Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luận tạng
Abhidharmakośabhāṣya
- Tác giả
- Vasubandhu
- Thông tin
- GRETIL — s of (1) P. Pradhan (ed.), Abhidharmakośabhāṣyam of Vasubandhu. (rev. 2nd ed.) Patna: K.P. Jayaswal Research Center, 1975. (2) Dwarikadas Shastri, Swami (ed.), Abhidharmakosa & Bhasya of Acarya Vasubandhu with Sphutartha Commentary of Acarya Yasomittra. (2 vols.) Varanasi: Bauddha Bharati, 1998.CC BY-NC-SA 4.0
[309|01-309|02] ta evānuśayāḥ punaḥ saṃyojanabandhanānuśayopakleśaparyavasthānabhedena pañcadhā bhittvoktāḥ /
[309|02-309|03] tatra nava saṃyojanānyanunvayapratighamānāvidyādṛṣṭiparāmarśavicikitserṣyā mātsaryasaṃyojanāni /
[309|03] tatrānunayasaṃyojanaṃ traidhātuko rāgaḥ /
[309|03-309|04] evamanyāni yathāsaṃbhavam yojyāni /
[309|04] dṛṣṭisaṃyojanaṃ tisro dṛṣṭayaḥ / parāmarśasaṃyojanaṃ dve dṛṣṭī /
[309|05-309|06] ata evocyate syāt dṣṭisaṃprayukteṣu dharmeṣvanunayasaṃyojanena saṃyukto na dṛṣṭisaṃyojanena na ca tatra dṛṣṭyanuśayo nānuśayīta /
[309|06-309|07] āha syāt samudayajñāne utpanne nirodhajñāne 'nutpanne nirodhamārgadarśānaprahātavyeṣu dṛṣṭiśīlavrataparāmarśasaṃprayukteṣu dharmeṣu /
[309|08] teṣvanunayasaṃyojanena saṃyuktastadālambanena dṛṣṭisaṃyojanenāsaṃyuktaḥ /
[309|09-309|10] sarvatragasya prahīṇatvādasarvatragasya ca tadālambanasaṃprayogiṇo dṛṣṭisaṃyojanasyābhāvāt /
[309|10] dṛṣṭyanuśayaśca teṣvanuśete /
[309|10-309|11] te eva parāmarśaḍṛṣṭī saṃprayogataḥ /
[309|12-309|13] kiṃ punaḥ kāraṇaṃ saṃyojaneṣu tisro dṛṣṭayo dṛṣṭisaṃprayojanaṃ pṛthaguktaṃ dve punardṛṣṭī parāmarśāsaṃyojanaṃ pṛthak /
[309|14] dravyāmarśana sāmānyāddṛṣṭī saṃyojanāntaram // vakk_5.41 //
[309|15] aṣṭādaśa dravyāṇi tisro dṛṣṭayaḥ / aṣṭādaśaiva dve parāmarśadṛṣṭī /
[309|15-309|16] ataḥ kila dravya sāmānyādete saṃyojanāntaram kṛte /
[309|16-309|17] ete ca dve parāmarśasvabhāvena śeṣāiti parāmarśanasāmānyādapyete pṛthagvihite grāhyagrāhakabhedāt /
[309|18-309|19] atha kasmādīṣryāmātsarye saṃyojane pṛthaksaṃyojanadvayamuktaṃ nānyat paryavasthānam /
[309|20-309|21] ekāntākuśalaṃ yasmāt svatantraṃ cobhayaṃ yataḥ / īṣryāmātsaryameṣūktaṃ pṛthak saṃyojanadvayam // vakk_5.42 //
[309|22-309|23] nahyanyatparyavasthānamevañjātīyakamasti yatraitadubhayaṃ syādekāntākuśalatvaṃ svatantratvaṃ ceti /
[309|23] yasyāṣṭau paryavasthānāni tasyevaṃ syāt /
[309|23-309|24] yasya punardaśa tasya krodhamrakṣāvapyubhayaprakārau /
[309|24] tasmānna bhavatyayaṃ parihāra ityapare /
[309|24-309|25] punaranyatra bhagavatā saṃyojanamuktam
[310|01] pañcadhā 'varabhāgīyaṃ
[310|02] tadyathā satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vicikitsā kāmacchando vyāpāda iti /
[310|03] kasmādetānvavarabhāgīyānyucyante / avarabhāgahitatvāt /
[310|03-310|04] avaro hi bhāgaḥ kāmadhāturetāni ca tasyānuguṇāni /
[310|04] yasmāt /
[310|05] dvābhyāṃ kāmānatikramaḥ /
[310|06] tribhistu punarāvṛttiḥ
[310|07] kāmacchandavyāpādābhyāṃ kāmadhātuṃ nātikrāmati /
[310|07-310|08] satkāyadṛṣṭyādibhiratikrānto 'pi punarāvartyate dauvārikānucarasādharmyāt /
[310|08-310|09] tribhiḥ sattvāvaratāṃ nātikrāmati pṛthagjanatvaṃ dvābhyāṃ dhātvavaratāṃ kāmadhātum /
[310|09-310|10] ata eva tānyavarabhāgīyānītyapare /
[310|10-310|12] yadā srota āpannasya paryādāya trisaṃyojanaprahāṇāt ṣaṭkleśāḥ prahīṇāḥ kimarthaṃ tisro dṛṣṭīrapahāya trayamevāha satkāyadṛṣṭiṃ śīlavrataparāmarśaṃ vicikitsāṃ ca /
[310|12] sarvametadvaktavyaṃ syāt / kiṃ tūktaṃ
[310|13] mukhamūlagrahāttrayam // vakk_5.43 //
[310|14] triprakārāḥ kila kleśā ekaprakārā dviprakārākścatuprakārākśca /
[310|14-310|15] teṣāmebhistribhirmukhaṃ gṛhītamiti /
[310|15] apicāntagrāhadṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭipravartitā /
[310|15-310|16] dṛṣṭiparāmarśaḥ śīlavrataparāmarśapravartitaḥ mithyādṛṣṭirvicikitsāpravatitā /
[310|16] mūlaṃ gṛhītamiti /
[310|17] apare punarāhuḥ /
[310|18-310|19] agantukāmatāmārgavibhramo mārgasaṃśayaḥ / ityantarāyā mokṣasya gamane 'tastrideśanā // vakk_5.44 //
[311|01] trayo 'ntarāyā deśāntaragamane bhavanti /
[311|01-311|02] agantukāmatā mārgavibhramo 'nyamārgasaṃśrayaṇāt mārgasaṃśayaśca /
[311|02] evaṃ mokṣagamane 'pyeta eva trayontarāyāḥ /
[311|02-311|03] tatra satkāyadṛṣṭyā mokṣādutrāsamāpannasyāgantukāmatā bhavati /
[311|03-311|04] śīlavrataparāmarśenānyamārgasaṃśrayaṇānmokṣavibhramaḥ /
[311|04] vicikitsayā mārgasaṃśayaḥ /
[311|04-311|06] eṣāṃ mokṣagamanāntarāyāṇāṃ prahāṇaṃ dyotayan bhagavān kleśatrayasyaiva prahāṇaṃ deśitavān /
[311|06] yathā bhagavatā pañcavidhamavarabhāgīyaṃ saṃyojanamuktam / evaṃ punaḥ
[311|07] pañcadhaivordhvabhāgīyaṃ
[311|08] kathamityāha
[311|09] dvau rāgau rūpyarūpijau
[311|10] tau
[311|11] auddhatyamānamohāśca
[311|12] ityetāni pañcordhvabhāgīyāni saṃyojanāni /
[311|12-311|13] tadyathā rūparāga ārūpyarāga auddhatyaṃ māno 'vidyā ca /
[311|13] eṣāmaprahāṇenordhvadhātvanatikramāt / samāptaḥ saṃyojanaprasaṅgaḥ /
[311|14] bandhanāni katamāni / trīṇi bandhanāni /
[311|14-311|15] rāgo bandhanaṃ sarvaḥ dveṣo bandhanaṃ sarvaḥ moho bandhanaṃ sarvaḥ /
[311|15] kasmādetadeva trayaṃ bandhanamuktaṃ bhagavatā /
[311|16] vidvaśād bandhanatrayam // vakk_5.45 //
[312|01] trivedanāvaśārttīṇi bandhanāni /
[312|01-312|02] sukhāyāṃ hi vedanāyāṃ rāgo 'nuśete ālambanasaṃprayogābhyām /
[312|02] duḥkhāyāṃ dveṣaḥ / aduḥkhāsukhāyāṃ moho na tathā rāgadveṣau /
[312|02-312|03] svāsāṃtanikālambanato vā niyamaḥ /
[312|03] anuśayāḥ pūrvamevoktāḥ /
[312|04] upakleśāḥ vaktavyāḥ / tatra ye yāvat kleśā upakleśā api te /
[312|04-312|05] cittopakleśanāt /
[312|06-312|07] ye 'pyanye caitasāḥ kliṣṭāḥ saṃskāraskandhasaṃjñitāḥ / kleśebhyaste 'pyupakleśāste tu na kleśasaṃjñitāḥ // vakk_5.46 //
[312|08-312|09] ye 'pyanye kleśebhyaḥ kliṣṭā dharmāḥ saṃskāraskandhasaṃgṛhītāścaitasikāsta upakleśāste punarye kṣudravastuke paṭhitāḥ /
[312|09-312|10] iha tu paryasthānakleśamalasaṃgṛhītāneva nirdekṣyāmaḥ /
[312|10] kāni punaḥ paryavasthānānītyāha /
[312|10-312|11] kleśā apīhiparyavasthānaṃ kāmarāgaparyavasthānapratyayaduḥkhamiti sūtre vacanāt /
[312|11] prakaraṇaśāstre tu
[312|12-312|13] āhlīkyamanapatrāpyamīrṣyāmātsaryamuddhavaḥ / kaukṛtyaṃ styānamiddhaṃ ca paryavasthānamaṣṭadhā // vakk_5.47 //
[312|14] vaibhāṣikanyāyena punardaśa paryavasthānānyetāni cāṣṭau
[312|15] krodhabhrakṣau ca
[312|16] tatrāhlīkyānapatrāpye vyākhyāte / parasaṃpattau cetaso vyāroṣa īrṣyā /
[312|16-312|17] dharmāmiṣakauśalapradānavirodhī cittāgraho mātsaryam /
[312|17] auddhatyaṃ cetaso 'vyupaśamaḥ /
[312|17-312|18] kaukṛtyaṃ styānaṃ ca vyākhyāte /
[312|18] kāyasaṃdhāraṇāsamarthaścittābhisaṃkṣepo middham /
[312|18-312|19] tattu kliṣṭameva paryavasthānam /
[312|19] kaukṛtyaṃ ca vyāpāda vihiṃsāvarjitaḥ sattvāsattvayorāghātaḥ krodhaḥ /
[312|20] avadyapracchādanaṃ bhrakṣaḥ / eṣāṃ ca daśānāṃ paryavasthānānāṃ
[312|21] rāgotthā āhlīkyauddhatyamatsarāḥ /
[312|22] ete traya upakleśā rāganiḥṣyandāḥ /
[313|01] bhrakṣe vivādaḥ
[313|02] tṛṣṇāniḥṣyanada ityeke / avidyāniḥṣyanda ityapare / ubhayorityanye /
[313|02-313|03] yathā kramaṃ jñātājñātānāmiti /
[313|04] avidyātaḥ styānamiddhānapatrapāḥ // vakk_5.48 //
[313|05] ete trayo 'vidyāniḥṣyandāḥ /
[313|06-313|07] kaukṛtyaṃ vicikitsātaḥ kodherṣye pratighānvaye /
[313|08] pratighasamutthe ityete ca daśa kleśaniḥṣyandā upakleśāḥ /
[313|09] anye ca ṣaṭkleśamalāḥ
[313|10] tadyathā
[313|11] māyā śāṭhyaṃ madastathā // vakk_5.49 //
[313|12] pradāśa upanāhaśca vihiṃsā ceti
[313|13] tatra paravañcanā māyā /
[313|13-313|14] cittakauṭilyaṃ śāṭhyaṃ yena yathābhūtaṃ nāviṣkaroti vikṣipatya parisphuṭaṃ vā pratipadyate /
[313|14] madaḥ pūrvoktaḥ /
[313|14-313|15] sāvadyavastudṛḍhagrāhitā pradāśo yena nyāyasaṃjñaptiṃ na gṛhṇāti /
[313|15] āghātavastuvahulīkāra upanāhaḥ /
[313|16] viheṭhnaṃ vihiṃsā yena prahārapāruṣyādibhiḥ parān viheṭhyate /
[313|16-313|17] eṣāṃ punaḥ ṣaṇṇāṃ kleśamalānāṃ
[313|18] rāgajau
[313|19] māyāmadau pratighaje upanāhavihiṃsane // vakk_5.50 //
[314|01] dṛṣṭyāmarśāt pradāśastu śāṭhyaṃ dṛṣṭisamutthitam /
[314|02] "kiṃ kuṭilaṃ pāpikā dṛṣṭiriti" gāthāvacanād yujyate /
[314|02-314|03] śāṭhyaṃ dṛṣṭiniḥṣyandaḥ /
[314|04] ka eṣāṃ kiṃprahātavyaḥ / yāni tāvat daśa paryavasthānānyuktāni
[314|05] tatrāhlīkyānapatrāpyastyānamiddhoddhavā dvidhā // vakk_5.51 //
[314|06] ete pañca dharmā dvividhā darśanabhāvanāprahātavyā ubhayaprakārakleśasaṃprayogāt /
[314|06-314|07] yaśca yaddarśanaheyasaṃprayuktaḥ sa taddarśanaprahātavyaḥ /
[314|08] tadanye bhāvanāheyāḥ
[314|09] tebhyo 'nye paryavasthānasaṃgṛhītā upakleśā bhāvanāheyā eva /
[314|09-314|10] irṣyāmātsaryakaukṛtyakrodhabhrakṣāḥ svatantrāśca /
[314|10-314|11] svatantrāścaite pañcopakleśā adhimātrasaṃprayogitvāt /
[314|11] yathaite īrṣyādayaḥ pañcopakleśā bhāvanāheyāḥ
[314|12] svatantrāśca tathā malāḥ /
[314|13] ṣaṭkleśamalāstathaiva / ete punaryathoktā upakleśāḥ
[314|14] kāme 'śubhāḥ
[314|15] kāmadhātāvakuśalāḥ / tatrāpi
[314|16] trayo dvidhā
[314|17] styānauddhatyamiddhānyakuśalāvyākṛtāni /
[314|18] pareṇāvyākṛtāstataḥ // vakk_5.52 //
[314|19] kāmadhātorurdhvamavyākṛtāḥ upakleśā yathāsaṃbhavam /
[315|01] kati punareṣāṃ kutastyā veditavyāḥ /
[315|02] māyā śāṭhyaṃ ca kāmādyadhyānayoḥ
[315|03] etau dvau kāmadhātau prathame ca dhyāne / kathaṃ brahmaloke māyāḥ /
[315|04] brahmavañcanāt /
[315|05-315|06] sa hi tatra mahābrahmā vitathātmasaṃdarśanatayā āyuṣmantamaśvajitaṃ vañcayituṃ pravṛttaḥ /
[315|06] uktamapi śāṭhyaṃ prasaṅgāgataṃ punarevoktam /
[315|07] styānauddhatyamadā dhātutraye
[315|08] ete trayastraidhātukāḥ /
[315|09] anye kāmadhātujāḥ // vakk_5.53 //
[315|10] ṣoḍaśabhyaḥ pañcāpanīyānya ekādaśopakleśāḥ kāmāvacarā eva /
[315|10-315|11] uktā kleśāḥ upakleśāśca /
[315|12] athaiṣāmanuśayānāṃ kati manobhūmikāḥ kati ṣaḍvijñānakāyikāḥ / saṃkṣepataḥ
[315|13] samānasiddhā dṛggheyā manovijñānabhūmikāḥ /
[315|14-315|15] darśanaprahātavyāḥ sarve manobhūmikāḥ saha mānasiddhābhyāṃ bhāvanāheyābhyāmapi /
[315|15] te hi sakale manobhūmike /
[315|16] upakleśāḥ svatantrāśca
[315|17-315|18] ye ca kecidupakleśāḥ svatantrāste bhāvanāheyā api santo manobhūmikā eva draṣṭavyāḥ /
[315|19] ṣaḍvijñānāśrayāḥ pare // vakk_5.54 //
[315|20] anye kleśopakleśāḥ ṣaḍvijñānabhūmikāḥ veditavyāḥ / ke punaranye /
[316|01] bhāvanāprahātavyā rāgapratighāvidyā upakleśāśca tatsaṃprayuktāḥ /
[316|01-316|02] āhlīkyānapatrāpyastyānauddhatyāni /
[316|02] ye ca kleśamahābhūmikeṣūktāḥ /
[316|03-316|04] yānīmāni sukhādīni pañcendriyāṇi eṣāṃ katamenendriyeṇa katamaḥ kleśa upakleśo vā saṃprayuktaḥ /
[316|05] sukhabhyāṃ saṃprayukto hi rāgaḥ
[316|06] sukhasaumanasyābhyāṃ rāgaḥ saṃprayuktaḥ /
[316|07] dveṣo viparyayāt /
[316|08] duḥkhābhyāmityarthaḥ / duḥkhena daurmanasyena ca /
[316|08-316|09] harṣadainyākāravartitvāt ṣaṅvijñānabhūmikatvācca rāgadveṣayoḥ /
[316|10] mohaḥ sarvaiḥ
[316|11] avidyāyāḥ sarvakleśasaṃprayogitvāt pañcabhirapīndriyaiḥ saṃprayogaḥ /
[316|12] asaddṛṣṭirmanoduḥkhasukhena tu // vakk_5.55 //
[316|13] manoduḥkhaṃ daurmanasyaṃ manaḥsukhaṃ saumanasyaṃ ca /
[316|13-316|14] tābhyaṃ mithyādṛṣṭiḥ saṃprayuktā puṇyakarmaṇāṃ pāpakarmaṇāṃ ca yathākramam /
[316|15] daurmanasyena kāṅkṣā
[316|16] saṃśayito hi niścayenārthī durmanāyate /
[316|17] anye saumanasyena
[316|18] anye 'nuśayāḥ saumanasyenaiva saṃprayuktāḥ / ke punaranye / catasro dṛṣṭano mānaśca /
[316|19] harṣākāravartitvāt / kiṃpratisaṃyuktā ime 'nuśayā nirdiṣṭāḥ / āha /
[316|20] kāmajāḥ /
[317|01] evaṃ pratiniyataṃ saṃprayogamuktvā sāmānyenāha
[317|02] sarve 'pyupekṣayā
[317|03] sarve 'pyete 'nuśayā upekṣendriyeṇa saṃprayuktāḥ /
[317|03-317|04] pravāhacchedakāle kila kleśānāmavaśyamupekṣā saṃtiṣṭhate /
[317|04] adhobhūmikāḥ kathamityāha
[317|05] svaiḥ svairyathābhumyūrdhvabhūmikāḥ // vakk_5.56 //
[317|06] svaiḥ svairindriyairurdhvabhūmikā anuśayāḥ saṃprayujyante / yasyāṃ bhūmau yāvantīndriyāṇi /
[317|07-317|08] tatrāpi cāturvijñānakāyikāścāturvijñānakāyikairmanobhūmikā manobhūmikaireva yathāsaṃbhavam /
[317|08] uktaḥ kleśānāmindriyasaṃprayogaḥ /
[317|09] upakleśānāṃ punaḥ
[317|10] daurmanasyena kaukṛtyamīrṣyā krodho vihiṃsanam /
[317|11] upanāhaṃ pradāśaśca
[317|12] saṃprayuktānīti vartate / dainyākāravartitvādeṣāṃ manobhūmikatvācca /
[317|13] mātsaryaṃ tu viparyayāt // vakk_5.57 //
[317|14] saumanasyenetyarthaḥ / lobhānvayatvena harṣākāravartitvāt /
[317|15] māyā śāṭhyamathī bhrakṣo middhaṃ cobhayathā
[317|16] saumanasyadaurmanasyābhyāṃ saṃprayujyante / kadāciddhi sumanāḥ paraṃ vañcayate /
[317|16-317|17] kadāciddurmanāḥ /
[317|17] evaṃ yāvat svapiti /
[317|18] madaḥ /
[317|19] sukhābhyām
[318|01] tṛtīye dhyāne sukhenādhastātsaumanasyena ūrdhvamupekṣayā / yasmāt
[318|02] sarvagopekṣā
[318|03] atastayā sarve 'nuśayāḥ saṃprayujyante /
[318|03-318|04] na hi tasyāḥ kvacit pratiṣedho yathā 'vidyāyāḥ /
[318|05] cātvāryanyāni pañcabhiḥ // vakk_5.58 //
[318|06-318|07] āhlīkyamanapatrāpyaṃ styānamauddhatyaṃ caitānicatvāri paryavasthānāni pañcabhirapīndriyaiḥ saṃprayujyante /
[318|07] akuśalamahābhūmikatvāt kleśamahābhūmikatvācca /
[318|08-318|09] yāni sūtre pañca nivaraṇāni uktāni kāmacchando vyāpādaḥ styānamiddhamauddhatyakaukṛtyaṃ vicikitsā ca /
[318|09-318|10] tatra kiṃ traidhātukyaḥ styānauddhatyavicikitsā gṛhyante /
[318|10] atha kāmapratisaṃyuktā eva /
[318|10-318|11] "kevalo 'yaṃ paripūrṇo'kuśala rāśiryaduta pañca nivaraṇānī"tyekāntākuśalatvavacanātsūtre /
[318|12] kāme nivaraṇāni
[318|13] nānyatra dhātau /
[318|13-318|14] kiṃ punaḥ kāraṇaṃ dve styānamiddhe ekaṃ nivaraṇamuktaṃ dve cauddhatyakaukṛtye ekam /
[318|15] ekavipakṣāhārakṛtyataḥ /
[318|16] dvyekatā
[318|17] dvayorekatā dvyekatā / vipakṣaḥ pratipakṣo 'nāhāra ityeko 'rthaḥ /
[318|17-318|18] styānamiddhayoreka āhāraḥ sūtre 'nāhāraśca /
[318|18] kaḥ styānamiddhanivaraṇasyāhāraḥ / pañca dharmāḥ /
[318|19] tandrā aratirvijṛmbhikā bhakte 'samatā cetaso līnatvamiti /
[318|19-318|20] atha styānamiddhanivaraṇasyānāhāraḥ ālokasaṃjñeti /
[318|20] kṛtyamanayorapyekam /
[318|20-319|01] ubhe api hyete cittaṃ layaṃ codayataḥ /
[319|01] auddhatyakaukṛtyayorapyeka āhāra uktaḥ ekonāhāraḥ /
[319|02] kaścauddhatyakaukṛtyanivaraṇasyāhāraḥ / catvāro dharmāḥ /
[319|02-319|03] jñātivitarko janapadavitarko 'maravitarkaḥ paurāṇasya ca hasitakriḍitaramitaparibhāvitasyānusmartā bhavatīti /
[319|04] kaścauddhatyakaukṛtyanivaraṇasyānāhāraḥ / śamatha iti / kṛtyamapyanayorekam /
[319|04-319|05] ubhe api hyete cittamavyupaśāntaṃ vartayataḥ /
[319|05-319|06] ata ekavipakṣāhārakṛtyatvāt dvayorapyekatvamuktam /
[319|06] yadi sarvakleśā nivaraṇaṃ kasmāt pañcaivoktāni /
[319|07] pañcatā skandhavidhātavicikitsanāt // vakk_5.59 //
[319|08] kāmacchandavyāpādābhyāṃ śīlaskandhavidhātaḥ /
[319|08-319|10] styānamiddhena prajñāskandhasyauddhatyakaukṛtyena samādhiskandhasya samādhiprajñayorabhāve satyeṣu vicikitsako bhavatītyataḥ pañcoktāni /
[319|10-319|11] etasyāṃ tu kalpanāyāṃ samādhiskandhavirodhina auddhatyakaukṛtyanivaraṇasya pūrva grahaṇaṃ prāpnoti /
[319|11] ato yathāsaṃkhyametābhyāṃ samādhiprajñāskandhopaghāta ityapare /
[319|12] samādhiprayuktasya hi styānamiddhādbhayam / dharmapravicayaprayuktasyauddhatyakaukṛtyāditi /
[319|13] anye tvanyathā varṇayanti / kathaṃ varṇayanti /
[319|13-319|15] cāragatasya priyāpriyarūpeṣu viṣayeṣu nimittagrāhādvihāragatasya tatpūrvakau kāmacchandavyāpādau samādhipraveśasyādito 'ntarāyaṃ kurutaḥ /
[319|15-319|17] tataḥ samādhipraviṣṭasyāprayogeṇa śamathavipaśyanā sevanāt styānamiddhamauddhatyakaukṛtyaṃ vicikitsā ca yathākramaṃ śamathavipaśyanayorantarāyaṃ kurutaḥ /
[319|17] vyutthitasyāpi dharmanidhyānakāle vicikitsāntarāyaṃ karoti /
[319|18] ataḥ pañca nivaraṇānyuktāni /
[319|19] idaṃ vicāryate /
[319|19-319|20] visabhāgadhātusarvatragāṇāṃ nirodhamārgadarśanaprahātavyānāṃ ca sāsravālambanānāṃ yadālambanaṃ parijñāyate tadā na prahīyante /
[319|20-319|21] yadā prahīyante tadālambanaṃ na parijñāyate iti kathameṣāṃ prahāṇam /
[319|21-319|22] nāvaśyamālambanaparijñānāt kleśānāṃ kṣayo bhavati /
[319|22] kim tarhi / caturbhiḥ prakāraiḥ / katamaiścaturbhiḥ /
[319|22-319|23] darśanaheyānāṃ tāvat
[319|24] ālambanaparijñānāttadālambanasaṃkṣayāt /
[319|25] ālambanagrahāṇācca
[319|26-319|27] tatrālambanaparijñānād duḥkhasamudayadarśanaheyānāṃ svabhūmyālambanānāmanāsravālambanānāṃ ca /
[319|27] tadālambanasaṃkṣayād visabhāgadhātusarvatragāṇām /
[319|27-320|01] tadālambanā hi sabhāgadhātusarvatragāḥ /
[320|01] teṣu prahīṇeṣu te 'pi prahīṇā bhavanti /
[320|01-320|02] ālambanaprahāṇānnirodhamārgaheyānāṃ sāsravālambanānām /
[320|02-320|03] te hyanāsravālambanāsteṣāmālambanam /
[320|03] atasteṣu prahīṇeṣu te 'piprahīṇā bhavanti / bhāvanāheyānāṃ punaḥ
