trách dục nhiễm, khuyến khích phát tịnh nghiệp. 115 PIIẬT TIIUYẾT TỨTIIẬP NIIỊ CIIUƠNG KINII

Cảnh giác thế gian không thường còn, giác ngộ mọi huyễn hóa. Đó là Tiệm giáo (6).

Phàm dục nhiễm không bỏ, ắt tinh hanh khố thành ; tịnh hạnh khố thành, ắt bổn minh không phát, nên nhắc đi nhắc lại, tu tập trừ ái bỏ dục. Để trợ lực cho hành đạo thủ chân, phải quay về Vô Ngã, hiểu rõ Vô Ngã, cấu uế nơi tự tâm hết, thường quang hiển hiện. Đó gọi là hiểu Vô Vỉ Pháp. Song người thế luôn luôn tham trước hữu vi, không bỏ ái dục. Vì sao ? Do không biết mạng ngưồi vô thường, thế giói huyễn hóa. Hưởng cái vui giây lát, chịu cái nạn ngàn năm, dao mật đuốc gió, lời ấy thống thiết, nếu là kẻ có chí trượng phu, ai mà không nao lòng tỉnh xétễ Kinh nói : "Những lời Phật dậy, thí như ăn mật, giữa bên đều ngọt". Người học hết tâm nơi đây, ắt Ngũ Bộ (7) các kinh, đều có cửa ngỏ mà vào vậy.

Học Đạo Nhân Bành Tế Thanh (8) viết.

CHÚ THÍCH:

DI GIẤO TAM HNH đạo vậy. Kinh Duy Ma g h iVăn Thù Sư Lợi hỏi Duy Ma Cật: Sao gọi là pháp môn Bất Nhị ? Duy Ma ùn lặng không đắp. Văn Thù nói: Lành thay ! Lành thay ! Chẳng còn ngồn ngữ văn tự, mới thật là pháp môn Bất Nhị vậy. Thập Nhị Môn Luận Sớ

Thượng Tỉnh Danh lấy lý làm mồn, nhất đạo thanh tịnh, nôn

gọi Bất Nhị, cực chăn khả quỹ, gọi là Pháp, chí diệu hư thông, gọi là Mồn”.

PHẬT TIIƯYỂT TỨTIIẬP NHỊ CIIUƠNG KINH DI Glvto TAM KINH thắng đao). Nên cả hai Chỉ và Hành đều gọi là Thiện, có khi thêm chữ Đạo, là hàm ý đưa đến lạc quả.

6 - Tĩộm Giáo (xem chú thích 3)Ệ 7 - Ngũ Bộ : Ngũ Bộ Đại Thừa kinh, do Thiên Thai Đại sư tuyển định ưong các kinh Đại Thừa, phân làm Ngũ Bộ, gồm : Hoa Nghiêm Kinh, Đại Tập Kinh, Đại Phẩm Bát Nhã Kinh, Pháp Hoa Kinh, Niết Bàn Kinh.

Pháp Hoa Huyền Nghĩa ghi ."Cứu cánh Đại Thừa, không qua các kinh Hoa Nghiêm, Đại Tập, Đại Phần, Pháp Hoa và Niết

Bàn”.

PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG HNH

Tri Quy Tử. Càn Long năm 38 (1773), thọ Bồ Tát giới tại Hoa Tạng Am ở Tô Châu, lúc đó ông được 34 tuổi.

Sau khi thọ giới, ông ăn chay sống tỉnh hanh, vợ là Phí Lan Tương cũng thọ uú Bà Di giới. Hai cô con gái, A Hoàn và A Oanh tụng Pháp Hoa kinh mỗi ngày, sinh hoạt gia đình dầy không khí Phật pháp. Thuở nhỏ khi học sách Nho, ngưỡng mộ tư cách của Lương Khê Cao Phàn Long, đến khi học Phật, ngưỡng mộ hạnh tiêu sái của Lô Sơn Lưu Di Dân, lại do chỗ tu học của hai người này đều gọi là Đông Lâm, nên Tế Thanh tự đề chỗ mình ở là Nhị Lâm, và lấy đố làm danh hiệu. Ông thâm túi giáo nghĩa Tịnh Độ, ngoài Liên Trì Đại Sư ra, ông kính ngưỡng ngài Tỉnh Am, lại giao du luận đạo vổi Hồng Loa Sơn Triệt Ngộ ở Bắc Kinh, Cao Mân tự Chiếu Minh ở Dương Châu, Thiên Mục Sơn Lữ Đình ở Triết Giang. Càn Long năm 50 (1785), ông tinh cư ở Văn Tinh Các (Tô Châu), chuyên tu Nhất Hạnh Tam Muội, nhất tâm niệm Phật, ông lại gom góp các bản vàn tự, nguyện văn, đề tựa của ông lại thành tập sách, gọi là Nhất Hạnh Cư Tập.

Tế Thanh thường đóng cửa niệm Phật, phát nguyện hồi hướng.

Vãn niên thường cùng dăm vị bạn đạo tịnh tu ở Hàng Châu. Gia Khánh nguyên niên (1796), niệm Phật an tường mà mất, thọ 57

tuổiẾ

Tế Thanh góp phần rất lớn cho Phật học thuở đó, ông bị ảnh hưởng mạnh mẽ nơi các kinh Hoa Nghiêm, Bát Nhã và Tứ Thập Nhị Chương. Ông xưng tán các bộ kinh này, như tiếng thác chẩy, như chuông ngân trong đêm vắng, khiến người tỉnh thức.

Tuy chuyên tu Tịnh Độ, song ông đọc khắp các kinh luận, từng viết các bài hậu ký của hơn 30 bộ kinh, như Tứ Thập Nhị Chương, Quán Kinh, Lăng Nghiêm, Duy Ma, Hoa Nghiêm, Kim Cương, Di Giáo... để giới thiệu hoặc trình bày chỗ kiến giải sau khi xem kinh. Ông rất chú trọng sự nghiệp phúc điền, và bi điền, thường trợ giúp người bần cùng cô thế, in kinh, trai tăng, phóng sinh, bố thí. Các tác phẩm của ông để lại gồm có :

- Vô Lượng Tliọ Kinh Khởi Tín luận (3 quyển), - Quán Vô Lượng Thọ Kinh u&c Luận (1 quyển), - ADi Đà Kinh u&c Luận (1 quyển), - Nhất Thừa Quyết Nghi Luận (1 quyển), - Hoa Nghiêm Kinh Niệm Phật Tam Muội Luận (1 quyển), - Cư Sĩ Truyện (56 quyển), - Thiện Nữ Nhân Truyện (2 quyển), - Nhị Lâm Cư Tập (24 quyển), - Nhất Hanh Cư Tập (8 quyển), - Nhị Lâm Xướng Họa Thi, Quán Hà Tập, Trắc Hải Tập (mỗi thứ một quyển).

Ngoài ra, Tế Thanh còn trùng san lại các bộ Tịnh Độ Tam Kinh, Tỉnh Am Pháp Sư Ngữ Lục (3 quyển), Niệm Phật Cảnh Sách (3 quyển), Tây Phương Công Cứ (2 quyển).

Ngày 28 tháng chạp năm Kỷ Tỵ (24/1/1990)

Liên Hạnh Tỳ Kheo Thích Thiện Huệ

Việt dịch và chú thích.