Quảng Lục Của Thiền Sư Hoằng Trí

Đường Đài Sơn đi chỗ nào?

Bà già đáp rằng: Đi đường thẳng, tăng vừa đi thì bà già rằng vị Sư này lại đi như thế vậy. Tăng trình lên Triệu Châu. Châu nói rằng: Cần cho khám phá qua, Châu cũng hỏi như trước. Ngày kế, thượng đường nói rằng: Ta khám phá bà già rồi.

Tụng rằng:

Tuổi già được thông thạo không truyền bậy, Triệu Châu cổ Phật nối Nam Tuyền, Rùa khô mất mạng vì hình vẽ, Ngựa hay đuổi gió lụy triền khiên, Khám phá thiền lão bà rồi, Nói với người trước không đáng tiền.

Nêu, Đại sư Vân Môn nói rằng: Ánh sáng không xuyên qua có hai loại bệnh, tất cả nơi không biết trước mặt có vật là hoàn toàn thấu được tất cả pháp không, nơi ẩn hiện dường như có vật này giống nhau, cũng ánh sáng không xuyên qua. Lại pháp thân cũng có hai loại bệnh, được pháp thân, là pháp chấp không quên đã thấy vẫn còn, rơi vào ở bên pháp thân, là thẳng một mạch, dù thấu qua cũng không được, cẩn thận kiểm điểm tương lai, có hơi thở gì cũng là bệnh.

Tụng rằng:

Sum-la vạn tượng có lẽ cao ngất, Xuyên qua không trở ngại đôi mắt, Quét môn đình kia ai có sức, Giấu kín trong tâm trí người tự thành tình, Thuyền ngang qua cánh đồng, Bao hàm thu xanh biếc, Chèo vào hoa lau soi sáng tuyết, Chuỗi gấm lão đánh cá ôm về chợ, Một chiếc lá bay nhẹ đi trên ngọn sóng.

Nêu, Địa Tạng hỏi Tu Sơn chủ rằng: Ông từ đâu đến? Tu đáp: Con từ phương Nam đến.

Tạng hỏi: Phương Nam gần đây Phật pháp như thế nào? Tu đáp: Là nơi bàn bạc rộng lớn.

Tạng hỏi: Thế nào ta làm ruộng trong đây được cơm ăn? Tu đáp: Tranh sao được ba cõi.

Tạng hỏi: Ông gọi cái gì là ba cõi?

Tụng rằng:

Lối nói quanh co chỉ gượng làm, Lưu truyền tai miệng thì rời rạc, Làm ruộng được cơm là việc trong nhà, Không phải đủ lãnh hội người không biết, Lãnh hội đủ biết rõ không chỗ cầu, Tử Phòng trọn không quý phong hầu, Quên cơ hội trở về cùng chim cá, Rửa chân sóng biếc mặt nước mùa Thu.

Nêu, Lâm Tế sắp tịch diệt, dặn dò Tam Thánh rằng: Ta sau khi tịch diệt các ông không được diệt mất chánh pháp nhãn tạng của ta. Thánh thưa: Làm sao dám diệt mất chánh pháp nhãn tạng của

Hòa thượng.

Tế nói: Bỗng có người hỏi ông thì làm sao trả lời?

Thánh liền hét.

Tế hỏi: Ai biết chánh pháp nhãn tạng của ta ngay cạnh lừa mù này diệt mất.

Tụng rằng:

Tin tưởng nửa đêm truyền y cho Lô Năng, Quấy rối Hoàng Mai bảy trăm tăng, Lâm Tế một cành chánh pháp nhãn, Lừa mù diệt mất bị người ghét, Suy nghĩ giống nhau, Tổ Tổ truyền đăng, Biển bằng phẳng biến hóa cá côn chim bằng, Chỉ có danh ngôn này khó gần bắt chước, Phần lớn phương tiện mở ra cuồn cuộn. Nêu, Khuếch Thị giả hỏi Đức Sơn, từ trên các Thánh, hướng chỗ nào để đi? SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 263 Sơn hỏi: Là gì? Là gì?

Khuếch đáp: Sắc lệnh chỉ định rồng ngựa bay, rùa què lú đầu ra, Sơn liền dừng. Những ngày tới Sơn tắm rửa ra. Khuếch uống trà với Sơn, Sơn vỗ vào lưng Khuếch một cái. Khuếch nói: Lão hán này mới bắt đầu liếc xuống đất, Sơn lại dừng.

Tụng rằng:

Gặp mặt đến khi làm thì biết, Có thể trong lửa đá ánh điện chậm, Luân cơ mưu chủ có ý sâu, Lừa dối nhà quân sự địch không nghĩ xa, Phát ra nhất định trúng lại lừa bịp ai, Sau não thấy má người khó xúc phạm, Dưới mày đụng đến mắt, Hắn được liền thích hợp.

Nêu, Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn rằng: Ông từ đâu đến?

Ngưỡng Sơn đáp: Từ trong ruộng đến.

Sơn hỏi: Trong ruộng có bao nhiêu người?

Ngưỡng cắm cây cuốc xuống, khoanh tay mà đứng.

Sơn nói: Nam Sơn phần lớn có người cắt cỏ tranh.

Ngưỡng giơ cuốc lên liền đi.

Tụng rằng: Già rồi cảm thấy đa tình nhớ con cháu,

Mà nay hổ thẹn khởi gia môn, Phải cần nhớ lấy Nam Sơn nói, Ghi lòng tạc dạ cùng báo ân.

Nêu, Ma Cốc cầm tích trượng đến Chương Kính, đi nhiễu thiền sàn ba vòng vẫy tích trượng một cái rồi đứng thẳng.

Kính nói rằng: Phải phải.

Cốc lại đến Nam Tuyền nhiễu giường thiền ba vòng vẫy tích trượng một cái rồi đứng thẳng.

Tuyền nói rằng: Không phải, không phải.

Cốc hỏi: Chương Kính nói phải vì sao Hòa thượng nói không phải?

Tuyền nói rằng: Chương Kính thì phải, ông thì không phải. Đây là sức gió đã chuyển cuối cùng trở thành bại hoại.

Tụng rằng:

Phải và không phải, cuộn nút thắt dễ coi, Dường như kìm nén, dường như bốc lên, BỘ CHƯ TÔNG 15

Khó huynh khó đệ, buông ra, kia đã đến thời, Đoạt lấy, ta có chỉ ý gì?

Gậy vàng vừa vẫy cây nêu Thái cô, Ba lần nhiễu giường dây nhàn du hý, Quấy rối tòng lâm sinh phải trái, Tưởng tượng trước đầu lâu thấy quỷ. Nêu, Pháp Nhãn hỏi Tu Sơn chủ rằng: Một li một tí có khác, trời đất cách xa, ông làm sao biết?

Tu đáp: Sai một li, trời đất cách xa.

Nhãn hỏi: Như thế lại thế nào được?

Tu đáp: Con chỉ có như vậy, Hòa thượng lại như thế nào?

Nhãn đáp: Sai một li trời đất cách xa.

Tu liền lễ bái.

Tụng rằng:

Cái cân nhỏ bé ngồi vào liền nghiêng đổ, Vạn đời cân nhắc soi sáng bất công, Phân lượng cái nhỏ nhặt thấy được ngọn nguồn, Tóm lại trộm lấy bàn tay tinh ta đã định.

Nêu, tăng hỏi Triệu Châu rằng: Chó lại có Phật tánh chăng?

Châu đáp: Có.

Tăng hỏi: Đã có vì sao lại đâm vào túi da này?

Châu đáp: Vì nói biết mà cố phạm.

Lại có vị tăng hỏi: Chó có Phật tánh không?

Châu đáp: Không. Tăng hỏi: Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, vì sao chó lại không có?

Châu đáp: Vì nó có nghiệp thức tồn tại.

Tụng rằng:

Chó có Phật tánh, chó không có Phật tánh, Lưỡi câu ngay chủ yếu tìm cá bỏ mạng, Khách theo không khí tìm mùi hương mây nước, Ồn ào hỗn tạp làm phân sơ,

Mênh mông mở rộng lớn ra, Chớ trách nhà ta không cẩn thận lúc đầu, Chỉ một chút vết nhỏ lại bỏ khuyên ngọc, Vua Tần không biết Lạn Tương Như.

Nêu, tăng hỏi Vân Môn rằng: Không khởi một niệm, lại có lỗi không? SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 265 Môn đáp: Núi Tu-di.

Tụng rằng:

Không khởi một niệm, núi Tu-di, Mặt trời đẹp, thí pháp y không bỏn sẻn, Muốn đi ngàn tầm không được trèo, Biển xanh bao la mây trắng an nhàn, Chớ đem lông tóc để vào trong đó, Mượn âm vận của gà khó lừa dối ta, Chưa chịu mơ hồ tha qua cửa. Nêu, Địa Tạng hỏi Phán Nhãn: Thượng tọa đi đâu?

Nhãn đáp: Hành Cước quanh co. Tạng hỏi: Việc hành cước là thế nào?

Nhãn đáp: Không biết.

Tạng nói: Không biết rất thân thiết.

Nhãn hoát nhiên đại ngộ.

Tụng rằng:

Nhưng nay tham cứu đủ giống như đương thời, Tháo hết rèm nhỏ đến không hay biết, Tùy ngắn tùy dài không cắt may, Tùy cao tùy thấp tự công bằng, Nhà cửa giàu có tạm thời dùng tiết kiệm, Mức độ sống nhàn nhã tin dời bước, Việc hành cước ba mươi năm trước, Rõ ràng cô phụ một cặp lông mày.

Nêu, Vân Nham quét đất, Đạo Ngô nói rằng: Sanh rất nhỏ.

Nham nói: Phải biết có người không nhỏ. Ngô nói: Như thế thì có tháng thứ hai. Nham đưa cái chổi quét lên hỏi rằng: Đây là tháng thứ mấy?

Ngô liền thôi.

Huyền Sa nói rằng: Chính là tháng thứ hai.

Vân Môn nói: Đầy tớ trai gặp đầy tớ gái niềm nở.

Tụng rằng:

Mượn đến tạm thời ông hiểu rõ môn đầu, Được dùng tùy nghi thì liền dừng, Xương voi trước hang núi làm tay cho rắn, Chỗ làm thuở nhỏ tới già mới biết thẹn.

Nêu, Nham Đầu đến chỗ Đức Sơn, vừa bước vào cửa liền hỏi rằng: Là phàm hay là Thánh? BỘ CHƯ TÔNG 15 Sơn liền hét. Nham Đầu lễ bái.

Động Sơn nghe nêu rằng: Nếu không phải là ông già thì rất khó gánh vác.

Đầu nói rằng: Lão hán Động Sơn không biết tốt xấu, ta đương thời một tay nâng lên, một tay khai phá.

Tụng rằng:

Trắc trở đến thời cơ thâu tóm quyền bính, việc có oai nhất định làm, nước có lệnh không trái phạm, khách còn tôn kính mà chủ kiêu ngạo, vua kî can gián mà bề tôi nịnh hót.

Ý Nham Đầu hỏi Đức Sơn một tay nâng lên một tay khai phá thấy tâm hạnh.

Nêu, Lỗ Tổ hễ thấy tăng đến liền quay mặt vào vách.

Nam Tuyền biết được nói rằng: Ta bình thường nói với ông ta, gánh vác kiếp không trước. Lúc Phật chưa ra đời biết lấy không được một cái hay nửa cái, ông ta đi vào năm con lừa như thế.

Tụng rằng:

Trong nhạt nhẽo có mùi vị, khéo vượt lên trên tình cảm, liên tục còn giống như trước, ngớ ngẩn như ngu ngốc, đạo quý, ngọc chạm văn để mất đi mộc mạc, hạt châu ở đầm sâu mà tự tốt đẹp, không khí rất trong lành vắng lặng mờ nhạt, mùa Thu nóng, một áng mây nhàn từ xa phân trời nước.

Nêu, ngài Vân Phong dạy chúng rằng: Nam Sơn có một con rắn mũi rùa, các ông, các vị, cần thiết phải thích coi.

Trường Khánh nói rằng: Hôm nay trong giảng đường phần lớn có người tán thân mất mạng. Tăng nêu lên Huyền Sa, Sa nói rằng: Phải là Lăng huynh mới được, nhưng tuy như vậy ta thì không như thế.

Tăng hỏi: Hòa thượng làm thế nào?

Sa đáp: Dùng Nam Sơn làm sao, Vân Môn lấy cây gậy ném đến trước mặt Phong ra tư thế sợ hãi.

Tụng rằng:

Huyền Sa quá cứng rắn, Trường Khánh thiếu dũng cảm, Nam Sơn mũi rùa chết không dùng, Trong gió mây sẽ mọc sừng trên đầu, Quả thật thấy ánh sáng đẹp, Bắt tay làm, bắt tay làm, Trong ánh điện bắn lên thấy biến đổi, Ở ta cũng có thể tiêu trừ có thể kêu gọi, SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 2 Ở người khác cũng có thể bắt có thể buông, Việc ấy như ngày nay trao phó cho ai?

Miệng lạnh người bị thương không biết đau.

Nêu, Diêm Quan một hôm gọi Thị giả, đem đến cho ta chiếc quạt tê giác.

Thị giả thưa: Quạt bị rách rồi.

Quan nói: Quạt đã rách, thì mang đến cho ta tê giác.

Thị giả không trả lời. Tư Phước vẽ một tướng tròn trong đó viết một chữ Ngưu.

Tụng rằng:

Quạt rách đòi tê giác, Chữ trong vòng tròn có nguyên do, Ai biết quế ngàn năm có hồn phách, Khéo làm sáng trưng một chút Thu.

Nêu, Ngưỡng Sơn chỉ Tuyết Sư Tử nói rằng: Còn có ai hơn được màu này chăng?

Vân Môn nói rằng: Đương thời bèn xô đổ.

Tuyết Đậu nói rằng: Chỉ biết xô đổ mà không biết đỡ dậy.

Tụng rằng:

Một ngã một đứng dậy, Tuyết Đình Sư Tử, Dè dặt ở nơi phạm mà mang lòng nhân, Mạnh mẽ ở việc làm mà thấy nghĩa, Ánh sáng trong chói mắt như quên nhà, Rõ ràng quay gót lại rơi vào địa vị, Nhà nạp tăng biết rõ vô ký, Cùng chết cùng sống, đây sao kia sao? Ấm áp dấu hiệu mai nở, Xuân đến cành lạnh, Mát mẻ bão lớn lá rụng, mùa Thu nước trong lênh láng.

Nêu, Pháp Nhãn lấy tay chỉ bức rèm. Lúc ấy có hai vị tăng cùng đi cuốn bức rèm. Nhãn nói rằng: Một được một mất.

Tụng rằng:

Tùng thẳng, gai cong, hạc dài vịt trời ngắn, người đời nghĩa lớn lao, đều quên trị loạn, cầu an, kỳ lân giấu vảy ở ao sâu; buông thả, cũng là chim bay lượng thoát khỏi vướng bận, không có Tổ sư nào Tây lai, bên trong có lẽ được mất nửa tướng, có bồng theo luồng gió mà chuyển trên không, thuyền cắt dòng nước mà đến bờ, trong đây nạp tăng linh lợi, xem lấy phương tiện mát mẻ.

Nêu, tăng hỏi Hộ Quốc rằng: Khi hạc đứng trên cây tùng khô như BỘ CHƯ TÔNG 15 thế nào?

Quốc đáp: Một trận dưới đất.

Tăng hỏi: Khi nước rõ đông lại như thế nào?

Quốc đáp: Sau khi mặt trời mọc, một trận? Khi Hội Xương sa thải, Hộ pháp thiện thần, hướng chỗ nào để đi?

Quốc đáp: Hai bên tam môn, một trận này.

Tụng rằng:

Chí lớn lộ rõ tóc mai chưa phải Thu, Nam nhi không hận không phong hầu, Suy tư trong sạch truyền khách nhà, Rửa tai đầu suối trâu không uống.

Nêu, Phong Huyệt ở nha môn Dĩnh châu.

Thượng đường nói rằng: Tâm ấn của Tổ sư giống như máy trâu sắt, đi thì ấn đứng đứng thì ấn phá, chỉ như không đi không đứng, ấn cũng đúng, không ấn cũng đúng. Lúc ấy có một trưởng lão Lô Pha bước ra hỏi rằng: Con có máy trâu sắt, thỉnh thầy đừng dựng ấn.

Huyệt nói: quen câu cá kình cá nghệ nơi nước trong há thấm, lại than ếch nhái nhảy trên bùn cát.

Pha đứng suy nghĩ mãi.

Huyệt hét một tiếng và hỏi rằng: Trưởng lão sao không nói tiếp?

Pha dự tính.

Huyệt bèn lấy phất trần đánh một cái hỏi rằng: Còn nhớ câu thoại đầu chăng? Thử nêu lên xem?

Pha định mở miệng, Huyệt lại đánh một cái nữa.

Mục chủ nói: Pháp của Phật và pháp của vua giống nhau.

Huyệt hỏi: Ông thấy gì đây? Mục đáp: Ngay đoạn không đoạn, trở lại gây ra rối loạn cho mình.

Huyệt liền xuống tòa.

Tụng rằng:

Máy trâu sắt ấn dừng ấn phá, đi thấu qua đỉnh Tỳ-lô, lại đến ngồi trên đầu lưỡi của hóa Phật.

Phong Huyệt nên cân nhắc, Lô Pha bị đọa, đầu gậy hét ra, ánh điện lửa đá, sáng suốt rõ ràng, như hạt châu trên mâm, chớp mắt nhướng mày lại trôi qua.

Nêu, tăng hỏi Đại Tùy rằng: Hỏa kiếp sáng rực, cõi đại thiên đều tan hoại chưa, biết đây hoại hay không hoại?

Tùy đáp rằng: Hoại. SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 2 Tăng hỏi: Như thế thì đi theo người khác chăng?

Tùy đáp: Đi theo người khác.

Tăng hỏi Long Tế rằng: Kiếp hỏa hừng hực cõi đại thiên đều hoại, chưa biết đây hoại hay không hoại?

Tế đáp: Không hoại.

Tăng hỏi: Vì sao lại không hoại?

Tế đáp: Vì đồng cõi Đại thiên.

Tụng rằng:

Hoại không hoại theo người khác, đi cũng là cõi Đại thiên, trong câu rõ ràng không có máy móc khóa, đầu chân phần nhiều bị vướng dây chằng chịt, biết chăng? Việc rõ ràng đinh ninh đến chết, tâm biết đưa ra chớ bàn bạc, còn ta sẽ được tướng mua bán.

Nêu, Vân Môn hỏi rằng: Cổ Phật và lộ trụ giao hảo với nhau là cơ thứ mấy?

Chúng im lặng.

Tự nói thay rằng: Núi phía Nam có mây bay, núi phía Bắc mưa rơi.

Tụng rằng:

Một luồng ánh sáng thần, Ban đầu không che giấu, Vượt qua liền thấy duyên, Đúng mà không đúng, Ra khỏi tình cảm tính toán. Thường mà không thường, Hoa trong hang núi nhiều chừ lỗ tổ ong thành mật.

Hoa rừng nở thêm tươi tốt chừ xạ tê làm hương thơm,

Tùy loại ba thước một trượng sáu, Chỗ chạm đến rõ ràng lộ hiên ngang.

Nêu, Ngưỡng Sơn hỏi tăng: Ông là người xứ nào? Tăng đáp: Người U châu. Sơn hỏi: Ông lại suy nghĩ trong đó chăng?

Tăng đáp: Thường suy nghĩ. Sơn hỏi: Năng nghĩ là tâm, sở nghĩ là cảnh, vật trong đó như sơn hà đại địa, lầu đài điện các, người vật v.v… trái tâm suy nghĩ mà suy nghĩ, còn có rất nhiều cách chăng?

Tăng đáp: Con đến đây đều không thấy có.

Sơn nói: Tín vị thì đúng, nhân vị chưa đúng.

Tăng hỏi: Hòa thượng chưa có chỉ thị khác chăng?

Sơn đáp: Có, không có thì không đúng, theo chỗ thấy của ông, chỉ được một màu đen, được ngồi mặc áo, tự xem phía sau.

Tụng rằng:

Không ngoài mà chứa đựng, không ngại mà hòa hợp, bức tường cửa cao lớn khóa kín lớp lớp, rượu thường ngọt nên khách nằm, cơm tuy no nhưng nghề sụp lở, chọc thủng hư không chừ, gió nương cánh kỳ diệu, đạp lật biển xanh chừ, sấm đưa rồng dạo chơi.

Nêu, Tam Thánh hỏi Tuyết Phong rằng: Cá vàng lọt lưới, chưa biết lấy gì làm thức ăn?

Phong đáp: Đợi ông thoát ra khỏi lưới thì nói cho ông nghe.

Thánh nói: Một ngàn năm trăm người thiện tri thức, thoại đầu cũng không biết. Phong nói: Việc trụ trì của lão tăng phiền phức.

Tụng rằng:

Làn sóng vừa lên mây sấm đưa nhau, Nhảy lên rõ ràng xem đại dụng, Đốt đuôi rõ ràng qua cửa vũ, Vảy tươi tốt chưa chịu ngâm vào vại dưa muối, Lão thành người không sợ chúng đông, Quen gần kẻ địch ban đầu không sợ, Duyên cớ qua loa như năm lượng nhẹ, Chồng chất cánh nào nặng ngàn cân, Danh cao bốn biển còn ai bằng, Đứng thẳng tám ngọn gió thổi không động.

Nêu, Phong Huyệt nói rằng: Nếu lập một trần nước nhà hưng thịnh, không lập một trần nước nhà diệt vong. Tuyết Đậu đưa gậy lên hỏi rằng: Còn có nạp tăng cùng sống cùng chết chăng?

Tụng rằng:

Nước sông vị trắng xóa nổi lên câu cá, sao giống Thủ Dương kiểm người đói, chỉ trong một trần phân bất thường, danh cao, công lao và sự nghiệp cả hai đều khó lẫn lộn.

Nêu, Lạc Phố đến tham học Hiệp Sơn, không lễ bái mà đứng ngay trước mặt.