[320|04] pratipakṣodayāt kṣayaḥ // vakk_5.60 //
[320|05] yasya hi kleśaprakārasya pratipakṣo mārga utpadyate sa prahīyate /
[320|05-320|06] kasya punaḥ kaḥ pratipakṣaḥ /
[320|06] adhimātrādhimātrasya mṛdumṛduriti vistāreṇa paścāt pravedayiṣyāmaḥ /
[320|07] katividhaśca pratipakṣa ityāha
[320|08] prahāṇādhārabhūtatvadūṣaṇāruyaścaturvidhaḥ /
[320|09] pratipakṣaḥ
[320|10] prahāṇapratipakṣaḥ ānantaryamārgaḥ /
[320|10-320|11] ādhārapratipakṣastasmātpareṇāryo mārgo yena tatprāpitaṃ prahāṇamādhāryate /
[320|11-320|12] dūrībhāvapratipakṣo vimuktimārgātpareṇa yo mārgaśchinnaprāptidūrīkaraṇāt /
[320|12] vimuktimārgo 'pītyapare / so 'pi hi tāṃ prāpti dūrīkaroti /
[320|13] vidūṣaṇāpratipakṣo yena mārgeṇa taṃ dhātum doṣato darśanādvidūṣayati /
[320|13-320|14] api tveṣāmiyamātupūrvīṃ sādhvī bhavet /
[320|14] vidūṣaṇāpratipakṣo duḥkhasamudayālambanaḥ prayogamārgaḥ /
[320|15] prahāṇapratipakṣaḥ sarva ānantaryamārgaḥ / ādhārapratipakṣo vimuktimārgaḥ /
[320|15-320|16] dūrībhāvapratipakṣo viśeṣamārga iti /
[320|17] prahīyamāṇaḥ kleśaḥ kutaḥ prahātavyaḥ /
[320|18] prahātavyaḥ kleśa ālambanāt mataḥ // vakk_5.61 //
[320|19] na hi saṃprayogāt kleśo vivecayituṃ śakyate ālambanācca śakyate /
[320|19-320|20] yasmānna punastadālambyotpadyate /
[320|20-320|21] anāgatastāvacchakyetālambanādvivecayitum /
[320|21] atītastu katham / athālambana parijñānātprahātavya ityayamasyārthaḥ /
[321|01] eṣo 'pi naikāntaḥ / tasmādvaktavyametat / kiyatā kleśaḥ prahīṇo vaktavyaḥ /
[321|01-321|02] svāsaṃtānikaḥ prāpticchedāt /
[321|02-321|03] pārasāṃtānikastu kleśaḥ sarvaṃ ca rūpamakliṣṭaśca dharmastadālambanasvāsāṃtānikakleśaprahāṇāt /
[321|04] dūrībhāva ityucyate / katividhho dūrībhāvaḥ / caturvidhā kila dūratā /
[321|05-321|06] vailakṣaṇyādvipakṣatvāddeśavicchedakālataḥ / bhūtaśīlapradeśādhvadvayānāmiva dūratā // vakk_5.62 //
[321|07] vilakṣaṇadūratā yathā mahābhūtānām / vailakṣaṇyātsahajānāmapi dūratā /
[321|07-321|08] vipakṣadūratā yathā śīlasya dauḥśīlyam /
[321|08-321|09] deśavicchedadūratā yathā viprakṛṣṭadeśānāṃ deśavicchedāt pūrvapaścimasamudravat /
[321|09] kāladūratā yathā atītānāgatadūramucyate / dutastaddūram /
[321|10] vartamānāt / yadanantarātamutpadyamānaṃ vā tat kathaṃ dūram /
[321|10-321|11] adhvanānātvena taddūraṃ na cirabhūtabhāvitvena /
[321|11] vartamānamapyevaṃ dūraṃ prāpnoti / akāritrā ttarhi taddūram /
[321|12] asaṃskṛtasya kathamantikatvaṃ sidhyati / sarvatra tatprāpteḥ /
[321|12-321|13] atītānāgate 'pi tatprasaṅgaḥ /
[321|13] ākāśaṃ ca katham /
[321|13-321|14] evaṃ tarhyatītānāgatamanyo 'nyaṃ varttamānavyavahitatvād dūram /
[321|14] varttamānamubhayo rāsannatvādantikam /
[321|14-321|15] asaṃskṛtaṃ cāpyavyavahitatvāditi /
[321|15] evamapyatītānāgataṃ varttamānasyāntikatvādubhayaṃ prāpnoti /
[321|15-321|16] evaṃ tu yuktaṃ syāt /
[321|16] dharmasvalakṣaṇādanāgataṃ dūramasaṃprāptatvāt / atītaṃ ca pracyutatvāditi /
[321|17] kim mārgaviśeṣagamanāt kleśānāṃ punaḥ prahāṇaviśeṣo bhavati / naitadasti /
[321|18] sarveṣāṃ hi kleśānāṃ
[321|19] sakṛt kṣayaḥ
[321|20] yasya yaḥ prahāṇamārgastenaiva tasya kṣayaḥ /
[321|21] visaṃyogalābhasteṣāṃ punaḥ punaḥ /
[322|01] katiṣu kāleṣvityāha ṣaṭsu kāleṣu /
[322|02] pratipakṣodayaphalaprāptīndriyavivṛddhiṣu // vakk_5.63 //
[322|03] pratipakṣo vimuktimārga etasminnabhipretaḥ / phalāni catvāri śrāmaṇyaphalāni /
[322|04] indriyavivṛddhirindriyasaṃcāraḥ / eteṣu kāleṣu kleśasya visaṃyogalābhaḥ /
[322|04-322|05] sa punareṣa yathāyogaṃ draṣṭavyaḥ /
[322|05] keṣāñcit ṣaṭsu kāleṣu keṣāñcid yāvaddvayoḥ /
[322|06] sa eva visaṃyogastāsu tāsvavasthāsu parijñāsaṃjñāṃ labhate /
[322|06-322|07] dve hi parijñe jñānaparijñā prahāṇaparijñā ca /
[322|07] tatra jñānaparijñā sāsravaṃ jñānam /
[322|07-322|08] prahāṇaparijñā tu prahāṇameva /
[322|08] phale hetūpacārāt / kimekaiva parijñā sarvaprahāṇam / netyāha / kiṃ tarhi /
[322|09] parijñā nava
[322|10] tatra tāvat
[322|11] kāmādyaprakāradvayasaṃkṣayaḥ /
[322|12] ekā
[322|13-322|14] kāmadhātāvādyasya prakāradvayasya duḥkhasamudayadarśanaheyasya prahāṇamekā parijñā /
[322|15] dvayoḥ kṣaye dve te
[322|16] kāmadhātāveva nirodhadarśanaheyasya prakārasyaprahāṇamekā parijñā /
[322|16-322|17] mārgadarśanaheyasyaikā /
[322|17] yathā kāmāvacarāṇāṃ darśanaprahātavyānāṃ prahāṇaṃ tisraḥ parijñāḥ
[322|18] tathordhvaṃ nisra eva tāḥ // vakk_5.64 //
[322|19] rūpārūpyāvacarāṇāṃ darśanaprahātavyānāṃ prahāṇaṃ tathaiva tisraḥ parijñā bhavanti /
[322|19-322|21] duḥkhasamudayadarśanaprahātavyānāṃ prahāṇamekā nirodhadarśanaheyānāṃ prahāṇaṃ dvitīyā mārgadarśanaheyānāṃ prahāṇaṃ tṛtīyeti traidhātukānāṃ darśanaheyānāṃ prahāṇaṃ ṣaṭ parijñā bhavanti /
[323|01] anyā avarabhāgīyarūpasarvāsravakṣayāḥ /
[323|02] tisraḥ parijñāḥ
[323|03] avarabhāgīyaprahāṇamekā parijñā / rūpāsravaprahāṇamekā rūparāgakṣayaparijñā /
[323|04] ārūpyāptānāṃ sarvāsravaprahāṇamekā sarvasaṃyojanaparyādāna parijñā /
[323|04-323|05] kasmādrūpārūpyāvacarāṇāṃ bhāvanāheyānāṃ prahāṇaṃ pṛthak parijñā na darśanaheyānām /
[323|05-323|06] bhāvanāheyānāmatulyapratipakṣatvāt /
[323|06] ityetā nava parijñāḥ / āsāṃ pūrvikāḥ
[323|07] ṣaṭ kṣāntiphalaṃ
[323|08] yā eva darśanaheyaprahāṇasvabhāvāḥ /
[323|09] jñānasya śeṣitāḥ // vakk_5.65 //
[323|10] avarabhāgīyaprahāṇādiparijñā bhāvanāmārgaphalatvāt /
[323|11] kathaṃ kṣāntiphalaṃ parijñā bhavanti / kṣāntīnāṃ jñānaparivāratvāt /
[323|11-323|12] rājaparivāre rājopacāravat /
[323|12] jñānaikaphalatvācca /
[323|13] anāgamyaphalaṃ sarvā dhyānānāṃ pañca vāthavā /
[323|14] aṣṭau
[323|15-323|16] vaibhāṣikamatena mauladhyānaphalaṃ pañca parijñā yā rūpārūpyāvacarakleśaprahāṇa svabhāvāḥ /
[323|16] kāmāvacarakleśaprahāṇasyānāgamyaphalatvāt bhadantaghoṣakasya matenāṣṭau /
[323|17] sa hi vītarāgasyāpi kāmāvacarāṇāṃ darśanaheyānāṃ prahāṇaṃ darśanamārgaphalamicchanti /
[323|18] anāsravavisaṃyogaprāptilābhāt / avarabhāgīyaprahāṇaparijñā tvanāgamyaphalameva /
[323|19] dhyānāntaraṃ dhyānavaddraṣṭavyam / ārupyāṇāṃ tu
[323|20] sāmantakasyaikā
[323|21] ākāśānantyāyatanasāmantakasyaikā rūparāgakṣayaparijñā phalam /
[324|01] maulārūpyatrayasya ca // vakk_5.66 //
[324|02] maulānāṃ ca trayāṇāmārūpyāṇāmekaiva sarvasaṃyojanaparyādānaparijñā phalam /
[324|03] āryamārgasya sarvāḥ
[324|04] nava parijñāḥ phalam /
[324|05] dve laukikasya
[324|06] laukisya mārgasya dve avarabhāgīyarūparāgakṣayaparijñe phalam /
[324|07] anvayasya ca /
[324|08] anvayajñānasyāpi dveparijñe phalaṃ paścime /
[324|09] dharmajñānasya tisrastu
[324|10] paścimā eva tridhātukabhāvanāheya pratipakṣatvāt /
[324|11] ṣaṭ tatpakṣasya pañca ca // vakk_5.67 //
[324|12] dharmajñānapakṣasya ṣaṭ parijñāḥ phalaṃ yā eva dharmajñāna kṣantijñānānām /
[324|12-324|13] anvayajñānapakṣasya pañca yā evānvayakṣāntijñānānām /
[324|13] pakṣagrahaṇena hi kṣāntijñānāni gṛhyante /
[324|14] kasmānnaikaikaṃ prahāṇaṃ parijñā vyavasthāpyate /
[324|14-324|15] yasmāt kṣāntiphalaṃ tāvat prahāṇaṃ vyavasthāpyate /
[324|16] anāsravaviyogāpterbhavāgravikalīkṛteḥ /
[324|17] hetudvayasamudghātāt parijñā
[324|18] yatraitāni trīṇi kāraṇāni bhavanti tat prahāṇaṃ parijñocyate /
[324|18-325|01] pṛthagjanasya tāvadanāsravā visaṃyogaprāptirnāsti bhavāgravikalīkaraṇaṃ ceti nāsya prahāṇaṃ parijñākhyāṃ labhate /
[325|01] āryasyāpi yat kṣāntiphalaṃ tāvat prahāṇam /
[325|01-325|02] tatra yāvat duḥkhe 'nvayajñānakṣāntāvanāsravā visaṃyogaprāptirasti na tu bhavāgravikalīkṛṭam /
[325|02-325|03] duḥkhe 'nvayajñāne ubhayamasti na tu hetudvayasamudghātaḥ /
[325|03-325|04] samudayadarśanaprahātavyasya sarvatragahetoraprahīṇatvāt /
[325|04] anyeṣu dharmānvayajñāneṣu sarvaṃ trayamasti /
[325|04-325|05] atastāsvavasthāsu prahāṇaṃ parijñākhyāṃ labhate /
[325|05] jñānaphalaṃ tu prahāṇam / ataśca kāraṇatrayāt parijñākhyāṃ labhate /
[325|06] caturthācca
[325|07] dhātvatikramāt // vakk_5.68 //
[325|08] yadā dhātuṃ samatikrāmati /
[325|08-325|09] kṛtsnadhātuverāgyāt ubhayasaṃyogaviyogaṃ pañcamaṃ kāraṇamāhurapare /
[325|09-325|10] yaḥ prakāraḥ prahīṇo yadi tatrānyena tadālambanena kleśena visaṃyukto bhavatīti /
[325|10-325|11] sa tu nāsya ubhayahetusamudghātāt dhātusamatikramācceti na brūmaḥ /
[325|12] kaḥ katibhiḥ parijñābhiḥ samanvāgataḥ /
[325|13] naikayā pañcabhiryāvaddarśanasthaḥ samanvitaḥ /
[325|14] pṛthagjanastāvannaiva samanvāgataḥ /
[325|14-325|15] āryo 'pi darśanamārgastho yāvatsamudayadharmajñānakṣāntiṃ naiva samanvāgataḥ /
[325|15] samudaye dharmajñāna ekayā samanvāgataḥ /
[325|15-325|16] samudaye 'nvayajñāne dvābhyām /
[325|16-325|17] nirodhe dharmajñāne tisṛbhhirnirodhānvayajñāne catasṛbhirmārgadharmajñāne pañcabhiḥ /
[325|18] bhavanāsthaḥ punaḥ ṣaṅbhirekayā vā dvayena vā // vakk_5.69 //
[325|19-325|20] bhāvanāmārgasthaḥ punarāryapudgalo mārgānvayajñāne ṣaḍibhiḥ parijñābhiḥ samanvāgato yāvat kāmavairāgyaṃ na prāptaḥ /
[325|20-325|21] parihīṇo vā tataḥ kāmavairāgyaṃ prāptaḥ pūrvaṃ paścād vā ekayā 'varabhāgīyaprahāṇaparijñayā /
[325|21-325|22] arhattvaṃ prāpta ekayaiva sarvasaṃyojanaparyādānaparijñayā /
[325|22-325|23] parihīṇo 'pi rūpāvacareṇa paryavasthānenaikayā 'varabhāgīyaprahāṇaparijñayā /
[325|23-325|24] rūpavairāgyaṃ prāpto dvabhyāmavarabhāgīyaprahāṇarūparāgakṣayaparijñābhyām /
[325|24] prahīṇo 'pyārūpyāvacareṇa paryavasthānenābhyāmeva /
[325|24-325|25] kiṃ punaḥ kāraṇamanāgāmyarhatorekaiva parijñā vyavasthāpyate na bhūyasyaḥ /
[325|25-325|01] yasmāt
[326|01] tāsāṃ saṃkalanaṃ dhātuvairāgyaphalalābhataḥ /
[326|02-326|03] dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ parijñānāṃ saṃkalanaṃ bhavatyekatvena vyavasthāpanaṃ dhātuvairāgyāt phalaprāptitaśca /
[326|03] tayoścāvasthayoretadubhayaṃ bhavati /
[326|03-326|04] ataḥ sarvaṃ prahāṇaṃ saṃkalayyaikā parijñocyate /
[326|05] atha kaḥ kati parijñāstyajati labhate vā /
[326|06] ekāṃ dve pañca ṣaṭ kaścijjahātyāpnoti pañca na // vakk_5.70 //
[326|07] ekāṃ tyajati arhattvāt kāmavairāgyād vā parihīyamāṇaḥ /
[326|07-326|08] dve parijñe tyajatyanāgāmī rūpavītarāgaḥ kāmavairāgyāt parihīyamāṇaḥ /
[326|08-326|09] pañca tyajati vītarāgapūrvī mārgānvayajñāne /
[326|09-326|10] sa hyavarabhāgīyaprahāṇaparijñālābhe pūrvikāḥ pañca parijñāstyajati /
[326|10] ṣaṭ parijñāstyajatyānupoūrvikaḥ kāmavairāgyāt / lābhe 'pyevameva /
[326|10-326|11] kaścidekāṃ parijñāṃ labhate /
[326|11] yaḥ kaścidapūrvā labhate /
[326|11-326|12] kaścid dve yaḥ kevalādārūpyadhātuvairāgyāt parihīyate /
[326|12] kaścit ṣaṭ yo 'nāgāmiphalāt parihīyate /
[326|12-326|13] pañca tu nai kaścillabhate /
[326|14] samāptaḥ parijñāprasaṅgaḥ //
=====================================================================
[326|15-326|16] abhidharmakośabhāṣye 'nuśayanirddeśo nāma pañcamaṃ kośasthānaṃ samāptmiti //
[326|17] śrīlāmāvākasya yadatra puṇyam /
ṣaṣṭhaṃ kośasthānam
=====================================================================
namo buddhāya
=====================================================================
[327|03] uktaṃ yathā prahāṇaṃ parijñākhyāṃ labhate / tadapi ca
[327|04] kleśaprahāṇamākhyātaṃ satyadarśanabhāvanāt /
[327|05] darśanaheyā bhāvanāheyāśca kleśā iti vistareṇākhyātam /
[327|05-327|06] tāvidānīṃ darśanabhāvanāmārgau kimanāsravau sāsravāviti vaktavyam /
[327|06] ata idamucyate
[327|07] dvividho bhāvanāmārgo darśanakhyastvanāsravaḥ // vakk_6.1 //
[327|08] dvidho bhavanāmārgo laukikok lokottaraśca /
[327|08-327|09] darśanamārgastu lokottara eva traidhātukapratipakṣatvāt /
[327|09] navaprakārāṇāṃ darśana heyānāṃ sakṛtprahāṇācca /
[327|09-327|10] na hi laukikasya eṣā śaktirasti /
[327|11] satyadarśanādityuktam / kānīmāni satyāni kati ca /
[327|12] satyānyuktāni catvāri
[327|13] vavoktāni / sāsravānāsravadharmanirdeśe /
[327|13-327|15] "anāsravā mārgasatyami"ti svaśabdena "pratisaṃkhyānirodho yo visaṃyoga" iti nirodhasatyaṃ "duḥkhaṃ samudayo loka" ityatra duḥkhasamudayasatye /
[327|15] kimeṣa evaiṣāmanukramaḥ / netyāha / kiṃ tarhi /
[327|16] duḥkhaṃ samudayastathā /
[327|17] nirodhamārga iti
[327|18] eṣa eṣāmanukramaḥ / svabhāvastu yathā pūrvamuktastayaivetipradarśanārthastathāśabdaḥ /
[327|18-327|19] sa punarayam
[327|20] eṣāṃ yathā 'bhisamayaṃ kramaḥ // vakk_6.2 //
[328|01] yasya hi satyasyābhisamayaḥ pūrvasya pūrvanirdeśaḥ /
[328|01-328|02] itarathā hi pūrvaṃ hetunirdeśo 'bhaviṣyat paścāt phalanirdeśaḥ /
[328|02] keṣāñcidutpattyanukūlā deśanāḥ /
[328|03] yathā smṛtyupasthānadhyānādīnām /
[328|03-328|04] deṣāñcitprarūpaṇānukūlā deśanā yathā samyak prahāṇānām /
[328|04] na hyeṣa niyamo yat pūrvamutpannānāṃ prahāṇāya cchandaṃ janayati /
[328|04-328|05] paścādanutpannānāmanutpādāyeti /
[328|05] satyānāṃ tvabhisamayānukūlā deśanā /
[328|05-328|06] kiṃ punaḥ kāraṇamevameṣāṃ satyānāmabhisamayaḥ /
[328|06-328|07] yatra hi satto yena ca vādhyate yataśca mokṣaṃ prarthayate tadevādau vyavacāraṇāvasthāyāṃ duḥkhasatyaṃ parīkṣyate /
[328|07-328|08] paścātko 'sya heturiti samudayasatyaṃ ko 'sya nirodha iti nirodhasatyaṃ ko 'sya mārga iti mārgasatyam /
[328|08-328|09] vyādhiṃ dṛṣṭvā tannidānakṣayameṣajānveṣāṇavat /
[328|09] sūtre 'pyeṣa eva satyānāṃ dṛṣṭānto darśitaḥ /
[328|10] katamasmin sūtre / "caturbhiraṅgaiḥ samanvāgato bhiṣaktalpasartte"tyatra /
[328|10-328|11] yathā ca vyavacāraṇāvasthāyāṃ satyaparīkṣā tathābhisamayāvasthāyāṃ satyābhisamayaḥ /
[328|11-328|12] pūrvavedhāt /
[328|12] dṛṣṭabhūminiḥsaṃgāśvadhāvanavat / abhisamaya iti ko 'rthaḥ /
[328|12-328|13] abhisaṃbodha iṇo bodhanārthatvāt /
[328|13] karamādanāsrava eva na sāsravaḥ / sa hi nirvāṇābhimukhaḥ samyakbodhaḥ /
[328|14] samyagiti tattvena / tatra phalabhūtā upādānaskandhā duḥkhasatyam /
[328|15] hetubhūtāḥ samudayasatyam / samudetyasmāditi kṛtvā /
[328|15-328|16] ata eva tayoḥ phalahetubhāvānnāmato bhedo na dravyataḥ /
[328|16] nirodhamārgayostu dravyato 'pi /
[328|16-328|17] āryasatyānīti sūtra ucyante /
[328|17] ko 'syārthaḥ /
[328|17-328|18] āryāṇāmetānisatyāni tasmādāryasatyānīti sūtra evoktam /
[328|18] kimanyeṣāmetāni mṛṣā / sarveṣāmetāni satyānyaviparītatvāt /
[328|18-328|19] āryaistu yathaitāni tathā dṛṣṭāni nānyaiḥ /
[328|19-328|20] ata āryāṇāmetāni satyānyucyante na tvanāryāṇāṃ vīparītadarśanāt /
[328|21-328|22] "yadāryāḥ sukhataḥ prāhustat pare duḥkhato biduḥ / yatpare sukhatḥ prāhustadāryā duḥkhato biduḥ //"
[328|23] iti gāthā / dve āryāṇāṃ satye dve ārye cāryāṇāṃ ca satye ityapare /
[328|23-328|24] yathā vedanaikadeśo duḥkhasvabhāvaḥ /
[328|24] kathaṃ sarve sāsravāḥ saṃskārā duḥkhamityucyante /
[328|25-328|26] duḥkhāstriduḥkhatāyogādyathāyogamaśeṣataḥ / manāṣā amanāpāśca tadanye caiva sāsravāḥ // vakk_6.3 //
[329|01] tisro hi duḥkhatā duḥkhaduḥkhatā saṃskāraduḥkhatā vipariṇāmaduḥkhatā ca /
[329|01-329|02] tābhiryathāyogamaśeṣataḥ sarva sāsravāḥ saṃskārā duḥkhāḥ /
[329|02] tatra manāṣā vipariṇāmaduḥkhatayā /
[329|03] amanāṣā duḥkhaduḥkhatayā / tebhyo 'nye saṃskāraduḥkhatayā /
[329|03-329|04] ke punarmanāpāḥ ke 'manāṣāḥ ke knobhayathā /
[329|04-329|05] tisro vedanā yathākramaṃ tadvaśena sukhavedanīyādayo 'pi saṃskārā manāpādisaṃjñāṃ labhante /
[329|05-329|06] sukhāyā hi vedanāyā vipariṇāmena duḥkhatā /
[329|06-329|07] sūtra uktaṃ "sukhā vedanā utpādamukhā sthitisukhā vipariṇāmaduḥkh"ti /
[329|07] duḥkhāyāḥ duḥkhasvabhāvenaiva duḥkhatā /
[329|07-329|08] "duḥkhā vedanā utpādaduḥkhā sthitiduḥkhā" iti sūtre /
[329|08] aduḥkhāsukhāvedanāyāḥ saṃskāreṇaiva duḥkhatā /
[329|09] "pratyayābhisaṃskaraṇādyadanityaṃ tadduḥkhami"ti /
[329|09-329|10] vedanāvattadvedanīyā api saṃskārā ucyante /
[329|10] duḥkhameva duḥkhatā duḥkhaduḥkhatā / evaṃ yāvat saṃskārā eva duḥkhatetyapare /
[329|11] asādhāraṇatvāt manāṣā 'manāpānāṃ vipariṇāmaduḥkhaduḥkhate ukte /
[329|11-329|12] sarve tusaṃskārāḥ saṃskāraduḥkhatayā duḥkhāḥ /
[329|12] tāṃstvāryā eva paśyanti //
āha cātra /
[329|13-329|16] "ūrṇāpakṣma yathaiva hi karatalasaṃsthaṃ na vedyate pumbhiḥ akṣigataṃ tu tathaiva hi janayatyaratiṃ ca pīḍaṃ ca / karatalasadṛśo bālo na vetti saṃskāraduḥkhatāpakṣma akṣisadṛśastu vidvāṃstenaivodvijyate gāḍhami"ti //
[329|17-329|18] na hi bālānāmāvīcikeṣvapi skandheṣu tathā duḥkhabuddhiḥ pravartate yathāryāṇāṃ bhāvāgrikeṣvapīti /
[329|18] evaṃ tarhi mārgasyāpi saṃskāraduḥkhatāprasaṅgaḥ /
[329|19] saṃskṛtatvāt / pratikūlaṃ hi duḥkhamiti lakṣaṇānna mārgo duḥkham /
[329|19-329|20] na hi tasyotpāda āryāṇāṃ pratikūlaḥ sarvaduḥkhakṣayāvāhanāt /
[329|20-329|21] yadāpi te nirvāṇaṃ śāntataḥ paśyanti tadāpi yadeva duḥkhato dṛṣṭaṃ tasyaiva nirodhaṃ śāntataḥ paśyantina mārgasya /
[329|21-329|22] yadāpi duḥkhamapyatrāsti tasmāt duḥkhamevāryasatyamucyate /
[329|22-329|23] sukhasyālpatvāt mūdgādibhāve 'pi māṣarāśyapadeśavadityeke /
[329|23-329|24] ko hi vidvān pariṣekasukhāṇukena gaṇḍasukhamiti vyavasyet /
