Giảng Giải Phẩm Phổ Môn

Lời Mở Đầu

Thánh hiệu của Bồ tát Quán Thế Âm, tại Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc là Thánh hiệu mà không ai chẳng biết. Tín ngưỡng Bồ tát Quán Thế Âm cũng chẳng hạn cuộc ở chùa chiền am thất, không hạn cuộc ở Phật giáo đồ quy y Tam bảo. Bất kể là đô thị, làng quê, núi sâu, bờ biển, hễ chỗ nào có người ở, trong nhà họ, nói không ngoa lắm, đều có thờ một tượng từ bi của Bồ tát Quán Thế Âm.

Vì sao mà Bồ tát Quán Thế Âm lại được quần chúng đông đảo tín ngưỡng? Bồ tát trong Phật giáo rất nhiều, lúc Phật Thích ca Mâu ni thuyết kinh Pháp Hoa, Bồ tát tại tòa nhiều đến tám vạn, ngay các vị đại biểu cũng có đến mười tám vị đại Bồ tát. Trong mười tám vị đại Bồ tát, có Bồ tát không những không ai cung phụng, trì tụng, mà thật tình cũng ít người biết đến. Nhưng Bồ tát Quán Thế Âm lại là người ai ai cũng biết, ai ai cũng tin. Đây là đạo lý gì? Đọc phẩm Phổ Môn rồi, anh tự nhiên hiểu rõ ràng ra.

Trong Phật giáo có một bộ kinh vĩ đại tên là kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Bộ kinh này có thể nói là một bộ kinh trình bày bản hoài của đức Thế Tôn, mà phẩm Phổ Môn hiện được giảng chính là phẩm thứ 25 trong kinh này, là một trong 28 phẩm của kinh Pháp Hoa.

Nội dung phẩm này hoàn toàn là thuyết minh về lợi ích Phổ Môn của Bồ tát Quán Thế Âm. Nhân đây thường thường có người đem một phẩm này lễ tụng riêng. Người thường gọi là kinh Quán Âm chính là chỉ phẩm Phổ Môn. Phẩm Phổ Môn là gọi tắt, hoàn chỉnh nên gọi là “Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Quán Thế Âm Bồ tát Phổ Môn Phẩm”.

Phẩm Phổ Môn đã từng biết qua rồi, nhưng ý nghĩa năm chữ “Diệu Pháp Liên Hoa Kinh” chẳng thể không hiểu rõ. Năm chữ này có nghĩa rất rộng, lý rất sâu. Nếu như giải thích cho tường tận, chắc có thể thành giảng nghĩa toàn bộ kinh Pháp Hoa, đồng thời cũng có thể biết bản hoài xuất thế của Thích Tôn, nguyên lý căn bản của Phật giáo. Do đó, giảng một cách đơn giản, là điều không thể đủ rõ ràng. Nhân vì bản kinh là thuyết minh nguyên lý căn bản của Phật giáo, trong mấy ngàn quyển kinh Phật giáo, có thể gọi đây là vua trong các kinh. Nếu như muốn giảng rõ kinh này, thế ắt phải nói đến lý luận chỉnh đốn Phật giáo.

Liên quan đến sự giải thích kinh Diệu Pháp Liên Hoa, mặt sau sẽ thuyết minh, hiện tại sẽ thuyết minh về dịch giả của kinh này trước đã.

Bộ kinh này vốn từ bản tiếng Phạn của Ấn Độ, pháp sư Cưu ma la thập đời Diêu Tần đã đem dịch ra tiếng Hán.

La thập là một trong bốn nhà phiên dịch lớn của Phật giáo. Bốn nhà phiên dịch lớn này là bốn vị La thập, Chân Đế, Huyền Trang và Bất Không. Trong bốn vị, đặc biệt là pháp sư La thập, bất kể là trên giáo nghĩa hay trên phiên dịch, Ngài đều chiếm địa vị rất trọng yếu. Vì sự phiên dịch của Ngài là sự đổi mới rất lớn trong giới phiên dịch. Như kinh Pháp Hoa, trước và sau bản dịch của La thập, từng có mấy loại phiên dịch, như bản dịch của Trúc Pháp Hộ. Tuy cũng là bản dịch toàn bộ, nhưng chỉ có bản dịch của La thập thịnh hành nhất. Đại sư Trí Giả khai lập tông Thiên Thai, đã đem bản dịch của La thập làm cơ sở. Từ tình hình này mà xem, trình độ vượt bực của Ngài tưởng cũng có thể biết được.

La thập là người Trung Á tế á, tức xưa gọi là người nước Quy Tư ở Tây Vực. Lúc Ngài bảy tuổi theo mẹ đi tham phỏng danh sư khắp nơi, tinh cần nghiên cứu giáo điển. Tựu trung, chủ yếu là nghiên cứu pháp môn kế thừa Long Thọ, mà phiên dịch Pháp Hoa, Bát Nhã tức là chủ trương dịch thuật kinh thuộc pháp môn của mình.

Đồ đệ của La thập, có Tăng Duệ Tổ sư của Tứ luận, Đạo Sinh Ông tổ của Tam luận, đều có trợ giúp cho cơ sở khai lập của tông Thiên Thai.

La thập đến Trung Quốc hơn 1500 năm trước. Thời đó, chính là gặp loạn Ngũ Hồ của Trung Quốc, vì Tấn triều bị Di Địch từ Tây Bắc bức bách đến phương Nam, dựng nghiệp ở hạ lưu sông Dương Tử (nay là Nam Kinh) lập kinh đô xưng là Nam Tấn. Lúc ấy, tại Trường An, lưu vực Hoàng Hà, có bậc anh kiệt là Phù Kiên độc lập, tự xưng là Tần, sử gia đời sau gọi quốc gia được lập là Tiền Tần. Lữ Quang bề tôi của Phù Kiên thừa uy chiến thắng, đem quân chinh phạt các nơi ở Tây Vực và phụng mệnh rước La thập về Trung Quốc. Nhưng không bao lâu, Phù Kiên trong một trận chiến ở Phì Thủy, bị trúng tên lạc mà chết. Tiền Tần mất rồi, Diêu Trường lên thay, xưng là Hậu Tần, còn gọi là Diêu Tần.

Lữ Quang trên đường viễn chinh, nghe tin vua mình chết trận, do chính mình chiến thắng liên tiếp các nơi thuộc Tây Vực, bèn đến tỉnh Cam Túc ngày nay độc lập tự xưng là Hậu Lương. Bấy giờ La thập theo lệnh của Lữ Quang, đến thủ đô Cô Tạng của Hậu Lương. Về sau đến thời Diêu Hưng vị vua đời thứ hai của Diêu Tần, ông ta rất tôn sùng Phật giáo, dùng lễ nồng hậu để đãi ngài La thập. Niên hiệu Hoằng Thủy thứ ba, rước Ngài đến Trường An. Diêu Hưng đặc biệt đem Tây Minh Các của triều đình làm nơi ở của ngài La thập, lấy vườn Tiêu Dao làm đạo tràng phiên dịch, trên sử Phật giáo Trung Quốc phóng ra một vẻ rực rỡ to lớn.

Một là vì La thập có học thức và đạo đức đáng trọng vọng, hai là được Diêu Hưng bảo hộ nồng hậu, nên đạo tràng phiên dịch ở vườn Tiêu Dao xem là hưng thịnh rất đáng cho người kinh ngạc! Riêng nói về môn hạ của ngài La thập tổng số không dưới 3000 người. Lúc dịch kinh Pháp Hoa, người tham gia hơn 2000, lúc dịch kinh Tư Ích cũng hơn 2000 người, lúc dịch kinh Duy ma hơn 1300 người, ngoài ra như 40 quyển kinh Ma ha Bát nhã, một quyển kinh Kim Cang Bát nhã Ba la mật, một quyển kinh A di đà, cũng đều trong tình huống này mà phiên dịch.

Kinh Pháp Hoa là bản dịch khi La thập đến Trường An sau năm thứ sáu, tức là đời Đông Tấn An Đế, niên hiệu Nghĩa Hy năm thứ hai (406 DL), Diêu Tần niên hiệu Hoằng Thủy thứ 8.

Bản dịch kinh Pháp Hoa của ngài La thập vốn chỉ có 27 phẩm, về sau đại khái trải qua hơn 80 năm, đời Tề Vũ Đế, niên hiệu Vĩnh Minh thứ 8 (490 DL), do Đạt ma ma đề và Pháp Hiến cùng dịch thêm vào một phẩm Đề bà đạt đa, bèn thành 28 phẩm. Lại nhân bản của La thập chỉ có văn xuôi, không có trùng tụng, đến đời Tùy hơn 180 năm sau, mới lại do Xà đa quật đa dịch trùng tụng thêm vào, mới thành bản kinh Pháp Hoa lưu hành hiện nay.

Đại Thừa Và Tiểu Thừa

Phật giáo, vốn chia ra Phật giáo Nguyên thủy và Phật giáo Hậu kỳ, Phật giáo Nguyên thủy còn gọi là Phật giáo Tiểu thừa, Phật giáo Hậu kỳ còn gọi là Phật giáo Đại thừa.