Sơn nói: Gà đậu trong tổ phượng, chẳng phải cùng loại của nó.

Phố nói: Từ xa hướng về gió, xin Sư một lần tiếp nhận.

Sơn nói: Trước mắt không có xà-lê, trong đây không có lão tăng.

Phố liền hét.

Sơn nói: Dừng dừng, hãy chớ qua loa vội vàng, mây trăng thì SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 271 giống, núi khe đều khác, cắt đứt chót lưỡi của người trong thiên hạ thì không thể không, làm sao dạy người không có lưỡi biết nói? Phố không nói.

Sơn liền đánh.

Phố từ đây thừa nhận.

Tụng rằng:

Lắc đầu lắc đuôi không có vảy nhọn, Triệt để không dựa vào sự giải thích để quay người, Cắt đứt chót lưỡi dù có phương pháp, Kéo trở lại lỗ mũi thần thông vi diệu, Ban đêm ngoài rèm chừ, Gió trăng như ban ngày, Cây khô trước núi chừ, Mùa Xuân hoa cỏ sinh sôi nảy nở, Người không lưỡi, người không lưỡi, Chánh khiến đều nêu một cầu gần gũi, Một mình bước trong vòng biết rõ rồi, Mặc theo thiên hạ vui vẻ hân hoan.

Nêu, Mã Đại sư bất an, Viện chủ hỏi: Hòa thượng gần đây tôn vị như thế nào?

Đại sư đáp: Mặt trời Phật, mặt trăng Phật.

Tụng rằng:

Mặt trời, mặt trăng, sao chảy điện cuốn

Gương đối hình tượng mà vô tư, Hạt châu trên mâm mà tự xoay chuyển, Ông không thấy vàng luyện trăm lần trước kềm búa,

Dưới thước dao một máy lụa.

Nêu, Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn rằng: Chợt có người hỏi tất cả chúng sanh chỉ có nghiệp thức mênh mang không có gốc có thể nương tựa, ông làm sao xét nghiệm?

Ngưỡng đáp: Nếu có tăng đến thì gọi lại nói rằng: Mỗ giáp, tăng quay lại bèn nói rằng là gì? Đợi y nghĩ ngơi, nói rằng không chỉ nghiệp thức mênh mang cũng chính là không có nguồn gốc có thể nương tựa.

Sơn nói: Lành thay! Lành thay!

Tụng rằng:

Vừa gọi quay đầu biết ta chăng?

Rương trăng hi-la lại thành móc câu Con ngàn vàng vừa lưu lạc, Đường cùng mờ mịt có chút buồn.

Nêu, Lâm Tế dạy chúng rằng: Có một vô vị chân nhân thường ra vào trước cửa của các ông, người sơ tâm chưa chứng cứ hay xem thử. Lúc bấy giờ, có vị tăng hỏi: Thế nào là vô vị chân nhân? Tế bước xuống giường thiền nắm lấy, vị tăng ấy nghĩ ngơi. Tế nói rằng: Vô vị chân nhân là que phân khô. Tụng rằng:

Mê ngộ trái nhau, khéo truyền mà giản dị, Mùa Xuân trăm hoa đua nở chừ, Một lần thổi, sức quay vòng chín trâu vừa kéo, Đáng tiếc cát bùn cạy không ra, Rõ ràng tắc đoạn mắt cam tuyền, Bỗng nhiên chọc thủng chảy khắp nơi.

Sư lại nói rằng: Nguy hiểm.

Nêu, tăng hỏi Triệu Châu rằng: Con mới vào tòng lâm, xin thầy chỉ dạy?

Châu hỏi: Ăn cháo xong chưa?

Tăng đáp: Ăn cháo rồi.

Châu nói: Rửa bát đi.

Tụng rằng:

Ăn cháo xong dạy rửa bát, Hoát nhiên tâm địa tự hợp nhau, Ngày nay khách tòng lâm tham đủ, Hãy nói trong có ngộ không? Nêu, Vân Môn hỏi Càn Phong rằng: Xin Sư trả lời.

Phong đáp: Đến lão tăng chưa?

Môn nói: Như thế thì con đến muộn vậy. Phong hỏi: Như thế nào, như thế nào?

Môn đáp: Sẽ nói vượn trắng lại có vượn đen.

Tụng rằng:

Đuôi dây cung bọc nhau, lưới châu đối nhau, Bắn ra trăm phát đều trúng mà không uổng từng mũi tên,

Nhiếp chúng rộng lớn mà ánh sáng vô ngại, Được câu nói tổng trì, trụ Tam-muội du hý, Kỳ diệu trong đó cũng uyển chuyển thiên viên, Nhất định như thế cũng tung hoành tự tại.

Nêu, Lạc Phố lúc lâm chung bảo chúng rằng: Nay có một việc hỏi các vị, cái này nếu đúng thì trên đầu đặt thêm một cái đầu, nếu nói SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 273 không đúng thì chặt đầu tìm sống. Lúc bấy giờ, Thủ tòa nói rằng: Núi xanh thường nhấc chân, dưới ánh mặt trời không khêu bấc đèn lên. Phố hỏi là thời tiết nào nói lời này?

Có Thượng tọa Ngạn Tùng, bước ra nói rằng: Đi hai con đường này xin thầy không hỏi.

Phố nói: Chưa đến lại nói.

Tùng thưa: Con nói không hết.

Phố nói: Ta không cần ông nói hết hay nói không hết.

Tùng thưa: Con không có Thị giả chỉ đối với Hòa thượng, Phố liền thôi. Đến tối gọi Thượng tọa Tùng đến hỏi rằng: Hôm nay ông chỉ đối đáp rất có nguyên do, hợp thể được đạo tiên sư, trước mắt không pháp, ý ngay trước mắt, người khác không phải là pháp trước mắt, chẳng phải là chỗ đến của tai mắt, hãy nói câu nào là khách, câu nào là chủ? Nếu chọn ra được dặn dò túi bát. Tùng thưa: Không biết.

Phố nói: Ông biết mà?

Tùng thưa: Con thật không biết.

Phố hét một tiếng nói rằng: Khổ thay, khổ thay!

Tăng hỏi: Tôn ý của Hòa thượng như thế nào? Phố nói: Thuyền từ không chèo trên bóng nước trong, kiếm hiệp phí công thả ngỗng gỗ. Tụng rằng:

Mồi mây câu trăng câu bến trong, Tuổi già lòng cô độc chưa được vảy cá, Sau một khúc ly tao lại đi về, Trên sông mịch la chỉ người tỉnh.

Nêu, có vị tăng hỏi Trung Quốc sư ở Nam Dương rằng: Thế nào là bổn thân Lô-xá-na?

Quốc sư đáp: Đem bình nước trong đến cho ra. Tăng đem bình nước trong đến. Quốc sư nói: Lại về ngồi yên chỗ cũ.

Tăng lại hỏi: Thế nào là bổn thân Lô-xá-na?

Quốc sư đáp: Cổ Phật quá khứ rất lâu.

Tụng rằng: Chim bay trên không cá lội dưới nước, Sông hồ quên nhau, mây trời đắc chí, Tâm đoán định một chút đối diện ngàn dặm, Tri ân báo ân nhân gian có bao nhiêu?

Nêu, La Sơn hỏi Nham Đầu rằng: Lúc khởi diệt không dừng như BỘ CHƯ TÔNG 15 thế nào?

Đầu ủa một tiếng hỏi lại rằng: Là ai khởi diệt?

Tụng rằng:

Chặt đứt dây chằng chịt của lão, Đập vỡ hang ổ của cáo, Báo khoác sương mù mà đến biến đổi vằn, Rồng cưỡi sấm mà thay xương cốt, Chao ôi khởi diệt xôn xao là vật gì? Nêu, có vị tăng hỏi Hòa thượng Hưng Dương phẩu rằng: Sa-kiệt ra biển càn khôn yên lặng, gặp mặt trình nhau việc như thế nào? Dương đáp: Cánh chim kỳ diệu lớn bằng vũ trụ, trong đây ai là người ra mặt?

Tăng thưa: Khi chợt gặp người ra mặt lại làm sao?

Dương nói: Giống như chim cốt cưu, ông bất giác ngồi trước lầu kiểm nghiệm mới biết thật.

Tăng nói: Như thế thì khoanh tay ngay bụng lùi ra sau ba bước.

Dương nói: Quạ rùa dưới tòa Tu-di, chớ đợi nói lại vết sẹo nhỏ trên trán.

Tụng rằng:

Sợi chỉ câu xuống hiệu lệnh, Thiên tử trong vùng rộng lớn, Tướng quân ngoài biên giới, Không cần sấm nổ sâu nở, Đâu biết gió thổi chặn đường mây bay, Máy liên miên chừ, Tự có kim vàng chỉ ngọc, Trước ấn rộng lớn chừ, Vốn không có chim khắc vằn trùng.

Nêu, kinh Viên Giác chép rằng: Ở tất cả thời, không khởi vọng niệm, ở các vọng tâm cũng không ngừng diệt, trụ cảnh vọng tưởng không thêm hiểu biết, ở trong không hiểu biết không rõ chân thật.

Tụng rằng:

Sừng sững hiên ngang ngay thẳng, Nơi ồn náo đâm vào đầu, Nơi yên ổn đặt bước, Tuyết đường đặt bước đứt ta tự do, Đầu mũi hết bùn ông thôi chặt, Chớ động vào, vì ngàn năm nên trong giấy gói dược.

SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 275 Nêu, Đại sư Đức Sơn Viên Minh bảo chúng rằng: Đi đến tận cùng, chỉ được ba đời chư Phật miệng treo trên vách, còn có một người, cười lớn ha ha. Nếu biết người này thì việc tham học xong.

Tụng rằng:

Thu giữ đoạn khâm hầu, Gió sờ mây lau, mùa Thu nước lạnh, Vảy chớ nói là không có vị, Câu hết sóng xanh chỉ có một lưỡi câu trăng.

Nêu, có vị tăng hỏi Triệu Châu rằng: Thế nào là ý Tổ sư Tây lai?

Châu đáp: Cây bách trước sân.

Tụng rằng:

Mày cao tuyết giăng ngang, Mắt sông ngậm mùa Thu, Cửa biển vỗ sóng, lưỡi thuyền lái đi, Tay dẹp loạn, lo liệu thái bình, Lão Triệu Châu ơi lão Triệu Châu, Rối loạn tòng lâm đến chết cũng chưa thôi, Uổng phí công phu làm xe hợp tuyến đường xe chạy, Vốn không mánh khóe cũng bít khe lấp rãnh.

Nêu, Duy-ma-cật hỏi Văn-thù-sư-lợi rằng: Những gì là Bồ-tát nhập vào pháp môn không hai?

Văn-thù-sư-lợi đáp: Theo ý tôi thì đối với tất cả pháp không ngôn không thuyết, không chỉ bày không biết, lìa các câu hỏi đáp, ấy là vào pháp môn không hai. Vì thế Văn-thù-sư-lợi hỏi Duy-ma-cật hỏi rằng: Chúng tôi đều tự nói rồi, nhân giả nên nói: Thế nào là Bồ-tát nhập vào pháp môn không hai?

Duy-ma-cật im lặng.

Tụng rằng:

Mạn Thù thăm bệnh lão Tỳ-da, Không hai cửa mở thấy là nhà, Ngoài là đá mân trong thuần túy ngọc, Ai thưởng thức giám định, Quên trước mất sau chớ bàn bạc thở than, Nhỏ nhoi ôm lấy ngọc chưa mài giũa chừ, Sân nước Sở tổn hại kẻ sĩ, châu báu rực rỡ chừ, Thành Tùy, đoạn rắn, không phá hết một chút tì vết, Thô tục vẩn đục không rõ ràng một chút.

BỘ CHƯ TÔNG 15 Nêu, Động Sơn cúng dường chân thứ của Vân Nhan, bèn nêu chân thoại xa xôi trước kia. Có vị tăng hỏi rằng: Vân Nham nói chỉ đây là, ý chỉ ấy như thế nào? Sơn đáp: Nếu không biết có thì sao hiểu được lời nói như thế? Nếu biết có làm sao chịu nói như thế? Tụng rằng:

Làm sao biết nói như thế, Gà gáy canh năm nhà rừng đều sáng. Làm sao chịu nói như thế, Hạc ngàn năm già với mây tùng. Gương báu trong sáng nghiệm chánh thiên, Máy ngọc quay nghiêng xem đều được, Ngoài cửa gió lớn chân động chừ, bước dài liên miên, Cha con mềm dẻo chừ, thanh quang rộng lớn.

Nêu, Tuyết Phong lúc ở am, có hai vị tăng đến lễ bái, Phong thấy họ đến liền lấy tay nhấc cửa am phóng mình ra hỏi rằng: Là gì? Tăng cũng nói: Là gì? Phong cúi đầu trở về am. Sau đó vị tăng ấy đến yết kiến Nham Đầu. Đầu hỏi: Từ đâu đến?

Tăng đáp: Từ Lĩnh nam đến.

Đầu hỏi: Có lần nào đến chỗ ngài Tuyết Phong chưa?

Tăng đáp: Từng đến.

Đầu hỏi: Có nói câu gì?

Tăng nêu lời trước kia.

Đầu hỏi: Ông ta nói gì?

Tăng đáp: Ông ta không nói gì cả chỉ cúi đầu trở về am.

Đầu nói: Ôi! Ta ngay lúc đầu không nói với ông ta câu cuối cùng, nếu nói với y thì người trong thiên hạ không làm gì được lão Tuyết. Tăng đến cuối mùa hạ, nêu lại lời nói trước kia mà thỉnh ích.

Đầu hỏi: Sao không hỏi sớm?

Tăng đáp: Chưa dám dễ dàng.

Đầu nói rằng: Tuyết Phong tuy cùng cái sống với ta nhưng không cùng cái chết với ông, muốn biết câu cuối cùng chỉ đây là.

Tụng rằng:

Trau dồi, biến thái động thức ăn, Gậy Cát Pha hóa rồng, Con thoi của nhà thợ gốm ở ẩn, Đồng cái sống chừ, có số, Đồng cái chết chừ, không nhiều, SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 2 Câu cuối cùng chỉ đây là, Gió thuyền chở trăng lềnh bềnh trên nước mùa Thu.

Nêu, Pháp Nhãn hỏi Giác thượng tòa rằng: Đi thuyền đến hay đi theo đất liền đến? Giác đáp: Đi thuyền đến. Nhãn hỏi: Thuyền ở chỗ nào?

Giác đáp: Thuyền ở trong sông.

Sau khi Giác lui ra, Nhãn lại hỏi vị tăng bên cạnh rằng: Ông nói vị tăng này vừa đến đủ mắt hay không đủ mắt?

Tụng rằng:

Nước không rửa được nước, vàng không được vàng, Mê màu lông mà được chim, Không có dây cung đàn nào mà đàn không vui, Bện thừng tranh treo có nhiều việc, Mất hết tâm Bàn cổ chân thuần.

Nêu, Tào Sơn hỏi Đức thượng tọa rằng: Pháp thân chân thật của Phật vẫn như hư không, ứng theo vật mà hiện hình, như trăng trong nước, làm sao nói đạo lý ứng hiện này?

Đức đáp: Như con lừa nheo mắt nhìn vào giếng.

Sơn nói: Nói thì hoàn toàn giết đạo, chỉ nói được tám mươi phần trăm. Đức hỏi: Hòa thượng lại như thế nào?

Sơn đáp: Như giếng nheo mắt nhìn kỹ lừa.

Tụng rằng:

Lừa nhìn kỹ giếng, giếng nhìn kỹ lừa, Trí chứa đựng không ngoài, Chứa đựng trong sạch có thừa, Phía sau khuỷu tay ai chia ấn, Trong nhà không chứa sách, Việc máy quay tơ không treo trên đầu con thoi, Hoa văn ngang dọc, ý tự khác.

Nêu, Hoàng Nghiệt bảo chúng rằng: Các ông chỉ là những anh chàng bã rượu ăn uống lu bù, và hành cước với cái gì, chỗ nào có hôm nay? Lại biết trong nước Đại Đường không có Thiền sư chăng?

Lúc bấy giờ, có một vị tăng bước ra hỏi rằng: Chỉ như chư vị các nơi giúp đỡ môn đồ, dẫn dắt chúng lại làm sao?

Nghiệt đáp: Ta không nói không có thiền mà chỉ nói là không có thầy. BỘ CHƯ TÔNG 15 Tụng rằng:

Phần khác, nhuộm tơ tằm quá ba hoa, Quả liền hoa liên kết phá hỏng thế hệ của Tổ, Khéo nắm cán la bàn tạo hóa, Mây nước dụng cụ ở nặn đúc, Dứt bỏ nhiều vụn vặt, diệt trừ, Dụng cụ xem sao để bình luận thước ngọc đao vàng, Lão Hoàng Nghiệt xem xét kỹ cái tơ cái tóc, Ngồi đoạn gió Xuân không phóng lên cao.

Nêu, Vân Nham hỏi Đạo Ngô rằng: Bồ-tát Đại Bi, dùng nhiều tay mắt làm gì?

Ngô đáp: Như người nửa đêm đưa tay ra phía sau lưng sờ gối.

Nham nói rằng: Tôi hiểu vậy.

Ngô hỏi: Ông làm sao hiểu?

Nham đáp: Khắp thân là tay mắt.

Ngô nói: Nói thì hoàn toàn giết đạo, chỉ nói được tám mươi phần trăm.

Nham hỏi: Sư huynh làm sao?

Ngô nói: Khắp mình là tay mắt.

Tụng rằng: Một lỗ trống rỗng, tám phía tinh xảo,

Không hình dạng không riêng tư, Xuân đến quy luật không lưu lại, Không ngăn ngại, trăng đi trên hư không, Mắt báu trong sạch, cánh tay công đức, Cả người đâu giống khắp thân ấy, Tay mắt hiện tiền tỏ rõ toàn cơ, Đại dụng tung hoành, kiêng kî gì?

Nêu, Tuyết Phong ở chỗ Đức Sơn làm đầu bếp nấu cơm. Một hôm cơm chín trễ Đức Sơn lấy bát đến pháp đường.

Phong hỏi: Lão hán này, chuông chưa reo, trống chưa vang mà bưng bát đi đâu?

Sơn bèn trở về phương trượng.

Phong nêu lên Nham Đầu.

Đầu nói: Ít nhiều Đức Sơn, không biết câu cuối cùng.

Sơn nghe bèn sai thị giả gọi Nham Đầu đến hỏi: Ông không bằng lòng lão tăng chăng?

Nham Đầu bèn thầm gợi ý cho Đức Sơn, Sơn bèn thôi. Đến ngày SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 2 mai thăng đường, quả nhiên khác với bình thường, Nham vỗ tay, cười và nói rằng: Sau này người trong thiên hạ không làm gì được y. Tụng rằng:

Câu cuối cùng biết chăng? Cha con Đức Sơn quá hàm hồ, Trong tòa cũng có khách Giang nam, Chim chá cô chớ hót trước người.

Nêu, Mật Sư Bá đi kinh hành với Động Sơn, bỗng thấy một con thỏ trắng chạy qua trước mặt. Mật nói rằng: Xinh đẹp thay!

Sơn hỏi: Làm sao?

Mật nói: Như áo trắng bái tướng.

Sơn rằng: Già rồi còn nói như vậy.

Sơn nói rằng: Ông lại làm thế nào?

Sơn đáp: Trâm anh lâu đời, tạm thời xem nhẹ.

Tụng rằng:

Sức đề kháng sương tuyết, một bước lên mây, Hạ Huệ bỏ nước, Tương Như qua cầu, Tiêu Tào mưu lược hay thành danh, Sào Hứu thân tâm muốn tránh Nghiêu, Sủng, nhục đáng sợ rất tự tin, Chân tình tham cứu dấu vết ngư, tiều lẫn lộn.

Nêu, Tôn giả Nghiêm Dương hỏi Triệu Châu rằng: Khi một vật không đem đến như thế nào?

Châu đáp: Buông xuống đi.

Nghiêm hỏi: Một vật không đem đến, buông xuống cái gì?

Châu đáp: Như thế thì gánh lấy đi.

Tụng rằng:

Không phòng hạnh tế thua thế chủ động, Tự biết tâm thô thẹn đụng đầu, Cục phá giữa thắt lưng búa rìu nát vụn, Rửa sạch cốt phàm cùng tiên dạo chơi.

Nêu, kinh Kim Cang chép rằng: Nếu bị người khinh thường, người ấy có tội nghiệp đời trước, lẽ ra đọa vào đường ác, vì đời nay bị người khinh thường nên tội nghiệp đời trước được tiêu diệt.

Tụng rằng:

Nối liền công và tội, dính vào nhân quả, Ngoài gương Diễn-nhã-đa cuồng chạy, Đầu gậy đánh vỡ bếp, Vỡ bếp rồi đến chúc mừng nhau, Lại nói trước kia cô phụ ta.

Nêu, có vị tăng hỏi ngài Thanh Lâm rằng: Lúc con đi thẳng như thế nào? Lâm đáp: Rắn chết ngay đường cái khuyên ông chớ nắm đầu. Tăng hỏi: Khi nắm đầu như thế nào?

Lâm đáp: Mất mạng căn của ông.

Tăng hỏi: Khi không nắm đầu thì như thế nào?

Lâm đáp: Cũng không có chỗ tránh.

Tăng hỏi: Ngay lúc ấy như thế nào?

Lâm đáp: Bỏ đi.

Tăng hỏi: Chưa biết đi chỗ nào?

Lâm đáp: Cỏ khuya không có chỗ tìm.

Tăng hỏi: Hòa thượng cũng phải đề phòng mới được.

Lâm vỗ tay nói rằng: Bậc nhất là hơi độc này.

Tụng rằng:

Tam lão thầm quay tay lái, Chiếc thuyền côi đêm tối quay đầu,

Hoa lau hai bên bờ tuyết, Mùa Thu khói nước cả mặt sông, Sức gió đẩy buồm đi không phải chèo, Tiếng sáo gọi trăng đến Thương châu.

Nêu, Lưu Thiết Ma đến yết kiến Quy Sơn.