[329|24] āha khalvapi
[329|25-329|26] "duḥkhasya ca hetutvāt duḥkhaiścānalpakaiḥ samuditatvāt / duḥkhe ca sati tadiṣṭerduḥkhaṃ sukhamiti vyavasyanti" iti //
[330|01] sahaiva tu sukhena sarvaṃ bhavamāryā duḥkhataḥ paśyanti / saṃskāraduḥkhataikarasatvāt /
[330|01-330|02] ato duḥkhamevāryāsatyaṃ vyavasthāpyate na sukham /
[330|02-330|03] kathamidānīṃ sukhasvabhāvāṃ vedanāṃ duḥkhataḥ paśyanti /
[330|03] anityatayā pratikūlatvāt / yathā rūpasaṃjñādīnyapi duḥkhataḥ paśyanti /
[330|04] na catānyevaṃ duḥkhāni yathā duḥkhavedaneti / yastu manyate duḥkhahetutvāditi /
[330|05] tasyāsau samudayākāraḥ syānna duḥkhakāraḥ /
[330|05-330|06] āryāṇāṃ carūpārupyopapattau kathaṃ duḥkhasaṃjñā pravarteta /
[330|06-330|07] na hi punasteṣāṃ duḥkhavedanāhetuḥ skandhā bhavanti /
[330|07] saṃskāraduḥkhatā ca sūtre kimarthaṃ pṛthaguktā bhavet /
[330|07-330|08] yadi tarhyanityatvāt duḥkhataḥpaśyanti /
[330|08] anityaduḥkhākārayoḥ kaḥ prativiśeṣaḥ /
[330|08-330|09] udayavyayadharmitvādanityaṃ paśyanti /
[330|09] pratikūlatvāt duḥkham /
[330|09-330|10] anityaṃ tu dṛśyamānaṃ pratikūlaṃ bhavatītyanityākāro duḥkhākāramākarṣati /
[330|10-330|11] nāstyeva sukha vedanetyekīyā duḥkhaiva tu sarvā /
[330|11] kathamidaṃ gamyate / sūtrādyuktitaśca / kathaṃ tāvatsūtrāt /
[330|11-330|12] uktaṃ hi bhagavatā "yatkiñcidveditamidamatra duḥkhasye"ti /
[330|12-330|13] "duḥkhā vedanā duḥkhato draṣṭavye"ti /
[330|13] "duḥkhe sukhamiti saṃjñāviparyāsa" iti / evaṃ tāvatsūtrāt / kathaṃ yuktitaḥ /
[330|14] sukhahetvavyavasthānāt /
[330|14-330|15] ya eva hi kecitpānabhojanaśītoṣṇādaya iṣyante sukhahetavasta evātyupayuktā akālopayuktāśca punarduḥkhahetavaḥ saṃpadyante /
[330|15-330|17] na ca yuktā sukhahetubṛddhacyā samena vā 'nyasminkāle duḥkhotpattirityādita eva te duḥkhahetavo na sukhasya /
[330|17] ante tu tadduḥkhaṃ vṛddhimāpannaṃ vyaktimāpadyata iti /
[330|17-330|18] evamīryāpathavikalpe 'pi vaktavyam /
[330|18] duḥkhapratikāre ca sukhabuddherduḥkhavikalpe ca /
[330|18-330|20] na hi tāvat sukhamiti vedyate kiñcidyāvanna duḥkhāntareṇopadruto bhavati kṣutpipāsāśītoṣṇaśramakāmarāgaprabhaveṇa /
[330|20-330|21] tasmāt pratīkāra evāviduṣāṃ sukhabuddhirnasukhe duḥkhavikalpe ca vālaḥ sukhabuddhimutpādaynti yathāṃśādaṃśaṃ bhāraṃ saṃcārayantaḥ /
[330|22] tasmānnāstyeva sukhamiti / astyevetyābhivārmikāḥ / eṣa eva canyāyaḥ /
[330|22-330|23] kathaṃ kṛtvā /
[330|23] idaṃ hi tāvadayaṃ praṣṭavyaḥ sukhāpavādī / kimidaṃ duḥkhaṃ nāma /
[330|23-330|24] yadvādhanātmakaṃ cet /
[330|24] kathamiti vaktavyam / upaghātakaṃ cet / anugrāhakaṃ sukhamiti siddham /
[330|24-330|25] anabhipretaṃ cet /
[330|25] abhipretaṃ sukhamiti siddham /
[330|25-330|26] tadeva hyabhipretaṃ punaranabhipretaṃ bhavatyāryāṇāṃ naivālpakāle /
[330|26] tasmādaniṣpanamabhipretatvaṃ cet / na / anyathā 'nabhipretatvāt /
[330|27] yā hi vedanā svena lakṣaṇenābhipretā nāsau pouonastenaiva jātvanabhipretā bhavati /
[330|27-331|02] tathā hyenāmākārāntareṇa vidūṣayantyāryāḥ pramādapadaṃ caināṃ paśyanti mahābhisaṃskārasādhyāṃ ca vipariṇāminīṃ cānityāṃ cayenānabhipretā bhavati /
[331|02] na tu khalu svalakṣaṇākāreṇa /
[331|03-331|04] yadi cāsau svenātmanānabhipretā bhavennaiva tasyāṃ kasyacidrāgo bhavedyato vairāgyārthaṃ prakārāntareṇāpi doṣavatīṃ paśyeyuḥ /
[331|04] tasmādastyeva svalakṣaṇataḥ sukha vedanā //
[331|05-331|07] yattu bhagavatoktaṃ "yatkiñcidveditamidamatra duḥkhasye"ti tadbhagavataiva nītārthaṃ "saṃskārānityatāmānanda mayā saṃghāya bhāṣitaṃ saṃskāraviopariṇāmatāṃ ca yatkiñcidveditamidamatra duḥkhasye"ti /
[331|07-331|08] ato na duḥkha-dukhatāṃ saṃdhāyaitaduktamiti siddhaṃ bhavati /
[331|08-331|09] yadica svabhāvata eva sarvaṃ veditavyaṃ duḥkhamabhaviṣyatkimarthamāryānanda evaṃ bhagavantamaprakṣyat /
[331|09] tisra ime vedanā uktā bhagavatā sukhā duḥkhā 'duḥkhāsukhā ca /
[331|10] uktaṃ cedaṃ bhagavatā "yatkiñcidveditamidamatra duḥkhasye"ti /
[331|10-331|11] kiṃ nu saṃdhāya bhagavatā bhāṣitam yatkiñcidveditamidamatra duḥkhasyeti /
[331|11-331|12] evaṃ hi so 'prakṣyat kiṃ nu saṃdhāya bhāṣitaṃ tisro vedanā iti /
[331|12] bhagavānaṣyeva vyākariṣyat /
[331|12-331|13] idaṃ mayā saṃdhāya bhāṣitaṃ tisro vedanā iti /
[331|13] na tvevamāha / tasmātsantyeva svabhāvatastisro vedanāḥ /
[331|14-331|15] idaṃ tu saṃdhāya mayā bhāṣitaṃ yatkimcidveditamidamatra duḥkhasyetyābhīprāyikametadvākyaṃ darśayati /
[331|15] yadaṣyuktaṃ "sukhā vedanā duḥkheti draṣṭavye"ti / ubhayaṃ tasyāmasti /
[331|15-331|16] sukhatvaṃ ca svabhāvatomanāpatvād duḥkhatvaṃ ca paryāyato vipariṇāmānityadharmatvāt /
[331|16-331|17] sā tu sukhato dṛśyamānā bandhāya kalpate tadāsvādanāt /
[331|17-331|18] duḥkhato dṛśyamānā mokṣāya kalpate /
[331|18] tadvairāgyāditi /
[331|18-331|19] yathā dṛśyamānā mokṣāya kalpate tathaināṃ draṣṭumājñāpayanti buddhāḥ /
[331|19] kathamidaṃ gamyate svabhāvataḥ sā sukheti / ya dāha
[331|20-331|21] "saṃskārānityatāṃ jñātvā atho vipariṇāmatām / vedanā duḥkhataḥ proktā saṃbuddhena prajānaneti" //
[331|22] yadapi coktaṃ "duḥkhe sukhamiti saṃjñāviparyāsa" iti / ābhiprāyika eṣa nirdeśaḥ /
[331|23] lokasya hi sukhasaṃjñā vedanāyāṃ kāmaguṇeṣūpapattau ca /
[331|23-331|24] tatra sūkhaṃ vedanāṃ paryāyeṇa duḥkhaṃ satīmekāntasukhāṃ paśyato viparyāsaḥ /
[331|24] evamupapattim /
[331|25] tasmānnātaḥ sukhavedanā 'bhāvasiddhiḥ /
[331|25-331|26] yadi tu svabhāvata eva sarvaṃ veditaṃ duḥkhamabhaviṣyat tisro vedanā iti vacane koguṇo 'bhaviṣyat /
[331|26-332|01] lokānuvṛttyeti cet na /
[332|01-332|02] sarvaveditaduḥkhatvasya saṃskāravipariṇāmānityatāṃ saṃdhāya bhāṣitavacanāt yathābhūtavacanācca /
[332|02-332|04] "yacca sukhendriyaṃ yacca saumanasyendriyaṃ sukhaiṣā vedanā draṣṭavye" ti vistareṇoktvā "yenemāni pañcendriyāṇyevaṃ yathābhūtaṃ samyak prajñayā dṛṣṭāni trīṇi cāsya saṃyojanāni prahīṇāni bhavantī" tyevamādi /
[332|04-332|05] loko 'pi ca kathaṃ duḥkhāṃ vedanāṃ trividhāṃ vyavasyet /
[332|05] mṛdvadhimātramadhyāsu yathākramaṃ sukhādibuddhiriti cet / na /
[332|06] sukhasyāpi trividhatvāt mṛdvādiṣu duḥkheṣvadhimātrā disukhabuddhiḥ syāt /
[332|06-332|08] yadā ca gandharasaspraṣṭavyaviśeṣajaṃ sukhaṃ vedayate tadā katamat duḥkhaṃ mṛdubhūtaṃ yatrāsya sukhabuddhirbhavati /
[332|08-332|09] anutpannavinaṣṭe catasminmṛduni duḥkhe sutarāṃ sukabuddhiḥ syāt /
[332|09] aśeṣaduḥkhāpagamāt / evaṃ kāmasukhasaṃmukhībhāve 'pi vaktavyam /
[332|10-332|11] kathaṃ ca nāmedaṃ yojyate yanmṛdunivedite suvyaktastīvro 'nubhavo gṛhyate madhye punaravyakta iti /
[332|11] triṣu ca dhyāneṣu sukhavacanāt mṛdu duḥkhaṃ syāt /
[332|11-332|12] ūrdhvamaduḥkhasukhavacanānmadhyaṃ duḥkhamiti na yujyate mṛdvādiṣu duḥkheṣu duḥkheṣu sukhādivedanāvyavasthānam /
[332|12-332|14] uktaṃ ca bhagavatā "rūpaṃ cenmahānāmannekāntaduḥkhamabhaviṣyanna sukhaṃ na sukhānugatami"tyevamādi /
[332|14] tasmādapyasti kiñcitsukham /
[332|14-332|15] evaṃ tāvanna sūtrātsukhavedanā 'bhāvaḥ sidhyati /
[332|15] yatpunaḥ sukhahetvavyavasthānādityuktam / hetvaparijñānādidamucyate /
[332|16] āśrayaviśeṣāpekṣo hi viṣayaḥ sukhaheturvā bhavati duḥkhaheturvā / na kevalo viṣayaḥ /
[332|17-332|18] sa yāṃ kāmavasthāṃ prāpya sukhaheturbhavati na tāṃ punaḥ prāpya kadācinna bhavatīti vyavasthita eva sukhahetuḥ /
[332|18-332|20] tadyathā sa evāgniḥ pākyabhūtaviśeṣāpekṣaḥ svādupākaheturbhavati sa evāsvādapākahetuḥ na tu yāṃ pākyabhūtāvasthāṃ prāpya svadupākahetustāṃ punaḥ prāpya na heturityeṣa dṛṣṭāntaḥ /
[332|20-332|21] dhyāneṣu ca kathaṃ na vyavasthitaḥ sukhahetuḥ /
[332|21-332|22] yattu punaḥ duḥkhapratikāre sukhabuddhirityuktaṃ tatra vihitaḥ pratīkāraḥ /
[332|22-332|23] yadā gandhādiviśeṣajaṃ sukhaṃ vedayate tadā kasya pratīkāreṣu sukhabuddhirbhavatyanutpannavinaṣṭe ca tasmin duḥkhe sutarāṃ sukhabuddhiḥ syāt /
[332|23-332|24] dhyānaje sukhe kaḥ kasya pratīkāra ityevamādi /
[332|24-332|25] bhāvasaṃcāre 'pi cāvasthāntarajaṃ sukhamevotpadyate /
[332|25] yāvadasau tādṛśī kāyāvasthā 'ntarghīyate /
[332|25-332|26] anyathā hi paścādbhūyasī sukhabuddhiḥ syāt /
[332|26] evaṃ śrāntasyeryāpathavikalpeṣu veditavyam /
[332|27] "ante kuto duḥkhabuddhirārambho yadi nādita" iti
[333|01] cet / kāyapariṇāmaviśeṣānmadyādīnāmante mādhuryaśuktatāvat /
[333|01-333|02] tasmādastyeva sukhā vedaneti siddham /
[333|02] triduḥkhatāyogādvā sarvaṃ sāsravaṃ duḥkhamiti /
[333|02-333|03] yattu samudayasatyaṃ tadevocyate /
[333|03] idamutsūtram sūtre hi tṛṣṇaivoktā / pradhānyādasau sūtra uktā /
[333|03-333|04] anye 'pi tu samudayaḥ /
[333|04] kathamidaṃ pratyetavyam / anyatrānyasyāpi vacanāt / uktaṃ hi bhagavatā /
[333|05] "karma ca tṛṣṇā ca atho avidyā saṃskārāṇāṃ heturabhisaṃparāya" iti /
[333|06] punaścoktaṃ "pañca bījajātānīti sopādānasya vijñānasyaitadadhivacanam /
[333|07] pṛthivīdhāturiti catasṛṇāṃ vijñānasthitīnāmetadadhivacanami"ti /
[333|07-333|08] tasmādābhiprāyikaḥ sūtreṣu nirdeśo lākṣaṇikastvabhidharme /
[333|08-333|09] api tvabhinirvṛttihetuṃ brūvatā samudayasatyaṃ tṛṣṇaivoktā /
[333|09-333|10] upapattyabhinirvṛttihetuṃ sahetukaṃ brūvatā gāthāyāṃ karma ca tṛṣṇā cāvidyoktā /
[333|10-333|11] "karmaheturūpapattaye tṛṣṇāheturabhinirvṛttaya" iti sūtre vacanāt /
[333|11-333|12] sahetusapratyayasanidānasūtrakrameṇa vā bījakṣetrabhāvaṃ pratipādayatā vijñānādayo 'ṣyuktāḥ /
[333|12] kā punaruṣapattiḥ kā cābhinirvṛttiḥ /
[333|12-333|13] dhātugatiyonyādiprakārabhedenātmabhāvasyoṣapadanamupapattiḥ /
[333|13] abhedena punarbhavapratisaṃdhānamabhinirvṛttiḥ /
[333|14] tayoryathākramaṃ karma ca bhavatṛṣṇā ca hetuḥ /
[333|14-333|15] tadyathā bījaṃ śālivādijātiprakārabhedenāṅkuroopapadanasya hetuḥ /
[333|15] āpaḥ punarabhedena sarvaṅkuraprarohamātrasyetyeva dṛṣṭāntaḥ /
[333|16] tṛṣṇā 'bhinirvṛttiheturiti kā 'tra yuktiḥ / vītatṛṣṇasya janmābhāvāt /
[333|16-333|17] ubhaye 'pi briyante /
[333|17] satṛṣṇā vītatṛṣṇāśca / satṛṣṇā eva jātā dṛśyante na vītatṛṣṇā iti /
[333|18] vinā tṛṣṇayā janmābhāvāt / bhavasyābhinirvṛttau tṛṣṇāhetuṃ pratīmaḥ /
[333|18-333|19] saṃtatinamanācca /
[333|19] yatra ca satṛṣṇā tatrābhīkṣṇaṃ cittasaṃtatiṃ namantīṃ paśyāmaḥ /
[333|19-333|20] tasmāt punarbhave 'ṣyevamiti vyavasyāmaḥ / [333|20-333|21] na cātmabhāva evaṃ kenacidāgṛhīto yathā tṛṣṇayā /
[333|21] śuṣkamasūropasnānalepāṅgavat /
[333|21-333|22] na cānyo heturevamanuṣatto yathātmasneha ityeṣā yuktiḥ /
[333|23] catvāryapi satyānyuktāni bhagavatā /
[333|23-333|24] dve api satye saṃvṛtisatyaṃ paramārthasatyaṃ ca /
[333|24] tayoḥ kiṃ lakṣaṇam /
[334|01-334|02] yatra bhinnena tadbuddhiranyāpohe dhiyā ca tat / ghaṭārthavatsaṃvṛtisat paramārthasadanyathā // vakk_6.4 //
[334|03] yasminnavayavaśo bhinne na tadbuddhirbhavati tat saṃvṛtisat / tadyathā ghaṭaḥ /
[334|04] tatra hi kapālaśo bhinne ghaṭabuddhirna bhavati /
[334|04-334|05] tatra cānyānapohya dharmān buddhacyā tadbuddhirna bhavati taccāpi saṃvṛtisadveditavyam /
[334|05] tadyathāmbu /
[334|05-334|06] tatra hi buddhacyā rūpādīndharmānaṣohyāmbubuddhirna bhavati /
[334|06-334|07] teṣveva tu saṃvṛtisaṃjñā kṛteti saṃvṛtivaśāt ghaṭaścāmbu cāstīti brūbantaḥ satyamevāhurna mṛṣetyetatsaṃvṛtisatyam /
[334|07-334|08] atonyathā paramārtha satyam /
[334|08] tatra bhinne 'poi tadbudhirbhavatyeva /
[334|08-334|09] anyadharmāpohe 'pi buddhacyā tat paramārthasat /
[334|09] tadyathā rūpam /
[334|09-334|10] tatra hi paramāṇuśo bhinne vastuni rasārhānapi ca dharmānapohya buddhacyā rūpasya svabhāvabuddhirbhavatyeva /
[334|10] evaṃ vedanādayo 'pi draṣṭavyāḥ /
[334|10-334|11] etat paramārthena bhāvāt paramārthasatyamiti /
[334|11-334|12] yathā lokottarena jñānena gṛhyate tat pṛṣṭhalabdhena vā laukikena tathā paramārthasatyam /
[334|12-334|13] yathānyena tathā saṃvṛtisatyam iti pūrvācāryāḥ /
[334|13] uktāni satyāni /
[334|14] kathaṃ punasteṣāṃ darśanaṃ bhavati / vaktavyam / ata ādiprāthānamārabhyocyate /
[334|15] vṛttasthaḥ śrutacintāvānbhāvanāyāṃ prayujyate /
[334|16] satyāni ha draṣṭukāma ādita eva śīlaṃ pālayati /
[334|16-334|17] tataḥ satyadarśanasyānulomaṃ śrutamudgṛhlātyarthaṃ vā śruṇeni /
[334|17-334|18] śrutvā cintayati aviparītaṃ cintayitvā bhāvanāyāṃ prayujyate /
[334|18] samādhau tasya śrutamayīṃ prajñāṃ niśritya cintāmayī jāyate /
[334|18-334|19] cintāmayīṃ niśritya bhāvanāmayī jāyate /
[334|20] kiṃ punarāsāṃ prajñānāṃ lakṣaṇam /
[334|21] nāmobhayārthaviṣayā śrutamayyādikā dhiyaḥ // vakk_6.5 //
[334|22] nāmālambanā kila śrutamayī prajñā / nāmārthālambanā cintāmayī /
[334|22-334|23] kadācidvacyañjanenārthamākarṣati kadācidarthena vyañjanam /
[334|23] arthalamvanaiva bhāvanāmayī /
[334|24] sā hi vyañjananirapekṣā arthe pravartate /
[334|24-335|01] tadyathā 'mbhasi plotumaśikṣitaḥ plavanneva muñcati /
[335|01] kiyacchikṣitaḥ kadācit muñcet kadācidālamvate /
[335|01-335|02] suśikṣitā plavan nirapekṣastaratītyeṣa dṛṣṭāntaḥ iti vaibhāṣikāḥ /
[335|02-335|03] asyāṃ tu kalpanāyāṃ cintāmayī prajñā na siddhacyatītyapare /
[335|03-335|04] yāhi nāmālambanā śrutamayī prāpnoti yā 'rthālambanā bhāvanāmayīti /
[335|04-335|05] idaṃ tu lakṣaṇaṃ nāniravadyaṃ vidyate /
[335|05] āptavacanaprāmāṇyajātaniścayaḥ śrutamayī / yuktinidhyānajaścintāmayī /
[335|06] samādhijjo bhāvanāmayīti / hetau mayaṭvidhānāt /
[335|06-335|07] yadyathā 'nnamayāḥ prāṇāḥ tṛṇamayyo gāyaḥ iti /
[335|08] tasya punarevaṃ bhāvanāyāṃ prayuktasya kathaṃ bhāvanā saṃpadyata ityāha /
[335|09] vyapakarṣadvayavataḥ
[335|10] yadi hi kāyacittābhyāṃ vyapakṛṣṭo bhavati / saṃsargākuśalavitarkadūrīkaraṇāt /
[335|11] tattarhi vyapakarṣadvayaṃ kasya sukaraṃ bhavati / yo 'lpecchaḥ saṃtuṣṭaśca /
[335|12] nāsaṃtuṣṭamahecchayoḥ /
[335|13] kā punariyamasaṃtuṣṭiḥ / kā ca mahecchatā /
[335|14] labdhe bhūyaḥspṛhā 'tuṣṭiralabdhecchā mahecchātā // vakk_6.6 //
[335|15] labdheṣu kila praṇīteṣu cīvarādiṣu bhūyaskāmata 'saṃtuṣṭiḥ /
[335|15-335|16] alabdheṣu tatkāmatā mahecchatetyābhidhārmikāḥ /
[335|16-335|17] nanu ca sā 'tibhūyaskāmatā 'labdha eva na labdhe bhavatīti ko 'nayorviśeṣa iti vaktavyametad /
[335|17] evaṃ tu yujyate /
[335|17-335|18] labdhenāpraṇītenāprabhūtena paritāpo 'saṃtuṣṭiḥ /
[335|18] alabdhapraṇītaprabhūtecchā mahecchatā /
[335|19] viparyāsāttadvipakṣau
[335|20] asaṃtuṣṭimahecchatāviparyayeṇa tatpratipakṣau veditavyau /
[335|20-335|21] saṃtuṣṭiścālpecchatā ceti /
[336|01] tridhātvāptāmalau ca tau /
[336|02] tadvipakṣāviti vartate / tridhātukau ca poratisaṃyuktau ca / sāsravānāsravatvāt /
[336|03] asaṃtuṣṭimahecchate ca kāmāvacaryāveva /
[336|04] kaḥ punaranayoralpecchatāsaṃtuṣṭacyoḥ svabhāva ityāha /
[336|05] alobhaḥ
[336|06] alobhasvabhāve hyete /
[336|07] āryavaṃśāśca
[336|08] alobha iti vartate / āryāṇāmebhyaḥ prasavādāryavaṃśāścatvāraḥ /
[336|08-336|09] te 'pyalobhasvabhāvāḥ /
[336|10] teṣāṃ tuṣṭacyātmakāstrayaḥ // vakk_6.7 //
[336|11] jsaṃtuṣṭisvabhāvāḥ / cīvarapiṇḍapātaśayanāsanasaṃtuṣṭayaḥ /
[336|11-336|12] prahāṇabhāvanārāmatā caturtha āryavaṃśaḥ kathamalobhasvabhāvaḥ /
[336|12] bhavakāmarāgavaimukhyāt /
[336|13] atha caturbhirāryavaṃśaiḥ kiṃ darśitaṃ bhagavatā /
[336|14] karmāntena tribhirvṛttiḥ
[336|15-336|16] dharmasvāminā hi bhagavatā parityaktasvavṛttikarmāntebhyaḥ śiṣyebhyo mokṣārthamabhyupagatebhyo dvayaṃ prajñaptaṃ vṛttiśca karma ca /
[336|16] tribhirāryavaṃśairvṛttiścaturyena karma /
[336|17] anayā vṛttyedaṃ karma kurvāṇā bhavantī na cirānmokṣaṃ prāpsyantīti /
[336|17-336|18] kasmātpunariyamīdṛśī vṛttiridaṃ ca karma prajñaptam /
[336|19] tṛṣṇotpādavipakṣataḥ /
[336|20] catvārastṛṣṇotpādāḥ sūtra uktāḥ /
[336|20-336|21] "cīvarahetorbhikṣostṛṣṇotpadyamānā utpadyate pratitiṣṭhanti pratitiṣṭhati abhiniviśamānā 'bhiniviśate /
[336|21-336|22] piṇḍapātahetoḥ śayyāsanahetoriti /
[336|22] bhavavibhavahetorbhikṣostṛṣṇotpadyamānā utpadyata" iti vistaraḥ /
[337|01] eṣāṃ pratipakṣeṇa catvāra āryavaṃśā deśitāḥ /
[337|02] mamāha kāravastvicchātatkālātyantaśāntaye // vakk_6.8 //
[337|03] sa evārthaḥ punaḥ pariśeṣeṇocyate /
[337|03-337|04] mamakāravastu cīvarādayo 'haṃ kāravastvātmabhāvaḥ /
[337|04] tatrecchā tṛṣṇā /
[337|04-337|05] tatra mamakāravastvicchāyāstatkālaśāntaye traya āryavaṃśā bhavanti /
[337|05] ubhayecchātyantaśāntaye caturtha iti /
[337|05-337|06] uktāmidaṃ yathā bhūtasya bhāvanā saṃpadyate /
[337|07] tasya tvevaṃ pātrobhūtasya katham tasyāṃ bhāvanāyāmavatāro bhavati /
[337|08] tatrāvatāro 'śubhayā cānāpānasmṛtena ca /
[337|09] smṛtireva smṛtam / keṣāṃ punaraśubhayā keṣāmānāpānasmṛtyā / yathākramam
[337|10] adhirāgavitarkāṇām
[337|11] adhiko rāgo vitarkaścaiṣāṃ ta ime adhirāgavitarkāḥ /
[337|11-337|12] yo hi pratyāsannamatyarthaṃ rāgacaritastasyāśubhayā /
[337|12] yo hi vitarkacaritastasyānāpānasmṛtyeti /
[337|12-337|13] avicitrālambanatvādeṣāṃ vitarkopacchedāya saṃvartata ityeke /
