Phật Giáo và Xã Hội

CHƯƠNG V LIÊN HỆ XÃ HỘI GIỮA

TĂNG đoàn VÀ CỘNG

ĐỒNG PHẬT TỬ

S

ự liên hệ giữa Đức Phật cùng các vị Tỳ Kheo và cư sĩ, Phật tử trong thời kỳ đầu, cũng như sự liên hệ của Tăng Đoàn và quần chúng Phật tử qua nhiều thế kỷ sau đó là một liên hệ rất mật thiết. Chư Tăng nhờ vào sự phát tâm cúng dường hỗ trợ của tứ chúng Phật tử, mà quý ngài mới dành trọn thời gian để tu tập và hoá độ quần sanh. Tăng Đoàn lúc bấy giờ, đã không phải bận tâm nhiều cho những nhu cầu thiết yếu, kể cả những những phương tiện hoằng pháp lợi sanh, mà chỉ dành toàn thời gian cho việc tu trì và hoằng pháp. Đây là sự tương trợ xã hội giữa hai phía: Phật Tử cung cấp thực phẩm, dược phẩm, và y phục cho Tăng đoàn, trong khi chư Tăng ban cho sự giáo hoá, yểm trợ tinh thần, hướng dẫn cách tu học v.v… Tuy nhiên, mối liên hệ như vậy không có tính cách gò bó mà hoàn toàn tự nguyện với tất cả sự phát tâm bằng hạnh nguyện thiêng liêng cao cả được xây dựng trên nền tảng của đạo tâm sâu xa và lòng từ bi vô lượng.

Sự liên đới hỗ tương này đã tồn tại khoảng lâu dài 20 thế kỷ trong các nước Phật Giáo; vì vậy từ xưa tới nay các Tỳ Kheo luôn luôn nhận được phẩm vật cúng dường đầy đủ từ cộng đồng Phật Tử.

Phật Giáo đặt trọng tâm vào tiến trình tinh tấn tu hành để đạt giác ngộ và giải thoát vòng luân hồi sinh tử khổ đau tự thân nhằm giúp giải thoát vòng luân hồi sanh tử khổ đau cho muôn loại. Do vậy, chư Tăng cần phải dành hết thời gian vào sự tu tập để đạt được cứu cánh giải thoát giác ngộ.

Vì vậy, con đường tu hành thích hợp nhất đối với những vị xuất gia là vào sống trong tu viện. Hầu hết các vị Tỳ Kheo quy tụ thành những Tăng đoàn, tinh tấn hành trì trong các tu viện và, phân bố khắp nơi để giáo hoá lợi tha nên được gọi là “Tăng Đoàn Tỳ-Kheo” (Bhikkhu Sangha).

Sau khi hình thành Tăng Đoàn, Đức Phật đã ân cần khuyến hoá: “Hỡi các Tỳ kheo! Như Lai đã giải thoát mọi ràng buộc của thế gian và xuất thế gian, các thầy cũng vậy... Này các Tỳ kheo, hãy lên đường vì lợi lạc của nhiều người, vì hạnh phúc của số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian; vì lợi lạc, vì hạnh phúc của trời và người. Các thầy hãy đi, nhưng đừng đi hai người cùng một hướng, hãy đi mỗi người một ngả, hãy truyền bá chánh pháp.

Này các Tỳ kheo, chánh pháp toàn thiện ở phần đầu, phần giữa cũng như phần cuối, cả trong ý tứ và lời văn. Hãy tuyên bố về cuộc sống toàn thiện và thanh tịnh... Chính Như Lai cũng đi, Như lai sẽ đi về hướng Uruvela ở Sanànigà -ma để hoằng dương giáo pháp. Hãy phất lên ngọn cờ của bậc thiện trí, hãy truyền dạy giáo pháp cao siêu, hãy mang lại sự tốt đẹp cho người khác; được vậy, là các thầy đã chu toàn sứ mệnh.” (19)

Chư Tăng trong Tăng Đoàn, sách tấn lẫn nhau thúc liễm thân tâm, trau dồi giới đức, (19) Mahavagga - Đại Phẩm 19, 20 thành tựu đại nguyện, nêu cao ngọn đuốc chánh pháp, nhằm làm gương cho chư Thiện nam Tín nữ Phật tử thấy rõ lối sống lý tưởng của những trưởng tử Như Lai. Học hạnh lưỡng toàn, đạo phong trác việt, tác Như Lai sứ, hành Như Lai sự, luôn luôn lúc nào cũng xem việc hoằng pháp là việc nhà, lợi ích muôn loài là sự nghiệp “Hoằng pháp thị gia vụ, lợi sinh vi sự nghiệp”.

Sau nhiều năm tinh tấn tu hành, các bậc cao Tăng đã thâm nhập giáo pháp, nội lực thâm hậu và đạt tới trình độ cao về tứ vô lượng tâm, nhất là chư bậc Thánh Tăng ở vào thời kỳ Đức Phật còn trụ thế đã chứng đắc tứ quả Thanh Văn, phạm hạnh thanh tịnh, lợi lạc quần sanh, công đức lớn lao không thể nghĩ bàn.

I. ĐI TU NGẮN HẠN THEO

TRUYỀN THỐNG NAM TÔNG Ở một số nước Phật Giáo Đông Nam Á theo truyền thống Theravada, có những Phật tử chỉ vào tu viện để tu hành một thời gian ngắn, 88 rồi sau đó trở về với đời sống gia đình. Thí dụ như ở Thái Lan, nhiều Phật tử thọ giới và vào chùa tu hành từ vài tuần lễ cho tới vài tháng hoặc vài năm. Theo nhận xét của học giả Phật Giáo người Anh Ken Jones thì, tập quán xuất gia ngắn hạn như vậy được coi là linh động và thuận tiện hơn truyền thống đi tu suốt đời.(20)

Theo truyền thống xuất gia ngắn hạn, sự cách biệt giữa chư Tăng và cộng đồng Cư sĩ Phật tử không quá xa và, với thời kỳ ngắn hạn, giới Phật tử tại gia không quản ngại đi tu vài tháng, rồi sau đó trở về với đời sống gia đình. Thời gian đi tu, dù ngắn hạn, giúp cho họ có những kinh nghiệm quý báu về Phật Pháp và lối sống đạo hạnh của một bậc chân tu. Trong thời kỳ tu hành ngắn hạn, người tu tập cần phải tuân thủ 5 giới hoặc 8 giới, hoặc 10 giới. Mỗi buổi sáng đi khất thực, rồi về chùa học và tụng niệm kinh điển. Sau thời kỳ xuất gia ngắn hạn họ trở về với đời sống gia đình, nhưng họ có thể trở lại chùa để tu ngắn hạn (20) The Social Face of Buddhism, by Ken Jones, Wisdom Publications, London, 1989 thêm một thời gian, hoặc xuất gia vĩnh viễn. Có những người đi tu từ năm 7 tuổi, có những người đi tu ở tuổi thiếu niên. Những tu sĩ dưới 20 tuổi thuộc vào cấp bậc sa-di và, họ thọ giới Tỳ Kheo tức Đại Giới khi 20 tuổi. Theo truyền thống, họ thường bắt đầu đi tu trong mùa an cư kiết hạ. Ngày nay, ở các xứ Phật Giáo Nam Tông, thời kỳ tu ngắn hạn có khi chỉ kéo dài 15 ngày. Các gia đình được coi là đạt công đức đáng kể khi họ có con xuất gia.

Nghi thức thọ giới Sa di, được cử hành trang nghiêm long trọng để làm tăng thêm sự quan trọng cho thời kỳ đi tu của các thiếu niên. Nghi lễ gồm có, thủ tục cúng dường tặng phẩm cho chư Tăng trong ngôi chùa mà thiếu niên vào thọ giới Sa di, với nghi thức xuống tóc, trong khi mọi người trong gia đình chứng kiến và phủ phục để bày tỏ lòng tôn kính, khi thiếu niên trở thành thành viên của Tăng Đoàn. Đa số nam nhân Thái Lan vào chùa tu ngắn hạn trước khi tới tuổi thành niên. Những thanh niên nào chưa đi tu như vậy thì bị coi là chưa “chín muồi.” Chính phủ Thái cho các công chức được nghỉ phép ba tháng để đi tu ngắn hạn.

II. LIÊN HỆ XÃ HỘI GIỮA TĂNG-ĐOÀN VÀ CỘNG ĐỒNG PHẬT TỬ

Vai trò truyền thống của cộng đồng Phật tử trong các nước Phật Giáo Nam Tông là cúng dường phẩm vật cho chư Tăng, đồng thời cố gắng theo gương lối sống đức hạnh của họ. Để đáp lại đạo tâm cúng dường của Phật tử, các vị Tỳ Kheo truyền giảng giáo lý và dạy học cho trẻ em trong những vùng thôn quê thiếu những chương trình giáo dục công lập do nhà nước cung cấp.

Trên đây là tập quán giao lưu xã hội giữa chư Tăng trong các tu viện và cộng đồng Phật tử ở những nước Á Châu vào tiền bán thế kỷ XX trở về trước. Ngày nay, phần đông hoàn cảnh xã hội đã thay đổi nhiều nên tất nhiên những truyền thống xa xưa cũng ít nhiều bị thay đổi và có nơi đã bị thay đổi lớn.

91 III. NHIỀU CƯ SĨ Ở TÂY PHƯƠNG CÓ TRÌNH ĐỘ GIÁO LÝ CAO

Ở một số quốc gia Phật Giáo Đông Á, các cộng đồng Phật Giáo ngày càng gia tăng nhân số. Ở Tây phương, trong thời gian gần đây, đã bắt đầu có những tổ chức Cư sĩ Phật tử đảm nhiệm những sinh hoạt xã hội, những Phật sự trong khả năng và bổn phận nhằm gắn kết giữa các tự viện và mọi tầng lớp quần chúng hoặc tổ chức những trung tâm thiền quán v.v...

Học giả Phật Giáo người Anh Stephen Batchelor – một cựu Tăng sĩ đã đi tu theo Kim Cang Thừa Tây Tạng và Thiền Tông Đại Hàn – nói rằng, “ngày nay có những cư sĩ Phật tử rất giàu kiến thức về Phật pháp ”.

Học giả Ken Jones tin tưởng rằng, trong tương lai chắc chắn sẽ có một sự hỗ tương mới giữa chư Tăng và các tổ chức Cư sĩ Phật tử; ông nói thêm rằng, “đây là điều mà chúng ta cần nên thực hiện ”(21). Bởi vì, ngoài vai trò truyền thống là yểm trợ tài chánh và phẩm vật, ngày nay với kiến thức và kinh nghiệm của các cộng đồng (21) The Social Face of Buddhism, by Ken Jones, Wisdom Publications, London, 1989 Cư sĩ Phật tử, họ cũng có thể giúp thăng tiến và quảng bá Phật Pháp sâu rộng trong xã hội qua những đoàn thể và tổ chức thế tục đa dạng, thuộc nhiều lãnh vực khác nhau của họ. Thêm vào đó, ngày nay vai trò lãnh đạo và thuyết pháp cho Phật tử của chư Tăng đang cần thiết hơn bao giờ hết.

