Quảng Lục Của Thiền Sư Hoằng Trí

PHẬT QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ

BÍCH NHAM LỤC

QUYỂN 4

KHAI THỊ: Động thì bóng hiện, giác biết thì bang sinh. Nếu không động không giác thì không tránh khỏi vào hang chồn hoang. Tin thấu triệt, không có một mảy may chướng ngại, như rồng gặp nước, như cọp dựa núi ném đi cũng là ngói gạch phát sáng, nắm lại thì vàng ròng mất sắc. Công án của người xưa chưa khỏi phủ che. Hãy nói là bình luận việc gì, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Ma cốc cầm tích trượng đến Chương Kỉnh nhiễu qua-nh sàn thiền ba vòng, chấn tích trượng đứng lặng.

Kính nói: Phải phải.

(Tuyết Đậu bình rằng: Lầm).

Ma Cốc lại đến Nam Tuyền nhiễu giường quanh thiền ba vòng, dộng tích trượng một cái rồi đứng yên.

Nam Tuyền nói: Không phải, không phải. (Tuyết Đậu bình rằng: Lầm.) Ma Cốc lúc ấy nói: Chương Kỉnh nói là phải, Hòa thượng vì sao nói không phải?

Nam Tuyền: Chương Kỉnh thì phải, mà ông không phải. Đây là bị sức gió chuyển cuối cùng thành bại hoại. GIẢI THÍCH: Người xưa đi hành cước, đi khắp tòng lâm đều lấy việc này làm niệm. Muốn biện được lão Hòa thượng nằm mãi trên giường tre, có mắt hay không có mắt. Một lời tương khế với người xưa thì ở, một lời không khế hội thì đi. Xem Ma Cốc đến Chương kỉnh nhiễu quanh giường thiền ba vòng dộng tích trượng một cái rồi đứng yên.

Chương kỉnh nói: Phải! Phải! Phải Đao giết người, Kiếm cứu người, phải là bổn phận của bậc tác gia.

Tuyết Đậu nói: Lầm! Rơi vào hai bên. Nếu ông hiểu được hai bên thì không thấy ý của Tuyết Đậu.

Ma cốc đứng yên lặng. Hãy nói là việc gì? Vì sao Tuyết Đậu nói SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 533 là sai lầm? Chỗ nào là chỗ sai lầm của ông ta. Chương kỉnh nói phải, chỗ nào là chỗ phải?

Tuyết Đậu như ngồi đọc phán ngữ, Ma Cốc gánh chữ phải đi đến Nam Tuyền vẫn nhiễu quanh giường thiền ba vòng, dộng tích tượng một cái rồi, đứng yên.

Tuyền nói: Không phải! không phải! Dao giết người, kiếm cứu người, phải là bổn phận của Tông sư.

Tuyết Đậu nói: Sai lầm. Chương kỉnh nói “phải! Phải!” Nam Tuyền nói “không phải không phải” ấy là giống hay khác. Người trước nói là phải, vì sao sai lầm? Người nói không phải vì sao sai lầm? Nếu lãnh ngộ trong câu của Chương kỉnh thì tự cứu cũng không được. Nếu lãnh ngộ trong câu của Nam Tuyền tiến được thì đáng được cùng Phật tổ làm thầy. Tuy như thế, Nạp tăng phải tự nhận mới được chớ có một bề lấy miệng người mà biện biệt, Ma Cốc hỏi một loại như nhau. Vì sao người nói phải? Người nói không phải? Nếu là người thông phương, người được đại giải thoát nhất định phải có sinh kế. Nếu là người cơ cảnh chưa quên, chắc chắn kẹt hai đầu. Nếu muốn biện rành cổ kim quét sạch ngôn ngữ của thiên hạ, phải hiểu rõ hai chữ “lầm” này mới được. Cho đến Tuyết Đậu tụng cũng chỉ tụng hai chữ “lầm” này. Tuyết Đậu muốn đưa ra cái chỗ hoạt bát cho nên như thế. Nếu kẻ không có khí phách, tự nhiên không nhằm trong ngôn cú khởi hiểu biết, không nhằm trên cọc cột lừa khởi đạo lý. Có người nói: Tuyết Đậu thay Ma Cốc hạ hai cái “lầm” này. Có dính dáng gì? Thật không biết, người xưa bình rằng: Quét sạch then chốt, bên này cũng phải, bên kia cũng phải, cuối cùng không ở hai đầu. Khánh Tạng chủ nói: “Dộng tích trượng nhiễu quanh giường thiền, phải và không phải đều lầm. Thật ra cũng không ở tại đây”. Vĩnh Gia đến Tào Khê tham kiến Lục Tổ nhiễu quanh giường thiền ba vòng dộng tích trượng một cái đứng yên.

Lục Tổ quở: Phàm là bậc Sa-môn phải đủ ba ngàn oai nghi, tám môn tế hạnh. Đại Đức từ đâu đến mà “sinh đại ngã mạn” như thế.

Vì sao Lục Tổ lại nói “ông sinh đại ngã mạn”? Điều này nói là phải, cũng không nói không phải, phải và không phải đều là phiền não buộc ràng. Chỉ có Tuyết Đậu hạ hai chữ “lầm” còn tạm một chút. Ma Cốc nói: Chương kỉnh nói phải. Vì sao Hòa thượng nói không phải?

Lão này không tiếc lời nói, bày vẽ không ít.

Nam Tuyền nói: Chương kỉnh đúng mà ông không đúng. Nam Tuyền có thể gọi là thấy thỏ thả chim ưng.

Khánh Tạng chủ nói: Nam Tuyền giết lầm lải nhải không phải chính là thôi, lại cùng với ông ta đi ra nói. Đây là bị sức gió chuyển, cuối cùng thành bại hoại. Kinh Viên Giác nói; Ta nay thân này do bốn đại hòa hợp ấy là tóc lông, móng răng, da thịt, gân xương, tủy não bụi nhơ đều trở về với đất. Máu mũ, nước mũi, nước miếng, đều trở về với nước, hơi ấm trở về với lửa, động chuyển trở về với gió. Bốn đại chia lìa nay thân hư vọng này ở chỗ nào? Ma Cốc cầm tích trượng nhiễu quanh giường thiền ba vong đã là bị sức gió chuyển, cuối cùng thành bại hoại. Hãy nói cuối cùng việc phát minh tâm tông ở chỗ nào? Đến đây phải là kẻ vững chãi mới được. Há không thấy Trương Chuyết Tú Tài tham kiến Thiền sư Trí tạng ở Tây Đường hỏi: Sơn hà đại địa là có hay không? Ba đời chư Phật là có hay không?

Trí Tạng: Có.

Tú Tài: Sai lầm.

Trí Tạng: Tiền bối từng tham kiến người nào đến? Trương Chuyết: Tham kiến Hòa thượng Cảnh Sơn đến. Tôi có hỏi lời gì, Cảnh Sơn đều nói không. Trí Tạng: Ông có quyến thuộc nào? Tú Tài: Có hai người vợ quê, hai con khờ.

Lại hỏi: Cảnh Sơn có quyến thuộc gì?

Tú Tài: Cảnh Sơn là cổ Phật, chớ phỉ báng Ngài.

Trí Tạng: Đợi khi ông giống Cảnh Sơn, sẽ nói tất cả không.

Trương Chuyết lặng thinh.

Phàm tác là bậc gia Tông sư, cần vì người nở niêm cởi trói, nhổ đinh tháo chốt, không thể chỉ giữ một bên, bỏ trái chuyển phải (172) bỏ phải chuyển trái. Xem Ngưỡng Sơn đến Trung Ấp tạ lễ thọ giới. Trung Ấp thấy Ngưỡng Sơn đến, ngồi trên giường thiền vỗ tay nói:

“Hòa thượng”.

Ngưỡng Sơn liền sang đứng bên Đông, lại sang đứng bên Tây, lại sang đứng ở giữa. Sau đó tạ giới xong, lại lùi ra sau đứng. Trung Ấp hỏi: Chỗ nào được Tam-muội này?

Ngưỡng Sơn nói: Được ấn ở Tào Khê. Ấp: Ông nói Tào Khê dùng Tam-muội này để tiếp người nào?

Ngưỡng Sơn: Tiếp Nhất Túc Giác. Ngưỡng Sơn hỏi Trung Ấp: Hòa thượng ở chỗ nào được Tam-muội này? Chỗ nào mà nói lời như thế? Há không phải là nêu một rõ ba, kẻ thấy gốc chạy theo ngọn. Long Nha dạy chúng nói: Phàm học nhân SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 535 tham kiến phải thấu qua Phật tổ mới được. Hòa thượng Tân Phong nói: Thấy ngôn giáo Phật tổ như sinh vào nhà oan gia mới có phần tham học. Nếu không thấu được tức bị Phật tổ lừa. Bấy giờ có tăng hỏi: Phật tổ có tâm dối người không? Long Nha: Ông nói giang hồ có tâm ngăn ngại người không? Lại nói: Giang hồ tuy không có tâm ngăn ngại người tự là người lúc ấy qua không được. Cho nên giang hồ (sông hồ) lại thành ngăn ngại người. Không được nói sông hồ không ngăn ngại người. Phật tổ tuy không có tâm dối người mà người không thấu được thì Phật tổ thành dối người không được nói Phật tổ không dối người. Nếu thấu được Phật tổ thì người này qua được Phật tổ, phải là thể hội được ý của Phật tổ, mới cùng với hướng thượng đồng với người xưa. Nếu chưa thấu được thì dù học Phật, học Tổ vạn kiếp cũng không có hẹn ngày tỏ ngộ. Lại hỏi: Thế nào là không bị Phật tổ lừa?

Long Nha: Phải tự ngộ.

Đến đây phải là như thế mới được, vì sao làm người phải thấu triệt, giết người phải thấy máu? Nam Tuyền, Tuyết Đậu là loại người này, mới dám đưa ra nhận xét những điều tóm tắt quan trọng của tông môn.

TỤNG:

DỊCH:

“Thử thố bỉ thố Thiết kî niêm khước Tứ hải lãng bình Bách xuyên triều lạc Cổ sách phong cao thập nhị môn Môn môn hữu lộ không tiêu sách Phi tiêu sách

Tác giả hảo cầu vô bệnh dược”.

(Đây lầm kia lầm Tối kî nắm lấy Bốn biển sóng dừng Trăm sông triều xuống Cổ sách phong cao mười hai cửa.

Mỗi cửa có đường vào tịch mịch Chẳng tịch mịch Tác giả thích cầu thuốc không bệnh.)

Bài tụng này giống như công án Đức Sơn đến yết kiến Quy Sơn.

Trước đem công án làm thành hai chuyển ngữ, xâu thành một chuỗi.

Sau đó tụng ra.

Đây lầm kia lầm, tối kî nắm lấy.

Ý của Tuyết Đậu nói: Chỗ này một cái lầm, chỗ kia một cái lầm. Tối kî nắm lấy. Nắm lấy tức trái, phải là như thế, làm thành hai cái “lầm” này, đáng được bốn biển sóng yên, trăm sông triều xuống quả là gió mát trăng thanh. Nếu ông hiểu được hai chữ “lầm” này thì không có việc gì. Núi là núi, sông là sông, dài tự dài, ngắn tự ngắn, năm ngày một ngọn gió, mười ngày một trận mưa. Cho nên nói: “Bốn biển sóng dừng yên trăm sông triều xuống”. Mặt sau tụng Ma Cốc cầm tích trượng nói: “Cổ sách phong cao mười hai cửa”. Người xưa dùng roi để khuyên răn, nhà nạp tăng dùng gậy để răn. Tây vương Mẫu trên hồ Diêu Trì có mười hai cửa đỏ.

“Cổ sách” tức là cây gậy, gió mát cao hơn mười hai cửa đỏ, chỗ Thiên tử và Đế Thích ở cũng có mười hai đỏ. Nếu hiểu được hai cái “lầm” này thì trên đầu gậy phát hào quang sáng, cổ sách cũng dùng không được.

Người xưa nói: Biết được cây gậy thì việc tham học một đời đã xong. Lại nói: Không nêu hình sự hư luống, gậy báu của Như Lai gần dấu vết. Loại này đến đây bảy điên tám đảo, trong tất cả thời, được đại tự tại. Môn cửa có đường vào tịch mịch. Tuy có đường vào tịch mịch. Tuyết Đậu đến đây tự biết bày vẽ, lại đập phá cho ông. Tuy như thế cũng có chỗ “chẳng tịch mịch”. Mặc dù là tác giả khi không bệnh cũng nên trước tìm thuốc này uống mới được. KHAI THỊ: Mười phương quét sạch ngàn mắt liền mở, một câu cắt đứt dòng muôn cỏ dứt bặt, có đồng sinh, đồng tử không? Hiện thành công án xếp đặt chẳng được văn tự của người xưa, thử nêu ra xem? CÔNG ÁN: Thượng tọa Định hỏi Lâm Tế: Thế nào là đại ý Phật pháp? Lâm Tế xuống giường thiền nắm đánh một tát tai rồi xô ra. Định đứng im. Vị tăng đứng bên cạnh nói: Thượng tọa Định sao không lễ bái?

Định liền lễ bái, bỗng nhiên đại ngộ.

Giải thích: Xem ông ta như thế, thẳng ra thẳng, vào thẳng đi thẳng đến, chính là Chánh tông của Lâm Tế, có tác dụng gì? Nếu thấu được có thể lật trời làm đất, tự được thọ dụng. Thượng tọa Định chính là hạng người này, bị Lâm Tế đánh một chưởng, lễ bái đứng dậy liền biết chỗ của ông ta.

Ông ta là người phương Bắc tính tình bộc trực, sau khi đắc pháp lại không ra hành đạo, sau đó hoàn toàn dùng cơ của Lâm Tế cũng không ngại kẻ thông minh. SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 537 Một hôm, Sư đi giữa đường gặp Nham Đầu, Tuyết Phong và Khâm Sơn. Nham Đầu hỏi từ đâu đến. Định trả lời: Từ Lâm Tế đến. Nham Đầu: Hòa thượng mạnh khỏe không?

Thượng Tọa Định: Đã viên tịch rồi.

Nham Đầu: Ba người chúng tôi, tìm đến lễ bái, nhưng phước duyên cạn mỏng, nên gặp lúc đã quy tịch, chưa rõ hằng ngày Hòa thượng có ngôn cú gì không? Xin Thượng tọa nhắc lại vài tắc xem.

Thượng Tọa Định: Nêu một hôm Lâm Tế dạy chúng: Trên khối thịt đỏ lòm có một vô vị chân nhân, thường theo các ông ra vào, người chưa chứng cứ hãy xem!

Bấy giờ có tăng ra hỏi: Thế nào là Vô vị chân nhân? Lâm Tế nắm lại: Nói! Nói!

Tăng suy nghĩ. Lâm Tế xô ra, nói: “Vô vị chân nhân là que phân khô”. Liền trở về phương trượng.

Nham Đầu bất giác thè lưỡi.

Khâm Sơn nói: Sao không nói phi vô vị chân nhân.

Thượng Tọa Định nắm đứng dậy nói: Vô vị chân nhân và phi vô vị chân nhân cách nhau bao xa? Nói mau! nói mau!

Khâm Sơn không nói được khiến mặt vàng thành xanh. Nham Đầu, Tuyết Phong đến trước lễ bái thưa: Vị Tăng này mới học không biết tốt xấu, xúc não Thượng tọa, cúi mong từ bi tha thứ. Thượng Tọa Định: Nếu không phải là hai lão này xin, sẽ giết thằng nhóc con này. Một hôm, Sư đi, trai hội ở Trấn Châu về đến cây cầu đứng nghĩ gặp ba vị Tọa chủ, một người hỏi: “Thế nào là chỗ sâu của sông Thiền đến tột đáy?

Thượng Tọa Định toan ném y xuống cầu, hai vị tọa chủ vội ngăn lại nói: Thôi! Thôi! Y xúc phạm Thượng tọa mong từ bi tha thứ.

Thượng Tọa Định: Nếu không phải là hai Thượng Tọa xin thì y sẽ xuống tột đáy. Xem thủ đoạn của Sư toàn là tác dụng của Lâm Tế.

Tuyết Đậu tụng:

TỤNG:

DỊCH: Đoạn Tế toàn cơ kế hậu tung Trì lai hà tất tại thung dung Cự Linh đài thủ vô đa tử

Phân phá Hoa Sơn thiên vạn trùng.

Đoạn Tế toàn noi dấu sau. Mang về nào hẳn tại thong dong Tay mạnh cự Linh nào mấy kẻ Đập vở Hoa Sơn lớp muôn ngàn.

GIẢI THÍCH: Tuyết Đậu tụng: “Đoạn Tế toàn cơ noi dấu sau Mang về nào hẳn tại thong dong”. Đại Cơ đại dụng của Hoàng Bá chỉ riêng lâm Tế là kế thừa dấu vết. Nắm được đem ra không cho nghĩ bàn.

Kinh Lăng Nghiêm nói: “Như ta ấn ngón tay hải ấn phát quang, ông vừa khởi tâm, thì trần lao khởi trước.”

Hai câu: “Tay mạnh Cự Linh nào mấy kẻ. Đập vở Hoa Sơn nào mấy kẻ Cự Linh có thần lực rất lớn, dùng tay chẻ xuống ngọn Thái Hoa, làm cho nước phun lên chảy vào sông Hoàng Hà. Thượng tọa Định nghi tình như đất chồng thành núi, bị Lâm Tế đánh cho một chưởng ngói vỡ băng tiêu.

KHAI THỊ: Đông Tây không biện, Nam Bắc không phân, từ sáng đến chiều, từ chiều đến sáng, lại nói là y ngủ gật không? Có khi mắt sáng như sao băng, lại nói y sáng suốt không? Có khi gọi Nam làm Bắc. Hãy nói là có tâm hay vô tâm? Là đạo nhân hay thường nhân? Nếu nhằm trong ấy thấu được mới biết chỗ rơi, mới biết người xưa như thế, không như thế. Hãy nói là thời tiết gì? Thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Trần Thái Thượng Thư đến tham vấn Tư Phước, Phước thấy Thượng Thư đến liền vẽ một vòng tròn.

Trần Tháo: Đệ tử đến như thế thật là không may mắn huống gì lại vẽ một vòng tròn.

Phước liền đóng cửa phương trượng.

Tuyết Đậu nói: Trần Tháo chỉ có một mắt.

Thượng Thư Trần Tháo Bùi Hưu, và Lý Cao là đồng thời. Hễ thấy tăng nào đến, trước thỉnh thọ trai, kế cúng ba trăm tiền, sau là khám biện. Một hôm, Vân Môn đến tham kiến hỏi: Trong sách Nho thôi chẳng hỏi chi, ba thừa mười hai phần giáo tự có tọa chủ. Thế nào là việc hành cước của Nạp tăng?

Vân Môn: Thượng thư từng hỏi bao nhiêu người rồi?

Trần Tháo: Chính nay hỏi Thượng tọa.

Vân Môn: Nay hãy tạm gác qua một bên, thế nào là giáo ý?

Trần Tháo: Quyển vàng trục đỏ.

Vân Môn: Cái này là văn tự ngữ ngôn, thế nào là giáo ý?

Trần Tháo: Miệng muốn bàn mà lời mất, tâm muốn duyên mà suy nghĩ mất. SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 539 Vân Môn: Miệng muốn nói mà từ mất vì đối đãi có lời. Tâm muốn duyên mà suy nghĩ mất vì đối vọng tưởng. Thế nào là ý của giáo? Trần Tháo: Không đáp lời nào.

Vân Môn: Nghe nói Thượng thư xem kinh Pháp Hoa chăng? Trần Tháo: Phải. Vân Môn: Trong kinh nói: “Tất cả nghề nghiệp sinh sản đều trái với thật tướng vô tướng.”

Hãy nói: Phi phi tưởng thiên nay có mấy người thối vị.

Trần Tháo: Không trả lời.

Vân Môn: Thượng thư chớ qua loa. Nhà Sư tăng đem ba bộ kinh, năm bộ luận để vào tòng lâm, mười năm, hai mươi năm còn chưa được gì. Thượng thư lại đâu biết được.

Trần Tháo lễ bái nói: Con quá tội lỗi.

Lại một hôm ông, cùng các quan liêu lên lầu, nhìn thấy mấy vị tăng đi đến. Một vị quan nói: “Người đi đến đây đều là Thiền tăng”.

Trần Tháo: Không phải.

Quan Thượng Thơ: Sao biết không phải? Trần Tháo: Đợi đến gần cùng ông khám qua.

Tăng đến trước lầu. Trần Tháo gọi: Thượng tọa.

Tăng ngẩng đầu lên. Thượng Thư bảo các quan: Không tin nói chỉ có một mình Vân Môn, ông khám phá không được, ông ta tham kiến Mục Châu. Một hôm, đi tham kiến Tư Phước, Phước thấy đi đến liền vẽ một vòng tròn. Tư Phước chính là Tôn Túc của Quy Sơn, Ngưỡng Sơn, bình thường thích lấy cảnh tiếp người, thấy Trần Tháo, Thượng thư bèn vẽ một tướng vòng tròn. Đâu biết Trần Tháo là một người tài giỏi không bị người dối lừa, biết tự kiểm điểm nói: “Đệ tử đến như thế thật là không may mắn, đâu chịu lại vẽ một vòng tròn. Tư Phước đóng cửa lại, công án này gọi “Trong lời biện đích, trong câu tàng cơ. Tuyết Đậu nói: “Trần Tháo chỉ có một mắt.”

Tuyết Đậu có thể gọi là có con mắt trên đãnh. Hãy nói ý ở chỗ nào? Cũng khéo cho một vòng tròn. Lúc ấy nếu là mọi người làm Trần Tháo, chịu hạ được lời như thế, tránh được Tuyết Đậu nói ông ta chỉ có một mắt. Cho nên Tuyết Đậu trở lại tụng rằng:

TỤNG:

Đoàn đoàn châu nhiễu ngọc san san Mã tải lư đà thượng thiết hoàn Phân phó hải sơn vô sự khách Điếu ngao thời hạ nhất khuyên loan.

