Thắng Pháp Tập Yếu Luận

PHẦN HAI - VIPASSANÀ KAMMATTHÀNA:

Nghiệp xứ của tu quán hay những đối tượng tu hành của tu quán.

I. PÀLI VĂN.

- 25 - 29) Vipassanàkammatthàne pana sìlavisuddhi, cittavisuddhi, ditthivisuddhi, kankhàvitaranavisuddhi, maggàmagganànadassanavisuddhi, patipadànànadassanavisuddhi, nànadassanavisuddhi ceti sattavidhena visuddhisangaho. Aniccalakkhanam, dukkhalakkhanam, anattalakkhananceti tìni lakkhanàni. Aniccànupassanà, dukkhànupassanà, anattànupassanà ceti tisso anupassànà, dukkhànupassanà. anattànupassanà ceti tisso anupassànà.

Sammassananànam, udayabbayanànambhanganànam, bhayanànam, àdìnavanànam, muncitukammyatà nànam, patisankhànànam, sankhàrupekkhà nànam, anulomanànanceti dasa vipassanà nànàni. Sunnato vimokkho, animitto vimokkho appanihito vimokkho ceti tayo vimokkhà.

Sunnatànupassanà, animittànupassanà, appanihitànupassanà ceti tìni vimokkhamukkhàni ca veditabbàni. II. THÍCH VĂN.

- Kankhàvitaranavisuddhi: Đoạn nghi thanh tịnh. Maggàmagganànavisuddhi: Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh. Patipadànàna dassanavisuddhi: Hành đạo tri kiến thanh tịnh. Aniccànupassanà: Vô thường tùy quán. Sammasananànam: Tư duy trí. Udayabbayanànam: Sanh diệt trí. Bhanganànam: Hoại trí. Bhayanànam: Bố úy trí. Àdìnavanànam: Quá hoạn trí. Nibbidànànam. Yếm ly trí. Muncitukammyatà nànam: Dục thoát trí. Patisankhànànam: Giản trạch trí. Sankhàrupekkhà nànam: Hành xả trí. Anulomanànam: Thuận thứ trí. Sunnato vimokkho: Không tánh giải thoát. Appanihitavimokkha: Vô nguyện giải thoát. Vimokkhamukha: Giải thoát môn.

III. VIỆT VĂN.

- 25 - 29) Trong các nghiệp xứ để tu quán, có bảy thanh tịnh pháp: Giới thanh tịnh, tâm thanh tịnh, kiến thanh tịnh, đoạn nghi thanh tịnh, đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh, hành đạo tri kiến thanh tịnh, tri kiến thanh tịnh. Có ba tướng: Vô thường tướng, Khổ tướng và Vô ngã tướng. Có ba tùy quán: Vô thường túy quán, Khổ tùy quán, Vô ngã tùy quán. Có 10 loại: Tư duy trí, Sanh diệt trí, Hoại trí, Bố úy trí, Quá hoạn trí, Yếm ly trí, Thoát dục trí, Giản trạch trí, Hành xả trí, Thuận thứ trí. Có ba pháp giải thoát. Không tánh giải thoát, Vô tướng giải thoát, Vô nguyện giải thoát. Có ba giải thoát môn:

Không tánh tùy quán, Vô tướng tùy quán, Vô nguyện tùy quán.

IV. - THÍCH NGHĨA.

- Vipassanà: Quán là giai đoạn thứ ba và cuối cùng trên con đường đi đến thành quả. Mục đích chính của quán là thấy sự việc như thật.

Sammasananànam: Tư duy trí là suy tư các uẩn do nhiều phần tử họp thành.

Sanh diệt trí: Suy tư một giai đoạn khởi lên trong khi một giai đoạn khác diệt xuống. Hoại trí: Suy nghĩ mọi vật hướng đến chỗ băng hoại. Bố úy trí: Thế giới như đáng sợ hãi. Quá hoạn trí: Thế giới đầy những hoạn nạn, nguy hiểm. Yếm ly trí: Ở đời, rất nhiều sự vật đáng yếm ly. Dục thoát trí: Thế giới cần phải thoát ly. Giản trạch trí: Lấy trí phân tích sự vật để giải thoát. Hành xả trí: Thái độ hỷ xả đối với sự vật hữu vi, không tham, không sân. Thuận thứ trí: Nhờ thực hành và chứng được 9 trí trên, nên có trí này. Sở dĩ gọi là thuận thứ vì trí này tùy thuận với 37 trợ đạo phẩm và hướng đến giác ngộ, giải thoát. Không tánh giải thoát: Nhờ quán vô ngã nên được giải thoát. Vô tướng giải thoát: Nhờ quán vô thường nên không chấp tướng thường còn. Vô nguyện giải thoát: Nhờ quán khổ, nên không có muốn tham đắm chút gì.

---o0o--- I. PÀLI VĂN.

- 30) Pàtimokkhasamvarasìlam, indriyasamvarasìlam àjìvapàrisuddhisilàm, paccayasannissitasìlanceti catupàrisuddhi sìlam, sìlavisuddhi nàma.

31) Upacàrasamàdhi appanàsamàdhi ceti duvidho pi samàdhi cittavisuddhi nàma. 32) Lakkhana-rasa-paccupatthàna-padatthàna vasena nàma-rùpapariggaho ditthivisuddhi nàma.

33) Tesameva ca nàmarùpànam paccaya-pariggaho kankhàvitarana-visuddhi nàma.

II. THÍCH VĂN.

- Pàtimokkhasamvarasìlam: Biệt giải thoát luật nghi giới.

Indriyasamvarasìlam: Căn luật nghi giới. Àjìvapàrisuddhisilam: Mạng thanh tịnh giới. Paccayasannissitasilam: Tư cụ y chỉ giới. Rasa: Vị, tác dụng.

Paccupatthàna: Hiện khởi, hiện trạng. Padatthàna: Trực tiếp nhân.

Pariggaho: Chấp trì, nhiếp thọ, nắm giữ đầy đủ. Paccaya: Duyên, trợ duyên.

III. VIỆT VĂN. - 30) Giới thanh tịnh gồm có bốn loại thanh tịnh về giới luật: Biệt giải thoát luật nghi giới, căn luật nghi giới, mạng thanh tịnh luật nghi giới, Tư cụ y chỉ giới.

31) Tâm thanh tịnh gồm có hai loại định: Cận hành định và An chỉ định.

32) Kiến thanh tịnh nghĩa là sự thấu hiểu trọn vẹn các tướng, tác dụng, sự hiện khởi và trực tiếp nhân của sắc pháp và tâm pháp.

33) Đoạn nghi thanh tịnh nghĩa là sự thấu hiểu trọn vẹn các trợ nhân của những sắc pháp và tâm pháp ấy.

IV. THÍCH NGHĨA.

- Pàtimokkhasamvara silàm, Pàtimokkha nghĩa là cái gì giúp cho người tuân theo khỏi bị sa vào các ác thú. Pà có nghĩa là lời dạy của đức Phật. Atipamokkha: nghĩa là hết sức quan hệ. Pàtimokkha có nghĩa là lời dạy căn bản. Vì giới này gìn giữ không làm các hành động bất thiện nên gọi là Samvara (Hộ trì). Sìla đấy có nghĩa là chánh trì (Samàdhàna), làm cho thăng bằng, định tĩnh. Cũng có nghĩa là Upadhàrana, chống đỡ, giúp đỡ. Sở dĩ gọi vậy vì giới có khả năng điều hòa các ý nghĩ, lời nói, việc làm và hoạt động như một sự giúp đỡ hộ trì cho các giới khác.

Indriyasamvarasìla nói đến sự nhiếp phục các căn. Mạng thanh tịnh giới nói đến đời sống của vị Tỳ Kheo, nuôi sống bằng những hành vi chân chánh. Đoạn nghi thanh tịnh là sự đoạn trừ các nghi hoặc về vấn đề nhân quả, quá khứ, hiện tại và vị lai. Sở dĩ gọi là thanh tịnh vì đoạn trừ các tà kiến như tự nhiên sanh, vô nhân sanh v.v... Để chứng được sự thanh tịnh này, người tu hành suy tư đến những nguyên nhân tạo ra sắc pháp và tâm pháp hiện tại và những nguyên nhân bảo trì chúng trong hiện tại, vị ấy hiểu rằng khi thọ sanh, tâm và sắc pháp hiện tại tùy thuộc vào vô minh, ái, thủ và nghiệp quá khứ, trong khi đang sống, sắc pháp tùy thuộc vào nghiệp, tâm, thời tiết và đoàn thực, còn tâm pháp thời tùy thuộc các căn và các trần tương đương.

Nhờ vậy người tu hành hiểu nguyên nhân thứ hai trong 4 Đế và trừ được

Nghi.

---o0o--- I. PÀLI VĂN.

- 34) Tato param pana tathàpariggahitesu sappaccayesu te bhùmakasankhàresu atìtàdibhedabhinnesu khandhàdinayamàrabbha kalàpavasena sankhipitvà, aniccam khayatthena, dukkham bhayatthena, anattà asàrakatthenà ti addhànavasena, santativasena, khanavasena và sammasananànena lakkhanattayam sammasantassa, tesveva paccayavasena khanavasena ca udayabbayanànena udayabbayam samanupassantassa ca.

Obhàso pìti passaddhi adhimokkho ca paggaho sukham nànamupatthànamupekkhà ca nikanti ceti.

Obhàsàdivipassanupakkilesa paribandhapariggahavasena maggàmaggalakkhana-Vavatthànam maggàmagganànadassanavisuddhi nàma.

II. THÍCH VĂN.

- Tebhùmakasankhàresu: Trong các pháp hữu vi thuộc ba giới. Atìtabhedabhinna: Chỉ chia theo thời gian như quá khứ v.v... Sappaccayesu: Khởi lên do nhân duyên. Khandhàdinayamàrabbha: Dựa theo phương thức uẩn v.v... Sankhipitvà: Sau khi tóm tắt, làm ngắn lại. Kalàpa: Tu tập, Asàraka: Vô kiên thực. Sammasati: Nắm giữ, xúc chạm, thâm hiểu, tu thiền, tu tập. Paggaha: Tinh cần. Upatthàna: Cận trú, niệm trú. Nikanti: Dục cầu, hân cầu. Pariggaha: Chấp trì, chấp trước. Upakkilesa: Tùy phiền não. Vavatthàna: Xác định, quyết định.