[337|13-337|14] aśubhā tu yatra saṃsthānaviśeṣālambanatvādvitarkamāvahatīti /
[337|14] avahimukhatvādityapare /
[337|14-337|15] aśubhā hi cakṣurvijñānavadbahirmukhī /
[337|15] tadviṣayopanidhyānāt /
[337|15-337|16] tatra punaścaturvidho rāgaḥ varṇarāgaḥ saṃsthānarāgaḥ sparśarāga upacārarāgaśca /
[337|16-337|17] prathamasya pratipakṣeṇa vinolakādyālambanāmaśubhāṃ varjayanti /
[337|17-337|19] dvitiyasya vikhāditakavikṣiptālambanāṃ tṛtīyasya vipaṭumnā pūyanibaddhāsthyālambanāṃ caturthasya niśceṣṭamṛtkāyālambanām /
[337|19] abhadena tu śasyate
[337|20] śaṅkalā sarvarāgiṇām // vakk_6.9 //
[338|01-338|02] asthisaṃkaklāyāṃ hi sarvametaccaturvidhaṃ rāgastu nāstīti adhimuktiprādeśikamanaskāratvādaśubhayā na kleśaprahāṇam viṣkambhaṇaṃ tu /
[338|02-338|03] sa punar ayam aśubhāṃ bhāvayan yogācāras trividha ucyate /
[338|03] ādikārmikaḥ kṛtaparijayo 'tikrāntamanaskāraś ca / tatra
[338|04] āsamudrāsthivistārasaṃkṣepād ādikarmikaḥ /(6-10ab)
[338|05] aśubhāṃ bhāvayitukāma ādito yogācāraḥ /
[338|05-338|06] svāṅgāvayave cittaṃ nibadhnāti pādāṅguṣṭhe lalāṭe yatra cāsyābhiratiḥ /
[338|06-338|07] sa tatra māṃsakledapītā dhimokṣakrameṇāsthiviśodhayan sakalāmasthisaṃkalāṃ paśyati /
[338|07-338|09] tathaiva ca punardvitīyāmadhimucyate yāvadvihārārāmakṣetrakrameṇa samudraparyantām pṛthivīmasthisaṃkalāṃ pūrṇāmadhimucyate 'dhimokṣābhivardhanārtham /
[338|09-338|10] punaśca saṃkṣipanyāvadekāmeva svamasthisaṃkalāmadhimucyate cittasaṃkṣepārtham /
[338|10] iyatā kila kālenāśubhā opariniṣpannā bhavati /
[338|10-338|11] ayam ādikarmiko yogācāraḥ /
[338|12] pādāsthna ākapālārthatyāgāt kṛtajayaḥ smṛtaḥ // vakk_6.10 //
[338|13-338|14] sa punaḥ cittasaṃkṣepaviśeṣārtha tasyāmasthiśaṅkalāyāṃ pādāsthīni hitvā śeṣaṃ manasi karoti /
[338|14-338|15] evaṃ krameṇa yāvat kapālasyārdhaṃ hitvā 'rdhaṃ manasi karoti kṣayakṛtaparijayaḥ /
[338|16] atikrāntamanaskāro brūmadhye cittadhāraṇāt /(6-11ab)
[338|17] so 'rdhamapi kapālasya muktvā brūvormadhye cittaṃ dhārayati /
[338|17-338|18] ayaṃ kilāśubhāyāmatikrāntamanaskāro yogācāraḥ /
[338|18-338|19] astyaśubhā ālalmbanaparīttatayā parīttā na vaśitāparīttatayā parītteti catuṣkoṭikam /
[338|19-338|20] jitājitamanaskārayorajitajitamanaskārayośca svakāyasamudraparyantālambanāt /
[338|21] atha kiṃsvabhāveyamaśubhā katibhūmikā kimālambanā kva cotpadyate /
[338|22] yathākramam /
[338|23] alobho daśabhūḥ kāmadṛśyālambā nṛjā 'śubhā // vakk_6.11 //
[338|24-338|26] alobhasvabhāvā daśabhūmikā sasāmantakadhyānāntareṣu caturṣu dhyāneṣui kāmadhātau ca kāmāvacara dṛṣyālambanā kiṃ poounrdṛśyavastusaṃsthāne /
[338|25-338|26] atha evārthālamvaneti siddham /
[338|26] manuṣyeṣvevotpadyate / nānyasyāṃ gatau / kuta eva dhātau /
[339|01] tatrāpi nottarakurau / nāmnaiva siddhamaśubhākāreti / yadadhvikā tadadhvālambanā /
[339|02] anutpattidharmiṇī tu vyadhvālambanā / adhimuktimanaskāratvātsāsravā /
[339|02-339|03] vairāgyalābhikī ca prāyogikī ca /
[339|03] ucitānucitatvāt /
[339|03-339|04] uktamaśubhāyāḥ saprabhedaṃ lakṣaṇam /
[339|05] ānāpānasmṛtiḥ prajñā pañcabhūrvāyurgīcarā /
[339|06] kāmāśrayā
[339|07] ānanamāna āśvāso yo vāyuḥ praviśati /
[339|07-339|08] apānanamapānaḥ praśvāso yo vāyuḥ niṣkrāmati /
[339|08] tayoḥ smṛtirānāpānasmṛtiḥ / saiva prajñāsvabhāvā /
[339|08-339|09] smṛtivacanaṃ tu smṛtyupasthānavattadvalādhānavṛttitvāt /
[339|09-339|10] pañcasu bhūmisu triṣu sāmantakeṣu dhyānāntare kāmadhātau copekṣāsaṃprayogitvāt /
[339|10-339|11] vitarkānuguṇatvāt kila lsukhaduḥkhayostatpratipakṣasya tābhyāmasaṃprayogaḥ /
[339|11-339|12] sukhasaumanasyayoścāvadhānaparipanthitvāt tasyāścāvadhāne sādhyatvāditi /
[339|12-339|13] ye tu mauleṣvapi dhyāneṣu samāpannasyopekṣāmicchanti neṣāmaṣṭabhūmikā /
[339|13] pareṇāśvāsapraśvāsānamabhūmitvāt /
[339|13-339|14] vāyvālambanā caiṣā kāmadhātvāśrayā /
[339|14] devamanuṣyeṣu prāyogikī vairāgyalābhiko ca /
[339|14-339|15] tatvamanaskāraścaiṣā /
[339|15] idaṃ dharmāṇāmeva /
[339|16] na bāhyānām
[339|17] upadeśābhāvāt / svayaṃ ca sūkṣmadharmānabhisaṃbodhāt / sā ceyaṃ
[339|18] ṣaḍvidhā gaṇanādibhiḥ // vakk_6.12 //
[339|19] ṣaṭkāraṇayuktā caiṣā paripūrṇā bhavati /
[339|19-339|20] gaṇanayā 'nugamena sthāpanayā upalakṣaṇayā vivarttena pariśūddhacyā ca /
[339|20-339|22] tatra ca gaṇanā nāma āśvāsapraśvāseṣu cittaṃ dattvā 'nabhisamskāreṇa kāyaṃ cittaṃ cādhyupekṣya smṛtimātreṇa gaṇayatyekaṃ dvau yāvaddaśa /
[339|22] cittābhisaṃkṣepa vikṣepabhayānnālpavahutarā /
[339|22-339|23] tasyāṃ tu trayo doṣāḥ /
[339|23] ūnagaṇanā yadi dvāvekaṃ gṛhlāti /
[339|23-339|24] adhikagaṇanā yadyekaṃ dvāviti /
[339|24] saṃkaro yadyāśvāsaṃ praśvāsato gṛhlāti viparyayādvā /
[339|24-340|01] ato 'nyathā samyaggaṇanā /
[340|01] antaravikṣepe punarādito gaṇayitavyaṃ tāvadyāvatsamādhi labhate /
[340|02] anugamo nāma anabhisaṃskāreṇāśvāsapraśvāsānāṃ gatimanugacchati /
[340|02-340|03] kiyaddūramete praviśanti vā niṣkrāmanti vā kimete sarvaśarīravyāopina ekadeśacāriṇa iti /
[340|04] tān praviśataḥ kaṇṭhahṛdayanābhikaṭyurujaṅghāpraveśakram4ṇa yāvat pādāvanugacchati /
[340|05] niṣkrāmato vitastivyāmāntaraṃ yāvadvāyumaṇḍalaṃ vairambhāśca vāyava ityapare /
[340|06] tadetattatvamanasikāratvānna yuktam /
[340|06-340|07] sthāpanā nāma nāsikāgre yāvat pādanṅguṣṭhe sthitāṃ paśyati /
[340|07] maṇisūtravat /
[340|07-340|08] kimanugrāhakā ete upadhātakāḥ śītā uṣṇā iti /
[340|08] upalakṣaṇā nāma naite kevalā vāyava eva /
[340|08-340|10] catvāryetāni mahābhūtāni mahābhūtābhinirvṛttamupādāyarūpaṃ tadāśritāścittacaittā iti pañcaskandhānupalakṣayati /
[340|10-340|11] vivarto nāma vāyvālambanāṃ vṛddhiṃ vivarttyottareṣu kuśalamūleṣu saṃniyojanaṃ yāvadagradharmeṣu /
[340|11] pariśuddhirdarśanamārgādiṣvavatāraḥ /
[340|12] smṛtyupasthānādivajropamasamādhyantā vivarta ityapare / kṣayajñānādiśuddhiriti /
[340|13-340|14] "gaṇanānugamaḥ sthānaṃ lakṣaṇārthavivarttnā pariśuddhiśca ṣoḍheyamānāpānasmṛtirmatā" iti saṃgrahaślokāḥ /
[340|15] tatra punarveditavyau
[340|16] ānāpātau yataḥ kāyaḥ /
[340|17] yadbhūmiko hi kāyaḥ tadbhūmikāvetai / kāyaikadeśatvāt /
[340|17-340|18] kāyacittaviśeṣasaṃniśritā āśvāsapraśvāsā vartante /
[340|18-340|19] ārupyakalalādigatānāmabhāvāt acittacaturthadhyānasamāpannānāṃ ca /
[340|19-340|20] yadi hi kāyaḥ śuṣiro bhavati āśvāsapraśvāsabhūmikaṃ ca cittaṃ saṃmukhībhūtamevaṃ te varttante /
[340|20-340|21] jāyamānasya caturthadhyānādvyuttiṣṭhamānasya ca praviśanti bhiyamāṇasya caturthaṃ ca dhyānaṃ samāpadyamānasya niṣkrāmanti /
[340|21-340|22] etau cānāpānau /
[340|23] sattvākhyau
[340|24] nāsattvasaṃkhyātau /
[340|25] anupāttakau /
[341|01] indriyavinirbhāgitvāt /
[341|02] naiḥṣyandikau
[341|03] naupacayikavipākajau / kāyopacayanānupacayāt chhinnānāṃ punaḥ pratisaṃdhānācca /
[341|04]
nahyetadvipākarūpasyāsti /
[341|05] nādhareṇa lakṣayete manasā ca tau // vakk_6.13 //
[341|06] svabhūmyuparibhūmikena ca tayościttenopalakṣaṇam / nāvareṇeryāpathika nairmāṇikena /
[341|07] ukte dve avatāramukhe / tābhyāṃ tu samādhilabdhā
[341|08] niṣpannaśamathaḥ kuryāt smṛtyupasthānabhāvanām /
[341|09] vipaśyanāyāḥ saṃpādanārtham / kathaṃ ca punaḥ kuryāt /
[341|10] kāyaviccittadharmāṇāṃ dvilakṣaṇaparīkṣaṇāt // vakk_6.14 //
[341|11] kāyaṃ svasāmānyalakṣaṇābhyāṃ parīkṣate / vedanāṃ cittaṃ dharmāśca /
[341|11-341|12] svabhāva evaiṣāṃ svalakṣaṇam /
[341|12-341|13] sāmānyalakṣaṇaṃ tu anityatā saṃskṛtānāṃ duḥkhatā sāsravāṇāṃ śunyatā 'nātmate sarvadharmāṇām /
[341|13] kāyasya punaḥ kaḥ svabhāvaḥ / bhūtabhautikatvam /
[341|14] dharmāstribhyo 'nye /
[341|14-341|15] sāmāhitasya kila kāyaṃ paramāṇuśaḥ kṣaṇikataśca paśyataḥ kāyasmṛtyupasthāṇaṃ niṣpannaṃ bhavati /
[341|16] atha smṛtyupasthānānāṃ kaḥ svabhāvaḥ /
[341|16-341|17] vividhasmṛtyupasthānaṃ svabhāvasaṃsrgālambanasmṛtyupasthānam /
[341|17] tatra svabhāvasmṛtyupasthānam /
[341|18] prajñā
[341|19] kīdṛśī prajñā /
[341|20] śrutādimayī
[342|01] śrutamayī cintāmayī bhāvanāmayī ca /
[342|01-342|02] trividhāni smṛtyupasthānāni śrutacintābhāvanāmayāni /
[342|03] anye saṃsargālambanāḥ
[342|04] anye tatsahabhuvo dharmāḥ saṃsargasmṛtyupasthānam /
[342|04-342|05] tadālambanā ālambanasmṛtyupasthānam /
[342|05] svabhāvasmṛtyupasthānaṃ prajñeti / kuta eva tat /
[342|05-342|06] "kāme kāyānupaśyanā smṛtyupasthāna"miti vacanāt /
[342|06] kā punaranupaśyanā / prajñā /
[342|06-342|07] tayā hi tadvānanupaśyaḥ kriyate /
[342|07-342|08] yataścokta "madhyātmaṃ kāye kāyānupaśyī viharatī"ti /
[342|08] anupaśyamasyāsti darśanamityanupaśyī / kāye 'nupaśyī kāyānupaśyī /
[342|09] kasmāt prajñā smṛtyupasthānamityuktā bhagavatā / smṛtyudrekatvāditi vaibhāṣikāḥ /
[342|10] smṛtivalādhānavṛttitvāditi yo 'rthaḥ / dārūpāṭana kīlasaṃdhāraṇavat /
[342|10-342|11] evaṃ tu yujyate /
[342|11] smṛtiranayopatiṣṭhata iti smṛtyupasthānaṃ prajñā yathādṛṣṭasyābhilapanāt /
[342|12-342|13] tadyathā hyuktamāyuṣmatā aniruddhena "tasya kāye kāyānupaśiyano viharataḥ kāyālalmbanānusmṛtistiṣṭhati saṃtiṣṭhata" iti vistaraḥ /
[342|13-342|14] bhagāvatā 'pi coktaṃ "tasya kāye kāyānupaśiyano viharata upasthitā smṛtirbhavatyasaṃmūḍhe"ti /
[342|14-342|15] yatra tūktaṃ "kathaṃ bhikṣavaścaturṇāṃ smṛtyupasthānānāṃ samudayaśca bhavatyastaṅgamaśca /
[342|15-342|17] āharasamudayātkāyasya samudayo bhavatyāhāranirodhātkāyasyāstaṅgama"ityatrālambanameva smṛtyupasthānamuktam /
[342|17] smṛtiratropatiṣṭhata iti kṛtvā /
[342|17-342|18] yathālambanaṃ caiṣāṃ nāma svaparobhayasaṃtatyālambanatvāt pratyekameṣāṃ traividhyam /
[342|19] kramaḥ /
[342|20] yathotpatti
[342|21] kasmātpunarevamutpattiḥ / audārikasya pūrvaṃ darśanāt /
[342|22-342|23] yato vā kāmarāgasya kāyo 'dhaṣṭhānaṃ sa ca vedanā 'bhilāṣātsa ca cittasyādāntatvāt tatkleśāprahāṇāditi vaibhāṣikāḥ /
[342|24] catuṣkaṃ tu viparyāsavipakṣataḥ // vakk_6.15 //
[343|01-343|03] śucisukhanityātmaviparyāsanāṃ caturṇāṃ pratipakṣeṇa catvāri smṛtyupasthā nānyuktāni yathākramaṃ nādhikanyūnāni evaṃ ca trīṇyasaṃbhinnālambanāni caturthamubhayathā /
[343|03] yadidharmāneva paśyatyasaṃbhinnālambanam /
[343|03-343|04] atha kāyādīnāṃ dve trīṇi catvāri vā samastāni paśyati saṃbhinnālambanam /
[343|04-343|05] evaṃ kāyādyālambanāni smṛtyupasthānānyabhyasya
[343|06-343|07] sa dharmasmṛtyupasthāne samastālambane sthitaḥ / ānatyaduḥkhataḥ śūnyānātmatastānvipaśyati // vakk_6.16 //
[343|08-343|09] saṃbhinnalambane dharmasmṛtyupasthāne sthitastān kāyādīn sarvānabhisamasya caturbhirākāraiḥ paśyati /
[343|09] anityato duḥkhataḥ śūnyato 'nātmataśca /
[343|10] tat ūṣmagatotpattiḥ
[343|11-343|12] tasmāddharmasmṛtyupasthānādevamabhyastāt krameṇeṣmagataṃ nāma kuśāmūlamutpadyate /
[343|12] ūṣmagatamivoṣmagatam / kleśendhanadahanasyāryamārgāgneḥ pūrvarūpatvāt /
[343|13] taccatuḥsatyagocaram /
[343|14] tadūṣmagataṃ prākarṣikatvāccatuḥsatyālambanam /
[343|15] ṣoḍaśākāram
[343|16-343|17] duḥkhaṃ caturbhirākāraiḥ paśyatyanityato duḥkhatḥ śūnyato 'nātmataśca /
[343|17] samudayaṃ caturbhirhetutaḥ samudayataḥ prabhavataḥ pratyayataśca /
[343|17-343|18] nirodhaṃ caturbhiḥ nirodhataḥ śāntataḥ praṇītato niḥsaraṇataśca /
[343|18-343|19] mārgaṃ caturbhirmārgato nyāyataḥ pratipattito nairyāṇikataśca /
[343|19] eṣāṃ tu viśeṣaṇam paścādvakṣayāmaḥ /
[343|20] ūṣmabhyo mūrdhānaḥ
[343|21] te 'pi tādṛśāḥ // vakk_6.17 //
[344|01] yādṛśā ūṣmāṇaścatuḥsatyālambanāḥ ṣoḍaśākārāśca /
[344|01-344|02] utkṛṣṭataratvāttu nāmāntaraṃ cala kuśalamūlamūrdhatvāt mūrdhānaḥ /
[344|02] ebhyo hi pāto 'tikramo vā /
[344|03] ubhayākaraṇaṃ dharmeṇa
[344|04] eṣāṃ punarubhayeṣamūṣmagatamūrdhnāṃ dharmasmṛtyupasthānenākaraṇam /
[344|04-344|05] kimidamākaraṇam /
[344|05] satyeṣvakārāṇāṃ prathamatovinyasanam /
[344|06] anyairapi tu vardhanam /
[344|07] caturbhirapi smṛtyupasthānaireṣāṃ vardhanam /
[344|07-344|08] vivardhayataḥ pūrvapratilabdhānāmaṃsaṃmukhībhābo 'vahumānatvāt /
[344|08] mṛdumadhyādhimātrakramābhivṛddhebhyaḥ punarutpadyate
[344|09] tebhyaḥ kṣāntiḥ
[344|10] adhimātrasya kṣamaṇādaparihāṇitaḥ / sā 'pi triprakārā mṛdvī madhyā 'dhimātrā ca /
[344|11] dvidhā tadvat
[344|12] yathā mūrdhāna uktāḥ evaṃ mṛdumadhye kṣāntī tathaivākaraṇāt /
[344|12-344|13] vivardhane tvayaṃ viśeṣaḥ /
[344|13] sarvasyāḥ
[344|14] kṣāntyā dharmeṇa vardhanam // vakk_6.18 //
[344|15] smṛtyupasthānenaiva nānyena /
[344|16] kāmāptaduḥkhaviṣayā tvadhimātrā
[344|17] kṣāntiriti varttate / apradharmasaṃśleṣādasau kāmāvacaraduḥkhālambanaiva /
[344|18] ata evoṣmagatādīnāṃ traidhātukaduḥkhadyālambanatvasiddhirniyamāvacanāt /
[344|18-344|20] yadā kila rūpārupyapratipakṣādyekaikasatyālambanāpahlāsena yāvat kāvāvacarameva dukhaṃ dvābhyāṃ kṣaṇābhyāṃ manasi karotyeṣā sarvaiva madhyā kṣāntiryadaikameva kṣaṇaṃ tadadhimātreti /
[345|01] kṣaṇaṃ ca sā /
[345|02] kṣaṇikā cāsau na prākarṣikī /
[345|03] tathāgradharmāḥ
[345|04] yathaivādhimātrā kṣāntiḥ /
[345|04-345|05] te 'pi hi kāmāvacaraduḥkhālambanāḥ kṣaṇikāśca laukikāścaite 'grāśca dharmāḥ /
[345|05] sarvalaukikaśreṣṭhatvāditi laukikāgradharmāḥ /
[345|05-345|06] vinā sabhāgahetunā mārgasya tatpuruṣakāreṇākarṣaṇāt /
[345|06-345|07] ta eta ūṣmagatādayaḥ smṛtyupasthānasvabhāvatvāt prajñātmakā ucyante /
[345|08] sarve tu pañcaskandhāḥ
[345|09] saparivāragrahaṇāt /
[345|10] vināptibhiḥ // vakk_6.19 //
[345|11] prāptayo noṣmagatādibhiḥ saṃgṛhyante /
[345|11-345|12] mā bhūdāryasya tatsaṃmukhībhāvādūṣmagatādīnāṃ saṃmukhībhāva iti /
[345|12-345|13] tatra trisatyālambanoṣmagatākaraṇe dharmasmṛtyupasthānaṃ pratyutpannamanāgatāni catvāri bhāvyante /
[345|14] nirodhasatyālambane tadevobhayathā / sarvatrākārāḥ sabhāgāḥ /
[345|14-345|15] vivardhane caturṇāmanyatamadanāgatāni catvāri /
[345|15-345|16] tatraiva nirodhālambane 'ntyamanāgatānicatvāri ākārāḥ sarve /
[345|16] labdhatvādgotrāṇām /
[345|16-345|17] mūrdhākaraṇe catuḥsatyālambane 'pi nirodhālambanavardhane cāntyamanāgatāni catvāri ākārāḥ sarve /
[345|17-345|18] trisatyālambanavardhane caturṇāmanyatamadanāgatānicatvāri ākārāḥ sarve /
[345|18] kṣāntīnāṃ sarvatra cāntyam /
[345|19] anāgatāni catvāri ākārāḥ sarve /
[345|19-345|20] agradharmeṣvantyamanāgatāni catvāri ākārāścatvāra eva /
[345|20] anyābhāvāddarśanamārgasādṛśyācca /
[345|21] iti nirvedhabhāgīyaṃ caturdhā
[346|01-346|02] ityetāni catvāri nirvedhabhāgīyāni kuśalamūlāni yadutoṣmagataṃ mūrdhānaḥ kṣāntayo 'gradharmāśca /
[346|02-346|03] eṣāṃ dve mṛdūnī calatvāt parihāṇitaḥ kṣāntayo madhyamagradharmā adhimātram /
[346|03] nirvedhabhāgīyānīti ko 'rthaḥ / vidha vibhāge /
[346|03-346|05] niścito vedhā nirvedhaḥ āryamārgastena vicikitsā prahāṇāt satyānāṃ ca vibhajanādidaṃ duḥkhamayaṃ yāvat mārga iti /
[346|05] tasya bhāgo darśanamārgaikadeśaḥ /
[346|05-346|06] tasyāvāhakatvena hitatvānnirvedhabhāgīyāni /
[346|06] taccaitaccaturvidhamapoi nirvedhabhāgīyam
[346|07] bhāvanāmayam /
[346|08] na śrutacintāmayam /
[346|09] anāgamyāntaradhyānabhūmikam
[346|10] anāgamyaṃ dhyānāntaraṃ catvāri ca dhyānānyasya bhūmistatsaṃgṛhītatvāt /
[346|11] nordhva darśanamārgaparivāratvāt / tadabhāvaḥ kāmadhātvālambanatvāt /
[346|11-346|12] tasya ca pūrvaparijñeyapraheyatvāt /
[346|12] teṣāṃ rūpadhātau pañcaskandhako vipākaḥ /
[346|12-346|13] pūripūrakāṇyevanākṣepakāṇi /
[346|13] bhavadveṣitvāt /
[346|14] dve tvadho 'pi vā // vakk_6.20 //
[346|15] vāśabdo matavikalpārthaḥ /
[346|15-346|16] bhadantaghoṣakasya tu dve prathame nirvedhabhāgīye saptabhūmike kāmāvacare api taḥ /
[346|17] sarvāṇyapi tvetāni catvāri
[346|18] kāmāśrayāṇi
[346|19] trīṇi manuṣyeṣvevotpadyante / triṣu dvīpeṣu / utpāditapūrvāṇāṃ tu deveṣu saṃmukhībhāvaḥ /
[346|20] caturthaṃ deveṣvapi / trīṇi strīpuruṣā ubhayāśrayāṇi labhante /
[346|21] agradharmān dvacyāśrayān labhate 'ṅganā /
[347|01] agradharmāstu stryeva dvacyāśrayān labhate / puruṣaḥ puruṣāśrayāneva /
[347|01-347|02] strītva syāpratisaṃkhyānirodhalābhāt /
[347|02] kathaṃ nirvedhabhāgīyānāṃ tyāgaḥ /
[347|03] bhūmityāgāttyajatyāryastāni
[347|04-347|05] yadbhūmikānyanena pratilabdhānibhavanti tāṃ bhūmi tyajannāryastānyapi tyajati nānyathā bhūmityāgaḥ punarbhūmisaṃcārāt / [347|06] anāryastu mṛtyunā // vakk_6.21 //
[347|07] pṛthagjanastu nikāyasabhāgatyāgenaiva tyajatisatyasati vā bhūmisaṃcāre /
[347|08] ādye dveparihāṇyā ca
[347|09] tyajati mṛtyunā ca pṛthagjana eva / āryasya tu nāsti tābhyāṃ parihāṇiḥ /
[347|09-347|10] kṣāntyagradharmābhyāṃ tu pṛthagjanasyāpi nāsti parihāṇiḥ /
[347|11] maulestatraiva satyadṛk /
[347|12-347|13] yo mauladhyānabhūmikāni nirvedhabhāgīyānyutpādayati satatraiva janmāti satyānyavaśyaṃ paśyati /
[347|13] tīvrasaṃvegatvāt /
[347|14] apūrvāptirvihīneṣu
[347|15] yadā vihineṣu punarlābhobhavatyapūrvāṇyeva tadā labhyante na pūrvaṃ tyaktāni /