Theo học giả Batchelor, sự hiện diện của chư Tăng Ni trong các chương trình thuyết pháp, hoặc huấn luyện thiền, thường tạo nhiều ảnh hưởng tâm lý, vì sự hiện diện của chư Tăng làm tăng thêm vẻ trang nghiêm cho chương trình thuyết pháp hoặc tu tập.

Chức năng yểm trợ của chư Tăng trong những sinh hoạt xã hội là yếu tố rất cần thiết.

Học giả Phật Giáo Thái Lan Sulak Sivaraksa, nhấn mạnh rằng: “ Điều quan trọng trong hành vi của một cá nhân, không phải là chính hành động của họ mà là tư cách cá nhân của họ. Trong khung cảnh của Phật Giáo Thái Lan, một Tăng sĩ giàu đạo hạnh như Trưởng Lão Hoà thượng Buddhadasa giữ địa vị rất quan trọng, mặc dù Ngài không làm gì nhiều hơn là đảm nhiệm những chương trình thuyết pháp và viết sách, và ngài sống ẩn dật ở nơi hẻo lánh.”

(22)

Theo học giả Ken Jones thì, “Lối sống trong tu viện là bằng chứng rõ ràng về sự tu luyện Đạo Pháp, về phong cách sống theo chân lý mà những Phật tử hoạt động xã hội cần phải thực hành.” (23)

Theo Đại sư Tinh Vân thì, “Chúng ta phải tri nhận giá trị đích thật của đạo đức, do vậy, đối với bản thân thì phải không ngừng tiến bộ; vì chân lý nên không ngừng cống hiến và, vì thế gian nên phải dấn thân phục vụ liên tục không mỏi mệt.” (24)

Quốc sư Phước Huệ ở Tổ đình Thập Tháp, Bình Định thường dạy: “Phật giáo luôn luôn gắn liền với xã hội, vì sự có mặt của Phật giáo chính là cho và vì phúc lợi lâu dài của xã hội nhân sinh, do vậy, nếu tự cách ly với xã hội nhân loại thì sứ mệnh độ sinh của Phật giáo sẽ không thể hoàn thành đúng như bản thệ”.

94 (22) A Buddhist Vision for Renewing Society, by Sulak Sivaraksa, published by Tienwan, Bangkok, 1986.

(23) The Social Face of Buddhism, by Ken Jones, WisdomPublications, London, 1989 (24) Phật giáo và Xã Hội, Đại sư Tinh Vân, Nhân gian Phật giáo Thư hệ Tại các nước của Phật giáo Bắc Tông, lý tưởng Bồ Tát đạo được xem như nền tảng quan yếu để phục vụ thế giới nhân loại. Đánh mất lý tưởng Bồ Tát đạo thì hạnh nguyện cứu khổ độ sanh không thể nào có thể viên thành như nguyện.

Xã hội đương đại ngày một phát triển trên nhiều lĩnh vực, nhưng đồng lúc những vấn nạn lớn của thời đại cũng ngày một gia tăng. Đời sống của nhiều người bị căng thẳng, trầm cảm, bất an; những suy nghĩ tiêu cực, ngôn ngữ thiếu từ ái và những hành động bạo hành hoặc vô cảm đã và đang tạo ra vô số khổ đau cho tự thân và bất ổn cho xã hội.

Do vậy hơn bất cứ lúc nào, những giáo pháp được xem như những chiếc chìa khoá cho những vấn nạn xã hội như Tứ Nhiếp Pháp, Bát Chánh Đạo và những cấm giới v.v… do Đức Phật khai thị cần phải được ứng dụng đúng mức vào xã hội ở cấp độ quốc gia và toàn cầu. Tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam, đặc 95 biệt là dưới thời nhà Trần qua dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử “Cư Trần Lạc Đạo ”

hoặc những lời dạy của tổ Huệ Năng như: “Phiền não tức Bồ đề”; “Phật pháp tại thế gian, bất ly thế gian giác, ly thế mích Bồ đề, kháp như cầu thố giác”

佛法在世间 不离世间觉 离世觅菩提 恰如求兔角 Tạm dịch:

“Phật pháp nơi thế gian, không lìa thế gian mà giác ngộ, xa lìa trần thế để tìm sự giác ngộ chẳng khác nào đi tìm lông rùa, rừng thỏ, v.v…” .

Những giáo pháp tràn ngập thương yêu và trí tuệ đó, đã cho thấy Phật giáo và xã hội tuy hai mà một, đồng hành, gắn liền mật thiết với nhau như bóng với hình. Khi đối diện với những thách thức của thời đại, tinh thần nhập thế của Phật giáo đã chứng minh khả năng chuyển hoá hữu hiệu như một liệu pháp chữa trị vô cùng thù thắng. 96 Giáo pháp Duyên Khởi của Phật giáo đã nói lên giá trị tương tác đa phương giữa những quốc gia với những quốc gia, giữa con người với con người và giữa con người với muôn hữu vũ trụ.

“Nhất thiết chúng sanh giai hữu Phật tánh” đã không chỉ là một khai thị nâng cao phẩm tính giác ngộ của muôn loài mà còn là nền tảng chủ yếu gắn kết giữa sự sống này với sự sống khác trên tinh thần tương kính, cộng sinh và cộng trụ. 97

CHƯƠNG VI chủ trương của PHẬT GIÁO về

PHÚC LỢI XÃ HỘI

C

hủ trương tạo phúc lợi xã hội của Phật Giáo, có tính cách toàn diện đối với cá nhân và xã hội, thay vì chỉ chú trọng vào những nhu cầu vật chất trong đời sống.

Đức Phật phân biệt bốn loại người trên thế gian, xét theo thái độ của họ đối với lợi ích cho bản thân và lợi ích cho tha nhân:

• Loại người thứ nhất: có lối sống không có lợi ích cho chính bản thân họ và cũng không có lợi ích cho tha nhân (tiếng Pali: neva attahit-taya Patipanno no parahitaya). • • • Loại người thứ hai: có lối sống không cầu lợi ích cho chính mình mà chỉ cầu lợi ích cho tha nhân (tiếng Pali: parahitiya patipanno no attahittaya).

Loại người thứ ba: có lối sống lợi ích cho chính mình, trong khi không có lợi cho tha nhân (tiếng Pali: attahitaya patipanno no parahitaya).

Loại người thứ tư: có lối sống cầu lợi ích cho chính mình, đồng thời họ cũng cầu lợi ích cho tha nhân (tiếng Pali: attahitaya ca pati- panno parahitaya ca). Theo Đức Phật, loại người thứ tư có lối sống đáng khen nhất, loại người thứ nhất, có lối sống không có ích đối với bản thân và tha nhân thì thật đáng chê trách.

Khi so sánh lối sống giữa hai loại người thứ hai và thứ ba, Đức Phật nhận xét rằng, loại người thứ ba có lối sống tốt hơn loại người thứ hai, bởi vì theo giáo lý của Ngài thì, con người cần phải tự săn sóc thân tâm của chính bản thân trước khi săn sóc tha nhân. I. “PHÚC LỢI ” THEO PHẬT GIÁO

Để hiểu ý nghĩa của sự phân biệt các loại người trên đây, chúng ta cần phải xét tới ý nghĩa của “phúc lợi” theo Phật Giáo. Theo Kinh Kala-ma Sutta, trong con người có ba độc tố là tham – sân – si làm thiệt hại cho phúc lợi của họ.

Khi bị chi phối bởi ba thói xấu này, người ta có những hành vi bạo động và sát sinh, trộm cướp tài sản của người khác, đam mê những lạc thú bất chính, và nói những lời dối trá. Họ có những hành động gây đau khổ cho bản thân và cho tha nhân. Khi tâm thức bị ba độc tố chi phối, con người tự biến mình thành nạn nhân của đau khổ và tạo ra vô số khổ đau cho tha nhân, chính vì thế Đức Phật đã dạy: “Chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành, tự tịnh kỳ ý” (Chớ làm các việc ác, thành tựu mọi hạnh lành và thanh tịnh tâm ý của mình).

Theo Phật Giáo, lợi ích cho bản thân của mỗi người bao gồm sự trau dồi nhân cách thích hợp với đạo đức, luân lý và, rèn luyện trí tuệ sáng suốt để có chánh kiến đối với thực tại.

Loại người này gây ra hai ảnh hưởng đối với xã hội:

• • Thứ nhất là những hành vi của họ không dẫn tới những hậu quả gây đau khổ cho bất cứ ai trong xã hội, bởi vì những hành vi của họ không bao giờ do bất thiện (akusala) thúc đẩy.

Thứ nhì là vì họ đã rèn luyện để đạt tới tâm toàn thiện (kusala), như luôn luôn thực hành chánh niệm và tứ vô lượng tâm từ- bi- hỷ- xả. Vì vậy, bất cứ hành động nào của họ cũng có lợi ích cho bản thân và toàn thể xã hội.

Phật Giáo coi loại người nói trên là gương mẫu về đạo đức mà xã hội cần nên bắt chước. Theo Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt (Sigàlovà-da sutta), trong một cộng đồng gồm có những người như vậy thì sẽ trở thành một xã hội hòa hợp và thịnh vượng. Khi những con người đạo đức như vậy, sống ở bất cứ nơi đâu, họ cũng tạo ảnh hưởng tốt cho nơi đó, họ được coi như là những ruộng nương phì nhiêu (phước điền) để cho những người thấp kém hơn có nơi vun trồng hạt giống công đức tốt.

Bây giờ chúng ta trở lại với vấn đề coi trọng phúc hợi của bản thân hơn phúc lợi của tha nhân. Theo Phật Giáo, chúng ta cần phải đặt ưu tiên cho phúc lợi của nội tâm để có thể phụng sự đắc lực cho xã hội. Bởi vì, những người có nội tâm thiếu lành mạnh, thì những hành động giao tế của họ có hại cho xã hội nhiều hơn là có lợi. Trong Phật giáo, “Tự tịnh kỳ thân” là nhân tố tiên quyết, do vậy Đức Phật được hiểu là bậc đã “Tự giác, giác tha và giác hạnh viên mãn” , qua đó chúng ta thấy yếu tố “Tự giác” là yếu tố đứng đầu.

Những hoạt động tạo phúc lợi cho xã hội thì phải phát xuất từ phẩm hạnh mà Phật Giáo mô tả là nguồn gốc của “thiện” (kusala-mula).

Sự vun bồi thiện (kusala), sẽ dẫn đến những phúc lợi cho chính bản thân và cho xã hội. Vì vậy, Phật Giáo định nghĩa kusala như là “điều không làm hại bản thân, hoặc tha nhân, hoặc cả hai bên (attabyabadhaya na samvattati, parab - yabadhaya na samvattati ubhayabyabadha-ya samvattati), và dẫn đến sự phát sinh an lạc (sukhudrayam sukhavipakam) ”.

