Hương Vị Giải Thoát

Nẻo Về Của Ý

Hòa-thượng Nhất Hạnh

Ngày xưa chúng ta đã từng ước muốn làm những chàng dũng sĩ cần thiết cho cuộc đời “Bể trầm luân lấp cho bằng mới thôi”. Nhưng chúng ta không biết rằng những chất liệu nào người ta có thể tạo nên một chàng dũng sĩ. Chúng ta muốn được như những chàng dũng sĩ trong các truyện kiếm hiệp… Nhưng mà các chàng dũng sĩ ngày xưa, trước khi xuống núi giúp người giúp đời đều được huấn luyện võ nghệ trong một thời gian lâu dài với các bậc kiếm tiên sư phụ.

Nẻo Về Của Ý 89

Còn vốn liếng của chúng ta chỉ có một cuốn Tỳ Ni Nhật Dụng và những cái tài nấu cơm, quét sân, gánh nước, bổ củi. Đã thế trong số những kẻ học làm dũng sĩ như chúng ta, có nhiều người không nắm được một kỹ thuật nào về sự nấu cơm, quét sân, gánh nước và bổ củi. Rồi bị bắt buộc xuống núi hoặc tình nguyện xuống núi, tài nghệ không có, bản lãnh không có, làm sao mà cứu người giúp đời? Ấy vậy mà một số trong chúng ta đã tưởng mình là những chàng dũng sĩ thực thụ, những chàng dũng sĩ cần thiết cho cuộc đời. Và chính cuộc đời cũng nói thế, cũng công nhận như thế! Cuộc đời chỉ cần những chàng dũng sĩ giả hiệu như chúng ta. Vì thế càng ngày càng tin chắc mình là dũng sĩ. Cuộc đời nếu không có ta, chắc cuộc đời đã lụi tàn rồi nhỉ?... Cuộc đời còn đó, kiên nhẫn chờ đợi, chỉ sợ những người muốn làm dũng sĩ không chờ đợi được chính mình.

Không có bản lĩnh thật của dũng sĩ, họ phải mượn tạm khí giới của cuộc đời. Họ sử dụng được tiền bạc, danh vọng và thế lực nhưng mà những khí lực ấy, chỉ có thể đối phó với cuộc đời thôi, chớ không thể đối phó với bản thân và bảo vệ cho đời sống thật của chính các chàng dũng sĩ.

Để đối phó với vấn đề sanh tử của chính mình, các chàng dũng sĩ phải dùng “sự bận rộn”. “Sự bận rộn”, ai chế tạo ra hóa phẩm kỳ diệu này mà sức tàn phá không kém chi bom nguyên tử, không khác chi khói thuốc phiện. Cái thế giới nội tâm trống trải quá và con người bây giờ có thể đối phó với một cuộc chiến tranh dễ dàng hơn đối phó với cái trống trải của lòng mình. Nẻo Về Của Ý 91

Bận rộn công việc thì than phiền là bận rộn chẳng có thời giờ nghỉ ngơi, mà khi hết bận rộn thì không thể nào nghỉ ngơi được. Con người bây giờ không biết nghỉ ngơi. Hoặc giả chỉ biết nghỉ ngơi bằng những loại bận rộn khác, cũng được gọi là bận rộn. Hễ có được một chút thời giờ rỗi rãi ngừng tay thì đã không chịu đựng nổi, phải với tay vặn cái nút máy thu thanh, phải vớ lấy một tờ báo, đọc bất cứ bài vở gì, tin tức gì, đọc quảng cáo cũng được. Phải có một cái gì để nhìn, để nghe, để nói, để trấn giữ đừng cho cái đầu của sự trống trải xuất hiện. Mặt mũi của sự trống trải sao mà kinh khiếp quá!

Nhìn qua cái bận rộn của họ, ta nghĩ rằng họ là dũng sĩ thật nhưng đến khi họ trở về nội tâm thì bi thảm không cùng. Chàng dũng sĩ của chúng ta đi xuống núi là để chuyển hóa cuộc đời nhưng rốt cuộc lại bị cuộc đời chuyển hóa… Tay ấn không vững thì đã không trị được âm binh ma chướng mà còn bị âm binh ma chướng quật ngã nữa. Không có được một chút bản lĩnh tâm linh nào thì làm sao có thể làm một chàng dũng sĩ thật sự?

Trong những động tác thường nhâït, chúng ta phải theo dõi, dò kiếm những dấu chân công việc đó, khó khăn như công việc dò theo dấu chân trâu để tìm ra một con trâu lạc. Dễ gì dò biết được lối đi nẻo về của tâm ý. Tâm ý như một con vượn chuyền cành, bắt được nó không phải là chuyện dễ và trong tất cả mọi động tác, những tư tưởng trong sáng cùng ý thức minh mẫn, tạo nên chánh niệm trong mọi động tác thiền thì đâu cần ngồi. Ngồi chỉ là những bước đầu.

Nẻo Về Của Ý 93

Chúng ta được dạy rằng nấu cơm không phải để có cơm, rửa bát không phải để bát sạch. Và nấu là nấu chớ không phải nấu cho xong, rửa là rửa chớ không phải rửa cho xong, những việc làm ấy phải là thiền, là tu, là con đường thành Phật.

Thiền là rọi ý thức minh mẫn vào mọi động tác thân khẩu ý. Làm rạng rỡ tất cả mọi đường đi nẻo về của tâm của ý. Như thế mới mong xuống núi làm chàng dũng sĩ. Dũng sĩ như thế sẽ có thể cười đùa trước các vũ khí của cuộc đời như tiền bạc, danh vọng và quyền thế. Dũng sĩ như thế sẽ có thể ngồi trên các đợt sóng thành bại mà không bị nó đưa lên dìm xuống. Dũng sĩ như thế ít ai biết là một chàng dũng sĩ.

Nghệ Thuật Thiền

Chúng ta có khổ vì sinh lý như bệnh hoạn, đói khát. Nhưng nhiều hơn là những khổ về tâm lý. Phải trí tuệ Phật mới thấu đáo và cũng phải thuốc của Phật điều trị mới công hiệu. Ba chữ Phước Lộc Thọ là niềm ao ước của thế gian. Nhà quyền quý hỏi một danh Tăng: “Tôi không thể không ăn thịt cá, vậy làm thế nào cho hợp với giáo lý Phật?”. Đáp: “Ăn thịt là lộc của Ngài, không ăn thịt là phước của Ngài”. Nghĩa là tùy ý Ngài chọn: “Nếu sống để mà ăn thì hưởng lộc. Nếu cầu đạo đức thì tu phước”. Nghệ Thuật Thiền 95

Một cụ già vào rừng kiếm củi. Một hôm bỗng thấy mùi thơm, ngẩng lên thì một trái đào đỏ hồng lắt lẻo trên cây, vừa tầm tay hái. Thần hiện ra bảo: “Đây là đào trường sanh, ăn vào sống mãi không chết. Ngươi hãy suy nghĩ kỹ rồi hãy ăn”. Ông già mừng quá, chẳng cần nghĩ ngợi, ăn hết trọn trái. Linh ứng tức khắc. Người ông thẳng lên. Da dẻ căng phẳng. Đôi mắt sáng tươi. Ông nay là một thanh niên lứa tuổi 20. Ông trở về sống với bà vợ lụ khụ ho khạc cả ngày. Con trai con gái, cháu nội cháu ngoại, tuy rất vui mừng thấy ông trẻ lại, nhưng yêu quý còn bỡ ngỡ huống chi kính nể. Ông lo chôn hết con này sang cháu khác, cúng hết đám giỗ này sang đám giỗ khác. Đến đám tang thằng chút chít đời thứ 9 thì ông chỉ còn một ước mơ:

“Làm sao chết được cho rồi, sống lâu ngán quá!”. Khi ấy ông mới hiểu trái đất là nhà mồ tập thể. Thân này dù trẻ dù già, không phải là chìa khóa của hạnh phúc.

Đàn việt cúng Sadi Hộ hai xấp vải. Sadi dâng Thầy. Thầy không lấy. Sadi vừa đứng quạt hầu vừa suy nghĩ: “Thầy không nhận vải tức là không thương ta. Ta còn ở đây làm chi nữa. Chi bằng ta xuống chợ bán vải. Được tiền mua một con dê. Dê lớn đẻ một bầy. Ta đổi lấy một con bò. Ta cưới một cô vợ để vừa trông nom bò vừa hầu hạ ta. Nó mà bướng bỉnh ta sẽ lấy cán quạt gõ vào đầu nó...”. Tiện tay sẵn quạt, Hộ quay ngay cán, gõ đánh cốp. Ông Thầy quát: “Sao đập vào đầu ta?”. Hộ giật mình.