III. VIỆT VĂN.

- 34) Rồi người tu hành suy tư thiền tưởng trên các tâm pháp và sắc pháp -những pháp này đã được nắm giữ thâm hiểu với các nhân duyên theo cách thức đã nói đến trước, gồm các pháp hữu vi ở ba giới, thuộc về quá khứ v.v... tùy theo sự phân loại theo uẩn v.v... Người tu hành quán các pháp là vô thường vì luôn luôn thay đổi, là đau khổ vì đáng sợ hãi, là vô ngã vì không có kiên thực. Rồi vị ấy quán ba đặc tánh của các pháp, về phương diện thời gian, liên tục và sát na. Đối với vị quán sự sanh diệt của các pháp với sanh diệt trí, hào quang, hỷ, khinh an, thắng giải, tinh cần, lạc, trí, niệm trú, xả và sự thích thú (đối với trạng thái ấy) sẽ khởi lên. Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh nghĩa là sự xác định của các đặc tánh đạo phi đạo nhờ sự thâm hiểu các hiện tượng như hào quang v.v... là những sự trói buộc tùy phiền não cho tu quán.

IV. THÍCH NGHĨA. - Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh: Đây là pháp thanh tịnh thứ năm. Người tu hành sau khi trừ nghi hoặc, lại tu quán để hiểu cho thấu đáo vô thường, khổ và vô ngã. Vị này hiểu đời sống luôn luôn trôi chảy, không bao giờ dừng nghỉ, hạnh phúc chỉ tạm bợ và đưa đến thất vọng hoặc khổ đau. Cái gì vô thường là đau khổ, và đã là đau khổ, thời không có cái gì là thực ngã. Sự sinh diệt các pháp trở thành quá rõ ràng. Khi người tu hành chú tâm quán tưởng, một hào quang tự thân mình phát ra do sự tu chứng của mình. Vị ấy cảm thấy hoan hỷ, an lạc, khinh an. Vị tu hành trở thành tinh cần và hỷ xả. Lòng tin tưởng tôn giáo mãnh liệt hơn (thắng giải), niệm (sati) vững mạnh hơn và trí trở thành thuần thục. Hiểu lầm tưởng rằng mình đã chứng Thánh quả, vì có được hào quang, người tu hành tha thiết mong cầu (nikanti) trạng thái ấy. Nhưng rồi, vị này hiểu được, ước vọng ấy chính là tùy phiền não (upakkilesa) ngăn cản quả chứng và thật sự mình chưa chứng Thánh quả. Do đó, vị tu hành cố gắng phân biệt giữa chánh đạo và tà đạo (maggàmagga). Sở dĩ gọi là thanh tịnh, vì làm cho rõ ràng thế nào là chánh đạo. Vị ấy hiểu đây là chánh đạo, kia là tà đạo.

I. PÀLI VĂN.

- 35) Tathà paribandhavimuttassa passa tassà udayabbayanànato patthàya yàvànulomà tilakkhanam vipassanàparamparàya patipajjantassa nava vipassanà-nànàni patipadànanadassanavisuddhi.

36) Tassevam patipajjantassa pana vipassanà paripàkamàgamma idàni appanà uppajjissatìti bhavangam vocchijjitvà-uppanna-manodvàràvàvajjanànantaram dve tìni vipassanacittàni yam kinci aniccàdilakkhanamàrabbha parikammopacàrànulomanàmena pavattanti. Yà sikhàppattà sà sànulomà sankhàrupekkhà vutthànagaminì vipassanà ti pavuccati. Tato param gotrabhùcittam nibbànamàlambitvà putthujjanagottamabhibhavantam ariyagottamabhisambhontanca pavattati.

Tassànantarameva ca maggo dukkhasaccam parijànanto samudayasaccam pajahanto nirodhasaccam sacchikaronto, maggasaccam bhàvanàsena appanàvìthimotarati. Tato param dve tìni phalacittàni pavattitvà nirujjhanti.

Tato param bhavangapàto hoti. Puna bhavangam vocchinditvà paccavekkhanànànàni pavattanti.

Maggam phalanca nibbànam paccavekkhati pandito Hìne kilese sese ca paccavekkhati và na và Chabbisuddhikkamenevam bhàvetabbo catubbidho,

Nànadassanavisuddhi nàma maggo pavuccati.

II. THÍCH VĂN. - Udayabbayanànato patthàya yàvànulomà: Bắt đầu từ sanh diệt trí đến thuận thứ trí. Paramparà: Truyền thừa, triển chuyển. Patipajjati: Bước vào một con đường, tuân theo một phương pháp. Paripàka: Thành thục. Đạt đến tột đỉnh. Vocchijjitvà: Sau khi phân đoạn, gián đoạn. Sikhàppattà: Vutthànugàminì vipassanà: Xuất khởi chi quán. Abhibhavati: Chinh phục, chiến thắng. Abhisambhonta: Sự chứng đạt, thành tựu. Otarati: Đi xuống.

III. VIỆT VĂN.

- 35) Sau khi đã thoát ly các chướng ngại đã nói đến trước, người tu hành quán ba pháp ấn, và chứng được 9 quán trí pháp, bắt đầu từ sinh diệt trí đến thuận thứ trí. Như vậy gọi là Hành đạo tri kiến thanh tịnh.

36) Sau khi đã tu quán như vậy, do sự thành thục của pháp tu quán, người tu hành nghĩ: "Nay an chỉ định sẽ khởi". Rồi hữu phần dừng lại, ý môn hướng tâm khởi lên, tiếp theo là hai hay ba quán tâm, những quán tâm này lấy các pháp ấn như vô thường v.v... làm đối tượng. Chúng được gọi là chuẩn bị, cận hành và thuận thứ tâm.

Xả trí ấy đối với các pháp hữu vi cùng với thuận thứ trí khi đã thuần thục cũng được gọi là xuất khởi chí quán.

Sau đó chuyển tánh tâm, lấy Niết Bàn làm đối tượng khởi lên, vượt lên trên phàm phu tánh và đạt đến Hiền thánh tánh.

Tiếp liền theo tâm ấy là (Dự lưu), Đạo, biết được Khổ đế, trừ được Tập đế, chứng được Diệt đế, tu được Đạo đế, bước vào lộ trình của An chỉ tâm.

Tiếp theo là hai hay ba quả tâm khởi lên rồi diệt vào trong Hữu phần. Rồi Hữu phần dừng lại và quán sát trí khởi lên.

Kẻ trí quán sát Đạo, quả và Niết Bàn.

Có thể quán sát hay không quán sát các phiền não đã được diệt trừ và các phiền não khác.

Như vậy con đường Bốn ngành cần phải được tu tập tuần tự bởi sáu pháp thanh tịnh.

Con đường ấy được gọi là Tri kiến thanh tịnh. IV. THÍCH NGHĨA.

- Hành đạo tri kiến thanh tịnh là thanh tịnh thứ sáu. Đây là danh từ áp dụng chung cho 9 loại trí, bắt đầu từ sanh diệt trí cho đến thuận thứ trí. Thuận thứ trí này khởi lên liền trước Chuyển tánh tâm.

Vutthànugàminìvipassanà: Xuất khởi quán là danh từ dùng chung cho Sankhàrupekkhànàna (Hành xả trí) và Anulomanàna (Thuận thứ trí). Sở dĩ gọi vậy vì pháp quán này khiến con người thoát khỏi các ác thú và khỏi các đặc tánh của pháp hữu vi.

Gotrabhù: Chuyển tánh nghĩa là trừ được phàm phu tánh. Đối tượng của tâm này và Niết Bàn, nhưng sự chứng ngộ Niết Bàn do diệt trừ các phiền não thiệt sự bắt đầu từ Đạo tâm sát na tiếp liền theo đó. Sát na tâm đặc biệt này ở ba Thánh quả cao hơn được gọi là Vodàna (Thanh tịnh) vì người tu hành nay đã trở thành bậc Thánh. Dự lưu đạo tâm khởi lên sau chuyển tánh tâm chính ở đạo tâm này, người tu hành hiểu Khổ đế, trừ Tập đế, thực sự chứng Diệt đế lần đầu tiên trong đời mình.

Bát Chánh đạo được thành tựu toàn diện ở giai đoạn này. Tâm sát na này được gọi là Dự Lưu Đạo (Sotàpatti-magga). Sota là lưu, giòng hiền thánh.

Àpatti: là vào lần đầu tiên. Sở dĩ gọi là Magga, vì khi tâm này khởi lên, các phiền não được diệt trừ. Đạo tâm (Maggacitta) chỉ khởi lên một lần trong một đời người, rồi được tiếp theo bởi 2 hay 3 quả tâm, trước khi rơi vào Hữu phần (Bhavanga). Đó là lý do tại sao Dhamma (Pháp) được gọi là Akàliko nghĩa là hữu hiệu tức khắc. Paccavekkhananàna: Quán sát trí. Theo lệ thường, sau mỗi giai đoạn của 4 Thánh quả, người tu hành quán sát Đạo và Quả vừa mới chứng được, quán sát Niết Bàn vừa mới chứng được, quán sát các phiền não vừa mới đoạn diệt được, và trong trường hợp ba Thánh quả đầu, quán sát các phiền não sẽ phải đoạn diệt. Một vị A La Hán đã đoạn trừ tất cả phiền não biết rằng mình đã giải thoát. Có tất cả 19 loại quán sát trí như vậy, 15 thuộc về ba Thánh quả trên, 4 thuộc về Thánh quả cuối cùng. Câu Pàli "n’àparam itthatthàya":

Không còn trạng thái như vậy nữa, tức chỉ cho sự diễn tiến quán sát này.

Nànadassanavisuddhi: Tri kiến thanh tịnh chỉ cho quán trí, một trạng thái tâm lý giác ngộ được tìm thấy ở Đạo tâm. Ở dĩ gọi là thanh tịnh, vì thoát khỏi mọi ô nhiễm và phiền não, vì đã chứng được 4 Thánh quả.

---o0o--- I. PÀLI VĂN.

- 37 - 38) Tattha anattànupassanà attàbhinivesam muncantì sunnatànupassanà nàma vimokkhamukham hoti. Aniccànupassanà vipallàsanimittam muncantì, animittànupassanà nàma vimokkhamukhạm, dukkhànupassanà tanhàpanidhim muncantì appanihitànupassanà nàma vimokkhamukham hoti. Tasmà yadi vutthànagàminì vipassanà anattato vipassati, sunnato vimokkho nàma hoti maggo. Yadi aniccato vipassati, animitto vimokkho nàma. Yadi dukkhato vipassati,appanihito vimokkho nàmà ti ca maggo vipassanàgamanavasena tìni nàmàni labhati. Tathà phalanca maggàgàmanabhàvanàvasena maggavìthiyam.