Trong Ngũ giới, “Giới Bất Sát Sanh” (Không được được sát hại chúng sanh) là giới đứng đầu mà người Phật tử luôn luôn phụng trì một cách nghiêm túc.

Trong Kinh Đoạn Giảm (Sallekha Sutta), Đức Phật đã dạy rằng: “Một người đang sa lầy trong hố bùn thì không thể giải cứu một người khác cũng đang vướng mắc trong đó. Một người đang ở ngoài hố bùn thì có khả năng lôi kéo một người khác đang sa lầy trong hố.”

Theo quan điểm của Phật Giáo, không có sự xung khắc giữa hành vi đem lại phúc lợi cho bản thân và hành vi đem lại phúc lợi cho tha nhân. Như Đức Phật đã dạy: “Người nào tự săn sóc bản thân thì cũng săn sóc tha nhân. Người nào săn sóc tha nhân thì cũng săn sóc bản thân.

Người ta tự săn sóc bản thân bằng cách rèn luyện và phát triển đạo đức. Người ta săn sóc tha nhân bằng cách thực hành nguyên tắc bất hại, bằng thiện chí và bằng từ-bi.”

Chúng ta cần phải tinh tấn rèn luyện những đức tánh đạo đức, để tạo phúc lợi cho bản thân và tha nhân. Khi người ta bị tham -sân – si lấn át, thì họ không thể nhận thấy phúc lợi của bản thân, hoặc nhận thấy tình cảnh hoạn nạn đau khổ của tha nhân để hết lòng giúp đỡ.

Theo Phật Giáo, nếu muốn đoạn trừ đau khổ thì chúng ta cần phải diệt trừ tam độc tham -sân – si. Những ai có thể hướng dẫn cho người khác thoát ra khỏi tình cảnh đau khổ là những người dấn thân vào công tác tạo phúc lợi xã hội ở cấp độ cao nhất. Họ có khả năng phụng sự xã hội với thái độ hoàn toàn vô tư, do tâm từ bi mong muốn làm giảm đau khổ cho tha nhân.

Đức Phật và các đệ tử thân cận của Ngài, đã dấn thân vào những hành động giúp đỡ xã hội theo ý nghĩa lý tưởng này. Những tấm gương của Đức Phật và Tăng Đoàn đã lưu truyền cho tới nay. Vì vậy, nghĩa vụ trọng đại nhất của Phật Tử là giúp cho tha nhân thoát khổ. Đó là phúc lợi xã hội lớn nhất mà Phật Giáo đã và đang quảng bá.

Một trong những căn nguyên độc hại nhất gây đau khổ trong xã hội là sự độc ác và vô cảm của những con người chỉ hành động vì tư lợi. Trong lịch sử thế giới cận đại, những hành động ác của con người gây ra đau khổ cho đồng loại nhiều hơn là những hậu quả của thiên tai. Chính con người gây ra những cuộc chiến tranh tàn khốc giết hàng triệu người, gây ra những hành động khủng bố, những bất công xã hội v.v…

Theo Phật Giáo, nếu truy nguyên tận gốc rễ tối hậu thì chúng ta thấy rằng, tất cả những cơn khủng hoảng xã hội như vậy, đều phát xuất từ tình trạng vô đạo đức của con người. Chúng ta không thể thăng tiến phúc lợi xã hội bằng cách, điều trị những triệu chứng bên ngoài của những căn nguyên tâm lý thâm sâu, mà phải chữa trị tận gốc rễ trong nội tâm của con người; có nghĩa là chúng ta cần phải kiên tâm rèn luyện lối sống đạo đức để thanh lọc nội tâm bằng cách diệt trừ ba độc tố tham – sân – si. Ngoài việc đoạn trừ tận gốc tham, sân, si của tự thân, người Phật tử còn có trách nhiệm giúp đỡ người khác đoạn trừ mọi phiền não, đau khổ và chứng đạt giải thoát, giác ngộ. Đường lối thực hiện phúc lợi xã hội của Phật Giáo, có khi bị một số người thiển cận coi 108 là không có hiệu quả, vì Phật Giáo không tìm cách diệt trừ đau khổ cho con người trong xã hội bằng những hành động chính trị thông thường, thí dụ như khích động, xúi giục quần chúng bạo động và tranh đấu bằng võ trang để đòi hỏi chính phủ thi hành những chính sách cải tổ theo chủ trương đường lối của một đảng phái hay tổ chức, kể cả của một cá nhân...

Trái lại, Phật Giáo chủ trương áp dụng đường lối từ bi ôn hòa bất bạo động, để khích động lương tâm và tinh thần đạo đức trong dân chúng đồng thời hướng dẫn, giáo dục để họ biết phân biệt giữa điều thiện và điều ác, giữa công bằng và bất công, giữa phải và trái, sai và đúng...

Đức Phật đã nêu gương cho dân chúng, bằng cách khởi xướng những chính sách an sinh xã hội ôn hòa như vậy. Những đường lối tranh đấu cứng rắn hoặc bạo động, thường dẫn tới hậu quả là gây ra đau khổ thay vì cải thiện xã hội theo hướng chân -thiện -mỹ.

Phật Giáo, không chủ trương “cứu cánh biện minh cho phương tiện” để áp dụng bất cứ phương tiện nào, dù phương tiện đó là phương tiện bất chính đáng, để đạt tới mục tiêu.

Phật Giáo chỉ áp dụng những phương tiện thiện xão, ôn hòa và bất bạo động. Vì vậy, Phật Giáo sử dụng biện pháp ôn hòa, bất bạo động và những giải pháp khả thi nhất dựa trên nền tảng của từ bi và trí tuệ để cải tiến xã hội là giáo dục và khai sáng cho dân chúng nhận ra những thực trạng của thế gian. Phật Giáo, không khích động những xúc cảm thấp hèn của con người để xúi giục họ bạo động và nổi dậy chống đối lẫn nhau, ngược lại khuyến khích họ giải quyết những cơn khủng hoảng và những thử thách phức tạp và khó khăn nhất, bằng cách thực hành chánh niệm, tứ vô lượng tâm, và nội quán.

Hành hoạt của Phật giáo không cho và vì bản thân của Phật giáo, mà cho và vì muôn loại chúng sinh. Trong thời hiện đại, chúng ta cần nên áp dụng đường lối này để thực hiện những- cải tổ về an sinh xã hội.

Chúng ta nhận thấy rằng, những người đã thanh tẩy những ô trược trong nội tâm họ và đạt được thanh tịnh nội tâm nhờ sám hối, niệm Phật hoặc thiền quán thì lúc đó họ sẽ an nhiên tự tại và không còn cần tới những phúc lợi xã hội có tính cách ngoại tại nữa. Nên nhớ rằng, tất cả đều bắt nguồn từ nội tâm. Nội tâm thiếu thanh tịnh, không lành mạnh thì mọi hoạt động cũng theo đó mà biến thành tệ nạn, bất thiện.

Nhờ việc họ đã tự tu tập, biến cải và thăng hoa thành những con người không còn vướng mắc ba độc tố tham – sân – si và, trong nội tâm chứa đầy những thiện tánh từ -bi -hỷ -xả quan tâm tới những đau khổ của tha nhân, thì lúc đó mọi hành vi của họ đều mang lại ích lợi cho phúc lợi xã hội của bản thân họ và tha nhân một cách tự nhiên.

Như vậy là họ đã trở thành loại người thứ tư đã nói trong phần đầu bài này: luôn luôn hành động có lợi ích cho chính bản thân và chotoàn thể xã hội. Lối sống của họ, phù hợp với hai nguyên tắc đạo đức căn bản là nguyên tắc hành động bất hại (ahimsa) và nguyên tắc thực hành từ-bi (karuna). Tuy nhiên, đối với những người chưa đạt tới trình độ nói trên, thì cần nên tinh tấn thực hành những hành vi tạo phúc lợi xã hội. Những hành vi như vậy, sẽ tạo nên công đức (punna) cho họ và phù hợp với phúc lợi xã hội, nghĩa là có lợi ích cho chính bản thân họ và cho toàn thể xã hội.

Ngài Thật Hiền đại sư đã dạy: “Th ậ t Hi ề n t ô i, m ộ t k ẻ xu ấ t gia ph à m phu, đ ã b ấ t ti ế u l ạ i ngu h è n, kh ó c m à l ạ y, kh ẩ n thi ế t khuy ế n c á o đ ạ i ch ú ng hi ệ n ti ề n, c ũ ng nh ư nam n ữ c ó đ ứ c tin thu ầ n th à nh trong th ì v ị lai. Xin qu ý v ị th ươ ng x ó t, gia t â m m ộ t ch ú t m à nghe v à x é t cho.

T ô i t ừ ng nghe, c ử a ch í nh y ế u đ ể nh ậ p đ ạ o th ì s ự ph á t t â m đ ứ ng đ ầ u, vi ệ c kh ẩ n c ấ p đ ể tu h à nh th ì s ự l ậ p nguy ệ n đ ứ ng tr ướ c. Nguy ệ n l ậ p th ì ch ú ng sanh đ ộ n ổ i, t â m ph á t th ì Ph ậ t đ ạ o h à nh đ ượ c. C á i t â m qu ả ng đ ạ i kh ô ng ph á t, c á i nguy ệ n ki ê n c ố ch ẳ ng l ậ p, th ì d ẫ u tr ả i qua đ ờ i ki ế p nhi ề u nh ư c á t b ụ i, c ũ ng y nhi ê n v ẫ n ở trong ph ạ m vi lu â n h ồ i. Tu h à nh d ẫ u c ó , c ũ ng to à n l à lao nh ọ c, kh ổ s ở m ộ t c á ch v ô í ch. Do đ ó m à kinh Hoa Nghi ê m đ ã dạy, qu ê n m ấ t t â m b ồ đ ề m à tu h à nh c á c thi ệ n ph á p th ì g ọ i l à h à nh đ ộ ng theo ma v ươ ng. Qu ê n m ấ t c ò n th ế , hu ố ng chi ch ư a ph á t. N ê n mu ố n h ọ c Nh ư Lai Th ừ a th ì tr ướ c ph ả i ph á t b ồ đ ề nguy ệ n, kh ô ng th ể ch ậ m tr ễ”. (Bản dịch của HT Thích Trí Quang)

“不肖，愚下凡夫僧實賢。泣血稽顙，哀告現前大 眾，及當世淨信男女等。惟願慈悲，少加聽察。嘗 聞入道要門，發心為首；修行急務，立願居先。願 立則眾生可度；心發則佛道堪成。苟不發廣大心， 立堅固願，則縱經塵劫，依然還在輪迴；雖有修 行，總是徒勞辛苦。故華嚴經云：“忘失菩提心， 修諸善法，是名魔業”。忘失尚爾，況未發乎？故

知欲學如來乘，必先具發菩薩願，不可緩也”

Hưng phát Bồ Đề Tâm, thượng cầu Phật đạo, hạ hoá chúng sanh là yếu tố quyết định cho không chỉ cứu cánh giác ngộ mà còn bao gồm cả lợi lạc muôn sanh, chính vì lý do đó mà mỗi một chúng ta cần phải hưng phát Bồ Đề tâm và hãy lấy đại thệ nguyện của chư đại Bồ tát làm đại thệ nguyện của mình, dốc lòng thực hành Bồ tát đạo: 113 “Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ, Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn, Pháp môn vô lượng thệ nguyện học, Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành. Tự tánh chúng sanh thệ nguyện độ, Tự tánh Phiền não thệ nguyện đoạn, Tự tánh Pháp môn thệ nguyện học, Tự tánh Phật đạo thệ nguyện thành ”. 114

CHƯƠNG VII vai trò phật giáo đối với xã hội

115 I. TRIẾT LÝ XÃ HỘI CỦA ĐỨC PHẬT

P

hần đông các học giả Tây phương không nhận thấy những đóng góp quan trọng của Phật Giáo vào những lý thuyết xã hội và chính trị trong thời đại của Đức Phật. Cho tới nay, các văn sĩ và học giả Tây phương vẫn có thói quen truy nguyên nguồn gốc của thể chế dân-chủ như là phát xuất từ nền văn minh cổ Hy- Lạp (Greece). Triết gia Plato của Hy-Lạp, được coi là người đã tạo nên thể chế dân chủ kiểu Tây Phương, nhưng ông đã sống sau Đức Phật khoảng 150 năm.