[347|16] pratimokṣasaṃvaravadanucitayatnasādhyatvāt /
[347|16-347|17] sati pratisīmādaiśike pareṇotpādayatyasati mūlādeva /
[347|18] ete punarvihīniparihāṇī kiṃsvabhāve /
[347|19] hānī dve asamanvitiḥ // vakk_6.22 //
[347|20] ubhe apyete asamanvāgamasvabhāve /
[347|22] parihāṇistu doṣakṛtā nāvaśyaṃ vihāniḥ /
[347|23] guṇaviśeṣakṛtā ca sā / parihīṇo 'pyūṣmagatalābhī niyataṃ parinirvāṇadharmā bhavati /
[347|24] mokṣabhāgīyātko viśeṣaḥ / satyadarśanāsannataratvamasatyantarāye /
[348|01] mūrdhalābhī na mūlacchit
[348|02-348|03] parihīṇo 'pi mūrdhalābhī kuśalamūlāni na samucchinatti /
[348|03] apāyāṃstu pāpādānantaryāṇyapi kuryāt /
[348|04] kṣāntilābhyanapāyagaḥ /
[348|05-348|06] vihīnāyāmapi kṣāntau na punarapāyānyāti tadbhūmikakarmakleśadūrīkaraṇāt /
[348|06-348|07] kṣāntilābhādeva hi gatiyonyupapattyāśrayāṣṭamādibhavakleśānāṃ keṣāñcidanutpattidharmatā pratilabhate /
[348|07-348|09] apāyagatīnāmaṇḍajasaṃsvedajayonyorasaṃjñisattvottarakurumahābrahmopapattināṃ śaṇḍhapaṇḍakobhayavyañjanāśrayāṇāmaṣṭamādibhavānāṃ darśanaheyakleśānāṃ ca /
[348|09] tāṃ tu yathāyogaṃ mṛdvadhimātrāyāṃ ca / mṛdvacyāmapāyagatīnām /
[348|10] adhimātrāyāmitareṣām / nirvedhabhāgīyāni trigotrāṇi śrāvakādigotrabhedāt / tatra
[348|11] śiṣyagotrā nnivartya dve buddhaḥ syāt
[348|12] ūṣmagataṃ mūrdhānaṃ ca śrāvakagotrādutpannaṃ vyāvartya punarbuddhaḥ syādityasti saṃbhavaḥ /
[348|13] kṣāntau tu labdhāyāṃ nāstyeva saṃbhavaḥ / kiṃ kāraṇam /
[348|13-348|14] apāyānāṃ kila vyāvṛttatvāt /
[348|14] bodhisattvāśca parahitkriyāpāratantryādapāyānapyavagāhanta iti /
[348|14-348|15] tasyaiva tu gotrasyāvivartyatvādasaṃbhavaḥ /
[348|16] trīṇyapītaraḥ // vakk_6.23 //
[348|17] vivartya syāditi vartate /
[348|17-348|18] trīṇyapi nirvedhabhāgīyāni śrāvakagotrādvacyāvartya buddhādibhavaḥ syāt pratyekabuddha ityarthaḥ /
[348|18-348|19] pratyekabuddhagotrāṇi tu vyāvartayitumaśakyāni /
[348|20] ābodheḥ sarvamekatra dhyānāntye śāstṛkhaḍgayoḥ /
[348|21] śāstā budhaḥ khaḍgaviṣāṇakalpaḥ pratyekabuddhaḥ /
[348|21-348|22] tayorekatraivāsane caturthameva dhyānaṃ niśrityaniñjyapaṭusamādhitvānnirvedhabhāgīyānyārabhya yāvadbodhirutpadyate /
[349|01] kṣayānutpādajñāne hi bodhiriti paścādupapādayiṣyāmaḥ /
[349|01-349|02] aśubhāmārabhya yāvadvodhirityapare /
[349|02] yeṣāṃ tu khaḍgādanyo 'pi pratyekabuddho 'stitadgotrāṇāṃ vyāvartanāpratiṣeṣaḥ /
[349|03] kiṃ punaḥ prathama eva janmani kṛtaprayogo nirvedhabhāgīyānyutpādayet /
[349|03-349|04] naitadasti avaśyaṃ hi
[349|05] prāktebhyo mokṣabhāgīyaṃ
[349|06] utpādayitavyam / sarvasvalpaṃ hi
[349|07] kṣipraṃ mokṣastribhirbhavaiḥ // vakk_6.24 //
[349|08] ekasmin janmani mokṣabhāgīyaṃ kuśalamūlamutpādayet / dvitīye nirvedhabhāgīyāni /
[349|09] tṛtīye āryamārgam / bījaviropaṇa sasyābhivṛddhiphalotpattikramavat /
[349|09-349|10] krameṇa hi saṃtānasyāsyāṃ dharmatāyāmavatāraparipākavimuktayo bhavantīti /
[349|10-349|11] tacca punarmokṣabhāgīyaṃ varṇayanti /
[349|12] śrutacintāmayaṃ
[349|13] na bhāvanāmayam / kati karmāṇi /
[349|14] trīṇi karmāṇi
[349|15] prādhānyena tu manaskarmma /
[349|15-349|16] tatpraṇidhanaparigrahāttu kāyavākkarmāpi mokṣabhāgoyaṃ bhavati /
[349|16-349|17] kaścidekabhikṣāmapi dattvaika śikṣāmapi cādāya mokṣābhilāṣavalādhānānmokṣabhāgīyānyākṣipati /
[349|17] tattvetat /
[349|18] ākṣipyate nṛṣu /
[349|19] manuṣyeṣveva triṣu dvīpeṣu / nānyatra / prajñānirvedayorabhāvādyathāyogam /
[349|19-349|20] uktaṃ prasaṅgena mokṣabhāgīyam /
[349|21] abhisamayakramastu vaktumārabdhaḥ / tatra ca yāvadagradharmā uktāḥ /
[349|21-349|22] śeṣaṃ vaktavyam /
[349|22] ata idamucyate /
[350|01] laukikebhyo 'gradharmebhyo dharmakṣāntiranāsravā // vakk_6.25 //
[350|02] laukikāgradharmānantaramanāsrava dharmajñānakṣāntirutpadyate / kasminnālambane /
[350|03] kāmaduḥkhe /
[350|04] kāmāvacaraduḥkhamasyā ālambanam / seyaṃ duḥkhe dharmajñānakṣāntirityucyate /
[350|04-350|05] anāsravajñānārthaṃ niḥṣyandena viśeṣaṇam /
[350|05] karmajñānārthaṃ kṣāntiḥ / puṣpaphalavṛkṣavat /
[350|05-350|06] saiva ca niyāmāvakrāntirityucyate /
[350|06] samyaktvaniyāmāvakramaṇāt /
[350|06-350|07] samyaktvaṃ nirvāṇamuktaṃ sūtre /
[350|07] tatra niyamo niyāma ekāntībhāvaḥ / tasyābhigamanamavakramaṇam /
[350|08] tasyāṃ cotpannāyāmāryapudgala ucyate / anāgatayā pṛthagjanatvaṃ vyāvartyate /
[350|08-350|09] etadeva tasyāḥ kāritramanāgatāyāmabhyupagamyate nānyat /
[350|09-350|10] pradīpajātivat /
[350|10] laukikāgradharmairityapare / na taddharmatvāttadvirodhitvādadoṣaḥ /
[350|11] śatruskandhāruḍhatadghātanavat / ubhayairityapare / ānantaryavimuktimārgasādhrmyāditi /
[350|12] tato 'traiva dharmajñānaṃ
[350|13] tataḥ punarduḥkhe dharmajñānakṣānteranantaramatraia kāmāvacare duḥkhe dharmajñānamutpadyate /
[350|14] tat duḥkhe dharmajñānamityucyate / anāsravādhikāraḥ sarvatra veditavyaḥ /
[350|14-350|15] yathā ca kāmāvacare duḥkhe dharmajñānakṣāntirdharmajñānaṃ cotpadyate
[350|16] tathā punaḥ /
[350|17] śeṣe duḥkhe 'nvayakṣāntijñāne
[350|18] duḥkhe dharmajñānānantaraṃ rūpārupyāvacare duḥkhe samastālambanānvayajñānakṣāntirutpadyate /
[350|19] sā duḥkhe 'nvayajñānakṣāntirityucyate / tato 'nvayajñānamutpadyate /
[350|19-350|20] tat duḥkhe 'nvaya jñānamityucyate /
[350|20] prathamatodharmatattvajñānāddharmajñānam /
[350|20-350|21] tadanvayādūrdhvaṃ duḥkhālambanamanvayajñānam /
[350|21] tathaivānugamanāt /
[350|21-350|22] yathā caitāni duḥkhasatye catvāri kṣāntijñānānyutpadyante
[351|01] satyatraye tathā // vakk_6.26 //
[351|02] duḥkhānvayajñānādanantaraṃ kāmāvacare samudaye dharmajñānakṣāntirutpadyate /
[351|02-351|03] tataḥ samudaye dharmajñānam /
[351|02-351|06] evaṃ samanantarotpattikrameṇa śeṣe samudaye 'nvayajñānakṣāntiḥ samudaye 'nvayajñānam kāmāvacaraduḥkhanirodhe dharmajñānakṣāntirnirodhe dharmajñānaṃ śeṣe nirodhe 'nvayajñānakṣāntirnirodhe 'nvayajñānaṃ kāmavacaraduḥkhapratipakṣamārge dharmajñānakṣāntirmārge dharmajñānaṃ śeṣe mārge 'nvayajñānakṣāntirmārge 'nvayajñānam /
[351|07] iti ṣoḍaśacitto 'yaṃ satyābhisamayaḥ
[351|08] ityanena krameṇāyaṃ satyānāmabhisamayaḥ ṣoḍaśacittako bhavati /
[351|08-351|09] ye tarhi nikāyāntarīyāḥ satyānāmekābhisamayaṃ varṇayanti /
[351|09] abhiprāya eṣa draṣṭavyaḥ /
[351|09-351|10] abhedena hyabhisamaya ucyate satyeṣu
[351|11] tridhā /
[351|12] darśanālambakāryākhyaḥ
[351|13] darśanābhisamayo 'nāsravayā prajñayā satyānām /
[351|13-351|14] ālambanābhisamayastatsaṃprayuktairvedanādibhirapi /
[351|14] kāryābhisamayo viprayuktairapi śīlajātyādibhiḥ /
[351|14-351|15] duḥkhe hi dṛśyamāne tasya trividho 'bhisamayaḥ samudayādīnāṃ kāryābhisamayaḥ /
[351|15-351|16] prahāṇasākṣātkaraṇabhāvanāt /
[351|16] tadyadi satyānāṃ darśanābhisamayaṃ pratyekābhisamayaṃ brūyāt /
[351|17] ayuktaṃ brūyādākārabhedāt / athāpyanātmākāreṇa sarveṣāṃ darśanamiti brūyāt /
[351|18] na tarhi satyānāṃ duḥkhādito darśanaṃ syāt / evaṃ ca sūtravirodhaḥ /
[351|18-351|21] "ihāryaśravakasya duḥkhaṃ vā duḥkhato manasi kūrvataḥ samudayaṃ vā samudayato yāvat mārga vā mārgato manasi kurvato 'nāsraveṇa manasikāreṇa saṃprayukto yo dharmāṇo pravicaya" iti /
[351|21] bhāvanāmārga evamiti cet / na / yathādarśanaṃ bhāvanāt /
[352|01] athāpyekasya darśanāccheṣeṣu va4itvalābhādekābhisamayaṃ brūyānna doṣaḥ syāt /
[352|01-352|02] antarā tu vyutthānamasti nāstīti vicāryaṃ syāt /
[352|02-352|03] atha punarbrūyāt duḥkhameva parijānansamudayaṃ prajahāti nirodhaṃ sākṣāt karoti mārgaṃ bhāvayati /
[352|03-352|04] ata ikābhisamaya iti /
[352|04] evamapi na doṣaḥ syādekasya darśane śeṣāṇāṃ kāryābhisamayavacanāt /
[352|04-352|05] darśanābhisamayaṃ tu prati sūtre satyānāṃ krameṇābhisamaya ukto lakṣyate /
[352|05-352|07] "nahaiva gṛhapate satyānāmekābhisamayo 'pi pūrvābhisayaya" iti vistareṇa sadṛṣṭāntāni trīṇi sūtrāṇi /
[352|07-352|08] "yo duḥkhe niṣkāṅkṣo nirvicikitso buddhe 'pi sa" iti sūtrādekābhisamaya iti cet /
[352|08] na / asaṃmudācārāvaśyaṃprahāṇābhisaṃdhivacanāt /
[352|08-352|09] ya eṣauktaḥ ṣoḍhaśacittako 'bhisamayaḥ
[352|10] so 'gradharmaikabhūmikaḥ // vakk_6.27 //
[352|11] yadbhūmiko 'gradharmastadbhūmikānyetāni ṣoḍaśa cittāni /
[352|11-352|12] ta punaḥ ṣaḍbhūmikā ityuktaṃ prāk /
[352|12] kasmāt punaḥ kṣāntayo jñānāni cavaśyaṃ bhavanti / yasmāt
[352|13] kṣāntijñānānyanantarya muktimārgā yathākramam /
[352|14] anantaryamārgāḥ kṣāntayaḥ kleśaprāptivicchedaṃ pratyantarayitumaśakyatvāt /
[352|14-352|15] vimuktimārgāstu jñānāni /
[352|15-352|16] kleśaprāptivimuktānāṃ visaṃyogaprāptisahotpādāt /
[352|16] ata ubhayairavaśyaṃ bhavitavyam /
[352|16-352|17] dvābhyāṃ cauraniṣkāsanakapāṭapidhānavat /
[352|17-352|18] yadi punardvitīyenānantaryamārgeṇaiva saha visaṃyogaprāptirutpadyeta kiṃ syāt /
[352|18] prahīṇavicikitsaṃ jñānaṃ tatraivālambane notpannaṃ syāt /
[352|18-352|19] kṣāntibhiḥ kleśaprahāṇānnava saṃyojananikāyā jñānavadhyā iti śāstravirodha iti cet /
[352|19] na /
[352|20] kṣāntīnāṃ jñānaparivāratvāt / rājaparivārakṛtasya rājakṛtavyapadeśavat /
[352|21] kiṃ punaḥ sarvāṇi ṣoḍaśacittāni satyadarśanāddarśanamārgaḥ / netyāha / kiṃ tarhi /
[352|22] adṛṣṭadṛṣṭerdṛṇṭṅmārgastatra pañcadaśa kṣaṇāḥ // vakk_6.28 //
[353|01-353|02] duḥkhadharmajñānakṣāntimārabhya yāvat mārge 'nvayajñāna kṣāntirete pañcadaśa kṣāṇā darśanamārgaḥ /
[353|02] ki kāraṇam / adṛṣṭasatyadarśanāt /
[353|02-353|03] ṣoḍaśe tu nāstyapoūrvaṃ dravyamiti /
[353|03] yathādraṣṭābhyasanādbhāvanāmārga eva /
[353|03-353|04] nanu ca tenāṣyadṛṣṭaṃ paśyati mārge 'nvayajñānakṣāntim /
[353|04] satyaṃ prati cintā na kṣaṇam /
[353|04-353|05] na hi kṣaṇenādṛṣṭena satyamadṛṣṭaṃ bhavati /
[353|05] yathā naikena luṅgenālūnena dedāramalūnaṃ bhavati /
[353|05-353|07] phalatvādaṣṭajñānaṣoḍaśākārabhāvanāt pūrvamārgavihāneḥ pravandhikatvācca mārgānvayajñānaṃ bhāvanāmārgaḥ /
[353|07-353|08] aparihāṇistudarśanaheyakleśaprahāṇasaṃdhāraṇāt /
[353|08] ata eva darśanamārga iti cet / na / atiprasaṅgāt /
[353|08-353|09] sapta jñānāni kasmāddarśanamārgaḥ /
[353|09] darśanasyāsamāptatvāt /
[353|09-353|10] na hi sarvaṃ satyadarśanaṃ samāptamiti tadantarālatvāttanyappi darśanamārgaḥ /
[353|10-353|11] uktaṃ yathā darśanamārgo bhāvanāmārga ścotpadyate /
[353|12] yathedānīmutpannāryamārgāṇāṃ pudgalānāṃ vyavasthānaṃ tathā vakṣyāmaḥ /
[353|12-353|13] ya ete darśanamārgasvabhāvāḥ pañcādaśa kṣaṇa uktā veditavyau
[353|14] mṛdutīkṣṇendriyau teṣu śraddhādharmānusariṇau /
[353|15] mṛddhindriyastesu vartamānaḥ śraddhānusārītyucyate / tīkṣṇendriyo dharmānusārīti /
[353|16] śraddhayānusāraḥ śraddhānusāraḥ / so 'syāstīti śraddhānusārī /
[353|16-353|17] śraddhayānusartuṃ śīlamasyeti vā /
[353|17] pūrvaṃ parasaṃpratyayenārthānusaraṇāt / evaṃ dharmānusārī /
[353|17-353|18] pūrvaṃ svayameva sūtrādibhirdharmairarthānusaraṇāt /
[353|18] tau punaḥ
[353|19] ahīnabhāvanāheyau phalādyapratipannakau // vakk_6.29 //
[353|20] phalānāmādyaṃ srota āpattiphalaṃ sarvaphalaprāptau tasya prathamatvāt /
[353|20-353|22] tāveva śraddhādharmānusāriṇau yadi pūrvaṃ laukikena mārgeṇāprahīṇabhāvanāheyau bhavataḥ sakalavandhanau to srota āpattiphalapratipannakāvucyete /
[353|23] yāvat pañcaprakāraghnau
[353|24-353|25] yadi pūrvaṃ laukikena mārgeṇa kāmāvacarāṇaṃ bhāvanāheyānāṃ yāvat pañca prakārāḥ prahīṇā bhavanti /
[353|25] tathaiva prathamaphalapratīpannakāvucyete /
[354|01] dvitīye 'rvāṅnavakṣayāt /
[354|02] dvītīyanimittaṃ dvitīye /
[354|02-354|03] yadi tayostasmāt pareṇa ṣaṭ saptāṣṭau vā prakārāḥ pūrvaprahīṇā bhavanti /
[354|03] dvau tau dvitīyaphalapratipannakāvucyete / katamacca dvitīyam /
[354|04] sakṛdāgāmiphalam /
[354|05] kāmādviraktāburdhva vā tṛtīyapratipannakau // vakk_6.30 //
[354|06-354|07] yadi punarnavamasyāpi prakārasya prahāṇāt kāmadhātorvītarāgau bhavata ūrdhvaṃ vā yāvadākiñcanyāyatanāt tau tṛtīya pratīpannakāvucyete /
[354|07] katamacca tṛtīyam /
[354|08] anāgāmiphalam /
[354|09] ṣoḍaśe tu phalasthau tau yatra yaḥ pratipannakaḥ /
[354|10] ṣoḍaśe tu citta utpanne tau na punaḥ śraddhādharmānusāriṇāvucyete /
[354|10-354|11] nāpi pratipannakau /
[354|11] kiṃ tarhi / phalastho /
[354|11-354|12] yatra phale yaḥ pratipannako bhūtaḥ sa tadānīṃ tatra phalasthito bhavati /
[354|12] srota āpattiphale sakṛdāgāmiphale vā anāgāmiphale vā /
[354|13] arhattvaṃ tu na śakyamāditaḥ prāptum / darśanamārgeṇa bhāvanāheyānāmaprahāṇāt /
[354|13-354|14] pūrvaṃ ca bhavāgravairāgyāsaṃbhavāt /
[354|15] śraddhādhimuktadṛṣṭacyāptau mṛdutokṣṇendriyau tadā // vakk_6.31 //
[354|16] tasminkāle yo mṛdvindriyaḥ śraddhānusāripūrvī sa śraddhādhimukta ityucyate /
[354|17] yastīkṣṇendriyo dharmānusāripūrvī sa dṛṣṭiprāpta ityucyate /
[354|17-354|18] śraddhāprajñādhikatvenādhimokṣadṛṣṭiprabhāvitatvāt /
[354|18-354|19] kiṃ punaḥ kāraṇaṃ prahīṇapañcaprakāro 'pi ṣoḍaśe citte srota āpanna evocyate na sakṛdāgāmiphalapratipannakaḥ /
[354|20] yasmāt
[354|21-354|22] phale phalaviśiṣṭasya lābho mārgasya nāstyanaḥ / nāprayukto viśeṣāya phalasthaḥ pratipannakaḥ // vakk_6.32 //
[354|23] phale hi labhyamāne phalaviśiṣṭo mārgo na labhyata ityeṣa niyamaḥ /
[354|23-354|24] ataḥ phalastho yāvanna viśeṣāya prayujyate phalāntaraprāptau tāvat pratipannako nocyate /
[354|24-354|25] evamanyatrāpi phale veditavyam /
[354|25-355|01] yastu tṛtīyadhyānavītarāgo 'dharāṃ bhūmi niśritya niyāmamavakrāmati so 'vaśyaṃ phalaviśiṣṭaṃ mārga saṃmukhīkaroti /
[355|01-355|02] anyathā hi sa tasmādūrdhvopapannaḥ sukhendriyeṇāsamanvāgataḥ syāt /
[355|02-355|03] evaṃ tāvadbhūyaḥ kāmavītarāgāṇāṃ niyāmāvakrāntau pudgalavyavasthānam /
[355|04] ānupūrvikaṃ tu vaktavyam / ata idaṃ tāvadvacyavasthāpyate /
[355|04-355|05] yathaite kāmadhātau navaprakārāḥ kleśā upadiṣṭā evaṃ
[355|06] navaprakārā doṣā hi bhūmau bhūmau
[355|07] yāvadbhavāgre / yathā ca doṣāḥ
[355|08] tathā guṇāḥ /
[355|09] tatpratipakṣā apyānantaryavimuktimārgākhyā guṇā bhūmau bhūmau navaprakārā eva /
[355|09-355|10] kathaṃ kṛtvā /
[355|11] mṛdumadhyādhimātrāṇāṃ punarmṛdvādibhedataḥ // vakk_6.33 //
[355|12] mṛdumadhyādhimātrā hi trayo mūlaprakārāḥ /
[355|12-355|13] teṣāṃ punaḥ pratyekaṃ mṛdumadhyādhimātratvena trividhatvāt nava vyavasthāpyante /
[355|13-355|15] tadyathā mṛdumṛduḥ prakāro mṛdumadhyo mṛdvadhimātro madhyamṛdurmadhyamadhyo madhyādhimātro 'dhimātramṛduradhimātramadhyo 'dhimātrādhimātraśceti /
[355|15-355|16] tatra mṛdumṛdunāmārgeṇādhimātrādhimātrasya kleśasya prahāṇam /
[355|16] evaṃ yāvadadhimātrādhimātreṇa mṛdumṛdoḥ /
[355|16-355|18] ādita evādhimātramārgasaṃbhavādutpannādhimātramārgasya cādhimātrakleśāsaṃbhavāt audāriko hi malaścelātpūrvaṃ nirdūyate paścāt sūkṣmaḥ /
[355|18-355|19] audārikaṃ ca tamaḥ sūkṣmeṇālokena hanyate sūkṣmaṃ cādhimātreṇetyeṣa dṛṣṭāntayogaḥ /
[355|19] śuklā hi dharmā valavanto durbalāstu kṛṣṇāḥ /
[355|19-355|21] kṣaṇikamṛdukenāpyāryamārgeṇānādisaṃsāraparaṃparāpyāyitādhimātrāṇāṃ kleśānāmunmūlatvāt /
[355|21-355|22] bahukālasaṃvarddhitānāṃ doṣāṇāṃ trivṛtkarṣavat kṣaṇikālpapradīpamahātamopaghātavacya /
[355|22] evaṃ navaprakāreṣu kleśeṣu sarvatra
[355|23] akṣīṇabhāvanāheyaḥ phalasthaḥ saptakṛtparaḥ /
[356|01] yasya hi phalasthasyaiko 'pi bhāvanāheyaḥ prakāro 'prahīṇaḥ sa srota āpanaḥ /
[356|01-356|02] saptajanmāni karotīti saptakṛta /
[356|02] paraḥ sarvāntyaḥ /
[356|02-356|03] na hi sarvasaptakṛditi /
[356|03] saptakṛtvaḥparama iti sūtrapāṭhaḥ / saptakṛtvaḥ paramaṃ janmā 'syetyarthaḥ /
[356|04] prakarṣe paramaśabdaḥ / nirvāṇasroto hi mārgastena tatra gamanāt /
[356|04-356|05] tadasāvāpanna āgataḥ prāpta iti srota āpannaḥ /
[356|05] kathamāpannaḥ /
[356|05-356|06] ādyamārgalābhāccet aṣṭamako 'pi syāt /
[356|06] ādyaphalalābhāccet bhūyo vītarāgo 'pi syāt / kāmavītarāgaḥ /
[356|07] sarvaphalaprāpiṇamadhikṛtyādyaphalalābhāt / kiṃ punaḥ kāraṇaṃ sa eva nāṣṭamakaḥ /
[356|08-356|09] pratipannakaphalamārgalābhāt darśanabhāvanāmārgalābhāt sakalasroto 'bhisamayācca mārgānvayajñāne /
[356|09-356|10] sa eva tasmādanyānsaptopapattibhavānmanuṣyeṣu pratisaṃdadhāti saptāntarābhavān /
[356|10] evaṃ deveṣvityaṣṭāviṃśatiyavān pratisaṃdadhāti /
[356|10-356|11] saptakasāmānyāttu saptakṛtvaḥ /
[356|11] parama uktaḥ / saptasthānakauśalasaptaparṇavaditi vaibhāṣikāḥ /
[356|12-356|13] yattarhhi sūtra uktaṃ "asthānamanavakāśo yaddaṣṭisaṃpannaḥ pudgalo 'ṣṭamaṃ bhavamabhinirvartayiṣyati /
[356|13] nedaṃ sthānaṃ vidyata" iti / ekasyāṃ gatāvityabhiprāyaḥ /
[356|13-356|15] yathārutaṃ vā kalpyamāne 'ntarābhavo 'pi na syāt evamapyūredhvasrotaso bhavāgraparamasyaikasyāṃ gatāvaṣṭama upapattibhāvo na prāpnoti /
[356|15-356|16] kāmadhātvabhi saṃdhivacanādadoṣaḥ /
[356|16] kimatra jñāpakaṃ sūtraṃ yuktirvā /
[356|16-356|17] iha caiva kiṃ jñāpakaṃ pratyekaṃ devamanuṣyeṣu saptakṛtvo na pounarubhayeṣveva saptakṛtva iti /