Phalasamàpattivìthiyam pana yathàvuttanayena vipassantànam yathàsakam phalamup-pajjamànampi vipassanàgamanavasena va sunnatàdivimokkhoti ca vuccati. Àlambanavasena pana sarasavasena ca nàmattayam sabbatha sabbesam pi samameva.

II. THÍCH VĂN. - Attàbhinivesam: Sự chấp thủ tự ngã. Vipallàsa nimittam: Điên đảo tướng. Panidhi: Thèm muốn, ao ước. Vipassanàgamanavasena: Tùy theo quán hành. Maggàgamanabhàvanàvasena: Tùy thuộc sự tu tập theo đạo hành nào.

Phalasamàpatti: Quả định, đắc quả. Yathàvuttanayena: Theo như cách thức đã nói đến trước. Yathàsakam: Mỗi cái tự mình. Sarasavasena: Tùy theo tác dụng. Samam: Giống nhau.

III. VIỆT VĂN.

-37-38) Ở nơi đây, Vô ngã tùy quán, diệt trừ được chấp thủ tự ngã trở thành một giải thoát môn gọi là Chơn không tùy quán. Vô thường tùy quán diệt trừ được các điên đảo tướng trở thành một giải thoát môn gọi là Vô tướng tùy quán. Khổ tùy quán, diệt trừ được tham ái trở thành một giải thoát môn, gọi là Vô nguyện tùy quán. Do vậy, nếu với Xuất khởi chí quán, người tu hành quán vô ngã, Chánh Đạo ấy được gọi là chơn không giải thoát. Nếu Quán vô thường, thời được gọi là Vô tướng giải thoát. Nếu quán khổ, thời được gọi là Vô nguyện giải thoát. Như vậy chánh Đạo được ba tên tùy theo quán hạnh.

Cũng vậy chánh Quả khởi lên trong Đạo lộ trình được ba tên này, tùy thuộc sự tu hành theo Đạo hành nào. Tuy vậy, trong lộ trình chứng quả, đối với vị nào tu quán theo như cách thức đã nói đến trước, các quả chứng khởi lên tùy theo các chánh Đạo, chỉ được gọi là Chơn không giải thoát v.v... tùy theo sự quán hành. Nhưng đối với đối tượng và tác dụng, cả ba tên đều được áp dụng giống nhau cho tất cả (Đạo và Quả), trong mọi trường hợp.

IV. THÍCH NGHĨA.

- Attàbhinivesa: Chấp thủ tự ngã, như chấp có người hành động, có người gặt kết quả, đây là linh hồn, tự ngã của tôi.

Vipallàsanimittam: Điên đảo tướng. Có ba điên đảo tướng: Sannàvipallàsa: Tưởng điên đảo, Cittavipallàsa: Tâm điên đảo. Ditthivipallàsa: Kiến điên đảo. Ba điên đảo này được trừ diệt nhờ quán vô thường.

Tanhàpanidhi: Những tham ái như cái này của tôi, đây là hạnh phúc v.v...

I. PÀLI VĂN. - 39 - 42) Ettha pana sotàpattimaggam bhàvetvà ditthivicikicchàpahànena pahìnàpàyagamano sattakkhattuparamo sotàpanno nàma hoti.

Sakadàgàmimaggam bhàvetvà ràgadosa-mohànam tanuttà sakadàgàmì nàma hoti, sakideva imam lokam àgantà. Anàgàmimaggam bhàvetvà kàmaràgavyàpàdànam anavasesappahànena anàgamì nàma hoti, anàgantàithattam. Arahattamaggam bhàvetvà anavasesakilesappahànena arahà nàma hoti, khìnàsavo loke aggadakkhineyyo.

II. THÍCH VĂN.

- Pahìnàpàyagamano: Khỏi phải rơi vào ác thú. Sattakkhattuparamo: Nhiều nhất là bảy lần. Tanuttà: Làm cho giảm bớt. Aggadakkhineyyo: Đáng được tối thượng cúng dường. Khìnàsavo: Các lậu hoặc diệt tận.

III. VIỆT VĂN.

- 39 - 42) Ở nơi đây, tu tập Dự lưu đạo, trừ diệt tà kiến và nghi, khỏi rơi vào ác thú, trở thành bậc Dự Lưu phải sanh vào đời này nhiều nhất là bảy lần, Tu tập Nhứt lai Đạo, làm giảm bớt tham, sân, si, người tu hành trở thành vị Nhứt Lai, chỉ sanh vào đời này một lần nữa thôi. Tu tập Bất lai Đạo, diệt trừ hoàn toàn tham dục và sân, người tu hành trở thành vị Bất Lai, không còn trở lại đời này nữa. Tu tập A La Hán Đạo, diệt trừ hoàn toàn mọi phiền não, người tu hành trở thành bậc A La Hán, tận diệt các lậu hoặc, đáng được tối thượng cúng dường ở đời.

IV. THÍCH NGHĨA.

- Sotàpanno: Vị đã nhập lưu dẫn đến Niết Bàn đầu tiên. Có ba hạng Dự Lưu:

i) Những hạng sẽ phải sanh, nhiều nhất bảy lần trong thiên giới hay nhân giới. Trước khi tái sanh lần thứ 8, những vị này chứng được A La Hán quả.

ii) Những hạng tái sanh vào các gia đình quý tộc, hai hay ba lần trước khi chứng quả A La Hán (Kolamkola: Gia gia).

iii) Những hạng chỉ phải tái sanh một lần, trước khi chứng quả A La Hán. (Ekabìja: Nhứt chủng).

Một vị Dự lưu tin tưởng Tam Bảo rất mãnh liệt, không bao giờ vi phạm 5 giới hay phạm 5 nghịch tội. Khỏi rơi vào ác thú, các vị này thế nào cũng được giác ngộ.

Sakadàgàmi: Nhứt lai, những vị chỉ tái sanh làm người một lần nữa. Sau khi chứng quả Nhất Lai ở đời này, các vị này có thể tái sanh ở Thiên giới hay chứng quả A La Hán trong khi sống ở nhân giới. Có 5 hạng Nhứt Lai:

i) Những vị chứng quả Nhứt Lai và nhập Niết Bàn ngay tại cảnh giới này.

ii) Những vị chứng quả Nhứt Lai tại Thiên giới và nhập Niết Bàn tại chỗ ấy.

iii) Những vị chứng quả Nhứt Lai ở cảnh giới này và nhập Niết Bàn ở Thiên giới.

iv) Những vị chứng quả Nhứt Lai ở Thiên giới, và nhập Niết Bàn ở nhân giới.

v) Những vị chứng quả Nhứt Lai ở cảnh giới hiện tại, và sau khi tái sanh ở Thiên giới, muốn sanh lại ở nhân giới và nhập Niết Bàn tại cảnh giới này.

Anàgàmi: Bất lai, không còn sanh vào nhân giới. Các vị này sẽ sanh vào cõi Suddhàvàsa (Tịnh Cư Thiên) và ở luôn đó cho đến khi chứng quả A La Hán. Có 5 hạng Bất lai:

i) Những vị chứng Niết Bàn trong tiền bán phần đời sống ở Tịnh Cư Thiên. (Antaraparinibbàyi: Trung gian Bát Niết Bàn).

ii) Những vị chứng Niết Bàn trong hậu bán phần đời sống ở Tịnh Cư Thiên (upahacca parinibbàyi: Sanh Bát Niết Bàn, tổn hại Bát Niết Bàn).

iii) Những vị chứng Niết Bàn, cần có tinh tấn (sasankhàraparinibhàyi: Hữu hành Bát Niết Bàn).

iv) Những vị chứng Niết Bàn, không cần tinh tấn (asankhà-raparinibbàyi: Vô hành Bát Niết Bàn).

v) Những vị vượt qua từ Phạm thiên giới này đến Phạm thiên khác cao hơn để chứng Niết Bàn trong Phạm thiên giới cao nhất. Uddhamsota akanittha-gàmi: Thượng lưu sắc cứu kính thiên hành giả.

Khi các thiền định được phát triển, tâm trí trở thành sáng suốt như tấm gương sáng chiếu, soi rõ sự vật. Nhưng các tâm bất thiện chưa hẳn đã trừ diệt hoàn toàn, vì với thiền định, các phiền não tùy miên chỉ tạm nhiếp phục và có thể khởi dậy một cách bất ngờ. Giới điều hòa lời nói và hành động, định nhiếp phục tâm trí, chỉ có tuệ, giai đoạn thứ ba và cuối cùng mới có thể chứng Thánh quả và diệt trừ tận gốc các phiền não đã được định tạm thời nhiếp phục.

Ban đầu người tu hành tu tập Kiến thanh tịnh để thấy như thật các sự vật. Với nhứt tâm, vị này phân tích cái gọi là con người, và nhận thấy tự thân chỉ là một sự tổng hợp của các tâm pháp và sắc pháp, luôn luôn thay đổi biến dịch.

Sau khi đã có quan điểm đứng đắn về thực tánh cái gọi là con người, sau khi đã thoát khỏi những ý niệm sai lạc về tự ngã, người tu hành tìm xem nguyên nhân của tự ngã ấy. Vị này biết rằng, mọi sự vật ở đời đều do nhiều nhân duyên họp thành, thuộc quá khứ hay hiện tại, và sự hiện hữu của đời sống hiện tại là do vô minh quá khứ (avijjà) và do ái (tanhà), thủ (upàdàna), nghiệp (kamma) và đoàn thực (àhàra) của hiện tại. Do năm nhân duyên này, cái gọi là con người sanh ra, và vì nhân quá khứ chi phối hiện tại, nhân hiện tại cũng sẽ chi phối quả vị lai. Suy tư như vậy, vị tu hành vượt lên mọi nghi ngờ về quá khứ, hiện tại và tương lai.

Rồi vị tu hành suy tư về lý vô thường, khổ, vô ngã của mọi pháp hữu vi. Chỗ nào vị này nhìn đến, cũng thấy rõ ba pháp ấn này chi phối mọi sự vật, đời sống chỉ là một giòng nước trôi chảy, chi phối bởi nội duyên và ngoại duyên. Không chỗ nào, vị này thấy hạnh phúc vì mọi vật đều biến dịch.