Thể chế dân chủ, không phải bắt đầu ở các nước Tây phương mà chính là xuất phát tại làng Panchayats ở Ấn Độ, do sự ảnh hưởng của Phật giáo. Tăng Đoàn đã có những mô hình sinh hoạt rất dân chủ qua các pháp Yết Ma, như Đơn Bạch Yết Ma cho những Phật sự đơn giản, Nhị Bạch Yết Ma, Tứ Bạch Yết Ma cho những Phật sự quan trọng. Thực tế này cho thấy, sinh hoạt của Tăng Đoàn là một mô hình dân chủ tuyệt đối vì khi tác pháp Yết Ma, mỗi một tăng sự được biểu quyết ba lần, một lần hỏi và ba lần biểu quyết và, với nguyên tắc biểu quyết này, nếu không có bất cứ ai phủ quyết hay phản đối thì Phật sự đó mới được thông qua và kết quả này là biểu tỏ của sự đồng thuận tuyệt đối.

Yết Ma (羯摩 - s:karmavācanā, p:kam-mavācā), Hán dịch là “Biện sự tác pháp” (辨事 作法), các vị luật sư của Trung Hoa giải thích là «Vạn sự do tư thành biện cố». có nghĩa là, mọi việc của Tăng đều nhờ vào nó mà được thành tựu viên mãn. Nghĩa đen của Yết Ma là hành vi hay hành động.

Muốn tác pháp Yết Ma 3 yếu tố quan yếu cần có đó là: Nhân, Pháp và Sự.

1. Nhân: Nhân cách, tức tư cách pháp nhân của một Tỳ Kheo hợp pháp và túc số phải đúng như quy định trong từng trường hợp thí dụ như, 4 vị Tỳ Kheo là túc số cần thiết để gọi là Tăng, 5 vị Tỳ Kheo là túc số cần thiết cho pháp Yết Ma Tự Tứ, 10 vị Tỳ Kheo là túc số cần thiết cho pháp Yết Ma truyền giới Tỳ Kheo, 20 vị Tỳ Kheo là túc số tối thiểu cho pháp Yết Ma xuất tội Tăng tàn. Nhiều hơn thì tốt nhưng ít hơn thì không hội đủ yếu tốt để thành tựu pháp Yết Ma. 2. Pháp: Những quy tắc, phép tắc dành cho những trường hợp đơn bạch, bạch nhị, hay bạch tứ.

3. Sự: Sự vật hay diễn tiến của tăng sự, cụ thể như khi kết đại giới thì cần phải có tiêu tướng rõ ràng, đúng như luật định và, diễn tiến của tăng sự phải theo trình tự lớp lang.

Để pháp Yết Ma được thành tựu viên mãn, 4 yếu tố quan yếu cần phải có đó là:

1. Y Xứ hay đối tượng Yết ma 2. Giới tức cương giới được quy định

3. Túc số Tăng 4. Pháp thức Nếu thực hiện pháp Yết Ma mà không hội đủ những yếu tố quan yếu nêu trên thì Yết Ma đó bất thành và được gọi là Phi pháp hay Phi tướng. Phi tướng Yết Ma THÍCH VIÊN LÝ gồm có 7 trường hợp:

1. Phi pháp Phi Tỳ Ni: Không đúng pháp thức và không đủ túc số. Thí dụ trường hợp Tăng sự phải bạch tứ Yết Ma nhưng lại Đơn bạch Yết Ma. Cần túc số 20 vị Tỳ Kheo nhưng chỉ có mặt 10 vị Tỳ Kheo v.v...

2. Phi Pháp Biệt Chúng: Không đúng pháp thức như luật định. Những vị không có mặt không gởi dục và nhóm họp không đồng bộ.

3. Phi Pháp Hoà Hợp: Dù Tăng hòa hợp và nhóm họp đúng pháp thức nhưng những thủ tục tiến hành không đúng pháp thức quy định. 4. Như Pháp Biệt Chúng: Tiến hành thủ tục đúng pháp thức, nhưng Tăng không hòa hợp.

5. Pháp Tương Tự Biệt Chúng: Các pháp Yết Ma đơn bạch, bạch nhị hay bạch tứ được thực hiện đúng pháp thức, nhưng Tăng không hoà hợp và diễn tiến lộn xộn, không đi đúng trình tự.

6. Pháp Tương Tự Hoà Hợp: Pháp tương tự như đã đề cập và, Tăng hòa hợp.

7. Già Bất Chỉ: Yết Ma bị ngăn cản một cách đúng pháp nhưng không chịu tuân thủ mà vẫn thực hiện.

Cấu trúc nền tảng của nền dân chủ Phật Giáo là các pháp Yết Ma, có 3 thứ Yết Ma căn bản đó là:

1. Tâm niệm Yết Ma (Cita karma): là tự mình nghĩ và nói mà không có sự hiện diện người khác. Trường hợp này tương tự như tâm niệm An cư, tâm niệm Bố-tát hay tâm niệm Tự tứ chỉ dành cho những Tỳ Kheo độc cư.

2. Đối thú Yết Ma: là sự tác pháp Yết Ma giữa hai hoặc ba vị. Một người bạch, một hoặc hai người khác lắng nghe. Trên thực chất thì Tâm niệm Yết Ma và Đối thú Yết Ma chưa phải là pháp Yết Ma trọn vẹn; tuy nhiên, hai pháp Yết Ma đó vẫn tuân thủ đúng với những nguyên tắc mà Tăng đã định, nhưng vì không hội đủ túc số ấn định để thành Tăng pháp.

3. Tăng pháp Yết Ma (Sangha kamma):

Nếu y cứ trên pháp thức thì Tăng Pháp Yết Ma gồm có ba thứ: a. Đơn bạch Yết Ma (Ñatti kamma) gồm có 44 pháp: Vì việc Tăng trong một số trường hợp vốn đơn giản, do vậy chỉ cần tác bạch một lần cho Tăng liễu tri vì thế nên gọi là Đơn bạch.

b. Bạch nhị Yết Ma (Ñatti dutiya kam-ma) gồm có 78 pháp: Vì việc Tăng trong những trường hợp này quan trọng hơn so với các Tăng sự đơn giản thuộc loại Đơn bạch Yết Ma. Vì vậy mà, sau khi tác bạch để Tăng liễu tri việc của Tăng và cần lấy sự quyết định của Tăng, nên trình bạch để xem Tăng hiện diện có ai không đồng thuận hoặc phủ quyết. Nếu chư Tăng im lặng không lên tiếng, không có vị Tỳ Kheo nào phủ quyết hay phản đối, thì quyết định của Tăng mới có hiệu lực. Bạch nhị Yết Ma có nghĩa là một lần tác bạch và một lần biểu quyết.

c. Bạch tứ Yết Ma (Ñatti catuttha kam-ma) gồm có 39 pháp: Ba lần bạch hỏi và ba lần Yết Ma, tức một lần tác bạch việc của Tăng để Tăng liễu tri và ba lần lấy biểu quyết. Đây là pháp Yết Ma dành cho những Tăng sự quan trọng và, kết quả Yết Ma chỉ có thể thành tựu viên mãn nếu đại Tăng đều hoan hỷ đồng thuận bằng cách im lặng, không có ai phản đối, không có ai phủ quyết.

Tất cả 161 pháp Yết Ma như đã được trình bày trong Đơn bạch, bạch Nhị và bạch Tứ đều tuỳ thuộc vào mỗi trường hợp đơn giản hay quan trọng v.v…

Theo thông lệ, sau khi tác pháp Yết Ma, vị Tỳ Kheo tác bạch, bạch rằng: “Tác bạch như thế có thành không?”, toàn thể đại Tăng đồng thanh đáp: “Thành”.

Ngoài ra, để Tăng Đoàn có được sự hoà hợp thanh tịnh, Đức Phật còn dạy về 6 pháp khả hỷ tức Lục hoà, 7 pháp Diệt tránh và, 7 pháp

Bất thối.

Trong Tạp A Hàm, Kinh số 497, Đức Phật dạy, phải có đủ 5 pháp để Tỳ Kheo cử tội và người bị cử tội được tâm an. Nếu Tỳ Kheo muốn cử tội người khác phải có đủ 5 pháp mới được cử tội:

1. Đúng sự thật chứ không phải không đúng sự thật;

2. Đúng thời chứ không phải phi thời;

3. Lợi ích chứ không phải không lợi ích;

123 4. Nhu nhuyến chứ không phải thô bạo; 5. Từ tâm chứ không phải sân hận.

Và, nếu Tỳ Kheo cử tội mà không đúng sự thật thì phải dùng 5 pháp để khiến họ hối cải, phải nói với họ rằng:

1. Thưa Trưởng lão: Hôm nay Trưởng lão cử tội không đúng sự thật chứ không phải thật, Trưởng lão nên hối cải.

2. Phi thời chứ không phải hợp thời.

3. Phi lợi ích chứ không phải lợi ích.

4. Thô bạo chứ không phải nhu nhuyến.

5. Sân hận chứ không phải từ tâm, Trưởng lão nên hối cải.

Đây là những khái niệm dân chủ, những định chế dân chủ đích thực đã được Đức Phật khai thị và Tăng đoàn đã ứng dụng, đồng thời coi đó như mẫu mực sống lý tưởng cách đây hơn 2600 năm.

Tại tiểu vương quốc thuộc dòng họ Sakya của Đức Phật, đã thực hành thể chế dân chủ bằng những nguyên tắc chính trị, giống như các “tiểu-quốc thành-thị” (city states) của Hy Lạp thời xưa.