[356|17] evaṃ hi paṭhacyate /
[356|18] "saptakṛtvo devāśca manuṣyāśce"ti / pratyekamapi tu kāśyapīyāḥ paṭhanti /
[356|19] "saptakṛtvo devān saptakṛtvo manuṣyāni"ti / nātrābhiniveṣṭavyam /
[356|19-356|20] yaśca manuṣyesu srota āpanno bhavati sa tānevāgamya parinirvāti /
[356|20] yo deveṣu sa tāneva /
[356|21] kiṃ punaḥ kāraṇamaṣṭamaṃ bhavaṃ nābhinirvartayati /
[356|21-356|22] tāvatā kakalenāvaśyaṃ saṃtatiparipākāt /
[356|22] mārgo hi sa tajjātīyaḥ / saptapadāśīviṣa daṣṭavaccāturthakajvaravacca /
[356|23] saptasaṃyojanāvaśeṣatvācca / dve avarabhāgīye pañca cordhvabhāgīyānīti /
[356|23-356|24] antareṇāpyāryamārgaṃ saṃmukhīkurvāṇo na parinirvāti /
[356|24-356|25] tāvat bhavavedanīyasya karmaṇo valādhānāt /
[356|25] asati buddhotpādagrahastha evārhattvaṃ prāpnoti /
[356|25-356|26] agāraṃ tu pounarnādhyāvasati /
[356|26] dharmatāpratilambhikaṃ tu bhikṣuliṅga pratilabhate /
[356|26-356|27] anyāśramikaṃ liṅgenetyapare /
[356|27] kasmādavinipātakadharmā bhavati /
[356|27-356|29] tadgāmi karmānupacayādupacitavipākadānavaiguṇyācca saṃtaterbalavatkuśalā dhivāsanātprayogāśayaśuddhitaḥ /
[356|29] apāyanipāte tu karmaṇyasau kṣāntimapi notpādayet / āha cātra
[357|01-357|04] "kṛtvā budho 'lpamapi pāpamadhaḥ prayāti kṛtvā budho mahadapi prajahātyanartham majjanyadho 'lpamapi vāriṇi saṃhataṃ hi pātrikṛtaṃ mahadapi plavate tadeva" iti /
[257|05] duḥkhasyāntaṃ karotīti ko duḥkhasyāntaḥ /
[357|05] yasmāt pareṇa duḥkhaṃ nāsti /
[357|06] apratisaṃdhikaṃ duḥkhaṃ karotītyarthaḥ / athavā nirvāṇamantaḥ / kathaṃ nirvāṇaṃ karoti /
[357|07] tatprāptivivandhāpanayanāt / yathākāśaṃ kuru maṇḍapaṃ pātayeti bhavanti vaktāraḥ /
[357|08] anyo 'pi ca syātsaptakṛtvaḥ paramo na tu niyata iti nocyate /
[357|08-357|09] evaṃ tāvadakṣīṇabhāvanāheyaḥ phalasthaḥ saptakṛtvaḥ paramo bhavati /
[357|10] tricaturvidhamuktastu dvitrijanmā kulaṅkulaḥ // vakk_6.34 //
[357|11] sa eva srota āpannastribhiḥ /
[357|11-357|12] kleśaprahāṇatastricatuḥporakāraprahīṇatvāt /
[357|12] indriyatastatpratipakṣānāsravendriyalābhāt /
[357|12-357|13] janmato dvitrijanmāvaśeṣatvāt /
[357|13-357|14] śloke tu dvayorgrahaṇaṃ srota āpannasya paścātprahīṇe sati tatpratipakṣānāsravendriyasyānuktasiddhatvāt /
[357|14-357|15] janma tu kadācidalpīyaḥ syāt /[35715] pareṇa bhavyatvād /
[357|15] ato 'sya grahaṇam /
[357|15-357|16] kasmānna pañcaprakāraprahāṇāt /
[357|16-357|17] tatprahāṇe ṣaṣṭhasyāvaśyaṃ prahāṇāt nahi tasyaikaḥ prakāraḥ phalaṃ vighnayituṃ samarthaḥ /
[357|17] ekavīcikasyeva dhātvanatikramāt /
[357|17-357|18] sa eva kulaṅkulo dvividhaḥ /
[357|18-357|19] devakulaṅkulo yo deveṣa dve trīṇi vā kulāni saṃśritya parinirvāti tatra vā 'nyatra vā devanikāye /
[357|19-357|20] manuṣyakulaṅkulo yo manuṣyeṣu tatra vā 'nyatra va dvīpe parinirvāti /
[357|20] sa eva punaḥ phalasthaḥ
[357|21] āpañcamaprakāraghno dvitīyapratīpannakaḥ /
[357|22-357|23] yasya phalasthasyaikaprakāroyāvatpañcamaḥ prahīṇo bhavati asau dvitīyaphalapratipannako veditavyaḥ /
[357|24] kṣīṇaṣaṣṭhaprakārastu sakṛdāgāmyasau punaḥ // vakk_6.35 //
[358|01] dvitīyaphalaprāpto bhavati /
[358|01-358|02] devān gatvā sakṛnmanuṣyalokāgamanātsakṛdāgāmī /
[358|02] pareṇa janmāghāvāt / rāgadveṣamohānāṃ ca tanutvādityucyate /
[358|03] mṛduprakārāvaśeṣatvāt / sa eva punaḥ phalasthaḥ /
[358|04] kṣīṇasaptāṣṭadoṣāṃśa ekajanmaikavīcikaḥ /
[358|05] tṛtīyapratipannaśca
[358|06] tribhiḥ kāraṇaiḥ / sa eva sakṛdāgāmyekavīcido veditavyaḥ /
[358|06-358|07] saptāṣṭaprakāraprahāṇāt /
[358|07-358|08] tatpratipakṣānāsravendriyalābhādekajanmāvaśeṣatvāt /
[358|08] kathamasyaikaḥ prakāraḥ phalaṃ vidhnayitum śaknoti / dhātvatikramāt /
[358|09] avasthātraye hi karmāṇi vidhnāyopatiṣṭhanta" ityuktaṃ prāk /
[358|09-358|10] yathā karmāṇyevaṃ kleśā api veditavyā iti /
[358|10] vipākaniḥṣyandaphalabhūmyatikramāt /
[358|10-358|12] vīcirnāmāntaraṃ tasya caikajamavyavahitatvāt nirvāṇasya ekakleśaprakāravyavahitatvādvā 'nāgāmiphalasyaiko vīcirasyetyekavīcikaḥ /
[358|12-358|13] tṛtīyaphalapratipannakaścaikavīciko veditavyaḥ prahīṇasaptāṣṭaprakāraḥ /
[358|13-358|14] pūrvaprahīṇaprakārastu phalaprāptau na tāvatkulaṅkulo bhavatyekavīciko vā yāvatphalaviśiṣṭo mārgo na samukhīkṛtaḥ /
[358|15] so 'nāgāmī navakṣayāt // vakk_6.36 //
[358|16] sa evapunaḥ phalastho navaprakāraprahāṇādanāgāmī upadiṣṭaḥ /
[358|16-358|17] kāmadhātvanāgamanāt /
[358|17-258|18] "pañcānāmavarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇādi"tyucyate prahāṇasaṃkulanāt /
[358|18] avaśyaṃ dve trīṇi vā pūrvaṃ prahīṇāni bhavanti /
[358|19] so 'ntarotpannasaṃskārāsaṃskāraparinirvṛtiḥ /
[358|20] ūrdhvasrotāśca
[358|21] antarā parinirvṛtirasyetyantarāparinirvṛtiḥ /
[358|21-358|22] evamutpannasya saṃskāreṇāsaṃskāreṇeti yojyam /
[358|22] sa evānāgāmī punaḥ pañcadhā bhavati /
[359|01] antarāparinirvāyī yo 'ntarābhave parinirvāti /
[359|01-359|02] upapadyaparinirvāyī ya upapannamātrī na cirāt parinirvātyabhiyuktavāhimārgatvāt /
[359|02] sopadhiśeṣanirvāṇena /
[359|02-359|03] so 'ppi nirūpadhiśeṣeṇetyapare /
[359|03] nāyurutsargāvaśitvāt /
[359|03-359|04] sābhisaṃskāraparinirvāyī kila upapadyāprati prasrabdhaprayogaḥ /
[359|04] sābhisaṃskāraṃ parinirvātyabhiyuktāvāhimārgatvāt /
[359|05] anabhisaṃskāraparinirvāyī tvaṃnabhisaṃskāreṇābhiyogavāhimārgābhāvāt /
[359|05-359|06] saṃskṛtāsaṃskṛtālambanamārganirvāṇādityapare /
[359|06] tattu na / atiprasaṅgāt /
[359|06-359|07] sūtre tvanābhisaṃskāraparinirvāyī pūrva paṭhacyate /
[359|07] tathaiva ca yujyate /
[359|07-359|08] vāhyavāhimārgayoranabhisaṃskārābhisaṃskārasādhyatvādayatnayatnaprāptitaḥ /
[359|08-359|09] upapadyaparinirvāyiṇastu vāhitaro 'dhimātrataraśca mārgo mṛdutarāścānuśayā iti /
[359|09-359|10] ūrdhvasrotā yasyordhvaṃ gatirna tatriva parinirvāṇaṃ yatropapannaḥ /
[359|10] sroto gatirityeko 'rthaḥ /
[359|11] sa dhyāne vyavakīrṇo 'kaniṣṭhagaḥ // vakk_6.37 //
[359|12] ūrdhvasrotā dvivadho hetutaḥ phalataśca / hetuto vyavakorṇāvyavakīrṇadhyānatvāt /
[359|13-359|14] phalato 'kaniṣṭhabhavāgraparamatvāt tatra yena dhyānaṃ vyavakīrṇaṃ so 'kaniṣṭhān gatvā parinirvāti /
[359|15] sa pluto 'rdhaplutaḥ sarvacyutaśca [359|16] sa punareṣo 'kaniṣṭhaparama ūrdhvaṃsrotāstrividhaḥ / plutādibhedāt /
[359|16-359|19] tatra pluto nāma ya iha dhyānāni vyayakīrya dhyānacyāt oparihīṇaṃ prathamaṃ dhyānamāsvādya brahmakāyikeṣūpapannaḥ pūrvābhyāsavaśāccaturthaṃ dhyānaṃ vyavakīrya tasmāt pracyuto 'kaniṣṭheṣūpapadyate /
[359|19] eṣa himadhyānimajjanāt plutaḥ /
[359|19-359|20] ardhpluto nāma yastataḥ śuddhāvāseṣūpapadya madhyādekamapi sthānāntaraṃ vilaṅghacyākaniṣṭhān praviśati /
[359|20-359|21] mahābrahmasvāryo nopapadyate dṛṣṭisthānatvādekanāyakatvācceti /
[359|21-359|22] sarvacyuto nāma yaḥ sarvāṇi sthānāntarāṇi saṃcaryākaniṣṭhān praviśati /
[359|22] na ca dakācidanāgāmī /
[359|22-359|23] tatraivolpatyāyatane dvitīyaṃ janmābhinirvartayati /
[359|23] viśeṣagāmitvāt /
[359|23-359|24] evaṃ cāsya paripūrṇamanāgāmitvaṃ bhavati /
[359|24] yatropapannastasyādhastatra cātyantamanāgamanāt /
[359|14-359|15] evaṃ tāvaddhacyāne vyavakīrṇe 'kaniṣṭago veditavyaḥ /
[359|15-359|25] tataḥ
[360|01] anyo bhavāgragaḥ /
[360|02] avyavakīrṇadhyāna ūrdhvaṃsrotā bhavāgraniṣṭho bhavati /
[360|02-360|04] sa hi samāpattyantarāṇyāsvādayan sarvasthānāntareṣūpapadyāpraviśyaiva śuddhāvasānārupyakramotpattito bhavāgraṃ gatvā parinirvāti /
[360|04] śamathacarito hyeṣaḥ /
[360|04-360|05] pūrvakastu vipaśyanācaritaḥ /
[360|05] antarāpi tu parinirvāṇamūrdhvaṃsrotaso yujyamānaṃ paśyāmaḥ /
[360|05-360|06] akaniṣṭhabhavāgraparamatvaṃ tu pareṇa gatyabhāvādyathā sapta kṛtvaḥparamatvaṃ srota āpannasyeti /
[360|06-360|07] ime tāvat pañca rupopagā anāgāminaḥ /
[360|08] ārugyagaścaturdhānyaḥ
[360|09] anya ārupyago 'nāgāmī yo rūpavītarāga itaścacyutvārupyeṣupapadyate /
[360|09-360|10] sa punaścaturvidha upapadyādiparinirvāyibhedāt /
[360|10] ta ete ṣaḍanāgāmino bhavanti / tataḥ
[360|11] iha nirvāpako 'paraḥ // vakk_6.38 //
[360|12] ihaiva janmanyaparaḥ parinirvāti / sa dṛṣṭadharmaparinirvāyo saptamaḥ /
[360|13] punastrīṃstrividhān kṛtvā nava rupopagāḥ smṛtāḥ /
[360|14] punastrayāṇāmanāgāmināṃ tridhā bhedādrūpopagā navānāgāmino bhavanti /
[360|15] katameṣāṃ trayāṇām / antaropapadyaparinirvāyiṇorurdhvasrotasaśca / kathaṃ tridhābhedāt /
[360|16] antarāparinirvāyiṇastāvadāśvanāśuciraparinirvāṇāt dṛṣṭāntatrayeṇa /
[360|16-360|17] upapadyaparinirvāyiṇa upapadyābhisaṃskārānabhisaṃskāraparinirvāṇāt /
[360|17-360|18] sarve hyete trayo 'pyupapanna parinirvāṇādupapadyaparinirvāyiṇaḥ /
[360|18] ūrdhvaṃsrotasaḥ plutādibhedāt /
[360|18-360|19] sarveṣāṃ vā trayāṇāmāśvanāśuciraparinirvāṇāditi tritvam /
[360|20] tadviśeṣaḥ punaḥ karmakleśendriyaviśeṣataḥ // vakk_6.39 //
[360|21] teṣāṃ punastrayāṇāṃ navānāṃ cānāgāmināṃ karmakleśenriyaviśeṣādviśeṣaḥ /
[360|21-361|01] trayāṇāṃ tāvadabhinirvṛttyupapadyāparaparyāyavedanīyakarmopacitatvādyathākramaṃ mṛdumadhyādhimātra kleśasamudācāra tvādadhimātramadhyamudvindriyatvācca /
[361|01-361|02] teṣāmapi navānāṃ prtyekamata eva yathāyogaṃ viśeṣaḥ /
[361|02] prathamayostrikayoḥ kleśendriyaviśeṣāt pūrvavat /
[361|02-361|03] paścimasya trikasyāparaparyāyavedanīyakarmaviśeṣācceti /
[361|03-361|04] ta ete navaprakārakleśendriyatvānnavānāgāmino bhavanti /
[361|04] kathaṃ tarhi sūtre sapta satpuruṣagatayo deśitāḥ /
[361|05] ūrdhvaṃsroturabhedena sapta sadgatayo matāḥ /
[361|06] ūrdhvaṃ sravaṇadharmā ūrdhvaṃsrotā /
[361|06-361|07] tasyābhedanirdeśātsapta satpuruṣagatayaḥ sūtre 'bhihitāḥ /
[361|07] kasmāt punaretā eva satpuruṣagatayo nānyāḥ śaikṣagatayaḥ /
[361|07-361|08] etā hi gatayo yeṣāṃ teṣāṃ satyeva karmāṇi vṛttiḥ kuśale asatyavṛttirakuśale /
[361|08-361|09] etāśca gatīrgatānāṃ na punaḥ pratyāgatirasti /
[361|09] natvetadyathoktamanyatrāsti / ataḥ
[361|10] sadasadvṛttyavṛttibhyāṃ gatāopratyāgateśca tāḥ // vakk_6.40 //
[361|11] sapta satpuruṣagatayo nānyā iti /
[361|11-361|12] yattarhi sūtre evoktaṃ "satpuruṣāḥ katamaḥ /
[361|12] śaikṣyaḥ samyagdṛṣṭacyā samanvāgata" iti vistaraḥ /
[361|12-361|13] anyeṣāmapyasti poāryāyikaṃ satpuruṣatvam /
[361|13-361|14] pañcavidhasya pāpasyātyantamakaraṇasaṃvarapratilambhāt prāyeṇākuśalaprahāṇācca /
[361|14] yeṣāṃ tu niṣparyāyeṇa teṣāmihādhhikāraḥ /
[361|15] kiṃ punaḥ parivṛttajanmano 'pyanāgāmina eṣa bhedo 'sti / yasmāt
[361|16] na parāvṛttajanmāryaḥ kāme dhātvantaropagaḥ /
[361|17] kāmadhātau parāvṛttajanmāntara āryo na dhātvantaraṃ gacchati /
[361|17-361|18] anāgāmi phalaṃ prāpya tatraiva janmani parinirvāṇāt /
[361|18-361|19] rūpadhātau tu parāvṛttajanma kadācidārupyānpraviśati /
[361|19] ya ūrdhvaṃsrotā bhavāgraparamaḥ /
[361|19-361|20] yattarhi śakreṇoktaṃ "ye te devā akaniṣṭhā iti viśrutāḥ /
[361|20] ante me hīyamānasya tatropapattirbhaviṣyati" /
[361|20-361|21] abhidharmā nabhijñatvāditi vaibhāṣikāḥ /
[361|21] bhavatā "pyanivāraṇaṃ saṃharṣaṇīyatvā" diti /
[362|01] sa cordhvajaśca naivākṣasaṃcāraparihāṇibhāk // vakk_6.41 //
[362|02-362|03] sa ca kāmadhātau parivṛttajanmā ūrdhvadhātūpapannaścāryo naivendriyāṇi saṃcarati nāpi kathañcit parihīyate /
[362|03-362|04] kiṃ punaḥ kāraṇaṃ parivṛttajanmāntāsyāryasya rūpārupyapraveśendriyasaṃcāraparihāṇayo neṣyante /
[362|04] yasmānna santi / kasmānna santi /
[362|04-362|05] janmāntaraparivāsenendriyāṇāṃ paripakvataratvādāśrayaviśeṣalābhācca /
[362|06] atha kasmādvītarāgaḥ śaikṣo nāntarāye parinirvāyī bhavati /
[362|06-362|08] mārgasyājitatvādasaṃmukhībhāvataḥ anuśayānāṃ ca nātimandatvāt duḥsamatikrāmatvātkāmavātoriti vaibhāṣikāḥ /
[362|08] bahu hyanena kartavyaṃ bhavati /
[362|08-362|09] akuśalāmyākṛtakleśaprahāṇaṃ dvitriśrāmaṇyaphalaprāptistridhātusamatikramaśca /
[362|09] taccāntarābhavastho na śaktaḥ kartumiti /
[362|10] yaduktaṃ "sa dhyāne vyavakīrṇe 'kaniṣṭhaga" iti /
[362|10-362|11] atha katamaddhacyānaṃ prathamato vyavakīryate /
[362|12] ākīryate caturthaṃ prāk
[362|13] sa hi sarvakarmaṇyaḥ samādhiḥ sukhapratipadāmagracyatvāt /
[362|13-362|14] evaṃ ca punaḥ vyavakīryate /
[362|14] arhannanāgāmī vā pravāhayuktamanāsravaṃ caturthaṃ dhyānaṃ samāpadyate /
[362|15] tasmādvacyutthāya pravāhayuktaṃ tadeva sāsravaṃ samāpadyate punaścānāsravam /
[362|15-362|17] evaṃ pravāhāprahāsena yadā kila dvau kṣaṇāvanāsravau samāpadyate dvau sāsravau punaścānāsravāvayaṃ vyavakiraṇasya prayogaḥ /
[362|18] niṣpatti kṣaṇamiśraṇāt /
[362|19] yadā tvanāsravasya kṣayasyānantaraṃ sāsravaṃ saṃmukhīkaroti sāsravasyānāsravam /
[362|20-362|21] evaṃ sāsravasya kṣaṇasyānāsravābhyāṃ miśraṇāt vyavakiraṇaṃ niṣpannaṃ bhavatīti vaibhāṣikāḥ /
[362|21-362|22] dvau hi kṣaṇāvānantaryamārgasadṛśau tṛtī yo vimuktimārgasadṛśa iti /
[362|22] evaṃ caturthaṃ dhyānaṃ vyavakīrya tadvalelnānyānyapi vyavakīryante /
[362|22-362|23] kāmadhātau triṣu dvīpeṣu prathamaṃ vyavakīryate /
[362|23] paścāt parihīṇena rūpadhātau /
[362|23-362|24] aśakyaṃ tu kṣaṇavyavakiraṇamanyatra buddhāt /
[362|24-362|25] ata icchātaḥ pravāhatrayasamāpattito niṣpannaṃ bhavatīti paśyāmaḥ /
[362|26] kimarthaṃ pounardhyānaṃ vyavakīryate /
[363|01] upapattivihārārthaṃ kleśabhīrutayā 'pi ca // vakk_6.42 //
[363|02] tribhiḥ kāraṇairdhyānaṃ vyavakiranti /
[363|02-362|03] tīkṣṇendriyā anāgāminaḥ śuddhāvāsopapattyarthaṃ dṛṣṭadharmasukhavihārārthaṃ ca /
[363|03-363|04] mṛdvindriyāḥ kleśabhirutayā cāsvādanāsaṃprayuktasamādhidūrīkaraṇādaparihīṇārtham /
[363|04] arhantastu tīkṣaṇendriyā dṛṣṭadharmasukhavihārārtham /
[363|05] mṛdvindriyāḥ kleśabhīrutvāccāparihīṇārtham /
[363|06] atha kasmāt pañcaiva śuddhāvāsopapattayaḥ /
[363|06-363|07] yadetadvacyavakīrṇabhāvitaṃ caturthaṃ dhyānamuktam
[363|08] tatpāñcavidhyātpañcaiva śuddhāvāsopapattayaḥ /
[363|09] sā hi vyavakīrṇabhāvanā pañcaprakārā mrdumadhyādhimātrataratamabhedāt /
[363|09-363|10] prathamāyāṃ trīṇi cittāni saṃmukhīdriyante /
[363|10] anāsravaṃ sāsravamanāsravaṃ ca / dvitīyāyāṃ ṣaṭ /
[363|11] tṛtīyāyāṃ nava / caturthyāṃ dvādaśa / pañcamyāṃ pañcadaśa /
[363|11-363|12] tāsāṃ yathāsaṃkhyaṃ pañca śuddhāvāsāḥ phalam /
[363|12] yattatra sāsravaṃ tadvaśātteṣūpapattiḥ /
[363|12-363|13] śraddhādīndriyādhikyāt pañcetyapare /
[363|14] nirodhalābhyanāgāmī kāyasākṣī punarmataḥ // vakk_6.43 //
[363|15] nirodhalābho 'syāstīti nirodhalābhī /
[363|15-363|16] yo hi kaścidanāgāmī nirodhasamāpattilābhī sa kāyasākṣītyucyate /
[363|16-363|17] nirvāṇasadṛśasya dharmasya kāyena sākṣātkaraṇāt /
[363|17] kathaṃ punaḥ kāyena sākṣātkaroti / cittābhāvāt kāyāśrayotpatteḥ /
[363|18] evaṃ tu bhavitavyam /
[363|18-363|19] sa hi tasmādvyutthāyāpratilabdhapūrvā savijñānakāṃ kāyaśāntiṃ pratilabhate /
[363|19-363|20] yato 'syaivaṃ bhavati śāntā vata nirodhasamāpattirnirvāṇasadṛśī vata nirodhasamāpattiriti /
[363|20] evamanena tasyāḥ śāntatvaṃ kāyena sākṣatkṛtaṃ bhavati /
[363|21] prāptijñānasākṣātkriyābhyāṃ pratyakṣīkāro hi sākṣātkriyā /
[363|21-363|22] aṣṭādaśa śaikṣā" ityatra sūtre ki kāraṇaṃ kāyasākṣī noktaḥ /
[363|22] kāraṇābhāvāt / ki punaḥ kāraṇam /
[363|23] anāsravāstisraḥ śaikṣāstatphāṃ ca / tadviśeṣeṇa hi śaikṣāṇāṃ vyavasthānam /
[363|23-363|24] nirodhasamāpattiśca naivaśaikṣānāśikṣā phalam /
[363|24] ato na tadyogācdhaikṣaviśeṣa uktaḥ /
[363|24-363|25] eṣa tāvadanāgāmināṃ yathāsthūlaṃ bhedaḥ /
[363|25] sūkṣmaṃ tu bhidyamānāḥ sahasraśo bhidyante /
[363|26] antarāparinirvāyiṇastrayo mṛdumadhyādhimātrendriyabhedāt / bhūmibhedāccatvāraḥ /
[364|01] parihāṇadharmādigotrabhedāt ṣaṭ /
[364|01-364|02] sthānāntarabhedāt ṣoḍaśa bhūmivairāgyabhedāt ṣaṭtriṃśat /
[364|02-364|03] rūpadhatau sakalābandhano yāvaccaturthadhyānāṣṭaprakāravītarāgaḥ /
[364|03] sthānāntaragotravairāgyendriyabhedādvānavatāni pañcaviṃśatiḥ śatāni /
[364|04] kathaṃ kṛtvā / ekasmin sthāne ṣaṭ gotrāṇi /
[364|04-364|06] gotre gotre nava pudgalāḥ sakalabandhano yāvadaṣṭaprakāravītarāgaḥ svasmātsthānāt ṣaṇṇṇavakāni catuṣpañcāśat ṣoḍaśa catuṣpañcāśatkāni catuḥṣaṣṭānyaṣṭau śatāni /
[364|06-364|07] indriyabhedāt punastriguṇā ityevaṃ kṛtvā yo 'dharadhyāne navaprakāravītarāgaḥ sa uttare sakalabandhana uktaḥ /
[364|07-364|08] samagaṇanārtham /
[364|08-364|09] yathāntarāparinirvāyiṇa evaṃ yavadūrdhvasrotasa ityabhisamasya sarve catvāriṃśadūnāni trayodaśasahasrāpyanāgāmināṃ bhavanti /
[364|10] ābhavāgrāṣṭabhāgakṣidarhattve pratipakṣakaḥ /
[364|11] anāgāmītyadhikṛtam /
[364|11-364|12] sa khalvayamanāgāmī prathamadhyānaikaprakāravairāgyāt prabṛti yāvat bhavāgrāṣṭaprakāraprahāṇādarhattvapratipannako bhavanti /
[364|13] navamasyāpyānantaryapathe
[364|14-364|15] navamasyāpi bhāvāgrikasya prakārasya prahāṇāyānantaryamārge so 'rhattvapratipannaka eva /
[364|16] vajropamaśca saḥ // vakk_6.44 //
[364|17] sa cānantaryamārgo vajropamaḥ samādhirityucyeta /