Phật nghe chuyện nói: “Tâm phàm phu thường lén lút đi một mình”.

Chúng ta sáng thức dậy, thoát cái khổ chiêm bao trong đêm tối ngủ say thì tiếp Nghệ Thuật Thiền 97 liền là những chiêm bao mở mắt. Đó là cái khổ của Si.

Người kia bị một mũi tên. Nếu là kẻ trí thì vội vàng rút mũi tên ra, rịt thuốc, vết thương liền khỏi. Kẻ ngu cầm ngay mũi tên ấy đâm những người thân, tất cả bà con tới thăm hỏi, rồi quay về đâm nát thân mình. Chúng ta mỗi khi bị cảnh khổ nghịch liền vội vàng kể lể với người thân, truyền cái độc sang cho bà con, rồi suy tư nghĩ lại mỗi phút mỗi phút tự đâm, ngày này qua tháng khác không quên. Mỗi khi nghĩ lại, mỗi khi nói tới lại nổi sân. Vì người này, Phật khuyên chuyện qua rồi đừng nhớ tới nữa. Tại một chung cư, trên lầu là một thanh niên. Mỗi khi đi đâu về, anh cởi giày, ném chiếc bên phải đánh thịch một cái. Rồi ném chiếc bên trái đánh thịch một cái. Ông cụ dưới nhà đau tim van lơn: “Xin anh thương tôi”. Hôm ấy, anh đi về, ném chiếc giày đánh thịch một cái. Chợt nhớ lời ông cụ, anh vội để nhẹ chiếc giày bên trái. Một chốc ông cụ lên, thở hổn hển: “Tôi khốn khổ vì chiếc giày. Còn chiếc kia, tôi đợi mà chưa thấy. Sao anh không ném nốt nó xuống cho rồi còn để tôi phải chờ đợi mối lo sợ mãi”. Với người này, Phật khuyên việc chưa đến khoan lo.

Một cô gái thành phố về quê lội ruộng. Lên bờ, cô giơ chân khoe: “Có con gì mềm mềm dài dài bám ở chân”. Khi người ta phát giác: “Con đỉa”. Thế là cô xỉu liền.

Đây là Bệnh Sợ do yên chí và tưởng tượng.

Nghệ Thuật Thiền 99

Một Sư nuôi chúng rất nghiêm. Không biết vì sao trong chúng, hôm nay có người kêu mất sách, mai có người kêu mất áo. Luôn luôn cứ thế, chuyện trộm cắp trong chùa xảy ra như cơm bữa. Không làm sao tìm ra thủ phạm. Một hôm giữa đêm Sư la: “Kẻ trộm”. Thầy thủ tòa ở sát liêu Sư vội bước vào. Sư túm ngay lấy, la dữ hơn. Chúng hội họp đầy đủ. Sư một mực cử tội ông thủ tòa vào ăn trộm, bị Sư bắt quả tang. Cả chúng giật mình, không ngờ. Sư còn viết giấy báo tin khắp các chùa lân cận và các Phật tử thân tín. Ông thủ tòa bị diệt tẩn.

Bảy hôm sau, ông trở về trình kệ.

Ông đã đại ngộ. Sư thỉnh Tăng Ni, Phật tử nhóm hội thật đông. Sư trả lại vật cho những người mất của, nói rõ đây là Sư dụng mưu để thử ông thủ tòa trước khi thỉnh ông kế vị. Ai ngờ ông lại vượt sự ước mong của Sư.

Chúng ta nếu gặp nghịch cảnh nên mừng. Ngày đại ngộ sắp đến nơi.

Thời Phật, Tôn giả Anan đa văn đệ nhất, làm thị giả chỉ được Phật khen. Tất cả Tăng Ni, Phật tử cứ trông thấy ông là vui mừng. Ông sống trong hoa hương thơm ngát, chẳng nghĩ tới dụng công tu chứng. Chợt Phật Niết-bàn. Ông khóc không đứng dậy nổi. Tổ Ca Diếp bắt ông sám hối

5 tội:

1) Ông xin cho Ni chúng xuất gia. Phật tuyên bố: Nếu người nữ vào đạo, chánh pháp sẽ mất 500 năm. Vậy mà ông không lùi. Nghệ Thuật Thiền 101

2) Phật sửa soạn Niết-bàn, sao ông không khuyến thỉnh Phật lưu lại thế gian mà cứ lăn ra khóc, trong khi biết rõ Phật đủ oai thần để trụ thế bao nhiêu ngàn năm cũng được?

3) Anan giặt y của Phật. Vì y quá rộng quá dài, Anan đã dám đứng lên trên y để vò xát.

4) Phật sắp Niết-bàn, nói giới phẩm có vài điều có thể bỏ bớt. Sao ông không hỏi cho rõ để ngày nay còn biết hỏi ai? 5) Trong khi Phật đi giáo hóa, có một bà già ôm chân Phật lễ bái theo phong tục thời xưa. Sao Anan không ngăn? Để một người nữ được phép đặt tay vào da chân Phật, trái với giới luật Phật đã đặt ra để nghiêm chế chúng Tăng.

Mỗi mỗi Anan đều nhận tội và xin sám hối. Tổ Ca Diếp dự định kết tập Tam tạng. Đại chúng cử Anan trùng tuyên những lời Phật dạy. Tổ Ca Diếp đáp: “Khoan! Anan không được dự hội này. Hội này chỉ thỉnh những ai đã chứng A-la-hán”. Thế là Anan bị loại.

Ba hôm sau, Anan gõ cửa xin vào, nói đã chứng quả. Tổ Ca Diếp đáp: “Đã chứng quả thì cứ việc vào cần chi mở cửa”.

Trong nháy mắt, Anan đã vào, quỳ lạy Tổ và đại chúng. Thế là ngôi vị đệ nhị Tổ sư của hoàn cầu, nương đức Tổ Ca Diếp, đã được dự bị. Để kết thúc, Sư cô Như Thủy kể chuyện:

Một anh đi tìm một Kiếm sư nổi danh thưa: Con muốn học đủ các đường kiếm phải mất bao lâu?

Nghệ Thuật Thiền 103

– Độ 10 năm.

– Nay con xin ở luôn bên cạnh Ngài học ngày đêm miệt mài, thì độ bao lâu? – Trọn đời chắc không xong, bởi vì con nôn nóng quá.

Anh xin ở luôn nhà ông thầy, làm tất cả việc khó nhọc, như người ở đợ không khác. Suốt ba năm, ông thầy không hề đả động đến nghề cung kiếm. Anh biết ý thầy nên bình tĩnh chờ. Bỗng nhiên một hôm, một thanh kiếm gỗ từ đâu phập tới, anh né được. Từ đó, lúc nào anh cũng phải ở thế thận trọng đề phòng. Rồi một ngày nọ, anh được thầy tuyên bố, anh là một kiếm sinh khá nhất. Vì những đường kiếm đánh lén mà đã tránh được thì những đường kiếm đánh trước mặt khó gì mà không tránh được. Đường kiếm thế gian rất nhiều nhưng tóm lại không ngoài hai thứ: Giặc cứng (nghịch cảnh: kiếm trước mặt) và giặc mềm (thuận cảnh: kiếm đánh lén). Học Phật tránh được hai đường kiếm thế gian này là đạt được nghệ thuật Thiền.

Trước những khen chê hãy bình tĩnh để sáng suốt xem đúng hay sai. Chê đúng thì ta có cơ duyên sửa mình. Khen đúng thì ta cố gắng nối tiếp. Bình tĩnh là định, là đã hàng phục được sân giận và ngã ái. Sáng suốt là tuệ phân biệt được chính xác phải trái chánh tà. Như thế một vị Phật bắt đầu.

Ngũ Ấm Ma

Mùa Đông, sau đàn Sám Pháp, Hòa-thượng Chí Công cùng vua Lương Võ Đế nghỉ ngơi giải trí trên lầu Vọng Nguyệt. Từ cao nhìn khắp giang sơn cẩm tú. Xa xa những dãy núi trắng phau vì phủ tuyết. Vua lau mắt nhìn đi nhìn lại. Một ngọn núi kia vẫn xanh mơn mởn như riêng một mình vui hưởng tiết Xuân. Vua bạch Hòa-thượng nhìn lại hộ xem mắt vua có lầm chăng.

Hòa-thượng đáp: “Có một vị Sư đang tu thiền tại núi ấy. Lửa tam muội khiến không khí khắp vùng ấm áp nên không có tuyết. Nhưng tiếc rằng Ngài còn ngã chấp quá nặng”.