Sơn hỏi: Lão bò cái, ông đến à? Ma hỏi: Những ngày tới Đài sơn có đại hội trai tăng, Hòa thượng có đi không?

Sơn buông mình nằm xuống.

Ma liền bước ra.

Tụng rằng:

Trăm trận thành công luôn thái bình, Nhu hòa ai chịu khổ tranh cân nhắc, Roi ngọc ngựa vàng rỗi suốt ngày, Trăng sáng gió mát giàu có một đời.

Nêu, có vị tăng hỏi Càn Phong rằng: Mười phương Bạc-già-pha-ïm (Phật) cửa Niết-bàn chỉ có một đường vào, chưa biết đầu đường ở đâu?

Phong đưa gậy vừa vẽ vừa nói rằng: Ở trong đây.

Tăng nêu lên hỏi Vân Môn. SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 281 Môn đáp: Phiến Tử Bặc nhảy lên cõi trời Ba mươi ba dựng lỗ mũi của Đế-thích, cá chép ở biển Đông, đánh một gậy, mưa dường như là chậu đổ, biết chăng biết chăng?

Tụng rằng:

Bắt tay làm lại mã y sắp chết, Hương của hồn trở lại sắp làm nguy hiểm ông.

Một kỳ kẹp chặt khắp thân xuất mồ hôi, Mới tin nhà ông không tiếc mày. Nêu, Mễ Hồ bảo tăng hỏi Ngưỡng Sơn rằng: Thời nay có người lại giả ngộ chăng?

Sơn đáp: Ngộ thì không thể không có, ngặt vì rơi vào đầu thứ hai.

Tăng trở về nêu lại cho Mễ Hồ nghe, Hồ rất bằng lòng.

Tụng rằng:

Phần đầu thứ hai ngộ phá được mê, Phải mau lau tay bỏ mơn đăng, Công chừ chưa hết thành ngón tay cái chai, Trí cũng khó cảm giác cắn rốn, Thỏ già mâm băng mùa Thu rơi nước mắt, Chim rét trên cây ngọc trời sáng gió lạnh lẽo, Đem đến Đại Ngưỡng phân biệt thật giả, Ngọc có vết tự nhiên không quý bằng ngọc trắng.

Nêu, Triệu Châu hỏi Đầu Tử rằng: Khi người đã chết mà sống lại như thế nào? Đầu đáp: Không cho phép đi đêm, sắp sáng phải đến.

Tụng rằng:

Thành hạt cải, kiếp đá khéo cùng xưa, Mắt linh hoạt soi rộng lớn trong vòng, Không cho phép đi đêm, sắp sáng phải đến, Tin nhà chưa chịu trao phó cho Hồng Ngư.

Nêu, Tử Chiêu thủ tòa hỏi Pháp Nhãn: Hòa thượng khai đường, kế thừa ai?

Nhãn đáp: Kế thừa Địa Tạng.

Chiêu nói: Quá cô phụ tiên sư Trường Khánh.

Nhãn nói: Mỗ giáp không biết một chuyển ngữ của Trường

Khánh.

Chiêu nói: Sao không hỏi?

Nhãn liền hỏi: Trong vạn tượng một mình lộ thân, ý thế nào?

Chiêu bèn dựng đứng phất tử.

Nhãn nói: Đây là chỗ của Trường Khánh học được, Thủ tòa phần mình thì sao?

Chiêu không nói.

Nhãn hỏi: Chỉ như trong vạn tượng một mình lộ thân là chuyển vạn tượng hay không chuyển vạn tượng?

Chiêu đáp: Không chuyển.

Nhãn nói: Hai cái.

Tăng theo tham vấn hai bên đều nói rằng: Chuyển vạn tượng. Nhãn nói: Trong vạn tượng một mình lộ thân.

Tụng rằng:

Lìa niệm thấy Phật, phá trần xuất kinh, Hiện thành gia pháp, ai lập môn đình, Trăng đuổi theo thuyền đi trên sông sạch, Xuân theo màu xanh đốt vết trên cỏ, Chuyển hay không chuyển nghe theo lời căn dặn, Nhiều đường thì không xác định trở về liền được, Lúc xưa tùng cúc vẫn hương thơm lừng.

Nêu, tăng hỏi Thủ Sơn rằng: Thế nào là Phật?

Sơn đáp: Cô dâu cưỡi lừa bọn a đầu dắt.

Tụng rằng:

Cô dâu cưỡi lừa bọn a đầu dắt, thể đoạn phong lưu được tự nhiên, có thể chế giễu bắt chước con gái nhà hàng xóm, thêm xấu cho người không được đẹp đẽ.

Nêu, tăng hỏi Cửu Phong rằng: Thế nào là đầu?

Phong đáp: Mở mắt không biết sáng.

Tăng hỏi: Thế nào là đuôi?

Phong đáp: Không ngồi giường vạn năng.

Tăng hỏi: Khi có đầu không có đuôi như thế nào?

Phong đáp: Cuối cùng là không quý.

Tăng hỏi: Khi có đuôi không đầu như thế nào?

Phong đáp: Tuy no nhưng không có sức.

Tăng hỏi: Khi chỉ được đầu đuôi tương xứng như thế nào?

Phong đáp: Con cháu đắc lực trong nhà không biết.

Tụng rằng:

Com-pa quay tròn, ê-ke vẽ vuông, dụng hạnh trong nhà giấu, Chim đần độn đậu trên cây lau, SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 283 Dê tiến thoái phạm vào bờ rào, Ăn cơm người ta, nằm giường nhà mình, Mây bay cuồn cuộn dẫn đến mưa, Mốc kết thành sương, chỉ ngọc xỏ xuyên qua mũi kim, Tơ gấm không đứt nhả ra ruột con thoi, Thạch nữ dừng máy chừ, cảnh ban đêm hướng đến giữa trưa, Người gỗ xoay đường chừ, bóng trăng dời đến giữa.

Nêu, kinh Hoa Nghiêm chép rằng: Ta nay rộng thấy tất cả chúng sanh đều có đức tướng trí tuệ của Như Lai, chỉ vì vọng tưởng chấp trước mà không chứng được.

Tụng rằng:

Trời che đất chở, thành cục thành khối, khắp pháp giới mà vô biên, phân tích lân hư mà không có ở trong, tận đến chỗ sâu xa vi diệu, ai phân biệt được ủng hộ và phản đối. Phật tổ xuất hiện, trả nợ khẩu nghiệp, hỏi lấy Nam Tuyền, Vương lão sư, mỗi người chỉ ăn một cọng rau.

Nêu, có vị tăng hỏi Hiệp Sơn rằng: Khi bỏ trần lao gặp Phật là như thế nào? Sơn đáp: Chỉ cần múa kiếm, nếu không múa kiếm thì ông già đánh cá ở trên ổ. Sau đó tăng nêu hỏi Thạch Sương rằng: Khi bỏ trần lao được gặp Phật là như thế nào? Sương đáp: Hắn không có quốc độ, gặp hắn ở chỗ nào?

Tăng trở về nêu lên Hiệp Sơn. Sơn thượng đường nói rằng: Thiết lập môn đình không bằng lão tăng, nhập lý bàn luận sâu, vẫn so sánh trăm bước của Thạch Sương.

Tụng rằng:

Kiếm phẩy trâu, hơi rửa binh khí, Ra oai dẹp loạn quy công lại là ai? Trong một ngày gió thổi cát bay trong bốn biển,

Vua rũ áo hóa mình vô vi.

Nêu, Nam Tuyền dạy chúng rằng: Ba đời chư Phật không biết có, báo, nô bộc, bò đực trắng lại biết có. Tụng rằng:

Tập tễnh dẫn dắt, lông dài lòa xòa, Trăm không thể lấy, một không chỗ kham, Lặng lẽ tự biết ruộng đất vững vàng, Vút lên cao ai bảo dạ bụng đần độn, Khắp pháp giới tự nhiên thành cơm, Xâu liền lỗ mũi khởi tin tham đủ.

BỘ CHƯ TÔNG 15 sinh, vì sao bị sinh giữ lại?

Nêu, Tiến Sơn chủ hỏi Tu Sơn chủ rằng: Biết rõ tánh sinh không

Tu đáp: Măng tre cuối cùng thành cây tre như nay làm nan dùng, lại được chăng? Tiến nói: Ông hướng phía sau tự ngộ chăng? Tu đáp: Con chỉ như vậy, ý chỉ của Thượng tọa như thế nào?

Tiến đáp: Đây là phòng của Giám viện, đó là phòng của Điển tòa.

Tu liền lễ bái.

Tụng rằng:

Bỗng rơi mất, nương cao nhàn không gò bó, nước nhà bình yên ít dính dáng đến người, một số lực lượng phân giai cấp, gột rửa thân tâm dứt thị phi, thị phi dứt, đứng thẳng rộng rãi mới không có vết cũ. Nêu, Thúy Nham cuối hạ dạy chúng rằng: Một hạ đã đến vì huynh đệ nói năng, xem lông mày của Thúy Nham ở đâu? Bảo Phước nói rằng: Người làm giặc tâm rỗng rang. Trường Khánh nói: Sanh vậy.

Vân Môn nói: Cửa ải.

Tụng rằng:

Người làm giặc tâm quá gan dạ, Rõ ràng tung hoành đối cơ cảm, Bảo Phước, Vân Môn cũng rũ mũi lừa môi, Thúy Nham, Trường Khánh có giới hạn gì?

Vừa nói ý câu nhất tề xóa bỏ, Chôn vùi chính mình cũng ngậm hơi nuốt tiếng,

Làm lụy tông trước, quay mặt vào vách tường, vác bản. Nêu, Ngưỡng Sơn hỏi Trung Ấp rằng: Như thế nào là nghĩa Phật tánh?

Ấp đáp: Ta nói một thí dụ này cho ông nghe, như trong nhà có sáu cửa sổ đều để một con khỉ ở đó, bên ngoài có người gọi rằng đười ươi, khỉ liền trả lời. Như vậy cả sáu cửa sổ đều gọi đều trả lời.

Ngưỡng hỏi: Như khi khỉ ngủ lại làm sao? Ấp liền xuống giường thiền nắm chặt Ngưỡng nói rằng đười ươi ta với ông gặp nhau.

Tụng rằng: Rét ngủ nhà tuyết mùa màng hư hại, La môn hiu quạnh đêm không mở, Vườn rừng lạnh lẽo xem bất thường, SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 285 Mùa Xuân gió thổi bay một loạt bụi ống tre.

Nêu, tăng hỏi Tào Sơn rằng: Khi áo linh cữu không treo lên là như thế nào?

Sơn đáp: Tào Sơn hôm nay mãn tang.

Tăng hỏi: Sau mãn tang như thế nào? Sơn đáp: Tào Sơn thích nghiêng ngã vì rượu.

Tụng rằng:

Trong sạch môn đình hàng xóm xung quanh cũng sạch, Quanh năm quét cửa không cho bụi bám, Chỗ ánh sáng xoay trăng nghiêng tàn, Khi hào tương phân lại lập chi dần, Mới mãn tang liền gặp mùa Xuân, Say rượu bước cuồng ca hát bỏ mặc khăn rơi, Xỏa tóc như mọi còn ai lo quan tâm đến Thái bình vô sự rượu điên người.

Nêu, tăng hỏi Pháp Nhãn rằng: Thừa pháp có nói từ gốc vô trụ vốn lập tất cả pháp, thế nào là gốc vô trụ?

Nhãn đáp: Hình nổi lên chưa phải chất, danh khởi chưa chắc danh.

Tụng rằng:

Mất tung tích đoạn tin tức, mây trắng không nguồn gốc, gió mát màu gì, bung lọng khô, mà không tâm, nắm mặt đất mà có sức, rõ suốt nguồn gốc sâu xa của thiên cổ, tạo mô phạm của vạn tượng, sát trần mới biết, xứ xứ Phổ Hiền, mở cửa lầu các, đầu đầu Di-lặc. Nêu, ngài Thụy Nham hỏi Nham Đầu rằng: Thế nào là lý bổn thường?

Đầu đáp: Động. Nham hỏi: Khi động như thế nào?

Đầu đáp: Không thấy lý bổn thường.

Nham đứng suy nghĩ mãi.

Đầu nói: Bằng lòng thì chưa thoát khỏi căn trần, không bằng lòng thì vĩnh viễn chìm đắm trong sanh tử.

Tụng rằng:

Hạt châu tròn không lỗ, ngọc lớn không mài giũa, Chỗ quý của đạo nhân không có cạnh và góc, Lại chịu nhận đường rỗng không của căn trần, Thoát thể không nương vào việc sáng suốt.

Nêu, Thủ Sơn dạy chúng rằng: Câu thứ nhất tiến cử được thì cùng BỘ CHƯ TÔNG 15 Phật tổ làm thầy; câu thứ hai tiến cử được thì làm thầy của trời, người; câu thứ ba tiến được, tự cứu không xong.

Tăng hỏi: Hòa thượng câu thứ mấy tiến được?

Sơn đáp: Canh ba trăng lặng xuyên qua chợ.

Tụng rằng: Đầu lâu của Phật tổ xỏ thành một xâu, Cung lộ ra nặng trĩu thầm dẫn tên, Cơ yếu của trời, người phát ngàn cân, Mây dồn dập bay vùn vụt, Trong đây người xem chuyển biến, Gặp hèn thì sang gặp sang thì hèn, Được ngọc trai không hình tượng chừ, chí đạo miên viễn, Du Nhẫn mất trâu chừ một tấm lòng son. Nêu, có vị tăng hỏi Ngưỡng Sơn rằng: Hòa thượng biết chữ chăng?

Sơn đáp: Tùy phần.

Tăng bèn đi vòng bên phải một vòng hỏi: Là chữ gì?

Sơn vẽ chữ thập trên đất. Tăng đi xoay bên trái một vòng rồi hỏi: Là chữ gì?

Sơn sửa chữ thập thành chữ vạn.

Tăng vẽ một tướng tròn dùng hai tay nâng lên như thế Tu-la che mặt trăng mặt trời và hỏi rằng: Là chữ gì? Sơn bèn vẽ một tướng vòng tròn chung quanh chữ vạn.

Tăng bèn làm thế Lâu-chí.

Sơn nói: Đúng thế, đúng thế, ông khéo giữ gìn.

Tụng rằng:

Đường bao quanh trống rỗng không dư dật, Hư không ấn chữ chưa thành hình, Khéo vận bánh xe trời, cái trục đất, Thầm bày văn kinh của vũ vĩ, Buông xuống nhặt góp, một mình đi khắp nơi, Nảy sinh mấu chốt sâu xa trời xanh cản điện, Mắt ngậm ánh sáng tía, ban ngày thấy sao.

Nêu, có vị tăng hỏi Vân Môn rằng: Thế nào là lời nói siêu Phật vượt Tổ?

Môn đáp: Bánh Hồ.

Tụng rằng:

Bánh Hồ gọi là lời nói siêu Phật vượt Tổ, SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 2 Trong câu vô vị nếu là tham, Nạp tăng một hôm như biết no, Mới thấy mặt Vân Môn không hổ thẹn.

Nêu, Trường Sa sai tăng đến hỏi Hội Hòa thượng rằng: Lúc chưa thấy Nam Tuyền như thế nào? Hội im lặng giây lát.

Tăng hỏi: Sau khi thấy như thế nào?

Hội đáp: Không thể có khác.

Tăng trở về nêu lại cho Trường Sa nghe.

Sa nói rằng: Người ngồi trên đầu cây sào trăm mét, tuy nhiên được vào chưa phải thật, đầu cây sào trăm mét phải tiến bước. Mười phương thế giới là toàn thân.

Tăng hỏi: Làm sao tiến bước trên đầu cây sào trăm mét?

Sa đáp: Núi Lãng châu, sông Lễ châu.

Tăng nói: Không biết.

Sa nói: Bốn biển năm hồ trong quyền cai trị của vua.

Tụng rằng:

Người ngọc nằm mộng tỉnh vì một tiếng gà, Liếc mắt sanh nhai sắc sắc như nhau, Có tin gió sấm thôi thúc ra khỏi chỗ ẩn nấp, Không nói đào lý tự thành lối đi, Sức cày ruộng kịp thời tiết, Ai ngại ruộng xuân không có cẳng chân bùn.

Nêu, Long Nha hỏi Thúy Vi rằng: Thế nào là ý Tổ sư Tây lai?

Vi bảo: Đem thiền bản qua đây cho ta.

Nha lấy thiền bản đến cho Thúy Vi, Vi nhận được liền đánh.

Nha nói: Đánh thì mặc sức đánh, quan trọng vẫn còn không có ý của Tổ sư. Lại hỏi Lâm Tế rằng: Thế nào là ý Tổ sư Tây lai? Tế bảo đem bồ đoàn đến cho ta. Nha đem bồ đoàn đến cho Lâm Tế, Tế nhận được liền đánh. Nha nói: Đánh thì mặc sức đánh, quan trọng vẫn còn không có ý của Tổ sư. Sau đó Nha ở viện, có vị Tăng hỏi rằng: Năm ấy Hòa thượng hỏi Thúy vi Lâm Tế ý Tổ sư, hai Tôn giả biết chăng?

Nha đáp: Biết thì biết nhưng quan trọng lại chưa có ý của Tổ sư.

Tụng rằng: Bồ đoàn, thiền bản đối Song Nha, Việc gì đương cơ không làm nhà, Ý chưa thành bỏ mắt sáng , Sợ sẽ lưu lạc ở chân trời, BỘ CHƯ TÔNG 15

Hư không treo kiếm ấy, Sao Hán lại nổi bè, Không mầm cỏ mở tàng hương tượng, Ngày nay giang hồ chướng ngại gì?

Thông phương bến đò sang sang có thuyền xe.

Nêu, Huyền sa đến huyện Bồ Điền, Bách Hý ra đón. Ngày hôm sau hỏi Tiểu Đường Trưởng lão: Hôm qua rất nhiều chỗ ồn ào, đi chỗ nào? Tiểu Đường nâng vạt ca-sa lên. Sa nói: Tài liệu rơi, mất giao thiệp.

Tụng rằng:

Giấu thuyền trong khe tối, nguồn trong tựa mái chèo, cá rồng chưa biết nước là mạng sống, bẻ gãy đũa không ngăn được chuyện phiếm quấy rầy. Sư Huyền Sa, lão Tiểu Đường, bao bọc mũi tên, dò sào bóng cỏ, rùa ẩn rúc trong tổ sen, vảy đẹp nghịch lớp rong chơi đùa.

Nêu, Vân Môn nói rằng: Thanh văn ngộ đạo thấy sắc sáng tâm, Bồ-tát Quán Thế Âm đem tiền mua bánh Hồø, buông tay xuống lại là bánh bao.

Tụng rằng:

Ra cửa nhảy lên ngựa quét pha trộn vội vã, Muôn nước chiến tranh tự xóa sạch, Mười hai xứ mất ảnh hưởng nhàn rỗi, Ba ngàn thế giới phóng ánh sáng sạch.

Nêu, Quy Sơn hỏi Đạo Ngô rằng: Ông từ đâu đến?

Ngô đáp: Từ chỗ khám bệnh đến.

Sơn hỏi: Có mấy người bệnh? Ngô đáp: Có người bệnh có người không bệnh.

Sơn hỏi: Người không bệnh, không phải là trí đầu-đà sao?

Ngô đáp: Bệnh và không bệnh đều không liên quan tới việc của hắn nói mau, nói mau.

Sơn đáp: Nói được cũng không giao thiệp với hắn.

Tụng rằng:

Thức hay đâu từng qua miệng, Thần y không thể bỏ vào, Nếu còn, hắn vốn chẳng phải không, Đến trống rỗng, hắn vốn chẳng phải có, Không diệt mà sanh, không mất mà thọ, Hoàn toàn vượt lên được oai âm, Một mình bước sau không kiếp, SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 2 Được yên ổn ư, trời che đất chở, Vận chuyển ư, quạ bay thỏ chạy.

Nêu, Hòa thượng Câu-chi, thông thường nếu có người hỏi chỉ dựng đứng một ngón tay.

Tụng rằng: Thiền đầu ngón tay của Lão tử Câu-chi, ba mươi năm trở lại đây dùng không hư hại, tin có phương pháp của Đạo nhân bên ngoài, rõ ràng không xem vật thế tục trước mắt, sở đắc rất đơn giản, thi hành và kiến thiết càng rộng rãi, cõi đại thiên biển đổ vào đầu sợi lông, vảy rồng vô hạn rơi vào tay ai, trân trọng tùy ông cầm cần câu. Sư lại dựng đứng ngón tay nói rằng: Xem.

Nêu, Túc Tông đế hỏi Trung Quốc Sư rằng: Trăm năm sau chỗ cần vật gì?

Quốc sư đáp: Cùng lão tăng làm tháp liền này. Đế thưa: Xin Sư ra kiểu tháp.

Quốc sư giây lát hỏi: Biết chăng?

Đế nói: Không biết.

Quốc sư nói: Tôi có một đệ tử phó pháp tên là Đam Nguyên, biết rõ việc này.

Sau này Đế Triệu Đam Nguyên đến hỏi ý này như thế nào?

Nguyên nói: Tướng ở phía Nam, nói ở phía Bắc, bên trong có vàng đầy đủ một nước, dưới cây không bóng hợp cùng thuyền, trên điện luôn luôn không hiểu biết.

Tụng rằng: Lẻ loi hồi hồi đầy đủ đà đà, thị lực đều ở chỗ cao chót vót, trăng lặn xuống nước đầm sâu, bầu trời đêm màu thẩm, mây thân núi gầy nhiều vẻ mùa Thu, vị bát phong, chánh khí hòa của ngũ hành, thân trước tiên ở trong thấy đến chăng? Cha con Nam Dương chừ, lại như biết có, Phật Tổ Tây trúc chừ, không thể làm gì được.

Nếu Lâm Tế hỏi Hoàng Nghiệt rằng: Thế nào là đại ý đích thực của Phật pháp? Nghiệt liền đánh, ba lần như thế, bèn từ tạ Hoàng Ng- hiệt đến yết kiến Đại Ngu.