Khi tự mình tu quán về thực tánh của đời sống và luôn luôn chìm sâu trong quán tưởng, một ngày nào đó, thân mình tự phát hào quang (obhàsa) trong sự ngạc nhiên của chính mình. Vị tu hành cảm thấy hoan hỷ, an lạc, khinh an, tu hành tinh tấn hơn, suy tư mãnh liệt hơn, tâm được an bình, chánh niệm được mạnh mẽ và trí tuệ trở thành thuần thục. Hiểu lầm những biến chứng ấy là Thánh quả, nhất là thấy thân mình có hào quang, người tu hành cảm thấy ưa thích trạng thái này. Nhưng rồi hiểu rằng những triệu chứng trên là những trở ngại trên đường tu hành, vị này hướng tâm tu tập Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh.

Nhận thức được chánh đạo, vị này tu tập trở lại, hướng tâm đến sanh trí (udayanàna) và diệt trí (vayanàna) của mọi pháp hữu vi, đặc biệt về diệt trí nhiều hơn vì sự biến dịch chịu sự nhận thức rõ ràng hơn sự sanh khởi. Do đó, vị này hướng tâm đến diệt trí (bhanganàna) và nhận thức được cả tâm pháp và sắc pháp tập hợp thành 5 uẩn luôn luôn biến dịch, không bao giờ giống nhau trong hai sát na, và người tu hành cảm thấy mọi vật đều đáng sợ hãi (bhayanàna). Cả thế giới hiện ra như hầm lửa, nguồn gốc của mọi hiểm nguy. Tiếp theo, vị này hướng tâm đến quán hoạn trí (àdìnavanàna) thấy rõ sự nguy hiểm của một thế giới hư ảo và có cảm giác nhàm chán (nibbidànàna), tiếp theo là một ý chí muốn thoát ly khỏi thế giới giả tạm này

(muncitukàmyatànàna).

Với mục đích này, nhà tu hành tiếp tục tu quán về ba pháp ấn (patisankhànàna), và sau đó, có thái độ xả ly với mọi pháp hữu vi - không tham, không sân đối với sự vật (upekkhànàna: xả trí).

Khi đạt đến trình độ giải thoát này, vị tu hành lựa một trong ba pháp ấn để làm đối tượng đặc biệt để tu hành và nhiệt tâm tu quán cho đến một ngày nào đó, chứng được Niết Bàn. Khi người tu hành chứng được Niết Bàn lần thứ nhất, vi này được gọi là Sotàpanna (Dự Lưu), vì đã nhập giòng hướng đến Niết Bàn. Giòng nước này chỉ cho 8 Chánh đạo, và vị Dự Lưu không còn là phàm phu (puthujjana) mà trở thành bậc Thánh (ariya).

Khi chứng được Dự lưu quả, vị tu hành trừ diệt 3 Kiết sử (samyojàna): Thân kiến, nghi và giới cấm thủ. Sakkàyaditthi: Thân kiến: Sati + kàya + ditthi, nghĩa là tà kiến xem rằng một tập thể có hiện hữu. Kàya: tập thể chỉ cho 5 uẩn sắc, thọ, tưởng, hành, thức uẩn, hay nói một cách khác tâm pháp và sắc pháp. Quan điểm xem rằng có một tự ngã thường hằng, khi mà thực sự chỉ là sự kết hợp của tâm pháp và sắc pháp, gọi là sakkàya ditthi (Thân kiến). Vicikicchà: Nghi ngờ đối với Phật, Pháp, Tăng, Học giới (Sikkhà), quá khứ, vị lai, cả quá khứ và vị lai và Lý duyên khởi. Sìlabbataparàmàsa: Giới cấm thủ, chấp thủ một vài giới cấm và nghi lễ có thể làm con người được thanh tịnh.

Để diệt trừ 7 kiết sử còn lại, vị Dự lưu chỉ sinh lại nhiều nhất 7 lần. Vị này càng tin tưởng ba ngôi báu, không bao giờ phạm 5 giới, khỏi rơi vào các ác thú, vì thế nào cũng được giải thoát.

Với lòng tin tưởng càng mới mẻ vì đã nhìn thấy sơ qua pháp vị Niết Bàn, người tu hành càng tinh tấn tu tập và chứng quả nhứt lai, với sự giảm thiểu 2 kiết sử kàmaràga: Dục ái và Patigha: Sân. Khi trừ diệt hoàn toàn 2 kiết sử này, vị tu hành chứng quả Niết bàn Bất lai, không còn tái sanh ở thế giới này cũng như không còn sinh ở Thiên giới nào khác, vì mọi Dục ái đã được đoạn trừ. Sau khi chết, vị này sanh lên cõi Tịnh Cư Thiên, một cảnh giới dành riêng cho các vị Bất Lai và A La Hán.

Một cư sĩ có thể chứng quả Bất lai, nếu sống đời sống độc thân.

Vị Bất Lai, sau khi trừ diệt 5 kiết sử còn lại Rùparàga (Sắc ái), arùparàga (Vô sắc ái), màna (mạn), uddhacca (Trạo cử), và avijjà (Vô minh), chứng được quả A La Hán.

Các vị Dự Lưu, Nhứt Lai và Bất Lai được gọi là Sekha (Hữu học), vì còn phải tu tập. Vị A La Hán được gọi là Asekha (Vô học) vì không còn gì phải tu tập. Một vị A La Hán không còn tái sanh, vì không còn tạo ra các nghiệp (kamma) mới, và mầm giống tạo thành sắc pháp cũng được trừ diệt.

Vị A La Hán nhận thức được, những gì cần làm đã làm xong, một gánh nặng đã đặt xuống, mọi hình thức tham ái và mọi bóng dáng vô minh đã được trừ diệt. Vị chiêm bái sung sướng, đứng trên tột đỉnh hơn cả Thiên giới, thoát ly tất cả nghiệp chướng và kiết sử ở trên đời.

---o0o--- I. PÀLI VĂN.

- 43 - 45) Phalasamàpattiyo panettha sabbesam pi yathàsakaphalavasena sàdhàranà va. Nirodhasamàpattisamàpajjanam pana anàgàmìnanceva arahantananca labbhati. Tattha yathàkkamam pathamajjhànàdi-mahaggatasamàpattim samàpajjitvà vutthàya tatthagate sankhàradhamme tattha tatthteva vipassanto yàva àkincannàyatanam gantvà tato param adhitteyyàdikam pubbakiccam katvà nevasannanàsannàyatanam samàpajjati. Tassa dvinnam appanàjavànànam parato vocchijjati cittasantatì. Tato param nirodhasamapanno nàma hoti. Vutthànakàle pana anàgàmino anàgàmiphalacittam, arahato arahattaphalacittam ekavàramevà pavattitvà bhavangapàto hoti. Tato param paccavekkhananànam pavattati.

II. THÍCH VĂN.

- Sàdhàranà: Chung cho tất cả. Samàpajjana: Nhập vào, đi ngang qua.

Nirodhasamàpatti: Diệt tận định. Parato: sau khi. Ekavàram: Một lần.

Pubbakiccam: Tiền công tác.

III. VIỆT VĂN. - 43 - 45) Ở nơi đây, sự đắc quả là chung cho tất cả mọi người, tùy theo với quả tương ưng của mình. Nhưng Diệt tận định chỉ có các vị Bất Lai và A La

Hán chứng được mà thôi.

Trong trường hợp này, một vị tiếp tục chứng các quả đại hành như sơ thiền v.v... rồi từ các thiền này khởi lên quán các pháp hữu vi trong mỗi một thiền này. Như vậy, vị này tiếp tục chứng vô sở hữu xứ thiền. Rồi, sau khi hoàn tất những tiền công tác như phát nguyện v.v..., vị này chứng Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Sau hai an chỉ tốc hành tâm, dòng tương tục của tâm bị dừng lại. Tiếp theo vị này chứng Diệt tận định.

Khi từ định này khởi lên, nếu là vị Bất Lai, thời Bất Lai quả tâm - nếu là vị A La Hán quả tâm khởi lên chỉ có một lần rồi chìm xuống Hữu phần. Sau đó quán sát trí khởi lên.

IV. THÍCH NGHĨA.

- Nirodhasamàpatti: Diệt tận định. Sở dĩ gọi vậy vì trong giai đoạn này, giòng tâm tương tục tạm thời dừng lại không chảy, Tâm dừng lại, nhưng mạng sống vẫn tiếp tục. Chỉ có vị Bất Lai hay A La Hán đã chứng các Sắc giới Thiền và Vô sắc giới Thiền mới chứng được Diệt tận định. Khi vị tu hành muốn chứng Diệt tận định, vị này chứng sơ thiền và từ thiền này khởi lên, vị này quán tánh vô thường, khổ, vô ngã của các pháp hữu vi trong cõi thiền này. Cũng vậy, vị này chứng các thiền còn lại và quán tương tự cho đến vô sở hữu xứ ở vô sắc giới. Từ thiền này khởi lên, vị này phát 4 lời nguyện như sau:

i) Bốn sự cúng dường của mình không bị phá hoại, ii) Tự mình xuất định khi giáo hội cần đến mình, iii) Tự mình sẽ xuất định khi đức Phật cho gọi iv) Có nên sống quá hơn bảy ngày từ khi xuất định.

Vị này phải nghĩ đến tuổi thọ của mình, vì Diệt tận định này thường kéo dài đến bảy ngày.

Sau khi đã phát nguyện, vị tu hành chứng đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, cảnh giới vô sắc cao nhất rồi sống trong định này đến hai tốc hành sát na tâm. Sau đó, chứng được Diệt tận định khi giòng tâm liên tục được dừng lại.

Sau bảy ngày, người tu hành xuất định này, và chứng được trong một sát na, Bất lai quả tâm nếu là một vị Bất Lai, hay A La Hán quả tâm, nếu là một vị

A La Hán. Sau đó Hữu phần tâm khởi lên.