Vua mừng rỡ, không ngờ trong nước lại có báu quý như vậy. Vội sai sứ giả đi thỉnh về cúng dường. Theo phép nước, vua mời mà không đến mắc tội khi quân (khinh vua), phải gia hình nặng. Nên Tỳ-kheo Suy Hải đang an thiền, đành từ bỏ thảo am, theo sứ giả về cung. Trải ba mùa Đông, Suy Hải vẫn an tu, nhập định có khi luôn một tuần. Có khi cả một tháng. Thân không cục cựa huống còn ngả lưng hay ăn uống. Vua và cả triều đình kính trọng tận tình.

Vua bạch Hòa-thượng Chí Công: “Một cao Tăng như vậy sao Hòa-thượng còn chê là ngã chấp nặng?”. Đáp: “Quặng muốn trở về thành vàng nguyên chất phải nhờ Ngũ Ấm Ma 107 thợ luyện khéo tay và độ lửa trong lò thật mạnh. Xin bệ hạ cho hai mâm cơm để thử”. Thế là trên sập ngự, tới giờ ăn, quân hầu dọn một mâm cơm thịnh soạn. Hòa-thượng Chí Công và vua Lương Võ Đế chung ngồi. Cạnh đấy một mâm cơm rau và cà để lỏng chỏng, mời Suy Hải thọ trai. Suy Hải ăn xong, bình thản, xá Hòa-thượng, chào vua, lui về, không đổi một nét mặt. Vua băn khoăn: “Hay là Hòa-thượng và trẫm lầm chăng?”. – Bần đạo thấy cơn giận của nhà Thiền đã lên tới ngực.

– Vậy xin thử thêm một lần nữa.

Vua sắc lệnh khắp triều đình văn võ phải tề tựu, áo mũ đại lễ. Văn ngồi bên phải. Võ ngồi bên trái. Sư Tăng ngồi giữa, y từ chín điều trở lên. Đích thân vua, áo bào đính ngọc châu lấp lánh. Vua trịnh trọng tự tay ban gấm quý cho khắp quần thần. Cả Tăng lẫn tục ai nấy có phần đã xong. Cuối cùng vua đứng dậy, cầm một tấm lụa thô, tới chỗ Suy Hải, nói lớn: “Hôm nay, trẫm tạ ơn liệt vị Tăng-già đã có công tu hành, cảm điềm lành quốc thái dân an. Dưới văn võ giúp tài để trẫm bình dân trị quốc. Riêng Đại đức phạm hạnh chưa trong sạch, tu hành kém tinh tấn, xin vui lòng nhận chút quà nhỏ để hòa cùng đại chúng”.

Nhà Sư đáp: “Bần Tăng đang an phận tu hành. Vua mời về cung nói là để cúng dường. Không ngờ ngày nay đem ra làm cuộc mua bán, dùng tài vật đánh giá sự tu hành. Vậy bần Tăng xin phép trở về hang sâu núi đá, lấy gió núi mây rừng làm bạn lữ...”. Nói tới đây, bỗng mặt Sư đỏ lên, miệng hộc máu, Sư ngã gục, chết Ngũ Ấm Ma 109 tại chỗ. Vua hết hồn hết vía. Vua đã thọ Bồ-tát giới. Con kiến chẳng muốn xúc phạm huống chi giết một Đại Tăng. Trăm quan quên cả lễ nghi cùng nhau huyên náo. Hòa-thượng Chí Công an nhiên nói: “Tham sân si giết cả Ta Bà thế giới. Đâu có phải chỉ làm hại riêng một Thiền đức đây. Bất cứ ai, dù Tăng hay Tục, đã nuôi rắn trong nhà mà không lo điều phục nó thì chẳng thể tránh khỏi hiểm nguy. Chỉ thương cho Sư đang đọa bàng sanh. Về phương Tây, cứ theo đường đi, độ 10 dặm, có một cây lớn, trên cháng ba, có một tổ chim. Trong mấy con vừa nở, có một con, trên lưng đề hai chữ Suy Hải, xin cho bắt về đây ngay”.

Một mặt Hòa-thượng sai quan ngự y, dùng thuốc nóng xoa bóp toàn thân xác Sư và đem về phòng.

Bắt được chim về. Hòa-thượng đặt chim trên lòng bàn tay, chúc nguyện và khai thị. Hòa-thượng xòe bàn tay ra, chim rớt xuống đất, chết liền. Một lát sau, Sư cục cựa, sống lại. Nét mặt bình thản. Nhưng một u buồn sâu xa hiện trong ánh mắt. Hòa-thượng huấn từ: “Thiền là pháp môn tối thượng. Nhưng nếu không chăm chăm điều phục phiền não, thì mai đây, gặp các thứ ma như ở trong kinh Lăng Nghiêm, chúng ta sẽ đi về đâu? Hàng ngày cần phải dùng tuệ Bát Nhã, chiếu soi cho thấy bằng được năm uẩn đều không”. Sư khóc lạy ba lạy.

Báo Giác Ngộ kể tới đây, kết luận rằng: “Tiếng chuông này chẳng những khiến giật mình Thiền môn mà đã vang khắp nước Trung Hoa. Hậu lai sau này cũng sẽ còn được hưởng dư âm”.

Ngũ Ấm Ma 111

Bàn Nhau

Hỏi: Kinh thường nói: Sân giận đọa làm rắn. Sao ở đây sân lại đọa làm chim? Đáp: Lăng Nghiêm nói: “Tình đa tưởng thiểu lưu nhập bàng sanh”. Suy Hải lâm chung nghiệp cận tử là sân, thuộc về tình, nên đọa bàng sanh. Lăng Nghiêm lại nói: “Trong khi phải đọa bàng sanh, nếu tâm thức nặng về tình sẽ làm cá, thiên về tưởng thì làm chim”. Nay ông một đời chuyên tu nên làm chim là hợp với lời Kinh.

Hỏi: Suy Hải nghĩa là gì?

Đáp: Suy tư rộng như biển.

Hỏi: Sao lưng chim lại có hai chữ? Đáp: Có lẽ lúc xác Sư còn nóng, thần thức hãy còn hiện hành, ngài Chí Công đã dùng ngón tay viết lên lưng Sư hai chữ đó.

Thần thức đi đầu thai, mang theo hai chữ sang kiếp sau. Như người ta thường đánh dấu những đứa trẻ hay lộn thai. Sự tích vua Minh Thần Tông bên Tàu khi sanh ra có dòng chữ son đề trên vai “AN NAM QUỐC – QUANG MINH TỰ” chắc cũng đồng hoàn cảnh như đây.

Phật dạy: “Phật xuất thế chỉ vì một đại sự duy nhất là khiến cho tất cả chúng sanh đồng thành Phật đạo”.

Lời đơn giản mà ý nghĩa tột cùng rộng sâu: “Phật và chúng sanh bình đẳng”.

Vì thấy rõ tất cả chúng sanh bản tánh là Phật, tất cả chúng sanh đều có khả năng thành Phật. Nên Phật dùng thân miệng truyền cho thế gian những phương cách để đặt chân cất bước lên đường. Lại vì chúng sanh căn tánh không đồng, ước vọng khác nhau nên Phật nói vô lượng pháp môn. Tuy vô lượng nhưng rút lại có ba là Giới, Định, Tuệ. Vô lậu giới để phòng ngừa hạn chế những điên đảo vọng tưởng. Vô lậu định để chặn đứng và đối trừ đảo vọng. Vô lậu tuệ dứt sạch đảo vọng. Đảo vọng dứt trừ được phần nào thì tánh đức sẵn có thể hiện được phần ấy. Đến khi trọn vẹn sạch hết đảo vọng thì thành Phật.

Xûn Trong

Cửa Thiền

Thuyết giảng: HT. Thích Thanh Từ Soạn lời: Tỳ-kheo-ni Hải Triều Âm

Bài Thuyết Pháp Đầu

Tiên Của Đức Phật

(Tất niên Ất Sửu - 1985)

Đầu năm xin trình bày con đường tu hành đức Phật đã vạch sẵn cho chúng ta, để quý vị nắm vững đầu mối.