Trong Phật giáo Tiểu thừa còn có chia nhiều phân phái. Chẳng kể phân phái của họ nhiều bao nhiêu, chỉ cần là Tiểu thừa tất nhiên đều là để mắt vào hiện tượng giới của vũ trụ, cho thế gian hiện thực này là khổ, là không, là vô thường. Sống còn trên một thế gian như thế, công tác trọng yếu nhất chẳng qua là tận lực xa lìa thế gian, cầu được giải thoát cho tự thân. Đến việc lợi người thế nào, cứu giúp thế gian làm sao, họ cũng chẳng hề biểu thị một chút quan tâm. Điều này ở trong Phật giáo gọi là gã tự liễu, riêng thiện thân mình. Vì họ trừ giác ngộ chính mình ra, chẳng để ý đến giải thoát cho người khác, đem giác ngộ của người khác xem là không quan hệ đến mình. Chủ nghĩa giải thoát theo khuynh hướng cá nhân này, có thể nói là hàm chứa sắc thái xuất thế rất ư nồng hậu.

Đến Phật giáo Đại thừa Hậu kỳ, thì tương phản với tư tưởng này. Họ xem hiện tượng vũ trụ là hiện thực, cho là sự lý viên dung, mình người bình đẳng. Do đó Tiểu thừa là tiêu cực còn Đại thừa là tích cực; Tiểu thừa là tịch diệt còn Đại thừa là hoạt động; Tiểu thừa là cá nhân mà Đại thừa là xã hội.

Trong Phật giáo Đại thừa, lại phân biệt quyền và thật. Quyền giáo nghĩa là đối với phương tiện lý thuyết đã không có mười phần triệt để đạt đến viên dung vô ngại, mà đối với phương diện khai ngộ cũng cho là có cách biệt rất lớn. Nhưng Thật giáo thì chẳng giống thế, đây như kinh Pháp Hoa nói: “Chỉ có pháp Nhất thừa, không hai cũng không ba”, căn bản không có sai biệt gì tất cả. Sum la vạn tượng trong vũ trụ, hoàn toàn là biểu hiện Diệu pháp thực tướng trung đạo.

Các cổ đức Phật giáo từ trong nhận thức quán thấu “một tức tất cả”, thường thường nói thế này: Dương liễu màu xanh chính là pháp thân vi diệu thanh tịnh; gió thổi qua tùng bá chính là âm thanh thuyết pháp độ sanh của chư Phật Bồ tát.

Khê thanh tận thị quảng trường thiệt, Sơn sắc vô phi thanh tịnh thân.

Đó là miêu tả cảnh giới này. Trong tất cả kinh điển, kinh có thể phát huy thấu đáo đủ đạo lý cứu cánh này, chính là kinh Pháp Hoa. Do đó kinh này thực là một bộ kinh vĩ đại nhất trong Đại thừa.

Theo Phật giáo đồ thông thường nói: Phật Thích ca Mâu ni lúc mới khai ngộ, vốn nghĩ chuyển pháp luân căn bản giảng Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh, nhưng lý rốt ráo cao thâm này, lỗ tai trần tục thông thường rất khó nghe để tiến. Nhân đây không thể không dùng phương tiện quyền xảo, từ phương diện nền tảng ra tay. Trước hết giảng kinh A hàm của Tiểu thừa, sau đó từ Tiểu thừa tiến vào Đại thừa mà thuyết các kinh Phương Đẳng, lại tiến thêm một bước giảng kinh Đại Bát nhã. Đây đều là phương tiện tiến nhập Đại thừa Thật giáo. Cuối cùng trên hội Pháp Hoa, thuyết kinh Pháp Hoa khai quyền hiển thật, mới kể là chân chính đạt đến mục đích truyền đạo của Thích Tôn.

Chúng ta khả dĩ nói: Phật Thích ca Mâu ni từ pháp thuyết trên hội Hoa Nghiêm ra, các kinh ở giữa thuyết đều là Pháp luân ngọn ngành, cuối cùng đến trên hội Pháp Hoa mới là chuyển pháp luân căn bản, nghĩa là pháp luân “Nhiếp ngọn về gốc” là chỉ cho đây. Do đây có thể biết kinh Pháp Hoa trong tất cả kinh chiếm địa vị trọng yếu thế nào.

Về kinh Pháp Hoa, ở Ấn Độ ngài Thế Thân là người chú thích sớm nhất. Tại Trung Quốc, pháp sư Pháp Vân thuộc Tông Niết bàn có Pháp Hoa Nghĩa Sớ. Đại sư Gia Tường thuộc Tam Luận Tông có Pháp Hoa Nghĩa Sớ, đại sư Từ Ân thuộc Pháp Tướng Tông có Pháp Hoa Kinh Huyền Tán, thiền sư Giới Hoàn Thiền Tông có Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Giải. Họ mỗi người đều nương theo giáo nghĩa của tông mình mà giải thích kinh Pháp Hoa. Đại sư Trí Giả lúc đó dùng một bộ kinh này làm trung tâm, riêng mở một tông gọi là Pháp Hoa Tông và viết ba bộ lớn Pháp Hoa Huyền Nghĩa, Pháp Hoa Văn Cú, Ma ha Chỉ Quán.

Do đây mà xem, bộ kinh Pháp Hoa này, chẳng kể là một Tông nào của Phật giáo đều chiếm một địa vị trọng yếu. Không kể ai đều không coi thường giá trị của bộ kinh này.

Kinh Pháp Hoa gồm 28 phẩm. Phẩm Phổ Môn là một phẩm trong 28 phẩm này. Giáo nghĩa mỗi phẩm đều rất trọng yếu, không có phân biệt đẳng cấp ất giáp gì. Để tiện thuyết minh, chỉ có thể chia làm hai môn: Bổn môn và Tích môn.

Mười bốn phẩm trước của kinh Pháp Hoa, chính là tất cả vết tích của Thích Tôn, nên gọi là Tích môn. Mười bốn phẩm sau là nương bổn địa của Thích Tôn mà nói Bổn môn. Đây đều là ngôn giáo mà Thế Tôn xuất hiện ở thế gian này nói ra. Thế Tôn vốn là người thể hiện chân lý vũ trụ, Ngài đã sớm thành tựu quả Phật mà chứng pháp thân, nương pháp thân này mà xuất hiện thành đấng Thích Tôn đến thế gian này, ví như vầng trăng trong sáng dọi bóng xuống dòng sông.

Trong 28 phẩm này đã chia hai môn Bổn Tích.

Trong Tích môn, phẩm Phương Tiện và phẩm An Lạc Hạnh.

Trong Bổn môn phẩm Như Lai Thọ Lượng và phẩm Phổ Môn, gọi chung là Pháp Hoa Tứ Yếu Phẩm.

Đại sư Diệu Lạc nói: Phẩm Phương Tiện tương đương với phát tâm, phẩm An Lạc Hạnh tương đương với tu hành, phẩm Thọ Lượng tương đương với Bồ đề, phẩm Phổ Môn tương đương với Niết bàn. Từ phát tâm tu hành mà đến giác ngộ Bồ đề, lại do giác ngộ hiện tiền mà đến Niết bàn của phẩm Phổ Môn. Do đây lại có thể rõ ràng phẩm Phổ Môn trong kinh Pháp Hoa chiếm địa vị trọng yếu như thế nào.

Phẩm Phổ Môn đã chiếm địa vị trọng yếu trong kinh Pháp Hoa như thế, do đó danh hiệu của Bồ tát Quán Thế Âm, khắp nơi có người thọ trì; hình tượng từ bi của Bồ tát Quán Thế Âm, khắp nơi có người cung phụng, cũng là đạo lý này.

Kinh Diệu Pháp Liên Hoa

Phẩm Phổ Môn đã là một phẩm trong 28 phẩm kinh Pháp Hoa, do đó tên gọi tường tận phải nên gọi là Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Quán Thế Âm Bồ tát Phổ Môn Phẩm.

Trước khi nghiên cứu phẩm Phổ Môn, chúng ta không thể không biết đề kinh “Diệu Pháp Liên Hoa Kinh”. Trong kinh điển Phật giáo, đề kinh là một đại cương toàn bộ kinh, vì đề kinh hay bao quát yếu chỉ một bộ kinh muốn nói. Nhất là năm chữ đề kinh “Diệu Pháp Liên Hoa Kinh”, có thể nói bao trùm toàn bộ chân lý vũ trụ, nhiếp trọn yếu nghĩa của tám vạn bốn ngàn pháp môn, bao quát tinh túy của năm ngàn năm trăm quyển kinh. Nếu như triển khai giải thích kỹ càng thì kinh sách mênh mông của ba bộ lớn thuộc Thiên Thai cũng đều ở hết tại đây.

Nguyên tên tiếng Phạn của kinh này là Tát đàm Phân đà lợi Tu đa la (Saddharma Pundarika Sutra). Tát đàm dịch là Diệu Pháp, Phân đà lợi dịch là Liên Hoa, Tu đa la dịch là Kinh. Người dịch kinh này từ tiếng Phạn ra tiếng Trung Hoa chính là Tam Tạng pháp sư Cưu ma la thập, từ nước Quy Tư đến Trung Quốc mà thành một trong bốn nhà phiên dịch lớn nổi tiếng trên lịch sử Phật giáo, Ngài đã được nói ở mặt trước.