PHỤ LỤC

NGỮ VỰNG PÀLI - VIỆT; VIỆT - PÀLI

Phụ lục này không có mục đích làm quyển tự điển, vì đó phải là một công trình khác. Ở đây, chúng tôi chỉ ghi chép những danh từ chuyên môn để giáo sư, sinh viên và học giả có thể tham cứu mau chóng và tiện lợi. Danh từ chuyên môn trong tập này rất phong phú, nhiều chữ mới lạ và được dịch lần đầu tiên. Những ai giỏi Pàli, khi gặp chữ Việt có thể tìm ngay chữ Pàli rất dễ dàng, trong bản Việt - Pàli. Còn những người còn xa lạ quá với chữ Pàli, thì rất dễ tìm chữ Việt tương đương trong bảng Pàli - Việt. Có nhiều danh từ không có chữ tương đương trong chữ Hán, hoặc có mà chúng tôi chưa được biết, nên phải dựa theo ý mà dịch, do vậy có thể thiếu sót, mong độc giả giúp ý kiến cho được hoàn hảo.

THÍCH MINH CHÂU

Pali-Việt Abbocchinnam Không bị gián đoạn Abhidhamma Thắng pháp, vô tỷ pháp Abhidhammatthā Các pháp thuộc Abhidhamma

Abhijjhā Tham Abyākata Vô ký Adhimokkha Thắng giải Adhipati Tăng thượng Adhipatipaccaya Tặng thượng duyên

Adinnā dā na Thâu đạo Adosa Vô sân Adukkhamasukha Vô khổ vô lạc thọ Advārarūpam Phi môn sắc Agocaraggāhikarūpam Bất thủ cảnh sắc Ahetuka Vô nhân

Ahetukam Vô nhân Ahirika Vô tàm Ahosikamma Vô hiệu nghiệp Ajjhattika Nội sắc Akanitthā Sắc cứu kính thiên Akusala Bất thiện Akusalasādhārana Bất thiện biến hành tâm sở Akusalavipākāketukacitta Bất thiện dị thục vô nhân tâm

Alobha Vô tham Amoha Vô si Anāgāmimaggacitta Bất lai đạo tâm Anannamannapaccaya Hổ tương duyên Anannātannassāmitindriyam Vị tri đương tri căn Anantarapaccaya Vô gián duyên Anatta Vô ngã Anicca Vô thường Aniccānupassana Vô thường tùy quán Aniccatā Tánh vô thường Anidassana rūpam Phi hữu kiến sắc Animittam Vô tướng Anindriya rūpam Phi căn sắc Anipphanna Bất hoàn sắc hay phi sở tạo sắc Annasamāna Đồng bất đồng tâm sở Annātāvindriyam Cụ tri căn Annindriyam Dĩ tri căn

Anottappa Vô quý Antarakappa Trung kiếp Anuloma Thuận thứ Anulomanānam Thuận thứ trí Anupādisesa nibbānadhātu Vô dư y Niết Bàn giới

Anusaya Tùy miên Apacāyana Cung kính Aparāpariyavedanīya kamma Hậu báo nghiệp

Apāyabhūmi Ác thú địa Apāyapatisandhi Ác thú kiết sanh thức Appamānābhā Vô lượng quang thiên Appamānasubhā Vô lượng tịnh thiên Appamannāyo Vô lượng tâm sở Appanā An chỉ Appanā bhāvanā An chỉ tu tập Appanā javana An chỉ tốc hành tâm Appanā javanam An chỉ tốc hành tâm Appanihitam Vô nguyện Appatigha rūpam Phi hữu đối sắc Apphātabbam Phi sở đoạn Arahattamaggacitta A-la-hán đạo tâm

Arūparāga Vô sắc ái Arūpāvacara Vô sắc giới Arūpāvacarabhūmi Vô sắc giới địa Arūpavipāka Vô sắc dị thục Asankhārika Không cần nhắc bảo Asankheyyakappa Vô số kiếp Asannasatta Vô tưởng chúng sanh Asekha Vô học Asubhā Bất tịnh Asūrakāya A-tu-la Atimahanta Rất lớn Atiparitta Rất nhỏ Atītabhavanga Quá khứ hữu phần Atthangikamagga Bát chánh đạo Atthapannatti Nghĩa khái niệm Atthikam Hài cốt tướng Atthipaccaya Hữu duyên Avatthuka Không có trú căn Avibhūta Không rõ ràng Avigatapaccaya Bất ly khứ duyên

Avihā Vô phiền thiên Avijjā Vô minh Avinibbhoga rūpam Bất giản biệt sắc

Aviparīta Không thay đổi Ābhassara Quang âm thiên Ābhinnā Thắng trí, thần thông trí Ācinnakamma Tập quán nghiệp Ādīnavanāna Hiểm nguy trí Ādīnavanānam Quá hoạn trí Āhāra rūpam Thực sắc Āhārapaccaya Thực duyên Ājīvapārisuddhisīlam Mạng thanh tịnh giới Ākāsadhātu Hư không giới Ākāsānancāyatana Không vô biên xứ Ākāsānancāyatanabhūmi Không vô biên xứ thiên Ākincannāyatana Vô sở hữu xứ Ākincānnāyatanabhūmi Vô sở hữu xứ thiên

Ālambana Đối tượng Āpodhātu Thủy giới Ārammanapaccaya Sở duyên duyên Āsannakamma Cận tử nghiệp Āsevanapaccaya Tập hành duyên

Ātappa Vô nhiệt thiên Āvajjana Hướng tâm Āyatana Xứ Āyukkhaya Thọ mạng diệt Bahira Ngoại sắc Bhanga Diệt Bhanganāna Đoạn trí, Hoại trí Bhāva rūpam Bản tánh sắc Bhāvanā Thiền định Bhavanasota Giòng hữu phần Bhavanga Hữu phần Bhavangacalana Hữu phần rung động Bhavangupaccheda Hữu phần ngưng trệ Bhayanāna Kinh hãi trí, Bố úy trí Bhūta rūpam Đại chủng sắc Brahmapārisajjā Phạm chúng thiên Brahmapurohitā Phạm phụ thiên Buddhicarita Giác hành giả

Cakkhu Mắt Cakkhudvāra Nhãn môn Cakkhuvinnāna Nhãn thức Cattāri mahābhūtāni Bốn đại chủng Cātummahārājikā Tứ thiên vương thiên

Catunnam mahābhūtānam upādāya rūpam Catusankhepā Tứ lược, tứ trùng

Cetanā Tư Cetasika Tâm sở Chadvārikacitta Lục môn tâm

Chanda Dục Citta Tâm Cittasamutthāna rūpam Sắc pháp do tâm sanh Cittasantāna Sự diễn tiến của tâm

Cuticitta Tử tâm Dāna Bố thí Dassana Sự thấy Dhammachanda Pháp dục Dhammadesanā Thuyết pháp Dhammasavana Thính pháp Dibbacakkhu Thiên nhãn thông Dibbasotam Thiên nhĩ Ditthadhammavedanīya kamma Hiện báo nghiệp Ditthigata Tà kiến Ditthijjukamma Khiến tà kiến thành chơn chánh

Domanassa Ưu Dosa Sân Dosacarita Sân hành giả Tứ Đại chủng sở tạo sắc Dosamūlāni Sân căn Duggati Ác thú Duhetuka Nhị nhân tâm Dukkhasahagata Câu hữu với khổ Dūre rūpam Viễn sắc Dutiyajjhānacitta Đệ nhị thiền tâm Dvā asangāni 12 chi Dvāra rūpam Môn sắc Dvāravimutti Không khởi qua môn nào Dvipancavinnāna Mười thức Ekacittakkhanika Nhứt tâm sát na Ekadvārikacitta Nhứt môn tâm

Ekaggatā Nhứt tâm Ekūnasattati Sáu mươi chín Gana Chúng Gandha Hương Garukakamma Cực trọng nghiệp Gatinimitta Thủ tướng Ghānadvāra Tỷ môn Ghānam Mũi Ghānavinnāna Tỷ thức Ghāyana Sự ngửi Gocara Đối tượng, trần Gocara rūpam Hành cảnh sắc Gocaraggāhika rūpam Thủ cảnh sắc Gotrabhū Chuyển tánh Hadaya rūpam Tâm sắc, Tâm sở y Hadayavatthu Đoàn tâm, Tâm căn, Tâm cơ, Cứ điểm của tâm thức

Hasituppādacitta Tiếu sanh tâm Hata vikkhittakam Chiết đoạn tán loạn tướng.

Hetupaccaya Nhân duyên Hiri Tàm Indriya rūpam Căn sắc Indriyasamvarasīlam Căn luật nghi giới

Iriyāpatham Uy nghi, cử chỉ Issā Tật Itthattam Nữ tánh Janakakamma Sanh nghiệp Jaratā Già, tàn lụn, lão Javanacitta Tốc hành tâm Jhāna Thiền, Thiền na Jivhā Lưỡi Jivhādvāra Thiệt môn Jivhāvinnāna Thiệt thức Jīvita rūpam Mạng sắc Jīvitanavaka Mạng căn cửu phần Jīvitindriya Mạng căn Kā masugatibhūmi Dục giới thiện thú địa Kabalinkāro āhāro Đoàn thực

Kalapa Các tổng hợp Kāmacchanda Dục cái Kāmākusalacitta Dục giới thiện tâm

Kāmārāga Dục ái Kāmasugatipatisandhi Dục giới thiện thú kiết sanh thức

Kāmāvacara Dục giới Kāmāvacaram Thuộc Dục giới Kāmesumicchācāra Tà dâm Kamma Nghiệp Kammajam Nghiệp sanh Kammakkhaya Nghiệp diệt Kammanimittam Nghiệp tướng Kammannatā Thích ứng, Kham nhẫn Kammatthāna Nghiệp xứ, hành xứ, công án Kankhāvitaranavisuddhi Đoạn nghi tịnh Kankhāvitaranavisuddhi Đoạn nghi thanh tịnh giới

Kappa Kiếp Karunā Bi Kasina Biến xứ Katattā kamma Tích lũy nghiệp

Kattukamyatā chanda Dục tác Kāya Thân Kāya vinnatti Thân biểu Kāyadvāra Thân môn Kāyakamma Thân nghiệp Kāyavinnāna Thân thức Kāyavinnatti Thân biểu Khandha Uẩn Khanikapīti Sát na hỷ Khīnāsava Lậu tận Khuddakapīti Tiểu hý Kiriyā, Kriyā Duy tác Kriyā javana Duy tác tốc hành tâm Kukkucca Hối tiếc Kusala Thiện Lahutā Khinh an, Khinh khoái, Lanh lẹ Lakkhuna rūpam Tướng sắc