DỊCH:

Tròn tròn châu nhiễu ngọc san san Ngựa chở lừa lôi đến thuyền sắt Giao gửi núi sông khách vô sự Câu ngao nên thả một vòng tròn.

GIẢI THÍCH: Tuyết Đậu lại nói: Nạp tăng trong thiên hạ nhảy không ra khỏi.

Hai câu: “Tròn tròn châu nhiễu ngọc san san, ngựa chở lừa lôi thuyền sắt”.

Tuyết Đậu ngay đầu bài tụng rằng chỉ tụng cái tướng vòng tròn. Nếu hiểu được thì giống như cọp mọc sừng. Một chút này phải là thùng sơn lũng đáy, được mất, thị phi một lúc buông bỏ. Lại không muốn lấy đạo lý để hiểu, cũng không được lấy huyền diệu để hiểu. Cuối cùng hiểu thế nào? Cái này phải là “Ngựa chở lừa lôi đến thuyền sắt”. Ở đây xem mới được, chỗ khác thì không thể “giao gửi, phải là đem đi “giao gửi núi sông cho khách vô sự”. Nếu trong lòng ông có một chút việc thì thừa đương không được. Ở đây phải là hữu sự, vô sự, trái tình thuận cảnh, hoặc Phật hoặc Tổ, không làm gì được, người này mới đáng thừa đương. Nếu có thiền nên tham, có phàm thanh tình lượng, quyết định thừa đương không được. Thừa đương được rồi thì làm sao hiểu? Tuyết Đậu nói: “Câu: ngao nên thả một vòng tròn. Câu ba ba phải thả lưỡi câu mới được mới được.

Cho nên Phong Huyệt nói: “Quen kình nghê ngâm đồng ruộng, lại than ếch nhảy trên cát bùn”.

Lại nói: “Ba ba lớn chớ đội ba ngọn núi chạy. Tôi muốn dạo chơi trên đãnh bồng.”

Tuyết Đậu lại nói: “Nạp tăng trong thiên hạ nhảy không ra khỏi”. Nếu là ba ba lớn thì hoàn toàn không khởi kiến giải nạp tăng. Nếu là Nạp tăng thì hoàn toàn không phải kiến giải ba ba to.

CÔNG ÁN: Ngưỡng Sơn hỏi Tăng: Từ đâu đến?

Tăng: Từ Lô Sơn đến.

Ngưỡng Sơn: Có dạo năm ngọn núi không?

Tăng: Không từng đến.

Ngưỡng Sơn: Xà-lê không từng dạo núi.

(Vân Môn nói: Lời này đều là vì cớ từ bi nên nói lời rơi trong cỏ) GIẢI THÍCH: Nghiệm người đến chỗ đích xác, thốt lời liền tri âm. SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 541 Người xưa nói: Không lường bậc đại nhân, nằm trong ngữ mạch. Nếu là có con mắt, trên đãnh môn. nếu được thì biết ý. Xem một, hỏi một đáp, rõ ràng phân minh, Vân Môn vì sao lại nói: Lời này đều là vì cớ từ bi nên nói lời rơi trong cỏ. Người xưa đến đây (173) như gương sáng trên đài, minh châu trong tay, Hồ đến hiện Hồ, Hán đến hiện Hán, một con ruồi bay qua cũng không lọt. Hãy nói: Thế nào là duyên cớ từ bi nên nói rơi trong cỏ cũng quả là hiểm hóc. Đến điền địa này phải là một cá nhân mới có thể đề khởi. Vân Môn niêm rằng: “Vị tăng này chính từ Lô Sơn đến. Vì sao lại nói: “ Xà-lê không từng dạo núi?” Một hôm, Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn: Có tăng các nơi đến con lấy cái gì nghiệm họ?

Ngưỡng Sơn: Con có chỗ nghiệm. Quy Sơn: Ông thử nêu xem? Ngưỡng Sơn: Con bình thường thấy tăng đến chỉ đưa cái phất trần lên nhằm y nói! Các nơi có cái này không? Đợi họ nói có thì nói với họ cái này thì thôi chẳng hỏi chi. Chỉ hỏi cái kia thế nào?

Quy Sơn: Đây là manh vuốt của người hướng thượng. Há không thấy Mã Tổ hỏi Bách Trượng: Từ đâu đến?

Bách Trượng: Trên núi xuống.

Mã Tổ: Trên đường có gặp một người không?

Bách Trượng: Không từng. Mã Tổ: Vì sao không từng gặp. Bách Trượng: Nếu gặp thì sẽ kể cho Hòa thượng nghe.

Mã Tổ: Ở đâu được tin tức này?

Bách Trượng: Con tội lỗi.

Mã Tổ: lại là Lão tăng tội lỗi.

Ngưỡng Sơn hỏi Tăng cũng giống loại này.

Lúc ấy đợi ông ta nói từng đến núi Ngũ Lão không? tăng này nếu là người cụ nhãn chỉ đáp “Việc họa”. Lại nói: Không từng đến. Tăng này đã không phải là tác gia, Ngưỡng Sơn sao không cứ lệnh mà hành khỏi thấy phần sau có nhiều sắn bìm.

Ngưỡng Sơn lại nói: Xà-lê không từng dạo núi. Cho nên Vân Môn nói: Lời này vì cớ từ bi nên nói rơi trong cỏ. Nếu là lời ra khỏi, thì không như vậy.

TỤNG:

Xuất thảo nhập thảo Thùy giải tầm thảo Bạch Vân trùng trùng Hồng nhật cảo cảo Tả cố vô hà Hữu hệ dĩ lão Quân bất kiến Hàn Sơn Tử Hành thái tảo Thập niên quy bất đắc Vong khước lai thời đạo

NGHĨA: Ra cỏ vào cỏ Ai biết tìm cầu Mây trắng hàng hàng

Trời hồng rỡ rỡ Quay trái không tỳ Liếc phải đã lão Anh thấy chăng Hàn Sơn Tử Đi quá sớm, Mười năm về không được Quên mất đường quay lại.

GIẢI THÍCH: Hai câu: Ra cỏ vào cỏ, ai biết tìm cầu. Tuyết Đậu lại biết ý của ông ta. Đến đây một tay đưa lên một tay đè xuống. Mây trắng hàng hàng, trời hồng rỡ rỡ.

Giống như cỏ xanh, mây xám xám, đến đây không có phàm tình, không có một chút Thánh; khắp cõi không từng ẩn, mỗi một che lấp không, gọi là cảnh giới vô tâm, lạnh không biết lạnh, nóng không biết nóng, tất cả đều là đại giải thoát môn.

“Quay trái không tỳ liếc phải là đã lão”ø. Hòa thượng Lại Toản ẩn cư trong thạch thất Hành Sơn, Đường Túc Tông nghe danh của Ngài liền sai Sứ đến triệu thỉnh. Sứ đến thất của Ngài thỉnh rằng: Thiên tử có chiếu Tôn giả lúc ấy đứng dậy tạ ân. Lại Toản mới lấy phân bò nhóm lửa lấy khoai nướng ăn, trời lạnh buốt nước mũi chảy lòng thòng.

Sứ giả cười nói: Xin Tôn giả lau nước mũi.

Lại Toản nói: “Đâu rảnh vì người thế tục lau nước mũi”. Trọn không đi, sứ trở về tâu, Túc Tông rất khâm phục Ngài. Giống như loại này trong veo, trắng tinh không chịu người xử phân, hẳn là nắm được định, như sắt thép đúc thành, chỉ như Hòa thượng Thiện Đạo bị sa thải, sau không trở lại làm tăng, người đời gọi là hành giả Thạch Thất hằng ngày giả gạo Sư quên dở chân.

Tăng hỏi Lâm Tế: Hành giả Thạch Thất quên dở chân, ý chỉ thế SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 543 nào?

Lâm Tế: Chết chìm trong hố sâu.

Pháp nhãn viết bài tụng Viên Thành Thật Tánh: “Lý tột quên tình vị, làm sao có dụ bằng, đến lúc trăng khuya lạnh mặc, hồn nhiên rơi xuống trước khe, quả chín vượn hái, núi dài tợ quên đường, ngưỡng đầu trời đã lặn, vốn là ở Tây phương”.

Tuyết Đậu nói: Anh thấy chăng Hàn Sơn Tử, đi rất sớm, mười năm trở về không được, quên mất đường quay lại.

Thi Hàn Sơn Tử:

Muốn được chỗ an thân Núi lạnh được bảo tồn Gió nhẹ thổi tùng lay Đến gần nghe tiếng hay Dưới có người tóc điểm sương Ngâm nga đọc Huỳnh lão Mười năm về không được Quên mất đường quay lại.

Vĩnh Gia nói: “Tâm là căn, pháp là trần, hai thứ ấy như vết dơ trên gương, khi vết dơ hết thì ánh sáng mới hiện, tâm và pháp đều quên thì tánh tức chân”. Đến đây như ngu như dốt, mới thấy công án này.

Nếu không đến điền địa này, chỉ đi trong ngôn ngữ, nào có rõ ràng. Dạy chúng nói: Định rồng rắn, phân ngọc đá, rành trắng đen quyết do dự. Nếu không phải là trên đảnh môn có mắt, trong tay có thần phù, luôn đương đầu sai lầm. Nếu như chỉ thấy nghe không lầm, thanh sắc thuần chân. Hãy nói là đen hay trắng, là cong hay ngay. Đến đây làm sao biện?

CÔNG ÁN: Văn-thù hỏi Vô Trước: Từ đâu đến?

Vô Trước: Phương Nam.

Văn-thù: Phật pháp phương Nam trì thế nào?

Vô Trước: Tỳ-kheo thời mạt pháp ít duy trì giới luật. Văn-thù: Bao nhiêu chúng? Vô Trước: Hoặc ba trăm, hoặc năm trăm. Vô Trước hỏi Văn-thù: Lúc ấy duy trì thế nào?

Văn-thù: Phàm thánh Đồng cư, rắn rồng hỗn tạp.

Vô Trước: Bao nhiêu chúng.

Văn-thù: Trước ba ba, sau ba ba.

Giải thích: Vô Trước dạo núi Ngũ Đài, đến nơi hoang vắng, Văn-thù hóa một ngôi chùa, tiếp Sư ngủ một đêm bèn hỏi: Từ đâu đến? Vô Trước: Phương Nam.

Văn-thù: Phật pháp phương Nam duy trì thế nào?

Vô Trước: Tỳ-kheo thời mạt pháp ít duy trì giới luật.

Văn-thù: Hoặc ba trăm hoặc năm trăm.

Vô Trước lại hỏi Văn-thù: Lúc ấy duy trì thế nào?

Văn-thù: Phàm thánh Đồng cư, rồng rắn hỗn tạp.

Vô Trước: Bao nhiêu chúng.

Văn-thù: Trước ba ba, sau ba ba. Uống trà, Văn-thù đưa chén pha lê lên hỏi: Phương Nam có cái này không?

Vô Trước: Không. Văn-thù: Bình thường lấy cái gì để uống trà?

Vô Trước câm họng, bèn từ biệt ra đi.

Văn-thù sai đồng tử Quân Đề tiễn ra cổng.

Vô Trước hỏi Quân Đề: Vừa nói trước ba ba, sau ba ba là bao nhiêu? Đồng tử nói: Đại Đức!

Vô Trước đáp: Dạ.

Quân Đề nói: Là bao nhiêu?

Lại hỏi: Đây là chùa nào? Quân Đề chỉ mặt sau chùa Kim cang.

Vô Trước: Quay đầu nhìn thì. Chùa và Đồng tử đều ẩn mất không thấy, chỉ là một hang trống.

Chỗ ấy sau này gọi là hang Kim cang. Sau này có tăng hỏi Phong Huyệt:

Thế nào là chủ trong núi Thanh Lương? Phong Huyệt: Một câu không rãnh.

Vô Trước hỏi: Đến nay vẫn làm tăng đồng nội.

Nếu muốn tham thấu bình bình thật thật, thật sự, lãnh ngộ ngay lời nói của Vô Trước tự nhiên ở trong dầu sôi lửa bỏng cũng không nghe nóng. Ở trong băng giá cũng không lạnh. Nếu muốn tham thấu làm cho cô nguy như kiếm báu Kim cang lãnh hội trong lời nói của Văn-thù, tự nhiên nước dội không thấm, gió thổi không vào. Không thấy Địa Tạng

Quế Sâm ở Chương Châu hỏi Tăng: Từ đâu đến?

Tăng: Phương Nam.

Địa Tạng: Nơi ấy Phật pháp thế nào?

(1 ) Tăng: Tranh cải ồn ào.

Tạng: Đâu giống như quê ta cày ruộng thổi cơm mà ăn. Hãy nói:

Cùng với chỗ đáp của Văn-thù là giống hay khác? Có người nói chỗ đáp của Vô Trước không đúng, chỗ đáp của Văn-thù cũng có rồng, có SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 545 rắn, có phàm, có Thánh, có dính líu gì, có biện được trước ba ba sau ba ba không? Mũi tên trước cạn mũi tên sau sâu. Hãy nói là nhiều ít? Nếu thấu được ở đây thì ngàn câu vạn câu chỉ là một câu. Nếu ở trong một câu này cắt đứt được thì trụ được, chính lúc ấy đến cảnh giới này.

TỤNG:

Thiên phong bàn khuất sắc như lam Thùy vị Văn Thù thị đối đàm Kham tiếu Thanh Lương đa thiểu chúng Tiền tam tam dữ hậu tam tam. Vây quanh ngàn núi sắc dường chàm Ai nói Văn-thù là đối đàm.

Cười ngất Thanh Lương bao nhiêu chúng.

Trước ba ba và sau cũng ba ba.

Hai câu: “Vây quanh ngàn núi sắc dường chàm, “Ai nói Văn-thù là đối đàm”, có người nói: Tuyết Đậu chỉ niêm một lần, không từng tụng được. Chỉ như tăng hỏi Pháp Nhãn. Thế nào là một giọt nước của nguồn Tào Khê?

Pháp Nhãn: Là một giọt nước của nguồn Tào Khê.

Lại có vị tăng hỏi Hòa thượng Giác ở Lang Nha: Thanh tịnh bản nhiên tại sao nói sinh ra sơn hà đại địa? Giác: Thanh tịnh bản nhiên tại sao nói sinh ra sơn hà đại địa;

không thể gọi là niêm một lần nữa. Minh Chiêu hiệu Độc Nhãn Long có tụng, ý có che trời che đất tụng, trùm khắp sa giới thắng già lam. Đầy mắt Văn-thù là đối đàm.

Ngay lời nói không thể mở Phật nhãn, quay đầu chỉ thấy núi Thúy

Sơn.

Trùm khắp sa giới hơn già-lam. Đây chỉ cho chùa hóa hiện trong cỏ, gọi là cơ có quyền có thật song hành.

Đầy mắt Văn-thù là đối đàm, ngay lời nói không biết mở mắt Phật, quay đầu chỉ thấy núi Thúy Sơn. Chính lúc như thế gọi là cảnh giới Văn-thù, Phổ Hiền, Quán Âm được không? Quả thật không phải là đạo lý này. Tuyết Đậu chỉ đối cái dụng của Minh Chiêu lại có làm chỉ.

“Vây quanh ngàn núi sắc dường chàm”, lại không làm tổn thương kẻ phạm. Trong câu có quyền, có thật, có lý, có sự. “Ai gọi Văn-thù là đối đàm”. Một đêm đối đàm không biết là Văn-thù. Sau này Vô Trước ở Ngũ Đài làm điển tòa. Văn-thù thường hiện trong nồi cháo, bị Vô Trước quậy cháo rồi đánh. Tuy như thế “giặc đi qua rồi mới dương cung”. Chính lúc hỏi: “Phật pháp phương Nam làm sao duy trì” liền nhằm xương sống đánh cho một gậy còn tạm được một chút. “Cười ngất Thanh Lương bao nhiêu chúng”. Trong cái cười của Tuyết Đậu có dao. Nếu hiểu được chỗ cười này liền thấy ông ta nói trước ba ba sau ba ba.

CÔNG ÁN: Một hôm Trường Sa dạo núi, trở về đến cửa Thủ tòa hỏi: Hòa thượng từ đâu đến?

Trường Sa: Đi dạo núi về. Thủ tòa: Đến núi nào?

Trường Sa: Trước theo cỏ thơm đến, sau theo hoa rụng về.

Tòa: Thật là giống ý Xuân.

Sa: Cũng hơn giọt sương Thu trên hoa sen.

Tuyết Đậu bình rằng: Tạ lời đáp.

Giải thích: Đại sư Chiêu Hiền ở Lộc Uyển, Trường Sa. Nối pháp với Nam Tuyền, cùng Triệu Châu, Tử Hồ làm bạn. Sư cơ phong rất bén nhạy. Có người hỏi về kinh giáo thì lấy kinh giáo đáp, cần tụng thì đáp tụng. Ông muốn dùng tác gia gặp nhau thì dùng tác gia gặp nhau.

Ngưỡng Sơn bình thường cơ phong là bậc nhất. Một hôm cùng với Trường Sa ngắm trăng. Ngưỡng Sơn chỉ trăng nói: Ai ai cũng có cái này chỉ là dùng không được.

Trường Sa nói: Được rồi, ta sẽ dùng thay ông.

Ngưỡng Sơn: Sư thúc thử dùng xem! Trường Sa tống ngưỡng Sơn một đạp té nhào. Ngưỡng Sơn đứng dậy nói: Sư thúc giống như cọp. Do đó Người đời sau gọi ông là Cảnh Sầm. Một hôm dạo núi trở về, Thủ tòa cũng là người trong hội của Sư, hỏi: Hòa Thượng đi đâu về? Trường Sa đáp: Đi dạo núi về.

Thủ Tòa: Đi núi nào?

Trường Sa: Trước theo cỏ thơm đến, sau theo hoa rụng về, phải là người quét sạch mười phương mới được.

Người xưa ra vào chưa từng không lấy việc này làm niệm. Xem khách chủ ông ta đổi nhau, đương cơ chặt thẳng, mỗi bên không duy. Đã là dạo núi vì sao lại hỏi đến chỗ nào đi về? Nếu là thiền lữ như thời nay bèn nói đến đình Giáp Sơn về. Thấy rõ người xưa không có một mảy đạo lý so sánh. Cũng không có chỗ trụ trước. Cho nên nói: “ Trước theo cỏ thơm đến, sau theo hoa rụng về.”

Thủ tòa liền theo ý của ông ta nói: “Rất giống ý Xuân”.

Trường Sa nói: Cũng hơn giọt sương Thu trên hoa sen.

Tuyết Đậu nói: “Tạ lời đáp:. Đó là thay lời rốt sau, cũng rơi vào hai bên, cuối cùng không ở hai bên.

SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 5 Thuở xưa có Tú Tài Trương Chuyết xem kinh Thiên Phật Danh, hỏi: Trường Sa trăm ngàn chư Phật chỉ nghe danh, chưa rõ ở quốc độ nào? Có giáo hóa không?

Trường Sa nói: Hoàng Hạc Lâu sau khi Thôi Hạo đề thi Tú Tài từng đề hay chưa? Chuyết Tú Tài đáp: Chưa từng đề.

Trường Sa: Được đề một thiên cũng tốt. Cảnh Sầm một đời vì người là, châu hồi ngọc chuyển, cần người đối diện liền hiểu.

TỤNG: Đại địa tuyệt tiêm ai Hà nhân mãn bất khai Thủy tùy phương thảo khứ

Hựu trục lạc hoa hồi.

Luy hạc kiều hàn mộc Cuồng viên khiếu cổ đài

Trường Sa vô hạn ý, Đốt. DỊCH:

Đại địa không mảy bụi Người nào mắt chẳng mở Trước theo cỏ thơm đến Sau theo hoa rụng về Hạc gầy đâu cây lạnh.

Vượn cuồng kêu cổ đài Trường sa ý vô hạn. Ôi!

GIẢI THÍCH: Hãy nói công án này cùng với chỗ Ngưỡng Sơn hỏi tăng từ đâu đến?

Tăng nói: Lô Sơn đến.

Ngưỡng Sơn: Từng đến núi Ngũ Lão chưa?

Tăng: Không từng đến.

Ngưỡng Sơn: “Xà-lê chưa từng dạo núi”, biện trắng đen xem là đồng hay khác?

Đến đây phải là mưu chước hết, ý thức mất, sơn hà đại địa, cỏ cây người vật không có một chút rơi rớt. Nếu không như thế, người xưa gọi đó là còn ở trong cảnh giới thắng diệu. Vân Môn nói: Đến nỗi sơn hà đại địa không có một mảy may lỗi lầm, vẫn là chuyển cú.

Không thấy tất cả sắc, mới là “bán đề”, lại phải biết có cơ hội “ toàn đề” một đường hướng thượng, mới biết “ngồi an”. Nếu thấu được như trước núi là núi, sông là sông, mỗi thứ ở bản vị của nó, mỗi cái hiện bày bổn thể, như cái vô của người mù. Triệu Châu nói: Gà gáy sớm, buồn thay còn lận đận, quần đùi lót vẫn không; hình tướng ca sa có chút ít. Quần không phấu, không ống, trên đầu tro xanh nấm ba đấu, vốn là tu hành lợi tế người, ai biết trở thành kẻ vô dụng, nếu được chân thật, đến cảnh giới này, người nào mắt không mở, dù cho trịch ngộ, tất cả chỗ đều là cảnh giới này, đều là cơ hội này, mười phương rỗng rang, bốn mặt cũng không cửa. Cho nên nói: “Trước theo cỏ thơm đến sau theo hoa rụng về (175) Tuyết Đậu quả thật khéo ông ta, dán một câu, liền thành bài thi:

Hạc gầy đậu cây lạnh

Cuồng kêu cổ đài.

Tuyết Đậu dẫn đến đây tự biết ló đuôi, bèn nói : “Huyền Sa ý vô hạn, ối như đang mộng chợt tỉnh” Tuyết Đậu tuy hạ một tiếng hét cũng chưa cắt đứt được.