Suốt 49 năm thuyết pháp, đức Phật chỉ nói về một vấn đề: Con người. Ba tạng Kinh Luật Luận mông mênh cũng chỉ có một chủ yếu: Giải khổ cho hàm thức. Tứ Đế là bài pháp đầu tiên đức Phật nói cho năm anh em ông Kiều Trần Như:

1. Khổ Đế.

Ai ai cũng thường kêu khổ nhưng rất ít người biết rằng thân là gốc khổ. Hãy quan sát trên sự thật cái thân chúng ta quý trọng thương yêu gìn giữ này là cái gì? Con người là chánh báo, ngoại cảnh là y báo. Chánh báo tốt xấu thì y báo cũng theo thành tốt xấu. Cho nên cần nghiên cứu chánh báo.

Đế là trí tuệ quyết định, thấy rõ một cách chắc chắn.

Khổ Đế là trí tuệ thấy rõ sự khổ trong ba cõi. Thân là gốc khổ, vì không một ai tránh khỏi bốn tai nạn sanh già bệnh chết.

Sanh là cái khổ sanh sống, từ lúc ở trong thai, lọt lòng mẹ cho đến lúc chết. Thân đòi ăn, đòi mặc, nhà cửa, quần áo, thuốc men v.v... không biết bao nhiêu thứ mà rốt cuộc nó vẫn già vẫn chết. Còn những khổ ân ái biệt ly, oán thù gặp gỡ, cầu chi chẳng được, năm ấm lẫy lừng, chúng ta Bài Thuyết Pháp Đầu Tiên Của Đức Phật 119 phải gan dạ nhìn thẳng vào sự thật, biết khổ để tu hành thoát khổ.

2. Tập Đế.

Trí tuệ quyết chắc nguồn nhân đau khổ là ba độc tham sân si, hay nói cho đủ là sáu căn bản phiền não: tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến.

3. Diệt Đế. Trí tuệ quyết chắc diệt hết Tập sẽ chứng Niết-bàn, là cảnh giới an vui vĩnh viễn.

4. Đạo Đế.

Trí tuệ quyết chắc biết sử dụng 37 phẩm trợ đạo, căn bản là Tám chánh đạo mà đứng đầu là chánh kiến để diệt Tập chứng Niết-bàn.

Con đường đức Phật vạch ra là nghiên cứu cho kỹ nhân quả thế gian là Tập và Khổ. Rồi tu Đạo để chứng Diệt (nhân quả xuất thế gian).

Con mắt Đại thừa, nhìn sâu và rộng hơn. Trong năm ấm vô thường vô ngã khổ và không, có tánh Phật thường lạc ngã tịnh. Giác ngộ được Pháp-thân thường trụ ở khắp mười phương. Đứng từ Pháp-thân nhìn lại thân vô thường sanh diệt nào khác chi đám mây nổi, ba độc tham sân si là vọng tưởng không gốc. Như vậy nhân quả thế gian đều tạm bợ hư giả. Bồ-tát không sợ ba độc cũng không quý tiếc thân này. Chủ yếu tu hành của Bồ-tát là giác ngộ (minh tâm kiến tánh). Nhận được chân thật rồi, chúng ta từ từ xả bỏ những sai lầm.

Ngài Cảnh Thanh nghe ngoài am có tiếng kêu. Hỏi thì thị giả đáp: “Nhái kêu vì bị rắn bắt”. Ngài nói: “Chúng sanh khổ Bài Thuyết Pháp Đầu Tiên Của Đức Phật 121 mà lại còn cái khổ làm chúng sanh”. Nhái bị rắn bắt là cái khổ hiện tại của chúng sanh. Ai quên mình theo vật thì phải khổ vì người ấy là chúng sanh. Làm chúng sanh là chấp nhận tất cả khổ. Nghe như vậy nên suy ngẫm kỹ để biết sợ mà lo trở về chân tâm bản tánh. Ai cũng có sẵn ngay tâm mình một “Quán Âm diệu trí lực, năng cứu thế gian khổ”.

Một tánh viên minh ai nấy đồng Bao la trời đất cả hư không Đạt Ma Sư Tổ từ Tây lại Chánh Tông chính là Tâm tịch linh tri.

Phật Pháp Thật Tế

( Xuân Bính Dần - 1986)

Tăng Chi Bộ Kinh (A Hàm): Sivaka một ngoại đạo đến hỏi Phật: “Phật pháp là thiết thật, làm sao chứng minh?”.

– Nội tâm có tham, ông có biết được không?

– Thưa có.

– Nội tâm không tham, ông có biết được không?

– Thưa có. – Này Sivaka, Pháp là thiết thật hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy...

Có tham là có khổ, dứt tham của nội tâm là hết khổ. Như vậy Phật pháp dạy Phật Pháp Thật Tế 123 rất thiết thật. Không có thời gian, bởi có tham biết có, không tham biết không, đâu có phải đợi hai giờ, ba giờ mới biết. Mà biết liền hết. Sự thật này tự mình tu tập tự mình thấy, không phải do lòng tin. Đến để tự mình thấy thì đâu có đặt lòng tin lên trên. Vì ngu si nên tham. Bởi tham nên sân. Vì tham sân si nên khổ. Nay tu để cầu hết khổ. Tu tỉnh cho hết si rồi tu sửa cho hết tham sân. Hết tham sân si là hết khổ. Đây là một lẽ thật rõ ràng còn nghi ngờ gì nữa. Chính chúng ta nhận biết ngay nơi nội tâm mình, không người ngoài nào chen vào để biết hộ.

Đức Phật chỉ thẳng việc tu của Tăng Ni, Phật tử. Tu bao nhiêu, sửa mình bao nhiêu, thấy rõ bấy nhiêu. Xưa kia gặp trái tai gai mắt nổi sân, tranh nhau phải trái, cãi nhau, khổ mình mệt người lại còn kết nghiệp để khổ ngày mai. Nay tu được bước nào, kết quả ngay bước ấy. Đó là chuyện rõ ràng đâu có mơ hồ viển vông. Chỉ vì chúng ta thiếu nhận định sáng suốt mà đâm ra vu vơ hư hão. Thật đáng thương cho bao nhiêu Phật tử không được học, không biết tu. Đức Phật đã dạy do Hoặc kết Nghiệp chiêu vời quả Khổ. Hoặc là mê si. Si là bản chất của tham sân. Diệt tham sân si là giải thoát cả ba chướng, phiền não chướng, nghiệp chướng và báo chướng. Đức Phật dạy lý vô thường, lý vô ngã, nhân duyên sanh v.v... đều là những sự thật rõ ràng trước mắt. Phật dạy pháp môn luyện hơi thở, ích lợi về sức khỏe tinh thần và cơ thể rất minh bạch. Chỉ cần tu tập là thấy ngay không đợi thời gian nào cả. Chỉ bởi vì phàm phu lo ăn lo mặc lo trăm thứ, lòng dạ ngày đêm tơi bời những Phật Pháp Thật Tế 125 phải những quấy. Ba nghiệp tham sân si che lấp đầu óc tim gan nên cái chân thật ngay nơi mình không bao giờ nhớ đến. Bởi chúng ta không nhớ cho nên các Tổ nhắc đi nhắc lại mãi, đắng lưỡi khô môi vẫn phải nói.

Đi vào giáo lý Đại thừa, chúng ta sẽ thấy Phật pháp càng thiết thật hơn. Trong nhà thiền, các Thiền sư thường dạy những người đi tham cứu du học: “Hãy nhìn lại gót chân mình”. Ngó lại mình là việc rất ít người để ý.

Học giáo lý Đại thừa, nếu không có một cái nhìn thấu đáo rất dễ bị lạc lõng. Ngôn ngữ khó hiểu huyền bí, vì muốn nói đến chân tánh không hình không tướng siêu phàm. Như muốn nói sự thật trong đời sống cho những người đang chiêm bao nghe. Mã Tổ cùng thị giả là Bách Trượng kinh hành trong vườn. Mã Tổ chỉ một đàn chim bay ngang qua hỏi: Chim gì đó? – Thưa bầy vịt trời.

– Đâu?

– Thưa bay mất rồi.

Mã Tổ nắm mũi thị giả vặn mạnh một cái. Thị giả kêu thất thanh. Mã Tổ hỏi:

“Sao nói bay mất rồi?”. Ngay đó Bách

Trượng tỏ ngộ.

Cảnh Thanh hỏi thị giả: Tiếng gì thế?

– Thưa rắn bắt nhái nên nhái kêu.

– Có chúng sanh khổ lại có khổ chúng sanh!