Lobha Tham Lobhamūlāni Những tham căn Lobhasahagata Câu hữu với tham Lohitakam Huyết đồ tướng

Lokiya Thuộc thế tục Lokuttara Siêu thế Lokuttarajavana Siêu thế tốc hành tâm

Macchariyam Xan Maggā magganāna visuddhi Maggāmagganānadassana visuddhi Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh Đạo phi đạo tri kiến tịnh Mahābrahmā Đại phạm thiên Mahaggatacitta Đại hành tâm Mahākappa Đại kiếp Mahanta Lớn

Mahāvipāka Đại Dị thục Māna Mạn Manasikāra Tác ý Manodhātuttika Ba ý giới tâm Manodvāram Ý môn Manodvāravīthi Ý môn lộ trình hay lộ trình qua ý môn Manodvārikacittam Ý môn tâm Manokamma Ý nghiệp Manussa Nhân (loài người)

Maranuppatti Nguyên nhân của chết Maranuppatti Nhân của chết

Micchāditthi Tà kiến Moha Si Mohacarita Si hành giả

Mohamū lā ni Những si căn Momūhacitta Si tâm Muditā Hỷ Mudutā Nhu nhuyến Mudutā Nhu nhuyến Muncitukammyatānānam Dục thoát trí Muncitukamyatānāna Dục giải thoát trí Musāvāda Vọng ngữ Nāma Danh Nāma-jivitindriya Danh mạng căn Nāmapannatti Danh khái niệm Nānasampayutta Tương ưng với trí Nānavippayutta Không tương ưng với trí Natthikinci Không có vật gì tất cả Natthipaccaya Vô hữu duyên

Nevasannā nasannā yatana Nevasannā nāsannā yatana bhūmi Nibbāna Niết bàn

Nibbattita Trừu tượng Nibbidānānam Yếm ly trí Nimmānarati Hóa lạc thiên

Nipphanna rūpam Sở tạo sắc Niraya Địa ngục Nirodhasamāpatti Diệt tận định Nissandaphala Đẳng lưu quả Nissayapaccaya Y chỉ duyên Nīvarana Triền cái Ojā Thực tố Okkantikapīti Hải triều hỷ Okkantikkhane Nhập thai sát na Olārika rūpam Thô sắc Opapātikānam Đối với hàng hóa sanh Ottappa Quý Paccayasannissitasīlam Tư cụ y chỉ giới Pacchājātapaccaya Hậu sanh duyên Pāgunnatā Tinh luyện Pākāruppa Vô sắc dị thục Pākinnaka Biệt cảnh tâm sở Pānātipāta Sát sanh Pancadvārāvajjanacitta Ngũ môn hướng tâm Pancadvārikacittam Ngũ môn tâm Pancamajjhānacitta Đệ ngũ thiền tâm

Pannatti Khái niệm Pannindriya Huệ căn Paracittavijā nanā Tha tâm thông Paramattha Đệ nhứt nghĩa Phi tưởng phi phi tưởng xứ Phi tưởng phi phi tưởng xứ thiên Paramatthasacca Đệ nhứt nghĩa đế Paranimmitavasavattī Tha hóa tự tại thiên Pariccheda rūpam Hạn giới sắc Parikamma Chuẩn bị Parikammabhāvanā Dự bị, chuẩn bị tu tập Parikammanimitta Sơ tướng

Paritta Nhỏ Parittā bhā Thiểu quang thiên Parittasubhā Thiểu tịnh thiên Pasāda rūpam Tịnh sắc Pasādarūpa Tịnh sắc căn

Passaddhi Thư thái Pathamajjhānacitta Sơ thiền tâm

Pathavī dhātu Địa giới Patībhāganimitta Tợ tướng, Quang tướng

Paticcasamuppāda Duyên khởi Patigha Hận Pātimokkhasamvarasīlam Biệt giải thoát luật nghi giới Patipadā nānadassana visuddhi Hành đạo tri kiến thanh tịnh Patipadānānadassana visuddhi Đạo tri kiến tịnh

Patisandhi Kiết sanh thức Patisankhānāna Suy tư trí Patisankhānānam Giản trạch trí Pattānumodana Tùy hỷ công đức Pattidāna Bố thí phước, hồi hướng công đức Pettivisaya Ngạ quỷ Phalacitta Quả tâm Pharanapī ti Sung mãn hỷ

Pharusavācā Ác khẩu Phassa Xúc Photthabbam Xúc Phusana Sự xúc

Pisunavācā Lưỡng thiệt, nói hai lưỡi Pīti Hỷ Pubbenivāsānussati Túc mạng thông Puluvakam Trùng tự tướng Pumbhavadasakam Nam tính thập pháp Punnāpākāni Thiện và Dị thục Punnāpunnāni Các thiện, bất thiện (tâm)

Purejātapaccaya Tiền sanh duyên Purisattam Nam tính Rāgacarita Tham hành giả Rasa Vị, tác dụng Rūpa Sắc pháp Rūpa rūpam Sắc sắc Rūpā yatanam Sắc nhập Rūpajīvitindriya Sắc mạng căn

Rūpam Sắc Rūparāga Sắc ái Rūpāvacara Sắc giới Rūpāvacarabhūmi Sắc giới địa Sabbacittasādhārana Biến hành tâm sở

Sabhāva rūpam Tự tánh sắc Sadda Tiếng Saddhā Tín Saddhā carita Tín hành giả Saddhamma Diệu pháp Sahajātapaccaya Câu sanh duyên Sahetuka Hữu nhân Sahetukakāmāvacarakriyā Hữu nhân Dục giới Duy tác tâm

Sakadāgāmimaggacittam Nhứt lai đạo tâm Sakāyaditthi Thân kiến Salakkhana rūpam Tự tướng sắc Samanantarapaccaya Đẳng vô gián duyên Samatha Chỉ Sammā ājīva Chánh mạng Sammā kammanta Chánh nghiệp Sammappadhāna Chánh cần Sammā sambuddha Chánh đẳng giác Sammasana nānam Tư duy trí Sammasana rūpam Tư duy sắc Sammā sankappa Chánh tư duy Samm āvācā Chánh ngữ

Sammā vāyāmo Chánh tinh tấn Sammutisacca Tục đế Sampaticchanacitta Tiếp thọ tâm

Sampayuttapaccaya Tương ưng duyên Samphappalāpa Ỷ ngữ Samsedajānam Đối với hàng thấp sanh Samuddesā Tổng kê Samyojanam Kiết sử Sanidassana rūpam Hữu kiến sắc Sankhāra Hành Sankhārupekkhā nānam Hành xả trí Sankhatadhammā Các pháp hữu vi Sankhatam Hữu vi

Sannā Tưởng Santati Trú Santike rūpam Cận sắc Santīranacitta Suy đạc tâm

Sappaccayam Hữu duyên Sappatigha rūpam Hữu đối sắc Sasankhārika Cần được nhắc bảo

Sāsavam Hữu lậu Sati Niệm Sattabojjhanga Thất giác chi Saupādisesa Hữu dư y Niết Bàn giới

Savana Sự nghe Savatthuka Có trú căn Sāyana Sự nếm

Sekha Hữu học Sīla Giới Sīlabbataparāmāsa Giới cấm thủ Sobhanacitta Tịnh quang tâm Sobhanasādhāranā Biến hành tịnh quang tâm sở

Somanassa Hỷ Sotadvāram Nhĩ môn Sotam Tai Sotāpattimaggacittam Dự lưu đạo tâm Sotavinnāna Nhĩ thức Subhakinhā Biến tịnh thiên Sudassā Thiện kiến thiên Sudassī Thiện hiện thiên

Suddhavāsā Phước sanh thiên Sugati Thiện thú

Sukhasahagata Câu hữu với lạc Sukhuma rūpam Tế sắc Sunnato vimokkho Không tánh giải thoát Tadālambana Đồng sở duyên Tatiyajjhānacitta Đệ tam thiền tâm Tatramajjhattatā Trung tánh Tāvatimsā Tam thập tam thiên Tejodhātu Hỏa giới Thānappatto Khi đạt đến trú vị Thīnamiddha Hôn trầm, thụy miên

Thiti Trú Tihetuka Ba nhân tâm (Tam nhân tâm) Tīnivattāni Ba luân chuyển Tiracchānayoni Súc sanh Tisandhi Ba liên kết Tissoviratiyo Ba tiết chế tâm sở Tusitā Đâu suất đà thiên Ubbegapīti Thượng thăng hỷ Ubhayakkhaya Lưỡng diệt (thọ và nghiệp đều diệt)

Udayabbayanānam Sanh diệt trí Udayanāna Sanh trí Uddhacca Trạo cử Uddhumātakam Bành trướng tướng Uggahanimitta Thô tướng, Thủ tướng Ujjukata Chánh trực Upacāra Cận hành Upacārabhāvanā Cận hành tu tập Upacaya Sanh Upacchedakakamma Sát nghiệp Upādā rūpā Sở tạo sắc Upādāya rūpāni Tứ Đại sở tạo sắc Upādinna rūpam Hữu chấp thọ sắc Upaghātakakamma Đoạn nghiệp Upanissayapaccaya Thân y duyên Upapajjavedanīyakamma Sanh báo nghiệp Upapīlakakamma Chướng nghiệp Upasamānussati Tịch tịnh tùy niệm

Upatthambhakakamma Trì nghiệp Upekkhā Xả Upekkhānāna Xả trí Uppāda Sinh Utusamutthāna rūpam Các sắc pháp do thời tiết sanh

Vacikamma Khẩu nghiệp Vacīvinnatti Khẩu biểu Vacīvinnatti Ngữ biểu Vanna Hiển sắc Vatthu Trú căn Vayanāna Diệt trí Vāyo dhā tu Phong giới Vāyokasina Phong biến xứ

Vedanā Thọ Vehapphala Quảng quả thiên Veyyāvacca Phục vụ Vī thimutta Thoát ly lộ trình Vibhāgā Các phân loại

Vibhūta Rõ ràng Vicāra Tứ Vicchiddakam Đoạn hoại tướng

Vicikicchā Nghi Vigatapaccaya Ly khứ duyên Vikāra rūpam Biến hóa sắc Vikkhāyitakam Thực hám tướng Vikkhittakam Tán hoại tướng Vinibbhoga rūpam Giản biệt sắc Vinīlakam Thanh ứ tướng Vinipātikāsurā Những A-lu-la bị đọa lạc Vinnāna Thức Vinnānancāyatana Thức vô biên xứ Vinnānancāyatanabhūmi Thức vô biên xứ thiện Vinnatti rūpam Biểu sắc Vinnāttidvayam Hai biểu sắc