Ngu hỏi: Ông từ đâu đến?

Tế đáp: Từ chỗ Hoàng Nghiệt đến.

Ngu hỏi: Hoàng Nghiệt có câu nói gì?

Tế thưa: Con hỏi đại ý đích thực của Phật pháp ba lần đều bị ăn gậy ba lần, không biết có lỗi hay không có lỗi?

Ngu nói: Hoàng Nghiệt lão bà như thế, làm ông bị khốn đốn, lại đến hỏi có lỗi hay không lỗi. Tế ngay lời nói đại ngộ.

Tụng rằng:

Chim non chín bọc, ngựa thiên lý, rõ ràng gió thổi qua ống địch, linh cơ phát trục quay, đến lúc bổ vào mặt, phi điện khẩn, chỗ mây mê thủng mặt trời cô độc, vuốt râu hổ thấy chăng? Đây là đại trượng phu hùng mạnh.

Nêu, Sơ Sơn đến chỗ Qui Sơn liền hỏi: Được Sư có nói, có câu hay không có câu? Như dây dựa vào thân cây, bỗng cây ngã dây khô, câu về chỗ nào?

Qui Sơn cười lớn ha ha.

Sơ nói: Con trải qua bốn ngàn (4.000) dặm mua về chiếc khăn vải, Hòa thượng đâu được đùa nhau. Qui Sơn gọi Thị giả lấy tiền trả lại cho Thượng tọa, bèn dặn dò rằng: Phía sau có rồng một mắt bị ông châm thủng.

Sau này Sơ đến chỗ Minh chiêu nêu lời trước Chiêu nói: Qui Sơn có thể nói là đầu ngay đuôi ngay, chỉ tiếc là không gặp được người tri âm. Sơ lại hỏi: Cây ngã dây khô, câu về chỗ nào? Chiêu đáp: Lại làm cho Qui Sơn đổi cách cười mới.

Sơ ngay lời nói có tỉnh ngộ, bèn nói rằng: Qui Sơn chủ yếu trong cách cười có con dao.

Tụng rằng:

Dây khô cây ngã hỏi Qui Sơn, Cười lớn ha ha, há bình thường, Trong cười có dao nhìn được thấu, Nói nghĩ không đường dứt cơ quan.

Nêu, kinh Lăng Nghiêm chép rằng: Khi ta không thấy, sao không thấy chỗ không thấy của ta? Hoặc thấy hay không thấy tự nhiên chẳng phải tướng kia không thấy. Hoặc không thấy chỗ không thấy của ta, tự nhiên chẳng phải vật, sao chẳng phải ông?

Tụng rằng:

Biển xanh chảy khô, Tràn đầy hư không, Lỗ mũi nạp tăng dài, Đầu lưỡi cổ Phật ngắn, Tơ luồn châu qua chín khúc, Máy ngọc vừa mới quay, Ngay đó gặp nhau ai biết hắn, SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 291 Mới tin người này không hợp bạn.

Nên Động Sơn dạy chúng rằng: Đầu mùa Thu cuối mùa Hạ, huynh đệ hoặc Đông hoặc Tây, cần phải đi vạn dặm nơi không có một cọng cỏ.

Lại hỏi: Chỉ như vạn dặm nơi không có một cọng cỏ, làm sao đi? Thạch Sương nói: Ra khỏi cửa liền là cỏ. Đại Dương nói: chỉ nói không ra khỏi cửa cũng là cỏ khắp đất.

Tụng rằng:

Cỏ mọc khắp nơi, trong cửa ngoài cửa ông tự thấy, trong rừng cây có gai, đặt bước thì dễ, ngoài rèm đêm tối quay người thì khó, xem thử mất loại nào? Hãy theo lão mộc cùng ốm lạnh, sẽ đuổi theo gió Xuân vào sẹo đốt.

Nêu, Ngưỡng Sơn nằm mộng đến chỗ ngài Di-lặc ở tòa thứ hai. Tôn giả bạch rằng: Hôm nay sẽ thuyết pháp ở tòa thứ hai. Sơn bèn đứng dậy bạch rằng: Pháp Ma-ha-diễn lìa bốn câu, dứt trăm lỗi, cẩn bạch.

Tụng rằng:

Trong mộng giới thiệu tăng tham học bậc kỳ cựu, liệt Thánh ngồi san sát bên phải, việc nghĩa phải làm, kiền chùy kêu, thuyết pháp Vô úy như Sư tử hống, tâm an như biển, gan dạ như sao Đẩu, mắt cá giao tuôn lệ, mổ ruột ếch có hạt châu, nói mê ai biết tiết lộ cơ của ta, mày to, nên cười nêu xấu của mình, lìa bốn câu dứt trăm lỗi, cha con Mã Tổ bệnh không thuốc chữa.

Nêu, Nam Tuyền vì Lục Tuyên Đại phu nói rằng: Triệu Pháp sư cũng rất kỳ lạ, hiểu đạo trời đất cùng một gốc, vạn vật đồng một thể.

Tuyền chỉ cây Mẫu đơn trước sân nói rằng: Đại phu. Lúc bấy giờ mọi người thấy một cây hoa này giống như mộng. Tụng rằng:

Soi suốt nguồn căn lìa tạp hóa nhỏ nhiệm, xôn xao ẩn hiện thấy cửa ấy, du thần ngoài kiếp hỏi có gì? Nhìn vào trước thân biết còn đẹp, hổ gầm đỉnh núi gió thổi vi vu, rồng ngậm chầm chậm, động mây tăm tối. Khi Nam Tuyền điểm phá người mộng, phải biết hiên ngang thêm vào chỗ cao quý.

Nêu, Vân Môn Đại sư nói rằng: Trong càn khôn, trong vũ trụ có một vật quý báu, bí mật ở trong hình dáng núi, sách lồng đèn đi về phía điện Phật, đem tam môn đến trên lồng đèn.

Tụng rằng:

Lấy hết phần thừa lòng thỏa mãn việc tốt, về đến chỗ nào để sinh nhai, lão tiều Lạn Kha nghi không có đường, treo bình trên cây ông khéo có nhà, sông đêm sóng vàng hiện lên bóng nguyệt quế, gió Thu tuyết dàn trận ôm lấy hoa lau, cá lạnh không nuốt được mồi, khởi hết giọng hát trong lại xoay chiếc bè.

Nêu, Lỗ Tổ hỏi Nam Tuyền rằng: Người không biết hạt châu ma-ni, đích thân lấy được trong Như Lai tạng, thế nào là tạng?

Tuyền đáp: Là Vương Lão sư qua lại với ông ấy vậy. Tổ hỏi: Cái không qua lại?

Tuyền đáp: Cũng là tạng.

Tổ hỏi: Thế nào là châu? Tuyền gọi rằng: Sư tổ.

Tổ ứng đáp: Dạ.

Tuyền nói: Đi đi, ông không hiểu lời của ta.

Tụng rằng:

Phân biệt phải trái nói được mất, Ứng tâm chỉ các lòng bàn tay Qua lại hay không qua lại, Chỉ đó, đều là tạng, Luân vương thưởng người có công,

Hoàng Đế được võng tượng, Xoay trục quay máy, có thể mánh khóe, Nạp Tăng mắt sáng không lỗ mãng. Nêu, Động Sơn bất an. Tăng hỏi: Hòa thượng bệnh còn có người không bệnh chăng? Sơn đáp: Có.

Tăng hỏi: Người không bệnh lại đến thăm Hòa thượng chăng? Sơn đáp: Lão tăng thấy người khác có phần. Tăng hỏi: Lúc Hòa thượng thấy người khác như thế nào?

Sơn nói: Thì không thấy có bệnh.

Tụng rằng:

Bỏ mất túi da thối, xoay cục thịt đỏ, ngay đầu lỗ mũi thẳng, lập tức đầu lâu khô, lão thầy thuốc không thấy khối u xưa nay, tuổi trẻ thấy nhau đến gần tai nạn, khi cánh đồng ít màu mỡ, mùa Thu nước mưa lênh láng rút, chỗ mây trắng đoạn dứt núi cũ lạnh, phải diệt trừ chớ lú lẫn, xoay hết vô công vào vị trí của hắn, cô tiêu không cùng mâm với ông.

Nêu, Lâm Tế hỏi Viện chủ rằng: Từ đâu đến?

Chủ đáp Từ châu Trung Điều Hoàng Mễ đến.

Tế hỏi: Bán ra hết chăng?

Chủ đáp: Bán ra được hết. SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 293 Tế lấy gậy vẽ một cái nói rằng: Lại bán ra được cái này chăng? Chủ liền hét.

Tế liền đánh. Kế đó Điển Tòa đến, Tế nêu ngữ thoại trước Tòa nói: Viện chủ không hiểu ý của Hòa thượng.

Tế hỏi: Còn ông lại làm sao?

Tòa liền lễ bái.

Tế cũng đánh.

Tụng rằng:

Toàn cơ của Lâm Tế phẩm chất cao, đầu gậy có mắt phân biệt mùa Thu diệt trừ chồn thỏ gia phong nghiêm ngặt, biến hóa cá rồng sấm nổ lửa thiêu, kiếm làm sống người, đao giết người, dựa vào trời soi tuyết lợi bới lông, một loại khiến làm mùi vị khác, chỗ rất đau là ai gặp. Nêu, Cửu Phong làm Thị giả cho Thạch Sương, Sương thị tịch. Sau này chúng muốn thỉnh thủ tòa trong đường tiếp tục trụ trì, Phong không chịu bèn nói rằng: Đợi tôi hỏi qua, nếu hiểu được ý của Tiên sư, như phụng dưỡng tiên sư. Bèn hỏi, Tiên sư nói: Ngừng đi nghĩ đi, một niệm vạn năm, tro lạnh cây khô, một cây lụa trắng, hãy nói biết việc gì?

Tòa đáp: Biết việc toàn một loại.

Phong nói: Như thế thì chưa hiểu ý của Tiên sư tồn tại. Tòa nói: Ông không chịu gói hương nào của tôi đem đến. Tòa bèn thắp hương khấn rằng: Con nếu không hiểu ý Tiên sư thì khói hương bay đến đâu, thoát ra không được, nói vừa xong liền ngồi thoát. Phong bèn vỗ vào lưng tòa nói rằng: Tọa thoát lập vong không thể không có, ý Tiên sư chưa mộng thấy còn.

Tụng rằng:

Một tông của Thạch Sương đích thân truyền cho Cửu Phong, thoát ra theo khói hương căn cứ phái khó thông, Hạc làm tổ trên cung trăng, khởi mộng ngàn năm, nhà tuyết người mê một loại công, ngồi đoạn mười phương như điểm trán, thầm dời một bước thấy rồng bay.

Nêu, Đồng Quang Đế bảo Hưng Hóa rằng: Quả nhân thu được một vật báu ở Trung Nguyên, chỉ là không có người trả giá cả. Hóa nói: Mượn của báu của bệ hạ xem thử. Đế dùng hai tay vuốt từ đầu đến chân.

Hòa nói: Của báu của bệ hạ ai dám trả giá.

Tụng rằng: Ý của quân vương nói tri âm, thiên hạ ái mộ hoa quỳ, hoặc hương thật, đem ra của báu vô giá của Trung Nguyên, không giống ngọc nhà BỘ CHƯ TÔNG 15 Triệu vàng nhà Yên.

Của báu của Trung Nguyên trình Hưng Hóa, một đoạn ánh sáng khó định giá, nghiệp đế có thể làm thầy của muôn đời, bánh xe vàng soi sáng tứ thiên hạ.

Nêu, có vị tăng hỏi Động Sơn rằng: Trong ba thân, thân nào không rơi vào các số Sơn đáp: Tôi thường ở trong tất cả số này.

Tụng rằng:

Không nhập thế chưa theo duyên chỗ bình không có gia truyền, cỏ tần trắng, mùa Thu gió hiu hiu trên sông chiều, bến xưa thuyền về một dãy khói.

Nêu, tăng hỏi Vân Môn rằng: Thế nào là trần trần Tam-muội?

Môn đáp: Cơm trong bát, nước trong thùng, mở miệng thấy nỗi lòng tìm tri kỷ, định suy nghĩ liền rơi vào hai ba cơ, đối diện chợt thành ngàn vạn dặm. Sư Thiều Dương cân nhắc một chút, nghĩa đoạn vàng chừ, ai cùng giống như, tâm chẳng phải đá chừ chỉ có thể như vậy.

Nêu, có vị tăng hỏi Giác Hòa thượng ở Lang Nha rằng: Thanh tịnh bản nhiên, vì sao bỗng sanh ra sơn hà đại địa?

Giác hỏi lại: Thanh tịnh bản nhiên, vì sao bỗng sanh ra sơn hà đại địa?

Tụng rằng: Thấy có hay không có, lật tay úp tay, người trong núi Lang Nha không rơi vào phía sau Cù-đàm.

Một trăm mục tụng cổ của Giác Hòa thượng ở Phổ Chiếu tỉnh Tứ châu (hết). Quyển hai: Quảng Lục của Thiền sư Hoằng Trí.

SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 395

QUYỂN 3

NIÊM CỔ CỦA GIÁC HÒA THƯỢNG Ở TRƯỜNG LÔ TỈNH CHÂN CHÂU Thị giả Hạnh Tùng biên tập.

Nêu, Đức Thế Tôn nhân ngày tự tứ, Văn-thù có ba lỗi trong mùa hạ, Ca-diếp muốn tẩn xuất Văn-thù, vừa đến gần cái dùi trống bèn thấy trăm ngàn vạn ức Văn-thù. Ca-diếp dốc hết thần lực của mình nhưng không thể nhấc nỗi cái dùi. Đức Thế Tôn bèn hỏi: Ca-diếp, ông tẩn xuất Văn-thù nào?

Ca-diếp không đáp.

Sư nói rằng: Đầu-đà kim sắc có tâm không gan, đương thời chỉ theo lệnh mà làm, chớ nói trăm ngàn vạn ức Văn-thù, chỉ Cù-đàm mặt vàng này cũng cùng tẩn xuất. Nếu có thể như thế không chỉ chân phong chót vót, cũng khiến cho người đời sau biết môn hạ nạp tăng ta, rõ ràng ông không được rỗi rải như Phật Tổ.

Nêu, Ngọa Luân nói rằng: Ngọa Luân có mánh khóe, có thể cắt đứt trăm tư tưởng, đối cảnh tâm không khởi, Bồ-đề ngày càng tăng trưởng. Lục Tổ nghe được hỏi rằng: Huệ Năng không có mánh khóe, không đoạn dứt tư tưởng đối cảnh tâm thường khởi, Bồ-đề làm sao tăng trưởng?

Sư nói: Hoa quỳ hướng về mặt trời bông liễu rủ theo gió.

Nêu, Bách Trượng thượng đường, đại chúng mới vân tập, dùng gậy nhất thời đánh đuổi đi, lại gọi rằng: Đại chúng, chúng quay đầu lại.

Trượng hỏi: Là gì?

Hoàng Nghiệt thượng đường, đại chúng mới vân tập, dùng gậy nhất thời đánh đuổi đi, lại kêu rằng: Đại chúng. Chúng quay đầu lại. Nghiệt nói: Trăng giống như vòng cung, ít mưa nhiều gió.

Tuyết Đậu nói rằng: Nếu là Tuyết Đậu, họp chúng lấy gậy đánh rồi thôi. BỘ CHƯ TÔNG 15 Sư nói: Làm mai mối, cầu chim bồ câu thẳng mũi câu câu cá đều có phương pháp tiếp vật lợi sanh. Nếu là lấy lồng này không thôi, kêu gọi hảo hán không quay lại, lại làm sao? Lấy gậy gõ vào đài hương một cái.

Nêu, Nam Tuyền, Quy Tông, Ma Cốc, lễ bái Trung Quốc sư, Tuyền vẽ một tướng tròn ở trên đường nói rằng: Nói được thì đi. Tông ngồi trong tướng tròn, Cốc làm người nữ lễ bái.

Tuyền nói: Như thế thì không đi.

Tông hỏi: Là tâm hạnh gì?

Sư nói rằng: Ta đương thời nếu thấy liền đến xóa hết tướng tròn, không chỉ đập bể sào huyệt của Nam Tuyền mà cũng chính là dạy Qui Tông không có chỗ dính mắc thân. Ma Cốc trình mánh khóe không được. Tuyền nói: Như thế thì không đi, thật vậy, thật vậy.

Nêu, Động Sơn đến Bắc Nham. Nham hỏi: Ông từ đâu đến?

Sơn đáp: Từ Hồ Nam đến.

Nham hỏi: Quan sát sứ họ gì?

Sơn đáp: Không được họ.

Nham hỏi: Tên gì?

Sơn đáp: Không được tên.

Nham hỏi: Lại lý sự chăng?

Sơn đáp: Tự có màn che hành lang. Nham hỏi: Lại ra vào chăng? Sơn đáp: Không ra vào.

Nham nói: Há không ra vào ư!

Sơn phủi tay áo đi ra.

Nham những ngày tới, gần sáng vào giảng đường gọi Động Sơn đến bảo rằng: Hôm qua hỏi, Thượng tọa đáp không xứng ý Lão tăng, suốt đêm không an nay thỉnh Thượng tọa một chuyển ngữ khác, nếu thích ý Lão tăng thì liền ăn hết cháo làm bạn nhau qua mùa Hạ.

Sơn thưa: Thỉnh Hòa thượng hỏi.

Nham hỏi: Không ra vào?

Sơn đáp: Sự sống rất tôn quý.

Nham bèn khai cháo cùng qua mùa Hạ.

Sư nói: Chủ trương môn hộ, tự có người bên cạnh đến, chung qua-nh im lặng uy nghiêm ai dám nhìn thẳng, mượn công thi thiết, chuyển vị nắm lấy, đều thành phần quyền của tả hữu, không phạm một đường tôn quý, lại biết chỗ tôn quý chăng? Bảo điện không người không đứng SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 3 hầu, không trồng ngô đồng tránh được chim phượng đến đậu. Nêu, Pháp Đăng khai đường, bảo chúng rằng: Sơn tăng vốn muốn ở ẩn Nham đậu, lại do Lão nhân Thanh Lương có công án bất liễu, hôm nay đi ra, vì người khác phân tích.

Tăng hỏi: Thế nào là công án bất liễu? Đăng liền đánh và nói rằng: Tổ sư bất liễu làm hại đến con cháu.

Tăng hỏi: Lỗi ở chỗ nào?

Đăng đáp: Lỗi ở ta làm hại đến ông.

Sư nói: Vị tăng này nếu là Lão hán này bước ra liền xô ngã xuống giường thiền, không chỉ tự mình có đường xuất thân, cũng không thấy bất liễu của Tổ sư làm hại đến con cháu.

Nêu, Hương Nghiêm nói rằng: Như người leo lên cây, miệng ngậm cành cây, tay không vịn vào nhánh, chân không đạp lên thân cây. Bên dưới có người hỏi ý Tây lai, hoặc không đáp trái lại câu hỏi của người khác, hoặc đáp lại tan thân mất mạng, ngay lúc ấy làm sao thì phải? Có Thượng tọa Hổ Đầu nói rằng: Trên cây thì không hỏi, chưa leo lên cây thỉnh Sư nói. Hương Nghiêm cười lớn ha ha.

Tuyết Đậu nói rằng: Trên cây nói thì dễ, dưới cây nói thì khó, Lão tăng lên cây vậy. Gởi đến một câu hỏi.

Sư nói: Thượng tòa Hổ đầu là ác tặc này, dùng tay vô nghĩa, đánh không phòng nhà, thường thường làm tay chân không phân biệt, Tuyết Đậu là cơ nghi khác, biết Lão hán không lỗi, đến đây cũng chỉ được giấu thân lộ hình. Lại biết chỗ làm của Hương Nghiêm chăng? Ba ngàn kiếm khách nay ở đâu, riêng cho phép Trang Chu thấy thái bình. Nêu, có vị tăng hỏi Phong Huyệt rằng: Nói nín liên quan tới lìa vi tế, thế nào là thông không phạm?

Huyệt đáp: Nhớ mãi Giang Nam trong ba tháng, chỗ gà gô gáy trăm hoa tỏa mùi hương.

Tuyết Đậu nói rằng: Mổ bụng khóc tâm.

Sư nói: Lộ trùng trục, tròn trĩnh chỗ đất ven núi, chỉ là không có góc hở. Hãy nói không có góc hở của Phong Huyệt sao giống không góc hở của Tuyết Đậu, lại biết chăng? Hòa quang sinh sự, đưa tới dốc sức làm thành nhà.

Nêu, Huyền Sa hỏi Kính Thanh rằng: Người xưa nói không thấy một pháp là tai họa lớn ông hãy nói không thấy pháp gì?

Thanh chỉ vào cây cột lộ ra nói rằng: Không phải pháp này sao?

Sa nói: Trong Triết giang nước trong gạo trắng xưa nay ông ăn.

BỘ CHƯ TÔNG 15 Phật pháp chưa nằm mộng thấy còn.

Sư nói Kính Thanh lúc ấy trả lời như thế, Huyền Sa cuối cùng nói như thế lại hợp nhau chăng? Như vậy thì Kính Thanh từ lâu không khởi mộng Phật pháp, cũng phải cùng tham với Huyền Sa mới được. Nêu, am chủ Liên Hoa đưa gậy lên bảo chúng rằng: Người xưa đến đây vì sao không chịu dừng. Chúng im lặng.

Tự nói rằng: Vì đường khác không đắc lực.

Lại hỏi: Cuối cùng như thế nào?

Lại tự nói rằng: Ngọn cây cau gánh ngang không nhìn thấy người, đi vào ngàn đỉnh núi vạn đỉnh núi.

Sư nói: Gánh vào không gánh ra, bản sắc người ở núi, suy nghĩ phần lớn nuốt hết chư Phật, Phổ Nhãn không thấy Phổ Hiền, hãy nói, bệnh ở chỗ nào? Bỗng nhiên đưa gậy lên cao một cái nói: Quan không cho cây kim thông đồng riêng tàu xe.