Kinh Diệu Pháp Liên Hoa là kinh được đức Thế Tôn Thích ca Mâu ni vào lúc cuối đời đã nói tại núi Kỳ xà quật (còn gọi Linh Thứu) phía Đông Bắc thành Vương Xá. Ngay khi Thích Tôn tuyên giảng bộ kinh này, thính chúng tập hợp tại núi Kỳ xà quật có tám vạn Đại Bồ tát mà ngài Văn thù và Quán Âm làm thượng thủ; một vạn hai ngàn Đại A la hán mà Ma ha Ca diếp, Xá lợi phất làm thượng thủ. Ngoài ra còn có Thiên (là tiếng gọi chung các thần ở cõi trời), Long (thần rồng), Dạ xoa (thần quỷ), Càn thát bà (thần nhạc), A tu la (thần bạo ác nhất), Ca lầu la (kim xí điểu, vua loài chim), Khẩn na la (thần ca hát), Ma hầu la già (một loại quỷ thần) là tám bộ đại chúng, lại có tín chúng Phật giáo thuộc Vương gia như quốc vương, đại thần, phú hào, học giả đều tụ họp tại hội trường núi Linh Thứu để nghe Thích Tôn thuyết pháp.

Kinh Diệu Pháp Liên Hoa sở dĩ cần gọi là Diệu Pháp vì giáo nghĩa (pháp) mà toàn kinh nói là điều vi diệu rất sâu. Pháp của Diệu Pháp này là chỉ cho các pháp “Thập giới, thập như, quyền thật”. Thập giới là địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, tu la, thiên, nhân, Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát, cõi Phật. Trong mười cõi này mỗi cõi lại có đủ mười như thị.

“Như thị” là không có phân biệt với chân như, giống như là như thật, như thường, xưa nay chính là như thế. Cái như thị này cùng chia mười loại để thuyết minh, chúng ta trước hết lấy nhân gian trong mười cõi để nói: Nhân gian nhất định có tướng của nhân gian, đây gọi là “như thị tướng”; có tướng bên ngoài rồi nhất định có tính chất hoặc bản tính tương đương với nó, đây là “Như thị tánh”; có ngoại tướng và tánh chất rồi, đây bèn là thể gọi là “Như thị thể”; thể ắt nhất định hàm chứa lực lượng do đó gọi là “Như thị lực”; có sức sẽ hướng ra ngoài làm việc hoặc tác nghiệp, đây gọi là “Như thị tác”; làm tức là hành vi, lấy tác nghiệp này làm nguyên nhân gọi là “Như thị nhân”; cái trợ giúp tăng trưởng nhân gọi là “Như thị duyên”; cái do nhân và duyên kết hợp mà có là “Như thị quả”; ví dụ như người là do nhân đời trước, chịu cái quả đời này làm người, nhưng đồng là người tại nhân gian, lại có nghèo giàu, hiền ngu, khổ vui quả báo không đồng, đây là duyên cớ từ chỗ chịu quả báo không đồng, do đó sau như thị quả có “Như thị báo”; từ gốc như thị tướng đến ngọn như thị báo, hoàn toàn là chân lý bất biến, đây là chịu phép tắc tự nhiên chi phối, không kể thế nào đều không thể cải biến; do đó gọi là “Như thị bổn mạt cứu cánh đẳng”.

Từ cõi nhân gian có đủ đạo lý “Thập như” mà nhìn chín cõi khác mỗi cõi đủ thập như cũng có thể rõ vậy.

Thêm một bước nữa, ngay trong mười cõi, mỗi cõi đều có đủ mười cõi, vì có tánh đủ và tánh khởi quan hệ chẳng đồng. Ví như cõi địa ngục có đủ chín cõi khác, mà cõi thiện từ nhân gian trở lên, hoặc pháp giới của Tứ thánh xuất thế, đương nhiên đều có đủ. Nhưng cõi giới này mà nó có đủ, chỉ có thể nói là tánh đủ, vì sự khởi tâm động niệm của họ, đều thuộc phương diện ác, do toàn là hoạt động có tánh ác, nhân đó mới chịu quả báo địa ngục.

Ngược lại, cõi Phật cũng có đủ tánh của chín cõi khác, nhưng cũng chỉ là tánh đủ mà không phải tánh khởi, Phật sở dĩ làm Phật là chỉ có tánh khởi thiện, do đó mới có thể phóng ánh sáng cõi Phật. Lối thuyết pháp này thật là chân lý khéo léo của giáo lý Thiên Thai, chúng ta đều nên để vào lòng giờ giờ khắc khắc quán sát; vì đây chính là tu trì thiết thực, không thể xem nó là một loại thuần lý luận.

Hiện tại tạm không bàn về địa ngục và cõi Phật, chỉ theo trong cõi nhân gian có đủ đạo lý mười cõi mà nói một phen, bèn có thể thấy ra nhân gian tại trong một cõi làm sao có đủ mười cõi:

Sân giận Địa ngục

Tham dục Ngạ quỷ

Ngu si Súc sanh

Tật đố Tu la

Ngũ giới Người

Thập thiện Trời

Tứ đế Thanh văn

Thập nhị nhân duyên Duyên giác

Lục độ Bồ tát

Cứu cánh Phật.

Thử từ nhân loại chúng ta trong nội tâm của chính mình mà xét, bèn có thể biết trong một ngày đã có nhân sanh khởi mười cõi, rốt cuộc là sanh khởi tâm thiện từ nhân loại trở lên sánh vai với chư Phật Bồ tát nhiều chăng? Hay là sanh khởi tâm ác từ nhân loại trở xuống địa ngục ngạ quỷ nhiều? Ngay một cá nhân từ lúc mới thức dậy đều cảm thấy trong lòng như mặt trời buổi sáng vừa lên, như bầu không khí ban mai trong lặng. Đến lúc ăn sáng, vì thức ăn uống ngon dở, liền khởi tâm bất bình. Ngay khi tâm sân giận nổi lên chính là tâm địa ngục đã sanh lên rồi. Kịp đến lúc cùng người lân cận hay gia tộc tranh chấp, bèn sanh khởi nhân đấu tranh của tu la, sanh khởi nhân súc sanh ngu si. Hoặc cảm thấy đói bụng, bèn là sanh khởi tâm ngạ quỷ. Người ta chịu sự sai khiến khống chế của ngoại cảnh, tình hình cạn cợt của nó là như thế.

Có một câu nói: “Ta mỗi ngày xét thân mình ba lần”. Quyết tâm xét thân mình ba lần này sanh khởi, chính là chứng cứ nhân gian có đủ Phật tánh, cũng chính là cái mở đầu có trí tuệ cõi Phật. Như thế đem chín cõi kia đến thân chúng ta mà so một phen, thì nhân gian có đủ mười cõi là điều rất rõ ràng. Chín cõi kia mỗi cõi có đủ mười cõi, lấy đây làm chuẩn cũng có thể biết.

Nói về quyền thật, từ cõi địa ngục thứ mười đến Bồ tát là chín cõi đều chỉ quyền, chỉ có cõi Phật mới là thật. Lấy mê ngộ mà chia, vì chín cõi là quyền do đó là cõi mê, vì cõi Phật là thật do đó là cõi ngộ. Nhân đây, chỗ nói Diệu Pháp chính là chỉ các pháp thập giới, thập như, quyền, thật này.

Cái gì gọi là Diệu? Nói khác đi, không thể nghĩ nghì gọi là Diệu. Bất kể là nói mười pháp giới, chẳng kể là nói mười như thị, đều là phép tắc tự nhiên trong trời đất, mà ở trên một niệm cũng có đủ. Nếu như giảng đến phép tắc tự nhiên, đó không phải là luận không nhân không quả của ngoại đạo. Thập như hoàn toàn là pháp nhân quả chiếu theo luật nhân quả mà hiển hiện. Nhân đây từ một điểm tự kỷ có thể hiển hiện mười cõi này mà xem, trừ nói nó là diệu pháp ra, lại còn có thể nói cái gì khác được? Nếu như anh tạo nhân địa ngục, thì dù anh có chán ghét nó thế nào, cũng tất nhiên cảm thọ quả báo của địa ngục ấy. Tạo nhân súc sanh, nhất định đọa trong cõi súc sanh. Đây là phép tắc tự nhiên, đã không phải cái Phật làm, cũng không phải cái phàm phu nói lìa là có thể lìa được. Do đây mà suy, thì tạo nhân thiện mà cảm thọ quả báo thiện cũng lại như thế. Đây đều là phép tắc của mười như thị, là cái không thể di động, pháp vốn như vậy; ba đời xưa nay, nghiễm nhiên trường tồn, trừ việc nói nó vi diệu không thể nghĩ nghì ra, thực không có thể nói gì khác.

Có một điểm cần thiết phải chú ý, chính là không thể nói Diệu Pháp là chân lý vũ trụ thì đó đã biến thành triết lý rồi. Ở đây chỉ có thể đem Diệu Pháp “Thập giới, thập như, quyền thật” đặt vào tâm làm chân lý là được rồi.

Diệu Pháp như trên đã nói, nếu đem tâm của nhân loại chúng ta mà so, thì có thể biết nhân của mười cõi, hoàn toàn là do mê ngộ của một tâm mà thăng trầm, một điểm chẳng mờ luật nhân quả. Nếu như có thể nhận rõ như thế thì có thể phát hiện ý nghĩa trọng đại của Quán Âm Phổ Môn thị hiện cứu giúp, mà ý tứ của một lòng gọi tên, cũng lại là hiểu rõ thêm một tầng nữa.