Vinnattirūpa Biểu sắc Vipāka Dị thục Vipallāsanimittam Điên đảo tướng

Vipassanā Quán Vipassanā Quán Vipubbakam Nồng lạn tướng

Virati Tiết chế tâm sở Viriya Tinh tấn Vīsatākārā 20 Hành tướng Vitakka Tầm Vitakkacarita Tầm hành giả Vitarāga Diệt tham Votthapana Quyết định tâm Votthapanacitta Xác định tâm Vyāpāda Sân Yāmā Dạ ma thiên

Việt-Pàli:

Ác khẩu Pharusāvācā Ác thú địa Apāyabhūmi Ác thú kiết sanh thức Apāyapatisandhi A-la-hán đạo tâm Arahattamaggacittam An chỉ Appanā An chỉ tốc hành tâm Appanā javanam An chỉ tốc hành tâm Appanājavana An chỉ tu tập Appanā bhāvanā

A-tu-la Asūrakāya Ba liên kết Tisandhi Ba luân chuyển Tīnivattāni Ba tiết chế tâm sở Tissoviratiyo Ba ý giới tâm Manodhātuttika

Bản tánh sắc Bhāva rūpam Bành trướng tướng Uddhumātakam Bát chánh đạo Atthangikamagga Bất giản biệt sắc Avinibbhoga rūpam Bất hoàn sắc Anipphanan Bất lai đạo tâm Anāgāmimaggacittam Bất ly khứ duyên Avigatapaccaya Bất thiện Akusala Bất thiện biến hành tâm sở Sabbākusalasādhāranā cetasikā

Bất thủ cảnh sắc Agocaraggāhika rūpam

Bất tịnh Asubhā Bi Karunā Biến hành tâm sở Sabbacittasādhārana Biến hành tịnh quang tâm sở Sobhanasādhāranā Biến hóa sắc Vikāra rūpam

Biến tịnh thiên Subhakinhā Biến xứ Kasina Biệt giải thoát luật nghi giới Pātimokkhasamvarasīlam

Biểu sắc Vinnatti rūpam Bố thí Dāna Bố thí phước, hồi hướng công đức Pattidāna Bố úy trí Bhayanānam Bốn đại chủng Cattāri mahābhūtāni Bốn loại, bốn phần Catudhā Các phân loại Vibhāgā Các pháp hữu vi Sankhatadhammā Các sắc pháp do thời tiết sanh Utusamutthāna rūpam Các tổng hợp Kalāpa Cần được nhắc bảo Sasankhārika Cận hành Upacāra Cận hành tu tập Upacārabhāvanā Căn luật nghi giới Indriyasamvarasīlam Căn sắc Indriya rūpam Cận sắc Santike rūpam Cận tử nghiệp Āsannakamma

Câu hữu Sahagata Câu hữu với lạc Sukhasahagata Câu hữu với tham Lobhasahagata Câu sanh duyên Sahajātapaccaya

Chánh cần Sammappadhāna Chánh đẳng giác Sammā sambuddha Chánh mạng Sammā ājīva Chánh nghiệp Sammā kammanta Chánh ngữ Sammā vācā Chánh tinh tấn Sammā vāyāma Chánh trực Ujjukatā Chánh tư duy Sammā sankappa Chỉ Samatha Chi (12) Dvādasangāni Chiết đoạn tán loạn tướng Hata vikkhittam Chuẩn bị Parikamma

Chuẩn bị tu tập Parikamma bhāvanā Chúng Gana Chướng nghiệp Upapīlakakamma Chuyển tánh Gotrabhū

Có trú căn Savatthuka Cử chỉ Iriyāpatham Cụ tri căn Annātāvindriyam

Cực trọng nghiệp Garukakamma Cung kính Apacāyana Dạ ma thiên Yāmā Đại chủng sắc Bhūta rūpam Đại dị thục Mahā vipāka Đại hành tâm Mahaggatacitta Đại kiếp Mahākappa Đại phạm thiên Mahā brahmā Đẳng lưu quả Nissandaphala Đẳng vô gián duyên Samanantarapaccaya Danh Nāma Danh khái niệm Nāmapannatti Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh Maggā magganāna visuddhi Đạo phi đạo tri kiến tịnh Maggā magganāna dassanavisuddhi Đạo tri kiến tịnh Patipadā nāna dassanavisuddhi Đâu suất đà thiên Tusitā Đệ ngũ thiền tâm Pancamajjhāna citta Đệ nhị thiền tâm Dutiyajjhāna citta Đệ nhứt nghĩa đế Paramatthasacca Đệ tam thiền tâm Tatiyajjhāna citta

Dị thục Vipāka Dĩ tri căn Annindriyam Địa giới Pathavī dhātu Địa ngục Niraya Điên đảo tướng Vipallāsanimittam Diệt Bhanga Diệt tận định Nirodhasamāpatti Diệt tham Vītarāga Diệt trí Vayanāna Diệu pháp Saddhamma Đoạn hoại tướng Vicchiddakam Đoạn nghi thanh tịnh giới Kankhā vitarana visuddhi

Đoạn nghi tịnh Kankhā vitarana visuddhi Đoạn nghiệp Upaghātakakamma Đoàn tâm hay tâm căn Hadayavatthu Đoàn thực Kabalinkāro āhāro

Đoạn trí Bhanganāna Đối tượng Ālambana Đối tượng Gocara Đối với hàng hóa sanh Opapātikānam Đối với hàng thấp sanh Samsedajānam Đồng bất đồng tâm sở Annasamānā Dòng hữu phần Bhavangasota Đồng sở duyên Tadālambana Dự bị tu tập Parikamma bhāvanā Dự lưu đạo tâm Sotāpattimaggacitam Dục Chanda Dục ái Kāmārāga Dục cái Kāmacchanda Dục giải thoát trí Muncitukamyatā nāna Dục giới Kāmāvacara Dục giới thiện thú địa Kāmasugatibhūmi Dục giới thiện thú kiết sanh thức Kāmasugatipatisandhi Dục giới tốc hành tâm Kāmajavanam Dục tác Kattukamyatāchanda Dục thoát tri Muncitukammyatā nānam Duy tác Kiriyā, Kriyā Duy tác tốc hành tâm Kriyā javana Duyên khởi Paticcasamuppāda

Già Jaratā Giác hành giả Buddhicarita Giác hành giả Buddhicarita Giản biệt sắc Vinibbhoga rūpam Giản trạch trí Patisankhānānam Giới Sīla Giới cấm thủ Sīlabbataparāmāsa Hai biểu sắc Vinnattidvayam Hài cốt tướng Atthikam Hải triều hỷ Okkantikapīti Hận Patigha Hạn giới sắc Pariccheda rūpam Hành Sankhārā Hành cảnh sắc Gocara rūpam Hành đạo tri kiến thanh tịnh Patipadā nānadassana visuddhi

Hành xả trí Sankhārupekkhā nānam Hậu báo nghiệp Aparāpariyavedanīyakamma Hậu sanh duyên Pacchājātapaccaya Hiểm nguy trí Ādīnavanāna Hiện báo nghiệp Ditthadhammavedanīyakamma Hiển sắc Vanna Hổ tương duyên Annamannapaccaya

Hỏa giới Tejo dhātu Hóa lạc thiên Nimmānarati Hoại trí Bhanganānam Hối quá Kukkucca Hôn trầm, thụy miên Thīna-middha Hư không giới Ākāsa dhātu Huệ căn Pannindriya Hương Gandha Hướng tâm Āvajjana Hữu chấp thọ sắc Upādinna rūpam Hữu đối sắc Sappatigha rūpam Hữu dư y Niết Bàn giới Upādisesa nibbānadhā tu Hữu duyên Sappaccayam, Atthipaccaya

Hữu học Sekha Hữu kiến sắc Sanidassana rūpam

Hữu lậu Sāsavam Hữu phần Bhavanga Hữu phần ngưng trệ Bhavangupaccheda Hữu phần rung động Bhavangacalana

Hữu vi Sankhatam Huyết đồ tướng Lohitakam Hỷ Somanassa, Pīti, Muditā Khái niệm Pannatti Kham nhẫn Kammannatā Khẩu biểu Vavīvinnatti Khi đạt đến trú vị Thānappatto Khiến tà kiến thành chơn chánh Ditthijjukamma

Khinh an Lahutā Khinh khoái Lahutā Không bị gián đoạn Abbocchinnam Không cần nhắc bảo Asankhārika Không có trú căn Avatthuka Không có vật gì tất cả Natthikinci Không khởi qua môn nào Dvāravimutti Không rõ ràng Avibhūta Không tánh giải thoát Sunnato vimokkho Không tương ưng Vippayutta Không tương ưng với trí Nānavippayutta Không vô biên xứ Ākāsānancāyatana

Không vô biên xứ thiên Ākāsānancāyatanabhū mi Kiếp Kappa Kiết sanh thức Patisandhi Kiết sử Samyojanam Kinh hãi trí Bhayanāna Lão Jaratā Lậu tận Khīnāsavā Lộ trình qua ý môn Manodvāravīthi Lớn Mahanta Lục môn tâm Chadvārikacittā Lưỡi Jivhā Lưỡng diệt (thọ và nghiệp đều diệt) Ubhayakkhaya Lưỡng thiệt, nói hai lưỡi Pisunavācā Ly khứ duyên Vigatapaccaya

Mạn Māna Mạng căn Jīvitindriyam Mạng căn Jīvitindriya Mạng căn cửu phần Jīvitanavaka

Mạng sắc Jīvita rūpam Mạng thanh tịnh giới Ajīvapārisuddhisīlam

Mắt Cakkhu Môn sắc Dvāra rūpam Mũi Ghānam Mười thức Dvipancavinnāna Nam tánh Purisattam Nam tánh thập pháp Pumbhāvadasakam Ngạ quỷ Pettivisaya Nghi Vicikicchā Nghĩa khái niệm Atthapannatti Nghiệp Kammakkhaya Nghiệp diệt Kamma Nghiệp sanh Kammajam Nghiệp tướng Kammanimitta

Nghiệp xứ Kammatthāna Ngoại sắc Bāhirā Ngữ biểu Vacīvinnatti Ngữ biểu Vacīvinnatti Ngũ môn hướng tâm Pancadvārāvajjana Ngũ môn tâm Pancadvārikacittam Người có trí Vicakkhanā Nguyên nhân của chết Maranuppatti Nhân (loài người) Manussa

