Duy Thức Học và Nhân Minh Luận

II. TỢ DỊ DỤ CÓ 5:

Phàm Dị dụ là dụ bề trái của Tôn và Nhơn, ne6n phải hoàn toàn trái ngược với Tôn và Nhơn.

1. Sở lập pháp bất khiển._ Cái Dị dụ này không trái với Tôn

Như lập Tôn : Tiếng nói thường còn Nhơn : Vì vô hình vậy Đồng dụ : Như hư không Dị dụ: như vi trần (vi trần hữu hình và thường còn)

vi trần có hình chất màlại thường còn. Nếu lấy vi trần làm Dị dụ, thì chỉ trái với Nhơn (vô hình) mà không trái với Tôn (thường) nên bị lỗi.

2. Năng lập pháp bất khiển._ cái Dị dụ này không trái với Nhơn

Như lập Tôn : Tiếng nói thường còn Nhơn : Vì vô hình vậy Đồng dụ : Như hư không Dị dụ: như điện chớp (vô hình, không thường). Lấy điện chớp làm Dị dụ, thì chỉ trái với "Tôn thường còn", mà không trái với "Nhơn vô hình", nên bị lỗi.

3. Câu bất khiển,_ cái Dị dụ không trái với Tôn và Nhơn. Lỗi này vì lấy Đồng dụ làm Dị dụ.

Như lập Tôn : Người phải chết Nhơn: Vì có sanh vậy Đồng dụ : Như cỏ cây Dị dụ: như loài vật

Phàm Dị dụ là phải trái với Tôn và Nhơn. Nay dùng cái Dị dụ này không trái với Tôn và

Nhơn nên bị lỗi.

4. Bất ly._ Dị dụ không có lời kết thúc để ly biệt Tôn và Nhơn

Như lập Tôn : Tiếng nói thường còn Nhơn : Vì không hình chất Đồng dụ : Những gì vô hình đều thường còn, như hư không

Dị dụ: như bàn ghế Về Dị dụ, đáng lẽ cũng phải có lời phối hiệp kết thúc để ly biệt Tôn và Nhơn như vậy:

"Phàm những gì vô thường, thì đều có hình chất, như bàn ghế". Nay chỉ nói tắt rằng: "Như bàn ghế" Làm cho người ta không hiểu: Như bàn ghế có bốn chân? Hay như bàn ghế có mặt?

Phải lưu ý: Về Đồng dụ, nếu thiếu lời phối hiệp để kết thúc, thì gọi là "Vô hiệp";

còn bên Dị dụ, nếu thiếu lời phối hiệp để kết thúc, thì gọi là "bất ly". 5. Đảo lỳ._ Lời kết thúc của Dị dụ, để ly biệt Tôn và Nhơn, lại phối hiệp mốt cách trái ngược. Như lập Tôn : Tiếng thường còn Nhơn : Vì vô chất ngại Đồng dụ : Như hư không Dị dụ: những gì có chất ngại (Nhơn) đều vô thường (tôn) như bình, bàn v.v...

Phàm lời phối hiệp để kết thúc của Dị dụ là phải nói Tôn trước rồi Nhơn sau, mới thuận.

Như nói: "Những gì vô thường (Tôn) thì đều có chất ngại (Nhơn) như bình, bàn v.v...

"Nay phối hiệp ngược lại Nhơn trước Tôn sau, nên bị lỗi "Đảo ly".

Lưu ý:_ về Đồng dụ, khi kết thúc, phải nói Nhơn trước rồi nói Tôn sau. Nếu trái lại thì bị lỗi "Đảo hiệp". Về Dị dụ, khi kết thúc, phải nói Tôn trước rồi nói Nhơn sau. Nếu trái lại thì bị lỗi "Đảo ly". 10 lỗi về Tợ Dụ đã giải thích rồi.

*** PHỤ BÀI HỌC ÔN Quý vị nên xét kỹ các lượng sau này: Tôn thuộc về lỗi gì? Nhơn thuộc về lỗi gì? Và Dụ thuộc về lỗi gì?

Lượng thứ I Tôn : Người ta phài chết Nhơn : Vì có sanh vậy Đồng dụ : Phàm có chết phải có sanh, như chim Dị dụ: Phàm không sanh thì không chết, như hư không

Lượng thứ II Tôn : Tiếng nói thường còn Nhơn : Vì vô hình vậy Đồng dụ : Như hư không Dị dụ: như vi trần Lượng thứ III Tôn : Tiếng nói thường còn Nhơn : Vì tai nghe vậy Đồng dụ : Như hư không Dị dụ: như điện chớp

Lượng thứ IV Tôn : Người ta phải chết Nhơn : Vì có sanh vậy Đồng dụ : Như cỏ cây Dị dụ: như loài vật. Hoặc lập nhiều lượng khác

LỢI ÍCH HỌC NHƠN MINH LUẬN

Trong các Kinh điển Đại thừa, phần nhiếu Phật dạy các đệ tử phải biết Ngũ minh (1. Nội minh, 2. Nhơn minh, v.v...) thời việc hoá đạo mới được nhiều lợi ích. Trong Ngũ minh, Nhơn minh là một.

Nhờ biết Nhơn minh nên lời nói ít lỗi, luận lý vững vàng, có thể thuyết phục được các tà thuyết đem về chánh đạo. Nhờ biết Nhơnminh, mới học nổi được các bộ luận trong Phật giáo. Vì trong các bộ luận ấy phần nhiều dùng nhơn minh để lập Chánh lý và phá các tà thuyết.

Tóm lại, Nhơn minh là một môm Luận lý học, vừa lợi ích cho mình và lợi ích cho người. Sa môn THÍCH THIỆN HOA Sửa lại và viết xong mùa thu năm Mậu tuất (1958) Chùa PHẬT QUANG (Trà Ôn)

HẾT