Nếu là Sơn tăng thì không như vậy. “Trường sa ý vô hạn, đào đất lại chôn sâu.

KHAI THỊ: Cơ điện chớp luống nhọc suy tư, tiếng sét trên không nào bịt tai nào kịp, trên đều cắm cờ đỏ, sau lỗ tai hươi hai kiếm.

Nếu không phải là mắt nhanh tay lẹ thì làm sao chụp được. Có người cúi đầu suy nghĩ, ý căn so lường. Thật không biết trước đầu lâu thấy vô số quỷ. Hãy nói: Không rơi vào ý căn, không rơi vào được mất, bỗng có người cử biết như thế làm sao đáp, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Bàn Sơn nói: Ba cõi không có pháp, thì tìm tâm nơi nào?

GIẢI THÍCH: Hòa thượng Bảo Tích ở Bàn Sơn phía Bắc U Châu là bậc tôn túc dưới Mã Tổ. Sau đó xuất phát một Phổ Hóa. Sư sắp tịch bảo chúng rằng: Có ai sẽ được hình của ta không? Chúng đều vẽ hình trình Sư. Sư quở. Phổ Hóa ra thưa: Con vẽ được.

Sư: Sao không trình cho Lão tăng?

Phổ Hóa liền nhào lộn một cái rồi đi ra.

Sư bảo: Gã này về sau như kẻ điên tiếp người. Một hôm, Sư dạy chúng: Ba cõi không có pháp, tìm tâm nơi nào, bốn đại vốn không, Phật ở nơi nào ngọc tuyền (một thứ để xem thiên văn) bất động, lặng tĩnh không vết, mặt nhìn như trình, lại không có việc khác. Tuyết Đậu nêu hai câu tụng tụng, hẳn là lẫn lộn vàng ngọc. SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 5 Không thấy nói: Bệnh sốt rét cách nhật không nhờ thuốc lừa, lạc đà. Sơn tăng vì sao nói: Theo tiếng liền đánh, chỉ vì ông ta mang gông đi cáo.

Người xưa nói: Nghe tiếng khen ngoài câu, chớ nhằm trong ý tìm cầu.

Hãy nói: Ý người xưa thế nào? Liền được chạy nhanh, điện chớp sao băng. Nếu suy nghĩ, dù có ngàn Phật ra đời cũng tìm kiếm không được. Nếu là vào sâu cửa kín, tột cùng xương tủy, thấy thấu được thì Bàn Sơn một trường thất bại. Nếu nương lời hiểu Tông chuyển trái chuyển phải thì Bàn Sơn chỉ được một cây cọc. nếu là lê bùn dính nước, chuyển trong khối sắc thanh, cũng chưa nằm mộng thấy Bàn Sơn. Ngũ Tổ Tiên Sư nói: Thấu qua bên kia mới có phần tự do. Ông không nghe Tam Tổ nói: Tội lỗi của chấp, nhất định vào nẻo tà, buông nó sẽ ung dung tự tại. Nếu đến trong đây nói không có Phật không có Pháp, là chung vào hang quỷ. Người xưa gọi là hầm sâu giải thoát, vốn là nhân thiện mà chuốc quả ác. Cho nên nói: Người vô vi vô sự, gặp nan khóa vàng, phải đến tột cùng mới được. Nếu nói được trong chỗ không lời, đi trong chỗ không đi được gọi đó là chỗ chuyển thân, ba cõi không có pháp tìm cầu tâm nơi nào. Nếu ông dùng kiến giải phàm tình thì sẽ chết trong ngôn cú. Chỗ thấy của Tuyết Đậu bảy hầm tám hố cho nên tụng:

TỤNG:

Tam giới vô pháp Hà xứ cầu tâm Bạch Vân vi cái Lưu tuyền tác cầm Nhặt khúc lưỡng khúc vô nhân hội Vũ quá dạ đường thu thủy thâm.

DỊCH:

Ba cõi không có pháp Tìm cầu tâm nơi nào Lấy mây trắng làm lộng Dòng suối xanh khảy đàn Một bản hai bản không người hiểu.

Mưa xuống hồ đêm nước thu sâu.

GIẢI TỤNG: “Ba cõi không có pháp, tìm cầu tâm nơi nào’. Tuyết Đậu tụng ra giống như cảnh giới Hoa Nghiêm.

Có người nói: Tuyết Đậu xướng ra không đúng. Nếu là người sáng suốt thì không hiểu như thế. Tuyết Đậu đến bên cạnh ông ta nêu hai câu nói:

“Lấy mây trắng làm lộng Dòng nước xanh làm đàn”. Tô Đông Pha tham kiến Chiếu Giác có bài tụng rằng: “Tiếng suối chảy như chiếc lưỡi dài rộng, sắc núi đâu chẳng là thân thanh tịnh. Đêm đến tám vạn bốn ngàn kệ. Hôm khác làm sao nói cho người.

Tuyết Đậu mượn suối chảy làm chiếc lưỡi dài. Cho nên nói một bản hai bản không người hiểu. Không thấy Hòa thượng Kiền ở Cửu Phong nói: Có biết được mạng không?

Nước chảy là “mạng”, trạm tịch là “thân”. Ngàn sóng đua vỗ là gia phong của Văn-thù. Một sáng trời trong là cảnh giới Phổ Hiền, dòng nước khảy đàn, một bản, hai bản không người hiểu; khúc điệu này cũng phải là tri âm mới được. Nếu không phải người ấy thì nhọc nhằn nghiêng tai. Người xưa nói: Người điếc cũng xướng khúc nhạc Hồ, hay dở cao thấp đều không nghe.

Vân Môn nói: Ngước không nhìn tức thoát khỏi.

Suy nghĩ thì kiếp nào mới ngộ được. Ngước là thể nhìn là dụng. Trước khi chưa ngước. Trẫm chạy trước khi chưa phân thấy được, quét sạch việc quan trọng. Nếu điềm trước chạy vừa phân mà thấy được thì có chiếu dụng. Nếu điềm sau khi phân mà thấy được thì rơi vào ý căn. Tuyết Đậu từ bi quá lắm đến nói với ông “Mưa xuống hồ đêm nước Thu sâu”. Một câu tụng này từng có người bàn luận. Khen Tuyết Đậu có tài hàn lâm.

Câu “Mưa xuống hồ đêm nước Thu sâu” phải mở mắt to nhìn nhanh nếu chậm trễ nghi thì bàn luận không ra.

KHAI THỊ: Nếu luận về Tiệm, trái thường hợp đạo, trong chợ.

Nếu luận về Đốn thì không để lại dấu vết, ngàn Thánh tìm cũng không được. Nếu không lập đốn tiệm lại thế nào một lời nói của người giỏi, một cây roi của thằng nào hay chính lúc này ai là tác giả, thử nêu xem.

CÔNG ÁN: Phong Huyệt ở Nha Môn tại Vĩnh Châu thượng đường nói: Tâm ấn của Tổ sư giống như trâu máy bằng sắt nó đi mà ấn thì nó đứng lại, nó đứng thì ấn nó đi, chỉ như không đi không đứng thì ấn đúng hay không ấn là đúng. Lúc ấy có Trưởng lão Lô Pha ra hỏi: Con có con trâu bằng sắt xin Sư đừng để tay ấn.

Phong Huyệt: Quen câu cá kình nơi sông lớn, lại than cóc nhảy cát bùn. SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 551 Lò Pha suy nghĩ.

Phong Huyệt hét: Trưởng lão sao không nói lên?

Lô Pha suy nghĩ. Phong Huyệt lấy phất trần đánh cho một cái.

Lại nói: Nhớ thoại đầu không, thử nêu xem?

Lô Pha toan mở miệng, Phong Huyệt lại đánh cho một phất trần nữa. Mục Chủ nói: Phật pháp giống Vương pháp.

Phong Huyệt nói: Thấy đạo lý gì?

Mục Chủ nói: Nên đoạn hay không đoạn, trở lại chuốc loạn. Phong Huyệt liền xuống tòa.

Giải: Phong Huyệt chính là tôn túc của Lâm Tế. Lâm Tế lúc đầu ở trong hội của Hoàng Bá đi trồng tùng.

Hoàng Bá nói: Núi sâu trồng nhiều tùng làm gì?

Lâm Tế nói: Thứ nhất là làm cảnh cho sơn môn. Thứ hai là làm gương cho người sau. Nói xong đào đất tiếp tục

(1 )

Hoàng Bá nói: Tuy như thế ông đã ăn hai mươi gậy rồi.

Lâm Tế lại tiếp tục đào đất rồi thở dài.

Hoàng Bá nói: Tông ta đến đời ông thì hưng thịnh ở đời.

Quy Sơn Hiệt nói: Lâm Tế như thế, giống như đất bằng trợt té.

Tuy nhiên, gặp nguy không đổi mới là đại trượng phu. Hoàng Bá nói: Tông ta đến đời ông hưng thịnh ở đời, giống như thương con mẹ không biết dơ uế.

Sau đó Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn: Hoàng Bá lúc ấy chỉ dặn dò một người là Lâm Tế hay còn người nào khác không?

Ngưỡng Sơn nói: còn chỉ vì niên đại lâu xa, chẳng dám thưa trước với Hòa thượng nghe.

Quy Sơn nói: Tuy thế. Ta cũng cần biết, thử nêu xem.

Ngưỡng Sơn: Một người chỉ Nam, Ngô Việt thì đi, gặp Đại Phong thì dừng. Đây chính là sấm chỉ Phong Huyệt vậy. Lúc đầu Phong Huyệt tham kiến Tuyết Phong năm năm, nhân thưa thỉnh Lâm Tế vào giảng đường, hai vị thủ tọa Đông đường và Tây đường đều hét một cái. Tăng hỏi Lâm Tế: Có khách chủ không?

Lâm Tế: Khách chủ rõ ràng.

Phong Huyệt: Chưa rõ ý thế nào?

Tuyết Phong: Tôi lúc xưa cùng Nham Đầu và Khâm Sơn đến yết kiến Lâm Tế giữa đường nghe tin Lâm Tế thị tịch.

Nếu muốn hiểu lời khách chủ phải tham kiến bậc tôn túc tông phái ấy.

Sau đó Phong Huyệt lại tham kiến Thụy Nham. Thụy Nham thường tự gọi: Ông chủ Tự nói: “Dạ.”

Lại nói: Tĩnh tĩnh lấy. Ông ta sau này không bị người dối lừa.

Phong Huyệt: Tự đưa ra nhận xét về điều tóm tắt quan trọng của tông môn có gì khó.

Sau đó ở Lộc Môn Tương Châu làm thị giả cho Quách Qua Hạ. Quách chỉ Sư đến tham kiến Nam Viện.

Phong Huyệt nói vào cửa phải biện chủ, thỉnh Sư chỉ rõ.

Một hôm, Phong Huyệt tham kiến Nam Viện kể lại những việc trước đây: Con chỉ đến thân cận. Nam Viện nói: Tuyết Phong là cổ Phật.

Một hôm yết kiến Cảnh Thanh. Cảnh Thanh hỏi: Từ đâu đến? Phong Huyệt: Từ Đông đến.

Cảnh Thanh: Qua sông nhỏ không? Huyệt Phong: Thuyền vượt ngoài khơi, sông nhỏ không thể chở.

Cảnh Thanh: Sông gương núi vẻ, chim bay không qua, ông chớ trộm nghe lời di huấn.

Phong Huyệt: Mênh mông còn khiếp thế mong luân.

Liệt Hán buồn bay qua Ngũ Hồ.

Cảnh Thanh dựng phất trần lên hỏi: Đâu làm sao được cái này?

Phong Huyệt: Cái này là gì? Cảnh Thanh: Quả nhiên không biết. Phong Huyệt: Ra vào co duỗi, cùng Thầy đồng dụng.

Cảnh Thanh: Chuôi gáo nghe tiếng rỗng.

Ngũ mê và nói sàm.

Phong Huyệt: Đầm sâu chưa núi hàng phục cọp. Cảnh Thanh: Tha thứ tội lỗi, phải ra mau đi.

Phong Huyệt: Ra thì mất, liền đi ra đến pháp đường, tự nghĩ Đại trượng phu, công án chưa xong, há lại chịu thôi. Sư trở về phương trượng thấy Cảnh Thanh ngồi thưa. Vừa rồi con trình kiến giải có xâm phạm đến tô nhan, nương vào từ bi của Hòa thượng, chưa ban tội trách.

Cảnh Thanh: Vừa từ phía Đông đến, há không phải là Thúy Nham lại?

Phong Huyệt: Chính Tuyết Đậu ở phía Đông lộng báu.

Cảnh Thanh: Không tìm dê mất cuồng giải dứt, lại đến trong này đọc tập thơ. SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 553 Phong Huyệt: “Giữa đường gặp kiếm khách phải trình kiếm, không phải thi nhân chớ nói thơ”.

Cảnh Thanh: Thơ mau đậy lại, tạm mượn kiếm xem?

Phong Huyệt: Người sành mang kiếm đi.

Cảnh Thanh: Không chỉ xúc phạm phong hóa Cũng tự phơi bày lầm lẫn.

Phong Huyệt: Nếu không chỉ phong hóa Đâu rõ tâm cổ Phật. Cảnh Thanh: Sao gọi tâm cổ Phật?

Phong Huyệt lại nói: Lại chấp nhận.

Sư nay có gì?

Cảnh Thanh: Từ Đông đến nạp tử đậu bắp không phân. Phong Huyệt: Chỉ nghe không lấy, mà lấy đâu được ép lấy mà lấy.

Cảnh Thanh: Sóng lớn ngàn tầm,

Sóng lặng không lìa nước.

Phong Huyệt: Một câu cắt dòng vạn cơ lột hết Huyệt liền lễ bái Thanh lấy phất trần gõ ba cái nói: Giỏi thay! Hãy ngồi uống trà.

Phong Huyệt vừa đến Nam Viện vào cửa không lễ bái.

Nam Viện nói: Vào cửa phải biện chủ.

Phong Huyệt: Thỉnh Sư chỉ rõ.

Nam Viện lấy tay trái đánh vào gối một cái, Phong Huyệt bèn hét. Nam Viện lấy tay phải vỗ vào gối một cái, Phong Huyệt cũng hét.

Nam Viện đưa tay trái lên nói: “Cái này tức từ xà-lê”.

Lại đưa tay phải lên nói: “Cái này là thế nào?”

Phong Huyệt nói: “Mù”

Nam Viện liền chỉ cây gậy.

Phong Huyệt nói: Là gì? Tôi đoạt lấy gậy đánh vào Hòa thượng, chớ bảo không nói. Nam Viện liền ném cây gậy nói: Ngày nay gã Chiết mặt vàng cướp lấy rồi.

Phong Huyệt: Hòa thượng giống như cầm bát không được, dối nói không đói.

Nam Viện: Xà-lê có từng đến đây không?

Phong Huyệt: Là lời gì?

Nam Viện: Khéo léo hỏi lấy. Phong Huyệt: Cũng không được bỏ qua.

Nam Viện: Hãy uống trà đi, các ông xem, bậc tài trí tự là cơ phong cao vót. Nam Viện cũng chưa biện được Sư.

Đến hôm khác, Nam Viện chỉ hỏi bình thường: Hạ này ở chỗ nào?

Phong Huyệt: Ở Lộc Môn cùng nhập hạ với thị giả Khoánh. Nam Viện: Vốn đích thân thấy bậc tác gia đến.

Lại nói: Ông ta nói gì với ông?

Phong Huyệt nói: Từ đầu đến cuối chỉ dạy con một bề làm chủ. Nam Viện liền đánh đuổi ra khỏi phương trượng nói: Gã này là kẻ thua trận, có dùng làm gì?

Từ đây Sư chấp nhận ở Nam Viện làm Tri viên.

Một hôm Nam Viện đến vườn nói: Một gậy phương Nam làm sao thương lượng?

Phong Huyệt: Khởi thương lượng kỳ đặc. Lại hỏi: Ở đây Hòa thượng làm sao thương lượng?

Nam Viện đưa gậy lên nói: Dưới gậy vô sinh nhẫn, gặp cơ duyên không nhường thầy.

Ngay đó Sư hoát nhiên đại ngộ.

Lúc này Ngũ đại ly loạn, Mục Chủ Vĩnh Châu thỉnh Sư nhập hạ tại Vĩnh Châu, bấy giờ tông của Lâm Tế rất thịnh hành. Ông ta phàm là hỏi đáp dạy chúng không ngại ngữ cú mới mẻ, thêu hoa cờ gấm, chữ chữ đều có rơi rớt.

Một hôm Mục Châu thỉnh Sư thượng đường dạy chúng: Tâm ấn của Tổ sư giống như cơ trâu sắt buông đi thì ấn còn, nắm tức ấn vỡ. Chỉ như không buông, không nắm, ấn đúng hay không ấn là đúng? Vì sao?

Không giống cơ của người đá, ngựa gỗ, lập tức giống như cỏ trâu sắt, không phải như chỗ cảm động của ông. Ông mới buông tức ấn còn nguyên, ông mới nắm thì ấn liền vỡ, khiến ông nát trăm mãnh.

Chỉ như không buông, không nắm, ấn là phải hay không ấn là phải? Xem ông ta dạy như thế đáng gọi là lưỡi câu có mồi. Lúc ấy dưới tòa có Trưởng lão Lô Pha cũng là tôn túc trong tông Lâm Tế, dám ra cùng ông đối đáp, chuyển thoại đầu của Sư, đặt một câu hỏi rất kỳ đặc.

Hỏi: Tôi có cơ trâu sắt, xin Sư chẳng để tay ấn? Đâu ngờ Phong Huyệt là bậc tác gia, liền đáp: Quen câu cá kình ở sông lớn, lại than ếch nhảy ra bùn cát”. Đây là trong lời có tiếng vang.

SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 555 Vân Môn nói: Thả câu bốn biển chỉ câu rồng to. Cách ngoại huyền cơ vì tìm tri kỷ. Sông lớn lấy trâu to làm mồi câu, lại chỉ câu được một con ếch. Lời này vẫn không huyền diệu, cũng không có đạo lý suy xét. Người xưa nói: Nếu nhìn trên sự xem thì dễ, nếu nhằm dưới ý căn suy xét thì không dính líu.

Lô Pha dừng lại suy nghĩ, thấy ông ta không lấy, ngàn năm khó gặp. Đáng tiếc thay! Cho nên nói: Dù giảng được ngàn kinh luận, Lâm Tế buông miệng khó. Thật ra Lô Pha muốn bàn lời hay để đáp, không muốn hành lệnh. Bị Phong Huyệt một bề dùng cơ phong treo cờ đánh trống, một bề bức bách. Chỉ được không làm gì được. Ngạn ngữ nói: Trận thua không bị chối cấm quét.

Đương lúc phải bàn cách đánh địch.

Đợi ông bàn luận được thì đầu rơi xuống đất. Mục Chủ cũng tham kiến Phong Huyệt đã lâu biết nói Phật pháp giống Pháp vương.

Phong Huyệt nói: Ông thấy cái gì?

Mục Chủ: Đúng đoạn không đoạn, trở lại chuốc loạn (1 ). Phong Huyệt chỉ là một khối tinh thần, giống như trái hồ lô trên mặt nước, đụng nó thì chuyển động, khéo tùy cơ thuyết pháp. Nếu không tùy cơ thì trở thành vọng ngữ. Phong Huyệt bèn xuống tòa. Chỉ như Tông Lâm Tế chỉ có bốn chủ khách, người tham học cần phải cẩn thận, như khách chủ gặp nhau, có bàn luận khách chủ đến đi, hoặc ứng vật thấy hình toàn thể làm dụng, hoặc cầm cờ quyền hỷ nộ, hoặc hiện nửa thân, hoặc cưỡi sư tử, hoặc cưỡi tượng vương. Như có người học chân chánh liền hét, trước đưa ra một bồn keo, thiện tri thức không biện cảnh này, bèn lên cảnh ông ta làm gương mẫu. Học nhân bèn hét, trước người không chịu buông, đây là bệnh trầm trọng bác sĩ không trị được, gọi làm khách xem chủ. Hoặc là thiện tri thức không đua ra vật theo chỗ hỏi của học nhân liền đoạt, người học đến chết không buông. Đây là Chủ xem khách. Hoặc học nhân ứng làm một cảnh thanh tịnh đưa trước thiện tri thức, Thiện tri thức biết được là cảnh, ném học nhân xuống hầm. Học nhân nói: Thiện tri thức rất hay. Thiện tri thức liền nói: “Ối! Đồ không biết tốt xấu”. Học nhân lễ bái. Đây gọi là Chủ xem chủ. Hoặc có học nhân mang gông, đeo cùm ra trước Thiện tri thức, Thiện tri thức liền đặt cho học nhân thêm gông cùm nữa. Học nhân vui vẻ, cả hai không biết. Đây là Khách xem khách. Chư Đại đức! Sơn tăng đưa ra vì biện ma rõ cảnh lạ, biết tà chánh.

Như tăng hỏi Từ Minh: Khi một tiếng hét phân khách chủ, chiếu dụng đồng thời, hành là thế nào?

Từ Minh liền hét. Lại Hòa thượng Hoằng Giác ở Vân Cư dạy chúng rằng: Thí như sư tử chụp voi, cũng dùng toàn, chụp thỏ cũng dùng toàn lực. Khi ấy có tăng hỏi: Chưa rõ là toàn lực gì?

Vân Cư: Lực không dối.

Xem Tuyết Đậu tụng.

TỤNG:

Cầm đắc Lô Pha khoa thiết ngưu Tam huyền khoa giáp vị khinh thù Sở Vương thành bạn triều tông thủy Tát hạ tằng linh khước đảo lưu.

DỊCH:

Bắt được Lô Pha trâu sắt khóc Tam huyền binh khí vẫn chưa dùng Bên thành Vương Sở nhằm đông chảy Một hét từng làm đảo ngược dòng.