Nhân của chết Maranuppatti Nhân duyên Hetupaccaya Nhãn môn Cakkhudvāram Nhãn thức Cakkhuvinnāna Nhập thai sát na Okkantikkhane Nhĩ môn Sotadvāram Nhị nhân tâm Duhetuka Nhĩ thức Sotavinnāna Nhỏ Paritta Nhu nhuyến Mudutā Nhu nhuyến Mudutā Những A-tu-la bị đọa lạc Vinipātikāsurā Nhứt lai đạo tâm Sakadā gāmimaggacittam Nhứt môn tâm Ekadvārikacitta

Nhứt tâm Ekaggatā Nhứt tâm sát na Ekacittakkhanika

Niệm Sati Niết bàn Nibbāna Nội sắc Ajjhattika Nồng lạn tướng Vipubbakam Nữ tánh Itthattam Phạm chúng thiên Brahmapārisajjā Phạm phụ thiên Brahmapurohitā Pháp dục Dhammachanda Phi căn sắc Anindriya rūpam Phi hữu đối sắc Appatigha rūpam Phi hữu kiến sắc Anidassana rūpam Phi môn sắc Advāra rūpam Phi sở đoạn Appahātabbam Phi sở duyên Anārammanam

Phi tưởng phi phi tưởng xứ Phi tưởng phi phi tưởng xứ thiên Phong biến xứ Vayokasina

Phong giới Vāyo dhātu Phục vụ Veyyāvacca Phước sanh thiên Suddhavāsā Quá hoạn trí Ādīnavanānam Quá khứ hữu phần Atītabhavanga

Quả tâm Phalacitta Quán Vipassanā Quán Vipassanā Quan âm thiên Abhassarā Quảng quả thiên Vehapphala Nevasannā nāsannā yatana Nevasannā nāsannā yatana bhūmi Quang tướng Pātibhāganimitta Quý Ottappa Quyết định tâm Votthapana Rất lớn Atimahanta Rất nhỏ Atiparitta Rõ ràng Vibhūta

Sắc Rūpam Sắc ái Rūparāga Sắc cứu kính thiên Akanitthā Sắc giới Rūpāvacara Sắc giới địa Rūpāvacarabhūmi Sắc mạng căn Rūpajīvitindriya

Sắc nhập Rūpā yatanam Sắc pháp Rūpa Sắc pháp do tâm sanh Cittasamutthāna rūpam

Sắc sắc Rūpa rupam Sân Dosa Sân hành giả Dosacarita Sanh Upacaya Sanh báo nghiệp Upapajjavedanīyakamma

Sanh diệt trí Udayabbayanānam Sanh nghiệp Janakakamma Sanh trí Udayanāna Sát na hỷ Khanikapīti Sát nghiệp Upacchedakakamma Sát sanh Pānātipāta Si Moha, Momūha Si hành giả Mohacarita Si tâm Momūha citta Siêu thế Lokuttara Siêu thế tốc hành tâm Lokuttarajavana citta Sinh Uppāda Sở duyên duyên Ārammanapaccaya Sở tạo sắc Upāda rūpā , Nipphanna rūpam Sơ thiền tâm Pathamajjhāna citta Sơ tướng Parikammanimitta

Sự diễn tiến của tâm Cittasantāna Sự nếm Sāyana Sự nghe Savana Sự ngửi Ghāyana Sự thấy Dassana Sự xúc Phusana Súc sanh Tiracchānayoni Sung mãn hỷ Pharanapīti Suy đạc tâm Santīranacitta Suy tư trí Patisankhānāna Tà dâm Kāmesumicchācāra Tà kiến Micchā ditthi Tà kiến Ditthigata

Tác ý Manasikāra Tai Sotam Tàm Hiti Tâm Citta Tầm Vitakka Tâm cơ Hadayavatthu Tầm hành giả Vitakkacarita Tam nhân tâm Tihetuka Tâm sắc, Tâm sở y Hadaya rūpam Tâm sở Cetasika Tam thập tam thiên Tavatimsā Tán loạn tướng Vikkhittakam Tăng thượng Adhipati Tặng thượng duyên Adhipatipaccaya Tánh vô thường Aniccatā Tập hành duyên Āsevanapaccaya

Tập quán nghiệp Ācinnakamma Tật Issā Tế sắc Sukhuma rūpam Tha hóa tự tại thiên Paranimmitavasavatti

Tha tâm thông Paracittavijānanā Tham Lobha Tham Abhijjhā

Tham hành giả Rāgacarita Thân Kāya Thân biểu Kāya vinnatti

Thân biểu Kāyavinnatti Thân kiến Sakāyaditthi Thân môn Kāyadvāram Thân nghiệp Kāyakamma Thân thức Kāyavinnāna Thân y duyên Upanissayapaccaya Thắng giải Adhimokkha Thắng pháp Abhidhamma Thắng trí, Thần thông trí Ābhinnā Thanh ứ tướng Vinīlakam Thất giác chi Sattabojjhanga Thâu đạo Adinnādāna Thích ứng Kammannatā

Thiền Jhāna Thiện Kusala Thiền định Bhāvanā Thiện hiện thiên Sudassā Thiện kiến thiên Sudassī Thiên nhãn thông Dibbacakkhu

Thiên nhĩ Dibbasotam Thiện thú Sugati Thiệt môn Jivhādvāram Thiểu quang thiên Parittābhā Thiểu tịnh thiên Parittasubhā Thính pháp Dhammasavana Thọ Vedanā Thọ diệt Āyukkhaya Thô sắc Olārika rūpam Thô tướng Uggahanimitta Thoát ly lộ trình Vī thimutta Thủ cảnh sắc Gocaraggāhika rūpam Thư thái Passaddhi Thú tướng Gatinimitta Thủ tướng, Thô tướng Uggahanimittam Thuận thứ Anuloma

Thuận thứ trí Anuloma nānam Thức Vinnāna Thực duyên Āhāra paccaya Thực hám tướng Vikkhāyitakam

Thực sắc Āhāra rūpam Thực tố Ojā Thức vô biên xứ Vinnānancāyatana Thức vô biên xứ thiên Vinnānancāyatanabhūmi Thuộc Dục giới Kāmāvacaram Thượng thăng hỷ Ubbegapīti Thủy giới Āpo dhātu Thuyết pháp Dhammadesanā Tích lũy nghiệp Katattākamma Tịch tịnh tùy niệm Upasamānussati Tiền sanh duyên Purejātapaccaya Tiếng Sadda Tiếp thọ tâm Sampaticchanacitta Tiết chế tâm sở Virati Tiểu hỷ Khuddakapīti Tiếu sanh tâm Hasituppādacitta

Tín Saddhā Tín hành giả Saddhācarita

Tinh luyện Pāgunnatā Tịnh quang tâm Sobhanacitta

Tịnh sắc Pasāda rūpam Tịnh sắc căn Pasādarūpa Tinh tấn Viriya Tợ tướng, Quang tướng Patī bhāganimitta

Tốc hành tâm Javanacitta Tổng kê Samuddesā Trạo cử Uddhacca Trì nghiệp Upatthambhakakamma

Triền cái Nīvarana Trú Santati Trú Thiti Trú căn Vatthu Trung kiếp Antarakappa Trung tánh Tatramajjhattatā Trùng tự tướng Puluvakam

Trừu tượng Nibbattita Tư Cetanā Tứ Vicāra Tư cụ y chỉ giới Paccayasannissitasīlam Tứ Đại chủng sở tạo sắc Catunnam mahābhūtānam upādāya rūpam Tư duy sắc Sammasana rūpam Tư duy trí Sammasana nānam

Tứ lược, tứ trùng Catusankhepā Tử tâm Cuticitta Tứ thiên vương thiên Cātummahārājkā Tự tướng sắc Salakkhana rūpam Tục đế Sammutisacca Túc mạng thông Pubbenivāsānussati Tưởng Sannā Tưởng Sannā Tướng sắc Lakkhana rūpam Tương ưng Sampayutta Tương ưng duyên Sampayuttapaccaya Tương ưng với trí Nānasampayutta Tùy hỷ công đức Pattānumodana Tùy miên Anusaya

Tỷ môn Ghānadvāra Tỷ thức Ghānadvāra Uẩn Khandha Ưu Domanassa Vị Rasa Vị tri đương tri căn Anannātannassāmītindriyam

Viễn sắc Dūre rūpam Vô dư y Niết Bàn giới Anupādisesa nibbānadhātu

Vô gián duyên Anantarapaccaya Vô hiệu nghiệp Ahosikamma Vô học Asekha Vô hữu duyên Natthipaccaya Vô khố vô lạc thọ Adukkhamasukham Vô ký Abyākāta Vô lượng quang thiên Appamānābhā Vô lượng tâm sở Appamannāyo Vô lượng tịnh thiên Appamānasubhā

Vô minh Avijjā Vô ngã Anatta Vô nguyện Appanihitam Vô nguyện giải thoát Appanitavimokkha

Vô nhân Ahetukam Vô nhiệt thiên Atappā Vô phiền thiên Avihā Vô quý Anottapam Vô sắc ái Arūparāga Vô sắc dị thục Arūpavipā ka

Vô sắc dị thục Pākāruppā Vô sắc giới Arūpāvacara Vô sắc giới địa Arūpāvacarabhūmi Vô sân Adosa Vô si Amoha Vô sở hữu xứ Ākincannāyatana Vô sở hữu xứ thiên Ākincānnāyatanabhūmi Vô số kiếp Asankheyyakappa Vô tham Alobha Vô thường Anicca Vô thượng Anuttara Vô thượng Uttama Vô thường tùy quán Aniccā nupassanā Vô tướng Animittam Vô tưởng chứng sanh Asannasatta Vô tỷ, không thể so sánh Atula Vọng ngữ, nói láo Musāvāda

Xả Upekkhā Xả trí Upekkhānāna Xác định tâm Votthapanacitta

Xan Macchariya Xứ Āytana

Xúc Photthabbam Xúc Phassa Y chỉ duyên Nissayapaccaya Ý môn Manodvāra Ý môn tâm Manodvārikacitta Ý nghiệp Manokamma Ý ngữ Samphappalāpa.

Yếm ly trí Nibbidā nānam ---o0o--- Hết