(25)

Tuy nhiên, trong cuối thế kỷ XX đã có những học giả Tây phương nhận định Phật Giáo với nhãn quan tinh tế hơn. Thí dụ như, học giả người Anh Trevor Ling, chuyên khảo cứu về Phật Giáo, đã nhận định rằng: “chúng ta có thiên kiến trong sự hiểu biết về vai trò lịch sử quan trọng của Đức Phật, nếu chúng ta coi Ngài như là người khai sáng một tôn giáo – hiểu theo ý nghĩa hiện đại của danh từ ‘tôn giáo.’ Khi chúng ta hiểu danh từ ‘tôn giáo’ như là tín ngưỡng và cung cách lễ bái liên quan tới những thần linh thì Phật Giáo nguyên thủy không phải là một tôn giáo mà là một triết thuyết phi tôn giáo…

Ngoài ra, khi chúng ta hiểu ý nghĩa của từ ngữ

‘tôn giáo’ một cách sâu xa hơn thì Phật Giáo nguyên thủy là phương thức có chủ ý tái cấu trúc ý thức và đời sống của con người phù hợp với bản chất của những gì mà Phật Giáo nhận thức như là thực tại thiêng liêng.”

(26)

(25) The Political Theories of the Ancient World, by Westel Woodbury Willoughby, Ulan Press 2012 (26) The Buddha, by Trvor Ling, London 1973.

Ngay cả trong những nước có truyền thống Phật Giáo, người ta đã lãng quên những yếu tố xã hội trong giáo lý của Đức Phật; do đó họ đã hầu như giảm thiểu Phật Giáo xuống thành một bộ môn của những truyền thống lễ bái. Tuy nhiên, vẫn còn có những học giả sáng suốt nhận ra trong những giáo lý của Đức Phật có một lý thuyết về tri thức, một lý thuyết về thực tại, một hệ thống đạo đức, và một triết lý xã hội trong đó bao gồm một hệ thống luật pháp và chính trị.

Từ thuở sơ khai của văn minh trên thế giới, con người đã cố gắng đi tìm ý nghĩa và mục tiêu căn bản của cuộc đời. Chính Đức Phật đã nêu ra những giáo lý của ngài mà các môn sinh chân truyền đã ghi chép lại trong Đại Tạng Kinh Điển, trong đó Ngài dạy rằng: “Ý nghĩa và mục tiêu tối thượng của cuộc đời là đạt tới Niết Bàn nhờ tu tập để trở thành hoàn hảo. (Nibba-nam paranam Sukham, Dhammapada).”

126 II. ĐẠO ĐỨC XÃ HỘI CỦA PHẬT GIÁO

Ngũ Giới là nền tảng đạo đức xã hội của Phật Giáo, trên phương diện đạo đức, Ngũ giới giúp cho Phật tử được hưởng an toàn trong đời sống và sở hữu tài sản để được sống trong an lạc và hòa thuận với tha nhân trong xã hội.

Mỗi giới trong Ngũ Giới đều có một phương diện tích cực và một phương diện tiêu cực. Mỗi Phật tử trong một đoàn thể Phật Giáo là người đã tuyên thệ với bản thân và hứa với bản thân rằng:

• • • Thứ nhất, họ đã ý thức về sự thiêng liêng của đời sống, cho nên họ sẽ không sát sanh và thi hành từ bi đối với tất cả chúng sanh

“Bất sát” . Thứ hai, họ sẽ không ăn cắp và sẽ tôn trọng quyền sở hữu của tha nhân “Bất đạo”.

Thứ ba, họ sẽ tránh những hành vi tà dâm và thực hành lối sống đạo đức để không làm phiền muộn ai “Bất tà dâm”.

127 • • Thứ tư, họ sẽ tránh nói dối, nói lời ác độc, nói lưỡi hai chiều và nói lời dua nịnh, đồng thời thành thật trong ngôn ngữ và hành vi “Bất vọng ngữ”.

Thứ năm, họ sẽ tránh dùng rượu, ma túy cũng như những chất làm tâm trí say cuồng và thực hành chánh niệm để thi hành những bổn phận đối với tha nhân.

Năm giới trên đây là giới luật mà Phật tử tự nguyện sẽ tuân thủ suốt đời, khiến cho con người tự phát nguyện có ý thức về tinh thần trách nhiệm, để thúc đẩy họ cần phải tôn trọng tha nhân và những quyền lợi về vật chất lẫn tinh thần của tha nhân. Khi phát tâm thệ nguyện như vậy, Phật Tử coi mọi người đều bình đẳng và bắt đầu thực hành lối sống xã hội trong đó họ luôn luôn tôn trọng tha nhân. Thêm vào đó, Ngũ Giới được đặt trên căn bản của hai nguyên tắc quan trọng là “đức tánh khiêm tốn” (lajja) và “tránh gây buồn phiền” cho xã hội (bhaya).

Ngoài Năm giới căn bản nêu trên, người Phật tử còn phát tâm thọ trì Bát Quan Trai Giới hoặc Bồ Tát Giới như là một đóng góp quan yếu vào tiến trình thăng hoa chung của thế giới nhân loại.

Nói một cách đại cương thì, một trong những chức năng của luật pháp là bảo vệ các thành viên trong một cộng đồng khỏi vướng mắc vào những gì gây thương tích, gây buồn phiền, bị lợi dụng và bị khai thác. Ngày nay, sự khai thác con người trong nhiều lĩnh vực đã biến con người thành con vật nô lệ hiện đang là một bi kịch lớn của thế giới nhân loại.

Nếu chúng ta phân tích ý nghĩa và mục tiêu của Ngũ Giới một cách sâu rộng hơn thì sẽ nhận thấy rõ rằng, chúng đã được hoạch định để đạt được những mục tiêu tương tự như luật pháp của một quốc gia.

Vì vậy, chúng ta hãy nên nhận định rằng,

Ngũ Giới giúp tạo nền tảng đạo đức không những cho xã hội Phật Giáo, mà còn cho cả đời sống văn minh nói chung.(27) (27) http://www.island.lk/2001/02/25/featur02.html III.VAI TRÒ XÃ HỘI CỦA PHẬT GIÁO Nói một cách đại cương, vai trò xã hội của tôn giáo có thể được thâu tóm trong bốn điểm chủ yếu sau đây:

• • • Duy trì tình đoàn kết xã hội trong số những người cùng tôn giáo; Cung ứng giải đáp cho những vấn đề tâm linh trong đời sống hằng ngày;

Tạo dựng những giá trị và tiêu chuẩn cho xã hội; • Cung ứng, hỗ trợ tinh thần cho các tín đồ.

Về điểm thứ nhất, duy trì tình đoàn kết xã hội trong cộng đồng Phật tử thì trong thời của Đức Phật Ngài đã giúp Phật tử Ấn Độ bãi bỏ hệ thống phân chia dân chúng trong xã hội thành 4 đẳng cấp:

1. Bà-La-Môn (Brahman) gồm những Giáo sĩ, những người giữ quyền thống trị tinh thần, phụ trách về lễ nghi, cúng bái…;

2. Sát-Đế-Lỵ (Kshastriya) là hàng vua chúa quý phái, nắm giữ quyền hành thống trị dân chúng;

3. Vệ-Xá (Vaisya) là những thương gia, chủ điền, giữ nhiệm vụ kinh tế trong xã hội; 4. Thủ-Đà-La (Sudra) là đẳng cấp lao công có bổn phận phục vụ 3 giai cấp trên.

Ở dưới 4 giai cấp chính thức thuộc Ấn Độ Giáo nói trên (căn cứ vào Kinh Vệ-Đà) còn có những người “ngoài giai cấp ”

thường được gọi là người “Paria – (không thể đụng tới )”, vì họ có bổn phận làm những việc ô uế. Ngày nay, những người “Paria” này tự xưng là người “Dalit - có nghĩa là những người bị áp bức”.

Trong Kinh Esukari Sutta (thuộc Trung Bộ Kinh), Đức Phật đã bác bỏ hệ thống đẳng cấp. Ngài dạy rằng, tất cả mọi người đều bình đẳng (Cattāro vannā samasamā) và đều có thể đạt được giải thoát (Catuvannasotthim paññā peti). Nếu phân chia đẳng cấp như Ấn Độ Giáo, thì không thể có tình đoàn kết trong xã hội. Vì vậy, Đức Phật bác bỏ hệ thống đẳng cấp để duy trì tình đoàn kết xã hội.

Trong Kinh Vāsettha Sutta kể chuyện có hai thanh niên thuộc đẳng cấp Bà-La-Môn tên là Vāsettha và Bhāradvāja – tranh luận với nhau kịch liệt về câu hỏi “Yếu tố nào tạo nên một người Bà-La-Môn chân chánh?” . Hai người không thể đi đến kết luận; vì vậy họ hứa với nhau sẽ chấp nhận lời giải đáp của Đức Phật. Sau đó, họ đi gặp Đức Thế Tôn để xin Ngài giải đáp.

Đức Phật giải thích rằng: Ngài bác bỏ định kiến phân chia đẳng cấp, coi cá nhân hoặc nhóm người nào đó là cao quý hơn những người khác và, Ngài chủ trương mọi người trong xã hội đều bình đẳng. Để tạo tình đoàn kết trong xã hội, mọi người phải thực hành một trong ba giáo lý căn bản là:

• • • Mười Đức Tánh Tạo Công Đức (Puññakariyāvatthu).

Mười Đức Tánh của Minh Vương (Dasarājadhamma).

Mười Ba-La-Mật (Dasapāramī).

Trong tất cả ba giáo lý nói trên, đều có 2 đức tánh đầu tiên là bố thí (dana) và giới luật (sila); có nghĩa là mọi người trong xã hội đều cần phải thực hành hạnh bố thí và tuân thủ giới luật, để tạo tình đoàn kết xã hội. Đây là hai đức tánh căn bản của Phật Giáo: • • Thứ nhất, hạnh bố thí (dana) được coi là một nghĩa vụ xã hội, không những để giúp tạo phúc lợi cho tha nhân mà còn có mục đích duy trì bình đẳng giữa mọi người trong xã hội, vì bố thí trên căn bản của “đẳng tam luân không tịch” .

Thứ nhì, Phật Tử phải thực hành giới luật (sila) để sống một cách đạo đức đoan chính trong xã hội.

Bố thí, được xếp hạng cao nhất trong tất cả 3 giáo pháp quan trọng dẫn thượng. Phật Giáo tin rằng, ở nơi đâu có dân chúng sống trong tình cảnh nghèo khó thì ở nơi đó có tình trạng vô đạo đức. Bởi ở những nơi đó có nhiều người quá tham lam; họ vơ vét và tích lũy tài sản, trong khi nhiều người xung quanh sống trong hoàn cảnh nghèo khó.