Cái gì gọi là Liên Hoa?

Kinh Diệu Pháp Liên Hoa, danh xưng này do Tam Tạng pháp sư Cưu ma la thập dịch, nguyên văn tiếng Phạn là Tát đàm Phân đà lợi Tu đa la, Tát đàm là gọi tắt của Tát đạt ma, Phân đà lợi vốn gọi là Phân đà lợi da, nếu muốn biết kỹ thì trong quyển thứ tám của Pháp Hoa Huyền Nghĩa giải thích “Tát đạt ma”; “Phân đà lợi da”, “Tu đa la” rất tường tận.

“Tát”, trước Cưu ma la thập, ngài Trúc Pháp Hộ dịch là “Chính”, đến thời pháp sư La thập mới dịch là “Diệu”, “Đạt ma” tức là “Pháp”, do đó gọi là Diệu Pháp.

“Phân đà lợi da” dịch là “Bạch Liên Hoa” so sánh chính xác, xưa nay nên gọi là “Diệu Pháp Bạch Liên Hoa”, gọi tắt là “Diệu Pháp Liên Hoa”.

Diệu Pháp kết hợp với Liên Hoa thì mang hai ý nghĩa “Đương thể Liên Hoa” và “Thí dụ Liên Hoa”. Đương thể Liên Hoa là lấy nghĩa hoa sen vào bùn nhơ mà chẳng nhiễm, chỗ nói Diệu Pháp xưa nay là thanh tịnh. Diệu Pháp thanh tịnh đó đáng sánh với hoa sen vào bùn nhơ mà không nhiễm. Thí dụ Liên Hoa là lấy nghĩa hoa và hạt đồng thời cùng có. Nói chung mọi loại thực vật đều nở hoa trước, đợi đến lúc hoa rụng, mới kết thành trái hạt. Nhưng chỉ có hoa sen ngay lúc nở, ở nhụy đã có đài quả hạt. Vì hoa sen có hoa quả đồng thời, dùng thí dụ nhân quả không hai của Diệu Pháp, chúng sanh chín cõi lấy mê làm nhân, cõi Phật lấy ngộ làm quả. Từ trong nhân có quả, từ trong quả có nhân, chúng sanh và Phật không hai, nhân quả đồng thời, thật giống hoa quả đồng thời sanh ra của hoa sen, do đó lấy nghĩa thí dụ hoa sen.

Kinh là gì?

Kinh tiếng Phạn gọi là Tu đa la. Dịch đúng là khế kinh, nghĩa là trên khế hợp với chân lý chư Phật nói ra, dưới có thể khế hợp căn cơ của chúng sanh, do đó gọi là Khế kinh. Đồng thời, Kinh lại có hai ý là xâu suốt và nhiếp trì. Xâu suốt là nói Như Lai thuyết pháp xưa nay có nghĩa nhất quán. Nhiếp trì là nói Như Lai nhiếp hóa chúng sanh một cách phổ biến không có sơ sót. Lại có nghĩa lời dạy từ kim khẩu của Như Lai, là hằng xưa nay không đổi, do đó gọi là Kinh.

Về xuất xứ của bốn chữ đề kinh Diệu Pháp Liên Hoa, trong phẩm Phương Tiện của kinh Pháp Hoa nói: “Như thế chư Phật Như Lai, đến giờ liền nói, như hoa Ưu đàm bát đến thời xuất hiện”. Hoa Ưu đàm bát hay còn gọi là hoa Ưu đàm bát la, Âu bát la, dịch là hoa sen xanh. Đây là một loại hoa nêu điềm lành, tuy có tên nhưng trên thế gian thông thường chưa gặp đến. Tương truyền lúc Như Lai sanh hoặc lúc Kim Luân Vương ra đời, từng xuất hiện loại hoa này. Như Lai khai hiển Diệu Pháp Liên Hoa, giống như nở bung loài hoa đẹp hi hữu này, ở phẩm Phương Tiện nói điều này rất rõ ràng.

Phẩm Phổ Môn Bồ Tát Quán Thế Âm

Danh từ “Quán Âm” này có nhiều phiên dịch không đồng, ngài La thập dịch là “Quán Thế Âm”, gọi là cựu dịch; tuy đồng gọi là cựu dịch, nhưng Trúc Pháp Hộ dịch là “Quang Thế Âm”, đến thời ngài Huyền Trang lại dịch là Quán Tự Tại, gọi là tân dịch.

Sự phiên dịch bất đồng này biết cái nào chính xác! Ngài Huyền Trang phiên dịch hình như câu nệ vào nguyên ngữ, ngài La thập dường như dịch theo ý.

Âm tiếng Phạn, Quán Âm vốn là Arya avalokite svara, nay theo chữ giải thích như sau:

Arya là Thánh, là ý tôn xưng.

Avalokite là quán chiếu hoặc chú ý, do đó gọi tắt là Quán.

Svara là kham năng, đổi thành danh từ thì là quân vương, quân chủ.

Theo những giải thích trên, đem danh từ và động từ lấy nghĩa tự tại thành Thánh Quán Tự Tại, gọi tắt là Quán Tự Tại, so ra chính xác một chút. Do đó “Từ Ân Truyện” của Huyền Trang nói: “Cựu dịch là Quán Thế Âm hay Quang Thế Âm là sai lầm”.

Nhưng, Quán Thế Âm mà La thập phiên dịch chẳng lẽ lại sai lầm sao? Điều đó không đúng! Chúng ta nhìn theo phong cách dịch của ngài La thập, từ văn kinh nói thệ nguyện của vị Bồ tát này mà xem thì có thể biết Ngài không lầm. Như văn kinh của phẩm này, đức Thích Tôn mở đầu nói: “Thiện nam tử, nếu vô lượng chúng sanh, chịu các khổ não, nghe Bồ tát Quán Thế Âm này, một lòng kêu tên Bồ tát Quán Thế Âm tức thì quán âm thanh nọ, đều được giải thoát.” Danh từ Quán Thế Âm chính là từ đoạn văn tự âm thanh này mà ra. Đoạn văn tự này trong phẩm Phổ Môn lại đặc biệt chiếm ý nghĩa trọng yếu.

Trong Mật giáo nói vị Bồ tát này phụ trách tổng đức đại bi của Như Lai, là nhân vị thủ tọa của Phật Adi đà. Thông thường hai đại sĩ ở hai bên Phật A di đà là Quán Thế Âm và Thế Chí. Quán Thế Âm cai quản Từ Bi môn, Thế Chí trông coi Trí Tuệ môn. Quán Thế Âm và Thế Chí đều được người quen biết.

Pháp sư Huyền Trang sở dĩ đem vị Bồ tát này dịch là Quán Tự Tại, nguyên nhân là vì vị Bồ tát này muốn khiến chúng sanh quán sát các pháp mà được tự tại.

Pháp sư La thập sở dĩ dịch vị Bồ tát này là Quán

Thế Âm, lý do là vì vị Bồ tát này quán xét nghe ngóng một lòng xưng danh của chúng sanh mà đến cứu các ưu não thế gian.

Cả hai pháp sư La thập và Huyền Trang phiên dịch đều rất xác đáng, đều có ý nghĩa.

Kế đó, chúng ta lại nói về tịnh độ của Quán Thế Âm. Thế nào mới là tịnh độ của Quán Thế Âm?

Tịnh độ của Quán Thế Âm vốn gọi là Phổ đà lạc, hoặc gọi Phổ đà lạc ca (Pratalaka), thông thường phần nhiều gọi là Phổ đà lạc. Căn cứ theo Huệ Uyển Âm Nghĩa quyển hạ nói: “Núi Phổ đà lạc ca, dịch là núi Tiểu Hoa Thọ. Trong núi này có rất nhiều cây hoa trắng nhỏ, hoa rất thơm, mùi hương tỏa xa. Hoa Nghiêm Tham Huyền Ký, trên quyển 19 nói: “Ấn Độ gọi là núi Tốc đa la, đây không dịch đúng mà dịch nghĩa, nên gọi là núi Tiểu Thọ Mạn Trang Nghiêm.” Kinh Thập Nhị Diện và kinh Hoa Nghiêm đều từng nói đến núi này.

Nhân vì tín ngưỡng Quán Thế Âm thịnh hành ở Đông phương, do đó ở Đông phương khắp nơi đều có Phổ đà lạc. Miền Nam của Nam Ấn Độ, quần đảo Châu Sơn của Trung Quốc đều là Phổ đà lạc tương đối lớn của Đông phương.

Tại Trung Quốc, tịnh độ của Văn thù là Ngũ Đài Sơn, tịnh độ của Phổ Hiền là Nga Mi Sơn, tịnh độ của Địa Tạng là Cửu Hoa Sơn, tịnh độ của Quán Thế Âm là Phổ Đà Sơn, gọi chung là Tứ Đại Danh Sơn của Phật giáo Trung Quốc.

Tại thủ đô Lạp tát của Tây Tạng, cung của Lạtma pháp vương là Phổ đà lạc (Potala), vị giáo chủ thuyết pháp là hóa thân của Quán Thế Âm.

