Luận Bảo Vương Tam Muội Niệm Phật Trực Chỉ

Hiển Thị Một Nguyện Gồm Đủ Bốn Nghĩa

Có người hỏi rằng: Từ trước đến nay những sách khuyên người niệm Phật rất nhiều, tuy lời giảng có sự dị đồng nhưng về ý nghĩa đâu có khác. Những sách ấy phần nhiều phân tích về y báo, chánh báo hay quán huệ chứ chưa nghe nói về phá vọng hiển chơn. Các bậc cổ nhơn còn chưa khẳng định, tôi đâu dám khinh thường! Nay tuy chưa thể trực chỉ vào đạo mà cũng được bổ ích nghe điều mới mẻ, vậy xin chỉ giáo.

Đáp: Than ôi! Thương cho nhơn thế không nghĩ đến đạo lý mới nói những điều như thế, đâu phải là câu hỏi hay, hay bất đắc dĩ nói lên như vậy.

Lại nói: Thuyết tam muội này đã nói rõ, nếu bảo là khó lại có thể dùng một câu mà đạt hết nghĩa sao?

Đáp: Hà tất phải một câu, có thể dùng một lời cũng đủ. Thế nào là một lời? Đó là nguyện.

Một câu là gì? Ấy là giới, giải, hạnh, hướng vậy. Nhưng nghĩa toàn bộ không ra ngoài một câu giới giải hạnh hướng. Mà giới giải hạnh hướng phải từ nguyện mà có, nên có thể nói một lời đã đủ rồi. Phương chi các sách dù nói rộng hay sơ lược đều được cả, sao lại thiên về một bên được?

Giới nghĩa như thế nào?

Hành giả khi tu tam muội nếu không trì giới, tuy có tín tâm, nhưng vì ác duyên tạp nhiễm ở thế gian xâm lấn, khó tránh bụi trần, lạc vào đường tà làm hại pháp thân, không thể vãng sanh. Kinh chép:

Trong một ngày đêm giữ trọn giới sa di, trọn giới cụ túc cũng được vãng sanh. Cho nên phải giữ giới.

Thế nào gọi là giải?

Hành giả tu tam muội cầu sanh Cực Lạc, nếu không dùng trí huệ để nhận thức chính chắn tịnh uế hai cõi, định vị Đông Tây hai phương, không một chút lầm lẫn, lại biết hai cõi tịnh uế này trọn đủ trong tâm, luôn an trụ trong chánh niệm và tu theo pháp nào để được vãng sanh. Nên kinh chép: Phải đọc tụng kinh điển Đại thừa để hiểu rõ nghĩa đệ nhứt mới được vãng sanh. Cho nên cần phải hiểu thật đúng.

Thế nào gọi là hạnh?

Hành giả cầu sanh Tịnh độ đã nhận thức chính chắn rồi thì phải y theo sự hiểu biết mà lập hạnh, sáu thời tu niệm, ba nghiệp không khiếm khuyết, thẳng tiến không thối thất, quyết chắc sanh về. Kinh chép: Tu hành lục niệm (23), hồi hướng phát nguyện một ngày cho đến bảy ngày liền được vãng sanh. Cho nên cần phải lập hạnh.

Thế nào gọi là hướng?

Hành giả muốn được chắc chắn vãng sanh, nên đối với những công đức của giới, giải, hạnh và tất cả thiện căn lớn nhỏ nhiều ít đã có từ vô thỉ đến nay, nhứt nhứt đều phải hồi hướng về Tịnh Độ, đến khi mạng chung quyết được vãng sanh. Kinh chép: Hồi hướng nguyện cầu sanh về cõi nước Cực Lạc, ví như làm xong việc, khi trở về nhà có kết quả. Cho nên phải phát nguyện hồi hướng.

Nghĩa một câu của bốn pháp rộng lớn này nhiếp hết tất cả thiện pháp, như bốn mùa cần cho lúa gạo cây trái đơm bông kết quả tốt, thiếu một thì không thành, bốn pháp này cũng như vậy, nếu thiếu một pháp thì tam muội không thành. Cho nên cần phải đủ bốn điều kiện trong sự tu tập mới viên mãn một nguyện.

Hỏi: Chỉ một câu mà thành nhiều câu là thế nào?

Đáp: Nhiều câu tức một câu, một câu tức nhiều câu, nhiều hay một nghĩa lý bao gồm tất cả, không thể bảo phải nhiều câu nghĩa mới rõ, còn một câu nghĩa không đủ.

Hỏi: Như vậy vì sao không nói một câu thôi?

Đáp: Nhiều là giải rộng, một là nói sơ lược. Rộng hay lược tuy có sai khác, là theo căn cơ để hiểu rõ giáo pháp, đâu thể dùng một câu lại bỏ quên không giải rộng ư?

Lại hỏi: Các ông bà ba nhà ở thôn Lý kia không biết Đông Tây ở hướng nào, lẩm cẩm không phân biệt cả đến gạo đậu thì làm sao hiểu được trì giới với nghĩa lý bốn điều, chỉ biết nhứt tâm xưng danh hiệu và chuyên cần lễ bái đến khi lâm chung ứng nghiệm cũng được vãng sanh là thế nào?

Đáp: Đã nhứt tâm rồi thì còn pháp nào nữa mà không đủ. Đã nhận thức rõ ràng và tin có hai cõi, lại phát nguyện thật hành xưng danh hồi hướng cầu sanh há lại còn phá giới sao? Như vậy bốn điều kiện đã trọn đủ, các hạnh không lập vẫn thành tựu tức được vãng sanh, đạt được tâm nguyện lúc ban sơ. Đâu có thể bảo là không phân biệt được lúa gạo, Đông Tây hay sao!

Hỏi: Như vậy hành giả chỉ cần nhứt tâm thì các hạnh đã trọn đủ rồi, bất tất phải thật hành bốn điều nêu trên?

Đáp: Nếu hiểu rõ bốn ý nghĩa trước, như xây nền móng vững chắc, rồi nhứt tâm thì vĩnh viễn không thối chuyển. Nếu nhứt tâm trước mới tìm hiểu bốn ý nghĩa trên tuy cũng được vãng sanh, nhưng trong khoảng thời gian tu tập bổng gặp ác ma tà ngụy nên phần nhiều bị thối chuyển, do đó bốn ý nghĩa ấy thật quan trọng.

Sau đó lại hỏi rằng: Xưa nay các sách khuyên tu Tịnh Độ rất nhiều, ý nghĩa lời văn rất hay, tất cả tùy theo căn cơ đã phổ biến khắp nơi, và y theo sự chỉ dạy người được vãng sanh rất nhiều, có thể nói là ý nghĩa thật rõ ràng. Tại sao ngày nay lại còn trước tác nữa khiến cho hậu học có sự hiểu biết lệch lạc? Nay trong quyển này cũng thuật lại ý nghĩa của cổ nhân mà cổ nhân đã thuyết minh rồi thì đâu cần phải nói lại, nếu nói sai khác người đời nay không hiểu e rằng sẽ sanh ra ức kiến, đó có phải vì danh vì lợi hay sao? Nguyên xin chỉ giáo.

Đáp: Sao thiển cận vậy! Ta nghe cổ nhân lập ngôn phải theo kinh Phật, Tổ. Đã là kinh của Phật Tổ thì nghĩa một câu dù cho trần số chúng sanh trong đại thiên thế giới như ngài Phổ Hiền mà nói lý thú trải qua nhiều kiếp cũng không cùng tận, há cổ nhân đã nói người đời nay không thể nói lại hay sao?

Người đời nay chẳng thuật lại lời các vị cổ đức, ngôn hạnh các vị cổ đức nếu không làm sáng tỏ, không dạy cho kẻ hậu học, sợ sự suy nghĩ của hàng hậu học sẽ không biết căn cứ vào đâu, nên về nghĩa tuy thuật theo các bậc cổ đức, nhưng ý thú không trùng nhau, lời tuy có sai khác mà lý thì không khác nhau. Do đời nay đã cách từ lâu xa nên sự hiểu biết có sai khác, tuy giải được chỗ nghi của người này, lại sanh lầm cho người kia, người kia hết sai thì người nọ lại có chỗ ngờ, lần lửa sanh khởi nhiều ý kiến lệch lạc. Lại sách của Thánh Hiền tuy nhiều như núi nhưng phần nhiều hầu như bị tiêu hủy, lại thêm căn cơ của người hậu học chậm lụt muốn tìm nghĩa thiết yếu tinh hoa để nghiên cứu rất là khó khăn trong số văn sách quảng bát ấy. Vì muốn gấp giải những điều nghi hoặc đương thời nên phải góp lại thành một quyển để chửa bệnh trầm kha, ấy vì lợi vì danh hay sao?