Trong Kinh Andha Sutta dạy rằng, người ta cần phải tạo công đức qua hạnh bố thí với tâm từ bi vô lượng, để giúp xã hội phát triển về môi sinh và kinh tế. Phật Giáo, không khen ngợi những người sống trong tình cảnh nghèo túng. Bởi vì sự thịnh vượng và đức hạnh hỗ trợ cho nhau và, lối sống đạo đức tùy thuộc vào hoàn cảnh kinh tế vững chắc. Nếu kinh tế khó khăn thì con người trong xã hội khó duy trì đạo đức. Do vậy, Đức Phật khuyến khích mọi người hãy góp phần ổn định và phát triển xã hội, bằng cả đạo đức tinh thần lẫn vật chất, mà cụ thể là vun bồi lòng từ bi trên nền tảng của tuệ giác siêu việt và phát tâm bố thí trên căn bản của vô duyên đại từ và đồng thể đại bi, được hiểu đơn giản là bố thí vô điều kiện.

Một giáo pháp quan yếu khác để giúp cho xã hội thăng tiến đó là Bát Chánh Đạo, đặc biệt là lý tưởng Bồ tát đạo khi áp dụng trọn vẹn 58 giới Bồ tát vào cuộc sống thực tế hằng ngày.

Trong Puññakiriyāvatthu đã dạy rằng, Hành động tạo nên phước đức gồm có 10 pháp:

1- Bố thí (dāna).

2- Giữ giới (sīla). 3- Hành thiền (bhāvanā). 4- Cung kính (apacāyana).

5- Giúp đỡ trong việc thiện (veyyāvacca). 6- Hồi hướng – chia phước (pattidāna).

7- Hoan hỉ với phước của người khác hồi hướng (pattānumodanā). 8- Thuyết pháp (dhammadesanā).

9- Nghe pháp (dhammassavanā).

10- Chánh kiến (ditthijukamma).

Mười pháp dẫn thượng, không những mang lại phước đức cho mình mà còn tạo nên sự hạnh phúc, an lạc cho tha nhân. Tài thí, Pháp thí và Vô Uý thí là 3 phương pháp bố thí quan trọng nhất trong Phật giáo, giúp xã hội ổn định, hưng thịnh và thái bình. 135

CHƯƠNG VIII KẾT LUẬN

t

hế giới hiện nay đang đối diện với rất nhiều vấn nạn lớn, từ vấn đề trầm cảm, căng thẳng, tham nhũng, buôn người, mại dâm, ấu dâm, bắt cóc, cưỡng hiếp, trộm cướp, bạo hành, nghiện ngập, phá thai, ly dị đến khủng bố v.v… Tất cả những vấn nạn lớn này đều bắt nguồn từ nội tâm, nhưng hiện đang có quá ít người quan tâm đúng mức về căn nguyên của vấn đề như chính vấn đề đang là. Do vậy vấn đề mỗi ngày một gia tăng và gia tăng đến mức báo động.

1. Bệnh Trầm Cảm:

Theo Tổ chức Hợp Tác và Phát Triển Kinh Tế (OECD) thì, quốc gia có nhiều người trầm cảm nhất hiện nay là Iceland, với tỷ lệ 14% dân số có độ tuổi từ 25 đến 64 tuổi. Hai quốc gia có số người mắc bệnh trầm cảm cao khác là Đức Quốc (Germany) và Thổ Nhĩ Kỳ (Turkey) chiếm 12% dân số, cũng qua thống kê của Tổ chức OECD thì, phụ nữ có tỷ lệ mắc chứng trầm cảm cao hơn phái nam và người có học lực thấp có tỷ lệ trầm cảm cao hơn người có trình độ học vấn. Căn cứ theo số liệu thống kê, cứ mỗi trong vòng 100 phút có một cháu ở tuổi teen tự sát do bị trầm cảm. Tự tử là một trong 3 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu đối với giới trẻ ở lứa tuổi từ 15 đến 24 tuổi. Vào tháng 5 năm 2017, Tạp chí Translational Psychiatry đã công bố một nghiên cứu cho thấy có đến 1/3 nữ sinh ở tuổi teen tại Mỹ đang ở thời kỳ đầu của chứng bệnh trầm cảm và tỉ lệ nữ sinh cao hơn nam sinh gần gấp 3 lần.

Theo Rebecca Schwartz-Mette, Giáo sư Phân tâm học tại Phòng Thí Nghiệm Peer Re-lations của Đại học Maine thì, “Nguyên nhân do gene di truyền, nhận thức, cảm xúc, hành vi và tương tác xã hội”; “Và, trên thực tế, điều đáng buồn là phái nữ trải qua những kinh nghiệm cảm xúc căng thẳng nhiều hơn phái nam đó là lý do tại sao khiến gia tăng nguy cơ trầm cảm.” Do các áp lực từ học đường, gia đình, xã hội và bản thân vì mơ ước xây dựng một hình ảnh lý tưởng nào đó đã đưa đến hậu quả của chứng bệnh trầm cảm. Theo Elizabeth Miller, Giám đốc Viện Thiếu Nhi Pittsburgh thì, những dấu hiệu trầm cảm đối với giới trẻ gồm có:

• • • • • • • • • • Trạng thái ủ rũ, sầu bi;

Đầu óc thiếu tập trung;

Sống cách ly với gia đình, bạn bè;

Thay đổi cách ăn, ngủ theo chiều hướng tiêu cực;

Đột ngột chấm dứt những công việc hàng ngày;

Biểu hiện sự mệt mỏi, thiếu năng lượng;

Dễ xúc động, rơi lệ và thường hay khóc;

Luôn tự ti mặc cảm, bị dằn vặt và tự chỉ trích mình;

Thường cảm thấy cô đơn, lạc lõng, thiếu hạnh phúc;

Hay suy nghĩ về cái chết. Theo TPO - Viện Sức khỏe tâm thần thì, 25% dân số Việt Nam mắc chứng trầm cảm và năm 2017 tại Việt Nam số người tự tử do bị trầm cảm gần 40.000 người, có thể nói đây là con số đáng báo động.

chủ yếu như gái gọi, du lịch tình dục, môi giới mại dâm v.v…

Số lượng gái mại dâm ở Thái Lan khá đông và tỷ lệ người nhiễm HIV rất cao. Tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) cho biết, Thái Lan hiện có số lượng người nhiễm HIV cao nhất khu vực Đông Nam Á, ước khoảng 520.000 người.

Theo Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma Túy và Tội Phạm (UNODC) thì, Thái Lan là điểm nóng về vấn đề buôn bán phụ nữ để làm gái mại dâm từ các nước Trung Quốc, Myanmar, Campuchia và Lào…

Mỗi năm, có khoảng 310.000 bé gái tại Thái Lan phải bỏ học và rất nhiều trong số học sinh bỏ học đã đi làm gái bán dâm. Luật pháp Thái Lan, cấm quan hệ tình dục với người dưới 18 tuổi, nhưng ước tính có tới 40% gái mại dâm ở Thái Lan là trẻ em dưới 16 tuổi và khoảng 55% gái mại dâm ở Thái Lan bắt đầu bán dâm lúc chưa tới 18 tuổi. Theo Miror, một trong những thành phố có số lượng giá mại lớn nhất thế giới là Pattaya, thuộc miền đông Thái Lan. Hiện Pat-taya có khoảng 27,000 gái mại dâm tương đương 1/5 dân số đang sống tại thành phố này. Còn rất nhiều nước trên thế giới, nạn buôn người, nạn mại dâm, nạn ấu dâm hiện đang trở thành một thảm kịch to lớn.

Anh thường không được báo cáo hay phát hiện. Những đứa trẻ bị bạo hành cũng không dám kể chuyện của mình với ai khác.

• • • • • Năm 2011, cứ 1/20 trẻ em tại Anh đã từng bị bạo hành tình dục.

Có khoảng hơn 3,000 trẻ em tại Anh được xác định là cần được bảo vệ khỏi xâm hại tình dục vào năm 2013.

1/3 trẻ em bị lạm dụng tình dục không dám nói cho ai biết.

Trên 90% số vụ lạm dụng tình dục trẻ em được gây ra bởi những người thân với gia đình.

Những trẻ em khuyết tật có nguy cơ bị xâm hại tình dục cao gấp 3 lần so với các trẻ em khác.

Tại Mỹ, trung tâm quốc gia các nạn nhân của tội phạm, trung tâm quản lý đối tượng tội phạm tình dục (CSOM) hay Bộ Tư pháp Mỹ báo cáo, từ năm 2012 đến năm 2015 những con số đáng báo động về nạn xâm hại tình dục như sau:

145 • Cứ 8 phút, các nhân viên xã hội lại tìm thấy bằng chứng hoặc khẳng định một trường hợp xâm hại tình dục tại Mỹ.

• Cứ 1/7 (13%) người trẻ dùng Internet cho biết họ từng nhận được những lời gạ gẫm tình dục trên mạng xã hội.

• 1/25 người trẻ bị gạ gẫm tình dục từ những đối tượng gặp trực tiếp bên ngoài.

• 34% nạn nhân bị xâm hại tình dục là dưới 12 tuổi.

• Khoảng 60% đối tượng xâm hại tình dục là người quen mà trẻ em biết. • Khoảng 30% đối tượng xâm hại tình dục là các thành viên họ hàng trong gia đình và 10% còn lại là người lạ.

• 23% đối tượng xâm hại tình dục có độ tuổi dưới 18.

Tại Ấn Độ, đây là một trong 5 quốc gia có tỉ lệ tấn công, xâm hại tình dục trẻ em cao nhất thế giới.

• Từ năm 2001 - 2011, có 48.000 vụ hiếp dâm trẻ em được ghi nhận tại quốc gia này. Con số này đồng nghĩa với mức tăng 36% khi số vụ vào năm 2001 là 2,113 vụ, còn tới năm 2011, số vụ hiếp dâm trẻ em đã tăng lên tới 7,112 vụ. 146 • Năm 2007, theo một nghiên cứu của chính phủ Ấn Độ, với 12.500 trẻ em trên toàn quốc, có khoảng 53% trong số đó là nạn nhân của xâm hại tình dục.

Tại Nam Phi, theo báo cáo của hiệp hội thương mại Solidarity Helping Hand, cứ 3 phút lại có một trẻ em tại quốc gia này bị xâm hại tình dục. • Hiệp hội Y khoa Quốc gia cho biết, vào năm 2009, cứ 1/4 người thú nhận đã xâm hại tình dục ai đó.

• Cũng trong báo cáo này, 62% con trai hơn 11 tuổi tin rằng việc ép ai đó quan hệ tình dục không phải là một hành động bạo lực. Tại Việt Nam, có nhiều thống kê của nhiều cơ quan khác nhau cho biết:

• Từ năm 2012 đến nay, mỗi năm tại Việt Nam có gần 1.500 trẻ là nạn nhân ấu dâm.

• Theo Quỹ dân số Liên Hiệp Quốc, 93% trẻ bị xâm hại tình dục từ người thân, người quen, nghĩa là nguy cơ này có thể xảy ra ở bất cứ gia đình nào.

Theo thống kê của Cục Cảnh sát hình sự, Tổng cục Cảnh sát, Bộ Công an thì: 147 • • • Từ năm 2014 đến 2017, toàn quốc phát hiện khoảng 5.550 vụ xâm hại tình dục trẻ em. Riêng năm 2017 phát hiện 1.397 vụ, tăng 186 nạn nhân so với 2016. Trẻ em gái là nạn nhân bị xâm hại chủ yếu

(chiếm trên 80%).