GIẢI TỤNG:Tuyết Đậu biết Phong Huyệt có loại Tông phong này, nên tụng: “Bắt được Lô Pha trâu sắt khoe, Tam huyền binh khí vẫn chưa dùng”. Lâm Tế có “ba huyền, ba yếu”. Phàm trong một câu phải có đủ “ba huyền”, trong một huyền phải có “ba yếu”.

Tăng hỏi Phong Huyệt! Thế nào là “câu thứ nhất”? Phong Huyệt! Ấn “Ba yếu” khai một điểm đỏ, không được suy nghĩ phần chủ khách.

Tăng: Thế nào là “câu thứ hai”? Phong Huyệt: Biện giỏi há dễ Vô Trước hỏi.

Bọt nổi không mang nỗi cơ dòng.

Tăng: Thế nào là “câu thứ ba”?

Phong Huyệt: Chỉ xem nhà hát đùa người máy, Rút dây đều bỡi người núp trong. Trong một câu của Phong Huyệt có đủ binh khí Tam huyền, bảy việc tùy thân, không khinh suất đáp người. Nếu không như thế, làm gì được Lô Pha. Phần dưới Tuyết Đậu muốn đưa ra cơ phong của Lâm Tế, chớ nói là Lô Pha mặc dù là bên thành Sở Vương sóng dậy ầm ầm nước nổi ngập trời, hoàn toàn chảy về phương Đông, chỉ cần một tiếng hét, cũng phải chảy ngược lại. SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 557 KHAI THỊ: Giữa thọ dụng đường như cọp tựa núi, thế đế lưu bố như vượn tại vườn. Muốn biết nghĩa Phật tánh phải quán thời tiết nhân duyên, muốn lọc luyện vàng ròng phải là lò luyện của bậc. Hãy nói người đại dụng hiện tiền lấy gì thử nghiệm.

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Vân Môn: Thế nào là pháp thân thanh tịnh?

Vân Môn: Hoa thược lan.

Tăng: Khi thế ấy đi thì sao?

Vân Môn: Sư tử lông vàng.

GIẢI THÍCH: Mọi người có biết chỗ hỏi của tăng này và chỗ đáp của Vân Môn không? Nếu biết được thì hai miệng đồng một cái lưỡi. Nếu không biết thì không khỏi lầm lẫn.

Tăng hỏi Huyền Sa: Thế nào là pháp thân thanh tịnh?

Huyền Sa: Mũ giọt giọt, người có mặt Kim cang thử biện xem? Vân Môn không giống người khác, có lúc giữ vách đừng ngàn nhẫn, không có chỗ cho ông suy nghĩ. Có khi mở cho ông một đường cùng sinh cùng tử. Ba tấc lưỡi của Vân Môn rất sâu kín. Có người nói: Đó là lối đáp tín thái. Nếu hiểu như thế, thử nói Vân Môn rơi chỗ nào? Cái này là việc trong nhà, chớ hướng ra ngoài suy tìm. Cho nên Bách Trượng nói:

Sum-la vạn tượng, tất cả ngôn ngữ, đều trở về chính mình, làm cho lăn trùng trục, nhằm chỗ sông linh động chỗ. Lại nói: Nêu suy nghĩ bàn luận thì rơi vào “câu thứ hai”. Vĩnh Gia nói: “Pháp thân ngộ rồi không một vật. “Bản nhiên tự tánh thiên chân Phật”. Vân Môn nghiệm vị tăng này, tăng này cũng là người trong nhà của Sư, vốn là tham kiến đã lâu, biết việc trong nhà Sư nên tiến ngữ: Khi thế ấy đi thì sao?

Vân Môn nói: Sư tử lông vàng.

Hãy nói: Là chấp nhận hay không chấp nhận, là khen ông ta hay chê ông ta.

Nham Đầu nói: Nếu luận chiến thì mỗi người ở chỗ chỗ chuyển.

Lại nói: Ông ta tham vấn hoạt cú, không tham tử cú, lãnh ngộ nơi hoạt cú muôn kiếp không quên, lãnh ngộ trong tử cú tiến được thì tự cứu chưa xong.

Lại có vị Tăng hỏi Vân Môn: Phật pháp như trăng đáy nước phải không?

Vân Môn: Sóng trong không đường thông. Lại nói: Hòa thượng từ đâu mà được?

Vân Môn: Hỏi lại thì đâu đến. Tăng: Chính khi ấy đi thì sao?

Môn: Đường quan san trùng điệp. Phải biết việc này, không ở trong ngôn cú, như chọi đá nháng lửa, tợ làn điện ánh chớp, thấu được hay không thấu được chưa khỏi tán thân mất mạng. Tuyết Đậu là người trong đó, liền ngay đầu tụng: Hòa thược lan

Mạc man han Tỉnh tại xứng hề bất tại bàn Tiện nhậm ma, thái vô đoan Kim mao sư tử đại gia khan.

DỊCH Hoa thược lan Chừ chớ hoang mang Hoa ở cân không bàn Liền như thế, không có mối mang. Sư tử lông vàng mọi người xem.

TỤNG GIẢI: Tuyết Đậu đồng hội, đánh một điệu rung dây phát ra những bản kỳ diệu, mỗi câu phán xét ra đây. Một bài tụng không khác cách niêm cổ. “Hoa thược lan” liền nói: Chớ hoang mang. Mọi người đều nói Vân Môn: Dùng tín thái đáp, thảy điều khởi tình giải hiểu Vân Môn. Cho nên Tuyết Đậu có bổn phận giản trạch, nên nói: Chớ hoang mang. Bởi vì ý của Vân Môn không ở chỗ Hoa thược lan. Cho nên Tuyết Đậu nói: Hoa ở cân chừ không ở bàn. Một câu này rất mực rõ ràng. Trong nước vốn không trăng, trăng ở trên trời xanh.

Câu: “Hoa ở cân không ở bàn”. Hãy nói: Cái nào là cân, nếu biện rõ thì không cô phụ Tuyết Đậu.

Người xưa đến đây quả thật từ bi, rõ ràng nói với ông. “ Không ở trong này ở bên kia”. Hãy nói bên kia là chỗ nào? Tại một câu đầu bài tụng này tụng xong phần sau bài tụng là vị Tăng này nói: “Khi thế ấy đi thì sao? Tuyết Đậu nói: Vị Tăng này không mối mang”.

Hãy nói: Đầu sáng hợp hay đầu tối hợp? Hiểu rồi nói như thế, hay không hiểu nói như thế? Sư tử lông vàng mọi người. Lại thấy sư tử lông vàng không? Mù! KHAI THỊ: Thôi đi, thôi đi, cây sắt trổ hoa. Có chăng? Có chăng? Cũng bị thua. Dù đại triệt ngộ cũng không ra khỏi lỗ mũi ông. Hãy nói tiếng lầm lẫn chỗ nào, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Lục Hoàn Đại phu nói chuyện với Nam Tuyền.

Lục Hoàn nói: Pháp sư Triệu nói: “Trời đất và ta đồng gốc, vạn SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 4 559 vật cùng ta đồng một thể”, thật là kỳ quái? Nam Tuyền chỉ cây hoa trước sân với đại phu nói: Người bấy giờ thấy cành hoa này giống như mộng.

Lục Hoàn Đại phu tham kiến Nam Tuyền đã lâu, bình thường đạt tâm nơi lý tánh, khảo cứu Triệu Luận. Một hôm ngồi bàn luận, đem hai câu này cho là độc đắc. Hỏi: “Pháp sư Triệu nói: Trời đất và ta đồng một gốc, vạn vật cùng ta đồng một thể, thật là kỳ lạ? Pháp sư Triệu là cao tăng đời Tấn, cùng Đạo Sanh, tăng Duệ, Đạo Dung đồng là môn hạ của Cưu-ma-la-thập, gọi là Tứ Triết. Lúc nhỏ Tăng Triệu thích đọc sách Lão Trang. Sau đó nên có chỗ ngộ. Mới biết Lão Trang chưa đạt đến tận thiện, Sư tổng hợp các kinh tạo thành bốn bộ luận (bát Nhã Vô Tri Luận, Bất Chân Không Luận, Vật Bất Thiên Luận và Niết Bàn Vô Danh Luận). Ý của Lão Trang cho rằng: Hình trời đất lớn, hình ta cũng vậy, đồng sinh trong hư vô, Trang sanh chỉ luận tề vật. Triệu Công đại ý. Đại ý luận về tánh đều quy về chính mình. Như trong luận Sư nói: Phàm bậc chí nhân rỗng rang không hình tượng mà vạn vật đều do ta tạo, hiểu vạn vật về chính mình chỉ có bậc Thánh nhân. Tuy có Thần có người, có Thánh, có Hiền mỗi loại khác nhau nhưng đều đồng một tánh một thể. Người xưa nói: Hết cả càn khôn đại địa chỉ là chính mình, lạnh thì khắp trời đất đều lạnh, nóng thì khắp trời đất đều nóng. Có thì khắp trời đất đều có, không thì khắp trời đất đều không, đúng thì khắp trời đất đều đúng, sai thì khắp trời đất đều sai.

Pháp Nhãn nói: Người người người, ta ta ta. Nam Bắc Đông Tây đều tốt tốt, không tốt tốt. Nhưng chỉ có ta là không tốt. Cho nên nói:

“Trên trời, dưới đất chỉ có ta là quý nhất”. Thạch Đầu xem Triệu Luận đến chỗ hội vạn vật về chính mình” mà hoát nhiên đại ngộ. Sau đó viết quyển “ Tham Đồng Khế “. Chẳng ngoài ý này. Xem ông hỏi như thế. Hãy nói đồng gốc gì, đồng thể gì. Đến đây quả thật kỳ đặc, há đồng với người thường, không biết trời cao, đất dày, há có việc như thế.

Lục Hoàn Đại phu hỏi như thế, kỳ thì rất kỳ, chỉ không ra ngoài ý của kinh. Nếu nói ý của kinh là cứu cánh. Thế Tôn vì sao niêm hoa, Tổ sư từ Tây Trúc đến làm gì? Chỗ đáp của Nam Tuyền dùng lỗ mũi của Nạp tăng, và ông ta đưa chỗ đau ra, phá hang ổ của ông, liền chỉ cây hoa trước sân, gọi Đại phu nói: Người bây giờ thấy cành hoa này như mộng, như dẫn người đi lên núi vạn trượng xô nhào làm cho họ mất mạng. Nếu ông trên đất bằng mà xô nhào thì cho Phật Di-lặc hạ sinh cũng không làm cho người mất mạng, cũng như người trong mộng, muốn thức không thức được, nhờ người gọi mới tỉnh. Nếu Nam Tuyền không có con mắt, quyết định sẽ bị ông ta bày vẽ rồi. Xem Sư nói như thế, thật khó hiểu. Nếu là chớp mắt linh hoạt nghe được như mùi vị đề hồ. Nếu là người chết nghe được thì trở thành độc dược. Người xưa nói: Nếu ngay nơi việc mà thấy thì rơi vào thường tình, nếu hướng đến ý căn mà suy tính thì chẳng được.

Nham Đầu nói: Đây là sinh kế của người hướng thượng chỉ lộ bày một chút trước mắt, như điện chớp. Đại ý của Nam Tuyền như thế có thủ đoạn bắt con tê, con cọp, định rắn rồng. Đến đây phải tự hiểu mới được, đâu chẳng nghe nói; một con đường hướng thượng ngàn Thánh không truyền, học giả nhọc nhằn như vượn bắt bóng. Xem Tuyết Đậu tụng:

Văn kiền giác tri phi nhất nhất Sơn hà bất tại cảnh trung quan Sương thiên nguyệt lạc dạ tương bán Thùy cộng trừng đàm chiếu ảnh hàn.

DỊCH: Hiểu biết thấy nghe chẳng phải một Núi sông nào ở tại gương xem Trời sương trăng lặn đêm đã khuya Ai với đầm trong soi bóng lạnh.

GIẢI THÍCH: Lời của Nam Tuyền ít mê, lời của Tuyết Đậu mê nhiều. Tuy nhiên nằm mộng, thấy một giấc mộng đẹp. Phần trước nói nhất thể, ở đây nói không đồng. “Hiểu biết thấy nghe phải một”. Núi sông nào ở tại gương xem”. Nếu nói xem ở trong gương sau đó mới hiểu rõ thì chẳng rời cái gương.

Sơn hà đại địa, cỏ cây rừng rậm chớ lấy gương soi. Nếu lấy gương soi thì thành hai đoạn. Chỉ nên núi là núi, sông là sông, mỗi pháp trụ vào bản vị của nó. Tướng thế gian thường trụ. “Núi sông nào ở tại gương xem”, hãy nói xem ở nơi nào? có hiểu không? Đến đây hướng về “trời sương trăng lặn đêm đã khuya”, bên này vì ông làm rõ rồi, bên kia ông tự độ lây. Lại biết Tuyết Đậu lấy việc bổn phận sự vì người không?

Ai với đầm trong soi bóng lạnh”, là tự soi hay cùng người soi? Phải là tuyệt cơ tuyệt giải mới đến cảnh giới này. Hiện nay cũng không cần đầm trong cũng không đợi trời sương trăng chính nay làm gì?

SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 561

VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ

BÍCH NHAM LỤC

QUYỂN 5

KHAI THỊ: Chỗ thị phi giao kết, Thánh cũng không thể biết. Khi nghịch thuận ngang dọc, Phật cũng không thể biện, là kẻ tuyệt thế siêu luân, hiển bày tài năng của bậc Đại sĩ, nhằm trên tảng băng đi, chạy trên kiếm bén, thật là như sừng trên đầu kỳ lân, như hoa sen trong lò lửa, cái thấy siêu phương, mới biết đồng đạo. Ai là người khéo tay, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Triệu Châu hỏi Đầu Tử. Người chết lúc sống lại thì thế nào?

Đầu Tử nói: Không cho đi đêm, đợi sáng sẽ đến. GIẢI THÍCH: Triệu Châu hỏi Đầu Tử: Người chết khi sống lại thời thế nào?

Đầu Tử đáp: Không cho đi đêm, sáng ngày phải đến. Hãy nói: Là cơ hội gì? Sáo không lỗ nắm đến liền gõ nhịp ca hát.

Đây gọi là hỏi nghiệm chủ, cũng gọi là hỏi tâm hành. Đầu Tử, Triệu Châu mọi người khắp nơi đều ngợi khen, được cái biện luận siêu quần. Hai vị tùy nối pháp khác nhau mà cơ phong lại giống. Một hôm, Đầu Tử thiết trà đãi Triệu Châu, tay đưa bánh cho Triệu Châu. Triệu Châu ngó lơ hoài. Đầu Tử sai cư sĩ đem bánh cho Triệu Châu. Châu lễ cư sĩ ba lạy.

Hãy nói ý Triệu Châu thế nào? Quả là Triệu Châu nhằm trên căn bản nêu việc bổn phận vì người.

Có vị tăng hỏi: Thế nào là đạo? Đáp: Đạo.

Thế nào là Phật? Đáp: Phật. Lại hỏi: Khi khóa vàng chưa mở thì thế nào?

Đáp: Mở.

Hỏi: Khi gà vàng chưa gáy thì thế nào? Đáp: Không có âm vang. Sau khi gáy thì thế nào?

Đáp: Đều là lúc tự biết.

Một đời Đầu Tử hỏi đáp đều như thế.

Xem Triệu Châu hỏi: Người chết lúc sống lại thì thế nào?

Ông ta lại nói: “Không cho đi đêm, sáng ngày phải đến”, quả thật như chọi đá nháng lửa, tợ điện chớp, phải là người hướng thượng như ông ta mới được, người chết đều không có đạo lý Phật pháp huyền diệu, được mất, phải quấy, dài ngắn. Đến đây chỉ thế ấy thôi đi. Người xưa nói đó là trên đất bằng người chết vô số, qua được rừng gai gốc là kẻ tài ba, phải là thấu qua bên kia mới được. Tuy nhiên, như người thời nay đến ruộng đất này, thật khó được. Nếu có nương tựa có giải hội thì không có dính líu. Hòa thượng Vĩnh Quang ở Chiết Trung gọi đó là thấy không tịnh khiết. Ngũ Tổ Tiên sư gọi đó là mạng căn không đoạn, phải là một phen chết đi sống lại mới được. Hòa thượng Vĩnh Quang ở Chiết Trung nói: Lời nói sắc bén như cửa quê xa vạn dặm, phải cần vực thẳm buông tay, tự chịu đảm đương, sau khi chết đi sống lại, dối anh không được, ý chỉ phi thường, người che giấu được ư? Ý của Triệu Châu hỏi như thế, Đầu Tử là hàng tác gia cũng không cô phụ lời hỏi kia. Chỉ là tuyệt tình bặt dấu, quả thật khó hiểu, chỉ lộ ra một chút trước mặt. Cho nên người xưa nói: Muốn được thân thiết chớ đem lời hỏi để hỏi, hỏi tại chỗ đáp, đáp tại chỗ hỏi. Nếu không phải Đầu Tử, bị Triệu Châu hỏi cũng khó đáp được, chỉ vì Đầu Tử là bậc tác gia, nhắc đến liền biết chỗ rơi.

TỤNG:

Hoạt trung hữu nhãn hoàn đồng tử Dược kî hà tu giám tác gia. Cổ Phật thượng ngôn tằng vị đáo

Bất tri thùy giải tác trần sa.

DỊCH:

Trong sống có mắt lại đồng chết Thuốc kî đâu cần Tạc chiếu gia Cổ Phật thượng ngôn tằng vị đáo Chẳng hay ai biết ném trần sa.

TỤNG GIẢI: Trong sống có mắt còn đồng chết. Tuyết Đậu là người biết có, cho nên dám tụng. Người xưa nói: Ông tham hoạt cú, không tham tử cú.”

Tuyết Đậu nói: “Trong sống có mắt lại đồng chết”. Đâu từng chết, trong chết có mắt đồng người sống. Người xưa nói: Giết hết người SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 563 sống mới thấy người sống, cứu hết người chết mới thấy người chết. Triệu Châu là người sống cho nên hỏi về chết, nghiệm lấy Đầu Tử như tánh thuốc kî vật. Cho nên như đem đi thử nghiệm. Cho nên Tuyết Đậu nói: “Thuốc kî đâu cần chiếu tác gia”. Đây là chỗ hỏi của Triệu Châu. Phần sau là Tụng của Đầu Tử: “Cổ Phật còn rằng từng chẳng đến”, chỉ chỗ người chết đi sống lại. Cổ Phật cũng không từng đến, lão Hòa thượng trong thiên hạ cũng không từng đến. Dù Ông già Thích-ca, hay Tăng Bích Nhãn Hồ cũng phải tham lại mới được. Cho nên nói: “Chỉ cho Lão Hồ biết, không cho Lão Hồ hiểu”.

Tuyết Đậu tụng: “Chẳng hay ai biết ném trần sa”.

Có vị Tăng hỏi Trường Khánh: Thế nào là mắt của thiện tri thức?

Trường Khánh: Có nguyện chẳng ném cát.

Bảo Phước nói: Không nên ném Lão Hòa thượng trong thiên hạ cứ ở mãi trên giường gỗ, dùng gậy, tiếng hét, dựng phất trần, gõ vào giường thiền, hiện thần thông, làm chủ tể đều là ném cát. Hãy nói làm sao khỏi được?

KHAI THỊ: Chỉ làm một việc là nhắm thẳng vào bản tâm, kẹt nước mắc lầy, nhịp hát đồng thời, núi bạc vách sắt. Nghĩ bàn thì trước đâu lâu thấy quỷ. Suy nghĩ thì ngồi dưới hắc sơn. Mặt trời sáng soi, gió mát hiu hiu thổi. Hãy nói người xưa có chỗ lầm lẫn không? Thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Cư sĩ Bàng Uẩn từ giả Dược Sơn. Dược Sơn bảo mười vị thiền khách tiễn đến đầu cửa. Cư sĩ chỉ tuyết trên trời nói: Tuyết đẹp quá từng mảnh không rơi chỗ khác. Bấy giờ có Toàn thiền khách nói:

Rơi chỗ nào?

Cư sĩ đánh một tát tai.

Toàn nói: Cư sĩ không được thô xuất.

Cư sĩ: Ông xưng là thiền khách như thế, Diêm vương chưa buông thả ông.

Toàn: Cư sĩ thế nào?

Cư sĩ bèn đánh một tát tai nói: Mắt thấy cũng như mù, miệng nói như câm.

Tuyết Đậu nói: Chỗ mới hỏi chỉ nắm mảnh tuyết liền đánh.

GIẢI THÍCH: Cư sĩ Bàng Uẩn tham kiến Mã Tổ Thạch Đầu, hai chỗ có tụng, lúc đầu yết kiến Thạch Đầu bèn hỏi: Không cùng vạn pháp làm bạn là người nào? Nói chưa dứt bị Thạch Đầu bịt miệng liền tỉnh ngộ nên làm Tụng: Việc hằng ngày không khác Chỉ ta tự bất chợt Người người không thủ xả Nơi nói không làm trái.

Đỏ tía gì là hiệu Núi xanh tuyệt điểm trần Thần thông cùng diệu dụng Gánh nước bửa củi tài Về sau tham kiến Mã Tổ. Lại nói: Không cùng vạn pháp làm bạn là người gì? Mã Tổ: Đợi ông uống hết nước Tây Giang, tôi sẽ trả lời ông. Bàng Uẩn cư sĩ hoát nhiên đại ngộ, làm bài tụng rằng:

Mười phương đồng tụ hội Người người học vô vi Đây là trường tuyển Phật Tâm không thi đỗ về.

Vì ông ta là tác gia, sau này dựng chùa chiền. Những lời được khen. Đến Dược Sơn, Bàng Hoàng đã lâu bèn từ giã Dược Sơn. Sơn rất trọng ông ta, bảo mười thiền khách tiễn đưa, lúc này gặp tuyết rơi cư sĩ chỉ tuyết nói: Tuyết đẹp từng mảnh không rơi chỗ khác.