[364|18] sarvānuśayabheditvāt / bhinnatvādasau na punaḥ sarvān bhinatti /
[364|18-364|19] sarvāstu bhettuṃ samarthaḥ /
[364|19] sarvānantaryamārgāṇāmadhimātratamatvāt /
[364|19-364|20] vajropamānāṃ tu bahubhedaṃ varṇayanti /
[364|20-364|21] anāgāmyasaṃgṛhītā bhāvāgrikaduḥkhasamudāyālambanairduḥkhasamudayānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau /
[364|21] nirodhamārgadharmajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau /
[364|22] nirodhānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāḥ prathamadhyānanirodhālambanāścatvāraḥ /
[364|22-364|23] evaṃ yāvat bhavāgranirodhālambanāścatvāraḥ /
[364|23] mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāścatvāraḥ /
[365|01] kṛtsnasyānvayajñānapakṣasyālambanāt /
[365|01-365|02] ta ime jñānākārālambanabhedabhinnā dvāpañcāśadvajropamā bhavanti /
[365|02] yathā 'nāgāmyasaṃgṛhītā evaṃ yāvaccaturthadhyānasaṃgṛhītāḥ /
[365|03-365|04] ākāśavijñānānantyākiñcanyāyatanasaṃgṛhītā yathāsaṃkhyamaṣṭāviṃśatiścaturviṃśativiṃśatiśca bhavanti /
[365|04-365|05] teṣu dharmajñānasyādhobhūminirodhālambanasya cānvayajñānasyābhāvāt /
[365|05] adhobhūmipratipakṣālambanaṃ tu bhavati / tasyānyo 'nyahetutvāditi /
[365|05-365|07] yeṣāṃ tu mārgānvayajñānamapyekaikabhūmipratipakṣālambanamiṣṭaṃ teṣāmaṣṭāviṃśatimadhikān prakṣīpyānāgamyasaṃgṛhītā aśītirvajropamā bhavanti /
[365|07-365|08] evaṃ yāvaccaturthadhyāna saṃgṛhītāḥ /
[365|08-365|09] ākāśānantyāyatanādiṣu yathākramaṃ catvāriṃśat dvātriṃśaccaturviśatiśca bhavanti /
[365|09] punargotrendriyabhedāt bhūyāṃso bhavanti /
[365|10] yastvasau bhāvāgriko navamaḥ prakāra ukto yasya vajropamena prahāṇaṃ
[365|11] tatkṣayāptyā kṣayajñānaṃ
[365|12] tasya punarnavamasya prakārasya saha kṣayaprāptyā kṣayajñānamutpadyate /
[365|12-365|13] vajropamasamādheranantaraṃ paścimo vimuktimārgaḥ /
[365|13-365|14] ata eva tatkṣayajñānaṃ sarvāsravakṣayaprāptisahajatvātprathamataḥ /
[365|15] aśaikṣo 'rhannasau tadā /
[365|16-365|17] utpanne ca punaḥ kṣayajñāne so 'rhattvapratipannakaḥ aśaikṣo bhavatyarhaścārhattvaphalaprāptaḥ /
[365|17] phalāntaraṃ prati punaḥ śikṣitavyābhāvādaśaikṣaḥ /
[365|17-365|19] ata eva sa paramārtaṃ karaṇārthatvāt sarvasarāgapūjārhattvāccārhanniti siddhaṃ bhavatyanye sapta pūrvoktāḥ pudgalāḥ śaikṣā iti /
[365|19] kena te śaikṣāḥ /
[365|19-365|20] āsravakṣayāya nityaṃ śikṣaṇaśīlatvācchikṣātraye adhiśīlamadhicittamadhiprajñaṃ ca /
[365|20] tāḥ punaḥ śīlasamādhiprajñāsvabhāvāḥ /
[365|21] pṛthagjano 'pi śaikṣaḥ prāpnoti / na / yathābhūtaṃ satyāprajñānāt punaścāpaśikṣaṇāt /
[365|22-365|23] ata eva dvirabhidhānaṃ sūtre "śikṣāyāṃ śikṣate śikṣāyāṃ śikṣata iti śivakatasmācchaikṣa ityucyata" iti /
[365|23-365|24] yaḥ śikṣata eva nāpaśikṣate sa śaikṣa ityavadhāraṇaṃ yathā vijñāyeta /
[365|24] prakṛtistha āryaḥ kathaṃ śikṣaṇaśīlaḥ /
[365|25] āśayataḥ / sthitādhvagavat prāptyanuṣaṅgataśca ṣikṣātrayasya /
[365|25-365|26] atha śaikṣā dharmāḥ katame /
[365|26] śaikṣasyānāsravāḥ / aśaikṣāḥ katame / aśaikṣasyānāsravāḥ /
[365|26-365|27] nirvāṇaṃ kasmānna śaikṣam /
[365|27] aśaikṣapṛthagjanayorapi tadyogāt / kasmānnāśaikṣam /
[365|27-366|01] śaikṣapṛthagjanayorapi tadyogāt /
[366|01] ta ete sarva evāṣṭāvāryapudgalā bhavanti /
[366|01-366|02] pratipannakāścatvāraśca phale sthitāḥ /
[366|02] tadyathā srota āpattiphalasākṣātkriyāyai pratipannakaḥ srota āpannaḥ /
[366|03] evaṃ yāvadarhattvaphalasākṣātkriyāyai pratiṃpannako 'rhanniti / nāmata ete 'ṣṭau bhavanti /
[366|04] dravyatastu pañca / prathamaḥ pratipannakaścatvāraśca phalasthāḥ /
[366|04-366|05] śeṣāṇāṃ pratipannakānāṃ triphalasthāvyatirekāt /
[366|05] anupūrvādhigamaṃ pratyevamucyate /
[366|05-366|07] bhūyaḥkāmavītarāgau tu syātāṃ darśanamārge sakudāgāmyanāgāmiphalapratipannakau na ca srota āpanna sakṛdāgāmināviti /
[366|08] dvividho hi bhāvanāmārga ukto laukiko lokottaraśceti /
[366|08-366|09] kenāyaṃ śaikṣaṃḥ kuto vairāgyaṃ prāpnoti /
[366|10] lokottareṇa vairāgyaṃ bhavāgrāt
[366|11] na laukikena / ki kāraṇam /
[366|11-366|12] tata ūrdhva laukikābhāvāt svabhūmikasya vā pratipakṣatvāt /
[366|12] kasmānna pratipakṣaḥ /
[366|12-366|13] tatkleśānuśayitatvāt /
[366|13-366|14] yo hi kleśo yatra vastunyanuśete na tasya tadvastu oprahāṇāya saṃvartate yasya ca yaḥ pratipakṣo na tatra sa kleśo 'nuśete iti /
[366|15] anyato dvidhā // vakk_6.45 //
[366|16] bhavāgrādanyataḥ sarvato bhūmelaukikenāopi vairāgyaṃ lokottareṇāpi / tatra punaḥ
[366|17] laukikenāryavairāgye visaṃyogāptayo dvidhā /
[366|18-366|19] laukikena mārgeṇāryavairāgyaṃ gacchato dvividhā visaṃyogaprāptaya utpadyante laukikyo lokottarāśca /
[366|20] lokottareṇa cetyeke
[366|21] lokottareṇāpyevamityapare / kiṃ kāraṇam /
[366|22] tyavate kleśāsamanvayāt // vakk_6.46 //
[367|01-367|03] yadi hyāryamārgeṇa vairāgyaṃ prāpnuvato laukikī visaṃyogaprāpotirnotpadyate evaṃ sati ya āryamārgeṇākiñcanyāyatanādvītarāgo dhyānaṃ niśrityendriyāṇi saṃcarati sakṛtsnapūrvamārgatyāgātkevalaphalamārgalābhāccordhvabhūmikleśavisaṃyogenāsamanvāgataḥ syāt /
[367|04] tyakte ca tasmin taiḥ kleśaiḥ samanvāgataḥ syāditi /
[367|05] bhavāgrādhavimuktordhvajātavattvasamanvayaḥ /
[367|06-367|07] asatyāmapi tu tasyāṃ laukikyāṃ visaṃyogaprāptau na taiḥ samanvāgamaḥ syāt /
[367|07-367|09] tadyathā bhavāgrādardha prakāravimuktasyāsatyāmapi tu laukikyāṃ tadvisaṃyogaprāptau tyaktāyāmapi cendriyasaṃcāreṇa lokottarāyāṃ na punastaiḥ kleśaiḥ samanvāgamo bhavati /
[367|09-367|10] yathā ca pṛthagjanasya prathamadhyānabhūmerurdhvaṃ jātasya kāmāvacarakleśavisaṃyogaprāptityāgānna punastaiḥ samanvāgamo bhavatītyajñāpakametat /
[367|11] katapayā punarbhūmyā kuto vairāgyaṃ bhavati /
[367|12] anāsraveṇa vairāgyamanāgāmyena sarvataḥ // vakk_6.47 //
[367|13] ābhavāgrāt /
[367|13-367|14] atha yaḥ sāmantakaṃ niśrityādharabhūmivairāgyaṃ prāpnoti kimasyānantaryamāgavatsarve vimuktimārgāḥ sāmantakādbhavanti /
[367|14] netyāha / kiṃ tarhi /
[367|15] dhyānātsāmantakādvā 'ntyo mukti mārgastribhūjaye /
[367|16] nava hyapapattibhūmayaḥ / sarvakāmadhāturaṣṭau ca dhyānārupyāḥ /
[367|16-367|17] tatra yāvat dvitīyadhyānavairāgyaṃ tribhūmijayaḥ /
[367|17-367|18] tasmin paścimo vimuktimārgaḥ sāmantakādbhavati dhyānādvā maulāt /
[367|19] nordhvaṃ sāmantakāt
[367|20] tribhūmijayādūrdhvaṃ maulādeva na punaḥ sāmantakādupekṣendriyasāmānyāt /
[367|20-367|21] triṣu hi dhyāneṣu sāmantakamaulayorindriyabhedāt kaścinna śaknoti maulaṃ dhyānaṃ praveṣṭum /
[368|01] indriyasaṃcārasya duṣkaratvāt /
[368|01-368|02] atastribhūmivairāgye dhyānasāmantakādapyanyo vimuktimārgo bhavati /
[368|03] "anāsraveṇa vairāgyamanāgamyena sarvata" ityuktamanyaistu noktam / ata ucyate
[368|04] āryairaṣṭābhiḥ svordhvabhūjayaḥ // vakk_6.48 //
[368|05-368|06] anāsravairaṣṭābhirdhyānadhyānāntarārupyaiḥ svasyā ūrdhvāyāśca bhūmervairāgyaṃ nādharāyā vītarāgatvāt /
[368|06-368|07] tatra lokottarā ānantaryavimuktimārgāḥ satyālambanatvātsatyākārapravṛttā iti siddham /
[368|08] vimuktyānantaryapathā laukikāstu yathākramam /
[368|09] śāntādyudārādyākārāḥ
[368|10] vimuktimārgāḥ śāntādyākārā ānantaryamārgā audārikādyākārāḥ /
[368|10-368|11] te punaryathākramam
[368|12] uktarādharagocarāḥ // vakk_6.49 //
[368|13] vimuktimārgā uttarāṃ bhūmiṃ śāntataḥ praṇītato niḥsarṇataścākārayanti saṃbhavataḥ /
[368|14] ānantaryamārgā adharāṃ bhūmimaudārikato duḥkhilataḥ sthūlabhittikataśca /
[368|14-368|15] aśāntatvādaudarikato mahābhisaṃskārataratvāt /
[368|15-368|16] apraṇītatvāt duḥkhilato bahudauṣṭhulyataratvena pratikūlabhāvāt /
[368|16-368|17] sthūlabhittikatastayaiva tadbhūmyaniḥsaraṇāt bhittyaniḥsaraṇavat /
[368|17] eṣāṃ viparyayeṇa śāntapraṇītaniḥsaraṇākārāḥ / gata mānuṣaṅgikam /
[368|18] idaṃ tu vaktavyam /
[368|19] atha kṣayajñānākanantaraṃ kimutpadyate
[368|20] yadyakopyaḥ kṣayajñānādanutpādamatiḥ
[368|21] akopyadharmā cedarhanbhavati kṣayajñānātsamanantaramanutpādajñānamasyotpadyate /
[368|22] na cet /
[369|01] kṣayajñānamaśaikṣī vā dṛṣṭiḥ
[369|02-369|03] na cedakopyadharmā bhavati kṣayajñānāt kṣavajñānamevotpadyate aśaikṣī vā samyagdṛṣṭiḥ /
[369|03] na tvanutpādajñānaṃ parihāṇisaṃbhavāt /
[369|03-369|04] kiṃ punarakopoyadharmaṇaḥ sā naivotpadyate /
[369|05] sarvasya sā 'rhataḥ // vakk_6.50 //
[369|06-369|07] akopyadharmaṇo 'pyanutpādajñānātkadācidanutpādajñānamevotpadyate kadācidaśaikṣī samyagdṛṣṭiḥ /
[369|08] yānyetāni catvāri phalānyuktāni kasyaitāni phalāni / śramaṇyaphalāni /
[369|09] kimidaṃ śrāmaṇyaṃ nāma /
[369|10] śrāvaṇyamamalo mārgaṃḥ
[369|11] anāsravo mārgaḥ śramaṇyam / tena hhi śramaṇo bhavati / kleśasaṃśamanāt /
[369|12-369|13] "śamitā anena bhavanti anekavidhāḥ ṣāpakā akuśalā dharmā vistareṇa yāvajjarāmaraṇīyāstasmācchramaṇa ityucyata" iti sūtre vacanāt /
[369|13-369|14] anatyantaśamanānna pṛthagjanaḥ paramārthaśramaṇaḥ /
[369|14] tasya punaḥ śrāmaṇyasya /
[369|15] saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ phalam /
[369|16] saṃskṛtāsaṃskṛtāni hi śrāmaṇyaphalāni punaścatvāryuktāni sūtre / api tu
[369|17] ekānnanavatistāni
[369|18] kāni punastāni
[369|19] muktimārgāḥ saha kṣayaiḥ // vakk_6.51 //
[369|20-369|22] darśanaheyaprahāṇāyāṣṭāvānantryamārgā aṣṭau vimuktimārgā bhāvanāheyaprahāṇāya navasu bhūmiṣu pratyekaṃ nava prakārāṇāṃ kleśānāṃ prahāṇāya tāvanta evānantaryamārgā vimuktimārgāśca /
[369|22-370|01] tatrānantaryamārgāḥ śrāmaṇyaṃ vimuktimārgāḥ saṃskṛtāni śrāmaṇyaphalāni /
[370|01] tanniṣyandapuruṣakāraphalatvāt /
[370|01-370|02] teṣāṃ kleśānāṃ prahāṇānyasaṃskṛtāni śrāmaṇyaphalāni /
[370|02] evamekānnanavatirbhavanti /
[370|02-370|03] evaṃ tarhi buddhasyopasaṃkhyānaṃ kartavyaṃ jāyate /
[370|03] na kartavyam / yadyapi bhūyāṃsi phalāni
[370|04] catuṣphalavyavasthā tu pañakāraṇasaṃbhavāt /
[370|05-370|06] yasyāṃ hi prahāṇamārgāvasthāyāṃ pañca kāraṇāni saṃbhavanti tasyāṃ kia bhagavatā phalaṃ vyavasthāpitam /
[370|06] katamāni pañca /
[370|07] pūrvatyāgo 'nyamārgāptiḥ kṣayasaṃkalanaṃ phale // vakk_6.52 //
[370|08] jñānāṣṭakasya lābho 'tha ṣoḍaśākārabhāvanā /
[370|09] pūrvamārgatyāgo 'pūrvamārgāptiḥ pratipannakaphalamārgatyāgalābhāt /
[370|09-370|10] prahāṇasaṃkalanaṃ sarvasyaikaprāptilābhāt /
[370|10] yugapadaṣṭajñānalābhaścaturvidhanāṃ dharmānvayajñānānām /
[370|11] ṣoḍaśākārabhāvanā anityādyākārāṇām /
[370|11-370|12] imāni hi pañca kāraṇāni phale phale bhavanti /
[370|13-370|14] yadyanāsravo mārgaḥ śrāmaṇyaṃ kathaṃ laukikamārgaprāptaṃ phaladvayaṃ śrāmaṇyaphalaṃ yujyate /
[370|15] laukikāoptaṃ tu miśratvānāsravāptiḥ dhṛteḥ phalalm // vakk_6.53 //
[370|16-370|17] na hi tatra laukikamārgaphalamev prahāṇaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ vā bhavatyanāgāmiphalaṃ vā /
[370|17] kiṃ tarhi /
[370|17-370|18] darśanamārgaphalamapi prahāṇaṃ tatra miśrīkriyate /
[370|18] sarvasya tatphalasaṃgṛhītaikavisaṃyogaprāptilābhāt /
[370|18-370|19] ata eva hi sūtra uktaṃ "sakṛdāgāmiphalaṃ katamat /
[370|19-370|20] yattrayāṇāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇaṃ rāgadveṣamohānāṃ ca tatutvamiti /
[370|20] anāgāmiphalaṃ katamat /
[370|20-370|21] yaduta pañcānāmavarabhāgīyānāṃ samyojanānāṃ prahāṇami"ti /
[370|21] anāsravayā ca visaṃyogāprāptyā tatprahāṇaṃ sadhāryate /
[370|21-370|22] tadvalena parihīṇāmaraṇāt /
[370|22] ato 'pyasya maraṇaṃ yuktaṃ śrāmaṇyaphalam /
[370|22-370|23] yadeva caitacchrāmaṇyayuktaṃ /
[370|24] brāhmaṇyaṃ brahmacakraṃ ca tadeva
[370|25] kleśānāṃ vāhanādvāhmaṇyaṃ brahmacakraṃ tu
[371|01] brahmāvartanāt /
[371|02] anuttarabrahmaṇyayogāt bhagavānbrahmā /
[371|02-371|03] "eṣa hi bhagavān brahmā ityapi śāntaḥ śītībhūta ityapī"ti sūtrāt /
[371|03] tasyedaṃ cakramiti brāhmaṃ tena prartitatvāt /
[371|04] dharmacakraṃ tu dṛṅmārgaḥ
[371|05] caṅkramaṇāccakraṃ tatsādharmyāddarśanamārgo dharmacakram / kathamasya sādharmyam /
[371|06] āśugatvādyarādibhiḥ // vakk_6.54 //
[371|07] āśugatvāttyajanakramaṇāt ajitajayajitādhyavasanādutpatananipattanācca /
[371|07-371|08] evamāśugatvādibhiḥ arādibhiḥ sādharmyādāryāṣṭāṅṅgo mārgaścakramiti bhadantaghoṣakaḥ /
[371|08-371|09] samyagdṛṣṭisaṃkalpavyāyāmasmṛtayo hyarasthānīyāḥ /
[371|09-371|10] samyagvākkarmāntājīvā nābhisthānīyāḥ samādhirnemisthānīya iti darśanamārgo dharmacakramiti /
[371|10-371|11] kuta etat āryakauṇḍinyasya tadutpattau "pravarttitaṃ dharmacakrami"ti vacanāt /
[371|11-371|12] kathaṃ tattriparivartaṃ dvādaśākāraṃ ca /
[371|12] idaṃ duḥkhamāryasatyam /
[371|12-371|13] tat khalu parijñeyaṃ tat khalu parijñātamityete trayaḥ parivartāḥ /
[371|13-371|14] ekaikasmiṃśca parivarte cakṣurudapādi jñānaṃ vidyā buddhirudapādi ityete dvādaśākārāḥ /
[371|14] pratisatyemevaṃ bhavanti /
[371|14-371|15] trikadvādaśakasādharmyāttu triparivartaṃ dvādaśākāramuktam /
[371|15] dvayasaptasthānakauśalādeśanāvat /
[371|15-371|16] ebhiśca parivartairdarśanabhāvanāśaikṣamārgā yathāsaṃkhyaṃ darśatā iti vaibhāṣikāḥ /
[371|16-371|17] yadyevaṃ na tarhi darśanamārga eva triparivartto dvādaśākāra iti kathamasau dharmacakraṃ vyavasthāpyate /
[371|17-371|18] tasmātsa eva dharmaparyāyo dharmacakraṃ triparirtaṃ dvādaśākāraṃ ca yujyate /
[371|18] kathaṃ ca punastriparivartam /
[371|19] satyānāṃ triḥ parivarttanāt / kathaṃ dvādaśākāram / caturṇāṃ satyānāṃ tridhākaraṇāt /
[371|20] duḥkhaṃ samudayo nirodho mārga iti /
[371|20-371|21] parijñeyaṃ praheyaṃ sākṣātkartavyaṃ bhāvayitavyamiti /
[371|21] parijñātaṃ prahīṇaṃ sākṣātkṛtaṃ bhāvitamiti /
[371|21-371|22] tasya punaḥ pravartanaṃ parasaṃtāne gamanamarthajñāpanāt /
[371|22] athavā sarva evāryamārgo dharmacakraṃ veneyasaṃtānakramaṇāt /
[371|23-371|24] tattu parasaṃtāne darśanamārgotpādanādvartayitumārabdhamataḥ pravartitamityucyate /
[372|01] atha kasmindhātau kati śrāmaṇyaphalāni prāpyante /
[372|02] kāme trayāptiḥ
[372|03] kāmadhātāveva trayāṇāṃ śrāmaṇyaphalānāṃ prāptirnānyatra /
[372|04] antyasya triṣu
[372|05] antyaṃ śrāmaṇyaphalamarhatvaṃ tasya triṣu dhātuṣu prāptiḥ /
[372|05-372|06] phaladvayasya tāvadavītarāgaprāpyatvādūrdhvamaprāptiryuktā /
[372|06] tṛtīyasya tu kasmādaprāptiḥ /
[372|07] nordhvaṃ hi dṛkpathaḥ /
[372|08] ūrdhvaṃ hi kāmadhātordarśanamārgo nāsti /
[372|08-372|09] na ca tena vinā 'sti vītarāgasyānāgāmi phalaprāptirityetat kāraṇam /
[372|09] kiṃ punaḥ kāraṇaṃ tatra darśanamārgo nāsti /
[372|10] ārupyeṣu tāvat śravaṇābhāvādadhodhātvanālambanācca / rūpadhātau tu
[372|11] asaṃvegādiha vidhā tatra niṣṭheti cāgamāt // vakk_6.55 //
[372|12] rūpāvacarā hi pṛthagjanāḥ samāpattimukhasaṅgā duḥkhavedanābhāvācca na saṃvijante /
[372|12-372|13] na ca vinā saṃgenāryamārgaḥ śakto labdhum /
[372|13] iyaṃ tāvadyuktiḥ /
[372|13-372|14] āgamo 'pyayaṃ "pañcānāṃ pudgalānāmiha vidhā tatra niṣṭhā antarāparinirvāyiṇo yāvadūrdhvaṃsrotasa" iti /
[372|15] vidhā hi mārgarambho nirvāṇopāyatvāt /
[372|16] idamuktaṃ "yadyakopyaḥ kṣayajñānādanutpādamati" riti /
[372|16-372|17] tatra kimarhatamapyasti bhedaḥ /
[372|17] astītyucyate /
[372|18] ṣaḍarhanto matāḥ
[372|19-372|20] sūtra uktaṃ ṣaḍarhantaḥ parihāṇadharmā cetanādharmā anurakṣaṇā dharmā sthitākampoyaḥ prativedhanābhavyo 'kopyadharmā ceti /
[372|21] teṣāṃ pañca śraddhādhhimuktijāḥ /
[373|01] akokpyadharmāṇaṃ varjayitvā 'nye pañca śraddhādhimukti pūrvakāḥ /
[373|02] vimuktiḥ sāmayikyeṣām /
[373|03] eṣāṃ ca pañcānāṃ sāmayikī kānta cetovimuktirveditavyā /
[373|03-373|04] nityānurakṣyatvāt /
[373|04] ata evaite samayavimuktā ucyante /
[373|04-373|05] samayāpekṣāścaite 'dhimuktāśceti samayavimuktā madhyapadalopāt dhṛtaghaṭavat /
[373|05-373|06] eṣāṃ hi samayāpekṣāsamādhisaṃmukhībhāva upakaraṇārogyadeśaviśeṣāpekṣatvāt /
[373|07] akopyākopyadharmaṇaḥ // vakk_6.56 //
[373|08] akopyadharmaṇastvakopyā vimuktiḥ / kopayitumaśakyatvādaparihāṇitaḥ /
[373|09] ato 'samayamukto 'sau
[373|10] ata evāsamayavimukti ucyate / sa hyasamayāpekṣāvimuktiśca /
[373|10-373|11] icchātaḥ samādhisaṃmukhībhāvāt /
[373|11-373|12] kālāntarātyantavimuktito vā kopyākopyadharmaṇoḥ samayāsamaye vimuktatvaṃ parihāṇisaṃbhavāsaṃbhavataḥ /
[373|13] dṛṣṭipraptānvayaśca saḥ /
[373|14] sa cākopyadharmā dṛṣṭiprāptapūrvako veditavyaḥ /
[373|15] kiṃ punarete ṣaḍarhanta ādita eva tadgotrā bhavantyatha paścāt /
[373|16] tadgotrā āditaḥ kecitkeciduttāpanāgatāḥ // vakk_6.57 //
[373|17] kaścitprathamata eva cetanādharmagotrako bhavati /
[373|17-373|18] kaścitpunaḥ parihāṇadharmā bhūtvendriyāṇāmuttāpanayā cetanādharmatāṃ gataḥ /
[373|18-373|19] evaṃ yāvadakoopyadharmatāṃ gato veditavyaḥ /
[373|19-373|20] tatra parihāṇadharmā yaḥ parihātuṃ bhavyo na cetanādidharmā /
[373|20] cetanādharmā yaścetayituṃ bhavyaḥ / anurakṣaṇādharmā yo 'nurakṣituṃ bhavyaḥ /