Mã Tổ vặn mũi Bách Trượng để Bách Trượng thấy cái không mất ở nơi mình, trong khi cảnh là đàn vịt đã mất. Con nhái bị rắn bắt là chúng sanh khổ. Còn Phật Pháp Thật Tế 127 khổ chúng sanh là người quên mình theo vật. Chạy theo âm thanh sắc tướng, tâm chuyển động nên bị vô thường chi phối, do đó chịu khổ luân hồi, làm chúng sanh hết thân này sang thân khác. Khi nghe tiếng chỉ biết tiếng mà không nhớ mình. Khi thấy cảnh chỉ biết cảnh mà không nhớ mình. Vì vậy cảnh khổ gọi là chúng sanh khổ. Quên mình là khổ chúng sanh.

Khi nghe hỏi, muốn không bị chê là khổ chúng sanh, chúng ta nên đáp: “Quán Âm diệu trí lực, năng cứu chúng sanh khổ”.

Lục Tổ: Phật pháp tại thế gian Bất ly thế gian giác Ly thế mích Bồ-đề Kháp tợ tầm thỏ giốc.

Phật pháp ngay trên thế gian. Không thể lìa thế gian mà có giác ngộ. Lìa thế gian tìm giác ngộ, khác nào tìm sừng thỏ. Sừng thỏ đâu có mà tìm.

Thí dụ: Đứng trước căn nhà sụp đổ, mình giác ngộ lý vô thường, lý nhân duyên. Nếu định tâm tu tập thì mỗi trần mỗi sự đều là nhân duyên giác tỉnh. Thiền sư Bổn Như đến tham vấn Tôn giả Pháp Trí: Ngài đọc Pháp Hoa, Kim Cang v.v... Kinh nào cũng tự nói là vua trong các kinh. Vậy kinh nào là vua thật?

Tôn giả bảo: “Ông coi kho cho ta ba năm, ta sẽ vì ông nói”.

Bổn Như lãnh chức tri khố. Đủ ba năm ông xin Hòa-thượng nói.

Tôn giả gọi: Bổn Như!

Phật Pháp Thật Tế 129

Ông: Dạ! Ngay đó ông liền ngộ, liền biết vua các kinh.

Chỉ cần một tiếng “dạ” là thấy tánh. Việc hết sức gần mà từ lịch kiếp chúng ta cứ quên. Ngài Pháp Trí tợ nham hiểm, bắt làm tri khố ba năm mới dạy. Nhưng chính ba năm đó súc tích, làm cho ngài Bổn Như thấy chỗ quan trọng. Ngộ xong

Ngài trình kệ:

Xứ xứ nơi nào cũng là đường về.

Nơi nơi vốn vẫn là quê nhà.

Xưa nay nó vẫn là sự hiện tại

Hà tất đợi suy lường. Thiền sư Chân Tịnh: Sáng ngày cạo tóc, giật mình thấy tóc bạc như tuyết dính đầy dao. Mình cũng như tất cả ai ai, tuổi xanh phải đi qua. Thời gian ép ngặt. Đã muốn vượt sanh thoát tử không thể hẹn sáng hẹn chiều. Nhân mùa Xuân đến, chúc tất cả Tăng Ni Phật tử, năm sắp tới và mãi mãi về sau, giờ nào, ngày nào, tháng nào, năm nào cũng là thời giờ tu hành đừng có chần chờ. Dù ở thôn quê hay thị thành, dù ở bãi biển hay trên non, nơi nơi đều là đạo tràng Bồ-đề.

Tùy Duyên Bất Biến

(Tất niên Quý Hợi - 1983)

Thiện Chiêu thiền sư ở Phần Dương (đời thứ năm Lâm Tế), ngày giỗ mẹ cúng rượu thịt. Xong rồi mời đại chúng thọ dụng. Không ai dám vào tiệc. Chỉ một mình Ngài ăn uống đường hoàng. Chúng 500 vị bỏ đi hết, chỉ còn lại có 8 người. Ngài vui mừng nói: “Những kẻ mộ danh đã đi hết, còn lại là những lòng tin chắc thật mới có thể kế thừa”. Quả nhiên về sau hai đệ tử lỗi lạc là Hoàng Long khai dòng Lâm Tế chánh tông và Dương Kỳ khai dòng Lâm Tế gia phổ. Triều Tống có một vương tước mời Ngài về kinh đô trụ trì. Ngài từ chối. Sứ nói: “Ngài không đi thì con xin ở đây luôn vì về sẽ bị trị tội”. Ngài họp chúng bảo: “Nay ta phải đi, có ai theo ta được không?”. Một vị Tăng bạch: “Con theo Hòa-thượng được, mỗi ngày con đi 50 dặm”.

– Chưa được! Một vị khác thưa: “Ngày con đi 70 dặm, con xin theo Hòa-thượng”.

– Chưa được! Cuối cùng thị giả xin theo: “Hòa-thượng đến đâu con đến đó”.

Ngài ngồi kiết già nói: “Ta đi đây” rồi tịch.

Thị giả đang đứng khoanh tay ở sau cũng tịch theo.

Hôm nay sửa soạn đón xuân Giáp Tý, tôi xin giải thích hai bài kệ của Thiện Chiêu thiền sư viết vào một buổi sáng ngày Tết. Tùy Duyên Bất Biến 133

Xong một vòng Giáp Tý Ai biết được sanh tử Bốn đại, bọt trong mơ!

Thân, lá trôi trên nước!

Mây nổi chẳng bền lâu Đường mía nào ngọt mãi. Chỉ có tánh linh quang Khoáng kiếp không hề mất.

Tôi nay sáu mươi mốt Tóc bạc tranh nhau hiện.

Huyễn chất dường mây nổi.

“Không tâm”, đồng Phật Tổ!

Xuân đến chẳng khen hoa

Thu đi nào chê vật.

Nhớ lại năm ba mươi Thoáng qua như điện chớp.

Một vòng Giáp Tý: 60 năm. Bọt nước là hình ảnh của mong manh. Mộng mơ là huyễn dối. Nay thân chúng ta chỉ có giá trị một giọt nước trong giấc mơ. Lá trôi trên dòng nước nêu biểu một cuộc đời vô định, vô chủ, hoàn toàn lệ thuộc duyên ngoài, không thể có một chút tự quyền. Mây là thứ không có thật thể, do nước gặp sức nóng bốc lên mà thành, bay biến không ngừng theo trò chơi của gió. Chợt gặp lạnh lại hóa nước để rơi xuống đất. Chúng ta không giác tỉnh được sự thật này, sân si chấp ngã. Đâu ngờ ngay trong thân tâm vô thường giả huyễn lại có tánh linh quang vô sanh bất diệt. Vậy tu là vận trí trạch pháp (một cành trong bảy giác chi), giác biết tạm bợ vô thường là gốc đau khổ, trở về sống với Phật tánh kiên thật.

“Không tâm” tức là xóa sạch tất cả thị phi, thiện ác, hay dở, tốt xấu, nghĩa là không duyên theo cảnh để phân biệt Tùy Duyên Bất Biến 135 mà trở về sống với chân tâm không hình không tướng, không cố chấp, không vướng mắc. Bao nhiêu vọng tưởng buông hết. Tóm lại, ý nghĩa hai bài kệ nhắc người học đạo cái mục đích thoát khỏi sanh tử luân hồi. Thời gian trôi mau, thân tứ đại tiến tới ngày tan rã. Mừng Xuân là mừng cái chết sắp đến phải không? Người xưa một ngày qua chưa thấy đạo còn khóc thay, huống chi chúng ta một năm qua chưa thấy đạo, làm sao không tủi? Nếu cứ nghĩ năm tới cũng sẽ như năm nay và năm tới nữa cũng cứ như thế thì cả cuộc đời là một con số 0, thật là uổng phí kiếp làm người. Cho nên chúng ta phải lập nguyện buông xả những sanh diệt, trở về sống với tánh linh quang vô sanh bất diệt. Muốn như vậy phải “Không tâm” như Phật Tổ.

– Một hôm quận trưởng tại địa phương đến thăm Thiền viện: Bạch Hòa-thượng! Tăng chúng đông như thế này có tọa thiền không? ̶ Không!

– Có tụng kinh không? ̶ Không! – Thế các Ngài làm gì? ̶ Làm Phật, làm Tổ.

Giáo lý Đại thừa nằm trong hai điểm then chốt: Tùy duyên và Bất biến. Đây là một nghệ thuật sinh sống để có thể hoàn mãn chí nguyện chuyển thế gian thành Tịnh-độ. Thí dụ tách nước để trên bàn đây.

Ai quyết định nước này sẽ thành cái gì?

Phải đáp việc này tùy duyên. Nấu chín nó sẽ bốc thành hơi. Bỏ vào tủ lạnh nó là nước đá. Vắt vào tí chanh nó được tên là nước chanh. Đem nấu với thuốc gọi đây là chén thuốc v.v… Vậy chén nước này tùy duyên sử dụng không cố định. Cứ khư khư nắm Tùy Duyên Bất Biến 137 chặt quyết định một thứ hẳn là lầm lắm. Từ cổ chí kim không một sự vật nào an ở mãi một chỗ mà luôn chuyển theo duyên. Cho nên sự vật mỗi mỗi đều là một dòng linh động đổi thay. Thế mà chúng ta cứ nhìn sự vật bằng con mắt chấp nê nên đời sống gặp nhiều chướng ngại. Hai chữ thời trang nói rằng mỗi thời có sự trang sức khác nhau. Thời chúng ta thế nào, chúng ta vui hòa sống như thế nấy. Thời con cháu chúng ta đổi khác thì nó phải sống khác, nếu chúng ta bắt nó sống như chúng ta thì nó sẽ bị bạn bè chê trách là lạc hậu. Hiểu lý tùy duyên chúng ta cởi mở những cố chấp về phong tục, về tập quán, về những ý kiến riêng tư. Do đây mình đỡ khổ và những người chung quanh đỡ khổ. Ai nấy vui vẻ sống thích ứng với mọi hoàn cảnh mà không bám chặt vào một cái gì. Thí dụ chúng ta ngồi trên chiếc xe đang chạy, xe chạy ngang cây số 70. Chúng ta dùng ngón tay chỉ: “Đúng kia là cây số 70”. Mọi người nghe tiếng, quay lại nhìn theo tay mình thì xe đã chạy quá mấy trăm thước. Xe không dừng thì chúng ta phải nhìn theo sự không dừng mới đúng với sự thật. Biết sự vật vô thường, không luyến tiếc quá khứ mà hằng chuẩn bị vị lai. Can đảm trước sanh già bệnh chết, an bình trong khi sự nghiệp đổ vỡ, các thứ tình cảm đổi thay. Để bền lòng trên đường chí nguyện tu hành, chớ không phải cứ tùy duyên để đến nỗi mất gốc. Cho nên đạo Phật chủ trương tùy duyên mà bất biến. Cảnh đổi thay nhưng việc tu hành thì ở núi cũng tu, gặp duyên phải về đồng bằng vẫn tu, vào thành thị cũng tu. Tu là bất biến còn chỗ ở thì tùy duyên. Bao giờ cũng an vui vì tu hành vẫn tinh tấn. Nếu không thiểu dục tri túc, không hiểu lý tùy duyên. Cứ Tùy Duyên Bất Biến 139 ở chỗ này thì nhớ chỗ kia, đến chỗ kia lại mong chỗ khác thì Bồ-đề hóa ra phiền não. Nếu trường hợp nào, hoàn cảnh nào, cũng là cơ duyên giác tỉnh thì nụ cười giải thoát lúc nào cũng ở trên môi. Đoàn tụ thì vui vì ấm áp, chia ly thì thanh thú tĩnh thần. Việt Nam ta có câu: “Hưởng cho hết những ngày trời”, nghĩa là sống ngày nào không uổng phí một giây phút; không hão huyền luyến tiếc quá khứ, mơ ước vị lai mà tận dụng thời giờ hiện tại. Oán hờn buồn trách vừa mất thời giờ vừa tạo thêm nghiệp mới. Kiêu căng tự hào tăng thêm ngã ái chẳng thể tiêu nghiệp cũ. Còn giác tỉnh thì thuận hay nghịch, cảnh nào cũng là duyên để ra khỏi luân hồi.

Cố gắng giữ tâm cho Không để rỗng rang tự tại, mỗi suy tưởng lăng xăng nổi lên liền giác biết như ngài Thiện Chiêu nói: “Tâm Không, đồng Phật Tổ”. Có trí tuệ dứt sạch phiền não thì đường tu mới an vui. Đây là cái vui vì chân thật nên vĩnh cửu.

Hôm nay là buổi cuối năm, sắp từ biệt năm cũ, chúng ta hãy ôn lại những dở hay, tổng kết những lỗ lãi, để sửa soạn một chương trình bước sang năm mới. Mong rằng ai nấy vui vẻ tùy duyên để tiêu xả tất cả cố chấp nghiệp xưa. Nhưng phải bất biến trong sự nghiệp tu hành để mau trở về tánh linh quang bất diệt.

Pháp Môn Không Hai

(Đón xuân Giáp Tý - 1984)

I. Kinh A. Tất cả người tu, muốn thoát khổ, phải dùng trí tuệ Bát Nhã soi sáng, phá tan mọi chấp nê của chính mình. Có hết chấp mới hết khổ nên mở kinh, Bát Nhã dạy “Sắc tức là không”.

1- a) Trong sắc có không. Dùng kính hiển vi khuếch đại tối đa thấy trong sắc thân chúng ta, phần không nhiều hơn phần sắc, cho nên mới có không khí ra vào, máu huyết lưu thông.

b) Trong hư không có đủ thứ vi trùng, bụi nhỏ, các khí chất. Cho nên không, không hẳn là không; sắc, không hẳn là sắc. Trong cái này có cái kia, trong cái kia có cái này. Như vậy thì vẫn có không và sắc, hai cái đối đãi nhau.

2- Trí tuệ Bát Nhã thấy không có không riêng ngoài sắc, không có sắc ngoài cái không. Nghĩa là không có hai cái đối đãi nhau. Mà chỉ có cái Không của bản tánh.

Sắc chất là do duyên hợp mà có, do nhiều yếu tố, nhiều nguyên nhân hợp lại mà thành nên không có thể chất cố định. Đủ duyên hợp gọi là có, hết duyên tan gọi là không. Sắc hay Không đều là tướng của duyên, không tự tánh. Có trí tuệ rõ biết lý này thì không còn tranh cãi hơn thua, không quan niệm tốt xấu, thiện ác, phải quấy.

Pháp Môn Không Hai 143

Biết sắc không, danh tự, ngôn ngữ chỉ là những giả đặt để tiện sống trong cuộc đời thế tục chớ không hề có nghĩa cứu cánh. Tinh thần Đại thừa thấy phiền não tức Bồ-đề mà Bồ-đề không khéo hóa phiền não. Thí dụ tụng kinh là Bồ-đề. Người đánh mõ không vừa ý, bực mình, thế là Bồ-đề thành phiền não. Đang giận dữ đỏ mặt một sư huynh nhắc: “Đã tu mà sân si sao?”. Liền xấu hổ hết giận, tâm lặng lẽ thanh tịnh là Bồ-đề.

B. Pháp Hoa. Phẩm Tựa Toàn Phẩm Phật không nói một lời.

Ngài kiết già nhập định. Từ lông trắng giữa hai chân mày phóng hào quang, soi thấu trên suốt trời hữu đỉnh dưới đến địa ngục A-tỳ. Trong hào quang bày rõ nào nhân nào quả của cả bốn cõi Thánh, sáu cõi phàm. Hai chân mày ở hai bên. Hào quang tượng trưng trí tuệ. Giữa chặng mày là không kẹt hai bên. Phải trí tuệ này mới tột cùng được sanh tử luân hồi và rõ con đường thành Phật. Kinh Pháp Hoa gọi là Tri Kiến Phật. Kinh Lăng Nghiêm gọi là căn bản Bồ-đề, tức là cái Biết của sáu giác quan.

Tánh giác này tất cả hữu tình vốn đầy đủ. Sống với tánh giác là Phật. Mê tánh giác, duyên theo sáu trần phân biệt tốt xấu hay dở, thành thấy có hai bên đối đãi.

Tâm phan duyên này là căn bản luân hồi.

Phẩm thứ 12 Long Nữ nương đức Văn Thù, nhận được tri kiến Phật liền thành Phật ở cõi Vô Cấu, trước sự ngơ ngác ngạc nhiên của Quyền thừa Bồ-tát Trí Tích và Thanh-văn A-la-hán Xá Lợi Phất (vì ở hai ngôi này chưa tỏ được tri kiến Phật). Long Nữ có ba tệ: Tám Pháp Môn Không Hai 145 tuổi là còn con nít (si), thân rồng là súc sanh (sân), nữ tướng ngã ái nặng (tham). Ở dưới đáy biển là báo chướng trầm nịch nặng nề. Ngộ tri kiến Phật, sống với Phật tánh, liền rũ sạch vô minh. Như trong nhà tối cả ngàn năm, nếu có thể thắp một ngọn đèn liền tan hắc ám.

C. Duy Ma Cật. Phẩm Bất Nhị Pháp Môn Ba mươi hai Bồ-tát giải thích về pháp môn này. Đại khái sanh diệt là hai, nhận được tánh không sanh không diệt, được Vô sanh pháp nhẫn là nhập pháp môn Bất nhị. Thấy sanh không thật sanh, diệt không thật diệt là nhập lý không hai.

Cuối cùng Duy Ma Cật lên pháp tòa ngồi im lặng. Văn Thù khen nức nở: “Hay lắm!

Hay lắm! Không văn tự ngôn ngữ mới thật nhập pháp môn Bất nhị”.

II. Thiền

Tín Tâm Minh của Tổ Tăng Xán Chí đạo thật không khó, Chỉ cần đừng chọn lọc Cứ không còn yêu ghét Liền rõ ràng minh bạch.

Nếu sai biệt hào ly Đạo xa như trời đất.

Muốn chí đạo hiện tiền Chớ bận lòng thuận nghịch.

Chỉ biết rõ sáu trần huyễn dối, tơ hào chẳng phan duyên. Tin chắc chân tâm vô sanh diệt, an định nơi tự tánh.

Pháp Bảo Đàn. Phẩm Phó Chúc Lục Tổ dạy: Ai hỏi thế nào là có? Đáp: Bởi không mà có. Hỏi: Thế nào là không? Đáp: Bởi có thành không.

Pháp Môn Không Hai 147

Giải thích rằng có và không đối đãi, nương nhau để thành nhau. Phàm Thánh, thiện ác cũng vậy. Thánh nhân biết rõ sáu trần huyễn hóa, ta người hư ngụy nên an định nơi tự tánh. Phàm phu gặp nhau không ngớt nói chuyện hơn thua tốt xấu. Sách nói: “Điểm sắt hóa ngọc vàng còn dễ chớ khuyên người buông bỏ thị phi (phải quấy) thật là khó”.

Thạch Đầu Hòa-thượng Một vị Tăng hỏi: Thế nào là giải thoát?

Ngài đáp: Ai trói ngươi?

Hỏi: Thế nào là Tịnh-độ?

Đáp: Cái gì làm nhơ ngươi?

Hỏi: Thế nào là Niết-bàn? Đáp: Ai đem sanh tử đến cho ngươi?

Đây là ứng đối đúng như lời dạy của Lục Tổ, để minh bạch sanh tử đã không thật thì Niết-bàn cũng không thật, hai cái đối nhau đều không thật. Chấp thật là ngu si. Biết là giả liền hết chấp. Như bị mắng là con chó. Nếu nổi giận, tức là đã cho lời mắng là thật, là quan trọng. Chấp là nguồn gốc khổ đau. Tu là tập giác tỉnh, cởi mở vọng chấp gọi là giải thoát trói buộc.

Thiền sư Mục Châu Tăng hỏi: Thủ xả là mắc kẹt hai bên.

Nay dẹp bỏ cả hai thì lúc đó thế nào? Sư hỏi lại: Hôm qua trồng cà hôm nay trồng dưa là thế nào?

Câu chuyện dưới đây rõ nghĩa này.

Tổ Quy Sơn Sơ Sơn hỏi: “Câu có câu không như bìm leo cây. Bỗng dưng cây ngả bìm khô thì câu về chỗ nào?” (khi hết chấp hai (có và không) rồi thì thế nào?). Tổ cười ha hả Pháp Môn Không Hai 149 không nói một lời. Sơ Sơn tức mình thưa: “Con từ ngàn dặm mang khăn gói tới đây hỏi đạo, mà Hòa-thượng đùa như vậy”. Tổ gọi thị giả đem tiền hoàn lại công ông đi xa rồi dặn: “Sau sẽ có con rồng một mắt vì ông khai ngộ”. Sơ Sơn đảnh lễ ra đi.

Một thời gian lâu xa, Sơ Sơn gặp Huệ Chiếu thiền sư. Ngài chỉ có một mắt. Sơ Sơn đem câu chuyện trên ra kể và hỏi lại:

Cây ngả bìm khô rồi câu về chỗ nào? – Nụ cười của Quy Sơn càng thêm tươi! Ngay đó Sơ Sơn tỏ ngộ nói rằng: “Trong tiếng cười của Quy Sơn có con dao”. Cái cười của Quy Sơn và cái im lặng của Duy Ma Cật đồng một ý nghĩa. Nên nói: “Trong tiếng cười của Quy Sơn có con dao” hay nói “Có bình cam lồ” cũng vậy.

Đầu năm mới chúc quý vị được nụ cười thật tươi của Tổ Quy Sơn.

Tín Tâm

(Xuân Bính Dần - 1986)

Phần nhiều người tu tin Phật, tin Pháp, tin Tăng nhưng rất ít tin tâm mình. Cần phải có phương pháp làm sao để nhận hiểu và chịu tu hành trở về bổn tâm. Người tại gia nhiều vị nói: “Tôi không cần đi chùa, tôi chỉ tu tâm cũng được rồi”. Hoặc thường nói: “Tánh tôi nóng lắm, tâm tôi chung thủy lắm”. Phần nhiều chúng ta cứ tóm lại tất cả những gì thuộc lãnh vực “Biết” đều gọi là Tâm. Tâm là tinh thần, một danh từ đối đãi với vật chất; nhà chùa cũng thường nói Sắc và Tâm. Phật pháp phân biệt rành rẽ cái biết do phân biệt (minh) và cái biết bất động, Tín Tâm 151 vô phân biệt, thầm lặng, cực kỳ sáng suốt, có vô biên công dụng siêu phàm (giác). Nói một cách dễ hiểu là vọng tâm và chân tâm.

Vọng tâm là cái biết thuộc về phân biệt suy nghĩ. Niệm niệm sanh diệt, hư vọng không thật không bền.

Chân tâm không hình tướng, thường hằng không biến. Phàm phu quên hẳn chân tâm tuy hàng ngày vẫn sinh sống nhờ chân tâm.

Kinh Tứ Thập Nhị Chương: Tỳ-kheo các ông chớ tin tâm mình, khi nào chứng A-la-hán rồi mới tin được Tâm. Chứng A-la-hán là đã phá xong tưởng ấm, không còn suy nghĩ, niệm niệm biến hóa sanh diệt nữa.

Kinh Lăng Nghiêm nói: “Y nhất tinh minh sanh lục hòa hợp”. Thí dụ cái biết nơi con mắt (nhãn thức) mượn nhiều duyên hòa hợp mới có (da, thịt, xương, máu, tâm, cảnh v.v...) cái biết của cả sáu giác quan đều vậy. Tuy nhiên, trong cái công dụng chạy theo duyên cảnh đó, lại có cái thật thể bất động mà chúng ta không ngờ. Phật Tổ dạy chúng ta định thần để trở về chân tánh. Các kinh thường dùng thí dụ: “Phải như ngỗng chúa khi uống sữa, nuốt lấy sữa mà phun nước lã ra”. Cũng vậy, nơi sáu căn sinh hoạt trong sáu trần, chúng ta cần an định nơi tự tánh, đừng mê muội để cho nghiệp dụng kéo tinh thần đi biến hóa bừa bãi. Mắt nhìn sắc, tai nghe âm thanh, chúng ta gắng an định để sáng suốt, đừng bị vọng tâm nghiệp thức chi phối cũng đừng để bóng ảnh vọng trần hấp dẫn cuốn lôi.

Tín Tâm 153

Tổ Quy Sơn hỏi thiền sinh Vân Nham: Nghe nói ông biết làm sư tử múa phải không?

– Dạ phải.

– Múa được mấy xuất?

– Dạ sáu xuất!

Sau này Vân Nham về hỏi lại Bổn sư là Dược Sơn: Hòa-thượng biết làm sư tử múa không?

– Biết.

– Mấy xuất?

– Một.

Vân Nham kết luận một tức là sáu, sáu tức là một. Ông Thầy múa một xuất là nhất Tinh Minh, đệ tử múa sáu xuất là lục hòa hợp. Từ một chân thật Tinh Minh theo duyên phát ra sáu cửa. Sư tử là chúa núi rừng, rống lên một tiếng muông thú đều sợ hãi không dám chống cự. Chân thật ví như sư tử. Vọng tưởng ví như muông thú. Tổ Ba La Đề nói về Phật tánh: Nơi thai gọi là thân, ở đời gọi là người, nơi mắt tai mũi lưỡi thân gọi là thấy nghe ngửi nếm xúc, nơi tay nắm bắt, nơi chân chạy nhảy. Biến hiện thì khắp hằng hà sa thế giới, thâu lại thì chỉ trong hạt bụi. Rõ ràng Tổ dạy sáu căn đều mang tính chất Phật. Kinh Pháp Hoa gọi là tri kiến Phật. Thiền sư Đại An dạy chúng: “Các ngươi ai cũng có một hòn ngọc quý; từ con mắt phóng quang, soi thấy núi sông cây cỏ vạn hình vạn sắc; từ tai phóng quang, nhận lãnh phân biệt tất cả âm thanh thiện ác.

Sáu cửa ngày đêm phóng quang tam muội.

Các ngươi không biết cứ nhận các bóng ảnh trong thân bốn đại làm Tâm...”.

Tín Tâm 155

Hòn ngọc quý này kinh Lăng Nghiêm gọi là nhất Tinh Minh. Bóng ảnh trong thân bốn đại là vọng tưởng suy nghĩ, tính toán tới lui những danh cùng tướng. Có danh có tướng là có bóng gieo rắc vào tâm. Mình duyên theo những bóng ảnh đó mà khởi tâm suy nghĩ. Như vậy là cả ngày duyên theo bóng nên gọi là tâm vọng tưởng cũng gọi là tâm phan duyên. Tâm này dẫn chúng ta đi sanh tử luân hồi như mộng như huyễn. Trái lại, nếu chúng ta an định sống với chân tâm thật tánh thì thoát quỷ vô thường sanh sanh diệt diệt.

Đây là then chốt của sự tu Đại thừa.

Ngài Huệ Khả đã nhận được pháp tu nơi Tổ Bồ Đề Đạt Ma qua câu chuyện an tâm. Một thời gian sau, một hôm, Ngài bạch với Tổ: “Từ đây về sau con dứt hết các duyên”. – Chớ rơi vào đoạn diệt.

– Thưa không. – Con làm thế nào?

– Con rõ ràng thường biết, nói không thể đến! (Rõ ràng thường biết, chữ Hán gọi là Linh Tri, không dùng lời nói mà diễn tả được). – Tổ bảo: “Đây là chỗ truyền của chư Phật chớ có hoài nghi”.

Như thế gọi là ngài Huệ Khả đã giác ngộ, đã minh tâm kiến tánh. Tâm hằng biết này chúng ta chẳng ai không có, nhưng vì mải mê theo tâm phan duyên, không an định tinh thần lại được nên tâm chẳng minh, tánh chẳng thấy. Nay chúng ta phải tin cho sâu, nhận cho kỹ tâm mình.

Ngài Thần Tán đắc pháp nơi Tổ Bách Trượng rồi trở về với Thầy Bổn sư. Thầy chuyên tu theo giáo lý, gõ mõ tụng kinh Tín Tâm 157 hoài. Một hôm Thầy tắm, ngài kỳ lưng. Ngài vỗ lưng Thầy nói: “Điện Phật đẹp mà Phật không Thánh (không sáng)”. Ông Thầy ngó lại. Ngài tiếp: “Tuy Phật không Thánh mà vẫn hay phóng quang”.

Lại một hôm, Thầy ngồi bên cửa sổ xem kinh. Có một con ong chui đầu vào tấm giấy dán cửa cầu lối ra. Ngài nói: “Hư không rộng rãi thênh thang như thế kia mà chẳng chịu ra. Vùi đầu vào giấy cũ biết năm nào ra được?”. Rồi ngài đọc kệ:

“Cửa không chẳng chịu ra.

Quá ngu chui cửa sổ. Giấy cũ trăm năm vùi, Ngày nào thoát đầu ra”.

Thầy hiểu đệ tử đi học bao nhiêu năm đã được một cái gì. Hôm sau, chúng hội họp, Thầy mời Ngài lên tòa giảng. Ngài đọc kệ của Tổ Bách Trượng:

Linh Quang độc chiếu, Thể hiện chân thường.

Tánh tâm không nhiễm.

Chỉ cần lìa (vọng) duyên.

Siêu vượt căn trần, Không cùng văn tự (chữ nghĩa câu văn). Vốn tự viên thành, Tức như như Phật. Nghe xong, ông Thầy liền ngộ.

Trong Tín Tâm Minh, Tổ Tăng Xán dạy: Nếu mắt không ngủ, Bao mộng tự trừ;

Tâm không biến đổi, Vạn pháp nhất như.

Tâm không biến khác tức không khởi niệm. Người không biết tưởng nhất như là một bề không tất cả, nên cần quán không Tín Tâm 159 để tiến tới nhất như. Đây Ngài dạy chỉ cần đừng dấy niệm, vạn pháp liền nhất như. Đồng nghĩa với câu trên: “Đãn lìa vọng duyên tức như như Phật”. Tổ Tăng Xán giảng tiếp:

Viên đồng thái hư, Không thiếu không dư,

Chỉ vì thủ xả Cho nên chẳng như.

Đã phân biệt tốt xấu, tâm liền chuyển thành yêu ghét thủ xả. Dấy niệm là có chấp hai. Lặng niệm thì có biết mà không có hai, tức là như như Phật. Đường lối tu hành thật rõ ràng. Để kết thúc bài Tín Tâm Minh, Tổ Tăng Xán nói:

“Tín tâm bất nhị, bất nhị tín tâm”. Tin tâm là không hai, không hai tức là tin tâm. Nếu còn thấy hai là chưa tin Tâm. Tin là tin nhận chân tâm. Chân tâm vô niệm. Còn dấy niệm là còn thấy hai. Tin được Tâm mình, nhận được ông Phật mình thì sớm muộn gì cũng thành Phật nên nói kiến tánh thành Phật (ông Phật sẵn của mình). Nếu còn để vọng tưởng dẫn dắt thì dù nói cao xa giáo lý những gì cũng không đạt được bổn tánh để thành Phật.

Chứng Đạo Ca của ngài Huyền Giác

(Tổ Vĩnh Gia): Thể như hư không, không bờ mé Không lìa tại chỗ, thường trạm nhiên.

Tìm tức biết anh không thể thấy.

Tìm là dấy niệm. Vọng tưởng như cái phên che sự thật hiện tại. Nghĩ tới cái cây, vọng tưởng chỉ duyên theo cái cây. Nghĩ tới một người, vọng tưởng chỉ duyên theo một người. Giới hạn của nó nhỏ, thời gian sanh diệt trong nháy mắt.

Tín Tâm 161

Chúng ta bỏ tâm chân thật thường trụ ở khắp mười phương để nhận cái hư dối làm mình. Nhiều người nghi ngờ: “Phật bỏ mình không cứu”. Nhưng hãy xét lại xem mình bỏ Phật hay Phật bỏ mình. Điều Phật thiết tha chỉ dạy, chúng ta không màng. Chúng ta không cố gắng thực hiện. Chúng ta bỏ qua bởi vì còn mải mê cuồng loạn, nhận bốn đại làm thân, nhận vọng tưởng duyên theo bóng dáng sáu trần làm tâm. Con ông Trưởng giả kho báu đầy nhà mặc tình hưởng nhưng không chịu nhận, cam đi hốt phân để sống qua ngày. Ấy là còn khá, lại còn lắm kẻ thích làm ma quỷ trâu chó. Kìa hãy xem ông bà kia ngồi trước mâm cao cỗ đầy. Trông thật sang thật ngon. Nhưng quá no sinh bội thực. Hoặc thức ăn khó tiêu khiến đau dạ dày đau ruột. Khi ấy mới biết vui là gốc khổ.

Ngày hôm sau cao lương mỹ vị hóa ra phân thối. Vậy mà hài lòng quý trọng thứ hạnh phúc đó.

Như thế chủ yếu tu hành đạo Phật là tin nhận nơi mình cái chân thật.

Bàng Long Uẩn cư sĩ kệ rằng: Hãy tự vô tâm nơi vạn vật, Sợ gì vạn vật quấy nhiễu ta.

Trâu sắt đâu sợ sư tử hống, Khác gì người gỗ thấy chim vẽ.

Người gỗ bản thể tự vô tình Chim vẽ gặp người cũng chẳng kinh Tâm cảnh như như, cứ như vậy.

Lo gì Bồ-đề đạo chẳng thành. Được khen nhớ hoài, bị chê giận mãi nên khó tu. Như thế gọi là hữu tâm với vạn vật. Hữu tâm tức là hữu tình. Thấy là bị cột, nghe là vướng mắc, không tự giác lỗi cấu nhiễm của mình nên mới đổ thừa tại Tín Tâm 163 người tại cảnh. Trâu sắt, người gỗ, chim vẽ, ba hình ảnh của không sợ. Không sợ vì sao? Vì vô tâm vô tình. Khuyên chúng ta tập bình tĩnh thản nhiên trước mọi thuận nghịch để sớm mãn nguyện Bồ-đề.