Thiền khách Toàn nói: Rơi chỗ nào?

Sĩ bèn tát một bạt tai, thiền khách Toàn đã không hành lệnh, cư sĩ hành phân nửa. Lệnh tuy hành. Thiền khách Toàn trả lời như thế cũng không phải ông ta không biết chỗ rơi, đều có cơ phong, nắm mở không đồng. Xong có nơi cư sĩ không đến, cho nên rơi xuống giá của ông ta khó thoát khỏi cái lồng của ông. Cư sĩ liền tát nói cho đạo lý rằng: Mắt thấy như mù, miệng nói như câm. Tuyết Đậu nói: Chỗ hỏi trước chỉ nắm viên tuyết đánh, Tuyết Đậu như thế, muốn không cô phụ lời hỏi của thiền sư Toàn, chỉ vì căn cơ chậm lụt. Tạng chủ Khánh nói: Cư sĩ cơ như điện chớp, đợi ông nắm viên tuyết đến bao giờ?

Tuyết Đậu tự tụng chỗ đánh của ông ta rằng:

TỤNG:

Tuyết đoàn đả, tuyết đoàn đả Bàng lão cơ quan một khả bả Thiên thượng nhân gian bất tự tri Nhẵn lý nhĩ lý tuyệt tiêu sái Bích Nhãn hồ Tăng nam biện biệt.

DỊCH: SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 565 Viên tuyết đánh, viên tuyết đánh Cơ quan lão Bàng không nắm được Trên trời nhân gian không tự hay Trong mắt trong tai lắm thích thú.

Thích thú lắm. Hồ Tăng mắt xanh khó cũng biện.)

Mảnh tuyết đánh, mảnh tuyết đánh, Cơ quan lão Bàng không nắm được.”

Tuyết Đậu cốt đi trên đầu của cư sĩ.

Người xưa lấy tuyết để rõ việc bên nhất sắc. Ý Tuyết Đậu nói: Lúc ấy nếu lấy viên tuyết đánh cư sĩ dù có cơ pháp thế nào cũng khó lãnh hội được. Tuyết Đậu tự khoe chỗ đánh của ông ta. Thật không biết có chỗ bị thua.

(180) “Trên trời nhân gian không tự biết, trong tai trong mắt lắm thích thú. Trong mắt cũng là tuyết, trong tai cũng là tuyết. Chính là trụ một bên vật cũng gọi là việc bên sắc của cảnh giới Phổ Hiền, cũng gọi đó là nhồi thành một khối.

Vân Môn nói: Dù được hết càn khôn đại địa không có một mảy may lầm lẫn, vẫn là chuyển cú. Không thấy một sắc vật mới là “bán đề” (thiền pháp được nêu ra không hoàn toàn triệt để). Nếu muốn “toàn đề” phải biết có một đường hướng thượng mới được. Đến đây phải là đại dụng hiện tiền, kim đâm không vào, không nghe người khác xử phân. Cho nên nói: Ông ta tham hoạt cú, không tham tử cú.

Người xưa nói: Một câu hợp đầu ngữ muôn kiếp cọc buộc lừa, có vào chỗ nào. Đến đây. Tuyết Đậu tụng xong, lại chuyển cơ nói: “ Thích thú lắm, dù cho Hồ Tăng mắt xanh cũng khó biện. Hồ Tăng mắt xanh còn khó phân biệt, lại bảo sơn tăng nói cái gì? KHAI THỊ: Định câu càn khôn, muôn đời cùng tôn trọng cơ bắt tô giác, cọp, ngàn Thánh khó phân. Liền đó không mảy che ngăn, toàn cơ tùy chỗ đồng bày. Muốn rõ kiền chùy hướng thượng, không phải lò lửa của tác gia. Hãy nói xưa nay có gia phong như thế không? Thử nêu xem.

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Động Sơn: Khi lạnh nóng đến làm sao tránh khỏi?

Động Sơn: Sao không nhằm đi trong chỗ không lạnh không nóng đi.

Tăng: Thế nào là chỗ không lạnh, nóng?

Động Sơn: Khi lạnh lạnh chết xà-lê, khi nóng nóng chết xà-lê.

GIẢI THÍCH: Hòa thượng Tân ở Hoàng Long niêm Động Sơn lấy tay áo làm cổ dưới nách khoét bâu. Tăng này không thể nào cam. Như nay có người ra hỏi Hoàng Long. Hãy nói làm sao đuổi dẹp? Sư im lặng hồi lâu nói: An thiền không cần núi sông, diệt tâm lửa tự lành”. Mọi người hãy nói lồng bẩy của Động Sơn rơi vào chỗ nào? Nếu phân biệt được rõ ràng mới biết Động Sơn ngũ vị, hồi hỗ, chánh thiên, tiếp người, thật là kỳ đặc. Đến được cảnh giới hướng thượng này mới được như thế, không cần an bài, tự nhiên thích hợp. Vì thế nói: Ngũ vị.

Kệ tụng:

1.CHÁNH TRUNG THIỆN.

Tam canh sơ dạ nguyệt minh tiền

Mạc quái tương phùng bất tương thức Ẩn ẩn dụ hoài cựu nhật hiềm.

(Đêm tối canh ba trăng chưa hiện

Lạ chi cùng gặp cùng chẳng biết Ẩn ẩn vẫn còn mang hận phiền).

2. THIÊN TRUNG CHÁNH. Thất hiểu lão bà phùng cổ cảnh Phân minh địch diện biệt vô chân Hữu cảnh mè đầu du nhận ảnh (Rạng đông lão bà gặp gương xưa Rõ ràng đối diện đâu riêng chân. Thôi chớ quên đầu theo nhận bóng.)

3. CHÁNH TRUNG LẠI.

Vô trung hữu lộ cách trần ai Đản năng bất xúc đương kim húy Dã thắng tiền triều đoạn thiệt tài (Đường cái không cách trần ai Chớ nên phạm húy vua đương kim Dã thắng tiền triều cắt lưỡi tài). 4. THIÊN TRUNG CHI.

Lưỡng nhẫn giao phong bất tu tị Hảo, thủ du như hỏa lý liên Uyển nhiên tự hữu xung thiên chí (Hai kiếm giao nhau cần gì tránh.

Tài ba như sen chiếu trong lửa Nguyên vẹn nơi mình chí xung thiên).

5. KIÊM TRUNG ĐÁO. SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 5 Bất lạc hữu vô thùy cảm hòa Nhân nhân tân dục xuất thường Chiết hiệp hoàn qui khôi lý (Chẳng rơi không có Người người trọn muốn vượt dòng Tam hiệp trở về ngồi trong tro).

Viễn Lục ở Phù Sơn lấy công án này làm mẫu cho Ngũ vị. Nếu hiểu được một tắc, thì tắc khác tự nhiên cũng dễ hiểu. Nham Đầu nói: Như trái hồ lô trên mặt nước; động đến thì liền xoay không mất một mảy khí lực. Có vị tăng hỏi Động Sơn: Lúc Văn-thù, Phổ Hiền đến tham thì thế nào?

Động Sơn: Đuổi vào trong bầy trâu đi!

Tăng: Hòa thượng vào địa ngục như tên bắn.

Động Sơn: Hoàn toàn được tha lực.

Động Sơn nói: Sao không nhằm vào chỗ không nóng không lạnh đi. Đây là chánh trung thiên.

Tăng: Thế nào là chỗ không nóng không lạnh?

Sơn: Khi lạnh lạnh giết xà-lê, khi nóng nóng giết xà-lê.

Đây là Thiên trung chánh. Tuy Chánh lại Thiên, tuy thiên lại viên.

Trong tập Lục của Tào Động có ghi chép đầy đủ kỷ lưỡng. Nếu là Lâm Tế thì không lắm sự. Loại công án này ngay đó hiểu ngay. Có người nói: “Rất tốt không lạnh nóng”. Có cơ phong gì? Người xưa nói: Nếu nhằm trên dao bén đi thì nhan, còn nhằm trên tình thức thì chậm. Không thấy Tăng hỏi Thúy Vi: Thế nào là Yếu chỉ của thiền tông?

Thúy Vi: Đợi không có người đến ta sẽ trả lời cho ông.

Sư đi vào trong vườn.

Tăng thưa: Cho này không có người thỉnh Hòa thượng nói. Thúy Vi chỉ bụi tre nói: Cây tre này có dài như thế, cây tre kia ngắn như thế.

Vị Tăng ấy bỗng nhiên đại ngộ. Lại Tào Sơn của hỏi Tăng: Nóng như thế thì tránh ở chỗ nào?

Tăng: Trốn trong chảo dầu lò lửa.

Sơn: Trong chảo dầu lò lửa làm sao tránh?

Tăng: Các khổ không thể đến. Xem người trong nhà tự nhiên hiểu những lời nói của người trong nhà kia. Tuyết Đậu dùng việc trong nhà tụng:

TỤNG:

Thùy thủ hoàn đồng nhẫn nhai Chánh thiên hà tất tại an bài Lưu ly cổ điện chiếu minh nguyệt Nhẫn tuấn Hàn lô không thương giai.

DỊCH:

(Rủ tay như núi cao vạn trượng Chánh thiên đâu hẳn phải an bài Điện cổ Lưu ly soi trăng sáng Cam chịu Hàn Lô luống đến thềm.) GIẢI TỤNG: Tào Động ra đời hay không ra đời, có rủ tay hay không rủ tay. Nếu không ra đời thì mắt thấy mây xanh. Nếu ra đời thì đầu tro mặt đất.

Mắt thấy mây xanh tức là đỉnh núi muôn trượng.

Đầu tro mặt đất chính là việc rủ tay. Có lúc đầu tro mặt đất tức là núi vạn trượng. Có khi đĩnh muôn trượng tức là đầu tro mặt đất kỳ thật thỏng tay vào chợ như đứng một mình trên ngọn lô phong. Về nguồn mê tánh không khác với Trí sai biệt, tối kî chia hai đoạn để hiểu. Cho nên nói: “Rủ tay như núi cao vạn trượng”, hẳn là không có chỗ ông gá nghĩa. “Chánh thiên đâu hẳn phải an bài”. Nếu đến khi dùng đến tự nhiên như thế, không tại an bài. Câu tụng này là chỗ đáp của Động Sơn.

Phần sau nói:

“Điện cổ Lưu ly soi trăng sáng, Cam chịu luống đến thềm”.

Đây là tụng vị tăng đuổi theo ngôn ngữ. Tông Tào Đông có gái đá, ngựa gỗ, thùng không đáy, dạ minh châu mười tám loại, rắn chết v.v… Đại cương chỉ rõ Chánh vị như trăng chiếu soi điện Cổ Lưu ly như có bóng tròn. Động Sơn đáp: “Sao không đến chỗ không nóng không lạnh đi”. Tăng ấy giống như con chó Hàn Lô chạy đuổi bóng, vội vàng chạy đến bậc thềm chụp bóng trăng.

Lại hỏi: Thế nào là chỗ không lạnh không nóng? Động Sơn: Khi lạnh lạnh giết xà-lê, khi nóng nóng chết xà-le, như con chó Hàn Lô theo đuổi bóng đến trên bậc thềm lại không thấy bóng mặt trăng. Con chó Hàn Lô rút từ Chiến Quốc Sách nói: “ Con chó của Họ Hàn là chó to lớn. Trung Sơn là con thỏ, là thỏ tinh lanh mới có thể đuổi bắt được con thỏ này”. Tuyết Đậu dẫn làm thí dụ cho vị Tăng này.

Các ông có biết chỗ Động Sơn vì người không? Sư im lặng hồi lâu nói:

Tìm con thỏ nào?

CÔNG ÁN: Hòa Sơn dạy chúng: Tập học gọi là nghe, tuyệt học gọi là gần, qua được hai điều này gọi là thật sự quá.

SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 5 Có vị Tăng ra hỏi: Thế nào là? Thật sự qua?

Hòa Sơn nói: Biết đánh trống.

Tăng Lại hỏi: Thế nào là Chân đế?

Hòa Sơn nói: Biết đánh trống. Tăng Lại hỏi: Tức tâm tức Phật thôi không hỏi làm chi. Chỉ hỏi, thế nào là phi tâm phi Phật?

Hòa Sơn: Biết đánh trống.

Tăng lại hỏi: Lúc người hướng thượng đến thì đón tiếp thế nào?

(181) hòa Sơn: Biết đánh trống. GIẢI THÍCH: Hòa Sơn dạy chúng: Tập học gọi là nghe, tuyệt học gọi là gần, qua được hai điều này là thật qua. Đoạn này trích trong Bảo Tạng luận. Học đến vô học gọi là tuyệt học. Cho nên nói: Nghe cạn ngộ sâu, nghe sâu không ngộ gọi là tuyệt học. Vĩnh Gia nói: Bao năm nay tôi học vấn cũng từng thảo sớ tầm kinh luận”. Tập học đã hết gọi là “ Tuyệt học vô vi nhàn đạo nhân”. Đến chỗ tuyệt học mới gần với đạo, qua được hai điều học này gọi là thật sự qua. Vị Tăng này quả là thông minh liền đem lời này hỏi Hòa Sơn.

Hòa Sơn nói: “Biết đánh trống”, nên nói là Vô Vi. Muốn rõ công án này phải là người hướng thượng mới có thể thấy được lời này chẳng liên quan đến lý tánh. Cũng không có chỗ luận bàn, ngay đó liền hiểu, như thùng thủng đáy, mới là chỗ an ổn của nạp tăng mới khế hội được yếu chỉ của Thiền tông.

Vì thế Vân Môn nói: Tuyết Phong đá cầu, Hòa Sơn đánh trống.

Quốc Sư ăn cháo, Triệu Châu uống trà đều là nêu lên việc hướng thượng.

Lại hỏi: Thế nào là Chân đế?

Hòa Sơn nói: “Biết đánh trống”. Chân đế thì không lập một pháp, còn Tục đế thì vạn vật đều đủ, chân tục không hai là Đệ nhất nghĩa

Thánh đế.

Lại hỏi: Tức tâm tức Phật thì không hỏi làm chi, chỉ hỏi thế nào là phi tâm phi Phật?

Hòa Sơn: Biết đánh trống.

Tức tâm tức Phật để tìm cầu, nếu đạt đến phi tâm phi Phật thì khó, ít có người đạt đến.

Lại hỏi: Khi người hướng thượng đến thì đón tiếp thế nào?

Hòa Sơn: Biết đánh trống. Người hướng thượng là người thấu suốt. Bốn câu này mọi người cho là tông chỉ, Hòa Sơn chỉ như tăng hỏi Cảnh Thanh: Năm mới có Phật pháp không?

Cảnh Thanh: Có.

Tăng: Phật pháp năm mới thế nào?

Cảnh Thanh: Mồng một tết vạn vật đều mới.

Tăng: Cảm tạ lời đáp của Sư.

Cảnh Thanh: Lão tăng ngày nay mất lợi. Giống như lời đáp này có mười tám loại mất lợi.

Lại tăng hỏi Đại sư Tịnh Quả: Nhạn đậu tùng lẽ thời thế nào? Tịnh Quả: Một phen hổ thẹn dưới chân.

Lại hỏi: Khi tuyết phủ ngàn núi thì thế nào? Tịnh Quả: Sau khi mặt trời mọc một phen hổ thẹn.

Lại hỏi: Lúc hội xướng Thần Sa Thái hộ pháp đi chỗ nào? Tịnh Quả: Có hai kẻ ở ngoài ba cửa, một phen hổ thẹn, mọi người gọi đó là ba lần hổ thẹn.

Lại Bải Phúc hỏi Tăng: Phật gì ở trong điện? Tăng: Hòa thượng phân biệt rõ xem.

Bảo Phước: Đức Phật Thích-ca. Tăng: Không dối người thì tốt. Bảo Phước: Lại là ông dối lừa tôi.

Lại hỏi tăng rằng: Ông tên gì?

Tăng: Hàm Trạch.

Bảo Phước: Lúc gặp khô cạn thì thế nào?

Tăng: Ai là người khô cạn?

Bảo Phước: Tôi. Tăng: Hòa thượng không dối người thì tốt.

Bảo Phước: Lại là ông dối tôi. Lại hỏi tăng: Ông làm nghề gì mà nhận được nhiều như thế?

Tăng: Hòa thượng cũng không nhỏ.

Pháp làm thể lộ bày thân thể.

Tăng: Hòa thượng không dối người thì tốt.

Bảo Phưởc: Lại là ông dối ta. Lại hỏi Dục Chủ: Chậu rửa chân rộng bao nhiêu?

Chủ: Xin Hòa thượng bàn xem.

Bảo Phước làm thế bàn luận.

Chủ: Hòa thượng không dối người thì tốt.

Bảo Phước: Lại là ông dối tôi, Mọi người cho là Bảo Phước bốn lừa người.

Lại như Tuyết Phong bốn thùng sơn đều là bậc tông sư từ trước, SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 571 đều phát xuất từ yếu chỉ thâm diệu, làm cơ tiếp người. Phần sau Tuyết Đậu dẫn một đoạn, y theo Vô Môn dạy chúng, tụng ra công án này: TỤNG:

Nhất duệ thạch Nhị ban thổ Phát cơ tu thị thiên quân nỗ Tượng Cốt lão Sư tằng đả cố.

Báo quân tri Mạc mãng lỗ Điềm giả điềm hề khổ giả khổ.

DỊCH:

Một khuôn đá, Hai ban đất Phát cơ phải là ngàn quân nõ Lão sư Tượng Cốt tường đá cầu Nào giống Hòa Sơn “Biết đánh trống”

Bảo anh hay Chớ bướng bỉnh Ngọt là ngọt chừ đắng là đắng.

TỤNG GIẢI: Một hôm Quy Tông công tán công cộng khiêng đá.

Quy Tông hỏi Duy-na: Đi đâu? Duy-na: Khiêng đá. Quy Tông: Đá lại theo ông kéo thì không được động cây trong lòng Mộc Bình khi thấy tăng đến tá túc, trước bảo khiêng ba đống đất.

Mộc Bình có bài tụng dạy chúng:

Núi Đông lộ hẹp, núi Tây thấp Mới đến chớ từ ba gánh đất Thương ông giữa đường đã nhiều năm.

Rõ ràng chẳng hiểu lại thành tối.

Sau đó có tăng hỏi: Trong ba gánh thì không hỏi làm chi. Chỉ hỏi việc ngoài ba gánh là thế nào?

Mộc Bình: Thiên tử thiết luân hoàn trung lệnh.

Tăng không đáp được lời nào.

Mộc Bình liền đánh.

Cho nên nói: “Một khuân đá hai ban đất”. “Phát cơ phải là ngàn quân nỏ. Tuyết Đậu lấy cây nỏ ngàn quân dụ cho lời này. Muốn thấy chỗ vì người của ông ta ba mươi cân làm một câu, một ngàn câu thì ba vạn cân. Phải là rồng to, cọp mạnh, thú dữ mới dùng đến cây nõ này. Nếu là chim hạc hay vật nhỏ không nên khinh thường mà phát ra. Vì thế không nên vì chú chuột gà, sử dụng đến cây nõ này. Lão sư Tượng Cốt từng đá cầu. Một hôm Tuyết Phong thấy Huyền Sa đến, liền đá ba trái cầu gỗ cùng một lúc, Huyền Sa liền làm thế chẻ bia. Tuyết Phong rất hài lòng. Tuy nhiên thảy là chỗ toàn cơ đại dụng, đều không bằng Hòa Sơn “biết đánh trống”. Bao nhiêu cắt đứt chỉ là khó hiểu. Cho nên Tuyết Đậu nói: Đại giống “biết đánh trống” của Hòa Sơn. Lại sợ người chỉ ở trên thoại đầu mưu tính mà không biết nguyên do lại sanh, lỗ mãng, cho nên nói: Bảo anh hay, chớ có bướng bỉnh, phải thật đến ruộng đất này mới được. Nếu thật không bướng bĩnh ngọt là ngọt chừ, đắng là đắng. Tuy nhiên Tuyết Đậu niêm lộng như thế, cuối cùng nhảy ra không khỏi. KHAI THỊ: Muốn nói thì nói, cả nước không ai bì. Muốn đi thì đi, toàn cơ không nhường. Như chọi đá nháng lửa như làn điện chớp, thiền cơ phát ra nhanh, như gió thổi, mau như nước chảy, gấp như đi trên dao bén đưa lên kiềm chùy, hướng thượng chưa khỏi mất cơ líu lưỡi. Đưa ra một đường, thử nêu xem.

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Triệu Châu: Vạn pháp quy về một, một về chỗ nào?

Triệu Châu: Ta ở Thanh Châu dệt một áo vải nặng bảy cân.

Nếu nhằm chỗ một kích động liền đi mà hiểu được. Tự nhiên nước tụ thành đầm. Nếu do dự thì. lão tăng ở dưới gót chân ông. Chỗ cốt yếu Phật pháp, chẳng phải ở nhiều lời. Chỉ như vị Tăng này hỏi Triệu Châu: Vạn pháp quy về một, một về chỗ nào? Châu lại đáp: Ta ở Thanh Châu dệt một áo vải nặng bảy cân. Nếu phân biệt trên ngôn ngữ, thì lầm nhận tiêu chuẩn cố định. Nếu không phân biệt trên ngôn ngữ thì tại sao nói như thế? Công án này tuy khó thấy mà lại dễ hiểu, tuy dễ hiểu mà lại khó thấy. Khó thì núi bạc vách sắt, dễ thì liền đó tĩnh tĩnh, không phải là chỗ suy lường phải quấy cho ông. Lời này cùng câu Phổ Hóa nói “Ngày mai viện Đại bi có thiết trai”, không khác. (182) Một hôm, Tăng hỏi Triệu Châu: Thế nào là yếu chỉ thiền tông? Triệu Châu: Cây bá trước sân.

Tăng: Hòa thượng chớ lấy cảnh dạy người.