Đối tượng xâm hại tình dục trẻ em phần lớn chưa có tiền án tiền sự, nhiều người có quan hệ gần gũi với nạn nhân như người ruột thịt, hàng xóm ở gần nhà, thầy giáo, người yêu...

Hành vi này không chỉ gây tổn thương nặng nề cho cơ thể của các bé nhất thời, mà còn có thể gây ảnh hưởng rất lâu dài về tương lai của các bé. Những hậu quả lâu dài mà các bé phải gánh chịu của nạn lạm dụng tình dục, được biểu hiện từ nhẹ cho đến rất nặng nề, liên quan đến sức khoẻ sinh sản và tâm thần, làm hạn chế khả năng hoà nhập cộng đồng của các bé.

Đã có những nạn nhân ấu dâm tự chọn cái chết như là cách giải quyết, vì không chịu đựng nổi những đau đớn về thể xác và tinh thần. 148 Nhiều trẻ em đã bỏ học, trốn nhà và trở thành kẻ bụi đời hoặc tự cô lập với một mảnh đời đầy cay đắng, đau khổ. Nhiều nạn nhân đã mắc những chứng bệnh lây nhiễm và nhiều chứng bệnh nghiêm trọng khác, khiến cuộc sống biến thành đen tối, cay nghiệt và rơi vào tình trạng khủng hoảng tâm lý.

Có đau đớn nào có thể so sánh được khi thấy thế giới hồn nhiên của trẻ con bị sụp đổ rồi chìm vào khoảng đen vô tận. Ở tuổi cắp sách đến trường, đáng ra các bé phải được đón nhận tình yêu thương của gia đình và được tự do phát triển về thể chất và tinh thần. Tuy nhiên, có nhiều đối tượng lại lấy việc quấy rối tình dục trẻ em làm thú vui bệnh hoạn, để rồi gieo vào tâm hồn của các em một vết xước không bao giờ lành lặn.

Vì vậy, hãy lên tiếng, đừng im lặng trước nỗi đau của con trẻ, cần mạnh mẽ lên án và cần phải có giải pháp đủ mạnh để chấm dứt toàn diện, tuy nhiên cũng đã có một ít trường hợp vì oán thù, vì tư lợi, phe nhóm… mà vu khống, chụp 149 mũ để khiến cho nạn nhân không phải là kẻ bị ấu dâm mà là những người lương thiện, khả kính. quốc, gần 30% phụ nữ cho biết họ đã từng bị bạo hành bởi những người bạn đời của họ. Tại Mỹ, 32% phụ nữ cho biết họ đã từng trải qua nạn bạo hành về thể chất; 16% bị bạo hành về tình dục bởi những người bạn đời. Ở Mỹ mỗi năm có khoảng 2 triệu người bị bạn đời bạo hành khiến cho sức khoẻ của họ rơi vào tình trạng xấu và còn tác động đến tinh thần một cách nghiêm trọng. Khoảng 40% nạn nhân nữ trong những vụ giết người đã bị người bạn tình sát hại.

Bạo hành xảy ra khắp nơi trên thế giới, đến độ nhân viên y tế về bạo hành bị kiệt sức với một tỷ lệ rất cao. Bạo lực gia đình đã gây nên một hậu quả hết sức nghiêm trọng trong xã hội.

Tại Ấn Độ, mỗi năm có khoảng hơn 5,000 phụ nữ bị thiệt mạng vì thiếu của hồi môn cho gia đình nhà chồng.

Tại Việt Nam số phụ nữ bị ngược đãi, bị bạo hành có tỷ lệ khá cao và, tệ trạng nạn này hiện đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến học đường. 7. Mê tín dị đoan Tín ngưỡng tâm linh là một điều đáng được trân trọng và cần được phát huy. Tuy nhiên, tín ngưỡng chỉ được tôn trọng và gìn giữ khi nó thể hiện đúng vai trò của nó, đó là xây dựng nền tảng nhân cách đạo đức cho nhân loại theo hướng tích cực, lợi ích. Nếu tín ngưỡng bị lợi dụng để phục vụ cho lợi dưỡng cá nhân hoặc một đoàn thể chính trị nào đó, làm phát sinh những vấn đề mê tín dị đoan, mê hoặc lòng người, ảnh hưởng xấu đến đạo đức của xã hội thì cần phải bài trừ triệt để.

Sự tiến triển của khoa học và nền tri thức tiên tiến ngày nay vẫn không thể đẩy lùi và triệt bỏ nạn mê tín dị đoan; vấn nạn này đã len lõi vào mọi ngóc ngách, mọi từng lớp của xã hội.

Vậy mê tín dị đoan có nghĩa là gì? Nguồn gốc của mê tín từ đâu phát sanh ?.

Mê tín chính là sự si mê, thiếu hiểu biết chân chính, tin vào những điều phù phiếm, mơ hồ, không có thực, như tin vào bói toán, chữa bệnh bằng phép thuật, nuôi ngãi, ếm bùa, số mệnh an bài v.v... Mê tín bắt nguồn từ sự vô minh, thiếu đức tin chân chính, khi không có đức tin trong sáng vững chãi, con người dễ rơi vào tâm trạng bất an, sợ hãi khi gặp phải nghịch cảnh, chướng duyên, họ bị bấp bênh, thiếu điểm tựa tâm linh, khi nội tâm không ổn định thì người ta sẽ tự trấn an mình bằng cách trao vận mệnh của mình vào tay một quyền lực cao siêu nào đó , dù đó là một thần linh hay những nhà tiên tri, bói toán.

Trong cuộc sống, cái dẫn dắt chúng ta chính là niềm tin chân chánh. Chúng ta tin một điều là đúng đắn, là hay, là thiện, là hữu ích v.v… thì niềm tin ấy sẽ thúc đẩy chúng ta tích cực hành động để thành tựu viên mãn sở nguyện của mình. Một nguyên do khác là do lòng tham lam, ham muốn của con người, con người ham muốn đủ thứ, nhưng không phải lúc nào cũng đạt được những ham muốn đó, có những ham muốn không thể đạt được, họ sẽ cố tìm mọi cách cầu xin để đạt được, vì vậy họ đã bước chân đến ngưỡng cửa của mê tín, vô minh. Có rất nhiều chuyện đau lòng do nạn mê tín gây ra, ví dụ như một sự việc có thực đã xảy ra gần đây tại Việt Nam: Chính tay bà nội giết cháu gái của mình, theo lời khai của bà là, “do nghe thầy bói phán cháu gái bà là “yêu nghiệt” trong gia đình, nếu cháu gái sống thì bà sẽ tử vong và ngược lại” . Sự việc xảy ra khiến dư luận bàng hoàng, không ai dám tin.

Chuyện mê tín ngày nay biểu hiện, biến tướng qua muôn hình vạn trạng, có lẽ chưa khi nào vấn nạn này lại trở nên khủng khiếp như hiện nay, mê tín đang dẫn dắt rất nhiều người rời xa nền văn minh của nhân loại. Theo thống kê của Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch, Việt Nam có khoảng 8.000 lễ hội, trong đó 2/3 diễn ra vào dịp đầu năm, đặc biệt là tại miền bắc Việt Nam.

Lễ hội cổ truyền là nét văn hoá đặc thù của dân tộc. Việc tổ chức lễ hội để nhắc nhớ chúng ta uống nước nhớ nguồn là một điều đáng để phát huy, tuy nhiên ngày nay các lễ hội bị biến tướng rất nhiều khi tại rất nhiều lễ hội diễn ra sự ẩu đả, tranh giành dẫm đạp lên nhau, thậm chí là đổ máu chỉ để cướp các vật phẩm tượng trưng cho sự may mắn. Nơi thừa tự tôn nghiêm bỗng chốc trở thành những cuộc hỗn chiến. Điển hình là lễ hội đền Trần, một trong những lễ hội thu hút nhiều du khách nhất hiện nay tại Nam Định, hàng vạn người kéo về giẫm đạp lên nhau tranh giành ấn tại lễ Khai Ấn của lễ hội, với hy vọng có ấn để được thăng quan tiến chức, năm nào cũng xảy ra những hiện tượng phản cảm và hình ảnh thiếu văn hóa.

Rõ ràng, những hành động quá khích, phản cảm đó xuất phát từ ý thức kém, cũng như sự thiếu hiểu biết về tín ngưỡng văn hóa dân gian khiến cho các lễ hội đang dần biến tướng và trở nên hết sức xấu ác.

Đây đơn thuần chỉ là những sự kiện bề nổi mà chúng ta có thể thấy được, còn rất nhiều, rất nhiều nguyên nhân sâu xa dẫn đến nhiều tệ nạn bị che lấp do sự can thiệp của chính quyền tại một số nơi vì mục đích trục lợi. Họ đã thương mại hóa nhiều lễ hội, tổ chức ra nhiều lễ hội vô bổ phi đạo đức, như lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn, Hải Phòng, hình ảnh chém lợn, treo cổ trâu v.v…

gây xôn xao dư luận cả thế giới.

Một hành động đoạt mạng sinh vật gây đau đớn tột cùng cho những loài vật hữu tình mà được coi là một nét văn hoá của lễ hội; họ quên rằng, những loài vật đó đã từng vắt sức ra cày bừa để cho chúng ta có cơm ăn no đủ hằng ngày. Qua đó cho thấy con người vô ơn, nhẫn tâm và thiếu đạo đức đến nhường nào. Họ lập đàn tế những con vật này trong cảnh tang thương máu me, kêu gào đau khổ, để có được cuộc sống an vui hạnh phúc, để cầu mưa thuận gió hoà. Liệu có quá phi lý hay không? Điều này chẳng thần thánh nào chứng cho họ cả. Nhưng đây chính là một trong những chiêu trò của lễ hội để thu hút khách tham quan rồi đặt ra nhiều lệ phí thực chất là để thu tiền cho một nhóm lợi ích nào đó, hoặc để cho doanh nghiệp có điều kiện quảng cáo sản phẩm.

Chính các Ban tổ chức lễ hội ở một số địa phương đã đi đầu trong việc kiếm tiền bằng mọi giá. Nhiều nhà chức trách địa phương biết nhưng vì cũng được chia chác nên đã lờ đi, hoặc tạo điều kiện cho việc kinh doanh lễ hội một cách phản cảm diễn ra liên tục trong nhiều năm, họ xem lễ hội như là cơ hội “gà đẻ trứng vàng”. 157 Mê tín dị đoan, không chỉ có riêng ở Việt Nam mà nó hoành hành ở khắp mọi nơi trên thế giới, từ Âu, Mỹ đến Phi Châu đều có tình trạng nhức nhối này xảy ra, vấn đề ở đây chỉ là thể hiện qua nhiều hình thức khác nhau mà thôi.

Những chuyện đau lòng này minh chứng cho chúng ta thấy, mê tín dị đoan phát triển mạnh vào những thời điểm bấp bênh, đầy bất trắc và nhất là khi tình trạng đạo đức của con người đang ở thời kỳ suy thoái, đây chính là môi trường tốt cho tệ nạn xã hội bùng phát, sinh sôi nảy nở.

Vậy làm cách nào để bài trừ mối u nhọt này ra khỏi xã hội. Chỉ có một thần dược duy nhất có thể điều trị cho căn bệnh này, đó chính là thực hành những lời dạy của Đức Phật. Trong Kinh Kalama Sutta (chương III, phẩm VII, mục thứ 65), Đức Phật có dạy:

“Này các Kalama, chớ có tin vì nghe báo cáo, chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì được kinh điển truyền 158 tụng; chớ có tin vì lý luận suy diễn; chớ có tin vì diễn giải tương tự; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền, chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc đạo sư của mình.

Nhưng này các Kalama, khi nào tự mình biết như sau: “Các pháp này là thiện; Các pháp này là không đáng chê; Các pháp này không bị các người có trí chỉ trích; Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa đến hạnh phúc an lạc”, thời này Kalama, hãy tự đạt đến và an trú!”. (trích bản dịch của HT Thích Minh Châu)

Để diệt trừ mê tín trước tiên, chúng ta cần phải phát khởi lòng tin chân chính đối với Tam Bảo. Như thế nào là lòng tin chân chính? Là tin những lời Phật dạy có lợi ích thiết thực cho tất cả mọi người, chứ đừng vội tin vào bất cứ ai dù cho họ nói đó là lời dạy của chư Phật. Chúng ta phải tin vào nhân quả nghiệp báo, vì không có bất cứ sự việc nào tự nhiên xảy ra, cũng không phải do một đấng thần linh nào ban phát hay 159 định đoạt như “thuyết định mệnh” mà do chính chúng ta tạo nên. Khi nhân duyên đầy đủ thì sẽ sinh ra quả, quả ấy tốt hay xấu hoàn toàn tuỳ thuộc vào nghiệp thiện hay ác, không phải cầu xin hay van nài một đấng nào đó mà quả tốt sẽ đến, hay nhờ thần linh xua đuổi quả xấu của chúng ta đi. Hiểu rõ nhân quả nghiệp báo chúng ta sẽ không còn phải sợ hãi hay lo lắng buồn khổ nữa, nhất là hiểu rõ vạn vật trên thế gian này đều do nhân duyên hợp lại mà thành, khi đã do nhân duyên sanh thì cũng do nhân duyên diệt, phải hiểu rõ vô thường, khổ và vô ngã, thân này chẳng phải là của ta, tất cả chỉ là hư huyễn, như hoa đốm trong hư không. Phải quán chiếu như vậy để sống với chơn tâm thì mới không bị những lời nói tà mị của người khác làm lay động rồi đánh mất lòng tin nơi chánh pháp mà đi theo con đường tà đạo. Chỉ có chánh tín Phật pháp mới chận đứng tệ nạn mê tín dị đoan và mới giúp cho xã hội lành mạnh, ổn định, thái bình.

Đức Phật dạy có 8 con đường chân chánh 160 giúp chúng ta dứt trừ mê vọng và các việc bất thiện trong đời đó là Bát Chánh Đạo bao gồm: “Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định” . Đức Thế Tôn đã thiết lập 8 con đường này để chuyển hoá tâm thức, phá tan đi bóng tối vô minh, thắp sáng ngọn đuốc tuệ giác, đem lại an vui cho nhân loại. Con đường này bắt đầu từ Chánh kiến -tức cái thấy biết chân chánh, tiếp đến là Chánh tư duy – nhờ biết tư duy, biết nghiệm xét mọi việc một cách thấu đáo thì lời nói mới an hoà – Chánh ngữ được. Tiếp theo đó là Chánh nghiệp và Chánh mạng giúp mọi người kiểm soát hành động, kiểm soát việc làm nuôi mạng sống một cách chân chánh, hành nghề lương thiện, không mê tín dị đoan, không sống mơ hồ ảo tưởng quá mức, từ bỏ sát sanh, tà hạnh, nói dối, hại người và không chạy theo những dục vọng thấp hèn làm tổn thương, gây đau khổ cho mình và người khác. Nói chung, con đường gồm 8 chi nhánh nếu chúng ta ứng dụng vào đời sống thực tế chúng ta không những chuyển mê tín thành chánh tín, mà còn có thể đoạn trừ vô minh, khổ đau để có một đời sống thật sự an lạc.

Tóm lại, dù bất cứ ở đâu, bất cứ ở thời đại nào, giáo pháp của đức Phật luôn có giá trị tuyệt đối vượt qua không gian và thời gian. Phật pháp không chỉ là những nguyên tắc đạo đức chuẩn mực giúp xây dựng một xã hội ổn định mà còn giúp cho thế giới nhân loại sống trong hoà bình ấm no, hạnh phúc và thật sự an lạc vì Phật giáo tin rằng, mọi người đều có khả năng hướng thượng, nếu nỗ lực hết mình, thì cuối cùng cũng sẽ đạt đến giác ngộ giải thoát.

9. Tự Tử Tự tử đang trở thành một vấn nạn lớn tại nhiều quốc gia. Theo Cục Thống Kê của Hàn Quốc vào năm 2018 thì, tỷ lệ tự sát tại Hàn Quốc đã vượt qua 35 quốc gia thành viên của Tổ chức Hợp Tác và Phát Triển Kinh Tế (OECD)

trong vòng 14 năm. Năm 2016, ở Hàn quốc đã có 13,092 vụ tự tử, trung bình thì 37 người đã tự tử trong một ngày.

Theo thống kê của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) thì, trong vòng 2 thập niên, tỷ lệ tự tử tại Hoa Kỳ đã gia tăng 25%, trong đó, có 25 tiểu bang có tỷ lệ gia tăng cao hơn 30%. Tiến sĩ Anne Schuchat, phó giám đốc của CDC đã cho biết, hơn nửa trường hợp tự tử đã chưa từng được chẩn đoán là bị mắc bất kỳ chứng bệnh tâm lý nào. Tiến sĩ Anne Schuchat đặc biệt nhấn mạnh: “Tự tử, hiện đang là 10 nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng chết người ở Hoa Kỳ và hiện là một trong ba nguyên nhân đang có tỷ lệ gia tăng” . Hai nguyên nhân khác là Alzheimer và sử dụng ma túy quá liều lượng.

Năm 2016, tại Mỹ đã có tới 45,000 người chết vì tự tử. Theo báo cáo của CDC thì, trong 50 tiểu bang ở Hoa Kỳ, từ năm 1999 đến 2016, đã có tới 49 tiểu bang có tỷ lệ tự tử gia tăng và tại tiểu bang North Dakota tỷ lệ tử tự đã tăng lên gần 58%. Những cách mà những người tự tử đã sử dụng là súng, treo cổ và uống độc dược. Tự tử bằng súng chiếm 50%.Theo Bộ Y tế Nhật Bản thì, vào năm 2016, quốc gia Nhật Bản có 127 triệu dân số đã đứng hàng thứ 6 về tỷ lệ số người tự tử sau Litva, Hàn Quốc và Surinam. Mỗi năm Nhật Bản đã có hơn 20,000 người tự tử. Chính sách giảm thiểu tỷ lệ tự tử ở Nhật Bản hiện đang là một nỗ lực lớn và ưu tiên của chính phủ Nhật; tuy nhiên, nỗ lực này đang đối diện với một thách đố không nhỏ.

Câu hỏi đặt ra ở đây là, tại sao đã có một tỷ lệ cao về số người đi tìm cái chết giữa một bối cảnh xã hội ngày một văn minh tiến bộ hơn?. Tại sao xã hội ngày một đối diện với quá nhiều vấn nạn lớn như bạo hành, ly dị, buôn người, mại dâm, hiếp dâm, ấu dâm, bắt cóc, buôn bán nội tạng, phá thai, nghiện ma tuý, nghiện rượu, trầm cảm v.v…?

Câu trả lời hẵn nhiên không thể khác hơn được đó là, văn minh tiến bộ vật chất không phải là đáp áp cuối cùng cho một nhu cầu sống nếu xét trên mặt tổng thể của một kiếp nhân sinh.

Do vậy, vật chất càng phát triển càng làm cho con người đánh mất đi sự quân bình cần thiết trong đời sống, vì thế, để tạo thế quân bình, các chính phủ cần phải có chính sách tốt và hữu hiệu về đời sống tâm linh như những giáo pháp vi diệu mà Đức Phật đã khai thị. Tứ Diệu Đế là một thần dược có khả năng trị liệu những vấn nạn lớn mà thế giới nhân loại đã và đang trực diện.

Trong Sám Pháp Dược Sư, có những loại thần dược khá quan trọng như: “Từ-bi hỷ-xả là thuốc, Lục Độ Ba La Mật là thuốc, Nhu hoà Nhẫn nhục là thuốc, Chánh tín Tam Bảo là thuốc v.v…” Nếu uống những thần dược này chắc chắn con người sẽ tiêu trừ những tâm và thân bệnh một cách nhanh chóng và hiệu quả.

Xin đừng quên rằng, các chứng bệnh hiểm nghèo đã không chỉ phát xuất từ thân, cũng không chỉ di truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, mà còn xuất phát từ tâm, được di truyền bởi A lại da thức. Tâm là gốc, tất cả những vấn nạn lớn của xã hội đều bắt nguồn từ Tâm. Kinh Hoa Nghiêm dạy rằng: “Nhất thiết duy tâm tạo”

và Kinh Pháp Cú đã dạy:

“Tâm dẫn đầu các pháp Tâm làm chủ, tâm tạo Nếu với tâm ô nhiễm Nói năng hay hành động Khổ não bước theo sau

Như xe, chân vật kéo.”

“Tâm dẫn đầu các pháp tâm làm chủ, tâm tạo tác Nếu với tâm thanh tịnh Nói năng hay hành động An lạc bước theo sau Như bóng, không rời hình”

(29)

Có nhiều người sống trên tủ thuốc, là tỷ phú, là tổng thống hoặc vua chúa nhưng không thể tránh được bệnh tật vì bệnh tật là một trong 4 giai đoạn của một đời người do quy luật tự nhiên, nhưng cũng do những nghiệp báo từ nhiều kiếp quá khứ và hiện tại. Có nhiều chứng bệnh, nhưng tâm bệnh vẫn là chứng bệnh nguy hiểm nhất vì từ tâm bệnh mà các bệnh khác phát sanh.

Vì thế, muốn chấm dứt đau khổ, chuyển hoá những vấn nạn của xã hội, giải pháp thù ứng và hiệu quả nhất là ứng dụng Phật pháp vào đời sống thực tế hàng ngày, cụ thể là thọ trì các giới cấm như Ngũ giới, Bồ tát giới; thực hành Bát Chánh Đạo, Lục Độ ba la mật v.v… những giáo pháp vô cùng mầu nhiệm do Đức Phật truyền đạt.

(29) Kinh Pháp Cú, Phẩm Song Yếu