Lời hỏi của ngươi có đáng thẹn không? Ví như biển lớn thêm nước vào biển đâu từ chối đã sâu rộng rồi, quả núi đã cao thêm đất nữa, núi há lại chê vẽ cao thêm sao? Lại chỗ nghi của hậu thế bậc cổ đức chưa từng nghe, ý ngoại của cổ đức kẻ hậu học không hiểu thấu, cách Thánh đã xa nên phải nhờ vào kinh để biện minh điều nghi hoặc cho người đời nay. Như trong phòng có nhiều thuốc quí, nếu không chẩn bệnh để chọn thuốc mà dùng không những bệnh không lành mạng sống cũng khó bảo đảm. Lại thêm một nghĩa trong kinh có vạn lời giải vạn điều ngộ sao lại không chịu nghe những gì nói lại, hay ngại gì mà không nghe những gì chưa nghe. Ngươi nên lấy tam muội này mà suy nghĩ cho thật rõ, rồi lập đại hạnh nguyện thẳng tiến vào pháp cầu sanh Tịnh Độ. Hãy cẩn thận đừng đợi đến đường cùng mới quyết chí, bấy giờ mến cảnh tiếc thân, như rùa bị lột mai muôn ngàn đau khổ hối tâm thì đã trể rồi vậy.

Giải Thích Nghĩa Niệm Phật Tiêu Tội

Có người hỏi: Niệm Phật Tam Muội Trực Chỉ mới là cảnh giới y chánh cõi Cực Lạc, phải có hạnh nguyện cầu sanh, nếu không thì chưa hoàn bị. Trong kinh nói niệm một tiếng Phật có thể tiêu tám mươi ức kiếp sanh tử trọng tội, đối với câu này tôi có điều nghi, nếu quả có lý này, nay trong đời có người giàu sang người bần tiện, chưa có một người nào không xưng danh hiệu Phật, như vậy phải tiêu diệt trọng tội và phải được sanh về thế giới Cực Lạc? Cớ sao người đời theo nghiệp thức sâu dày khi chết đọa vào chốn đồng sôi, hoặc lên hoặc xuống không biết đi về đâu, vậy nghĩa diệt tội không đúng, vậy lời Phật nói có lẽ sai sao? Nguyện xin giải thích cho.

Đáp: Hay thay! Người đời sau chưa thấu triệt sẽ nhơn câu hỏi của ngươi đối với Tam muội này quyết không thối chuyển nguyện sanh về Tịnh Độ. Hành nhơn đời nay cho lời này là phương tiện để khuyến tấn, đâu biết ấy là lời chơn thật Phật không dối gạt.

Ngươi há không nghe nghĩa câu “Ngươi từ vô lượng kiếp trước cùng với đức Thế Tôn Thích Ca Mâu Ni đồng là phàm phu” hay sao? Đức Thế Tôn chúng ta đã thành đạo đến nay trải qua vô số trần kiếp, trần số kiếp này trong kinh đều nói rõ, nhưng chúng ta ở trong trần số kiếp đó vẫn còn phàm phu phiêu lãng trong sáu đường tạo vô lượng nghiệp. Từ lâu đã đồng với Phật không khác, như vậy trần số kiếp ấy làm sao tính được.

Giả sử có một người suốt đời, đừng kể làm việc lành, chỉ xưng danh hiệu Phật thôi liên tục không dứt, theo số lượng xưng danh hiệu ấy mỗi mỗi đều tiêu hết trọng tội trong tám mươi ức kiếp sanh tử, dù cho trọn đời này cho đến đời sau đều xưng danh hiệu Phật, tuy diệt được nhiều kiếp tội nếu so với cực đại trần số kiếp cũng chỉ bằng chút đất trên móng tay sánh với lượng đất trên đại địa. Đâu thể bảo xưng danh hiệu Phật mà diệt tội trong nhiều kiếp, không còn nghiệp chướng ở những kiếp khác mà sanh về Tịnh Độ ư! Đâu biết được tội trong số kiếp từ vô thỉ lâu xa chưa còn diệt hết, thật quá nhiều ngoài cả số lượng tám mươi ức kiếp nữa. Như ngọn lửa lớn muốn làm tan hết tuyết trên đại địa, đâu thể được! Cho nên tuy niệm Phật diệt tội chưa sanh về là nghĩa như thế. Huống chi người tạo nghiệp từ nhiều kiếp, nay mới niệm Phật một lát đã sanh tâm mỏi mệt, trể lười thì dễ siêng năng lại khó, thêm nữa cùng là phàm phu đồng với đức Phật từ trước tính kiếp số lại càng gấp bội, cho đến phiền não từ vô thỉ mà nay mới phát tâm tội đâu dễ diệt hết được, há chẳng suy tư sao?

Nay nói từ một ngày đến bảy ngày nhứt tâm không loạn liền được vãng sanh và khi mạng chung nhứt tâm bất loạn xưng một tiếng Phật liền tiêu diệt trọng tội tám mưới ức kiếp sanh tử, cho đến người cực ác khi mạng chung tướng hoả ngục hiện trước mắt nếu niệm được mười niệm liền sanh về Tịnh Độ là nhờ công năng oai thần diệt tội xưng danh hiệu Phật, nhờ vào sức đại nguyện cứu hộ nhanh chóng của Phật. Ví như tráng sĩ chiến đấu tài ba, tuy bị bao vây nguy khốn, được người dũng mãnh trao cho cung tên, kiếm báu, ngựa hay, khích lệ ý chí phấn chấn, lên ngựa xông pha nỗ lực tung hoành phá tan vòng vây chiến thắng có công hồi trào thọ lộc quy phụng quân vương, vinh hưởng phong lạc. Đây cũng như vậy, được đức Phật tiếp dẫn sanh về Cực Lạc. Cho nên nói rằng xưng một tiếng Phật diệt tám mươi ức sanh tử trọng tội.

Người nay niệm Phật tuy hôm nay ba lần, ngày mai bốn lần nhưng lại còn do do dự dự, hoặc thấy cảnh giới thanh sắc trước mắt liền bị lôi cuốn sanh ra bỏ bê, đến nỗi không giữ được một lần, lại muốn do một lần niệm Phật diệt được nhiều kiếp tội, không còn nghiệp chướng được sanh về Tịnh Độ, điều đó có thể được ư? Sự niệm Phật như vậy mỗi tiếng mỗi tiếng không những không diệt hết kiếp số tội nhưng cũng làm nhơn tiệm tiến lúc sơ tâm và sanh báo cũng chậm rải, ấy chỉ làm duyên cho đời sau mà thôi. Nếu xưng niệm không dứt được công đức thành tựu như gọp các giọt sương thành một dòng nước đâu có thể so sánh sự ưu liệt với lời nói trên được.

Nếu tinh tấn như vậy như người trở bàn tay, như người bắn tên nhắm vào đích há lại không trúng sao!

Cho nên biết rằng tán tâm niệm và chí thành niệm tuy chưa lìa vọng tưởng, hoặc bị kiếp tội của đời khác chướng ngại, chỉ có quả báo ở đời sau, không thể có kết quả mong muốn được. Nếu gắng sức quyết chí dõng mãnh xưng niệm không những diệt hết kiếp tội, do sự dõng mãnh ấy nên trừ diệt kiếp tội không còn chướng ngại, mười niệm được thành tựu vãng sanh về Tịnh Độ, ý nghĩa này thấy rõ chắc chắn không sai, há có thể bảo người niệm Phật còn lo lắng, sợ cho nghiệp thức xa xưa sâu dày khi chết như con cua vào nồi nước sôi mà cho lời Phật là dối, chỉ là lời khuyến tấn hay sao?

Nên biết rằng Phật lực rộng lớn trùm khắp mọi nơi, nhiếp thọ thiện nghiệp chúng ta vào đại nguyện của Phật khiến đồng một vị, đưa tất cả chúng sanh vào chốn an lạc, khiến cho tất cả kiếp tội đều được tiêu diệt đâu phải chỉ dứt trừ tám mươi ức kiếp tội không sao! Công đức xưng niệm Phật danh thật khó lường, đủ rõ thuộc về đại thừa viên đốn, tôn chỉ siêu vượt một cách nhanh chóng vậy.