Triệu Châu: Lão tăng chưa từng lấy cảnh dạy người. Xem ông ta như thế nhằm chỗ, chỗ chuyển không được mà chuyển được, tự nhiên che trời che đất. Nếu chuyển không được thì chạm đến thành kẹt. SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 573 Hãy nói Triệu Châu có Phật pháp thương lượng hay không? Nếu nói có Phật pháp thì Triệu Châu đâu từng nói tâm nói tánh, nói huyền nói diệu. Nếu nói không có yếu chỉ Phật pháp, thì Triệu châu không từng cô phụ lời hỏi của ông. Há không thấy tăng hỏi Hòa thượng Mộc Bình: Thế nào là đại ý Phật pháp? Mộc Bình: Trái bí đao này lớn như thế.

Lại Tăng hỏi Cổ Đức: Núi sâu vực thẳm vắng bặt không người, lại có Phật pháp không?

Cổ Đức: Có. Tăng: Thế nào là Phật pháp trong núi sâu?

Cổ Đức: Phiến đá to thì to, nhỏ thì nhỏ.

Xem công án này điêu ngoa chỗ nào?

Tuyết Đậu biết chỗ rơi của ông ta. Cho nên mở đường khai nghĩa, tụng ra cho ông:

TỤNG:

Biên tịch tằng ai lão cổ chùy Thất cân sam trọng kỷ nhân tri

Như kim phao trịch Tây Hồ lý Hạ tải thanh phong phí dữ thùy.

DỊCH (Biên tịch từng đưa lão cổ chùy Áo vải bảy cân mấy người hay Như nay ném hẳn Hồ Tây ấy Hạ tải gió lành về gửi cho ai.)

GIẢI TỤNG: Trong mười tám điều hỏi, câu hỏi này gọi là hỏi về biên tịch.

Tuyết Đậu tuy: “Biên tịch từng đưa lão cổ chùy. Biên tịch là muôn pháp, đem về một mối. Vị Tăng này cốt xô đẩy Triệu Châu. Triệu Châu quả là hàng tác gia gặp chỗ chuyển không được, có con đường thoát thân, dám mở miệng nói: Ta ở Thanh Châu dệt một áo vải nặng bảy cân.

Tuyết Đậu tụng: “Áo vải bảy cân mấy người biết. Như nay ném thẳng Hồ Tây ấy”. Muôn pháp quy về một, một cũng không cần, áo vải bảy cân cũng không cần, cùng lúc ném xuống Tây Hồ. Tuyết Đậu ở Thúy Phong Động Đình, có Tây Hồ “Hạ tải gió lành về gửi cho ai”. Đây là Triệu Châu dạy chúng. Nếu ông hướng Bắc thì vì ông mà thương tải, nếu ông hướng Nam thì vì ông mà hạ tải. Nếu ông từ Vân Cư, Tuyết Phong đến cũng là kẻ cố chấp. Tuyết Đậu tụng: Như gió mát này gửi cho ai. Thượng tải là vì ông nói tâm nói tánh, nói huyền nói diệu, dùng nhiều phương tiện. Nếu hạ tải thì không có những nghĩa lý huyền diệu. Có người gánh một gánh thiền đến chỗ Triệu Châu, một chút cũng làm cho không sử dụng, đồng thời vì ông mà nhồi thành một khối, kh-iến sách trơn thong dong không còn một việc, gọi đó là ngộ rồi đồng với chưa ngộ. Như nay có người trọn làm vô sự để hiểu. Có người nói không mê, không ngộ, chẳng cần lại cầu, chỉ như khi Phật chưa ra đời, Tổ Đạt-ma chưa đến đất này không thể không như thế, dùng Phật ra đời làm gì. Tổ sư từ Tây Vức sang làm gì? Thảy như thế có liên can gì? Cần phải là đại triệt đại ngộ. Như xưa núi là núi, sông là sông. Cho đến tất cả vạn pháp đều hiện thành, mới làm người vô sự. Long Nha nói: Học đạo trước phải có ngộ, còn như từng dự hội đua thuyền. Tuy nhiên vẫn là gác xưa vườn nhàn, một phen gánh vác mới thôi. Chỉ như áo vải bảy cân này của Triệu Châu. Xem người xưa nói, như vàng như ngọc. Sơn tăng nói như thế mọi người có nghe không, đều là thượng tãi. Hãy nói thế nào là hạ tải? Dưới ba đòn tay nhà, xem lấy!

KHAI THỊ: Một chùy liền thành siêu phàm vượt Thánh, nửa có thể mở trói tháo niêm, như đi trên tăng băng, chạy trên kiếm bén, ngồi trên khối thanh sắc, đi trên đầu thanh sắc. Diệu dụng dọc ngang hãy tạm gác qua, chỉ hỏi khoảng sát-na liền đi thế nào, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Cảnh Thanh hỏi tăng: Ngoài cửa là tiếng gì?

Tăng: Tiếng mưa rơi.

Cảnh Thanh: Chúng sinh điên đảo quên mình theo vật.

Tăng: Hòa thượng thế nào? Cảnh Thanh: Không quên mình. Tăng: Không quên mình ý chỉ thế nào?

Cảnh Thanh: Thoát thân còn dễ, thoát thể rất khó.

GIẢI THÍCH: Chỉ nói đây cũng phải lãnh hội. Người xưa dạy một cơ, một cảnh, cần tiếp người. Một hôm Cảnh Thanh hỏi tăng: Ngoài cửa là tiếng gì?

Tăng: Tiếng mưa rơi.

Cảnh Thanh: Chúng sinh điên đảo mình theo vật.

Lại hỏi: Ngoài cửa là tiếng gì? Tăng: Tiếng chim bột kêu. Cảnh Thanh: Muốn được không chuốc nghiệp vô gián. Chớ phỉ báng chánh pháp Như Lai.

Lại hỏi: Ngoài cửa là tiếng gì?

Tăng: Tiếng rắn bắt ếch nhái. SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 575 Cảnh Thanh: Sẽ bảo chúng sinh khổ, lại có khổ chúng sinh. Lời này cùng với công án trước đó lại không khác. Nhà nạp tăng thấu được trong đấy, không ngại tự do trong đóng sắc thanh. Nếu thấu không được lại bị câu nệ vào thanh sắc. Công án này mọi người gọi đó là lời “tôi luyện”. Nếu là “tôi luyện” chỉ thành tâm hành. Không thấy chỗ vì người của cổ nhân cũng gọi là thấu được sắc thanh: 1- Sáng đạo nhãn; 2- Sáng thanh sắc; 3- Sáng tâm tông; 4- Sáng vong tình; 5- Sáng diễn thuyết. Nhưng nếu ngại cẩn thận, sao khỏi thành hang ổ. Cảnh Thanh hỏi: “Ngoài cửa là tiếng gì?”

Tăng: Tiếng mưa rơi.

Lại nói: Chúng sinh điên đảo quên mình theo vật, mọi người đều hiểu lầm, cho là cố ý chuyển người, quả thật không dính líu. Đâu không biết Cảnh Thanh có thủ đoạn vì người, gan to không nệ vào một cơ một cảnh, giết lầm không tiếc lời nói. Cảnh Thanh há không biết là tiếng của mưa rơi, đâu cần hỏi lại, phải biết người xưa tìm cần gắn lông bệnh cỏ để cốt nghiệm vị tăng này, vị tăng này cũng khéo xô đẩy liền hỏi: Hòa thượng thì sao? Cảnh Thanh: Vào bùn dính nước nói với ông ta “không quên mình”, tăng ấy quên mình theo vật là phải. Cảnh Thanh vì sao cũng quên mình, phải nghiệm trong một câu bèn có chỗ thoát thân.

Vị Tăng này quá lầm lẫn cốt cắt đứt lời này bèn nói: Chỉ cái không quên mình ý chỉ thế nào? Nếu là môn hạ của Đức Sơn, Lâm Tế đánh hét mà thôi. Cảnh Thanh thông qua một bước, tùy ông ta giảng nói, bèn nói với ông ta rằng: “Thoát thân còn dễ, thoát thể rất khó. Tuy như thế, người xưa nói tương tục cũng rất khó”. Chỉ một câu của Cảnh Thanh làm cho vị tăng này rõ được đại sự dưới gót chân. Tuyết Đậu tụng:

TỤNG:

Hư đường vũ trích thanh Tác giả nan thù đối Nhược vị tằng nhập lưu Y tiền hoàn bất hội

Nam sơn, Bắc sơn chuyển bàng bái. DỊCH:

Nhà trống tiếng mưa rơi Tác giả khó đối đáp Nếu bảo từng nhập lưu

Như trước lại chẳng hội Hội chẳng hội Núi Nam, núi Bắc mưa xối xã. GIẢI TỤNG:

(183) Nhà trống tiếng mưa rơi Tác giả khó đối đáp”.

Nếu nói là tiếng mưa thì quên mình theo vật. Chẳng nói tiếng mưa rơi lại làm sao chuyển vật? Đến đây mặc dù “tác giả khó đối đáp”. Vì thế người xưa nói: “Thấy bằng thầy tức thua thầy nửa đức, thấy hơn thầy mới khen truyền trao”. Lại Nam Viện nói: Sưới gậy Vô sinh nhẫn lâm cơ không nhường thầy.

“Nếu bảo từng nhập lưu như trước không thể hiểu.

Trong giáo có nói: Mới nghe một nửa, vào dòng quên chỗ, chỗ vào đã tịch lặng, hai tướng động tĩnh rõ ràng không sinh… Nếu nói là tiếng mưa rơi thì không phải. Nếu nói không phải tiếng mưa rơi cũng không phải. Ở trước tụng hai hét cùng ba hét. Tác giả biết cơ biến chính là bài tụng này. Nếu nói vào dòng sắc thanh cũng không phải. Nếu gọi là thanh sắc vẫn không hiểu được ý kia. Thí như lấy ngón tay chỉ mặt trăng mặt trăng không phải là ngón tay. Hiểu và không hiểu, núi Nam núi Bắc mưa xối xả.

KHAI THỊ: Trời có nói gì đâu mà bốn mùa cứ lưu chuyển, đất có nói gì đâu mà vạn vật sinh. Đi trong bốn mùa thì thấy được Thể, ngay nơi vạn vật sinh có thể thấy được Dụng. Hãy nói đi nơi nào thấy được nạp tăng, lìa ngôn ngữ động dụng, đi đứng nằm ngồi, môi mép cổ họng có phân biệt được không?

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Vân Môn: Thế nào là Pháp thân?

Môn: Sáu không thu.

GIẢI THÍCH: Vân Môn nói: “sáu không thu” thật là khó lãnh ngộ. Nếu khi hình tướng chưa phân thì lãnh ngộ được. Đã là đầu thứ hai, nếu hướng đến sau khi hình tướng đã sinh mà lãnh ngộ lại rơi vào đầu thứ ba. Nếu phân biệt rõ trong ngôn cú hoàn toàn tìm không được. Lại cuối cùng lấy gì làm pháp thân. Nếu bậc tác gia vừa nghe nêu lên liền bỏ đi. Nếu lắng lòng lắng cơ hãy nghe phân xử. Thượng tọa Phù ở Thái Nguyên lên tòa vốn là giảng sư, ngày nọ lên tòa giảng về pháp thân:

“Dọc cùng tận ba đời, ngang khắp mười phương”.

Có một thiền khách ở dưới tòa nghe vậy cười. Phù xuống tòa nói:

Tôi vừa có chỗ khuyết điểm nào mong thiền giả chỉ cho.

Thiền giả: Tọa chủ giảng được một bên lượng của pháp thân, không thấy được pháp thân. Phù: Cuối cùng thế nào là đúng?

Thiền giả: Nên tạm ngưng giảng hãy ngồi trong tịnh thất, nhất SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 5 định tự thấy được.

Phù theo lời thiền giả, một đêm tĩnh tọa, bỗng nghe chuông canh năm đổ, chợt đại ngộ, liền gõ cửa của thiền giả nói: Tôi hiểu rồi. Thiền giả: Ngài thử nói xem.

Phù: Kể từ ngày nay về sau tôi không nắm lỗ mũi của cha mẹ sinh ra.

Lại trong kinh giáo nói: Phật chân pháp thân giống như hư không, ứng vật hiện hình, như trăng trong nước.

Lại tăng hỏi Giáp Sơn: Thế nào là pháp thân?

Sơn: Pháp thân vô tướng. Tăng: Thế nào là pháp nhãn? Sơn: Pháp nhãn không tỳ vết.

Vân Môn nói: “Sáu không thu”. Công án này có người nói: Chỉ là sáu căn sáu trần, sáu thức. Sáu cái này đều từ pháp thân sinh ra, nên sáu căn thu nó không được. Nếu hiểu theo phàm tình như thế quả thật không dính líu, lại lụy đến Vân Môn. Muốn thấy liền thấy, không phải là chỗ cho ông xuyên tạc. Trong kinh giáo nói: Pháp này không thể dùng năng sở suy lường phân biệt mà có thể hiểu, phần nhiều rước lấy kiến giải nhân tình. Cho nên trong một câu phải đủ ba câu, lại không cô phụ lời ông hỏi đúng thời, đúng tiết. Một lời, một câu, một châm, một vạch cũng có chỗ thoát thân. Cho nên nói: Thấu một câu thì ngàn vạn câu đều thấu. Hãy nói là pháp thân hay là Tổ sư? Tha cho ông ba mươi gậy. Tuyết Đậu tụng:

TỤNG:

Nhất, nhị, tam, tứ, ngũ, lục Bích Nhãn Hồ tăng sổ bất túc Thiếu Lâm mạn đạo phó Thần Quang Quyện y hựu thuyết qui Thiên Trúc Thiên Trúc mang mang vô xứ tầm

Dạ lai khước đối Nhũ Phong túc. DỊCH: Một, hai, ba, bốn, năm, sáu Hồ Tăng mắt xanh đếm không đủ Thiếu Lâm dối nói trao Thần Quang Cuốn áo lại bảo về Thiên Trúc Thiên Trúc mênh mang không chỗ tìm Đêm về lại đến Nhũ Phong.

GIẢI TỤNG: Tuyết Đậu thực tài ở chỗ không thưa hở, mở mắt tụng ra cho người thấy. Vân Môn nói: “Sáu không thu”. Vì sao Tuyết Đậu lại nói “một, hai, ba, bốn, năm, sáu”, liền nói Hồ Tăng mắt xanh đếm không đủ? Bởi vì “chỉ cho lão Hồ biết không cho lão Hồ hiểu”. Phải là trả lại cho con cháu trong nhà kia mới được. Như trên nói: “Một lời một câu đúng thời đúng tiết”. Nếu thấy được mới biết nói không ở trong ngôn cú. Nếu chưa như vậy, không khỏi làm kiến giải phàm tình. Ngũ Tổ lão sư nói: Thích-ca Mâu-ni Phật, làm con nhà hạ tiện. Cây bá trước sân, một, hai, ba, bốn, năm. Nếu thấy được ngôn cú của Vân Môn cùng tột thì đến cảnh giới này. Thiếu Lâm dối Thần Quang”. Nhị Tổ tên là Thần Quang, cho đến sau này lại nói “về Thiên Trúc”. Tổ Đạt-ma tịch được chôn cất dưới núi Hùng Nhĩ. Bấy giờ Tống Vân phụng sứ về Tây, đến ngọn núi phía Tây thấy Tổ Đạt-ma tay quảy chiếc giày trở về Tây Thiên… Sứ trở về tâu Thánh thượng, triều đình sai quật mồ lên, chỉ thấy để lại một chiếc giày.

Tuyết Đậu nói: Thật ra việc này làm sao phân phó? Đã không phân phó, “cuộn y lại bảo về Thiên Trúc”. Hãy nói vì sao đất này lại có sáu vị thứ lớp truyền nhau? Ở đây quả thật kỳ quái phải là nắm được mới có thể nhập. Câu: “Thiên Trúc mênh mang không chỗ tìm, đêm về lại đến Nhũ Phong ngũ. Hãy nói hiện nay ở chỗ nào? Sư liền đánh nói:

“Mù”.

CÔNG ÁN: Vương Thái Phó vào Chiêu Khánh nấu trà. Bấy giờ, Thượng tòa Lãng cầm cái ấm đưa cho Minh Chiêu.

Lãng lại lật ngược ấm trà lại. Thái Phó Truyền thấy hỏi Thượng tòa dưới lò trà là cái gì?

Lãng: bưng lò.

Thái Phó: Đã là thần bưng lò vì sao lật ấm trà?

Lãng: Làm quan ngàn ngày mất ở một buổi.

Thái Phó phủi tay áo bỏ đi. Minh Chiêu nói: Thượng tọa Lãng ăn cơm của Chiêu Khánh xong, đi ra ngoài sông đánh gốc cây cháy.

Lãng hỏi: Hòa thượng thì sao?

Chiêu Minh bảo: Phi nhân được cơ hội thuộc tiện ấy.

Tuyết Đậu nói: Lúc ấy chỉ đạp nhào lò trà. GIẢI: Muốn biết nghĩa Phật tánh nên pháp thời tiết nhân duyên.

Vương Thái Phá biết Tuyền Châu, đã tham vấn nói Chiêu Khánh đã lâu.

Một hôm nhân vào chùa, bấy giờ Thượng tọa Lãng nấu trà lật úp ấm trà. (1 ) Thái Phó cũng là hàng tác gia, mới thấy Lãng lật ngược ấm trà bèn hỏi Thượng tọa: Dưới lò là cái gì? Lãng nói thần bưng lò, quả SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 5 thật trong lời nói có tiếng vang, đâu thể đầu đuôi trái nhau mất đi tông chỉ làm tổn thương, không chỉ cô phụ chính mình cũng lại dối gạt người khác. Việc này tuy không phải được mất, nếu nắm được vẫn là có thân sơ, trắng đen. Nếu luận việc này, không ở trong ngôn cú. Nếu ở trong ngôn cú phân biệt chỗ sống. Cho nên nói: Ông ta tham hoạt cú không tham tử cú. Theo Thượng tọa Lãng nói như thế, như chó điên đuổi theo cục đất. Thái Phó phủi tay áo bỏ đi, giống như không bằng lòng ông ta. Minh Chiêu nói: Thượng tọa Lãng ăn cơm của Chiêu Khánh xong lại đi ra ngoài sông đánh gốc cây cháy, (gốc cây cháy) tức là hoang dã lửa thiêu đốt cọc cây, gọi đó là hoang dã. Thượng tọa Minh Lãng không đi trong chỗ chân chánh, lại đi bên ngoài. Lãng vô mạnh nói: Hòa thượng lại thế nào?

Chiêu Khánh nói: Phi nhân được cơ hội thuận tiện. Minh Chiêu tự nhiên có chỗ thoát thân. Cũng không cô phụ lời hỏi của ông ta. Cho nên nói: Chó dữ cắn người không nhe răng.

Hòa thượng Quy Sơn Triết nói: Vương Thái Phó giống như đoạt ngọc, đáng được râu mép trên mắt.

Bởi vì Minh Chiêu nhẫn không được nên không gặp tiện lợi ấy.

Quy Sơn nếu là Thượng tòa Lãng thấy Thái Phó phủi tay áo bỏ đi, liền buông ấm trà xuống, cười lớn ha hả. Vì sao? Thấy đó không lấy, ngàn năm khó gặp. Bảo Thọ hỏi Hồ Đinh Giao: Đã nghe Hồ Đinh Giao từ lâu nay có phải không? Hồ trả lời: Phải.

Bảo Thọ nói: Có đóng (đinh) được hư không không?

Hồ Đình giao: Thỉnh Sư đập phá.

Bảo Thọ bèn đánh.

Hồ Đình giao không chấp nhận. Bảo Thọ nói: Sau này có ông thầy lạnh mồm chấm phá cho ông.

Sau đó, Hồ Đình giao tham kiến Triệu Châu nêu những lời trước đây cho Triệu Châu nghe. Triệu Châu nói: Vì sao ông bị ông ta đánh?

Hồ Đình giao nói: Không biết lỗi chỗ nào?

Triệu Châu: chỉ một đường tơ này còn không thể được, lại dạy ông đập phá hư không?

Hồ Đình giao liền thôi.

Triệu Châu thay lời nói: Hãy đóng một đường tơ này. Ngay đó Hồ Đình giao tỉnh ngộ. Ở Mễ Thất Kinh Triệu đi hành cước về có một vị lão túc hỏi: Sợi dây kéo nước đứt bỏ ngoài đường, ban đêm mọi người cho là con rắn, xin hỏi thầy Thất khi thấy Phật gọi là gì?

Mễ Thất nói: Nếu có cái để thấy tức đồng với chúng sinh.

Lão túc nói: Cũng là quả đào ngàn năm.

Quốc Sư Trung hỏi? Cung Phụng Tử Lân: Nghe nói Cung Phụng chú giải kinh Tư Ích phải không?

Cung Phụng: Phải. Quốc Sư: Phàm chú kinh phải hiểu ý của Phật mới được. Cung Phụng: Nếu không hiểu ý, đâu dám nói chú kinh. Sư bèn bảo thị giả đem một chén nước, lấy bảy hạt gạo, một chiếc đũa để trên chén đưa cho Cung Phụng hỏi là nghĩa gì?

Cung Phụng: Không hiểu?

Quốc Sư: Ý lão sư còn không hiểu, nói gì ý Phật?

Vương Thái Phó và Thượng tọa Lãng, những lời như thế, người đổ không thống nhất. Tuyết Đậu sau này lại nói: Lúc ấy chỉ đạp nhào cái ấm trà. Minh Chiêu tuy như thế, hoàn toàn không bằng Tuyết Đậu. Tuyết Phong ở trong hội Động Sơn làm tri sự. Một hôm, đãi gạo.

Động Sơn hỏi: Làm gì? Tuyết Phong đáp: Đãi gạo.

Động Sơn hỏi: Đãi gạo bỏ sạn hay đãi sạn bỏ gạo?

Tuyết Phong: Sạn gạo đều bỏ. Động Sơn: Vậy đại chúng lấy gì ăn?

Tuyết Phong bèn lật úp cái chậu lại.

Động Sơn: Nhân duyên của ông không phải ở đây.