[373|21-374|01] sthitākampyo yaḥ parihāṇipratyayaṃ balavantamantareṇānurakṣannapi sthātuṃ bhavyo na hātuṃ nāpi vardhayituṃ vinābhiyogena /
[374|01] prativedhanābhavyo yo 'kopyaḥ prativeddhaṃ bhavyaḥ /
[374|02] akopyadharmā yo naiva parihātuṃ bhavyaḥ /
[374|02-374|03] prathamau dvau pūrvameva śaikṣāvasthāyāṃ sātatyasatkṛtyaprayogavikalau /
[374|03] tṛtīyaḥ sātatyaprayogī / caturthaḥ satkṛtyaprayogī /
[374|03-374|04] pañcama ubhayathāprayogī mṛdvindriyastu /
[374|04] ṣaṣṭha ubhayathāprayogī tīkṣṇendriyaśca /
[374|04-374|05] nacāvaśyaṃ varihāṇadharmā parihīyate nāpi yāvat prativedhanābhavyaḥ pratividhyati /
[374|05-374|06] saṃbhavaṃ tu pratyevamucyate /
[374|06] evaṃ kṛtvā dhātutraye 'piṣaḍarhanto yujyante /
[374|06-374|08] yeṣāṃ tvavaśyaṃ parihīyate yāvat pratividhyati teṣāṃ kāmadhātau ṣaṭ rūpārupyadhātvoḥ sthitākampyo 'kopyadharmā ca /
[374|08] tayoḥparihāṇicetanendriyasaṃcārābhāvāt /
[374|09] kaḥ punareṣāṃ kutaḥ parihīyate / phalāt gotrādvā /
[374|10] gotrāccaturṇāṃ pañcānāṃ phalāddhāniḥ
[374|11] cetanādharmādīnāṃ caturṇāṃ gotrātparihāṇiḥ /
[374|11-374|12] na hi parihāṇadharmā punaḥ svagotrāt parihīyate /
[374|12-374|13] parihāṇadharmādīnāṃ pañcānāṃ phalāt parihāṇiḥ /
[374|13] teṣāmapi tu
[374|14] na pūrvakāt /
[374|15] yasya yat prathamagotraṃ sa tasmānna parihīyate / śaikṣāśaikṣamārgābhyāṃ dṛḍhīkutatvāt /
[374|16] śaikṣastu laukikalokattarābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvāt na parihīyate svagotrāt /
[374|16-374|17] yattu paścāt pratilabdhamuttāpanayā tasmāt parihīyate /
[374|17-374|18] yasya ca yat prathamaṃ phalaṃ sa tasmānā parihīyate /
[374|18] śeṣāt parihīyate /
[374|18-374|19] ata eva srota āpattiphalānnāsti parihāṇiḥ /
[374|19] evaṃ ca kṛtvā parihāṇadharmaṇastrayaḥ prakārā bhavanti /
[374|19-374|20] tadavasthasya parinirvāṇamindriyasaṃcāraḥ /
[374|20] parihāya vā śaikṣatvam / cetanādharmaṇaścatvāraḥ /
[374|20-374|21] eta eva trayaḥ parihāṇadharmagotrapratyāgamanaṃ ca /
[374|21-374|22] evamanyeṣāṃ trayāṇāmekaikaprakāravṛddhacyā yathākramaṃ pañca ṣaṭ sapta prakārā veditavyāḥ /
[374|22-374|23] yasya ca yat prathamaṃ gotraṃ sa parihāya śaikṣobhūtastatraivāvatiṣṭhate nānyasmin /
[374|23-374|24] anyathā hi tadgotraviśeṣa labhād vṛddhirevāsya syānna parihāṇiḥ /
[374|25] kiṃ punaḥ kāraṇaṃ prathamānām nāsti parihāṇiḥ / darśanaheyānāmavastukatvāt /
[374|26] ātmādhiṣṭhānapravṛttā hyete / satkāyadṛṣṭimūlakatvāt /
[375|01] sa cātmā nāstīti / asadālambanāstarhi prāpnuvanti / nāsadālambanāḥ /
[375|01-375|02] satyālambanatvāt /
[375|02] vitathālambanāstu / katamaśca kleśo naivamasti viśeṣaḥ /
[375|02-375|04] ātmadṛṣṭihi rūpādike vastuni kārakavedakavaśavartitvenātmatvamabhūtamadhyāropayati tadadhiṣṭhānānuvṛttāścāntagrāhadṛṣṭacyādaya ityavastukā ucyante /
[375|04-375|06] bhāvanāheyāstu rāgapratighamānāvidyā rūpādike vastuni kevalaṃ saktyāghātonnatyasaṃprakhyānabhāvena vartanta iti savastukā ucyante /
[375|06-375|07] asti ca tacdhrātādimātraṃ yatra teṣāṃ pravṛttayaḥ na tvātmādileśo 'pi /
[375|07-375|08] tathā hi bhāvanāheyānāmasti pratiniyataṃ vastumanāpāmanāpalakṣaṇaṃ na tu darśanaheyānāmātmādilakṣaṇam /
[375|08-375|09] tasmādapyavastukāucyante /
[375|09-375|10] api khalvāryasyānupanidhyāyataḥ smṛtisaṃpramoṣāt kleśa utpadyate nopanidhyāyato rajjvāmiva sarpasaṃjñā /
[375|10-375|12] na cānupanidhyāyata ātmadṛṣṭacyādīnāmupapattiryujyate santīrakatvāditi nāsti darśanaheyakleśa prahāṇātparihāṇiḥ /
[375|12] arhatvādapi nāsti parihāṇiriti sautrāntikāḥ /
[375|12-375|13] eṣa eva canyāyaḥ /
[375|13] kathamidaṃ gamyate / āgamādyuktitaśca / kathamāgamāt /
[375|13-375|14] "taddhi bhikṣavaḥ prahīṇaṃ yadāryayā prajñayā prahīṇami"tyuktam /
[375|14-375|15] ādyantayośca phalayorāryayaiva prajñayā 'dhigamaḥ / [375|15-375|16] "śaikṣasya cāpramādakaraṇiye 'pramādakaraṇīyaṃ vadāmī" tyuktaṃ nā 'rhataḥ /
[375|16-375|17] "arhato 'pyahamānanda lābhasatkāramantrāyakaraṃ vadāmī"tyatra sūtre dṛṣṭadhamesukhavihāramātrādeva parihāṇiruktā /
[375|17-375|18] "yā tvanenākopyacetovimuktiḥ kāyena sākṣātkṛtā /
[375|18] tato 'haṃ na kenacit paryāyeṇa parihāṇaṃ vadāmī"ti coktam /
[375|19] sāmayikyā astīti cet / vayamapyevaṃ brūmaḥ / sā tu vicāryā /
[375|19-375|20] kimarhattvamāhosviddhacyānānīti /
[375|20-375|21] maulo hi dhyānasamādhiḥ samaye saṃmukhībhāvātsāmayikī cimuktirityucyate /
[375|21] dṛṣṭadharmasukhavihārārthaṃ ca punaḥ punareṣaṇīyatvātkāntetyucyate /
[375|22] āsvādanīyatvādityapare /
[375|22-375|23] arhattvavimuktistu nityānugatatvānna yujyate /sāmayikī apunaḥprarthanīyatvānna kānteti /
[375|23-375|24] yadi cārhattvāt parihaṇisaṃbhavo 'bhaviṣyat kimarthaṃ bhagavānādhicetasikebhya eva dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇimavakṣyat /
[375|24-375|25] ato gamyate sarvasyaivārhato vimuktirakopyādṛṣṭadhrmasukhavihāretyustu /
[375|25-375|26] kaścit lābhasatkāravyākṣepadīṣāt parihīyate vaśitvabrhaśādyo mṛdvindriyaḥ /
[375|27] kaścinna parihīyate yastīkṣṇendriyaḥ / tatra yaḥ parihīyate sa parihāṇadharmā /
[375|27-375|28] yo na parihīyate so 'parihāṇadharmā /
[375|28] evaṃ cetanādharmādayo 'pi yojyāḥ /
[375|28-376|01] aparihāṇadharmasthitākampyākopyadharmaṇāṃ ko viśeṣaḥ /
[376|01] aparihāṇadharmā 'nuttāpanāgataḥ /
[376|02] akopyadharmā tūttāpanāgataḥ /
[376|02-376|03] tau hi yaṃ yameva samāpattiviśeṣamutpādayatastasmānna parihīyete /
[376|03-376|04] sthitākampyastu yasminneva guṇe sthitastasmātkevalaṃ na parihīyate na tvanyamutpādayati /
[376|04] utpādayati vā tasmāttu kampata ityeva viśeṣo lakṣyate /
[376|05-376|07] āyuṣmānbhautikaḥ śaikṣībhūtaḥ sāmayikyā vimukteratyāsvādanānmṛdvindriyatvāccabhīkṣṇaṃ parihīyamāṇo nirviṇnaḥ śastramādhārayan kāyajīvitanirapekṣatvānmaraṇakāla evārhattvaprāptaḥ parinirvṛttaśca /
[376|07] tasmātso 'pi nārhattvāt parihīṇaḥ /
[376|07-376|08] daśottare coktam /
[376|08] "eko dharma utpādayitavyaḥ sāmayikī kāntā cetovimuktiḥ /
[376|08-376|09] eko dharmaḥ sākṣātkartavyaḥ akopyā cetovimuktiri"ti /
[376|09-376|10] yadi cārhattvaṃ sāmayikī kāntā cetovimuktirabhaviṣyat kimarthaṃ tatraiva daśake 'rhattvasya dvigrahaṇamakariṣyāt /
[376|10-376|11] na ca kvacidarhattvamutpādayitavyamuktam /
[376|11] kiṃ tarhi /
[376|11-376|12] sākṣātkartavyaṃ mṛdvindriyasaṃgṛhītaṃ cārhattvamutpādayitavyamiti /
[376|12] kimanena jñāpitaṃ bhavati /
[376|12-376|13] yadi tāvadutpādayituṃ śakyamityadapi śakyam /
[376|13] athotpādanamarhatīti /
[376|13-376|14] anyatsutarāmarhati /
[376|14] tasmānna sāmayikī vimuktirarhattvam /
[376|14-376|15] kathaṃ tarhi samayavimukto 'rhannucyate /
[376|15] yasya mṛdvindriyatvātsamayāpekṣaḥ samādhisamukhībhāvaḥ /
[376|15-376|16] viparyayādasamayavimuktaḥ /
[376|16] abhidharme 'pi coktaṃ "tribhiḥ sthāneḥ kāmarāgānuśayasyotpādo bhavati /
[376|17-376|18] kāmarāgānuśayio 'prahīṇo bhavatyaparijñātaḥ kāmarāgaparyavasthānīyāśca dharmā ābhāsagatā bhavanti tatra cāyoniśo manaskāra" iti /
[376|18] paripūrṇotpattirevamiti cet /
[376|19] kasya vā paripūrṇakāraṇasyotpattiḥ / evaṃ tāvadāgamāt / kathaṃ yuktitaḥ /
[376|19-376|21] yadi tāvadarhatastadrūpaḥ pratipakṣa utpanno yena kleśā atyantamanutpattidharmatāmāpannāḥ kathaṃ punaḥ parihīyate /
[376|21] atha notpannaḥ / kathaṃ kṣīṇāsravo bhavati /
[376|21-376|22] atyantamanayoddhratāyāṃ tadbījadharmatāyāmakṣīṇāsravo vā punaḥ kathamarhanbhavatītyevaṃ yuktiḥ /
[376|22-376|23] aṅgārakarṣūpomaṃ sūtraṃ tarhi parihāryam /
[376|23-376|25] yatredamuktaṃ "tasya khalu śrutavata āryaśrāvakasyaivaṃ carata evaṃ viharataḥ kadācitkarhicit smṛtisaṃpramoṣādutpadyante pāpakā akuśalā vitarkā" iti /
[376|25] sa hi tatrārhanneva jñāpitaḥ /
[376|25-377|01] "dīrgharātra vivekanimnaṃ cittaṃ bhavati yāvannirvāṇaprāgbhārami"ti vacanāt /
[377|01-377|02] arhato hyetadbalamanyatroktam /
[377|02-377|03] "sarvairāsravasthānīyairdharmaiḥ śītībhūtaṃ vāntībhūtami"ti cābhidhānāt astyetadevam /
[377|03-377|04] yāvattu cāro na supratibaddhastāvadevaṃ carato 'pi śaikṣasyāsti saṃbhavaḥ kleśotpattāviti śaikṣāvasthāmadhikṛtyaivaṃ vacanādadoṣaḥ /
[377|05] pratijñāyate hi laukikamārgapratilabdhātphaladvayātparihāṇiḥ /
[377|05-377|06] arhattvādapi tu parihāṇiṃ varṇayanti vaibhāṣikāḥ /
[377|07] kiṃ punarime 'rhanta eva ṣaḍgotrā bhavanti athānye 'pi ṣaḍgotrā bhavanti /
[377|08] śaikṣānāryāśca ṣaḍgotrāḥ
[377|09] śaikṣapṛthagjanā apyevaṃ ṣaḍgotrāḥ / tatpūrvakāṇyeva hyarhatāṃ gotrāṇi / api tu
[377|10] saṃcāro nāsti darśane // vakk_6.58 //
[377|11] darśanamārgādanyatrendriyasaṃcāro bhavati / prayogāsaṃbhavānna darśanamārge /
[377|11-377|12] kaścit pṛthagjanāvasthāyāmindriyāṇi saṃcarati /
[377|12] kaścicchaddhādhimuktāvasthāyām /
[377|13-377|16] yadidaṃ sūtra uktaṃ "ye tvanena catvāra ādhicaitasikā dṛṣṭadharmasukhavihārā adhigatāstato 'hamasyānyatamānyatamasmāt parihāṇiṃ vadāmi yā tvanenaikākinā yāvadakopyā cetovimuktiḥ kāyena sākṣātkṛtā tato 'haṃ na kenacit paryāyeṇa parihāṇiṃ vadāmī"ti /
[377|16-377|17] kathamakopyadharmaṇo dṛṣṭdharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇiḥ /
[377|18] parihāṇistridhā jñeyā prāptāprāptopabhogataḥ /
[377|19] prāptaparihāṇiryadi pratilabdhāt guṇāt parihīyate /
[377|19-377|20] aprāptaparihāṇiryadi prāpyaṃ guṇaṃ na prāpnoti /
[377|20] upabhogaparihāṇiryadi prāptaguṇaṃ na saṃmukhīkaroti /
[377|20-377|21] āsāṃ punaḥ parihāṇīnām
[377|22] antyā śāsturakopyasya madhyā cānyasya tu tridhā // vakk_6.59 //
[378|01] buddhasyopabhogaparihāṇireva nānyā / akopyadharmaṇaḥ sā cāprāptaparihāṇiśca /
[378|02] pudgalaviśeṣadharmāprāpaṇāt / anyasyārhataḥ prāptaparihāṇirapyasti /
[378|02-378|03] ata upabhogaparihāṇivacanādakopyadharmaṇaḥ sūtravirodhaḥ /
[378|03] sarvasyānāsravā vimuktirakopyā /
[378|04] akopyadharmavyavasthānaṃ tu yathā tathoktam / ata etadcodyamityaparihāṇivādī /
[378|05] atha yoi 'rhatphalātparihīyate kimasau punarjāyate / nāstyetat / yasmāt
[378|06] mriyate na phalabhraṣṭaḥ
[378|07] naiva hi kaścitphalāt parihīṇaḥ kālaṃ karoti /
[378|07-378|09] "dhandhā bhikṣava āryaśrāvakasya smṛtisaṃpramoṣā atha ca punaḥ kṣipramevāntaṃ parikṣayaṃ sapadi saṃgacchanīti sūtre vacanāt /
[378|09] anyathā hyanāśvāsikaṃ brahmacaryaṃ syāt /
[378|09-378|10] yataśca phalāt parihīyate tatphalasthena yadakāryaṃ
[378|11] tādakāryaṃ karoti na /
[378|12] parihīṇo 'pi saṃstatphalaviruddhāṃ kriyāṃ na karoti / śūrapraskhalanāpatanavat /
[378|13] athendriyāṇi saṃcaratāṃ katyānantaryavimuktimārgā bhavanti / [378|14] vimuktyānantaryapathā navokopye
[378|15-378|16] akopyagotre pratividhyamāne pritivedhabhāvanābhavyasya navānantaryamārgā vimuktimārgāśca bhavanti /
[378|16] yathārhattvaṃ prāpnuvataḥ / kiṃ kāraṇam /
[378|17] atisevanāt // vakk_6.60 //
[378|18] tasya mṛdvindriyagotraṃ bhavatīti nālpena vyāvarttayituṃ śakyate /
[378|18-378|19] śaikṣāśaikṣa mārgabhyāṃ dṛḍhīkṛtatvāt /
[378|20] dṛṣṭacyāptatāyāmekaikaḥ
[379|01-379|02] dṛṣṭiprāptāyāṃ pratividhyamānāyāmeka evānantaryamārgo bhavatyeko vimuktimārgaḥ /
[379|02] prayogamārgastu sarvatraika eva / te punaḥ sarva evānantaryavimuktimārgāḥ
[379|03] anāsravāḥ
[379|04] na hi sāsraveṇa mārgeṇāryāṇāmindriyasaṃcāraḥ / kva punarindriyāṇi vardhante /
[379|05] nṛṣu vardhanam /
[379|06] manuṣyeṣvevendriyasaṃcāro nānyatra / parihāṇyasaṃbhavāt /
[379|07] kaḥ punaḥ katamāṃ bhūmi niśrityendriyāṇi saṃcarati /
[379|08] aśaikṣo nava niśritya bhūmīḥ
[379|09] anāgamyasyānantaraṃ catvāri dhyānāni trīṇi cārupyāṇi /
[379|10] śaikṣastu ṣaṭ
[379|11] ārupyavarjyaḥ / kiṃ kāraṇam /
[379|12] yataḥ // vakk_6.61 //
[379|13] saviśeṣaṃ phalaṃ tyaktvā phalamāpnoti vardhayan /
[379|14-379|15] indriyāṇi hi saṃcaran phalaṃ phalaviśiṣṭaṃ ca mṛdvindriyamārgaṃ tyaktvā tīkṣṇendriyagotrakaṃ phalamārgameva pratilabhate /
[379|15-379|16] na cānāgāmiphalamārupyabhūmisaṃgṛhītamastītyetat kāraṇam /
[379|17] ta ete ṣaḍevārhanto nava bhavanti / indriyabhedāt / kathaṃ kṛtvā /
[379|18] dvau buddhau śrāvakāḥ sapta navaite navadhendriyāḥ // vakk_6.62 //
[380|01] katame sapta śrāvakāḥ / parihāṇadharmādayaḥ pañca /
[380|01-380|02] akopyadharmā ca dvividha uttāpanāgata āditaśca tadgotraḥ akopyabheda eva /
[380|02] dvau buddhau pratyekabuddho buddhaśca /
[380|03] ityate mṛdumṛdvādinavaprakārendriyabhedānnava pudgalā bhavanti /
[380|04] sarva eva tvāryapudgalāḥ sapta bhavanti /
[380|04-380|05] śraddhānusārī dharmānusārī śraddhādhimukto dṛṣṭioprāptaḥ kāyasākṣī prajñāvimukta ubhayatovimuktaśca /
[380|05] ete punaḥ
[380|06] prayogākṣasamāpattivimuktyubhayataḥ kṛtāḥ /
[380|07] pudgalāḥ sapta
[380|08] prayogataḥ śraddhādharmānusāriṇau / pūrvameva parapratyayadharmānusārābhyāmartheṣu prayogāt /
[380|09] indriyata śraddhādhimuktadṛṣṭiprāptau /
[380|09-380|10] mṛdutīkṣṇendriyatvāt śraddhādhimokṣaprajñādhikyataḥ /
[380|10-380|11] samāpattitaḥ kāyasākṣī nirodhasamāpatti sākṣātkaraṇāt /
[380|11] vimuktitaḥ prajñāvimuktaḥ / samāpattivimuktitaḥ ubhayatobhāgavimuktaḥ /
[380|12] nāmata ete sapta pudgalāḥ /
[380|13] ṣaṭ tvete /
[380|14] dravyatastvete ṣaṭ bhavanti /
[380|15] dvau dvau mārgatraye yataḥ // vakk_6.63 //
[380|16] darśanamārge hi dvau pudgalau śraddhādharmānusāriṇau / tāveva bhāvanāmārge dvau bhavataḥ /
[380|17] śraddhādhimuktadṛṣṭiprāptau / tau punaraśaikṣamārge dvau bhavataḥ / samayāsamayavimuktāviti /
[380|18] tatrendriyatastrayaḥ / śraddhānusāriṇaḥ gotrataḥ pañca / mārgataḥ pañcadaśa /
[380|18-380|19] aṣṭa kṣāntisaptajñānasthāḥ /
[380|19] vairāgyatastrisaptatiḥ / sakalabandhanaḥ / kāmavairāgyānnava /
[380|20] evaṃ yāvadākiñcanyāyatanavairāgyāt / āśrayato nava / tridvīpaṣāḍdevanikāyajāḥ /
[380|21-380|22] indriyagotramārgavairāgyāśrayataḥ paṇḍitāḥ śatasahasraṃ saṃpadyante sahasrāṇi ca saptacatvāriṃśacchatāni cāṣṭau pañcaviśatiśca /
[380|22] evamanye 'pi pudgalāḥ saṃbhavataḥ saṃkhyeyāḥ /
[381|01] koyimubhayatobhāgavimukta ityucyate kaśca prajñāvimuktaḥ /
[381|02] nirodhalābhyubhayatovimuktaḥ prajñayetaraḥ /
[381|03] yo nirodhasamāpattilābhī sa ubhayatobhāgavimuktaḥ /
[381|03-381|04] prajñāsamādhibalābhyāṃ kleśavimokṣāvaraṇavimuktatvāt /
[381|04] itaraḥ prajñāvimuktaḥ /
[381|04-381|05] prajñābalena kevalaṃ kleśāvaraṇavimuktatvāt /
[381|06-381|07] yaduktaṃ bhagavatā "kleśān prahāyeha hi yastu pañca ahāryadharmā paripūrṇaḥ śaikṣa" iti /
[381|07] kiyatā paripūrṇaḥ śaikṣo bhavati /
[381|08] samāpattindriyaphalaiḥ pūrṇaḥ śaikṣo 'bhidhīyate // vakk_6.64 //
[381|09] trividhā śaikṣasya parīpūriḥ / phalataḥ indriyataḥ samāpattitaśca /
[381|09-381|10] phalata eva śraddhādhimuktasyākāyasākṣiṇo 'nāgāminaḥ /
[381|10-381|11] indriyata eva dṛṣṭiprāptasyāvītarāgasya /
[381|11] phalendriyato dṛṣṭiprāptasya kāyasākṣiṇo 'nāgāminaḥ /
[381|11-381|12] phalasamāpattitaḥ śraddhādhimuktasya kāyasākṣiṇaḥ /
[381|12] phalendriyasamāpattito dṛṣṭiprāptasya kāyasākṣiṇaḥ /
[381|13] samāpattita eva samāpattīndriyaśca paripūrṇatvaṃ nāsti vina phalena /
[381|14] aśaikṣaparipūrṇatvaṃ dvābhyām
[381|15] indriyataḥ samāpattiśca /
[381|15-381|16] phalena tvaparipūrṇasyāśaikṣatvameva nāstīti nāsya punaḥ phalena paripūrṇaparipūrṇatvaṃ vyavasthāpyate /
[381|16-381|17] indriyat evāsamayavimuktasya prajñāvimuktasya /
[381|17] samāpattita eva samayavimuktasyobhayabhāgavimuktasya /
[381|17-381|18] indriyasamāpattibhyāmasamayavimuktasyobhayatobhāgavimuktasya /
[381|19-381|20] vahava ime mārgabhedā uktā laukikalokokttaradarśanabhāvanā 'śaikṣamārgāḥ prayogānantaryavimuktiviśeṣamārgā iti /
[381|20] katividha eṣa samāsato mārga iti /
[381|21] mārgaḥ samāsataḥ /
[381|22] viśeṣamuktyānantaryaprayogākhyaścaturvidhaḥ // vakk_6.65 //
[382|01] prayogamārgo yasmādanantarmānantaryamārgotpattiḥ /
[382|01-382|02] ānantaryamārgo yenāvaraṇaṃ prajahāti /
[382|02] vimuktimārgo yastatpraheyāvaraṇavinirmuktastat prathamata utpadyate /
[382|03] viśeṣamārgo ya ebhyo 'nyo mārgaḥ / kasmāt mārga ityucyate /
[382|03-382|04] eṣa hi nirvāṇasya panthā etena tadgamanāt /
[382|04] nirvāṇaṃ mārgayantyaneneti vā / [382|04-382|05] vimuktiviśeṣamārga yoḥ kathaṃ mārgatvam /
[382|05-382|06] tajjātīyādadhimātrataratvāduttarottaraprāpaṇāt nirūpadhiśeṣapraveśādvā /
[382|07] mārga eva punaḥ pratipadityukto nirvāṇapratipādanāt / catasraḥ pratipadaḥ /
[382|08] asti pratipadduḥkhā dhandhābhijñā / asti duḥkhā kṣiprābhijñā /
[382|08-382|09] evaṃ sukhā 'pi dvidhā /
[382|09] tatra
[382|10] dhyāneṣu mārgaḥ pratipatsukhā
[382|11-382|12] caturdhyāneṣu mārgaḥ sukhā pratipadaṅgaparigraha śamathavipaśyanā samatābhyāmayiatnavāhitvāt /
[382|13] duḥkhā 'nyabhūmiṣu /
[382|14-382|16] anyāsvanāgamyadhyānāntarārupyabhūmiṣu mārgo duḥkhā pratidaṅgāparigrahācchamathavipaśyanānyūnatvācca yatnavāhitvāt śamathanyūne hyanāgamyadhyānāntare vipaśyanānyūnā ārupyā iti /
[382|16] sā punardvividhā 'pi pratipat
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