Thập nghị luận nói rằng: Ví như mười vòng dây tơ ngàn người không bứt đứt, đứa bé khoa dao một cái là xong, như trong Quán Kinh nói nhơn của hàng hạ bối sanh (24) mới niệm Phật là tội diệt được vãng sanh vậy. Như trong thời đức Phật có người đến trong chúng hội cầu xin xuất gia, đến khắp Thánh chúng, các vị ấy dùng đạo nhãn thấy người này không có một chút thiện chủng nên không chấp nhận, sau người ấy đến chỗ đức Phật, đức Phật độ cho xuất gia, các vị Tỳ kheo hỏi Phật, đức Phật nói người này tuy không có thiện căn nhưng trong vô lượng kiếp về trước, không thể dùng đạo nhãn của nhị thừa thấy được, người này nhơn đi đốn củi bị cọp rượt đuổi mới leo lên cây để tránh, vì quá sợ nên niệm Nam mô Phật, do một lần xưng niệm như vậy nên trong hiền kiếp này gặp được ta độ cho được ngộ đạo. Do đây biết rằng một đời niệm Phật chưa được quả báo tức thì, nhưng đời sau sẽ được vãng sanh.

Do những dẫn chứng trên, biết được một lần xưng niệm danh hiệu Phật tuy chưa được gặp Phật cũng giúp cho chúng ta diệt tội ngộ đạo, huống là nguyện lực của đức Phật A Di Đà vượt quá mười phương, công đức chuyên chú niệm danh hiệu Phật ấy tội chướng tiêu diệt không thể nghĩ bàn được. Nên kinh nói: “Nhứt xưng Nam Mô Phật, giai dĩ thành Phật đạo”, (một lần xưng Nam Mô Phật đều đã thành Phật đạo), đúng theo lời này để minh chứng vậy.

Cho nên biết rằng nếu thường xưng danh hiệu đức Phật A DiĐà, niệm niệm không nghỉ công đức thật khó so lường, người tán tâm tuy nghiệp chướng có nặng làm cho thối chuyển nhưng ứng nghiệm vãng sanh quyết ở tương lai. Lại miệng niệm Phật là thuộc về công, tâm niệm Phật là sáng cho đức, công lao là chỉ cho ta không mỏi mệt, đức sáng ngời thì thấy Phật hiện tiền, hai nghĩa không đồng nhưng sự hơn kém đã thấy rõ, miệng niệm còn vậy huống là tâm niệm kết quả như thế nào?

Cho nên, tôi nay nhơn lời hỏi y kinh thuật lại để cho những bạn đồng hành quyết chí, nguyện theo nghĩa này mà tu tập, cẩn trọng đừng nên nghi.

Lược Thuật Chư Tổ Vãng Sanh

Một pháp môn quảng đại gồm đủ các cơ, dễ tiến tu mà có kết quả cao không pháp nào sánh bằng. Ban sơ giảng tại núi Linh Thứu cho các bậc thượng căn qui hướng sau lưu truyền đến Đông độ một cách huy hoàng, tam thừa đồng chứng. Một pháp môn ích lợi không cùng tận từ xưa nay, có thể nói đó là pháp môn tối thượng vi diệu bất khả tư nghì quảng đại vậy.

Ban đầu vào đời nhà Tấn tại Đông Đô đại sư Huệ Viễn xướng lập Bạch Liên Xã tại Lô Sơn qui tụ rất đông trong ấy có một trăm hai mươi ba vị được tôn là Hiền, tổ sư ba phen thấy Thánh tướng như nguyện vãng sanh. Danh sĩ Lưu di Dân làm bài văn lập thệ, cũng được thấy Phật lấy tay rờ đầu phủ y lên thân, cùng với các vị đồng một chí hướng như Khuyết Công Tắc v.v…khi mạng chung đều như sở nguyện. Những truyền ký này đều có ghi lại người người biết rõ.

Lại vào triều đại Tấn tại Hàn Lâm ông Trương Kháng chỉ tụng chú Đại Bi mười vạn biến; vào đời nhà Tống tại Giang Lăng ngài Thích Đàm Giám bình sanh, nếu có làm chút lành gì đều hồi hướng cầu về Tịnh Độ, đời nhà Tề về phương Nam tại Đương Đô ngài HuệTấn phát nguyện trì tụng Pháp Hoa để làm nhơn cầu về Tịnh Độ, hai vị này đều được sanh về Cực Lạc, có thể bảo hạnh nguyện không luống dối vậy. Ông Trương Kháng nói ta thấy cõi Tây phương Tịnh Độ chỉ ở bên phía Tây mái nhà này giây lát yên lặng mà vãng sanh. Ngài Đàm Giám trong định thấy đức A Di Đà rưới nước lên đầu và nói rằng: Ta rưới pháp thủy gội rửa trần cấu cho tâm ngươi thanh tịnh, khiến cả thân khẩu được hoàn toàn trong sạch và lấy hoa sen trong bình báu trao cho. Khi xuất định, ngài tỏ lời cáo biệt cùng đại chúng trong tự viện viên tịch. Ngài Huệ Tấn tụng kinh đến nỗi bị bệnh, mới phát nguyện ấn tống một trăm bộ kinh Pháp Hoa, khi ấn tống xong liền hết bệnh lại nghe tiếng tán thán giữa không trung liền được vãng sanh. Hạnh nguyện ba vị trên thật khó diễn tả hết được.

Đời hậu Ngụy Ngài Đàm Loan ở Bích Cốc đốt bỏ sách tu tiên theo Phật môn, tu pháp chơn trường sanh mười sáu phép quán cõi Tịnh Độ, khi lâm chung dạy hàng đệ tử cao tiếng niệm Phật, ngài day về hướng Tây dập đầu cúi lạy mà viên tịch, giữa không trung vang lên tiếng nhạc vọng xa dần về hướng Tây.

Đời nhà Tùy, Thích Đạo Dũ tạo tượng đức A Di Đà bằng gổ chiên đàn cao ba tấc mộc hằng để tượng trên đầu mỗi khi trì niệm để cầu vãng sanh, sau khi chết được sống lại siêng tu, trong khi tĩnh định thần thức cảm thoại ứng thấy đức Phật bảo rằng khi sao mai mọc ta sẽ đến rước. Khi công quả mãn, ngài thành tâm lễ Phật sám hối thật lâu và ngõ lời từ biệt, chư Tăng thấy Phật đến rước, quang minh chiếu rực tịnh thất.

Đời Đường, Hòa thượng Thích Thiện Đạo, pháp sư Hoài Ngọc ở Thai Châu, pháp sư Phương Quả ở Phương Quả, Thích Tự Giác ở Chơn Châu, Thích Thiếu Khương ở Mục Châu, Thích Duy Ngan ở Tinh Châu v.v…các ngài không xa rời đại thừa, phát đại thệ nguyện tu tập pháp môn này thoại ứng linh nghiệm cảm động đến thiên nhơn, mây pháp trùm khắp hàm linh, mưa pháp đượm nhuần tất cả, đức hạnh vẹn toàn không thể nói hết được!

Lại vào khoảng các đời Trần, Tùy, ngài Trí Khải quốc sư sơ tổ tông Thiên Thai, lịch đại truyền thừa chư tổ: Pháp Trí, Từ Vân v.v…Ban sơ là ngài Vĩnh Minh Trí Giác Thiền sư, tại Trường Lô ngài Từ Giác Thiền sư là những bậc thánh sư, hạnh vượt cả nhơn thiên, đức lan khắp ba cõi, mặt nhựt quét sạch tối tăm, bậc đạo sư phá tan khổ xứ, đều đem pháp môn tam muội này để lợi mình cùng người là những bậc kiệt thế giáo hóa mọi người, khi công hạnh hóa độ mãn đều sanh về thượng phẩm cả vậy.

Lại nữa, tại Trường An đời Đường Nhi sư Thích Tịnh Chơn tụng kinh Kim Cang mười vạn biến, vào khoảng tháng năm khi sắp lâm chung mười lần thấy đức Phật, hai phen mộng thấy đến cõi Cực Lạc. Đời Đường Phòng Chứ nhơn khuyến một người niệm Phật cảm động đến cõi u minh. Tại Trường An vị Lý trí Diêu lập năm hội niệm Phật thấy thần tăng từ không trung đến tiếp dẫn sanh về Tịnh Độ. Ở Thượng Đảng, Diêu Bà đứng niệm Phật mà thác hóa. Ở Tinh Châu vợ của Ôn Tịnh Văn tu hành được như nguyện. Lại hai ông Trương Chung Quỳ giết gà vịt để bán và Trương Thiện Hòa chuyên là đồ tể mổ trâu bò vì nghiệp sát nên tướng địa ngục hiển hiện, liền niệm Phật được mười niệm cũng được vãng sanh. Đời Thạch Tấn Thích Trí Thông tại Phụng Tường, đời Tống Thích Khả Cửu tại Minh Châu nhơn đọc sách của ngài Trí Húc đại sư, nhứt tâm tu tập, trong định dạo cảnh Tây phương Tịnh độ thấy tên mình trên tòa sen, khi xuất định được kết quả như sở nguyện. Đời Tống, các ông Kim Thái Công, Hoàng Đả Thiết, Ngô Quỳnh Sơ từng tạo ác nghiệp sau biết cải hối tinh tấn tu tập, khi vãng sanh thảy có thoại ứng. Kinh Vương phu nhơn, Quán Âm Huyền quân, Bằng thị phu nhơn tuy thuộc hàng nữ lưu lại nỗi tiếng đức hạnh. Cho nên biết rằng pháp môn này rất thù thắng hể có tâm nguyện đều có thể tu hành. Do đó, pháp môn này phổ cập đến tất cả hạng người, bất luận là trai gái, già trẻ, ngu muội hay trí huệ, dị lưu cực ác, tối nghịch hay cả hàng xiển đề cũng tu được. Loài Trĩ nghe pháp âm còn sanh về thiện đạo, con người thường niệm Phật há không về Tây phương sao? Chỉ sợ là không tu, chứ đừng lo rằng Phật không tiếp dẫn. Nay y vào truyền ký thuật lại để thấy rõ, ngõ hầu các vị đồng tu thấy các bậc hiền đức hành trì mà suy, và cảnh tỉnh trong sự tu tập hằng ngày. Những thoại ứng từ trước đến nay, khắp bốn biển tám hướng, mà tai mắt chưa từng thấy nghe hoặc nhận thức còn hạn hẹp, lại phần nhiều thường bị quên mất nên không thể trần thuật hết được!

Hồi Hướng Khuyên Cầu Vãng Sanh

Xét về nguyên ủy sanh tà kiến là do vị thầy hướng dẫn bất chánh. Tuy bởi túc nghiệp đưa đẩy há tránh khỏi kiến hoặc ở tự tâm hay sao? Hoặc nghiệp đã không rời tâm thì quả báo chắc chắn khó tránh khỏi khổ ba đường, huống là một khi đã nhiễm vào tâm thức rồi thì muôn đời khó trở lại. Do đó mới soạn luận Bảo Vương Tam Muội Niệm Phật Trực Chỉ này.

Ý chính là đem tâm hệ lụy thống khổ cõi Ta Bà này mà tưởng niệm cảnh tiêu diêu y chánh ở cõi Cực Lạc. Bấy giờ tịnh uế xen lẫn, chúng sanh Phật cùng hiển hiện, vô lượng nghĩa tụ trong tâm, pháp hỷ tràn đầy, đến khi không còn ngã, thì sự lý vô ngại, thân độ viên dung, bấy giờ không một lời để diễn đạt nữa, thế là đã sanh ở Tịnh Độ rồi vậy. Với công đức vô lượng vô biên như vậy tôi nay nguyện đem công đức ấy và tất cả thiện căn quán tập tận cùng vị lai phát tâm cầu sanh Tịnh Độ.

Lý của pháp tánh ấy chuyển biến vô cùng đến khắp các cõi, các nhơn các quả các hạnh các nguyện đều hồi hướng đến khắp chúng sanh, tất cả được viên thành đồng sanh về Tịnh Độ.

Lại nguyện nương vào niệm lực này khiến khắp mười phương cõi và tất cả chúng sanh ở thế giới Ta Bà đều như ý nguyện của tôi, hoặc đồng hoặc biệt y chánh sắc tâm nhứt thời trụ vào hào quang sáng ngời của vị giáo chủ vô lượng quang minh tại Lạc bang, đều ở cõi nước Cực Lạc, biến hiện tự tại du hí thần thông, vĩnh viễn không còn một trở ngại nào nữa, an trụ như đức Phật, nguyện tôi mới viên mãn.

Lại nữa ngày nay một lòng đem vô lượng thiện căn hoặc lớn hoặc nhỏ của tôi đã tu tập cho ba nghiệp từ vô thỉ đến cùng tận đời vị lai xin hết lòng hồi hướng đến tất cả chúng sanh được sanh về cõi Cực Lạc.

Ngưỡng cầu thần lực chư Phật và nguyện lực đức Phật A Di Đà và công đức lực hai vị Đại sĩ gia bị nguyện pháp môn này làm cho thiện căn này đến khắp sáu căn và các chi thể của đệ tử khiến cho lục căn cảnh trí của đệ tử được tự tại, khắp cả hư không giới đều thành sắc thân để tuyên thuyết pháp môn này. Xin đem căn thân này vì tất cả chúng sanh cùng tận đời vị lai cúng dường kính lễ thừa sự đức Thế Tôn không sanh lòng mỏi mệt. Xin đem năm vóc sát đất, quỳ thẳng chấp tay hết lòng khuyến thỉnh, thưa rằng:

Thế giới Cực Lạc rất thanh tịnh,

vi diệu trang nghiêm hơn thế gian.

Nguyện lực Di Đà đồng hư không,

Tướng tốt quang minh cũng như vậy,

Niệm niệm không lìa bỏ chúng sanh,

Khắp độ chúng sanh về Lạc cảnh.

Chúng con đã nhiều kiếp sanh tử,

Hằng bị trầm luân không siêu thoát.

Đức Phật ruổi tay đã từ lâu,

Thương thay! Ân cần khuyên nhũ nhiều,

Quang minh chiếu đến hoa sen nở

Chính là lúc sanh về Cực Lạc.

Thân thật vô thường, thời qua mau,

Các khổ bức bách gấp xa lìa,

Mau mau niệm Phật lo tu tập,

Mãn báo thân này về Cực Lạc.

Nguyện cho tập pháp môn này thường tại thế gian như Pháp thân Phật, làm bạn không thỉnh để lợi lạc tất cả đồng sanh về cõi An Dưỡng.

Nguyện Thiên Long Bát Bộ thường hộ trì pháp môn này đừng cho hủy diệt như Pháp tánh, lưu truyền vĩnh viễn cùng Phật đạo thường trụ.

Phụ Lục 1: Niệm Phật Phá Vọng

Niệm Phật tam muội do đấng đại hùng chỉ cõi Ta bà này đầy thống khổ sanh, lão, bệnh, tử và các nghiệp quả nên dạy chúng ta phương pháp niệm Phật A Di Đà cầu sanh về thế giới Cực Lạc. Vì thân và quốc độ của đức Phật ấy thanh tịnh không gì so sánh được, trang nghiêm đệ nhứt, y chánh cực diệu nên mới có danh xưng như vậy. Chúng hội của đức Phật ấy đầy đại tâm bồ tát. Người nghe lời Phật dạy được sanh về đó không chỉ có vạn ức mà từ khi pháp môn này loan truyền trong thiên hạ, từ Đông độ qua Tây quốc, từ trước đến nay, y theo giáo pháp được vãng sanh rất nhiều, không thể dùng hằng sa vi trần mà so sánh số lượng được.

Ngày nay cách Phật đã xa, người đời lại hồ đồ không biết Tây phương Cực Lạc thật có một cảnh giới, mới nói sai rằng các pháp tại tâm liền vọng nhận trong tâm, do sáu trần duyên ảnh quấy nhiễu tâm thức, mới bảo Cực Lạc tại tâm không cần cầu sanh đâu cả, thật điên đảo lắm lắm!

Sáu trần này duyên ảnh là thuộc tiền trần vốn không tự thể, tiền trần nếu không có thì tâm này cũng diệt, như vậy cõi kia làm sao có trong tâm này được?

Lại nói tâm vốn ở trong ngực. Tâm nhỏ xíu trong ngực làm sao chứa được cả cõi Phật rộng lớn kia được? Dù nói ngộ đạo thì Phật độ tại tâm. Chỉ có thể gọi kiến tánh ngộ đạo đâu có thể bảo Tịnh Độ tại tâm. Nếu ai nói như thế là tà kiến. Cả đến thiên ma, ác tặc, ngoại đạo cũng không có hạng tối hạ liệt kiến chấp ấy, đáng thương lắm thay!

Nay muốn ngộ tâm bản nhiên chơn thật ấy, trước hết phải thường quán sát tâm nhận thức sáu trần duyên ảnh tại ngực ngươi, cái ngực ấy trên thân thể ngươi, thân thể ngươi tại thế giới này, thế giới này cho đến tất cả tịnh uế sát hải đều ở trong hư không, hư không giới này không ngằn mé, không ở ngoài, mười giới y chánh tất cả ở trong đó, rộng lớn khó lường, hư không này thật lớn, nhưng thiên nhiên ngã ấy chẳng động đến bản tâm chơn thật, nó không lớn mà rất lớn, lại có thể bao trùm cả hư không tối đại ấy. Hư không kia ở nơi chân tâm ta như đám mây nhỏ hiện giữa bầu trời trong, vậy thì cõi Ta bà, Cực Lạc tất cả tịnh uế sát hải mà không ở trong bản nhiên tâm ta ư? Nhưng đức Phật nói các pháp tại tâm thật không phải chỉ cho cái tâm vọng tưởng duyên ảnh trong ngực ngươi. Tâm chơn thật này xa lìa tri giác, siêu xuất kiến văn, dứt sạch tướng sanh diệt tăng giảm, không có xưa nay, tánh vốn chơn như, đầy đủ vi diệu, là căn bản mười giới mê ngộ, bất khả đắc mà suy lường sự rộng lớn ấy.

Tất cả thân độ đều ở nơi ngươi nay đại giác không động đến chơn tâm, cùng Phật đồng chứng thì rõ biết cõi Cực Lạc, Ta bà tuy là cảnh thật cũng toàn từ tâm, toàn nơi tâm, nơi ý tưởng ta. Ngày nay đối với điều bỏ Đông lấy Tây, chán uế ưa tịnh, ghét Ta bà cầu Cực Lạc cho đến ghét sanh tử thích Phật quả, hết lòng tận ý trước tướng mong cầu đều không lìa ngã tâm vậy. Cầu mong như vậy không xa rời tâm thì tướng hảo A Di Đà ở cõi Cực Lạc liền hiển hiện nơi tự tâm, khi hiển hiện nơi tự tâm thời Phật hiện ra. Bấy giờ tâm ta là tâm đức Phật kia, đức Phật kia tức là nơi tâm ta, một thể không hai ấy mới thật “Duy tâm Tịnh Độ, bản tánh Di Đà”. Không thể cho phương Tây không có cõi nước không có Phật, không cần phải cầu sanh, chỉ tại duyên ảnh sanh diệt nơi ngươi mới cho là bổn tánh duy tâm vậy.

Lại nói cầu đức Phật kia tức cầu ở tự tâm, cầu tự tâm cần phải cầu nơi đức Phật kia, ý nghĩa rõ lắm rồi. Ngày nay tại sao có những hạng báng Pháp khinh Tăng, bỏ đạo theo nho, phiếm luận thiền lý, không tìm hìểu chân lý tức cảnh tức tâm, trái với pháp bất nhị mà phân chia nội, ngoại rồi biện luận về cảnh về tâm. Lại dạy người bỏ ngoại hướng nội, bỏ cảnh hướng tâm nên sanh ra nhiều sự phân biêt về thương ghét, sai lạc lý thú.

Hạng nói về cảnh thì cho Cực Lạc thuộc phần ngoại nên bất tất cầu sanh; còn hạng hướng về tâm thì cho sáu trần duyên ảnh là hư giả vọng tưởng, cho Cực Lạc tại nội, nhơn cho tâm không có hình thể mới nói tất cả không có nhơn quả, thiện ác, tu chứng, rồi từ đó phóng túng lăn lộn thế duyên, dạy người không cần phải lễ Phật, dâng cúng hương hoa, tụng kinh, bái sám, làm các thiện hạnh là trước tướng.

Các hạng người như trên làm cho kẻ khác giữ chặc tâm, trơ trơ như đá hoại loạn thiền pháp, hoặc khiến người như là buông xả tất cả rồi cho các nghiệp sát sanh, trộm cắp, dâm dục là không họa không phương hại đến đạo nghiệp. Nhơn tà kiến này phải đọa lạc vào vòng sanh tử, thẳng đến tận cùng địa ngục a tỳ chịu khổ báo, tội nặng hơn những hạng làm đồ tể, nấu rượu, đến bao giờ cảm thấy hối lỗi thì địa ngục kia cũng theo đó mà diệt mới được ra khỏi.

Lại như vườn nhà sơn hà đại địa các cảnh sở y ở ngoài thân, là thật có không thể nói không, đều là cảnh vật ở ngoài tâm, rồi đả phá nhị biên, không thể thành một phiến để tâm cảnh nhứt như được, chỉ xem trọng việc ăn mặc thân khẩu mà thôi. Đối với thiên đường địa ngục và Cực Lạc các cõi tuy đã từng nghe danh nhưng không thấy mới bảo là không có, trở lại cho những người hưởng cảnh vui thú khoái lạc là thiên đường, còn hạng người chịu cảnh khổ sở là địa ngục, chứ không biết cái chơn tâm không huyển kia có đủ cả thiên đường địa ngục các sát hải, lại đem chỉ dạy người ta chẳng cần phải cầu sanh, thật quá quá ngu vậy!

Than ôi! Đã không biết chơn tâm bất sanh bất diệt hàm chứa cả thái hư, vọng nhận cái vật nhỏ trong thân là tâm, nhận giặc làm con, không cầu nơi Phật, hiểu biết cạn cợt lắm vậy!

Kinh nói: Ví như biển cả lặng trong hàm chứa vạn vật, chỉ nhận bọt nước làm thể rồi cho đó là toàn thể biển cả, Như Lai nói thật đáng thương, chính là hạng người này. Tâm ta cùng tâm Phật đồng một thể, nên oai đức quang minh nguyện lực đức A Di Đà ở trong tâm ta, bằng vào sự ngu si của tâm ta mà làm các Phật sự nên không lúc nào mà không được dắt dẫn, bấy giờ tâm ta ở trong đại tâm nguyện lực đức A Di Đà tu các thiện hạnh niệm Phật cầu sanh thì không một thiện hạnh nào mà không gồm đủ Phật đức, như vậy rõ biết Phật đức kia giúp ta thành tựu tam muội.

Nên biết rằng nguyện lực đức A Di Đà do ở sự phát tâm lúc ban đầu để cuối cùng đạt đến chỗ cứu cánh. Như vậy không một pháp nào mà chẳng trực thuộc vào tâm ta, vậy tâm ta tức là tâm Phật. Tâm ta từ vô thỉ đến nay tột đến vị lai tu tất cả tam muội thì không một pháp nào mà chẳng nhiếp về Phật hải thành bổn lai Phật.

Phật tâm tức ngã tâm, như vậy y chánh sắc tâm, nhơn quả, tịnh uế cùng ở nơi một tâm, mà thật không trở ngại, tất cả an trụ ở vị trí của tâm. Ở nơi một tâm, tuy tịnh uế không đồng nhưng điều mong cầu cũng không ra ngoài chơn tâm. Do phần vị mỗi thứ, tuy ở nơi tâm mà bỏ phần xấu ác giữ phần thanh cao, bỏ điều xấu giữ điều tốt lành ắt có sự cảm ứng đạo giao thấy được bản tánh Di Đà, liễu ngộ nhứt tâm tức tịnh uế tự phân. Ngộ được lý duy tâm Tịnh Độ, cứ vậy mà tu tập, ví như một giọt nước rơi vào biển cả liền đồng một vị, mới biết biển cả tự như vậy, há lại có một hạnh hư ngụy mà chẳng có công đức hay sao?

Như vậy thời biết quang minh oai đức nguyện lực đức A Di Đà thường ở tại thế gian giáo hóa không dừng nghỉ, muốn nhiếp thủ những chúng sanh lẫn tránh mê vọng huống là người nhớ nghĩ đến Phật mà lại không được vãng sanh sao?

Quốc độ kia đã thù thắng, người cầu sanh phải hết lòng phát khởi thắng hạnh nguyện, hoặc chỉ xưng danh hiệu, chuyên trì một câu chơn ngôn, và chỉ lễ lạy tuần nhiễu, cho đến thiêu hương cúng hoa, sáu thời sám hối, phế bỏ thế duyên, nhứt tâm chuyên chú quán tưởng hình dung Phật và tướng bạch hào, tâm không lười nản, mạng chung quyết định được vãng sanh. Lại hằng hiếu dưỡng cha mẹ, phụng sự sư trưởng, từ tâm không sát sanh, tu mười thiện nghiệp, thọ trì tam quy y, giữ tròn các giới, không phạm oai nghi, tin sâu nhơn quả, không hủy báng đại thừa, khuyến tấn tu hành, tu các điều như trên cũng được sanh về Cực Lạc.

Nếu được sanh về Cực Lạc, không những chỉ được sanh về lại hằng thấu rõ những sự nỗ lực tu tập niệm niệm cầu được sanh từ trước chính là lý vô niệm vô cầu vô sanh.

Nghĩa như thế nào? Tức là tinh tế tu tập là không tu cũng chẳng phải bảo là chẳng tu là không tu. Nếu quả thật bảo bỏ hẳn thiện ác không vướng vít không trở ngại là không tu thì đâu khác gì đoạn kiến của ngoại đạo, chẳng phải ngu si ư! Há không nghe bậc cổ đức nói sắc tướng lại là vô tướng, do thâm tu mới là vô tu, lấy đó so sánh pháp pháp là như vậy, có thể không thẩm xét sao!

Nay nên nghĩ mạng người vô thường, dứt hơi thở là sang đời khác, lại nữa thế sự tuần hoàn như vòng xích không dứt, nếu đối việc không vừa lòng phải nhọc tâm khổ trí đâm hờn trách sự đời, cho đến nếu đắc chí vừa lòng, xong rồi cũng chẳng được gì. Một khi quyết dứt thì nên đứt đoạn khởi hạnh lập nguyện tận lực vượt lên đúng với tâm niệm sanh về Cực Lạc.

Nên tôi nay chấp tay cúi đầu xin khuyên các vị Phật tử nên phải nhứt tâm tinh tấn tu tập.

(Hồng Võ ngày 23 tháng chín năm Ất Hợi. Cẩn bút)

Phụ Lục 2: Kệ Tứ Liệu Giản — Do Liên Tông Lục Tổ Diên Thọ Đại Sư Soạn

Có Thiền không Tịnh độ

Mười người, chín lạc lộ

Ấm cảnh khi hiện ra

Chớp mắt đi theo nó

Không Thiền, có Tịnh độ

Muôn tu, muôn thoát khổ

Vãng sanh thấy Di Đà

Lo gì chẳng khai ngộ?

Có Thiền, có Tịnh độ

Như thêm sừng mãnh hổ.

Hiện đời làm thầy người

Về sau thành Phật, Tổ.

Không Thiền, không Tịnh độ

Giường sắt, cột đồng lửa!

Muôn kiếp lại ngàn đời

Chẳng có nơi nương tựa.

Phụ Lục 3: Văn Khuyến Phát Tâm Bồ Đề — Thật Hiền Đại Sư Soạn

Từng nghe: Cửa yếu vào đạo, phát tâm làm đầu. Việc gấp tu hành, lập nguyện ở trước. Nguyện lập, tất chúng sanh có thể độ. Tâm phát, thì Phật đạo mới kham thành. Nếu không phát tâm rộng lớn. Lập nguyện vững bề, thì trải kiếp số như vi trần, vẫn còn trong vòng sanh tử. Dù có tu hành siêng khổ, chỉ luống công khó nhọc mà thôi!

Kinh Hoa Nghiêm nói: “Nếu quên mất tâm bồ đề mà tu các pháp lành đó là nghiệp ma”. Quên mất còn như thế, huống là chưa phát ư? Cho nên, muốn học Như Lai thừa, trước phát bồ đề nguyện, điều này vẫn không thể lần lửa vậy.

Nhưng sự sai biệt của tâm nguyện, tướng trạng có rất nhiều. Nay xin vì đại chúng, mà ước lược tỏ bày. Phát tâm gồm tám tướng: là tà, chánh, chân, ngụy, đại, tiểu, thiên, viên. Tám tướng ấy như thế nào?

Trong đời có người tu chỉ một bề hành theo sự tướng, không xoay vào tham cứu chân tâm. Hoặc theo việc bên ngoài, ưa thích hư danh, mong cầu lợi dưỡng. Hoặc đắm mê huyển cảnh, tham dục lạc hiện tại, cầu phước báo đời sau. Phát tâm như thế gọi là Tà.

Bậc không cầu lợi dưỡng, cũng chẳng thích hư danh, vui hiện thế không màng, phước vị lai chẳng tưởng. Chỉ vì sống chết, mong cầu đạo Bồ đề. Phát tâm như thế gọi là Chánh.

Niệm niệm trên cầu Phật đạo, tâm tâm dưới độ chúng sanh. Nghe thành Phật lâu xa chẳng khiếp lui, thấy chúng sanh khó độ không chán mỏi. Như leo cao muôn dặm, quyết trèo tận đỉnh. Như lên tháp báu chín cấp, đến ngọn chót cùng. Phát tâm như thế gọi là Chân.

Có tội không sám hối, có lỗi chẳng biết trừ. Trong trược mà ngoài thanh, trước siêng nhưng sau trể. Tuy có lòng tốt, song xen lẫn với lợi danh. Dù tu pháp lành, bị tội nghiệp làm ô nhiễm. Phát tâm như thế gọi là Ngụy.

Chúng sanh độ hết, bản nguyện mới cùng, Phật đạo tròn nên, thề nguyền mới mãn. Phát tâm như thế gọi là Đại.

Xem ba cõi như tù ngục, nhìn sống chết tợ oan gia. Chỉ mong tự độ, không muốn độ người. Phát tâm như thế gọi là Tiểu.

Thấy ngoài tâm có chúng sanh mình phải độ. Hiểu ngoài tâm có Phật đạo rồi nguyện thành. Công tu tập chẳng sạch quên, sự kiến giải không tiêu mất. Phát tâm như thế gọi là Thiên (lệch).

Biết chúng sanh có tánh minh, nên nguyện độ thoát. Rõ Phật đạo là tánh minh, nên nguyện viên thành. Lìa ngoài nguồn tâm thể, không thấy có pháp chi. Rồi dùng tâm rỗng như hư không, phát nguyện lớn như hư không, tu hạnh rộng như hư không. Kết cuộc chứng quả vô chứng đắc như hư không, cũng chẳng thấy có tướng Không. Phát tâm như thế gọi là Viên.

Tám cách phát tâm trên đã biết rành rẽ. Nên tự xét kỷ, xem mình phát tâm thuộc về cách nào? Nếu thấy Tà, Ngụy, Tiểu, Thiên phải lập tức sửa đổi. Như thuộc Chánh, Chân, Viên, Đại nên bền chắc thêm lên. Như thế mới gọi là chân chánh phát tâm Bồ đề.

Bồ đề tâm này là vua trong các pháp lành, phải có nhân duyên mới phát khởi được.

Nhân duyên ấy đại lược có mười thứ:

Vì nghĩ đến ơn Phật: Đức Thích Tôn khi mới phát tâm, vì độ chúng ta, tu Bồ tát đạo, trải vô lượng kiếp chịu đủ sự khổ. Lúc ta tạo nghiệp, đức Phật xót thương, phương tiện giáo hóa mà ta ngu si không chịu tin theo. Ta đọa ác đạo, Phật lại càng thương, muốn thay chịu khổ. Nhưng ta nghiệp nặng không thể cứu vớt. Ta sanh làm người, Phật dùng phương tiện, khiến gieo căn lành, nhiều kiếp theo dõi, lòng không tạm bỏ. Phật mới ứng thế, ta còn trầm luân, nay được thân người, Phật đã diệt độ. Tội chi mà không thấy kim thân? May gì mà được gặp Thánh tượng?

Rồi tự suy nghĩ: Nếu đời trước chẳng trồng căn lành thì làm sao được nghe Phật Pháp? Không nghe chánh pháp, đâu biết mình thường thọ Phật ân? Ân đức này, bể thẳm khôn cùng, non cao khó sánh! Nếu không phát tâm bồ đề, tu hạnh Bồ tát, giữ vững chánh pháp, cứu độ chúng sanh. Thì dù nát thịt tan xương cũng không đền đáp được! Đây là nhân duyên thứ nhứt.

Vì nhớ ơn cha mẹ: Than ôi! Cha mẹ sanh ta ra khó nhọc. Mười tháng mang thai nặng nhọc, ba năm bú sữa mớm cơm. Khi được nên người, chi mong ta nối dõi tông đường, tự thừa tiên tổ. Ngờ đâu ta đã xuất gia, lạm xưng Thích tử, không dâng cơm nước, chẳng đở chân tay. Cha mẹ còn, ta không thể nuôi dưỡng thân già. Cha mẹ mất, ta chưa thể dắt dìu thần thức. Chừng hồi tưởng lại thì, nước trời đà cách biệt từ dung, mồ biếc chỉ hắt hiu thu thảo. Như thế, với đời là sự tổn lớn, với đạo lại không ích chi, hai đường đã lỗi, khó tránh tội khiên!

Nghĩ như thế rồi, làm sao chuộc lại? Chỉ có trăm kiếp nghìn đời, tu Bồ tát hạnh, mười phương ba cõi độ khắp chúng sanh. Được như vậy, chẳng những cha mẹ một đời, mà cha mẹ nhiều đời đều nhờ độ thoát. Chẳng những cha mẹ một người, mà cha mẹ nhiều người, cũng được siêu thăng. Đây là nhân duyên thứ hai.

Vì tưởng ơn Sư trưởng: Cha mẹ tuy sanh dục sắc thân, nhưng nếu không có thầy thế gian, thì ta chẳng hiểu biết nghĩa nhân. Không có thầy xuất thế, tất ta chẳng am tường Phật Pháp. Không biết lễ nghĩa, liêm sỉ, nào khác chi loài cầm thú? Không tường nhân quả Phật Pháp, đâu khác gì hàng ngu mông? Nay ta biết chút ít lễ nghĩa, hiểu đôi phần Phật Pháp là nhờ đâu? Huống nữa, thân giới phẩm đã nhuận phần đức hạnh, áo ca sa thêm rạng vẻ phước điền, thực ra đều do ân sư trưởng mà được.

Đã biết như thế, nếu ta cầu tiểu quả thì chỉ có thể lợi riêng cho mình. Nay phải phát đại tâm, mới mong độ các loài hàm thức. Như vậy, thầy thế gian mới dự hưởng phần lợi ích, mà xuất thế cũng thỏa mãn vui lòng. Đây là nhân duyên thứ ba.

Vì nghĩ ân thí chủ: Kẻ xuất gia hôm nay, đồ mặc thức ăn đều nhờ tín thí, thuốc men giường chiếu cũng của đàn na. Người nhọc sức cày vẫn còn kém thiếu. Ta ngồi không thọ hưởng sao nở an lòng? Kẻ dệt may gian khổ chẳng kể đêm hôm. Ta y phục dư thừa, há không mến tiếc? Người nhà lá vách phên, trọn đời bận rộn. Ta nền cao đền rộng thong thả quanh năm. Đem công cực nhọc để cung cấp cho ta sự an nhàn, lòng nào vui được? Lấy tài lợi riêng để giúp cho ta được no đủ, lý có hợp không?

Thế nên tự nghĩ: Phải vận lòng bi trí, tu phước huệ trang nghiêm để đàn tín được phước duyên, chúng sanh nhờ lợi ích. Bằng chẳng vậy thì chút hạt cơm tấc vải đền đáp có phần, thân nô dịch súc sanh, nợ nần phải trả. Đây là nhân duyên thứ tư.

Vì biết ơn chúng sanh: Ta cùng chúng sanh từ vô thỉ đến nay, kiếp kiếp đời đời thay đổi làm quyến thuộc, kia đây đều có nghĩa với nhau. Nay dù cách đời đổi thân, hôn mê không nhớ biết, song cứ lý suy ra, chẳng thể không đền đáp.

Vậy loại mang lông đội sừng ngày nay, biết đâu là con của nó trong kiếp trước? Loài bướm ong trùng dế trong hiện tại, biết đâu là thân sinh tiền thế của mình? Đến như tiếng rên xiết trong thành ngạ quỷ, giọng kêu la dưới cõi âm ty, ta tuy không thấy chẳng nghe, họ vẫn van cầu cứu vớt. Ngoài kinh ra, nơi đâu bày tỏ việc này? Không Phật nói, chẳng ai hiểu rành điều ấy, cho nên Bồ tát xem ong kiến là cha mẹ quá khứ, nhìn thú cầm là chư Phật vị lai. Thương nẻo khổ lâu dài, hằng lo cứu vớt. Nhớ nghĩa xưa sâu nặng, thường tưởng báo ân. Đây là nhân duyên thứ năm.

Vì tuởng khổ sanh tử: Ta cùng chúng sanh nhiều kiếp đến nay hằng trong vòng sanh tử, chưa từng được thoát ly. Khi ở cõi này, lúc thế giới khác, khi sanh lên thiên cảnh, lúc sống ở nhơn gian, siêu đọa phút giây, xuống lên muôn nẻo. Cửa quỉ sớm đi rồi chiều lại âm ty, nay thoát bổng mai vào. Lên non đao rừng kiếm, thân thể đứt rời. Nuốt sắt nóng dầu sôi, ruột gan rã cháy. Khóc than trong lửa, rên xiết trong băng. Muôn lần sống chết nội ngày đêm, giây phút khổ đau bằng thế kỷ. Lúc ấy dù biết tội khổ, nhưng ăn năn sao kịp! Khi ra khỏi vội liền quên mất, vẫn tạo tội như thường. Tâm không hằng lữ khách ruổi rong. Thân chẳng định dường cửa nhà thay đổi. Cát bụi cõi đại thiên không tính nổi số thân luân chuyển. Nước đầy trong bốn biển chẳng nhiều bằng giọt lệ biệt ly. Nếu không lời Phật, việc này ai thấy ai nghe? Ví chẳng xem kinh, lý ấy đâu hay đâu biết! Thẳng hoặc luyến mê như trước, chỉ y cũ luân hồi. Rồi ra muôn kiếp nghìn sanh, khó hối một lầm trăm lẫn. Giờ tốt vội qua mà chẳng lại, thân người dễ mất nhưng khó tìm. Âm cảnh mịt mờ, xót nỗi biệt ly dài dặc! Tam đồ ác báo, thương cho thống khổ ai thay?

Vì tôn trọng tánh linh: Tâm tánh của ta cùng Thích Ca Như Lai không hai không khác. Tại sao đức Thích Tôn đã thành chánh giác sáng suốt tự tại, mà ta vẫn còn phàm phu điên đảo hôn mê? Lại đức Thế Tôn có đủ vô lượng thần thông trí tuệ, công đức trang nghiêm. Còn chúng ta thì đầy vô lượng phiền não nghiệp duyên, lụy trần ràng buộc?

Tâm tánh tuy vẫn đồng một, vì mê ngộ nên cách vực trời. Ví như hạt bửu châu vô giá vùi dưới bùn nhơ, người xem thường đất đá. Cho nên phải dùng vô lượng pháp lành đối trị phiền não, để tánh đức hiển bày. Như bảo châu được rửa sạch lau khô, treo đề trên tràng cao liền phóng quang rực rỡ. Thế mới không uổng công Phật giáo hóa, chẳng phụ tánh linh mình, xứng đáng bậc trượng phu. Đây là nhân duyên thứ bảy.

Vì sám hối nghiệp chướng: Kinh nói: “Phạm một giới nhỏ, phải đọa vào địa ngục bằng tuổi thọ Tứ Thiên Vương”. Lỗi nhỏ còn như thế, huống chi tội nặng ư? Chúng ta mỗi ngày một cử một động thường sai giới luật, lúc ăn lúc uống hằng phạm thi la (giới). Tính kỹ trong một ngày cũng đã nhiều tội, huống chi trọn đời, cho đến vô lượng kiếp về trước! Cứ lấy năm giới mà xét thì mười người đã hết chín phạm, ít phát lộ nhiều dấu che. Năm giới còn như thế, huống là giới sa di, tỳ kheo và Bồ tát ư?

Nay ta phải phát lòng thương mình, thương người, lệ rơi theo tiếng, thân khẩu thiết tha, cùng với chúng sanh, cầu xin sám hối! Chẳng thế thì ngàn đời muôn kiếp các báo khó trừ, làm sao thoát khổ? Đây là nhân duyên thứ tám.

Vì cầu sanh Tịnh độ: Ở cõi này tu tập việc tiến đạo khó khăn, về Cực Lạc hành trì sự thành Phật dễ thuận. Vì dễ thuận nên một đời liền đắc quả. Bởi khó khăn nên nhiều kiếp vẫn chưa thành. Cho nên Thánh trước Hiền sau người người xu hướng. Ngàn kinh muôn luận, chỗ chỗ chỉ quy. Sự tu hành giữa thời mạt pháp thật không chi hơn pháp môn Tịnh độ. Như kinh nói: Ít căn lành khó được vãng sanh, nhiều phước đức mới về cõi Tịnh. Nhiều phước đức không gì bằng chấp trì danh hiệu. Nhiều căn lành chẳng chi hơn phát ý bồ đề. Tạm trì danh hiệu thắng hơn bố thí trăm năm. Một phát đại tâm vượt quá tu hành nhiều kiếp. Bởi niệm Phật vẫn mong thành Phật, đại tâm không phát thì niệm Phật để làm chi? Còn phát tâm vốn để tu hành, Tịnh độ chẳng cầu dù phát cũng dễ thối chuyển. Cho nên gieo hột giống bồ đề, cày lưỡi cày niệm Phật, đạo quả tự nhiên tăng tiến. Nương chiếc thuyền đại nguyện, vào biển màu Tịnh độ. Tây phương quyết định sanh về. Đây là nhân duyên thứ chín.

Vì hộ trì chánh pháp: Đức Thế Tôn vô lượng kiếp đến nay vì chúng ta mà tu đạo bồ đề. Ngài đã làm việc khó làm, nhịn điều khó nhịn, công tròn quả mãn, thành đấng Như Lai. Sau khi thành Phật, duyên giáo hóa đã xong liền vào Niết Bàn. Nay chánh pháp đã qua, tượng pháp đã hết, chỉ còn mạt pháp, có kinh giáo mà không kẻ đắc thành. Thời nay tà chánh chẳng phân, thị phi lẫn lộn, tranh đua nhơn ngã, đeo đuổi lợi danh, Tam bảo chẳng còn thật nghĩa, suy tàn tồi tệ không nở thốt lời, khi nghĩ đến đây khó cầm giọt lệ!

Ta là Phật tử không báo được ân, trong không ích cho mình, ngoài không ích cho người, sống không ích dương thế, chết không ích đời sau. Suy nghĩ như vậy đau lòng xót dạ, vội phát bồ đề, nguyện nguyện độ sanh, tâm tâm cầu Phật, thề hết báo thân sanh về Cực Lạc. Những mong sau khi chứng quả trở lại Ta bà khiến cho Phật nhật rạng soi, pháp môn rộng mở. Tăng hải đẹp thanh nơi cõi trược, nhân dân tu đức ở phương Đông. Kiếp vận nhờ đó mà tiêu trừ, chánh pháp do đây mà bền vững. Đây là nhân duyên thứ mười.

Như trên tám cách đã thông, mười duyên đã biết, phát tâm có chỗ, xu hướng có nơi. Trông mong đại chúng đồng lập đại nguyện, đồng phát đại tâm. Nếu chưa phát thì nay phát, đã phát nên tăng trưởng, đã tăng trưởng khiến tương tục. Chớ thấy khó mà thối khiếp, chớ thấy dễ mà khinh thường. Chớ dục tốc mà chẳng bền lâu. Chớ biếng trể mà không tiến ích. Cũng đừng vì tối dốt mà một mặt vô tâm, đừng vì trí cạn mà tự hiềm vô phận. Ví như trồng cây, trồng lâu thì rễ cạn lần sâu. Lại như mài dao, mài bền thì lưỡi lụt lần bén. Đâu nên vì rễ cạn mà bỏ khô không vun tưới, dao lụt mà để luống thành phế hư!

Còn nếu cho tu hành là khổ, tất chưa biết biếng trể lại càng khổ hơn! Tu hành tuy siêng nhọc nhứt thời, nhưng an vui mãi mãi.

Biếng trễ chỉ tạm nhàn một kiếp, song khổ lụy đời đời. Huống chi dùng Tịnh Độ làm thuyền bè, đâu lo gì thối chuyển? Lại được Vô sanh làm sức nhẫn, há còn sợ gian nan? Chớ bảo ý niệm vô thường, nguyện suông vô ích! Phải biết tâm chân thì sự thật, nguyện rộng tất hạnh sâu. Hư không chẳng rộng lớn bằng nguyện tâm, kim cương không cứng bền bằng nguyện lực.

Đại chúng nếu không chê bỏ lời này thì xin nguyện cùng làm quyến thuộc bồ đề, bạn lành Tịnh độ. Nguyện đồng sanh Cực Lạc, đồng thấy Di Đà, đồng hóa chúng sanh, đồng thành chánh giác.

(Trích trong tập Mấy Điệu Sen Thanh do Hòa Thượng Thích Thiền Tâm dịch)

Chú thích:

Nhị giác: tự giác và giác tha

Ba tâm: tâm chí thành, thâm tâm và hồi hướng tâm.

Tứ cú: Có, không, cũng có cũng không, chẳng phải có chẳng phải không.

Tam hoặc: Kiến tư hoặc, trần sa hoặc và vô minh hoặc.

Tam pháp: định, huệ, xả.

Ngũ độ: Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn và thiền định, trừ bát nhã (trí tuệ).

Như đạo: Như người hướng dẫn đường lối.

Ba quán: quán không, quán có và quán trung đạo

8a. Thập bát bất cọng pháp: cũng gọi là thập bát bất cụ pháp. Phật có 18 món công đức chẳng chung cùng với hai thừa (Thanh văn và Duyên Giác) nên gọi là bất cọng pháp, và ba thừa không đủ nên gọi là bất cụ. 18 pháp là:

1. Thân không lỗi. 2. Miệng không lỗi. 3. Ý tưởng không lỗi. 4. Không có tưởng khác. 5. Tâm không phải không định. 6. Chẳng phải không biết chuyện đã bỏ. 7. Sự dục không diệt. 8. Sự tinh tấn không diệt. 9. Ý tưởng không diệt. 10. Trí huệ không diệt. 11. Giải thoát không diệt. 12. Giải thoát tri kiến không diệt. 13. Hết thảy thân nghiệp tùy theo trí huệ mà thật hành. 14. Hết thảy khẩu nghiệp tùy theo trí huệ mà xuất phát 15. Hết thảy ý nghiệp tùy theo trí huệ mà suy tưởng. 16. Trí tuệ biết đời quá khứ không ngại. 17. Trí huệ biết hết đời vị lai. 18. Trí huệ biết đời hiện tại vô ngại.

Ngũ đạo: năm đường là địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh …

Chướng, nghiệp: phiền não chướng như tham, sân, si v.v…nghiệp chướng như tội ngũ nghịch, thập ác …và báo chướng như quả báo ở địa ngục, ngạ quỉ, súc sanh …

Ngạn ngữ có câu: bình sanh không lo đào giếng, đến khi khát nước làm sao lo kịp.

Nghĩa là giả sử sự tạo nghiệp trong trăm ngàn kiếp trước không mất, một khi nhân chín mùi duyên trọn đủ thì quả báo liền đến nơi.

Tiệm giáo thuộc tiểu thừa giáo. Pháp môn dạy lần lần vì chúng sanh căn tánh chậm lụt nên hướng dẫn từ thấp đến cao. Trái với đốn và viên giáo.

Ba thứ tịnh nhục: ăn thịt chúng sanh nếu: mắt không thấy giết vì mình, tai không nghe giết vì mình, nghi giết vì mình. Trong kinh Niết Bàn quyển 4 chép: Bồ tát Ca Diếp hỏi đức Phật vì sao không cho tỳ kheo ăn thịt, đức Phật nói: ăn thịt là đoạn mất tâm đại bi, sở dĩ cho ăn ba thứ tịnh nhục là tùy duyên tạm cho đó thôi.

Tám thứ gió: danh lợi, thương yêu, nói xấu, khen ngợi, tâng bốc, chê bai, khổ, vui. Tám điều này làm cho ta thối thất đạo tâm.

Tứ dân: bốn hạng người: sĩ, nông, công, thương.

Ca Lợi Vương: vua Ca Lợi là tiền thân của ngài Kiều Trần Như. Ca Lợi là tiếng phạn tàu dịch Hung bạo.

Nhơn địa là đối với quả địa. Sự phát tâm tu hành, thời gian tu tập là nhơn, chứng Phật quả là quả.

Hoa phân đà lợi: hoa sen trắng đang thời kỳ vừa nở.

Lục niệm: sáu điều nhớ nghĩ: niệm Phật; niệm Pháp; niệm Tăng (thánh tăng); niệm giới tức giới luật; niệm thí tức xả bỏ; niệm thiên tức suy xét ba cõi trời dục giới thiên, sắc giới thiên và vô sắc giới thiên tự mình không mong muốn sanh về đó.

Hạ bối sanh: chỉ cho ba bậc thượng, trung, hạ của hạ phẩm.

Nguyện đem công đức này,

Hướng về khắp tất cả, Đệ tử và chúng sanh

Đều sanh về Cực Lạc,

Dịch xong ngày 8 tháng 4 năm 2001 Phật lịch 2545 ngày 15 3 Tân Tỵ.