Bậc nhất đẳng tuy nhiên như thế đâu giống Tuyết Đậu nói “lúc ấy chỉ đạp nhào ấm trà, là thời cơ gì? Đến chỗ dùng của ông ta vượt nay suốt kia, có chỗ sống, linh hoạt tụng:

TỤNG:

Lại vấn nhược thành phong Ứng cơ phi thiện xảo Kham bi độc nhãn long

Tằng vị trình nha trảo Nha trảo khai Sanh vân lôi

Nghịch thủy chi ba kinh kỷ hồi.

NGHĨA: Đến hỏi nếu thành phong (gió)

Ứng cơ chẳng khéo léo Đáng buồn một mắt rồng Chưa từng nhe nanh vuốt Nanh vuốt nhe SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 581 Mây sấm dậy Sóng vỗ ngược dòng bao giờ về.

GIẢI THÍCH: Hai câu: “Đến hỏi nếu thành phong, ứng cơ chẳng khéo léo”. Chỗ hỏi của Thái Phó giống như vận dụng rìu thành gió. Đây trích trong sách Trang Tử: “Người nước Sở lấy bùn trét vách, còn trống một lỗ nhỏ xúi bèn lấy bùn vò một hòn vào. Lúc ấy có một tí bùn rơi dính trên mũi ông ta, có người thợ bên cạnh nói: Ông đáp vào chỗ hỏng rất khéo. Tôi dùng cái rìu vót vết bùn trên sống mũi cho ông vết bùn dính trên mũi bằng con ruồi bảo người thợ đẽo nó. Người thợ mộc dùng chiếc rìu thành gió mà gọt sạch vết bùn, bùn mà không động đến mũi. Người đất Vĩnh mặt không đổi sắc, để nói cả hai đều khéo. Thượng tọa Lãng tuy ứng cơ, mà lời nói không khéo. Cho nên Tuyết Đậu nói: Đến hỏi nếu thành phong ứng cơ không khéo léo, đáng buồn một mắt, rồng chưa từng nhe nanh vuốt. Minh Chiêu nói được cũng rất kỳ đặc, song chưa có nanh vuốt dồn mây dậy mưa. Tuyết Đậu đứng bên chẳng nhận không nhịn nổi bèn thay ông nói ra. Tuyết Đậu thầm hợp ý của ông ta, tự tụng lời của ông ta nói đạp nhào lò tra. Nanh vuốt nhe, phát mây sấm dậy, sóng vỗ ngược dòng bao giờ về. Vân Môn nói: Không mong nhìn anh có tài sóng vỗ ngược dòng, chỉ có ý thuận dòng cũng được. Cho nên nói: Thượng tọa Lãng và Minh Chiêu thì ngữ cú như là chết. Nếu muốn thấy chỗ sống, chỉ xem Tuyết Đậu đạp nhào lò trà. KHAI THỊ: Đại triệt ngộ, đánh trống phất cờ, trăm vòng ngược lớp, nhìn trước ngó sau, cưỡi đầu cọp nắm lấy đuôi cọp, chưa phải là tác gia. Đầu trâu mất đầu ngựa về, công chưa phải là độc đáo. Hãy nói khi người quá lượng đến thì thế nào, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Tam Thánh hỏi Tuyết Phong: Cá vàng phủng lưới.

Xin hỏi lấy gì làm thức ăn? Tuyết Phong: Đợi ông ra khỏi lưới ta sẽ nói cho ông.

Tam Thánh: Thiên tri thức của một ngàn hai trăm năm mươi người

(1250) mà câu thoại đầu cũng chưa biết.

Tuyết Phong: Lão tăng trụ trì việc bề bộn. GIẢI THÍCH: Tuyết Phong, Tam Thánh tuy một ra một vào, một xô một đẩy, chưa phân thắng bại thua. Hãy nói: Hai vị Tôn túc này, đủ con mắt gì?

Tam Thánh từ Lâm Tế nhận ấn ký đi khắp mọi nơi, đều được khắp nơi tiếp đãi. Xem câu hỏi của Sư bao nhiêu người tìm cũng không được. Vả lại không liên can đến lý tánh Phật pháp. Lại hỏi rằng:

Cá vàng phủng lưới lấy gì làm thức ăn. Hãy nói ý Sư thế nào?

Cá vàng phủng lưới bình thường không ăn bánh thơm của người không biết lấy gì để làm thức ăn? Tuyết Phong là tác gia, dường như nhàn rỗi. Chỉ lấy một, hai phần để đáp: “Đợi ông ra khỏi lưới ta sẽ nói cho ông”. Phần Dương gọi đó hỏi là “trình giải”. Tào Động gọi đó hỏi là “mượn việc”. Phải là siêu luân tuyệt loại được đại thọ dụng, trên đãnh có mắt mới gọi là cá vàng lọt phủng lưới. Nào ngờ Tuyết Phong là tác gia, không ngại làm giảm giá trị của người nên nói:

“Đợi ông ra khỏi lưới ta sẽ trả lời cho ông”. Xem hai vị nắm vững phong cương chẳng lập văn tự, chặt đứt đường ngôn ngữ, vách đứng muôn trượng. Nếu không phải Tam Thánh. Chỉ một câu này bỏ đi không được, không là Tam Thánh một câu chẳng đi được. Nhưng Tam Thánh cũng là tác gia, mới biết trả lời. Thiện tri thức của một ngàn hai trăm năm mươi (1250) người mà câu thoại đầu cũng chẳng biết.

(185) Tuyết Phong lại nói: “Lão tăng trụ trì việc bề bộn”. Câu này thật cao ngạo. Hai vị tác gia gặp nhau, một bắt, một thả, gặp mạnh liền yếu, gặp nghèo thì giàu. Nếu ông hiểu hơn thua thì chưa mộng thấy Tuyết Phong. Xem hai vị lúc đầu nguy hiểm cao vót, sau cùng cả hai đều là kẻ chết. Hãy nói có được mất, hơn thua không? Những vị tác gia khác, ắt không biết như thế. Tam Thánh ở nơi Lâm Tế làm Viện chủ, Lâm Tế sắp tịch dạy chúng: Sau khi ta diệt độ không được diệt chánh pháp nhãn tạng của ta.

Tam Thánh ra thưa: Đâu dám diệt chánh pháp nhãn tạng của Hòa thượng.

Lâm Tế nói: Sau này có người hỏi ông, ông làm sao?

Tam Thánh liền hét.

Lâm Tế nói: Ai biết chánh pháp nhãn tạng của ta, đến con lừa mù này diệt rồi.

Tam Thánh liền lễ bái. Sư thật đúng là đứa con của Lâm Tế mới dám đáp như thế. Tuyết Đậu sau này chỉ tụng cá vàng vọt lủng lưới, bày chỗ gặp nhau của tác gia, TỤNG:

Thấu võng kim lân Hưu vấn đới thủy Diêu càn đản khôn Chốn liệp bãi vĩ. Thiên Xích kính phún hồng lãng phi Nhất thanh lôi chấn thanh tiên khỉ SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 583 Thanh tiên khỉ thiên thương nhân gian tri kỷ kỷ.

DỊCH:

Cá vàng Thủng lưới Thôi bảo dính nước Rung càn động khôn Mau chấn đuôi quạt Ngàn thước cá kính phun sóng to, Một tiếng sấm vang gió mạnh thổi Gió mạnh thổi Thiên hạ nhân gian mấy người biết. GIẢI TỤNG: Cá vàng phủng lưới, thôi bảo dính nước.

Ngũ Tổ nói: Chỉ một câu này tụng rồi. Đã là cá vàng vọt phủng lưới, há dính nước sao? nhất định phải ở nơi chỗ nước nổi mênh mông sóng ngập trời. Hãy nói trong mười hai thời lấy gì làm thức ăn? Mọi người hãy nhìn dưới ba cây đòn tay, trước cái đơn bảy tấc, thử định đúng xem? Tuyết Đậu nói: Việc này tùy phần niêm lộng, như loài cá vàng, khi”mang chấn đuôi quạt” thì rung càn động khôn.

Câu: “Ngàn thước cá kính phun sóng to”. Tụng này là Tam Thánh nói: là thiện tri thức của một ngàn hai trăm năm mươi người (1250) mà câu thoại đầu cũng không biết, giống như cá kình phun sóng to.

Câu: “Một tiếng sấm vang gió mạnh nổi”. Là nói Tuyết Đậu Tụng: “Lão tăng trụ trì nhiều việc”.

Đại khái ca tụng hai vị đều là tác gia. Hai câu: “Gió mạnh nổi, “thiên thượng nhân gian mấy người biết”. Hãy nói câu này rơi vào chỗ nào?

Phiêu là gió. Đương lúc gió thổi mạnh, thiên hạ nhân gian mấy người biết.

KHAI THỊ: Vượt qua giai cấp, siêu tuyệt phương tiện, cơ cơ tương ưng, cú cú tương hợp. Nếu không vào cửa giải thoát, được đại dụng giải thoát thì lấy gì soi rạng Phật tổ, Tông thừa Quy Giám. Hãy nói: Đương cơ cắt thẳng, nghịch thuận ngang dọc, tại sao nói được một câu xuất thân, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Vân Môn: Thế nào là Trần trần tam-muội?

Vân Môn: Cơm trong bát, nước trong thùng.

GIẢI THÍCH: Có phân biệt được không. Nếu phân biệt được thì lỗ mũi của Vân Môn ở trong tay của mọi người. Nếu phân biệt không được thì lỗ mũi của mọi người ở trong tay của Vân Môn. Vân Môn có câu chặt đinh cắt sắt.

Trong câu này đủ cả ba câu. Có người hỏi liền nói: Cơm trong bát, hạt gạo đều tròn. Nước trong thùng, giọt giọt đều hiển rõ. Nếu hiểu như thế, lại không thấy đầu mối chỗ vì người của Vân Môn, Tụng: Bát lý phạn dũng lý thủy Đa khẩu a Sư nan hạ chủy Bắc Đẩu Nam tinh vị bất thù Bạch lãng thao thiên bình địa khỉ Nghì bất nghĩa Chỉ bất chỉ Cá cá vô côn trưởng giả tử.

Dịch:

(Cơm trong bát, nước trong thùng Ông thầy lạnh mồn khó mở miệng Sao Bắc sao Nam vị khác nào Sóng bủa ngập trời đất bằng dấy Nghỉ chẳng nghĩ, dừng chẳng dừng Mỗi mỗi không quần con trưởng giả.)

TỤNG GIẢI: Mặt trước Tuyết Đậu tụng Vân Môn đáp nói: Đáp một nói quá cao tột chùy không lỗ thêm hạ chốt.

Mặt sau lại tụng lìa tứ cú tuyệt bách phi của Mã Tổ Tạng Đầu trắng, Hải Đầu đen, nạp tăng mắt sáng hiểu không được. Nếu thấu suốt được công án này thì thấy được ý của bài tụng này. Tuyết Đậu đương đầu liền nói: “Cơm trong bát, nước trong thùng”. Trong lời nói có tiếng vang, trong câu trình cơ.” Ông thầy lạnh mồm mở miệng”, theo sau bèn chú dưới gót chân cho ông. Nếu ông muốn tìm đạo lý huyền diệu trong đây, suy tính chuyển không mở miệng. Tuyết Đậu chỉ đến được nơi đây. Ông ta thích quét sạch trên đầu như thế. Sợ trong chúng có người mắt sáng nhìn thấu. Đến phần sau phải bỏ qua phen rồi cúi xuống vì kẻ sơ cơ, đã khái tụng ra dạy người thấy. Sao Bắc đẩu vẫn ở phía Bắc. Sao Nam vẫn ở phía Nam. Cho nên nói: “Sao Bắc sao Nam vị khác nào”.

Sóng bủa trắng ngập trời đất bằng dây. Bỗng nhiên đất bằng dậy sóng. Lại làm sao nếu hướng lên sự thì dễ thấy. Nếu hướng đến ý căn tìm cuối cùng tìm không được. Điều này giống như cọc sắt, lung lay không được, nhổ không được. Nếu ông suy nghĩ muốn hiểu thì không hiểu được, dừng mà không dừng được, loạn trình mông lung. Chính là “mỗi mỗi không quần con trưởng giả”.

SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 5 585 Thơ của Hàn Sơn nói:

“Sáu cực trẻ con khổ Chín duy luống tự bàn Có tài cũng vô dụng Vô thế đóng của bồng.

Mặt trời trên núi vẫn tối khói hết hang còn mờ.

Trong kia con trưởng giả Mỗi mỗi thảy không quần. Phật Quả Viên Ngộ Thiền Sư Bích Nham Lục quyển năm. Tập này sau khi thắp lên ngọn đuốc tuệ lớn, thì gặp lúc binh khí nổi lên loạn lạc. Đời ít người khéo khắc bản. Nay được Bản Thục, hiệu chính đã xong, sợ trong đó rối ren không ít, cao nhân bốn phương sao chép thấy giáo đang cải đổi, bèn khắc thành chữ vàng, rất may mắn cho thiền tông.

VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ

BÍCH NHAM LỤC

QUYỂN 6

KHAI THỊ: Vừa phải quấy, lăng xăng có mất tâm, không rơi vào giai cấp, lại không dò tìm. Hãy nói buông là đúng hay nắm là đúng? Đến đây nếu có một mảy may kiến giải, vẫn kẹt vào ngôn thuyên, còn mắc vào cơ cảnh, đều là nương tựa cỏ cây. Dù cho có ngộ đi nữa, cũng vẫn còn cách ý chỉ thiền rất xa. Có lãnh ngộ được không. Nếu chưa lãnh ngộ được, lại chỉ lý hội công án hiện hành, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Khi Tuyết Phong ở am, có hai vị tăng đến lễ bái. Tuyết Phong thấy hai vị tăng đến bèn đóng cửa am lại, phóng thân ra nói: Là cái gì?

(1 ) Tăng cũng nói: Là cái gì?

Phong cúi đầu trở về am. Sau đó tăng đến Nham Đầu. Nham Đầu hỏi: Từ đâu đến?

Tăng thưa: Từ Lãnh Nam đến.

Nham Đầu nói: Từng đến Tuyết Phong chưa?

Tăng thưa: Từng đến.

Nham Đầu nói: Có ngôn cú gì? Tăng kể lại việc trước đây cho Nham Đầu nghe.

Nham Đầu hỏi: Ông ấy nói gì?

Tăng thưa: Không nói lời nào chỉ cúi đầu trở về am.

Nham Đầu nói: Than ôi! Ta hối hận lúc trước không nói diệu chỉ rốt sau cho ông ta. Nếu nói với y thì người trong thiên hạ không làm gì được lão Tuyết.

Tăng đến cuối hạ nhắc lại việc trước thưa hỏi.

Nham Đầu nói: Sao ông không nói sớm?

Tăng thưa: Không dám vô phép.

Nham Đầu nói: Tuyết Phong tuy đồng sinh với ta mà không đồng tử với ta. Biết diệu chỉ rốt sau chỉ là thế.

GIẢI THÍCH: Phàm dựng lập tông giáo, phải là phân biệt rõ SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 6 5 đương cơ, biết tiến thối phải quấy; biết rõ sống chết, bắt, thả. Bỗng nhiên con mắt bị mù mờ, gặp người hỏi liền hỏi, gặp đáp liền đáp, đâu biết rằng lỗ mũi của ông ta nắm trong tay của người khác. Chỉ như Tuyết Phong, Nham Đầu đồng tham kiến với Đức Sơn. Tăng này thì tham kiến Tuyết Phong, kiến giải chỉ đến chỗ như thế. Cho đến khi tham kiến Nham Đầu cũng không từng thành được một việc; phiền toái cho hai lão lúc ấy, một đáp một hỏi, một bắt một thả. Mãi đến như ngày nay người khắp thiên hạ thành khúc mắc rối loạn, phân giải không được. Hãy nói ngoa ngụy chỗ nào? Tuyết Phong tuy du hóa các nơi cuối cùng ở Ngao Sơn Điếm, Nham Đầu nhân dạo chơi đến đó mới được đại triệt ngộ. Sau đó Nham Đầu bị sa thải ở bên hồ làm người đưa đò; hai bên bờ có treo một tấm bảng, người cần qua gõ vào tấm bảng một cái. Nham Đầu nói: “Ông qua bên kia” thì trong lùm lau, mái chèo chui ra. Tuyết Phong trở về Lãnh Nam ở am, tăng này cũng là người tham kiến đã lâu. Tuyết Phong thấy vị tăng đến lấy tay đóng cửa am lại, phóng thân ra nói: Là cái gì? Như nay có người hỏi như thế liền chụp lấy nghiền ngẩm. Vị Tăng này cũng lạ, chỉ đáp lại: “Là cái gì?” Tuyết Phong cúi đầu trở về am, thường gọi là không nói lời nào mà lãnh hội. Thường bảo đây là “Vô ngã” mà hiểu vậy. Tăng này tìm kiếm không được. Có người nói:

Tuyết Phong bị vị Tăng này hỏi, phải lặng câm trở về am. Thật không biết ý của Tuyết Phong rất độc hại.

Tuyết Phong tuy được tiện nghi, nhưng ẩn thân lộ hình. Sau đó, tăng này từ biệt Tuyết Phong, đem công án này nhờ Nham Đầu phán quyết. Đến nơi, Nham Đầu hỏi: Từ đâu đến? Tăng: Từ Lãnh Nam đến.

Đầu nói: Từng đến Tuyết Phong chưa? Nếu muốn thấy Tuyết Phong chỉ một lời hỏi này cũng phải mở mắt to mà xem.

Tăng nói: Từng đến. Nham Đầu nói: Có ngôn cú gì?

Lời này cũng không phải rỗng không? Tăng này không hiểu, chỉ chạy theo ngôn ngữ.

Nham Đầu nói: Ông ta nói gì?

Tăng nói: Ông ta cúi đầu không nói lời nào trở về am.

Vị Tăng này thật không biết Nham Đầu đi guốc trong bụng của ông mấy phen rồi.

Nham Đầu nói: Than ôi! Ta hối hận ban đầu không nói với ông ta câu rốt sau. Nếu nói với ông ta câu rốt sau thì người trong thiên hạ làm gì được lão Tuyết Phong.

Nham Đầu cũng là giúp mạnh không giúp yếu. Vị Tăng này như lối cũ vẫn mịt mù, không phân trắng đen, ôm một bụng hoài nghi, cho thật là Tuyết Phong không hiểu. Đến cuối hạ nhắc lại việc ấy để thưa thỉnh Nham Đầu bảo: Sao ông không nói sớm? Lão già này mưu mô làm sao. Tăng nói: Không dám vô phép. Nham Đầu nói: Tuyết Phong tuy cùng sinh với ta mà không cùng tử với ta, cần biết câu rốt sau chỉ là thế. Nham Đầu quá mực không lời nói. Rốt cuộc các ông làm sao hiểu? Tuyết Phong làm tri sự trong hội Đức Sơn Phạm đầu. Một hôm thọ trai trễ. Đức Sơn bưng bát xuống pháp đường. Tuyết Phong nói: Chuông chưa đổ, bảng chưa đánh lão già này bưng bát đi đâu? Đức Sơn không nói lời nào cúi đầu trở về phương trượng. Tuyết Phong kể lại cho Nham Đầu nghe. Nham Đầu nói: Cả nhà Đức Sơn không hiểu diệu chỉ câu rốt sau. Đức Sơn nghe vậy bảo thị giả gọi ông ta đến phương trượng hỏi: Ông không chấp nhận lão tăng sao? Nham Đầu thưa thầm ý này. Đức Sơn đến ngày thượng đường, không giống như bình thường. Nham Đầu ở trước tăng đường vỗ tay cười lớn nói: Thật may thay cho lão hiểu được diệu chỉ câu rốt sau. Sau này người trong thiên hạ không làm gì được ông, tuy như thế, chỉ được ba năm. Công án này như Tuyết Phong thấy Đức Sơn không nói lời nào, sẽ bảo là được tiện nghi. Đâu biết là làm giặc rồi vậy. Bởi Sư từng làm giặc. Sau này cũng biết làm giặc. Cho nên người xưa nói: Diệu chỉ câu rốt sau mới đến “lao quan”. Có người nói Nham Đầu hơn Tuyết Phong.

Hẳn là hiểu lầm rồi.

Nham Đầu thường dùng cơ này để dạy chúng:

“Kẻ sáng mắt không hạng ổ, bỏ vật thì cao cả, theo vật thì thấp hèn. Diệu chỉ câu rốt sau này, giả sử thân thấy Tổ sư đến cũng lý hội không được”. Đức Sơn ôm bát đến pháp đường. Nham Đầu nói: Cả nhà Đức Sơn chưa hiểu diệu chỉ câu rốt sau. Tuyết Phong nói: Từng nghe nói người chột mắt vốn chỉ có một mắt. Thật không biết Đức Sơn là con cọp không răng. Nếu không phải là Nham Đầu biết được đâu biết được hôm qua không giống như hôm nay. Mọi người muốn biết diệu chỉ câu rốt sau không? Chỉ cho lão Hồ biết, không cho lão Hồ hiểu. Từ xưa đến nay, công án ngàn sai vạn khác, như rừng gai góc. Nếu thấu suốt được thì người trong thiên hạ không làm gì ông được. Chư Phật ba đời đứng dưới gió. Nếu ông không thấu suốt được thì tham Nham Đầu nói: “Tuyết Phong tuy cùng sinh với ta mà không cùng tử với ta chỉ một câu này. Tự nhiên có chỗ thoát thân.

TỤNG: SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 6 5 Mạt hậu cú Vị quân thuyết Minh ám song song để thời tiết.

Đồng điều sanh dã cộng tương tri Bất đồng điều tử hoàn thù tuyệt Hoàn thù tuyệt Huỳnh đầu Bích Nhãn tu chân biệt Nam Bắc Đông Tây qui khứ lai Dạ thâm đồng khán thiên nham tuyết.