Nêu, Tuyết Phong nói rằng: Cơm bày ra bên sàn ngồi, người đói chết vô số, nước biển bên chỗ ngồi người khát chết vô số. Huyền Sa nói: Cơm bày ra trong chỗ ngồi, đói làm chết người vô số, nước biển ngập đầu khác giết người vô số.

Vân Môn nói: Khắp người là cơm, khắp người là nước.

Sư nói: Tôi thì không như vậy, cơm bày ra trong chỗ ngồi phình lên giết người vô số, nước biển ngập đầu dần dần giết người vô số, vì vết đau trước ư, không nuốt, vì lỗi sau ư, không nhả, như Vân Môn nói:

Khắp người là cơm khắp người là nước, đến đây không có chỗ cho ông nuốt nhả.

Nêu, tăng hỏi Trí Môn rằng: Khi hoa sen chưa nhú lên khỏi mặt nước, như thế nào?

Môn nói: Hoa sen.

Tăng hỏi: sau khi ra khỏi mặt nước như thế nào? Môn đáp: Lá sen.

Sư nói: Linh quy không nhớ điềm, vỏ trống không nhọc nhằn luồng qua.

Nêu, tăng hỏi Tịnh Chúng rằng: Khi hoa sen chưa nhú lên khỏi mặt nước như thế nào?

Chúng đáp: Hoa sen đầy cả sông hồ.

Tăng hỏi: Sau khi ra khỏi mặt nước như thế nào?

Chúng đáp: Lá rụng không biết mùa Thu.

Sư nói: Lý Lăng giữ khí tiết hảo hán, Phan Lang cưỡi lừa ngược.

Nêu, ngài Vân Cái hỏi Thạch Sương rằng: Muôn cánh cửa đều mở SỐ 2001 - QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ, Quyển 3 thì không hỏi khi muôn cửa đều đóng như thế nào?

Sương hỏi: Trong giảng đường mọi việc làm thế nào?

Cái không nói, trải qua nửa năm mới nói rằng: Không người nào tiếp được hắn.

Sương nói: Nói thì rất giết đạo, chỉ nói được tám mươi phần trăm.

Cái hỏi: Hòa thượng làm sao?

Sương nói: Không người nào biết được hắn.

Sư nói: ruộng đất vững vàng chắc chắn, kî rơi vào công huân, dán sát người bộ quần áo, biết nên cởi bỏ, trong tông phân biệt rõ, ngoài lượng chuyển cơ, phải cẩn thận mới được. Dị trong đồng, suy xét rõ ràng còn có thêm mù mờ. Dị trong dị, chỉ là khó đến chỗ cực diệu, lại đến chỗ xoay nghiên của cha con Thạch Sương chăng? Ngọn nến sáng người ngọc mới phá mộng, đêm lạnh thanh nữ chưa đăng cơ.

Nêu, Mục Châu bảo chúng rằng: Phanh ra cũng tại ta, gom vào cũng tại ta.

Tăng hỏi: Như thế nào là phanh ra?

Châu đáp: Chín lần ba bằng hai mươi bảy. Bồ-đề Niết-bàn, chân như giải thoát, tức tâm tức Phật, ta lại nói như thế, ông lại làm sao?

Tăng nói: Mỗ Giáp không nói như thế.

Châu nói: Chén rơi xuống đất, lá trở thành tám mảnh.

Tăng hỏi: Thế nào là gom lại?

Châu khoanh tay mà ngồi.

Sư nói: Chỗ dùng của Mục Châu chỉ là ba dài năm ngắn, bảy dọc tám ngang, bỏ ở trước mặt, ném về sau não, không ngăn trở điều kỳ lạ. Như vậy thì thiết lập môn đình, tự là một nhà, đàm đạo nhận lý sâu xa, không cánh đi trăm bước.

Nêu, kinh chép rằng: Nếu thấy các tướng chẳng phải tướng, tức là thấy Như Lai. Pháp Nhãn nói rằng: Nếu thấy các tướng chẳng phải tướng tức là không thấy Như Lai.

Sư nói: Thế Tôn nói Như Lai thiền, Pháp Nhãn nói Tổ sư thiền, hiểu được rất đặc biệt, không hiểu cũng khen nhau.

Nêu, Mã Tổ thấy tăng đến liền vẽ một tướng tròn nói rằng: Vào cũng đánh không vào cũng đánh.

Tăng liền vào.

Tổ liền đánh.

Tăng nói: Hòa thượng không đánh được con.

Tổ dựa vào cây gậy mà dừng.

Sư nói: Nhanh nhẹn bước qua cửa, ý ở trong nhà, người đủ mắt rõ ràng phân biệt lấy.

Nêu, Tăng hỏi Quảng Đức rằng: Thế nào là người linh lợi? Đức đáp: Duy-Ma không rời phòng của Phương trượng, Văn-thù chưa đến đã biết trước.

Lại hỏi: Thế nào là người linh lợi?

Đức đáp: Vết bẩn dính vào áo lót màu đen tranh đua giặt. Lại hỏi: Thế nào là người linh lợi?

Đức đáp: Rắn độc ở Cổ mộ đầu đội sừng. Sư nói: Một câu nắm chắc cửa quan trọng, một câu không còn kỷ cương phép tắc, một câu thể dụng song chiếu. Nếu người nào hiểu được, có lẽ ông linh lợi, lại là ngọn nguồn chăng? Rùa khô khéo ở trong tay của Tôn Tân, một vạch hào sáng rõ chia mười chữ nhỏ.

Nêu, Tuyết Phong hỏi tăng rằng: Đi đâu?

Tăng đáp: Đi Phổ thỉnh.

Phong nói: Đi. Sư nói: Chớ động vào, động vào ba mươi gậy.

Vân Môn nói: Theo lời nói biết người, lại là vẽ chân cho rắn.

Nêu, Tiềm Nguyên nhân dịp Bảo Cái đến gặp nhau, Nguyên bèn cuốn rèm vào phương trượng ngồi. Cái trở về chỗ tiếp khách.

Nguyên sai Thị giả chuyển lời rằng: Xa liên lạc nhau không dễ, còn Cách Tân ở viện, vừa nói xong, Cái liền đánh một tát tay.

Thị giả nói: Có Hòa thượng đường đầu ở viện, chớ đánh con.

Cái nói: Chỉ là có Hòa thượng ở viện, cho nên đánh ông.

Thị giả trở về nêu lên Nguyên.

Nguyên nói: Còn Cách Tân ở viện.

Sư nói: Rõ ràng còn Cách Tân tại viện. Như vậy thì mỗi mỗi kia, tự là một nhà, lại làm sao được cùng sống cùng chết, cùng mệnh sống liền cành, trong bóng tối, rút xương ngang, ngoài ánh sáng, ngồi trên đầu lưỡi.

Nêu, Bảo Phước hỏi Trường Khánh rằng: Bàng Sơn nói quang cảnh đều mất, lại là vật gì? Động Sơn đáp: Quang cảnh đều mất, lại là vật gì? Theo hai lão túc đều chưa tiêu diệt ở, thì làm sao được tiêu diệt đi?

Khánh im lặng giây lát.

Phước nói: Lòng biết ông làm ăn trong hang quỷ.

Khánh hỏi: Ông lại làm sao? Phước nói: Hai tay đỡ trâu nước qua đầu gối.

Sư nói: Đều mất, chưa mất, đoạt người đoạt cảnh, vì sao Bảo Phước không bằng lòng Trường Khánh. Thái bình vốn là tướng dựng lên, không cho phép tướng quân thấy thái bình.

Nêu, Càn Phong bảo chúng rằng: Pháp thân có ba thứ bệnh hai loại ánh sáng, cần phải thấu suốt được mỗi thứ. Lại khi có chiếu dụng đến, hướng lên một lỗ.

Vân Môn bước ra hỏi rằng: Người trong am vì sao không biết việc ngoài am?

Phong cười lớn ha ha.

Môn nói: Vẫn là chỗ nghi của con.

Phong hỏi: Ông là tâm hạnh gì?

Môn thưa: Cũng cần Hòa thượng tìm ngọn nguồn.

Phong nói: Chỉ cần vững vàng như thế mới được chỗ ngồi yên.

Môn đáp: Dạ dạ.

Sư nói: Ngồi được bệnh đã vào xương tủy, dùng được ánh sáng không xuyên thấu qua, dù ông tung hoành mười chữ, xoay tròn một máy cũng chưa biết có còn một lỗ hướng lên lại được chỗ ngồi yên chăng? Đến cuối trăng đêm, sương tùy ý rơi vào khe trước.

Nêu Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn rằng: Ông suốt mùa Hạ không thấy lên, ở phía dưới làm việc gì?

Ngưỡng đáp: Con cuốc được một mảnh ruộng, xuống được lượt giống.

Quy Sơn hỏi: Mùa Hạ này ông không luống công?

Ngưỡng hỏi: Mùa Hạ này Hòa thượng làm gì?

Quy Sơn đáp: Một bữa cơm chính ngọ, một giấc ngủ sau đêm.

Ngưỡng nói: Mùa Hạ này Hòa thượng cũng không luống công, nói xong bèn thè lưỡi. Quy Sơn hỏi: Tịch Tử sao được tự làm hại mạng mình?

Sư nói: Trẻ nên nỗ lực, già tâm hợp lúc, suốt mùa Hạ này đều không luống công. Vì sao Ngưỡng Sơn nói xong thè lưỡi. Nếu kiểm điểm ra thì tai họa không vào cửa nhà người thận trọng.

Nêu, Triệu Châu nói rằng: Chỗ có Phật không được ở, chỗ không

Phật mau đi qua.

Sư nói rằng: Trầm không trệ tịch, chạm tay vào bị cảm mạo, đều không phải là chỗ đi đến của nạp tăng, chỉ cần chớ vào chợ của người, chớ ngồi giường chõng của người khác. Chánh không lập huyền, thiên không theo vật, mới có thể nắm chặt cho phép đi qua, có phần tự do.

Nêu, Lâm Tế, Thủ tòa lưỡng đường đều hét, tăng hỏi Lâm Tế lại có khách, chủ chăng?

Tế đáp: Chủ khách rõ ràng. Sư nói: Đao giết người, kiếm sống người, ở trong tay Lâm Tế. Tuy như thế, đương thời liền cùng một tiếng hét. Dù họ có thần thông rất tỏ rõ cũng chỉ được cùng một sở thích. Nêu, Động Sơn hỏi Ẩn Sơn rằng: Thế nào là chủ trong chủ? Ẩn đáp: Từ lâu không ra khỏi cửa.

Động Sơn hỏi: Thế nào là khách trong chủ? Ẩn Sơn đáp: Núi xanh che mây trắng.

Động Sơn hỏi: Chủ khách cách nhau bao nhiêu? Ẩn Sơn đáp: Sóng vỗ trên sông Trường giang.

Động Sơn hỏi: Chủ khách gặp nhau có nói với nhau lời gì? Ẩn Sơn đáp: Gió mát phủi sạch trăng.

Sư nói: Chủ cũng là mây che tướng đỉnh đầu, khách cũng là tuyết đè cạnh lông mày, cách nhau cũng là môn ti có hạn, lời nói cũng là ngọc lay động tiếng vàng. Bốn câu này của ta, hãy nói giống hay khác Ẩn Sơn? Người tòng lâm có mắt thử thỉnh phân biệt xem.

Nêu, Vân Môn nói rằng: Phật pháp đại sát hữu chỉ là đầu lưỡi ngắn. Sau đó Tự nói rằng dài. Sư nói: Đại sư Vân Môn tuy tự đứng tự ngã, quan trọng còn xe không đẩy ngang, lý không đứt khúc.

Nêu, Quy Sơn cùng Ngưỡng Sơn hái chè. Quy Sơn nói: Suốt ngày chỉ nghe tiếng của ông mà không thấy hình dáng của ông.

Ngưỡng liền lay động cây chè.

Quy Sơn nói: Ông chỉ được dụng của nó.

Ngưỡng Sơn nói: Chưa biết Hòa thượng như thế nào?

Quy Sơn im lặng giây lát. Ngưỡng Sơn nói: Hòa thượng chỉ được thể của nó.

Quy Sơn nói: Đánh ông ba mươi gậy. Sư nói rằng: Quy Sơn, Ngưỡng Sơn, cha cha con con, tòng lâm đều nói mỗi vị được một cái cọc, không ngờ trời sáng cùng mây trắng, nước hòa cùng trăng sáng mùa Thu.

Nêu, trong hội Lăng-nghiêm, Đức Thế Tôn bảo chúng rằng: Nếu có thể suy ra tận gốc là tâm của ông thì nhận giặc làm con. Tu Sơn chủ nói: Nếu có thể suy tận gốc không phải tâm ông thì nhận con làm giặc.

Sư nói: Như nay suy rộng ra là con hay là giặc mua mũ đội đầu, ăn cá bỏ xương.

Nêu, Trường Khánh nói rằng: Luôn giống hôm nay, lão Hồ có hy vọng.

Bảo Phước nói: Đều giống hôm nay lão Hồ tuyệt vọng. Sư nói: Giàu ghét ít ngàn miệng, nghèo hận nhiều một thân. Nêu, tăng hỏi Thạch Sương rằng: Chân thân lại xuất thế chăng? Sương đáp: Không xuất thế.

Tăng hỏi: Chân thân thế nào?

Sương đáp: Miệng bình lưu ly.

Sư nói rằng: Khắp thân đến hết, triệt để vô công, xoa tay có thể đến, tùy chỗ được dùng, lại biết lão hán Thạch Sương chăng? Ngay đường không vết bóng, khắp cõi không từng che.

Nêu, tăng hỏi Tuyết Phong rằng: Khi khe suối lạnh xưa như thế nào?

Phong đáp: Trố mắt nhìn không thấy đáy.

Tăng hỏi: Người uống như thế nào?

Phong đáp: Không vào từ miệng.

Tăng nêu lên Triệu Châu. Châu nói: Không thể vào từ trong lỗ mũi.

Tăng lại hỏi Châu: Khi khe suối lạnh xưa như thế nào?

Châu đáp: Đắng.

Tăng hỏi: Người uống như thế nào?

Châu đáp: Chết.

Tuyết Phong nghe được nói rằng: Triệu Châu cổ Phật, từ đây không trả lời. Sư nói: Đỡ tông thừa đứng thẳng phải là bậc thầy.

Tuyết Phong phân biệt thân tâm của một ngàn năm trăm thiện tri thức. Triệu Châu dùng ông lão một trăm hai mươi làm thủ đoạn của nhà tuổi già, không trở ngại kỳ lạ. Như nay trong chúng theo lời nói mà xác định ý nghĩa, rối loạn uổng người xưa. Như vậy thì cùng nhau làm việc tốt đẹp, dường như có tri âm, ghi lòng tạc dạ, hiếm khi gặp được tấm gương sáng.

Nêu, Quốc sư ba lần gọi Thị giả, Thị giả ba lần đáp lại. Quốc sư nói rằng: Sẽ nói rằng ta cô phụ ông, ai biết ông cô phụ ta.

Sư nói: Trong đạo nhân nghĩa, trên phận sự thầy trò, cứ gọi có thể đáp lại, nói thật không nói dối. Hãy nói có cô phụ hay không cô phụ, ngọc sáng không có tì vết, khắc văn mất đức. Nêu, tăng hỏi Thiều Sơn rằng: Phải trái không ở khắp nơi, lại có câu chăng?

Sơn đáp: Có.

Tăng hỏi: Là câu gì?

Sơn đáp: Một mảnh mây lẻ loi không bày ra kẻ xấu.

Sư nói: Khắp người hồi hổ, không chạm vào tôn nghiêm, Bàng Đề thoái vị nên phải uyển chuyển, lại thấy tướng của Thiều Sơn là chỗ nào chăng? Dốc sức xô đầu cha vào trong. Nêu, có vị tăng hỏi Lâm Tế rằng: Thế nào là kiếm thổi lông? Tế đáp: Việc tai họa, việc tai họa. Tăng liền lễ bái.

Tế liền đánh.

Tăng hỏi Ba-lăng rằng: Thế nào là kiếm thổi lông?

Lăng đáp: Nhánh san hô đỡ mặt trăng.

Sư nói: Đao giết người, một sợi lông cũng không qua, kiếm sống người, một mải mai cũng không tổn thương, lúc có ý chí càng thêm ý chí, chỗ không phong lưu cũng phong lưu. Nêu, Động Sơn nói rằng: Thể được người tiến lên Phật, mới có phần nói năng.

Tăng hỏi: Thế nào là người tiến lên Phật?

Sơn đáp: Chẳng phải Phật.

Pháp Nhãn nói: Phương tiện gọi là Phật.

Sư nói: Hai lão túc cách nhau bao nhiêu chỉ là đao đao giống nhau, ngại gì Ngư lỗ sai, lệch đến đây cần phải chuyển cơ ngoài kiếp, phóng tên trước gió, quay ngang mình gánh vác, buông tay gánh vác, đủ loại mắt này mới được, lại phân biệt được chăng? Dễ phân biệt phấn trong tuyết, khó phân biệt than trong mực.

Nêu, Tu Sơn chủ nói rằng: Đầy đủ pháp phàm phu, phàm phu không biết, đầy đủ pháp Thánh nhân, Thánh nhân không hay. Nếu Thánh nhân biết thì giống phàm phu, phàm phu nếu hay tức là Thánh nhân.

Sư nói: Thâu được An Nam, lại lo phía Bắc hiểm yếu phía Bắc.

Đến đây việc thật thành, nhất thời bay đi, mới được chỗ ngồi yên ổn, lại là ngọn nguồn chăng. Cùng một lòng bình lặng, lẫn lộn tự hết.

Nêu, Thạch Thê hỏi Thị giả rằng: Ông đi đâu?

Thị giả đáp: Đi lên trai đường.

Thê nói: Ta há không biết ông đi trai đường.

Thị giả hỏi: Ngoài lời này ra còn nói gì khác?

Thê đáp: Ta chỉ hỏi việc bổn phận của ông.

Thị giả thưa: Nếu hỏi về việc bổn phận thì con quả thật là đi lên trai đường.

Thê nói: Không lầm làm Thị giả của ta.

Sư nói: Bỏ qua thì không được, như nay chỉ túm được lỗ mũi đau, đập bể được bộ xương mới được tránh gặp lừa mù đuổi theo đại đội. Cho nên nói người chết vô số trên đất bằng, xuyên qua được rừng gai góc là người tài giỏi. Hãy nói: Vừa đến vị tăng nay xuyên qua được chăng? Nhiều giả dối không bằng ít mà thật thà.

Nêu, tăng hỏi Pháp Nhãn rằng: Hai chữ thanh sắc, làm sao thấu đáo được?

Nhãn đáp: Nếu đại chúng biết được chỗ hỏi của vị tăng này thì thấu được sắc không khó.

Sư nói: Trước kia không hiểu, chỉ vì giặc trong nhà khó phòng ngừa, ngay nơi đó rõ ràng lại đến am cỏ nghỉ ngơi.

Nêu, Hiệp Sơn nói rằng: Trước mắt không có pháp, ý ở trước mắt, người khác không phải là pháp trước mắt, chẳng phải chỗ đến của tai mắt.

Sư nói: Lão tử Hiệp Sơn, mở miệng túi vải đem của cải quý báu lạ ra rải ở trước mặt các vị. Ngay lúc ấy lại làm sao? Đi đường không lượm của rơi, quân tử khen tốt.

Nêu, Triệu Châu nói rằng: Nắm chặt con mắt càn khôn, liên miên không lọt ra một mảy may, ta muốn ông biết, ông lại làm sao biết?

Sư nói: Lại xét đến cùng chăng? Dù ông biết được trong đây bảy lỗ tám lỗ, ta cũng biết ông ra không khỏi vòng vẽ của Triệu Châu.

Nêu, Kính Thanh hỏi Linh Vân rằng: Khi hỗn độn chưa rõ ràng, như thế nào?

Vân đáp: Cột lộ mang thai.

Thanh hỏi: Sau khi phiền não thì như thế nào?

Vân đáp: Như làn mây điểm bầu trời.

Thanh hỏi: Chỉ như bầu trời có bị điểm chăng? Vân không đáp.

Thanh nói: Như thế thì hàm sanh không đến.

Vân cũng không đáp.

Thanh hỏi: Luôn được thuần trong, khi hết điểm thì như thế nào?

Vân đáp: Vẫn là chân thường trôi chảy.

Thanh hỏi: Thế nào là chân thường trôi chảy?

Vân đáp: Giống như gương thường sáng.

Thanh hỏi: Chưa biết hướng thượng lại có việc chăng?

Vân đáp: Có.

Thanh hỏi: Thế nào là việc hướng thượng?

Vân đáp: Đập bể gương ra, cùng ông thấy nhau.

Sư nói: Rõ và chưa rõ, máy ngọc ban đêm chuyển động. Điểm và không điểm, con thoi vàng vứt bỏ trong đêm, chỉ là cùng một sắc thuần trong chưa được mười phần trăm an ổn. Hãy nói: Đập bể chiếc gương ra thấy nhau ở chỗ nào? lại biết chăng? Sau mùa Thu phẳng lặng, thỏ nuốt ánh sáng, khi nước trong, rồng xanh lột xác.

Nêu, Thạch Củng thượng đường: Bèn trương cung lắp tên, Tam Bình phanh ngực hứng lấy. Củng nói rằng: Một trương cung, hai chiếc tên, ba mươi năm chỉ bắn được một nửa Thánh nhân này.

Sư nói rằng: Thạch Củng không bỏ thói quen Tam Bình nhân đó chống lệnh, lại nói rằng ba mươi năm, một trương cung hai chiếc tên, chỉ bắn được nửa Thánh nhân này, há không phải là suy bụng ta ra bụng người. Phần lớn sóng không đến đáng sợ, đến rồi khó tìm được loại cá vừa ý.

Nêu, tăng hỏi Vân Môn rằng: Thế nào là pháp thân thanh tịnh?

Môn đáp: Nhụy hoa rửa.

Tăng hỏi: Khi thường đi như thế thì như thế nào?

Môn đáp: Sư tử lông vàng.

Tuyết Đậu nói rằng: Rất không có duyên cớ.

Sư nói: Giặc đến phải đánh, khách đến phải tiếp đãi. Vân Môn, Tuyết Đậu cả hai đều làm nhà, trong đây chớ có người thường đi như thế chăng? Tối kî gõ đầu gõ trán.

Nêu, tăng hỏi Tào Sơn rằng: Con về đến cha, vì sao cha hoàn toàn không quan tâm?

Sơn đáp: Lý hợp như đây.

Tăng hỏi: Ân cha con ở đâu?

Sơn đáp: Mới thành ân cha con.

Tăng hỏi: Thế nào là ân cha con?

Sơn đáp: Dao búa chẻ không ra.

Sư nói: Chim trả buông rèm, dây tơ chưa rơi xuống gấp lại màn tử la, thấy nghe khó thông, phạm vào động đầu sợi lông, đêm tối trăng lên ngoài cửa, thầm dời một bước, hạc bay ra khỏi lồng bạc, lại biết chăng? Thoát thân cùng một sắc màu không mất bóng, không ngồi cùng gió rơi vào đại công.

Nêu, Bạch Thủy nói rằng: Trong mắt không được dính cát, trong lỗ tai không được để nước vào.

Tăng liền hỏi: Thế nào là cát không được dính vào mắt? Thủy đáp: Ứng chân vô song.

Tăng hỏi: Thế nào là trong tai không được để nước vào? Thủy đáp: Trắng nuốt không nhơ bẩn. Sư nói: Lão tử Bạch Thủy, có thể nói là lớn mà không ngoài, nhỏ mà không trong, đầy đủ ngàn biến vạn hóa, chỉ tay không thân suông, không được một giọt một trần, chỉ là đầy mắt đầy tay, lại thấy chăng? Đặt chân không có nơi nhàn rỗi, biết tâm có mấy người.

Nêu, Thạch Đầu tham kiến Đồng khế rằng: Trả lời lẫn nhau hay không trả lời lẫn nhau? Tăng hỏi Vân Môn rằng: Thế nào là trả lời lẫn nhau?

Môn chỉ đầu bản nói rằng: Không thể gọi là đầu bản. Tăng hỏi: Thế nào là không trả lời lẫn nhau?

Môn đáp: Đây là đầu bản. Sư nói: Chót lưỡi của Thạch Đầu không xương trong mắt của Vân Môn có gân. Trong ngàn xưa thanh quang hiển hách, như nay phải nắm tay cùng đi, chỉ cần như thế mới biết không như thế. Sau đó không giao thiệp, lại biết chăng? Tuổi trẻ từng quyết trận rồng rắn, tuổi già ngược lại cùng con trẻ hát ca.

Nêu, Ba Tiêu nói với chúng rằng: Ông có chống gậy, ta cùng ông chống gậy, ông không chống gậy, ta đoạt lại gậy của ông.

Sư nói: Ông có thì tất cả có, ông không thì tất cả không, có không, tất nhiên là tương nhân và đoạt lấy việc gì của Ba Tiêu. Ngay lúc ấy, làm sao là ông chống gậy.

Nêu, có vị tăng hỏi Hương Nghiêm rằng: Thế nào là đạo?

Nghiêm đáp: Rồng ngâm trong cây khô.

Tăng hỏi : Thế nào là người trong đạo?

Nghiêm đáp: trồng mắt trong đầu lâu.

Tăng nêu lên Thạch Sương, thế nào là rồng ngâm trong cây khô?

Sương đáp: Còn mang hỷ tại.

Tăng hỏi: Thế nào là mắt trong đầu lâu?

Sương đáp: Còn mang thức tại.

Sư nói: Vua ở trong cửa, bề tôi không ra khỏi cửa.

Nêu, Đại Nhĩ Tam Tạng đắc tha tâm thông, đến yết kiến Túc Tông Đế. Đến nhờ Trung Quốc sư kiểm nghiệm. Tạng thấy Quốc sư liền lễ bái đứng về bên hữu.

Quốc sư hỏi rằng: Ông đắc tha tâm thông chăng?

Tạng đáp: Không dám.

Quốc sư hỏi: Ông hãy nói lão tăng hôm nay ở chỗ nào? Tạng đáp: Hòa thượng là thầy một nước sao được ở Tây xuyên xem đua thuyền.

Quốc sư lại hỏi: Ông hãy nói lão tăng ngay bây giờ ở chỗ nào? Tạng đáp: Hòa thượng là thầy một nước đâu được ở trên cầu Thiên Tân xem khỉ đùa nghịch Quốc sư hỏi lần thứ ba: Lão tăng ngay lúc này đang ở đâu? Tạng không biết chỗ đi.

Quốc sư quát một tiếng, nói rằng: Con cáo rừng này, tha tâm thông ở chỗ nào.

Sư nói: Tam Tạng không thấy Quốc sư thì lại vứt bỏ. Ông hãy nói Quốc sư tự biết chỗ rơi chăng? Nếu nói tự biết thì trăm chim ngậm hoa, chư Thiên cúng dường chưa có ngày chấm dứt. Hãy nói ngay lúc ấy rơi ở chỗ nào?

Nêu, Đại Phu Lục Tuyên hỏi Nam Tuyền rằng: Trong nhà đệ tử có một tấm đá, có lúc ngồi có lúc nằm, muốn khắc làm tượng Phật được chăng?

Tuyền đáp: Được.

Lục hỏi: Không thể không được chăng?

Tuyền đáp: Không được.

Vân Nham nói rằng: Ngồi thì là Phật, không ngồi thì chẳng phải

Phật.

Động Sơn nói: Không ngồi là Phật, ngồi là chẳng phải Phật.

Sư nói: Chuyển công đến vị trí, chuyển vị trí đến công, lại cha con trên động của người.

Hãy nói ý của Nam Tuyền thế nào? Quả thật là kim dùi qua không được. Nêu, có người phụ nữ nhập định trước Đức Phật. Đức Phật dạy Văn-thù xuất định, Văn-thù bèn vận thần lực đẩy lên cõi Phạm Thiên làm xuất định người nữ ấy không được. Đức Phật bèn nói rằng: Phương dưới có Đại sĩ Võng Minh, có thể xuất được định này. Trong khoảnh khắc Võng Minh đến, Đức Phật bảo xuất định. Võng Minh khảy móng tay ba tiếng, người phụ nữ ấy liền xuất định.

Sư nói: Hoặc định hoặc động, ngay người này đùa giỡn, lông hồng nhẹ mà không nhẹ, Thái sơn nặng mà không nặng, lại biết lỗ mũi của lão Cù-đàm ở trong tay ta chăng?

Nêu, Tuyết Phong và Tam Thánh lần lượt đi kinh hành thấy một bầy khỉ.

Phong nói: Như bày khỉ này mỗi con đều có một chiếc gương cổ trước mặt.

Thánh hỏi: Trải qua nhiều kiếp không tên, sao lấy ánh sáng làm gương cổ? Phong đáp: Sanh vết vậy.

Thánh hỏi: Biết thoại đầu của một ngàn năm trăm thiện tri thức chăng?

Phong đáp: Việc trụ trì của lão tăng phiền phức.

Sư nói: Đương thời nếu thấy Tuyết Phong nói Sanh vết nhưng người bên cạnh đáp rằng: Dạ dạ. Hãy nói vì sao như vậy? Giành thì không phải, nhường thì có thừa.

Nêu, Trường Khách bảo chúng rằng: Đã thu nhặt trong sạch rồi, người ở gần thì ta tìm, bỗng nhiên đánh vào xương sống ông một gậy. Có một gậy này đến với ông, ông phải có đủ sự hổ thẹn. Nếu không có một gậy này đến ông, ông nhằm vào chỗ nào mà biết?

Sư nói: Miệng chết ăn cơm thường trụ, nhón chân nằm trên giường dài, tìm người biết hổ thẹn này khó được. Lại biết gậy của Trường Khánh rơi xuống đất chăng? Sấm nổ núp vào nhà, điện cháy đuôi, nảy sinh ra một tài năng lỗi lạc.

Nêu, Bàng Sơn nói rằng: Nếu nói tức tâm tức Phật, thì ngày nay chưa vào chỗ huyền vi. Nếu nói: Phi tâm phi Phật cũng là chỉ vết chân rất mẫu mực. Sư nói: Có tiền không biết sử dụng, biết sử dụng lại không có tiền.

Hãy nói làm sao được mười phần trăm, cưới vợ tuổi trẻ, phải là con bạc đầu.

Nêu, Kim Phong bảo chúng rằng: Sự còn đóng nắp hộp, lý cần phải chống mũi tên. Nếu ai nói được, Kim Phong này chia nửa viện cho người đó ở. Lúc bấy giờ, có tăng bước ra lễ bái.

Phong nói: Thôi thôi, gặp nhau dễ được tốt, cùng ở khó vì người.

Sư nói: Trong trọng thưởng, ắt có dũng phu, vị tăng này muốn cưỡng lấy, Kim Phong lại không chịu. Lại biết cò và trai giữ chặt nhau, cả hai đều rơi vào tay của lão đánh cá. Nếu cũng phân biệt được nắp hộp và mũi tên, Kim Phong sẽ dâng cả viện bằng cả hai tay.

Nêu, tăng hỏi Tào Sơn rằng: Khi Phật chưa xuất thế thì như thế nào? Sơn đáp: Tào Sơn không bằng. Tăng hỏi: Sau khi xuất thế thì như thế nào?

Sơn đáp: Không bằng Tào Sơn.

Sư nói: Phật và Tào Sơn, chủ khách trao đổi với nhau, xuất thế và không xuất thế, đều có một con mắt, chưa có ai đi mãi mà không đứng, đứng mãi mà không đi. Lại biết chăng? Động tối không có ý khóa cửa, ngang dọc nào liên quan đến người hai đầu?

Nêu, Vân Môn bảo chúng rằng: Chỉ được nhìn thấy không đọng lại. Đạt được tất cả pháp không danh thân cú thân. Sơn hà đại địa là danh thân cũng không thể được, gọi là Tam-muội tánh hải đều đầy đủ, vẫn là không có gió, sóng bủa quanh, chỉ bị mất tri giác. Giác tức là Phật tánh, gọi là người vô sự. Lại phải biết còn một lỗ hướng lên. Sư nói: Chủ khách không hài hòa, cả hai đều có lỗi, mỗi mỗi bị hai mươi gậy. Như hướng lên một lỗ hở, lại làm sao?

Tê ngưu nhờ ngắm vầng trăng mà mọc sừng, voi bị sấm nổ giật mình hoa vào răng.

Nêu, Càn Phong bảo chúng rằng: Nâng một không nổi nâng hai, bỏ qua một tác phẩm rơi vào thứ hai. Vân Môn bước ra nói rằng: Hôm qua có người từ Thiên Thai đến lại đi đến Kính Sơn.

Phong nói: Những ngày tới không được rộng thỉnh.

Sư nói: Ngồi đoạn mười phương, ngàn công việc tuyệt đường, buông một sợi dây vạn phái hướng về tông. Hai bậc tôn túc mở rộng gia phong mới thấy nạp tăng đi đến. Lại xét đến cùng chăng? Có thái bình Thiên tử ở trong vùng rộng rãi, máy chảy tâm tướng quân ở ngoài biên ải. Nêu, Nham Đầu từ biệt Đức Sơn. Sơn hỏi rằng: Ông đi đâu?

Đầu đáp: Tạm từ giả Hòa thượng xuống núi.

Sơn hỏi: Sau đó ông làm sao?

Đầu đáp: Không quên Hòa thượng.

Sơn hỏi: Ông dựa vào đâu mà có lời nói này?

Đầu nói: Há không nghe trí bằng Thầy thì giảm nửa đức Thầy, trí hơn Thầy mới có thể truyền trao.

Sơn nói: Đúng thế, đúng thế, khéo tự giữ gìn. Sư nói: Đức Sơn ngày thường xuống gậy, không lập Phật tổ, đến thời tiết này được Lão bà như thế, tuy là duyên dưỡng tử, đâu tránh được người đời sau kiểm trách. Đợi y nói trí hơn Thầy mới có thể truyền trao, cầm gậy liền đánh ngang sống lưng.

Nêu Nam Tuyền nói rằng: Vương Lão sư, chăn một con trâu đực, định đi về khe phía Đông không tránh được nhà quan đánh thuế lúa non, định đi về khe phía Tây, không tránh khỏi nhà quan đánh thuế lúa non, như thế nào tùy phần nộp chút ít, đều không thấy được. Sư nói: Nam Tuyền chăn trâu, có thể nói là kỳ lạ, thật sự tất cả nhưng chỗ phòng ngừa không được. Vì sao như vậy? Là vì ông ta tùy phần nộp chút ít.

Nêu Hoàng Nghiệt hỏi Bách Trượng rằng: Từ việc truyền thừa cho nhau trên, Hòa thượng làm sao chỉ bày cho người? Bách Trượng vẫn ngồi nguyên.

Nghiệt thưa: Con cháu đời sau sẽ truyền trao gì?

Trượng đáp: Sẽ nói ông là người này, liền trở về phương trượng.

Sư nói rằng: Lời nói khắp thiên hạ, không có lỗi ở miệng, đi khắp thiên hạ không có ác oán. Còn Bách Trượng, Hoàng Nghiệt không phải là không biết có nhưng chỉ quan trọng lời đại hạnh này, lại biết Bách Trượng trở về phương trượng chăng? Trong rừng gió thổi lá rơi, hóa ngoại nước trời thu.

Nêu Ngưỡng Sơn hỏi Tăng rằng: Ông ở đâu gần hay xa?

Tăng đáp: Con ở Lô Sơn. Ngưỡng Sơn hỏi: Từng đến đỉnh Ngũ Lão chưa?

Tăng đáp: Chưa từng đến.

Ngưỡng nói: Xà-lê chưa một lần dạo núi. Vân Môn nói rằng: Lời này đều là lòng từ bi, nên có lời nói ra đời.

Sư nói rằng: Vân Môn tuy biết được bên trong của Ngưỡng Sơn nhưng ngặt vì chỉ biết ông ta có một mà không biết hai. Hãy nói ý Ngưỡng Sơn như thế nào? Vô hạn phong lưu giở trò mệt mỏi, tránh người chỉ điểm thích Lang Quân. Nêu Tam Thánh nói rằng: Ta gặp người liền đi ra, đi ra thì không vì người. Hưng Hóa nói: Ta gặp người thì không ra, ra thì liền vì người. Sư nói: Đọa vậy, đọa vậy. Ngày nay không phải là giảm thanh quang của người xưa lại phải tăng thêm tiết khái của người đời sau. Nếu là bản sắc hảo hán thì cầm ấn của Tổ sư, chuyển máy trâu sắc, nắm gậy nhất thời xuyên qua, mới thấy thủ đoạn của nạp Tăng.

Nêu Tam Tạng Thanh Minh yết kiến Mân Vương. Vua thỉnh Huyền Sa kiểm nghiệm Thanh Minh. Sa quay lại sau lấy chiếc rìu đồng hỏa đánh lò lửa sắt. Hỏi rằng: Là tiếng gì? Tạng đáp: Là tiếng đồng sắt.

Sa nói: Đại vương chớ bị người nước ngoài lừa dối.

Sư nói: Lý khế hợp là thần, cùng tử được của báu trong chéo áo, tình giàu có là vật, lực sĩ mất hạt châu trên trán, Tam Tạng chỉ biết nhìn về phía trước, Huyền Sa không thể ngoái lại phía sau, lại biết chăng, tội vu khống người, dùng tội thêm vào đó.

Nêu có vị Tăng hỏi Trường Sa: Làm sao chuyển được sơn hà đại địa trở về mình?

Trường Sa hỏi lại: Làm sao chuyển được mình trở về sơn hà đại địa?

Sư đáp: Tuy chủ khách trao đổi với nhau nhưng bùn và nước chưa phân rõ, hoặc kéo rách lỗ mũi như thế không như thế thâu tóm không được lại làm sao hợp? Như hôm nay lệnh của vua rất nghiêm ngặt không cho phép người cướp giật lộng hành ở chợ.

Nêu Quán Khê nói rằng: Ta ở chỗ Lâm Tế được một cái thìa, ở chỗ Mạt Sơn được một cái thìa.

Lại nói: Mười phương không có vách che, bốn phía cũng không cửa nẻo, phơi bày rõ ràng, không nắm bắt được.

Sư nói: Quán Khê nói như thế, hãy nói là chỗ Lâm Tế được hay chỗ Mạt Sơn được? Tuy nhiên một mũi tên bắn trúng hai con diều hâu, ngặt vì có khi đi giết có khi ngồi giết, lại làm sao vừa khớp được, gom lại hay buông ra đều tại ta, đưa đến ném đi lại do ai.

Nêu Tăng hỏi Mục Châu: Ý của Tổ và ý của giáo giống hay là khác? Châu đáp: Núi xanh núi xanh, mây trắng tự mây trắng.

Sư nói: Nếu hướng vào đây thì biết được Mục Châu, Thích-ca xuất thế, Đạt-ma Tây lai, tóm lại là kẻ không giữ bổn phận, lại biết được chăng? Cánh tay dài mà tay áo ngắn, chân gầy mà giày cỏ rộng. Nêu Nam Viên một hôm tự nấu nước tắm, có vị Tăng hỏi vì sao Hòa thượng không bảo Sa-di làm? Viên vỗ tay ba cái. Tăng đem việc ấy nêu lên Tào Sơn. Sơn nói: Cùng là tiếng vỗ tay như nhau, tự trung là việc kỳ lạ của Nam Viên, thiền một ngón tay cái của Câu-chi, bởi vì chỗ lãnh ngộ không thấu đáo. Tăng lại hỏi: “Nam Viên vỗ tay há chẳng phải là việc làm của kẻ nô tỳ sao?” Sơn đáp: “Phải”. Tăng hỏi: “Hướng thượng lại có việc chăng?” Sơn đáp: Có. Tăng hỏi: Thế nào là việc hướng thượng? Sơn nói: Chao ôi! Tên nô tỳ này.

Sư nói: Biết cao thấp, biết sang hèn, Nam Viên là tác giả, phân biệt ngọc đá, vàng thau. Tào Sơn không xuất thế, vị Tăng này tuy biết dùi mài trau dồi cũng chỉ kẹt vào việc của những kẻ nô tỳ, lại biết chăng? Phóng khoáng tràn trề, cả hai không tổn hại vẫn là đêm sáng khách ngoài rèm.

Nêu Vân Môn dạy chúng rằng: Trước ngày rằm thì không hỏi, sau ngày rằm thì nói đem một câu đến, mỗi ngày đều là ngày tốt. Sư nói: thuộc bổn mạng của người hổ, thuộc tướng xung của người hầu. Nêu Thọ Thánh nói rằng: Nửa tháng trước dùng lưỡi câu nửa tháng sau dùng cái dùi. Tăng liền hỏi: Ngay lúc nửa tháng như thế nào? Thánh đáp: Trâu bùn đạp bể ánh trăng trong ao nước trong. Sư nói: Hai đầu được dùng, Thọ Thánh là tác giả, ngay nơi đó quên công thì ai thể hội được phóng hạnh cũng trao đổi nhau tôn khách, nắm chắc cũng không giữ được dấu vết của ta, lại có người thể hội được chăng? Ban đêm ngọc nữ ném con thoi, dệt gấm ở nhà phía Tây.

Nêu Tăng hỏi Tào Sơn: Thế gian vật gì quý nhất? Sơn trả lời: Mèo chết là quý nhất.

Tăng hỏi: Vì sao mèo chết là quý nhất? Sơn trả lời: Không ai trả giá. Hàng hóa của Tào Sơn không vào hàng chợ, ông xem kỹ, chỉ không đáng giá một đồng tiền, Tào Sơn gặp hèn thì quý, ta trong đây gặp quý thì hèn, hãy nói có chỗ trái nhau chăng?

Nêu Đại Từ dạy chúng rằng: Sơn Tăng không biết trả lời, chỉ biết lúc bệnh. Có vị Tăng bước ra, Từ liền trở về phương trượng. Tuyết Đậu nói: Tuyết Đậu biết bệnh không trả lời. Hoặc có vị Tăng bước ra liền đánh thẳng vào sống lưng. Sư nói: Đại Từ, Tuyết Đậu, cả hai đều là tác giả, hoặc lại chỉ nhìn trước mắt không đề phòng dưới chân. Hoặc có người không biết tốt xấu, không hỏi bậc hảo hán Đông Tây, đi ra liền lật đổ giường thiền, dù ông có toàn cơ đại dụng cũng chỉ e rằng lén lút sắp đặt không phân biệt nổi, ngay lúc ấy lại biết mắt bệnh chăng?

Nêu có vị Tăng hỏi Tuyết Phong: Bậc Thanh văn thấy tánh như thấy trăng ban đêm, Bồ-tát thấy tánh như thấy mặt trời ban ngày, chưa rõ Hòa thượng thấy tánh thì như thế nào?

Phong đánh ba cái. Sau đó hỏi Nham Đầu, Nham Đầu đánh ba tát tay. Tuyết Đậu nói: Tùy bệnh cho thuốc, lại đánh ba cái, theo lệnh mà đi, đánh tất cả, bao nhiêu. Sư nói: Tuyết Đậu vội vàng trong chốc lát, luôn luôn làm cho người sau hiểu, lại đâu ngờ Tuyết Đậu, Nham Đầu là lão hán không có phép tắc cố định.

Nêu viện chủ Vân Nham đến thạch thất trở về. Nham hỏi: Ông đi vào thạch thất để khán thoại đầu, vì sao trở về? Viện chủ không trả lời.

Động Sơn trả lời thay rằng: Trong đó đã có người chiếm rồi Nham hỏi: Ông lại đi làm gì? Sơn đáp: Không thể đi đoạn tuyệt nhân tình. Sư nói: Cúi đầu lại mất kim, mở mắt nhặt được chỉ, chỉ không có đầu mà chẳng qua, kim không lỗ vì khó xỏ, đến đây loan giao tục huyền, phải là Động Sơn mới được.

Nêu Nam Tuyền và Triệu Châu ngắm trăng, Châu hỏi: Bao giờ mới được cái này? Tuyền đáp: Vương Lão Sư hai mươi năm trước, cũng từng như thế.

Sư nói: Hai mươi năm trước hãy gác lại, hai mươi năm sau lại thế nào? Lại biết hành vị của Vương Lão Sư chăng? Trong nhà không có linh sàng, nhà vẩn đục không có con hiếu.

Nếu có vị Tăng hỏi Huyền Sa: Thế nào là tháp không có mối nối? Sa đáp: Một mối nối lớn như thế này. Sư nói: Thấy thành công án, nếu ông nói theo các dữ kiện mà kết thúc công án, ta biết ông chưa biết Huyền Sa. Nếu có người hỏi Trường Lô, chỉ hướng đạo, bốn gốc pháp, hãy nói biết Huyền Sa hay không biết Huyền Sa, người có đủ mắt hãy phân biệt xem.

Nêu Cổ đức nói rằng: Suốt ngày niêm hương chọn lửa, không biết thân là đạo tràng.

Sư nói: Gã cố tình huyễn hoặc người, có giới hạn gì? Huyền Sa nói: Suốt ngày niêm hương chọn lửa, không biết đây là đạo tràng chân thật.

Sư nói: Tám mươi ông kỳ lạ, ông ra sân nhà không phải là trò chơi trẻ em. Hãy nói: Lợi hại ở chỗ nào? Có trí hay không có trí, tính toán ba mươi dặm. Nêu Tăng hỏi Long Nha: Thế nào là ý Tổ sư Tây lai? Nha đáp:

Đợi chim rùa bằng đá hiểu lời, thì sẽ nói cho ông nghe.

Tăng hỏi Hương Lâm: Thế nào là ý Tổ sư Tây lai? Lâm đáp: Ngồi lâu thành nhọc.

Sư nói: Một câu ngửa lên càng cao, một câu dùi càng cứng, một câu thấy ở trước, một câu chợt ở sau, lại phân biệt được chăng? Một tấm lòng son biết thiếu người, một đống trước mặt thấy là hiếm. Nêu Lương Thiền Khách hỏi ngài Khâm Sơn: Khi mũi thốc phá ba cửa ải thì thế nào?

Sơn đáp: Bỏ qua người đứng đầu coi sóc trong ải. Lương nói: Như thế thì biết lỗi nhất định sửa đổi. Sơn hỏi: Còn đợi lúc nào? Lương nói:

Người khéo bắn tên không kẹt vào một chỗ, liền đi ra.

Sơn gọi: Xà-lê hãy đợi một tí. Lương quay đầu lại, Sơn giữ lại nói rằng: Một mũi thốc phá tan ba cửa ải thì hãy gác qua một bên, thử cùng Khâm Sơn bắn tên xem. Lương nghĩ ngơi. Sơn đánh bảy gậy rồi nói:

Hãy nghe, gã này nghi ngờ ba mươi năm.

Sư nói: Núi cao chứa nhóm, bình bể nước tan, thì người ấy biết có, chủ khán cùng ta thả người chủ coi sóc trong ải, lại làm sao hợp? Có người nói ngay lúc ấy liền hét, ngay lúc ấy liền tát. Như vậy thì tạm thời nhắm mắt dùng thì được, quả là chưa phải chủ ở trong ải, lại thể hội được chăng? Ngay tại đường không ngồi ngay thẳng, nào tới máy hai đầu kia.

Nêu Triệu Châu và thị giả Viễn đấu thua không đấu thắng. Châu nói: Ta giống như con lừa một đầu. Thị giả nói: Con giống như ruột con lừa. Châu nói: Ta giống như phân của lừa. Thị giả nói: Con giống như vi trùng trong phân lừa. Châu hỏi: Ngươi ở trong đó làm gì? Thị giả nói: Qua mùa Hạ. Châu nói: Đem bánh đến đây.

Sư nói: Ngọn cây cao cao không nẩy mầm, ánh trăng thấp thấp không với tới, mắt tự tranh được trước, tính toán nhờ đánh thắng cướp. Nêu Huyền Sa dạy chúng: Các vị đều nói tiếp vật lợi sanh, chợt gặp ba thứ bệnh thì làm sao tiếp được, người mù quơ gậy dựng phất ông ta lại không thấy, người điếc, nói Tam-muội, họ cũng không nghe, người câm, dạy hắn nói lại nói không được. Nếu tiếp độ người này không được thì Phật pháp không linh nghiệm.

Có vị Tăng thỉnh ích Vân Môn. Môn nói: Ông lễ bái. Tăng lễ bái.

Môn lấy gậy, vị Tăng lui ra sau. Môn nói: Ông không phải là người mù, lại gọi đến trước mặt. Tăng đến gần. Môn nói: Ông không phải là người điếc, là gì biết chăng? Tăng đáp không biết. Môn nói: Ông chẳng phải là người câm. Vị Tăng ấy ngay đây có chỗ tỉnh ngộ.

Sư nói: Vân Môn khai triển, Tăng này trả lời thật. Hãy nói, ngộ ở chỗ nào, bệnh không cứu, khó thể châm ngải.

Nêu có vị Tăng từ giả ngài Đại Từ. Từ hỏi: Ông đi đâu?

Tăng đáp: Con đi Giang Tây.

Từ nói: Đem Lão tăng đi được chăng?

Tăng đáp: Không chỉ Hòa thượng, mà còn có người hơn Hòa thượng cũng không thể đem đi được.

Sư nói: Đại Từ cùng bạn không được, vị Tăng này chẳng thà đi một mình cũng phải là như thế mới được, dù cho Đại Từ là cổ Phật cũng không làm gì được gã tăng này. Hãy nói đặc biệt có sở trường gì?

Nêu có vị Tăng hỏi Thạch Sương: Trong khoảng gang tấc vì sao không thấy mặt của Sư?

Sương đáp: Đạo của ta, khắp cõi chưa từng ẩn.

Tăng lại hỏi Tuyết Phong: Khắp cõi chưa từng ẩn, ý chỉ như thế nào?

Phong đáp: Chỗ nào không phải Thạch Sương.

Sư nói: Thạch Sương, Tuyết Phong cách nhau bao nhiêu chỉ là ngàn dặm vạn dặm. Nếu có người hỏi Trường Lô, khắp cõi chưa từng ẩn, ý chỉ rốt ráo thế nào? Chỗ nào là Thạch Sương?

Nêu Tam Bình Tụng nói rằng: Chỉ cái thấy nghe này chẳng phải là thấy nghe, lại không có thinh sắc có thể trình lên ông, trong đây nếu hiểu hoàn toàn vô sự thì thể dụng đâu ngăn ngại, phân biệt hay không phân biệt?

Sư nói: Ngay lúc gặp nhau không giao thiệp, sáu cửa không đóng, ngã tư hoàn toàn không có dấu chân, khắp nơi là ánh sáng, toàn thân không quay lại phía sau, máy tơ không treo con thoi, hoa văn ngang dọc ý tự khác.

Nêu có vị Tăng từ giả Đại Tùy. Tùy hỏi: Ông đi đâu? Tăng đáp:

Con đến Nga My lễ Đức Phổ Hiền. Tùy dựng đứng cây phất nói: Văn-thù Phổ Hiền đều ở trong đây. Tăng vẽ một vòng tròn ném ra phía sau. Tùy bảo thị giả đem một ly trà cho vị Tăng này.

Sư nói: Biết pháp thì sợ hãi, khi địch thì mất mạng, lọc sữa trong nước là con ngỗng chúa.

Nêu Huyền Sa thấy Cổ Sơn đến thì vẽ một vòng tròn. Sơn nói: Mọi người ra không khỏi vòng tròn này. Sa nói: Lòng biết ông làm ăn trong thai lừa bụng ngựa. Sơn nói: Hòa thượng lại thế nào? Sa nói: Mọi người ra không khỏi vòng này. Sơn nói: Hòa thượng lại được như thế, con vì sao không được? Sa nói: Ta được, ông không được. Sư nói: Huyền Sa ỷ thế khi người, lấy mạnh hiếp yếu. Bởi vì ông ta mở được, xoay ra được, hai người như nhau, vì sao nói ta được ông không được, việc ấy khó che giấu, việc ấy không hợp phương không rõ ràng. Nêu Tuyết Đậu nêu: Cổ đức nói rằng: Mắt không được dính bụi, tai không được để nước vào, chợt có gã này tin chắc và nắm vững thì không bị người che giấu. Tổ, Phật nói giáo là tiếng vang, bát nóng gì, liền xin treo túi bát lên cao, bẻ gãy gậy, quản lấy một viên đạo nhân vô sự. Lại nói: Trong mắt chứa được cả núi Tu-di, trong tai chứa được nước của biển cả, một gã thông thường được người thương lượng. Phật, Tổ nói giáo như rồng được nước, như Hổ dựa núi, lại phải quảy túi bát, gánh ngang cây gậy, cũng là một vị đạo nhân vô sự. Lại nói: Như thế cũng không được, không như thế cũng không được, sau đó không giao thiệp. Trong ba vị đạo nhân vô sự, chọn ra một vị làm Thầy. Sư nói:

Tiệt trừ càn khôn, kiến lập thế giới, hòa quang lẫn thế tục, đều có chỗ hay, hãy nói: chọn một người kia làm Thầy. Bỗng đưa gậy lên nói: Xỏ qua rồi. Nêu Động Sơn hỏi Mật Sư Bá: Làm gì? Mật đáp: May vá áo quần.

Sơn hỏi: Việc may vá áo quần thế nào?

Mật đáp: Mỗi mũi kim đều giống nhau.

Sơn nói: Hai mươi năm đồng hành, nói lời này.

Mật hỏi: Trưởng lão lại làm sao?

Sơn nói: Mặt đất lửa nổi lên.

Sư nói: Mặt đất lửa phát ra, bên trong không chứa một cọng tóc, Côn luân Nam Hải, trời lạnh không mang bít tất, Tổ Tổ truyền cho nhau, một đầu va chạm.

Nêu Thượng Thư Trần Thao và các quan đứng trên lầu thấy các vị Tăng từ xa đi tới. Có vị quan nói: Vài ba vị thiền khách. Trần nói: Không đúng. Vị quan ấy hỏi: Sao biết không đúng? Trần đáp: Đợi đến sẽ nghiệm qua. Tăng đến dưới lầu, Trần nói Đại Đức, Tăng ngẩng đầu lên. Trần nói: Không tin nói không đúng, vị quan lúng túng.

Sư nói: Trần Thượng Thư là kẻ trộm giỏi, che Trường Lô một tí cũng không được.

Nêu Tuyết Phong làm điển tọa ở Động Sơn, một hôm đang vo gạo thì Sơn hỏi: Vo cát bỏ gạo hay vo gạo bỏ cát? Phong đáp: Cát hay gạo đều bỏ một lúc. Sơn hỏi: Đại chúng ăn cái gì?

Phong liền úp bồn lại.

Sơn nói: Ông mai sau chỉ thấy người.

Sư nói: Tuyết Phong chỉ lo từng bước lên cao mà không biết giày cỏ đứt gót chân. Nếu cũng ngay lệch uyển chuyển gõ xướng đều làm, tự nói là khí hợp nhau, cha con hợp ý nhau. Hãy nói: Động Sơn không tán thành ý của Tuyết Phong ở chỗ nào? Muôn dặm không mây trời có lỗi, ao biếc như trăng trong gương khó đến.

Nêu có vị Tăng hỏi ngài Ba Tiêu: Có một người không bỏ sanh tử, không chứng Niết-bàn, Sư lại dẫn dắt chăng?

Tiêu đáp: Sơn Tăng biết tốt xấu sơ sài.

Sư nói: Ba Tiêu tuy biết tốt xấu, nhưng không thể dẫn trâu cày ruộng, lấy thức ăn của người đói. Như nếu hôm nay có người hỏi Trường Lô thì liền họa tiếng đánh, vì sao như vậy? Ta từ xưa đến nay không biết tốt xấu.

Nêu ngài Đại Từ dạy chúng rằng: Nói được một trượng không bằng làm được một thước, nói được một thước không bằng làm được một tấc.

Động Sơn nói: Nói được làm không được, làm được nói không được.

Vân Cư nói: Lúc làm không có con đường nói, lúc nói không có đường làm, lúc không làm không nói, hợp làm đường nào? Lạc Phó nói: Làm và nói đều không được thì bổn sự còn, làm và nói đều được thì bổn sự mất.

Sư nói: Dứt phải trái mất tung tích, gặp nhau không quen mặt, quen mặt không gặp nhau. Các tôn túc đều có chỗ hay, như nay trên chót lưỡi không có cửa thập tự, dưới gót chân không có chỉ ngũ sắc, muốn làm thì làm, muốn nói thì nói. Nếu có người hỏi Trường Lô: Thế nào là muốn làm thì làm? Đáp: Bước.

Thế nào là muốn nói thì nói?

Đáp: Ừ.

Nêu Hòa thượng Thủy Lạo hỏi Mã Đại sư: Thế nào là đại ý của

Phật pháp?

Mã Tổ đạp một cái té nhào.

Thủy Lạo hoát nhiên đại ngộ, đứng dậy cười lớn ha ha rồi nói:

Trăm ngàn pháp môn, vô lượng diệu nghĩa, chỉ hướng lên đầu một sợi lông thì biết được nguồn gốc. Sư nói: Mã Đại sư không nên bỏ qua, đợi y đứng dậy nói như thế, chỉ hỏi một sợi lông nhỏ này từ đâu đến, đợi y nghĩ ngơi liền tống một đạp. Nêu Cổ đức nói rằng: Trường là trường pháp thân đoản là đoản pháp thân. Sư nói: Hãy nói thần Thuấn-nhã-đa gọi là pháp thân gì? Giây lát nói: Biết chăng? Không thể nói tu hú bỏ hạc, san gò lấp hang.

Nêu Hòa thượng Bố Đại tụng rằng: Di-lặc thật Di-lặc.

Sư nói: Kẹp bể khuôn mặt, phân thân nghìn trăm ức.

Sư nói: Đụng nhằm lỗ mũi, thời thời chỉ thời nhân. Sư nói: Mở to mắt nhìn, thời nhân đều không biết.

Sư nói: Trước mặt kiêng dè.

Sư lại nói: Túi da ngu si chặn đường cắt hẻm, đích thực không chỗ tránh né lại làm được chăng? phía sau não thấy gò má, chớ cho qua lại.

Nêu Triệu Châu nói: Chí đạo không khó chỉ hiềm một nổi là lựa chọn, vừa có ngôn ngữ thì phân biệt ngay điều ấy rõ ràng Lão tăng không ở trong rõ ràng, điều ấy ông còn tiếc chăng?

Lúc đó có vị Tăng hỏi: Hòa thượng đã không ở trong rõ ràng thì tiếc cái gì?

Châu nói: Ta cũng không biết.

Tăng hỏi: Đã không biết vì sao nói không ở trong rõ ràng? Châu nói: Hỏi sự thì được. Tăng lễ bái rồi lui ra. Sư nói: Vị Tăng này cũng dùi mài nhưng không thể thấy cơ mà thay đổi. Triệu Châu cũng trau dồi, dường như sự không hiểu, trong chúng chỉ gánh vác đạo, lùi thân thì có phần, nào ngờ dốc sức xách lên, lại hiểu chăng? Gạch giòn đập vào đóng băng liền đáy.

Nêu Mục Châu hỏi Trưởng lão Vũ Lăng: Hiểu rõ thì đầu sợi lông nuốt cả biển lớn, mới biết đại địa là một vi trần là gì?

Lăng: Hỏi lại: Hòa thượng hỏi ai?

Châu đáp: Ta hỏi Trưởng lão.

Lăng hỏi: Sao không lãnh thoại? Châu đáp: Ta không lãnh thoại, ông không lãnh thoại.

Sư nói: Mục Châu, Vũ Lăng đều nói không lãnh thoại, giữa hai vị ấy có tham nhìn sóng bạc lại lạc mất tay chèo, bèn dựng cây phất nói:

Xem.

Nêu Nam Tuyền nhân lúc đến trang trại, tình cờ trang chủ dự bị tiếp rước tôn kính.

Tuyền hỏi: Lão Tăng bình thường ra vào không cho người khác biết, vì sao bài biện sẵn như vậy?

Trang chủ thưa: Tối qua thần Thổ Địa báo.

Thị Giả liền hỏi: Đã là đại thiện tri thức vì sao lại bị quỷ thần nhìn thấy? Tuyền nói: Trước Thổ địa lại thêm một phần cúng dường?

Sư nói: Trường lô thì không như vậy, nếu nghe Trang chủ này nói như thế, liền nắm chặt lại nói: Buông ông không được, vì sao như vậy, không thấy đạo lại nói phải trái, chính là người phải trái.

Nêu Tăng hỏi Động Sơn: Luôn luôn siêng năng lau chùi, chớ cho dính bụi trần, vì sao không được truyền y bát?

Sư nói: dù nói xưa nay không một vật cũng chưa được y bát. Hãy nói: Người nào được?

Tăng nói ra chín mươi sáu chuyển ngữ không khế hợp, cuối cùng nói: Giả sử tương lai cũng không được y bát của ông ta.

Sơn rất đồng ý.

Tuyết Đậu nói: Ông ta đã không được con mắt ấy, tương lai nhất định sẽ bị mù. Sư nói: Trường Lô thì không như vậy, chỉ cần tương lai, nếu không được đến thì làm sao biết không được, chỉ cần không được, nếu được, làm sao tránh khỏi tương lai, tương lai nhất định được con mắt ấy không được, đây là mù. Lại biết chăng? Soi toàn thể không nương tựa toàn thân khế hợp đại đạo. Niêm cổ một trăm tắc xong.

Bài tựa sau.

Tôi vừa định về Hoài Nam, nằm mộng thấy có vị Tăng dẫn đến một nền chùa xưa, có khoảng mười mái chùa lớn, trên bảng có đề chữ lớn là Thấp Châu, vàng ngọc sáng ngời. Thức dậy rất là kỳ lạ, từng nói với người không thể bói được. Mấy tháng sau, chủ phổ chiếu, chúng tranh cãi đến án ngục. Tôi sanh ở sông Tứ nhưng lại làm quan qua lại hơn hai mươi năm, lo tĩnh tâm tư duy nhàn rỗi vô sự, vì muốn chấn hưng, đệ tử đi đến cửa quyền quý đều vì địa vị, chí của tôi không thể quyết định.

Lúc bấy giờ Tuyết Phong ở Trường Lô cùng một ngàn năm trăm Tỳ-kheo câu hội, nay cư sĩ Đồng Giác làm Thượng thủ cùng chúng cử ra, tôi bèn khuyến thỉnh cố gắng thực hành lời dạy của Tổ, không có sợ hãi, xa gần đều quy y, ngoài cửa người đứng chật ních. Người khác gặp nhau, hỏi người cùng quê thì họ nói là người Thấp Châu. Chợt xét lại giấc mộng hôm qua đều phù hợp với thẻ bài. Người nghe đều cúi đầu đảnh lễ khen ngợi, đều cho rằng việc này không thể không ghi lại.

Nhưng cầm bút lên thì lười biếng. Lui về ở Thanh Giang hai năm. Huệ Từ Thượng Nhân, từ Thiên Đồng đi qua Tuyết Phong, giữ hai lão viết ra, hỏi thăm ân cần thành khẩn. Ra khỏi Thiên Đồng, niêm đề cơ duyên của Cổ đức, nhân đó mới chép sơ lược việc trong giấc mộng. Sau đó viết ra, chẳng phải một mình có thể tôi luyện thiền lưu, lại vì việc hưng thạnh của tòng lâm. Ngày 22 tháng 11 niên hiệu Thiệu Hưng thứ tư, cư sĩ Hương Lâm tên là Hướng Tử Yên viết.

QUYỂN 4

NGỮ LỤC CỦA GIÁC HÒA THƯỢNG Ở NÚI THIÊN ĐỒNG, MINH CHÂU Thị giả Phổ Sùng Pháp biên soạn.

Vào ngày mùng hai tháng 11 niên hiệu Kiến Viêm thứ ba Sư thọ thỉnh thượng đường, có vị Tăng hỏi: Mây lành bay chầm chậm hiện rõ trên đỉnh núi, lung linh ven mỏm đá, khí lành liên miên, thế nào là một câu trước tiên.

Sư nói: Khí lành liên miên.

Lại nói: Đây giống như là con nói vậy.

Sư nói: Chót lưỡi của ông là chót lưỡi của ta.

Tăng lại nói: Một lời bao gồm vạn tượng, một câu dừng cả quần cơ.

Sư nói: Là một câu ấy.

Tăng lại hỏi: Xác thực không kèm thêm, rõ ràng không che giấu. Sư nói: Cần phải gót chân chấm đất mới được. Tăng lễ bái.

Sư bèn nói: Phật pháp cũng không bằng rất nhiều hạng, chỉ cần các vị trong tất cả thời, buông bỏ thân tâm, nhanh nhẹn dứt khoát, không dính một sợi tơ, rộng lớn yên tĩnh không cần nương tựa tâm địa sáng suốt, không chút mê muội, tu tập như thế thì được hợp tất cả thời một cách tự nhiên, tất cả thời ứng hiện rõ ràng không chút bụi bặm, có lẽ là chỗ chướng ngại của ông, liền có thể chuyển ngàn Thánh hướng về phía sau mình mới gọi là nạp Tăng. Nếu cũng dựa vào tông phái khác, theo xử phân người khác, nhận trà hồ của người, há chẳng phải là lừa mù lợi dụng vào hàng ngũ ư! Đã như vậy thì cuối cùng như thế nào? Tự không quay về, quay về liền được, ngũ hồ phủ khói sóng có ai tranh. Ngày Đông chí thượng đường có Tăng hỏi: Đổi dây chuyển trục quay lại là một mặt trời mọc, càn khôn bên kia lại có tin tức này chăng?

Sư nói: Nhật nguyệt không chỗ đến, cổ kim không thời tận.

Lại nói: Núi lạnh trở lại ấm áp, hoa cười không mầm nhánh. Sư nói: Như là người ngoại đạo. Lại hỏi: Thế nào là người trong môn đạo?

Sư nói: Không được gọi tên.

Tăng lễ bái. Sư nói: Âm cực thì dương sanh, sức cùng thì địa vị thay đổi, rồng xanh rút xương mà ngẩng cao, báo đen đội sương mà biến đổi, muốn đem đầu lâu của ba đời Phật mà xỏ làm một xâu chuỗi, chớ nói đầu sáng đầu tối, quả thật mặt trời mặt trăng này, dù ông đong đầy cân bằng cũng thay đổi ta mua quý bán bần. Các thiền đức, lại biết chăng? Hạt minh châu trên mâm, không động tự xoay.

Nêu Tuyết Phong hỏi Tăng đi đâu? Tăng đáp đi Phổ thỉnh. Tuyết

Phong nói: Đi.

Vân Môn nói: Tuyết Phong nhờ lời nói mà biết người. Sư nói: Chớ động vào, động vào ba mươi gậy.

Vì sao như vậy? Ngọc sáng không tỳ vết, khắc văn mất đức.

Thượng đường nói: Này các thiền đức, nét mây mới thủng, ý tuyết đã về, tâm trong sáng say mà tỉnh, sắc sáng mắt mê mà chuyển, được hoàn toàn vượt qua không mượn cớ, riêng cởi bỏ không nương tựa bên trong có lẽ thông tông, có mấy người được tài giỏi. Các thiền đức, đây là miên mật, chuyển thời tiết công phu, lại thể hội được chăng? Giây lát lại nói: Lúc đầu yên ổn không nói, dê ngây nằm, tin tức rõ ràng trao cho ai tham cứu. Thượng đường nói: Tốt đẹp còn trong vắt, không phải là không, thật soi sáng suốt không phải là có, lại hướng vào đó lùi bước xem, mây trắng bay đi, núi xanh héo hắt.

Thượng đường nêu: Một hôm Pháp Nhẫn đang ngồi, bỗng chỉ vào bức rèm trước mặt. Lúc ấy có hai vị Tăng cùng đi cuốn vào. Pháp Nhãn nói: Một người được một người mất.

Sư nói: Lỡ đi như thế, thân đi như thế, lúc lỡ thì lỡ được, lúc thân thì thân chân thật, quen nhau khắp thiên hạ, biết lòng được mấy người. Thượng đường nói: Rộng lớn thanh tịnh không bờ mé mà trí cùng nó đều bằng, rộng ứng vô phương mà thần lại biết, trí rỗng rang sáng suốt tự soi, thần dụng miên miên không công việc, liền có thể ở tất cả thời tất cả chỗ phóng ánh sáng lớn, làm đại Phật sự. Cho nên nói: Núi sông không ngăn cách, ánh sáng thấu khắp nơi. Lại không nghe nói:

Nếu có người muốn bước vào cảnh giới Phật, phải tịnh ý mình như hư không xa lìa các tướng và các chấp, làm cho tâm vô ngại, làm sao thực hiện được tương ưng như thế, trăng nước lặng lẽ đối nhau, tùng gió lặng trong chưa dứt. Thượng đường nêu: Động Sơn hỏi Hòa thượng Ẩn Sơn: Hòa thượng thấy đạo lý gì liền ở núi này? Ẩn Sơn đáp: Ta thấy hai con trâu bùn tranh nhau vào biển, mãi đến nay mà chưa có tin tức.

Sư nói: Này các thiền đức, mùa Thu lơ thơ núi héo hắt, trăng rụng xuống đầm không, ý mây nước tiêu điều, dứt đường công huân. Hãy nói: Ngay lúc ấy làm sao thể hội? Ngọc xoay máy chuyển, cười ha ha. Lập tức gặp nhau không biết nhau. Thượng đường, có Tăng hỏi: Trên đầu trăm loài cỏ, bỏ mất lúc bình thường như thế nào?

Sư nói: Toàn thể của sự vật không nương vào hoạt động sáng suốt.

Tăng nói: Như thế thì khắp cõi không từng ẩn giấu.

Sư nói: Biết lấy Câu-chi một ngón tay cái.

Tăng nói: Một đêm rơi mưa hoa, khắp thành có dòng nước thơm. Sư nói: Thật sự kiêng tránh vò đầu gõ trán.

Sư bèn nói: Ba ngàn thế giới thâu vào trong một ấn mà chữ nghĩa sáng sủa rõ ràng. Tám vạn pháp môn, ở trong hạt bụi nhỏ mà khoa mục đầy đủ. Các thiền đức, thiền một ngón tay cái của Hòa thượng Câu-chi, thọ dụng ba mươi năm, há chẳng phải tướng mười phương ư! Tám mặt tinh xảo, thấy thành bình đẳng, người dạo chơi tự tại lại biết chăng?

Thấy họ hào quang rực rỡ, làm việc nghịch bóng phong lưu.

Thượng đường nói: Các thiền đức, nuốt hết ba đời Phật, vì sao mở miệng không được? Soi thủng người bốn thiên hạ, vì sao nhắm mắt không được? Rất nhiều bệnh đau, cùng ông một lúc bỏ hết, lại làm sao được mười phương tướng? Biết chăng? Hoa nở rộ núi liền sắc trời, phóng ra hoàng hà được âm thanh của biển.

Thượng đường nêu: Đạo Ngô, Tiềm Nguyên cùng đi đến một nhà phúng điếu. Nguyên vỗ vào quan tài nói: Sống chăng, chết chăng! Ngô nói: Sống cũng không, chết cũng không nói.

Nguyên hỏi: Vì sao không nói?

Ngô nói: Không nói, không nói.

Nguyên về giữa đường nói với Ngô rằng: Hòa thượng nhất định phải nói cho con biết, nếu không nói, con sẽ đánh Hòa thượng.

Ngô nói: Đánh thì mặc đánh, nói thì không nói. Nguyên liền đánh.

Sư nói: Đạo Ngô nói như thế đã là bịt tai trộm chuông, lại bị đánh bậy một trận, giống như mất tiền mà còn bị tội, các vị lại hiểu chăng? Giác Thượng tọa có bài tụng: Sống ư, chết ư! Không nói không nói, chỉ biết chó dại nổi cáu đuổi theo khối thịt, ai thấy rắn chết, sợ ra cỏ, dán mắt nhìn trong gia lâm xem, trên không nẩy mầm, mùa Xuân mặt trời mọc buổi sớm.

Thượng đường nói: Này các thiền đức, người trong núi tới lui, biết được núi xanh chính là thân, núi xanh là thân, thân là mình, lại dính mắc căn trần ở chỗ nào? Vì các thiền đức bị núi án trước mặt vậy. Chỉ như câu trên đỉnh núi chúa, lại làm sao nói? Nếu ông nói được mới biết đi đến nói như thế, như là khách núi buổi sáng hứng lấy việc bên lề. Các thiền đức, nếu chủ không biết có khách thì không có phương pháp ứng thế. Nếu khách không biết có chủ thì không thấy ra khỏi trần lao. Hãy nói, khi lý sự tròn đủ, khách chủ đúng thời thì làm sao? Giây lát hỏi: Lại biết chăng? Nửa đêm người gỗ gõ cửa trăng, trời sáng chim

Phượng cười ngậm hoa.

Thượng đường nói: Mây trên núi từng dãi mênh mông nước dưới núi chảy róc rách, thử hỏi trong đó mây nước người lại ở chỗ nào cầu nơi mình. Các thiền đức, tâm không chỗ trụ, thì pháp lìa thấy nghe, trí không chỗ duyên thì đạo vượt lên trên tình thức. Linh vân chỉ bé nhỏ biết hoa đào, ba mươi năm ngu si nay mới có trí tuệ, phần trên của các người lại thế nào? Trong mắt không có đường gân thì nghèo suốt đời.

Hòa thượng Chân-yết vào núi, thượng đường Tăng hỏi: Gặp nhau lại vô sự, không đến lại nhớ ông, thế nào là việc gặp nhau?

Sư nói: Cười tóc bạc phủ xuống đỉnh, mắt xanh lạnh soi người.

Lại nói: Như thế thì tướng lông mày, kết chót mũi chống nhau.

Sư nói: Lại phải biết có thời tiết đồng thân cùng mệnh. Tăng hỏi: Thế nào là thời tiết đồng thân cùng mệnh?

Sư đáp: Dao búa chẻ không bể.

Sư bèn nói: Này các thiền đức: Rừng ngọc đắm trong trăng, núi Đan chim Phượng hoàng non bay luyện lên xuống, mùa Thu tuyết lau nổi, cát trắng chim Nhạn theo nhau thành chữ nối nhau.

Trong bóng tối luồn sợi chỉ, khéo vào lỗ kim, phát minh tâm địa, tổng cộng là một ngọn đèn soi sáng linh đài lại không có bóng khác.

Núi xanh là cha xưa nay cao ngất, mây trắng là con phiêu bạc khắp nơi.

Tuy ngàn dặm cùng gió nhưng đó dường như một sợi tơ không xa cách, đường rẽ gần như dứt cần phải chuyển vị lưu thông, ngôn ngữ cùng tận nơi đây lại cho mượn ánh sáng mà đặt bày. Các thiền đức, thời tiết như thế, nơi chốn như thế, truyền giữ như thế, kiến lập như thế, cũng phải là người như thế mới được. Dám hỏi các vị thế nào là người như thế? Việc đạt bày? Lại biết chăng?

Hòa thượng Nguyên Thượng ở ?? Cáp nói: Đầu cành đường Lê xuân thêm rực rỡ.

Thượng đường nêu: Bàng cư sĩ hỏi Mã Đại sư: Không làm bạn lữ với muôn pháp là ai?

Mã Sư nói: Chờ một miệng của ông hút hết nước Giang Tây thì nói cho ông nghe.

Sư nói: Hút hết nước Giang Tây, nói cho ông nghe, Mã Sư không bằng lòng rơi vào đám cỏ hoang, ba ngàn cõi đều thành mùa Thu, trăng sáng san hô lạnh soi nhau.

Thượng đường nói: Bên trong bao hàm cả ánh sáng, trăng khuya thông tới sừng tê giác, chuyển động trong đó bỗng địa lôi ngà voi trắng, khéo ở bàng tham, chớ xúc phạm đến bậc tôn quý, ở Thiếu Lâm xây mặt vào vách chín năm, việc xấu trong nhà không muốn truyền ra ngoài.

Nhị Tổ lập tức lễ ba lễ, ấp úng ai biết bên trong nhạy bén, Thiên Đồng ngày nay cũng hoàn toàn vô cớ.

Thượng đường nói: Cô Cung Trường dạo chơi mây nước mà nay dừng bỏ, một chấm nhỏ phá tan tăm tối, sáng rõ ràng, mười phần hợp thể đầm mát mẽ. Trong bóng tối phải thấu qua lỗ kim may, đổi chỗ lại ẩn trong đầu sợi chỉ ngọc, gia phong ngoài kiếp ngày nay phân biệt, hắn thật là bạn bè với ta.

Thượng đường nói: Cách vách thấy sừng ắt biết là trâu, cách núi thấy khói ắt biết là lửa. Hãy nói: Các vị ắt biết có thế nào? Lại biết chăng? Tiếng chim ríu rít âm thanh báo sáng, hương mai buổi sớm tin tức mùa Xuân.

Thượng đường nêu, hai Thượng tọa Thâm và Minh thấy một con cá chép nhảy ra khỏi lưới của người đánh cá. Thâm nói: Huynh Minh đẹp nhĩ! Một con giống y như nạp Tăng này.

Minh nói: Tuy như thế nhưng làm sao giống đương lúc không đâm đầu vào lưới.

Thâm nói: Ông thiếu chỗ ngộ.

Sư nói: Trong vạn tượng, toàn thể sự vật đều có duyên sanh, sau cùng một sắc, quay người phải phân biệt con đường, hoàn toàn như vậy thật là một vị nạp Tăng. Hãy nói: Chỗ hành vi của nạp Tăng thế nào?

Khéo nắm chắc ấn không chữ xóa đi, móng ngựa trọn không dính bụi bùn.

Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Thế nào là người Phật Tổ không dám gần? Sư nói: Núi cao xinh đẹp tiếp giáp bầu trời xanh biếc.

Lại hỏi: Thế nào là Quỷ thần không thể lường được người?

Sư đáp: Hoàng Hà hòa làm một dòng.

Lại nói: Như vậy thì gió Tây có thể làm lá rụng, trăng sáng tách theo dòng.

Sư nói: Thế nào là gậy giết chết hoặc cứu sống của nạp Tăng?

Tăng lại hỏi: Hòa thượng làm sao có thể bịt tai trộm chuông?

Sư nói: Chẻ trán hướng về mặt trời mọc.

Sư bèn nói: Này các thiền đức, mây tối phủ mái nhà, phải biết chim khôn mệt mỏi bay về rừng, bóng sáng xoay quanh núi, chợt thấy rắn chết giật mình ra khỏi cỏ, ngọc nữ trước máy đường thoi, tuyệt hậu còn trở lại, tiếng ca trên lưỡi người gỗ, không từ bên trong hát ra, vững bước trong bình kiếp không, oai âm ngoài thế giới lắc đầu, phải là chứng cứ của những người tri âm, chỉ như ứng biến thuận theo duyên, lại hợp hành vi như thế nào? Tơ máy không treo đầu con thoi, đường nét ngang dọc ý tự khác.

Thượng đường nói: Máy trước kiếp, ấn sau khuỷu tay dùng mà không có vết, rồng không mà không cùng, là ai đã tạo ra cõi Đại thiên, ra khỏi tâm trí tự rỗng rang sáng suốt, ông muốn bỏ vết bùn, thợ đá không keo kiệt cân vận. Bèn lớn tiếng gọi rằng: Thiền Tăng hiểu rồi nên gánh vác, trông nom lỗ mũi.

Nêu Hòa thượng Chân-yết nhập thất. Thượng đường nói: Mười muôn dặm mang y bát mà đến, muốn truyền giữ im lặng không nói. Bốn ngàn dặm bán khăn vải mà đến, không làm gì được, cười lớn ha ha, xới cỏ che giấu thành công của người khác, khép cửa đẩy ra ánh mặt trời rực rỡ, có người theo chánh lệnh mà gánh vác, có người từ chối ý kiến bên cạnh mà nhìn xuống đất. Kinh Khẩu lại tham kiến Thuyền Tử, mới hay thầy bạn ân sâu. Lâm Tế lại yết kiến Đại ngu mới tin lòng từ bi tha thiết Thiền sư. Xưa đã như vậy nay cũng nên như vậy. Xuống tòa, đại chúng cùng kéo đến thỉnh Hòa thượng Chân-yết vì chúng mà nhập thất.

Thượng đường nói: Tiết Thiên Trung, ngày mùng năm tháng năm xem sanh sát trên đầu trăm loại cỏ, cam thảo, hoàng liên tự đắng ngọt, người nghiên cứu phụ tử phân lạnh nóng, cỏ thơm cỏ hôi khó giấu cặp móng vuốt, mùi vị đâu che giấu trăng nghiên, tròn sáng biết rõ trong tâm niệm, Ma-ha Ca-diếp có thể phân biệt các thiền đức, phân biệt là ý Tôn giả Ca-diếp từ lâu đã diệt hết ý căn, rõ biết viên minh không theo tâm niệm lại làm sao được vừa khớp? Người bình không nói, nước bình không chảy.

Thượng đường, Triệu Châu đến chỗ Vân cư. Cư hỏi: Lão Đại sao không tìm chỗ ở?

Châu hỏi lại: Chỉ cho tôi ở chỗ nào?

Cư nói: Trước núi có nền chùa cổ.

Châu hỏi: Hòa thượng sao không tự tại.

Vân Cư liền thôi.

Sư nói: Ông ở ta cũng ở, mười phương ba đời, nhất thời gom lại, trăng mây say sưa lìa thủy tê, quay người đụng ngã cây san hô.

Thượng đường Tăng hỏi: Vạn máy không dừng, ngàn Thánh không mang là ai? Sư nói: Dưới nước Kim cương là côn luân sắt.

Lại hỏi: Xưa nay không có bè bạn chỉ có một mình chăng?

Sư nói: Gặp nhau bàn việc gì? Lại nói: Gió mát thổi trăng trong.

Sư nói: Một câu lúc ấy rõ ràng cần đề khởi bên cạnh.

Lại nói: Như thế thì thông suốt cổ kim, bao quát cả trời đất.

Sư nói: Lại là kẻ nô lệ.

Lại hỏi: Không rơi vào kẻ nô lệ lại làm sao?

Sư nói: Cổ kim gồm cả không được, trời đất rộng lớn khó bao trùm.

Sư bèn nói: Này các thiền đức, vốn tròn vốn linh diệu rộng lớn trải suốt từ xưa đến nay mà có loại, hòa vào thái hư mà vô hình, gia phong ngoài kiếp đạm bạc, ruộng đất trong bình rộng lớn bằng phẳng, khi nhìn ánh mắt muốn đứt, thân ở tâm duyên chưa xảy ra, mây ôm lấy ý tuyết, hạc mộng thăm thẳm trời chuyển nét Thu chừ Hồng bay biền biệt, chỉ lặng lẽ mà tự soi, vốn sâu mà đều trong vắt, tư tưởng tập trung mà kết thành khí giới, hay biết mà lưu chuyển làm chúng sanh, tình nhiều ít mà có sự phân rẽ sáu đường, người có trí nhiều ít mà phân biệt ba thừa, cảnh chân thật thì thực hành liền thấy Phật, đạo khéo léo mà phá trần xuất hiện kinh, giống như minh châu ứng sắc, tợ như hang rỗng mà truyền âm thanh, chỉ như siêu phàm nhập Thánh, chuyển vị tùy duyên. Hãy nói: Đường ngộ nhập ở chỗ nào? Lại thể hội được chăng?

Giây lát lại nói: Gió sớm rửa sạch khói hoàng hôn, thấp thoát núi xanh một lối vàng. Thỉnh Duy-na Tạng chủ tri khách Thị giả, thượng đường nói: Dùi gỗ chưa kêu, chư Phật ở quốc độ nào? Bánh xe máy chưa quay, Nhất thừa không thuộc về danh ngôn, khách chủ lẫn nhau, cư sĩ cần gì chắp tay vái chào, gia phong thích hợp, Quốc sư không cần phải gọi ba lần, có thể như thế vậy, bên trong dứt công huân, bên ngoài không góc cạnh, lại thể hội được chăng? Trăng kêu trâu bùn có thể vào biển, gió thét ngựa gỗ biết chơi Xuân.

Hòa thượng Thiện Quyền Trí, Hạ pháp Từ thư, thượng đường có Tăng hỏi, còn nhớ Tăng hỏi Tào Sơn: Khi mặt trời chưa mọc, như thế nào?

Sơn nói: Tào Sơn cũng từng đến như thế, xin hỏi ý này như thế nào?

Sư nói: Trí tuệ không khắp nơi, khó ra khỏi danh ngôn.

Tăng lại nói: Cuộn tơ thêu trông về núi xa thấp thoáng, quay mũi thuyền ghé vào gần bến xưa.

Sư hỏi: Lúc đến bến thì làm sao?

Lại nói: Buồm căng gió mát, mái chèo xuyên qua trăng sáng.

Sư nói: Lại là đuổi theo từng lượn sóng.

Lại hỏi: Sau khi mặt trời mọc thì như thế nào?

Sơn đáp: Còn cân nhắc Tào Sơn chặng đường nửa tháng, lại làm sao?

Sư nói: Đường chia rõ ràng, đường sinh hóa, tin tức trong đây liền thành công.

Tăng hỏi: Con cháu đắc lực trong nhà không biết?

Sư hỏi: Chỉ như người trong nhà như thế nào để gần gũi?

Tăng nói: Rỗng lặng trong sáng tự soi, không nhọc nhằn tâm sức.

Sư nói: Vẫn còn cách mây nước.

Tăng nói: Làm sao được 100%.

Sư nói: Không giữ châu báu chế ngự mới được.

Sư lại nói: Muôn dặm Tây lai ngồi ở Thiếu Lâm, từng ngọn đèn nối nhau đến ngày nay, trâu bùn tranh nhau cùng về biển, khi chỉ ngọc kết nhau khéo hợp kim khâu, không rơi vào đầu mối liên miên của Tổ, nhất định không quên được lòng từ bi của bà già. Khúc nhạc không đàn reo trước gió biết có người tòng lâm thưởng thức âm thanh, chỉ như đèn đèn nối nhau, ăn ý với nhau, huyết mạch không có chỗ dứt đoạn, làm sao thực hiện? Lại thể hội được chăng? Chim Phỉ thúy đạp đổ nước trên lá sen, cò trắng tung thủng khói Trúc Lâm. Ngay buổi tối tiểu tham nêu, có vị Tăng hỏi ngài Cửu Phong, Tổ Tổ truyền thừa cho nhau nên truyền việc gì? Phong đáp: Thích-ca keo kiệt, Ca-diếp giàu.

Tăng hỏi: Thế nào là Thích-ca keo kiệt?

Phong đáp: Vì không có vật cho người.

Tăng hỏi: Thế nào là Ca-diếp giàu? Phong đáp: Là mạnh thường quân trong nước.

Tăng nói: Xin hỏi: Việc truyền cho nhau là thế nào?

Phong đáp: Người già trăm tuổi trẻ con chia đèn tối. Sư nói: Mọi người đều đầy đủ, mỗi cái đều trọn vẹn đến nơi đến chốn, có khi thắp thì không được, ta cũng vì ông không được, có lúc được thì không thắp, ta cũng chướng ngại ông không được. Các thiền đức, vị trí ngoài sáng thì tháo hết rèm nhỏ, trong tối mượn công lại thêm màu sắc, lại biết chăng? Rồng xanh lột xác, trăng chuyển về đêm, Báo đen đổi vằn mây trong sáng.

Thượng đường có vị Tăng hỏi: Thế nào là người hướng đi?

Sư đáp: Vắng lặng không dấu vết.

Tăng lại hỏi: Thế nào là người đến?

Sư đáp: Sáng suốt rõ ràng có tin tức.