Ngoài ra, nơi thờ phụng vị Bồ tát này đều gọi là Phổ đà lạc.

Từ thệ nguyện Phổ Môn thị hiện mà nói lý tưởng của Ngài, đó chính là muốn khiến thế giới Ta bà này hoàn toàn thành Phổ đà lạc.

Về tên khác của Quán Âm, trong các kinh có xưng hiệu như sau:

- Trong phẩm Phổ Môn gọi là Thí Vô Úy, hoặc gọi Tịnh Thánh.

- Kinh Thanh Quan Âm gọi là Đại Bi Thí Vô Úy.

- Kinh Bi Hoa, gọi là Chánh Pháp Minh Như Lai, hoặc gọi Biến Nhất Thiết Công Đức Sơn Vương Như Lai.

- Kinh Quán Âm Thọ Ký gọi là Thánh Giả Đại Bi hoặc gọi bậc Cứu Hộ Khổ Nạn, hoặc gọi Phổ Quang Công Đức Sơn Vương Phật.

- Chân Ngôn Nghi Quỹ gọi là Đại Từ Đại Bi Chủ.

- Kim Cang Giới Mạn Trà La gọi là Bồ tát Kim Cang.

Chúng ta đã biết danh hiệu bất đồng của Bồ tát Quán Thế Âm rồi, lại nghiên cứu sao gọi là Bồ tát.

Bồ tát là gọi tắt của Bồ đề tát đỏa, cựu dịch là Chúng sanh đạo tâm lớn, tân dịch là Giác hữu tình. Trên quyển thứ nhất của Duy ma Kinh Chú, pháp sư Tăng Triệu nói: “Bồ tát gọi đủ là Bồ đề tát đỏa (Bodhisattva), Bồ đề là tên của Phật đạo, Tát đỏa đời Tần dịch là Chúng sanh tâm lớn, có tâm lớn mới có thể tiến vào Phật đạo, nên gọi Bồ đề tát đỏa.”

A tỳ đàm nói: Bồ đề là đạo vô thượng, Tát đỏa là tâm lớn, nghĩa là người này phát tâm rộng lớn, cầu đạo vô thượng, cứu độ chúng sanh nên gọi là Bồ tát.

Đại Luận nói: “Bồ đề gọi là Phật đạo, Tát đỏa là thành tựu chúng sanh, dùng các Phật đạo thành tựu chúng sanh, nên gọi là Bồ đề tát đỏa.” Lại nói: “Bồ đề là tự hành, Tát đỏa là giáo hóa người khác, tự tu Phật đạo để hóa độ người khác gọi là Bồ tát.”

Bồ tát dịch là Chúng sanh đạo tâm lớn hoặc có ý nghĩa Giác hữu tình đã rõ ràng rồi. Nhưng, giải thích của A tỳ đàm và Đại Luận ý nghĩa có chỗ bất đồng, hiện tại biện thuyết như sau:

- Giải thích của A tỳ đàm là Bồ tát phát tâm lớn, ý là chúng sanh cầu đạo vô thượng. Đây tương đồng với lối giải thích thông thường Giác hữu tình “Trên cầu Bồ đề, dưới giáo hóa chúng sanh”. Nhưng căn cứ vào giải thích này, thì Bồ tát tựa hồ không có giác ngộ cứu cánh, nhưng Đại Luận giải thích rằng: “Bồ tát dùng các Phật đạo thành tựu chúng sanh, nên gọi Bồ tát.” Thì Bồ tát đã giác ngộ rồi, nhân vì chính mình đã giác ngộ, mới có thể dùng Phật đạo rộng độ chúng sanh mà ứng bệnh cho thuốc.

Chúng ta bây giờ giảng Bồ tát Quán Thế Âm, như trong kinh Đại Bi Tâm Đà la ni dạy, Ngài là Chính Pháp Minh Như Lai trong quá khứ, đã sớm thành Phật rồi, do lòng đại bi xúi giục, mới đặc biệt thị hiện trở lại thành Bồ tát, tùy duyên hóa độ, đây cùng với người thông thường là chúng sanh mà trên cầu đại giác, đương nhiên rất khác nhau. Vì Ngài là Đại Bồ tát giác ngộ rồi, so sánh hai thuyết thì giải thích của Đại Luận xác thiết hơn.

Chữ “Phổ” của Phổ Môn là nói mọi đức của Quán Thế Âm đầy đủ trùm khắp. Nói thực ra, Quán Âm không những là đủ đầy mọi đức mà còn có sức sống cứu giúp đại bi. Do đó “Phổ” là trùm đủ ánh sáng đại bi cứu giúp mà ứng hiện khắp nơi.

“Môn”, đồng là chúng sanh chịu sự cứu giúp của Bồ tát Quán Thế Âm từ bi mà có các loại môn bất đồng. Chỗ nói “Phổ Môn”, là nói căn cơ của chúng sanh tuy có ngàn sai muôn khác, mà Bồ tát Quán Thế Âm có thể ứng khắp mọi căn cơ, không đâu không thị hiện. Cổ đức Trung Quốc nói hai câu:

Thiên giang hữu thủy thiên giang nguyệt Vạn lý vô vân vạn lý thiên.

Ngàn sông có nước ngàn trăng hiện Vạn dặm không mây vạn dặm trời.

Có thể nói tả chiếu hay nhất về Bồ tát Quán Thế Âm hóa hiện 33 thân Phổ Môn thị hiện.

“Phẩm” là phẩm loại, là trong một bộ kinh đồng nhất, phân chia làm mấy loại, trật tự rõ ràng, không xen không loạn, như kinh Pháp Hoa chia 28 phẩm, Bồ tát Dược Vương có phẩm Dược Vương Bồ tát. Bồ tát Diệu Âm có phẩm Diệu Âm Bồ tát. Quán Thế Âm Bồ tát Phổ Môn Phẩm là phẩm thứ 25 trong 28 phẩm kinh Pháp Hoa.

Vô Tận Ý Phát Vấn

Bộ “Phổ Môn Phẩm” này, từ đầu đến đuôi đều nói về tín ngưỡng Bồ tát Quán Thế Âm, toàn văn chia làm hai đoạn lớn Trường hàng và Kệ tụng. Trường hàng là thể tài tản văn, Kệ tụng thì giống như thơ ca theo thể văn vần. Nhân vì Kệ tụng là thuật lại Trường hàng. Do đó, yếu chỉ trong phẩm Phổ Môn, hoàn toàn bao hàm trong Trường hàng. Trường hàng lại chia ra làm hai loại vấn đáp: Đoạn thứ nhất là Bồ tát Vô Tận Ý hỏi Bồ tát Quán Thế Âm do nhân duyên gì mà được tên. Đoạn thứ hai là hỏi Bồ tát Quán Thế Âm ở tại thế giới Ta bà dùng phương tiện gì mà vì chúng sanh thuyết pháp. Bây giờ giải thích câu hỏi đoạn thứ nhất như sau:

Nhĩ thời Vô Tận Ý Bồ tát tức tùng tòa khởi thiên đản hữu kiên, hiệp chưởng hướng Phật nhi tác thị ngôn: “Thế Tôn! Quán Thế Âm Bồ tát, dĩ hà nhân duyên danh Quán Thế Âm?”

Đây là câu hỏi của Vô Tận Ý, cũng có thể xem là phần Tựa của phẩm này.

Nhĩ thời, là chỉ thời gian nào thuyết? Y theo Quán Âm Nghĩa Sớ Ký của Tri Lễ nói: Thích Tôn khi giảng xong phẩm Diệu Âm Bồ Tát Vãng Lai ở Đông phương rồi, lúc sắp giảng phẩm Quán Thế Âm Bồ Tát Phổ Môn ở Tây phương, lúc ấy, là chỉ thời gian đó. Lại có một lối nói, là nói đệ tử của Thích Tôn, nghe xong phẩm Diệu Âm Bồ tát Vãng Lai, hoan hỷ mừng rỡ, hy vọng được nghe một chút về Quán Thế Âm phát tâm đến sanh khởi tâm thiện của đại chúng, nhĩ thời tức chỉ lúc đại chúng đều đang hy vọng. Do đó nhĩ thời có hai nghĩa như trên.

Phẩm Phổ Môn là phẩm thứ 25 của kinh Pháp Hoa, phẩm 24 trước là phẩm Diệu Âm Bồ tát Vãng Lai, cuối phẩm đó từng nói rằng: Lúc nói phẩm Diệu Âm Bồ tát Vãng Lai này, 42000 thiên tử được vô sanh pháp nhẫn, Bồ tát Hoa Đức được Pháp Hoa tam muội. Nhĩ thời (lúc đó) trên phẩm Phổ Môn có thể lấy nghĩa trước.

Phẩm Phổ Môn là phẩm chị em với phẩm Bồ Tát Diệu Âm Vãng Lai. Phẩm trước, Bồ tát Diệu Âm hiện sắc thân tam muội trong ba cõi sáu đường, thị hiện khắp nơi, thuyết pháp độ sanh, phẩm này thì nói tình hình Bồ tát Quán Thế Âm thị hiện sắc thân tam muội, tùy loại hóa thân, thuyết pháp độ sanh.

Nhĩ thời tuy theo cách nhìn phổ thông là lúc giảng phẩm 24 xong, bắt đầu phẩm 25, nhưng ở lúc tụng riêng phẩm Phổ Môn, không nhất định nói bấy giờ là lúc giảng xong phẩm 24. Do đó, từ phương diện Phật mà nói bấy giờ lại là lúc Phật quán cơ đáng giảng phẩm Phổ Môn; ở phương diện chúng sanh mà nói, bấy giờ là lúc chúng sanh nhân duyên thuần thục cần nghe. Kỳ thực, chẳng kể lúc nào là bấy giờ, bấy giờ là cái vô hạn.

Vô Tận Ý Bồ tát là vị Bồ tát bổ xứ của Phật Phổ Hiền ở thế giới Bất Thuấn phương Đông. Thế giới Bất Thuấn phương Đông chỉ có Bồ tát không có quốc độ của Thanh văn, Duyên giác. Phật Phổ Hiền là giáo chủ cõi đó. Vị Bồ tát này phụ giúp Phật giáo hóa. Nhưng hiện tại Ngài vâng lời Phật đến cõi Ta bà giúp Phật Thích Tôn giáo hóa. Nhân đây được kể trong hội Pháp Hoa núi Linh Thứu, cũng có một chỗ của Ngài. Bây giờ Ngài xuất hiện đặt câu hỏi về nhân duyên của Bồ tát Quán Thế Âm, ý nghĩa rất sâu.

Vô Tận Ý, là ý nghĩ không có cùng tận, vô lượng vô biên. Vì vị Bồ tát này, do thế giới vô tận, chúng sanh vô tận, nghiệp giới vô tận mà bi nguyện độ sanh của Bồ tát cũng vô tận, do đó gọi là Vô Tận Ý.

Chiếu theo trên đã nói, diệu lý của Pháp Hoa là thực tướng các pháp. Có những người không biết vạn tượng là giả tướng do nhân duyên sai biệt sanh ra, chấp dính là có, đó là cõi mê của phàm phu. Nương theo sự tồn tại của nhân duyên, chấp tất cả đều không, đây là Tiểu thừa hay Đại thừa Quyền giáo. Trong Đại thừa Thật giáo, từ vạn vật sai biệt mà nói không thiên về có, từ vạn vật một thể mà nói không thiên về không, cho rằng vạn vật tương quan vô tận, đều là thật tướng của các pháp. Trời đất muôn loài, đều là cho nhau, ân huệ lẫn nhau để làm lợi cho nhau, đây thực toàn là hạnh nguyện của Bồ tát. Chỉ lợi cho mình, đây là Thanh văn, Duyên giác, không biết rõ nguyên lý “Tương thí tương huệ”. Vị Bồ tát Vô Tận Ý này đem lòng đại bi vô tận, tế độ chúng sanh vô tận, vô tận này là nghĩa căn bản của Đại thừa. Bồ tát Quán Thế Âm, danh vang khắp mười phương, chư hiền trọng vọng, Phổ Môn thị hiện, bi nguyện vô tận, do đó cho vị Bồ tát này bước ra thưa hỏi, ý nghĩa thật rất sâu xa.

Tức tùng tòa khởi, lúc sắp muốn nghe Thích Tôn thuyết pháp, Bồ tát Vô Tận Ý từ chỗ ngồi của mình đứng lên, trịch áo vai phải, chắp tay hướng về Phật, đảnh lễ ngay ngắn, đây là mở đầu việc hỏi pháp Thích Tôn.

Trong Quán Tâm Thích của Thiên Thai có nói: “Không tức là tòa, ở cái không này không chỗ dính mắc nên nói là khởi”. Vị Bồ tát này, chính là thường lấy “các pháp đều không” làm tòa, cũng không dính mắc. Các pháp đều không là cửa “bình đẳng”. Hiện tại vị Bồ tát này vâng mệnh Phật Phổ Hiền giáo chủ thế giới Bất Thuấn ở phương Đông, đến hội Pháp Hoa của Phật Thích ca ở núi Linh Thứu, ứng cơ đặt câu hỏi, nhân đây từ tòa bình đẳng “không” mà đứng lên, hiện khởi cửa “có” của chúng sanh sai biệt, do đó nói tức tùng tòa khởi.

Thiên đản hữu kiên, đây chính là kiểu chúng ta đắp cà sa, tư thái lấy cà sa đắp lên vai trái, để lộ vai phải ra. Tại Ấn Độ, cà sa sở dĩ cần lộ vai phải ra, đó là vì lúc làm việc cân nhắc phương tiện, lúc thay sư phụ làm việc có nghi biểu trang trọng, chính là biểu thị ý cung kính.

Do đó, chúng ta lúc lễ bái Phật Bồ tát, bắt chước phong tục Ấn Độ bày vai phải này. Theo giải thích của Quán Tâm Thích, đắp và bày là biểu thị hai trí quyền và thật của hai đế không và giả. Không đế là thật trí, thật trí là bất khả thuyết, do đó vai trái che đậy; giả đế là quyền trí, do đó vai phải lộ ra. Hoặc là nói, vai trái biểu thị thiền định, vai phải biểu thị trí tuệ. Hiện đem trịch áo vai phải, tức là từ thiền định dậy mà phóng ánh sáng trí tuệ.

Hiệp chưởng hướng Phật nhi tác thị ngôn, hiệp chưởng là hai tay, mười ngón của bàn tay chắp lại, gọi là hiệp chưởng. Tại Ấn Độ, đây là biểu thị một loại lễ tiết cung kính đối với người trên. Thêm một bước nữa giải thích hiệp chưởng, mười ngón của hai bàn tay tương đương với mười cõi, đem hợp làm một, thành là mười cõi nhất như, là biểu thị chúng sanh và Phật, mê và ngộ là bất nhị.

Bồ tát Vô Tận Ý từ chỗ ngồi đứng lên, trịch áo vai phải, chắp tay hướng về Phật Thích ca Mâu ni ba thân đầy đủ đang thuyết pháp trên tòa pháp vương, đặt câu hỏi như sau, tức là nhi tác thị ngôn.

Hiện tại nói về Phật Thích ca Mâu ni ba thân đầy đủ. Về nghĩa ba thân, thực có một thuyết tất yếu.

Ba thân là pháp thân, báo thân, ứng thân. Pháp thân là lý chân như, thể nghiệm đến cái này, tức là viên mãn báo thân, dùng lý thể nghiệm được mà hiển Phật trí là báo thân; tùy duyên ứng hiện, rộng độ quần sanh, đó là ứng thân. Thích ca Mâu ni chính là đã đầy đủ đức của ba thân này.

Từ “Nhĩ thời” đến “nhi tác thị ngôn” là phần Tựa của phẩm này. Văn Trường hàng từ “nhi tác thị ngôn” trở đi, đến Trùng tụng thuật lại ở mặt sau, cho đến thẳng tới câu “thị cố ưng đảnh lễ” cuối cùng của phần trùng tụng, là phần chánh tông. Từ “Nhĩ thời Trì Địa Bồ tát” trở xuống là phần lưu thông.

“Nhi tác thị ngôn” trở xuống là câu hỏi của Bồ tát Vô Tận Ý thưa với Phật Thích ca Mâu ni, cũng chính là đầu mối của phần chánh tông.

Thế Tôn! Quán Thế Âm Bồ tát, dĩ hà nhân duyên danh Quán Thế Âm?

Đây là Bồ tát Vô Tận Ý hỏi Phật Thích ca: “Bồ tát Quán Thế Âm, cứu cánh là vì nhân duyên gì mà được tên là Quán Thế Âm?” Văn kinh chỗ này không cần giải thích đặc biệt gì, chỉ cần giải thích “Thế Tôn” một lần.

Phật Thích ca Mâu ni là đạo sư của ba cõi, cha lành của bốn loài, đối với thế gian và xuất thế gian là tối tôn vô thượng, do đó gọi là Thế Tôn. Thế Tôn là danh xưng chung của mười hiệu Như Lai. Mười hiệu này là căn cứ theo đức của Như Lai mà lập mười danh xưng. Đó là Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật.

- Như Lai: Từ chân như thật tướng mà đến.

- Ứng Cúng: Có đủ đức nhận tất cả chúng sanh cúng dường.

- Chánh Biến Tri: Được chánh giác bình đẳng.

- Minh Hạnh Túc: Đầy đủ diệu hạnh.

- Thiện Thệ: Giống như Diệu Đức, dùng trí tuệ vô lượng có thể đoạn dứt các phiền não, để hướng đến quả Phật.

- Thế Gian Giải: Đầy đủ trí thế và xuất thế gian.

- Vô Thượng Sĩ: Vượt khỏi tất cả hữu tình, tối thắng vô thượng.

- Điều Ngự Trượng Phu: Bậc đại trượng phu điều phục tất cả ma chướng phiền não.

- Thiên Nhân Sư: Làm sư biểu cho tất cả trời người.

- Phật: Là gọi tắt của Phật đà còn gọi là Phù đồ, dịch là Giác giả. Giác có tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn là ba giác. Tự giác là tự mình đến được diệu quả Bồ đề Niết bàn, trở lại dạy dỗ tất cả chúng sanh là giác tha, làm hai giác này viên mãn, gọi là giác hạnh viên mãn. Chỗ nói ba giác viên, muôn đức đủ, tức gọi là Phật đà.

Thích Tôn Ứng Đáp

Phật cáo Vô Tận Ý Bồ tát: “Thiện nam tử! Nhược hữu vô lượng bách thiên vạn ức chúng sanh, thọ chư khổ não, văn thị Quán Thế Âm Bồ tát, nhất tâm xưng danh Quán Thế Âm Bồ tát, tức thời quán kỳ âm thanh, giai đắc giải thoát!”

Đoạn văn này là lời đáp tổng quát của Phật Thích ca Mâu ni, là đại cương một cuốn phẩm Phổ Môn. Bi tâm và thệ nguyện của Bồ tát Quán Thế Âm, phương pháp chúng sanh xưng niệm và được lợi ích, hoàn toàn bao hàm trong một đoạn văn này. Trong phẩm Phổ Môn, tức lấy đây làm chỗ trọng yếu nhất.

Nhưng, lý do dịch danh hiệu Bồ tát Quán Thế Âm cũng là từ đoạn văn này mà ra.

Phật cáo Vô Tận Ý Bồ tát là Phật Thích ca đáp lời Bồ tát Vô Tận Ý. Thiện nam tử, là chỉ thẳng Bồ tát Vô Tận Ý.

Trong đoạn văn này bao hàm ba điểm yếu nghĩa. Nhưng chúng sanh và các khổ não, thật cần phải nói trước.

Chúng sanh tiếng Phạn là Tát đỏa, là mệnh danh của tất cả sinh vật. Gọi tất cả sinh vật là chúng sanh, có ba lý do:

1. Cùng chúng chung sống ở đời.

2. Do nhiều nhân duyên hòa hợp mà sanh ở đời.

3. Thọ sanh ở chỗ đông đảo.

Một danh từ chúng sanh này, vốn là cựu dịch,

tân dịch của ngài Huyền Trang đổi là hữu tình, để khác với tất cả vật vô sanh (không sống động).

Trong văn này nói có vô lượng trăm ngàn vạn ức chúng sanh, như chúng sanh ở cõi địa ngục, chúng sanh cõi ngạ quỷ, chúng sanh cõi súc sanh, chúng sanh cõi A tu la. Chúng sanh thuộc bốn đường ác bị khổ não thiêu đốt bức bách này thật đã có vô lượng vô số. Nhưng đức Phật giảng kinh toàn lấy nhân gian làm đối tượng trung tâm. Bồ tát Quán Thế Âm là Cứu chủ đại từ đại bi của thế giới Ta bà, chúng sanh đó ở tại nhân gian cũng có thể nhìn ra. Ví như, người thế gian, trong mỗi ngày, có lúc tâm địa ngục sân giận nổi lên, có lúc tâm ngạ quỷ tham dục nổi lên, có lúc tâm thú tánh ngỗ nghịch loạn luân nổi lên, do đó nhân gian bèn có đủ bốn đường ác.

Chư khổ não là chỉ các khổ 7 nạn 3 độc ở mặt sau sẽ giảng. Nhân vì một tiết này là đáp tổng quát. Văn sau mới phân biệt giải nói. Cái khổ não được nói đó có cá biệt chẳng đồng. Trừ 7 nạn, 3 độc ra, còn có 4 khổ, 8 khổ Khổ não này hoàn toàn là khổ não địa ngục, khổ não ngạ quỷ, khổ não súc sanh trong nội tâm của nhân gian. Nhưng, muốn xem tường tận cội nguồn khổ não này, bèn có thể biết do dục vọng cầu sanh mà khởi.

Người muốn cầu sanh, không có gì so được với dục vọng này về sự lừng lẫy mạnh mẽ, do đó dục vọng này tức là nguyên do dẫn khởi tất cả các phiền não.

Văn thị Quán Thế Âm Bồ tát, một chữ văn này là

từ một nghĩa “Nhĩ căn viên thông” mà ra. Nhĩ căn viên thông, nhất tâm xưng danh, giai đắc giải thoát, là ba yếu nghĩa lớn trong đoạn văn đáp tổng quát này.

Văn thị Quán Thế Âm Bồ tát, là các chúng sanh nghe danh tự tên hiệu của Bồ tát Quán Thế Âm. Chúng sanh nếu nghe mà xưng danh, thì Quán Thế Âm nghe âm thanh ấy khiến họ đều được giải thoát tất cả khổ nạn. Chữ văn, chúng sanh nghe Quán Âm, Quán Âm nghe chúng sanh, Bồ tát và chúng sanh nghe lẫn nhau, tương ứng, thế là bèn hiển thị sự nhiệm mầu của cảm ứng đạo giao. Do ở lỗ tai nghe, Bồ tát và chúng sanh mới có thể cảm ứng dung thông, do đó gọi là Nhĩ căn viên thông.

Kinh Lăng Nghiêm nói chữ văn có ba chân thật:

1. Thông chân thật: Tai và mắt chẳng đồng, có vật chướng ngại, chỗ mắt không thấy mà tai lại có thể nghe ngóng âm thanh ngoài một dặm.

2. Viên chân thật: Mắt chỉ có thể dùng xem ở chính diện, lỗ tai chẳng kể trước sau phải trái, đều có thể nghe được tiếng.

3. Thường chân thật: Việc quá khứ, có thể truyền đến hiện tại, việc hiện tại có thể truyền đến tương lai mà không biến đổi. Ba điểm này đều là chỗ ưu thắng của nhĩ căn.

Lại có thể nói thế này: Việc giáo hóa thế giới Ta bà, lấy nghe tiếng làm chủ. Vì cứu khổ não của tất cả chúng sanh, do đó Bồ tát Quán Thế Âm có hàm ý nghĩa là cứu chủ của nhân gian thuộc thế giới Ta bà.

Nhất tâm xưng danh, đây nói chúng sanh nếu như một lòng niệm Bồ tát Quán Thế Âm, bèn có thể được Bồ tát này cứu giúp, về điểm này, cần nên phải chú ý đặc biệt.

Trước hết nói nhất tâm, nhất tâm là một loại niệm, niệm ở trong tâm. Niệm niệm cùng Quán Âm hợp làm một, không có niệm khác chen vào, gọi là nhất tâm. Tiếp theo là xưng danh, xưng danh là nêu danh hiệu “Nam mô Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát”. Nhất tâm xưng danh, cần tất yếu chú ý trên mặt xưng danh, hai chữ nhất tâm đứng đầu. Tâm niệm là căn bản, cần niệm đến ta là Quán Âm, Quán Âm là ta, mà bất giác thốt ra miệng, đó mới là âm thanh xưng danh. Có người nói, một lòng xưng danh, chúng ta chỉ cần xưng niệm trong lòng, miệng không cần ra tiếng, khá chẳng phải cũng có thể được sao? Nếu như nói như vậy, đây là mê lý và trái với lối nói tự nhiên. Thường nghe người thế gian nói: Chỉ cần anh thành tâm, anh chẳng cầu Bồ tát, Bồ tát cũng che chở anh.

Lời nói này không thể không nói là họ tưởng tượng sai lầm. Chẳng qua, câu này cũng có thể là một loại nhắc nhở người chỉ niệm ngoài miệng mà không thành tâm.

Thân tâm chúng ta vốn là nhất như. Chỗ nói thành khẩn ở trong biểu lộ ra hình thể bên ngoài. Hiện tại chúng sanh nếu như có một lòng thành thành khẩn khẩn, tất định phát ra bên ngoài thành âm thanh xưng danh. Đây là đạo lý tự nhiên, cũng là nghĩa chân thật của xưng danh. Chẳng những như thế, niệm chân thành khẩn thiết càng sâu, lại càng có thể thể nghiệm niềm an ủi của lòng đại bi cảm ứng ban tặng. Một sớm đạt đến cảnh giới này, chính là gọi rằng anh chẳng cần xưng danh, anh cũng bất tri bất giác buột ra tiếng cảm kích. Ví như là gặp một ngày lạnh căm căm, hoặc là một ngày nóng hừng hực, tuy không có ý, nhưng anh lúc bất tri bất giác trong miệng tự nhiên thốt lên: Lạnh quá! Nóng quá!

Hiện tại ta nghe tên Tịnh Thánh (tức Quán Thế Âm) mà xưng niệm, Tịnh Thánh nghe tiếng một lòng xưng niệm của ta mà cứu giúp, đây là nhĩ căn viên thông. Từ cửa miệng tất định muốn phát ra “Nam mô Quán Thế Âm Bồ tát”, mới có thể đạt đến chân nghĩa của chữ văn.

Kỹ lưỡng thưởng ngoạn mùi vị của bốn chữ nhất tâm xưng danh này, thứ nhất là ở chính mình, tất định đòi trước tiên rõ biết tự kỷ, con người thân thiết này. Vấn đề thế giới, vấn đề vũ trụ mà Phật giáo nói là việc thứ hai, thứ ba!

Học Phật chính là học về mình. Tất cả đều là vấn đề chính mình của một người. Đáo để là muốn chính mình làm thành cái gì đây? Nếu như nghĩ kỹ vấn đề này, thì sẽ tìm không chỗ đặt chân. Lại không thể xem thường nó. Như thế, bản tâm sẽ xuất hiện.

Theo Khởi Tín Luận, nhân vì cứu giúp tự kỷ bị vô minh che đậy, thông thường gọi là chân như duyên khởi, nhưng lấy vô minh làm trung tâm, còn có thể gọi là vô minh duyên khởi.

Nói đơn giản thì Khởi Tín Luận, Duy Thức Luận cũng không phải là nói về vấn đề vũ trụ mà là nói về vấn đề tự kỷ. Khởi Tín Luận nói vô minh, Duy Thức Học nói A lại da thức đều là chỉ tên khác của “Ngã” còn trong tâm chính mình.

Vì cầu giải thoát chính mình tức cần nghĩ ra nhiều phương tiện đến cứu độ cho cái tự kỷ từ phương diện Ngã mà chấp trước. Vì có quan hệ này, do đó mới làm ra Khởi Tín Luận, Duy Thức Luận. Thế Tôn bốn mươi chín năm thuyết pháp, ba tạng mười hai bộ kinh, Tổ sư bao đời xuất hiện, đều cũng là vì vấn đề này.

Do đó quyển “Phẩm Phổ Môn” này cũng hoàn toàn vì cứu “Ngã” của tất cả chúng sanh, trừ đây ra, cũng không gì khác.

Tại chỗ nói về cái khổ não ở mặt trước, “dục vọng” là nguồn cội của tất cả khổ não. Nhưng truy vấn thêm một bước: dục vọng lại là từ cái gì mà ra? Có thể nói khẳng định một câu: là từ có ngã mà ra. Chúng sanh chấp trước cái ngã vô minh là “ngã chấp”, từ ngã chấp sanh ra sở hữu của ngã là pháp chấp. Chúng sanh bàng hoàng ở đường mê, chịu tất cả khổ não, tạo tất cả tội ác, đều do ngã chấp và pháp chấp mà ra.

Chân thật mà nói, người trên thế gian, thật giống như hoa đốm trong hư không, bóng trăng đáy nước, hoặc là một hí trường, chỉ hư dối không chân thật. Đem một cái ngã, hoàn toàn chứa đầy tràn tham sân tà ác. Một cái tự kỷ xấu ác, tự kỷ ô uế này là cái rất không dễ dàng nhìn ra. Nếu muốn quan sát nó, ắt cần phải dùng gương sáng đại bi chân thật không dối ra chiếu rõ. Cái gương sáng chân thật không dối này tức là sáng niệm chiều niệm, chẳng rời gương mặt từ bi và danh hiệu của Đại Bi Quán Thế Âm.

Xưa nay ngã chấp và pháp chấp thật là vô minh phiền não nghiệp hệ khổ tướng từ kiếp vô thỉ đến nay. Phàm phu ở đời, nếu nghĩ đoạn trừ cái này thành vô cấu thanh tịnh, cơ hồ không dễ dàng nhìn ra được. Cái duy nhất có thể nhìn ra là thời giờ. Đây là thời giờ gì? Chính là lúc chuyển hữu lậu thành vô lậu, bỏ sanh tử được Niết bàn.

Người đem cái chết đặt ở trước mắt, lúc biết gần chết, đó là lúc thần thánh nhất, là lúc chân thật không gì hơn nhất.

Người ta thường nói: “Người sắp chết, lời nói đều thiện”; cho dù anh là một người tội ác cực lớn, một sát na lúc anh sắp chết, anh cũng lập tức chuyển đổi lỗi lầm. Chúng ta không cần phải trù ếm chết, không ai có thể khỏi chết cả, có sanh ắt có tử, sanh tử là thực tướng của thế gian. Vấn đề không ở chỗ chết hay không chết, mà ở chỗ lúc chết có nắm chắc được hay không, chết mà nắm chắc được, thì có gì đáng sợ?

Chết là cái cuối cùng của một đời người, như là một tiếng pháo nổ, vào lúc đó, không có cái gì đáng được anh lưu luyến, giống như một chút hoa tuyết trên lò lửa hồng, vật sở hữu đều không có giá trị, tài bảo của thiên hạ đều chẳng liên quan với chính mình.

Do đó, người nếu thường thường suy nghĩ, thực

tại là rất cô độc, theo chân mình chỉ có nghiệp thiện ác một đời, ngoài ra chẳng có gì cả. Lúc ở đời, tất cả dục vọng, khổ não đều do hai chấp ngã và pháp sanh ra, đến lúc sắp mạng chung, tất cả vọng chấp của anh, chẳng có cái nào là của anh cả. Ngày còn sống hà tất đi vọng chấp kiểu này kiểu nọ mà tự tìm khổ não?

Tức thời quán kỳ âm thanh giai đắc giải thoát, đây là nói giải thoát cái gì? Đây là nói giải thoát các khổ não.

Giải thoát này không giống như cởi bỏ ràng buộc hữu hình gọi là giải thoát.

Chúng ta quy y đại bi Tịnh Thánh, chiếu theo sức một lòng xưng danh đã nói mặt trước, chính là giải thoát các khổ não, đây có hai loại lợi ích:

Lợi ích thứ nhất là có thể đem chân tâm, miệng thành khẩn xưng niệm, chắp tay ngay ngắn, để ba nghiệp này hợp làm một, một lòng xưng danh này tức có thể cảm được từ quang của Bồ tát Quán Thế Âm không bị phiền não nhiễm nhiếp thủ. Thân tâm chúng ta sẽ xa lìa khổ não, vô minh, ác nghiệp căn bản. Hàng ngày có sự tín ngưỡng tôn sùng thuần khiết đó, thì tất cả tịnh nghiệp liền có thể thành tựu.

Đây là giải thoát thứ nhất do đức của nhất tâm xưng danh mang đến.

Lợi ích thứ hai là căn cứ theo đạo lý nhân quả rõ ràng phân minh, chúng ta cho dù thân ở trong sanh tử chịu quả báo khổ não, như có thể một lòng xưng danh đầy đủ chí thành, ắt hẳn sẽ có cảm ứng bất khả tư nghì, không biết khổ ấy là khổ, mà từ khổ não giải phóng ra được, đây là loại giải thoát thứ hai.

Quan Âm Linh Cảm công đức rất là lớn. Một lòng xưng danh tức có thể giải thoát tất cả khổ não. Vì chúng ta bị khổ não cùng đến với sanh, suốt ngày ràng buộc, không thể ly khai, chỉ có dùng lực lượng của một lòng xưng niệm, tuy có tất cả khổ não, cũng có thể nhẫn chịu, đây là công đức tự nhiên hiển hiện. Đây chính là công đức “đều được giải thoát”, đây chính là quả công đức từ một lòng xưng danh chí thành mà tu đưa đến.

Bất kể là nhĩ căn viên thông cũng tốt, nhất tâm xưng danh cũng tốt, đều được giải thoát cũng tốt, đều không phải là cái chỉ từ trên lý luận mà giải thích, trở về gốc rễ lại là ba nghiệp thân miệng ý tương ưng. Như quả một lòng xưng danh, tự nhiên bèn có nhân nhĩ căn viên thông mà thừa hưởng diệu quả giải thoát, do đó muốn đạt đến thời tiết thân tâm hoan hỷ, ắt phải một lòng xưng danh.

Nói đến giải thoát khổ não khiến tự kỷ có thể đạt đến cảnh tự do tự tại. Người thường cho là có điểm không dễ dàng: kỳ thực, chúng ta bị dây thừng ngã chấp, khóa sắt phiền não lớp lớp trói buộc, không được một chút tự do, đương nhiên là rất khổ não. Nhưng, dây thừng và khóa sắt này, quyết không phải từ bên ngoài đến trói chúng ta, mà là chính chúng ta dùng dây thừng, khóa sắt trói tự kỷ mình lại. Quá khứ có một người hỏi thế này:

- Hòa thượng! Xin Ngài chỉ dạy cho con pháp môn giải thoát.

Hòa thượng hỏi ngược lại:

- Ai trói ông?

Từ câu hỏi ngược này, có thể biết không có ai trói buộc chúng ta, hoàn toàn là chính mình trói buộc chính mình, chính là chỗ nói tự trói tự buộc vậy.

Chúng ta đã biết là tự trói tự buộc, nếu như có thể dùng tâm bình đẳng cởi trừ dây thừng ngã chấp, dùng niệm từ bi đập gãy khóa phiền não, thì Quán Thế Âm tức thời thị hiện giải thoát cho anh.

Trừ tâm ngã chấp rồi, đạt được mình người bình đẳng, thể nhận được rằng mình chính là tất cả chúng sanh, tất cả chúng sanh chính là mình. Đến được cảnh giới bình đẳng đại bi này, tâm chúng ta, đã đích xác có thể nói là thoát ly ô uế mà biến thành thanh tịnh.

Lúc ấy tâm của Quán Thế Âm bèn là tâm của ta, nếu như tâm ta và tâm Bồ tát hợp làm một, tự nhiên sẽ thoát ly khổ não do ngã chấp phải chịu, liệng bỏ suy nghĩ lăng xăng do vọng niệm khởi. Tâm thanh tịnh như thế gọi là nhất tâm. Chỗ nói nhất tâm, chính là duy nhất bất nhị, không có hai kiểu tâm, chỉ là một niệm thanh tịnh không có mảy may mê vọng, đây là tâm cảnh do một lòng xưng danh mà được. Cũng chính là giải thoát tất cả khổ não mà Quán Thế Âm ban cho anh.