DỊCH:

Câu sau cùng vì anh nói Sáng tối song song đây thời tiết Đồng điều sinh mọi người cùng biết Không đồng điều tử lai đặc biệt.

Lại đặc biệt Đầu vàng mắt biếc nên phân rõ Nam Bắc Đông Tây về qua lại Đêm khuya đồng thấy tuyết ngàn núi.

GIẢI TỤNG: “Câu sau cùng vì anh nói”. Tuyết Đậu tụng diệu chỉ của câu sau cùng này với ý vì nhau toàn rơi trong cỏ, Tụng dù có tụng tột cũng chỉ được một chút sắc thái. Nếu muốn thấu suốt cũng chưa được. Thế mà dám mở miệng nói to “Sáng tối song song đấy thời tiết”.

Vì ông mà mở một lối, cũng vì ông đã phá một câu rồi vậy.

(1 ) Sau lại cùng vì ông mà chú giải. Như một hôm Chiêu Khánh hỏi La Sơn: Nham Đầu nói như vậy, như vậy, không như vậy. Không như vậy là thế nào? La Sơn gọi: “Đại sư”. Sư “Dạ”. La Sơn bảo: Song minh cũng song ám. Chiêu Khánh lễ tạ lui ra. Ba ngày sau Chiêu Khánh lại hỏi Ngày trước nhờ lòng từ bi của Hòa thượng nhưng hiềm một nỗi, khán không ra. Ngài La Sơn nói: Nếu như vậy dựa vào Đại sư nghi chỗ nào mà đem ra hỏi? Chiêu Khánh nói: Thế nào là “song minh” cũng là “song ám”? La Sơn đáp: Đồng sinh cũng đồng tử. Bấy giờ Chiêu Khánh lễ tạ lui ra.

Sau có một vị tăng hỏi Chiêu Khánh rằng: Lúc đồng sinh cũng đồng tử là thế nào? Chiêu Khánh nói: Ngậm miệng chó lại. Tăng nói:

Đại sư nhận lấy miệng ăn cơm. Nói xong vị Tăng này đến hỏi La Sơn rằng: Lúc đồng sinh không đồng tử là thế nào? La Sơn đáp: Như trâu không sừng. Tăng hỏi: Lúc nào cũng đồng sinh đồng tử là thế nào? La Sơn nói: Như cọp mọc sừng. Câu rốt sau chính là đạo lý này. Trong hội La Sơn có tăng đem ý này đến hỏi ngài Chiêu Khánh. Chiêu Khánh nói: Kia đây đều biết. Cớ sao? Ta ở Đông thắng châu mà Tây Cù-da-nê châu cũng biết. Trên trời nói một câu mà nhân gian cũng biết. Tâm tâm biết nhau, mắt mắt chiếu nhau. Đồng điều sinh mọi người cùng biết, không đồng điều tử lại đặc biệt”. Thích-ca Đạt-ma cũng dò tìm không được. “Đông Tây Nam Bắc lại qua”. Có một vài cảnh giới tốt xấu. “Đêm khuya đồng thấy tuyết ngàn núi”. Hãy nói là song minh hay song ám, là đồng điều sinh đồng điều tử? Thiền tăng đủ mắt sáng, thử phân rành xem?

CÔNG ÁN: Tăng hỏi ngài Triệu Châu rằng: Nghe tiếng cây cầu đá của Triệu Châu đã lâu, khi đến chỉ thấy cầu khỉ. Triệu Châu đáp: Ngươi chỉ thấy cầu khỉ, nên không thấy cây cầu đá. Tăng nói: Thế nào là cây cầu đá? Triệu Châu đáp: Lừa đi qua, ngựa đi qua. GIẢI THÍCH: Ngài Triệu Châu có cây cầu đá do lý ứng tạo, đến nay nổi tiếng thiên hạ. Cầu khỉ là cầu gỗ bắc một cây. Vị tăng đó cố ý làm giảm oai quang của Triệu Châu cho nên hỏi: Nghe tiếng cây cầu đá của Triệu Châu đến nơi chỉ thấy cầu khỉ. Triệu Châu bèn nói: Ông chỉ thấy cầu khỉ, nên không thấy cây cầu đá cứ chỗ hỏi của vị tăng cũng chỉ là câu nói bình thường. Triệu Châu dùng câu để nhữ ông ta. Quả nhiên vị tăng này đã mắc câu. Sau đó lại hỏi: Thế nào là cầu đá? Triệu Châu đáp: Lừa đi qua, ngựa đi qua. Quả thật trong lời nói tự có chỗ xuất thân.

Triệu Châu không giống như Lâm Tế, Đức Sơn, dùng gậy hoặc hét mà ông ta chỉ dùng ngôn cú sống chết. Công án này khéo léo xem. Chỉ như bình thường đấu với cơ phong. Tuy thế cũng thật khó nương gá. Một hôm Triệu Châu cùng với Thủ tòa xem cây cầu đá. Ngài Triệu Châu bèn hỏi Thủ tòa ai là người xây dựng cầu đó? Thủ tòa trả lời: Lý Ứng. Triệu Châu hỏi: Lúc tạo nhằm chỗ nào mà hạ thủ? Thủ tòa không đáp được. Triệu Châu nói: Bình thường nói cầu đá, đến khi hỏi hạ thủ chỗ nào thì không biết.

Một hôm Triệu Châu quét đất có một vị tăng đến hỏi: Hòa thượng là thiện tri thức vì sao lại có bụi? Triệu Châu đáp: Nên ngoài vào. Lại hỏi: Già-lam thanh tịnh làm gì có trần? Triệu Châu đáp: Lại có một chút. Lại nữa tăng hỏi: Thế nào là đạo? Triệu Châu đáp: ngoài bức tường ấy. Tăng nói: Không hỏi đạo này chỉ hỏi đại đạo vậy. Triệu Châu đáp: Đại đạo thấu Trường An. Triệu Châu riêng dùng cơ này. Sư đến chỗ bình thật chỗ an ổn. Làm người lại không chạm dao bén đứt tay, tự nhiên cao vót, dùng được cơ này thật quá hay, Tuyết Đậu tụng:

SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 6 591 Cô nguy bất lập đạo phương cao Nhập hải hoàn tu điếu cự nao Kham tiếu đồng thời Quán khê lão Giải vân phách tiễn diệc đồ lao.

Dịch:

Vút siêu không lập đạo mới cao Vào biển cần câu được cá ngao?

Cười ngất đồng thời cùng lão Quán Bảo rằng chụp tiễn uổng công lao Giải rằng bổ tên chỉ nhọc lao.

GIẢI TỤNG: Câu “Vút siêu không lập đạo mới cao”. Tuyết Đậu tụng Triệu Châu chỗ bình thường vì người thường. Không lập huyền diệu, không lập cô nguy. Như các nơi nói: Đập nát hư không, đập tan núi Tu-di, đáy biển sinh bụi, Tu-di gợn sóng, mới gọi là đạo của Tổ sư. Sở dĩ đạo của ngài Tuyết Đậu, “ Vút cao không lập đạo mới cao”. Vách cao vạn nhẫn, hiển bày Phật pháp linh nghiệm kỳ đặc. Tuy nhiên một mình chót vót nguy hiểm, chẳng bằng không lập cô nguy. Chỉ bình thường tự nhiên chuyển đổi, không lập mà tự lập, không cao mà tự cao. Cơ xuất cô nguy mới thấy huyền diệu. Sở dĩ ngài Tuyết Đậu nói: “Vào biển cần câu được cá ngao”. Xem ra Sư là bậc tông sư có trí tuệ thong thả buông một câu, dùng một cơ, không câu tôm, hến, ốc, trai mà chi câu ngao lớn, quả là bậc tác gia. Một câu này dùng hiển bày phần đầu công án. “Cười ngất đồng thời cùng lão Quán” Tăng hỏi: “Nghe danh quán khê từ lâu, khi đến chỉ thấy một ao ngâm gai. Quán Khê nói: Ông chỉ thấy ao ngâm gai mà không thấy Quán Khê. Tăng nói: Sao gọi là Quán Khê? Khê nói: “ Chụp tên gấp. Tăng hỏi Hoàng Long: Nghe danh Hoàng Long từ lâu, bấy giờ đến chỉ thấy một con rắn khoang đỏ?

Hoàng Long nói: Ông chỉ thấy một con rắn khoang đỏ, mà không thấy Hoàng Long? Tăng nói: Thế nào là Hoàng Long? Hoàng Long đáp: Kéo dài lê thê. Tăng hỏi: Bỗng nhiên gặp Kim sí điểu đến thì sao?

Hoàng Long đáp: Tánh mạng khó giữ. Tăng hỏi: Như vậy bị chim ăn rồi? Hoàng Long nói: Cám ơn ông cúng dường. Đây là lập cô nguy.

Cũng không khỏi tốn công sức. Rút cuộc không bằng Triệu Châu dùng lối bình thường. Thế nên Tuyết Đậu nói: “Chụp tên uổng công lao. Chỉ như ngài Quán Khê, Hoàng Long tam gác lại. Chỉ hỏi Triệu Châu nói:

Lừa qua ngựa qua, làm sao hiểu, thử biện xem?

KHAI THỊ: Khắp nơi không giác, toàn cơ phơi bày, chạm đến không kẹt, rõ ràng có cơ xuất thân. Dưới câu vô tư, mỗi mỗi có ý giết người. Hãy nói người xưa rốt ráo nhằm chỗ nào nghỉ ngơi? Thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Mã Tổ và Bách Trượng cùng đi thấy một con vịt trời bay qua, mã Tổ hỏi: Là cái gì? Bách Trượng đáp: Bầy vịt trời. Mã Tổ hỏi: Đi đâu rồi? Bách Trượng đáp: Bay qua rồi. Mã Tổ liền véo lỗ mũi của ngài Bách Trượng. Bách Trượng đau quá la lên. Mã Tổ nói: Đâu từng bay qua.

GIẢI THÍCH: Chính mắt thấy đến lại đầy đủ nhân chính của Bách Trượng. Mã Đại sư không có gió dậy sóng. Các người phải cùng với Phật tổ làm thầy. Tham cứu Bách Trượng phải tự cứu chẳng xong. Tham cứu Mã Tổ Đại sư. Xem trong mười hai giờ chưa từng chẳng ở trong ấy. Bách Trượng xuất gia từ thuở bé, học tập giới định huệ. Gặp lúc Mã Tổ xiển dương giáo hóa ở Nam Xương tận tâm nương đỡ. Hai mươi năm làm Thị giả khi trở lại tham ngay tiếng hét mới được đại ngộ. Hiện nay có người nói: Vốn không (1 ) chỗ ngộ, làm một cửa ngộ để dựng lập việc này. Nếu kiến giải như vậy thì cũng giống như trùng trong thân sư tử trở lại ăn thịt sư tử. Đâu không thấy người xưa nói. Nguồn không sâu thì sông không dài. Trí không lớn thì thấy không xa. Nếu dùng hiểu biết để kiến lập thì Phật pháp đâu có ngày nay. Xem Mã Tổ và Bách Trượng đi dạo vườn thấy con vịt trời bay qua, Mã Tổ há không thấy vịt trời hay sao? Vì sao lại hỏi như vậy? Vả lại ý của Mã Tổ nói rơi vào chỗ nào? Bách Trượng đi theo sau ông ta, Mã Tổ véo lỗ mũi Bách Tượng. Bách Trượng đau quá la to Mã Tổ nói: Đâu từng bay qua?

Bách Trượng liền tỉnh. Ngày nay có người hiểu lầm, vừa hỏi đến liền la lên, buồn cười nhảy chẳng ra. Nếu học chưa hiểu chẳng nệ chạm bén đứt tay, chỉ cần dạy họ biết việc này. Vì thế nói, biết thì giữa đường thọ dụng, không biết thì truyền bá ở đời. Mã tổ lúc đó không nắm đứng thì chỉ thành truyền bá ở đời. Phải là thấy cảnh gặp duyên xoay trở dạy quay về chính mình trong mười hai thời không thiếu chỗ nào gọi là tánh địa minh bạch. Nếu chỉ nương vào cỏ dựa vào cây chấp nhận trước lừa sau ngựa thì có dùng chỗ gì? Xem Mã Tổ, Bách Trượng dụng như vậy. Tuy giống như sáng tỏ tinh linh mà ngược lại không trụ nơi sáng tỏ tinh linh. Bách Trượng chịu đau không nổi la lên, nếu thấy như vậy thì khắp cõi không giâu mọi nơi hiện thành. Vì thế nói, một chỗ thấu thì ngàn chỗ muôn chỗ đồng thơi thấu. Hôm sau, Mã Tổ thăng tòa, đại chúng vừa tụ tập, Bách Trượng đưa ra cuốn chiếu. Mã Tổ xuống tòa về phương trượng, lúc trở về hỏi Bách Trượng: Ta vừa thăng tòa chưa từng nói pháp. Vì sao Ông lại cuốn chiếu? Bách Trượng nói: Hôm qua bị Hòa SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 6 593 thượng nắm lỗ mũi đau. Mã Tổ nói: Hôm qua Ông để tâm vào chỗ nào? Bách Trượng nói: Ngày nay lỗ mũi không đau nữa. Mã Tổ nói: Ông rất biết việc ngày nay. Bách Trượng làm lễ trở về liêu thị giả khóc. Bạn cùng liêu việc hỏi “ông khóc cái gì?” Bách Trượng đáp: Ông đến hỏi Hòa thượng. Thị giả bèn đến hỏi Mã Tổ. Mã Tổ nói: Ngươi đến hỏi ông ta xem? Thị giả trở về hỏi Bách Trượng. Bách Trượng cười ha hả. Thị giả hỏi: Ông vừa rồi khóc, sao giờ này lại cười? Bách Trượng đáp: Ta vừa rồi khóc giờ lại cười. Xem Sư sau khi ngộ lăn trùng trục ngăn chận không không đứng tự nhiên linh hoạt. Tuyết Đậu tụng rằng:

TỤNG:

Dã áp tử Trị hà hứa Mã Tổ kiến lai tương cộng ngữ Thoại tận sơn vân hải nguyệt tình Y tiền bất hội hoàn phi khứ

Dục phi khứ.

Hục phi khứ Khước bả trụ

Đạo! đạo! DỊCH:

Con vịt trời Mã Tổ thấy rồi cùng nhau nói Nói tột biển trăng mây núi lồng Như xưa chẳng biết lai bay mất

Muốn bay mất Lại nắm đứng Nói! Nói.

GIẢI TỤNG: Tuyết Đậu ngay đầu tụng: “Con Vịt trời” Biết là mấy, “Mã Tổ thấy rồi cùng nhau nói. Câu tụng này Mã Tổ hỏi Bách Trượng “ Là cái gì? Bách Trượng đáp: Bầy vịt trời. “Nói tột biển trăng mây núi lòng” là tụng hỏi Bách Trượng “Đi đâu rồi” Mã Tổ vì Sư ý chỉ tự nhiên thoát thể. Bách Trượng như trước chẳng hiểu” lại nói “bay qua rồi”. Hai lớp lầm qua. Hai cây: “Muốn bay mất, lại nắm đứng”õ. Tuyết Đậu dựa vào điều khoản để kết tội. Lại nói: “Nói! Nói”. Đây là chỗ Tuyết Đậu chuyển thân. Hãy nói: Nói cái gì? Nếu la đau là lầm.

Nếy không la đau, lại làm sao hiểu? Tuyết Đậu tuy nhiên tụng rất hay, nhưng cũng nhảy không khỏi.

KHAI THỊ: Vượt khỏi sinh tử, xoay lăn cơ quan, thảnh thơi chém đinh chặt sắt, tùy chỗ che trời che đất. Hãy nói là chỗ hành lý của người nào? Thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Vân Môn hỏi: Từ đâu đến? Tăng đáp: Tây thiền. Vân Môn hỏi: “Tây thiền gần đây có nói câu nào không?” Tăng tay ra. Vân Môn đánh một cái tát. Tăng nói: Nói tại chỗ nào? Vân Môn ngược lại đưa hai tay ra. Tăng không nói. Vân Môn lại đánh. GIẢI THÍCH: Vân Môn hỏi vị tăng: Từ đâu đến? Tăng đáp: Tây thiền. Đây là đối diện mà nói. Giống như điện chớp không khác. Vân Môn hỏi: Gần đây có câu nói gì? Chỉ là lời nói bình thường. Vị tăng này quả thật là bậc tác gia. Lậït ngược lại để kiểm nghiệm Vân Môn liền xòe ngửa hai bàn tay ra. Nếu là người tầm thường gặp kiểm nghiệm này liền thấy tay chân rối loạn. Ông ta Vân Môn có cơ đá, lửa điện, ánh sáng, bèn đánh một tát. Tăng nói: Đánh tức là có lý do, tranh cãi làm sao đối phó được lời nói ở tại đâu? Vị tăng này có chỗ chuyển thân. Sở dĩ Vân Môn muốn khai mở, ngược lại đưa hai cánh tay ra, vị tăng không nói được Vân Môn đánh cho. Xem ra ông ta Vân Môn tự là tác gia, đi một bước biết một bước rơi vào chỗ nào. Biết xem cái trước mà giải được cái sau. Tụng nói:

Hổ đầu hỗ vĩ nhất thời thâu Lẫm lầm oai phong tứ bách châu Khước vấn bách tri hà thái hiểm Sư vân phóng quá nhất trước.

Dịch:

Đầu cọp đuôi cọp một lúc thâu Lẫm liệt oai phong bốn trăm châu Lại hỏi tại sao mà quá hiểm Sư rằng phóng qua một nước.

TỤNG GIẢI: Tuyết Đậu tụng được lời này rất dễ hiểu. Đại ý chỉ tụng cơ phong Vân Môn. Vì thế nói: “Đầu cọp đuôi cọp một lúc thâu”. Người xưa nói: Chân đầu cọp thâu nhận đuôi cọp. Câu thứ nhất tông chỉ rõ ràng. Tuyết Đậu chỉ căn cứ bản án để kết tội. Tích Vân Môn giòi chận đầu cọp, lại khéo nắm đuôi cọp, tăng đưa hai tay ra Vân Môn bèn đánh là dựa vào đầu hổ. Vị Tăng xòe ngửa hai tay, Tăng không nói Vân Môn liền đánh là nhận đuôi cọp. Đầu đuôi đồng thâu, mắt như sao băng, tự nhiên như chọi đá nháng lửa, tựa như luồng điện chớp, liền được: “Lẫm liệc oai phong bốn trăm châu”, khiến cho cả thế giới gió thổi vèo vèo. Lại hỏi tại sao quá hiểm, quả là có chỗ hiểm. Tuyết Đậu nói: Bỏ qua một phen. Hãy nói: Như nay không bỏ qua là sao? Tất cả SỐ 2003 - VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ BÍCH NHAM LỤC, Quyển 6 595 người trong quả đất đều phải ăn gậy. Hàng thiền hòa tử ngày nay đợi khi Vân Môn tay ra cũng trả lại cho ông bổn phận thảo liệu. Giống thì cũng giống nhưng đúng thì chưa đúng. Vân Môn không thể chỉ như vậy mà bảo ông thôi, vẫn còn có việc khác.

KHAI THỊ: Ẩn mật toàn chân, đứng đầu thủ chứng, dẫm trên nước để chuyển vật, mang đó thừa đương, nhằm chọi đá nháng lửa, lửa làn điện chớp, quét sạch lầm lẫn. Ở chỗ chân đầu cọp nắm đuôi cọp. Vách đứng ngàn nhẫn thì tạm gác lại, tha cho một phen lại có chỗ vì người hay không. Thử nêu xem.

CÔNG ÁN (1 ): Đạo Ngô cùng Tiệm Nguyên đến nhà đang viếng cúng điếu thăm hỏi Tiệm Nguyên vỗ quan tài nói: Sinh ư? Tử ư? Đạo Ngô nói: Sinh cũng chẳng nói, tử cũng chẳng nói. Tiệm Nguyên nói: Vì sao không phải nói? Đạo Ngô đáp: Không nói không nói, trở lại giữa đường. Tiệm Nguyên nói: Hòa thượng thích cùng đạo nào? Nếu không nói đánh Hòa thượng chết đi. Đạo Ngô nói: Đánh tức chịu đánh, đạo không phải đạo. tiệm Nguyên liền đánh. Sau đó đạo ta chuyển hóa. Tiệm Nguyên đến Thạch Sương đưa ra câu nói giống trước. Thạch Sương nói: Sinh cũng chẳng nói. Tử cũng chẳng nói.

Tiệm Nguyên nói: Vì sao không nói. Thạch Sương nói: Không nói! không nói. Tiệm Nguyên sau khi nghe lời nói có phần tỉnh ngộ. Một hôm Tiệm Nguyên vác cái xẻng ở pháp đường đi từ Đông qua Tây, từ Tây qua Đông. Thạch Sương hỏi: Làm gì vậy? Tiệm Nguyên nói: Tìm linh cốt của tiên sư. Thạch Sương nói: Nước dâng lênh láng, sóng dậy ngập trời, tìm cái gì là linh cốt của tiêng sư? (Tuyết Đậu bình: Trời xanh, trời xanh. Tiệm Nguyên nói: Nên khéo gắng sức. Thái Nguyên

Phù nói: Linh cốt tiên sinh vẫn còn). GIẢI THÍCH: Đạo Ngô cùng với Tiệm Nguyên đến nhà đàn việt cúng điếu, Tiệm Nguyên vỗ quan tài nói: Sinh ư? Tử ư?. Đạo Ngô nói:

Sinh cũng không nói, chết cũng không nói. Nếu nhằm dưới câu này mà nhập được dưới lời nói biết quay về. Chỉ chỗ này là then chốt thấu thoát sinh tử. Nếu không được như thế, thường thường đối diện lầm qua. Xem người xưa đi đứng nằm ngồi không ngại lấy việc này làm niệm. Vừa đến vào nhà người điếu tang Tiệm nguyên liền vỗ vào quan tài Đạo Ngô rằng: Sinh ử? Hay tử ư? Đạo Ngô không thay đổi một tơ hào đáp rằng: