Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 5/8

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luận tạng

Abhidharmakośabhāṣya

Tác giả
Vasubandhu
Thông tin
GRETIL — s of (1) P. Pradhan (ed.), Abhidharmakośabhāṣyam of Vasubandhu. (rev. 2nd ed.) Patna: K.P. Jayaswal Research Center, 1975. (2) Dwarikadas Shastri, Swami (ed.), Abhidharmakosa & Bhasya of Acarya Vasubandhu with Sphutartha Commentary of Acarya Yasomittra. (2 vols.) Varanasi: Bauddha Bharati, 1998.CC BY-NC-SA 4.0

[240|25] "mātāpitarau jīrṇau vā glānau vā hantavyā"viti /

[240|25-241|01] ye cānye 'pyevamāhurahivṛścikatryamvukādayo manuṣyāṇāmupaghātāpakā hantavyāḥ mṛgapaśupakṣimahiṣādayaścopabhogārthatvāditi /

[241|01-241|02] yaśca mithyādṛṣṭipravartitaḥ prāṇātipātaḥ /

[241|02-241|03] lobhajamadattādānaṃ yo yenārthi sa tadvarati anyalābhasatkārayaśo 'rthaṃ vā ātmasukṛtaparitrāṇāya vā /

[241|03] dveṣajaṃ yadvairanipīḍanārtham /

[241|03-241|04] mohajaṃ yathā rājñāṃ dharmapāṭhakaprāmāṇyāt /

[241|04-241|05] duṣṭanigrahārthaṃ yathā brāhmaṇā āhuḥ "sarvamidaṃ brahmaṇā brāhmaṇebhyo dattaṃ brāhmaṇānāṃ daurbalyādvṛṣlāḥ paribhuñjate /

[241|05-241|06] tasmādapaharan brāhmaṇaḥ sumādatte svameva brāhmaṇo bhuṅkte svaṃ vaste svaṃ dadāti ce" ti /

[241|07] na caiśāmaparasvasaṃjñā bhavati / yacca mithyādṛṣṭipravarttitam /

[241|07-241|08] lobhajaḥ kāmamithyācāraḥ dārādiṣu tatsaṃrāgādabrahmacaryaṃ lābhasatkārārthamātmasuhṛtparitrāṇāya /

[241|08-241|09] dveṣajo vairanipīḍanārtham /

[241|09] mohajo yathā pārasīkānāṃ mātrādigamanaṃ gosave ca yajñe /

[241|10] yothoktaṃ "brāhmaṇo gosaveneṣṭyā saṃvatsaragovratī bhavati /

[241|10-241|11] upahā udakaṃ cūṣati tṛṇāni cchinatti upaiti mātaramupasvasāramupa sagotrā"miti /

[241|11-241|12] ye cāhu "rudūkhalapuṇyaphalapakvānnatīrthamārgaprakhyo mātṛgrāma" iti /

[241|12-241|13] mṛṣāvādādayo lobhajā dveṣajāścapūrvavat /

[241|13] mohajo mṛṣāvādo yathāha /

[241|14-241|17] "na narmayuktamanṛtaṃ hi nāsti na strīṣu rājanna vivāhakāle / prāṇātyaye sarvadhanāpahāre pañcānṛtānyāhurapātakānī"ti /

[241|18] yaṣca mithyādṛṣṭipravartito mṛṣāvādaḥ / paiśunyādayastu mithyādṛṣṭipravartitā mohajāḥ / [241|19] yaṣcaca vedādyasacchāstrapralāpaḥ /

[241|20] abhidhyādayaḥ kathaṃ lobhajāḥ /

[241|21] tadanantarasaṃbhūterabhidhyādyāstrimūlajāḥ /

[241|22] lobhādanantaramutpannā lobhajāḥ dveṣādanantaraṃ dveṣajā mohādanantaraṃ mohajāḥ /

[241|22-241|23] uktā kuśalāḥ karmapathāḥ /

[241|24] kuśalāḥ kathamityāha

[241|25] kuśalāḥ saprayogāntā alobhadveṣamohajāḥ // vakk_4.69 //

[241|26] saprayogapṛṣṭhāḥ kuśalāḥ karmapathā alobhadveṣamohajāḥ /

[241|26-241|27] kuṣalacittasamutthitatvāt /

[241|27-242|01] tasya ca avaśya malobhādibhiḥ saṃprayogāt tatrākuśala karmapathaprayogādviratiḥ kuśalakarmapathaprayogaḥ /

[242|01] maulādviratiḥ maulaḥ /

[242|01-242|02] pṛṣṭhād viratiḥ pṛṣṭhaḥ /

[242|02-242|03] tadyathā śrāmaṇera upasaṃpādyamāno nānāvāsaṃ praviśati bhikṣūnvandate upādhyāyaṃ yācate yāvadekaṃ karmavācanaṃ kriyate dvitīyaṃ ca /

[242|03] ayaṃ prayogaḥ /

[242|03-242|04] tṛtīya karmavācane yā vijñaptistatkṣaṇikā cāvijñaptirayaṃ maulaḥ karmapathaḥ /

[242|04-242|05] tata ūrdhvaṃ yāvanniśrayā ārocyante tadadhiṣṭhānaṃ ca vijñapayati avijñaptica yāvadatuvartate idaṃ pṛṣṭham /

[242|06] yaduktaṃ "na sarveṣāṃ karmapathānāṃ lobhādibhirniṣṭhe"tyatha kasya kena niṣṭhā /

[242|07] vadhavyāpādapāruṣyaniṣṭhā dveṣeṇa

[242|08] eṣāṃ prāṇātipātavyāpādapāruṣpāṇāṃ dveṣeṇa samāptiḥ /

[242|08-242|09] parityāgaparuṣacittasaṃmukhī bhāvāt /

[242|10] lobhataḥ /

[242|11] parastrīgamanābhidhyā 'dattādānasamāpanam // vakk_4.70 //

[242|12] lobhena kāmamithyācārābhidhyā 'dattādānānāṃ samāptiḥ /

[242|13] mithyādṛṣṭestu mohena

[242|14] adhimātrabhūto hi tāṃ niṣṭhāpayati /

[242|15] śeṣāṇāṃ tribhiriṣyate /

[242|16] ke punaḥ śeṣāḥ / mṛṣāvādapaiśunyasaṃbhinnapralāpāḥ /

[242|16-242|17] eṣāṃ tribhirapi niṣṭhā lobhena dveṣeṇa mohena vā

[242|18-242|19] ya ete karmapathāścaturbhiḥ kāṇḍairuktāstrayastraya ekastrayaśca eṣāṃ yathākramaṃ

[242|20] sattvabhogāvadhiṣṭhānaṃ nāmarūpaṃ ca nāma ca // vakk_4.71 //

[242|21] sattvādhiṣṭhānā vadhādayaḥ / bhogādhiṣṭhānāṃ parastrīgamanādayaḥ /

[242|21-242|22] nāmarūpādhiṣṭhāmithyādṛṣṭiḥ /

[242|22] nāmakāyādhiṣṭhānā mṛṣāvādādayaḥ /

[242|23-242|24] yaḥ paraṃ maraṇānniyamayya samaṃ tena pūrvaṃ vā mriyate kimasya maulaḥ karmapatho bhavatyutāho na /

[242|25] samaṃ prāk ca mṛtasyāsti na maulaḥ

[242|26-242|27] ata evocyate "syāt prayogaṃ kuryāt phalaṃ ca paripūrayenna ca prāṇātipātāvadyena spṛśyate /

[242|27] āha /

[242|27-243|02] syāt yathāpi tadvyaparopavaḥ pūrvaṃ saha vā kālaṃ kuryā"diti kiṃ punastatkāraṇam nahi vadhye jīvati hantuḥ prāṇātipātāvadyenāsti yogo nāpi sahamṛtasya hantuḥ /

[243|03] anyāśrayodayāt /

[243|04] thenāśrayeṇa tatprayogaḥ kṛtaḥ sa ucchinno 'nya evāśrayo nikāyasabhāgabhinna utpannaḥ /

[243|05] tasya prayoktṛtvāt karmapathena yogo na yuktaḥ /

[243|05-243|06] yatsenāpātamṛgayāvaskandheṣu pareṣāṃ vadhārthaṃ bahavaḥ samagrāḥ patantyekaśca prāṇātipātaṃ karoti kastena samanvāgato bhavati /

[243|07] senādiṣvekakāryatvāt sarve kattṛvadanvitāḥ // vakk_4.72 //

[243|08] yathaiva hi karttā tathā sarve samanvāgatā bhavantyekakāryatvāt /

[243|08-243|09] arthato hi te 'yonyaṃ payoktāro bhavanti /

[243|09-243|11] yastarhi balānnīyate so'pi samanvāgato bhavatyanyatra ya evaṃ naścitya yāyāt yāvajjīvitahetorapi prāṇinaṃ na haniṣyāmīti /

[243|12-243|13] kiyatā punaḥ prāṇātipātaṃ svayaṃ kurvataḥ karmapatho bhavati kiyatā yāvanmithyādṛṣṭiḥ karmapathaḥ iti lakṣaṇaṃ vaktavyaṃ taducyate /

[243|14] prāṇātipātaḥ saṃcintya parasyābhrāntimāraṇam /

[243|15] yadi mārayiṣyāmyenamiti saṃjñāya paraṃ mārayati tameva ca mārayati nānyaṃ bhramitvā /

[243|16] iyatā prāṇātipāto bhavati /

[243|16-243|17] yastarhi saṃdigdho mārayati kimayaṃ prāṇī na prāṇīti sa evānyo veti so 'pyavaśyametaṃ niścayaṃ labdhvā tatra praharati /

[243|17-243|18] yo 'stu so 'stviti kṛtamevānena tyāgacittaṃ bhavati /

[243|18] kathaṃ kṣaṇikeṣu skandheṣu prāṇātipāto bhavati /

[243|19] prāṇo nāma vāyuḥ kāyacittasaṃniśrito vartate / tamabhipātayati /

[243|19-243|20] yathā pradīpaṃ nirodhayati ghaṇṭāsvanaṃ vā /

[243|20] jīvitendriyaṃ vā prāṇāstannirodhayati /

[243|20-243|21] yadyekasyāpi jīvitakṣaṇasyotpadyamānasyāntarāyaṃ karoti prāṇātipātāvadyena spṛśyate nānyathā /

[243|22] kasya tajjīvitaṃ yastadabhāvānmṛto bhavati /

[243|22-243|23] kasyeti ṣaṣṭhīṃ pudgalavāde vicārayiṣyāmaḥ /

[243|23] uktaṃ tu bhagavatā

[243|24-243|25] "āyuruṣmā 'tha vijñānaṃ yadā kāyaṃ jahatyamī / apaviddhastadā śete yathā kāṣṭhamacetana" // iti /

[243|26] tasmātsendriyaḥ kāyo jīvatītyucyate anindriyo mṛta iti /

[243|26-243|27] abuddhipūrvādapi prāṇivadhāt karturadharmo yathā 'gnisaṃyogāddāha iti nirgranthāḥ /

[243|27-244|01] teṣāṃ paradāradarśane 'pyeṣa prasaṅgaḥ /

[244|01-244|03] nirgranthaśiroluñcane ca kaṣṭatapodeśane ca śāstuḥ tadvisūcikāmaraṇe ca dāturvaidyānāṃ cāturapīḍane maraṇe ca mātṛgabhasthayoścānyonyaṃ duḥkhanimittatvāt /

[244|03] vadhyasyāpi ca tatkriyāsaṃbandhādagnisvāśrayadāhavat /

[244|03-244|04] kāryataścāprasaṅgastadasambandhāt /

[244|04] pareṇāgnim sparśayatastenādāhavat /

[244|04-244|05] acetanānāṃ ca kāṣṭhādīnāṃ gṛhapāte prāṇivadhāt pāpaprasaṅgo na vā dṛṣṭāntamātrātsiddhiriti /

[244|06] uktaḥ prāṇātipātaḥ /

[244|07] adattādānamanyasvasvīkriyā balacauryataḥ // vakk_4.73 //

[244|08] abhrāntyeti vartate /

[244|08-244|09] yadi balādvā cauryeṇa vā parasvaṃ svīkaroti yatraiva ca balacauryābhiprāyeṇānyatra saṃjñāvibhramāt iyatā 'dattādānaṃ bhavati /

[244|09-244|10] stūpādapaharato buddhāda dattādānam /

[244|10] sarvaṃ hi tadbhagavatā parinirvāṇakāle parigṛthītamiti /

[244|10-244|11] yeṣāṃ samrakṣyamityapare /

[244|11-244|12] asvāmikaṃ ca nidhimuddharato viṣayasvāmikāt parivartakaṃ harataḥ kṛte karmaṇi sīmāprāptebhyaḥ akṛte sarvabuddhaśaikṣyebhyaḥ /

[244|13] agamyagamanaṃ kāmamithyācāraścaturvidhaḥ /

[244|14] catuṣprakāramagamyagamanaṃ kāmamithyācāraḥ /

[244|14-244|15] agamyāṃ gacchati paraparigṛhītāṃ vā mātaraṃ duhitaraṃ vā mātṛpitṛsaṃbandhinīṃ vā /

[244|15-244|16] anaṅge vā gacchati svāmapi bhāryām apāne mukhe vā /

[244|16] adeśe vā gacchati prakāśe caitye vihāre vā /

[244|17] akāle vā gacchati / kaḥ punaḥ akālaḥ /

[244|17-244|18] garbhiṇīṃ vā gacchati pāyayantīṃ vā saniyamāṃ vā /

[244|18] yadi bharturanujñayā saniyamā bhavatītyeke / abhrāntyeti vartate /

[244|18-244|19] yadi svasaṃjñī parastriyaṃ yāyāt na syāt karmapathaḥ /

[244|19-244|20] yadyanyaḥ parastrīsaṃjñayā 'nyāmabhigacchet paradāraprayogādvastuparibhogācca syādityeke / [244|20-244|21] anyatra prayogānna syāt prāṇāti pātavadityapare /

[244|21] bhikṣuṇīṃ gacchataḥ kasyāntikāt kāmamithyācāraḥ /

[244|21-244|22] viṣayasvāminaḥ /

[244|22] tasya hi tanna marṣaṇīyam / tasyāpi saniyamā svabhāryeva tu sā na gamyā /

[244|23] kumārīṃ gacchato yasya nisṛṣṭā no cedyasya rakṣā 'ntato rājñaḥ /

[244|24] anyathāsaṃjñino vākyamarthābhijñe mṛṣāvacaḥ // vakk_4.74 //

[244|25-245|01] yadi yamarthaṃ bravīti tasminnanyathāsamjñī bhavati yaṃ cādhikṛtya bravīti sa tasya vākyasyārthābhijño bhavati tadvākyaṃ mṛṣāvādaḥ /

[245|01] anabhijñe kiṃ syāt /

[245|01-245|02] saṃbhinnapralāpaḥ syāt /

[245|02] vākyamityucyate /

[245|02-245|03] kadācicca bahavo varṇā vākyaṃ bhavantīti katamaḥ tatra karmapathaḥ /

[245|03] paścimaḥ sahāvijñaptyā yatra cārthābhijño bhavati / pūrve tu varṇāḥ prayogaḥ /

[245|04] arthābhijña ityucyate /

[245|04-245|05] ki tāvadabhijñātārthe śrotari āhosvit abhijñātuṃ samarthe /

[245|05] kiṃ cātaḥ /

[245|05-245|06] yadyabhijñātārthe manovijñānaviṣayatvādvākyārthasya śrotravijñānena saha nirodhācca vāgvijñapteravijñaptireva syāt karmapathaḥ /

[245|06-245|07] athābhijñātuṃ samarthe /

[245|07] evaṃ doṣo na bhavati /

[245|07-245|08] kathaṃ cābhijñātuṃ samartho 'pyutpannabhāva utpanne śrotravijñāne /

[245|08] yathā na doṣastathā 'stu /

[245|09] ṣodaśa vyavahārāḥ sūtra uktāḥ /

[245|09-245|11] "adṛṣṭe dṛṣṭavāditā aśrute 'mate 'vijñāte vijñātavāditā dṛṣṭe adṛṣṭavāditā yāvad vijñāte 'vijñātavāditā itīme 'nāryā aṣṭau vyavahārāḥ /

[245|11-245|12] dṛṣṭe dṛṣṭavāditā yāvadvijñāte vijñātavāditā adṛṣṭ 'dṛṣṭavāditā yāvadavijñāte avijñātavāditā itīme āryā aṣṭau vyavahārāḥ /

[245|12-245|13] tatraiṣāṃ dṛṣṭaśrutamatavijñātānāṃ kiṃ lakṣaṇam /

[245|14-245|15] cakṣuḥ śrotramanaścittairanubhūtaṃ tribhiśca yat / taddṛṣṭaśrutavijñātaṃ mataṃ coktaṃ yathākramam // vakk_4.75 //

[245|16] yaccakṣurvijñānenānubhūtaṃ taddṛṣṭamityuktam / yacchrotravijñānena tacchrutam /

[245|16-245|17] yanmano vijñānena tat vijñātam /

[245|17] yat ghrāṇajihvākāyavijñānaistanmatam / kiṃ kāraṇam /

[245|18] gandharasaspraṣṭavyānyavyākṛtatvānmṛtakalpāni / ata eteṣu matākhyeti vaibhāṣikāḥ /

[245|19] kimatra jñāpakam / sūtraṃ yuktiśca /

[245|19-245|21] sūtraṃ tāvat "tatkiṃ manyase māhakīmātaḥ yāni tvayā cakṣuṣā rūpāṇi na dṛṣṭāni na dṛṣṭapūrvāṇi na paśyasi nāpi te evaṃ bhavati paśyeyamiti /

[245|21-245|22] api nu te tannidānamutpannaśchando vā rāgo vā sneho vā yena vā ālayo vā nīyatiradhyavasānaṃ vā /

[245|22] no bhadanta /

[245|22-245|24] ye tvayā śrotreṇa śabdā na śrutā na śrutapūrvā vistareṇa yāvanmanasā dharmā na vijñātā vistareṇa yāvanno bhadanta /

[245|24-245|25] atra ca te māhakīmātardṛṣṭe dṛṣṭamātraṃ bhaviṣyati śrute mate vijñāte vijñātapātramityu"ktam /

[245|25-245|26] atastriṣu viṣayeṣu dṛṣṭaśrutavijñātaśabdāpadeśādgandhādiṣu matākhyā amyate /

[245|26-245|27] ata evaṃ cāniṣyamāṇe dṛṣṭādibhāvabāhyatvāt gandhādiṣu vyavahāro na syādityeṣā yuktiḥ /

[245|27] sūtraṃ tāvajjñāpakamanyārthatvāt /

[245|27-245|28] na hyatra sūtre bhagavān vyavahārānāṃ lakṣāṇaṃ śāsti sma /

[245|28] kiṃ tarhi /

[245|28-246|01] atra ca te ṣaḍvidhe viṣaye caturṣu vyavahāreṣu dṛṣṭādivyavahāramātraṃ bhaviṣyati na priyāpriyanimittādhyāropa ityayamatra sūtrārtho dṛśyate /

[246|01] kiṃ punarḍṛṣṭaṃ kiṃ ca yāvadvijñātam / kecittāvadāhuḥ /

[246|01-246|02] "yat pañcabhirindriyaiḥ pratyakṣaṃ taddṛṣṭam /

[246|02] yat parata āgamitaṃ tacchrutam /

[246|02-246|03] yat svayaṃ yuktyanumānato rucitaṃ tanmatam /

[246|03-246|04] yanmanaḥpratyakṣabhāvenādhiṣṭitaṃ pratyātmavedyaṃ tadvijñātami"ti /

[246|04] ete ca pañca viṣayāḥ pratyekaṃ dṛṣṭā iti vā kṛtvā vyavahrilyante /

[246|05] śrutā matā vijñātā iti vā /

[246|05-246|06] ṣaṣṭho 'nyatra dṛṣṭāditi nāsti gandhādiṣu vyavahārābhāvaprasaṅgaḥ /

[246|06] tasmādyuktiṃrapyeṣā yuktirna bhavati /

[246|06-246|07] pūrvācāryā evamāhuḥ /

[246|07] yad dṛṣṭaṃ yat pratyakṣīkṛtaṃ cakṣuṣā / śrutaṃ yac chrotreṇa parataścākharitam /

[246|08] mataṃ yat svayaṃ cintitam / vijñātaṃ yat pratyātmapratisaṃveditamadhigataṃ cotpannam /

[246|09] prasaṅgena śāstraṃ pravartayatām / yaḥ kāyenānyathātvaṃ prāpyetsyānmṛṣāvādaḥ /

[246|10] syāt / ata evocyate / "syiānna kāyena parākrameta prāṇātipātāvadyena ca spṛśyeta /

[246|11] syādvācā parākrameta syānna vācā parākrameta mṛṣāvādāvadyena ca spṛśyeta /

[246|11-246|12] syāt kāyena parākrameta syānna kāyena na vācā parākrakmeta ubhayāvadyena ca spṛśyeta /

[246|13] syāt ṛśīṇāṃ manaḥpradoṣeṇa poṣadhanidarśanaṃ cātre"ti /

[246|13-246|14] yadyubhayathā 'pi na parākrameta na cāvijñaptikāstyavijñaptiḥ kāmāvacarī kathaṃ tayoḥ karmapathaḥ siddhyati /

[246|15] kartavyo 'tra yatnaḥ / gato mṛṣāvādaḥ /

[246|16] paiśunyaṃ kliṣṭacittasya vacanaṃ parabhedane /

[246|17] yat kliṣṭacittasya pareṣāṃ bhedāya vacanamaprītaye tat paiśunyam /

[246|17-246|18] arthabhijña iti vartate abhrāntyeti ca /

[246|19] pāruṣyamapriyaṃ

[246|20] vacanat / kliṣṭacittasyeti vartate / arthābhijñe abhrāntyeti ca /

[246|20-246|22] yat kliṣṭacittasya pareṣāmapriyavacanamarthābhijñe tatraiva ca yat vivakṣitaṃ tat pāruṣyam /

[246|23] sarvaṃ kliṣṭaṃ bhinna pralāpitā // vakk_4.76 //

[246|24] vākyamityadhikāro vartate / sarvaṃ kliṣṭaṃ vacanaṃ saṃbhinnapralāpaḥ /

[246|24-246|25] saiva saṃbhinnapralāpitā /

[246|25] tadyogena hi saṃbhinnapralāpī bhavati /

[247|01] ato 'nyat kliṣṭamityanye

[247|02] ato mṛṣāvādādikādvākkarmaṇo yadanyat kliṣṭaṃ vacanaṃ tatsaṃbhinnapralāpa ityapare /

[247|03] lapanāgītanāṭyavat /

[247|04] kuśāstravacca

[247|05-247|06] tadyathā bhikṣurmithyājīvī lapanāṃ karoti raktāśca kecit gāyanti nāṭacye ca naṭāḥ pareṣāṃ rañjanārthaṃ pralapanti /

[247|06] kukśāstrāṇi ca taddṛṣṭayo 'pi gadanti /

[247|06-247|07] evaṃ paridevasaṃgaṇikādikamapi yadanyanmṛṣāvādādibhyaḥ kliṣṭaṃ vākkarma tatsaṃbhinnapralāpaḥ /

[247|07-247|08] kathaṃ cakravartikāle gītaṃ cāsti na ca saṃbhinnapralāpaḥ /

[247|08-247|09] naiṣkramyopasaṃhitāni hi tadānīṃ giyante sma na grāmyarasopasaṃhitāni /

[247|09-247|10] tadāpyāvāhavivāhadyabhilāpasadbhāvādasti saṃbhinnapralāpo na karmapatha ityapare /

[247|11] abhidhyā tu parasvaviṣamaspṛhā // vakk_4.77 //

[247|12-247|13] aho vata yat pareṣāṃ tanmama syāditi parasvebhyo yā viṣameṇānyāyena spṛhā svīkaranecchā balādvā copāyādvā sā 'bhidhyā karmapathaḥ /

[247|13-247|14] sarvaiva kāmāvacarī tṛṣṇābhidhyetyapare /

[247|14-247|15] tathā hi nivaraṇādhikāre kāmacchandamadhikṛtyoktaṃ sūtre "so 'bhidhyāṃ loke prahāye" tyevamādi /

[247|15-247|16] yadyapi sarvābhidhyā natu sarvā karmapatha audārikaduṣcaritasaṃgrahādityapare /

[247|16-247|17 mā bhūccakravartināmapyuttarakauravānāṃ pābhidhyā karmapatha iti /

[247|18] vyāpādaḥ sattvavidveṣaḥ

[247|19] sattveṣu vidveṣo vyāpādaḥ parapīḍākārapravṛttaḥ /

[247|20] nāstidṛṣṭiḥ śubhāśubhe /

[247|21] mithyādṛṣṭiḥ

[247|22] śubhe cāśubhe ca karmaṇi yā nāstīti dṛṣṭiḥ sā mithyādṛṣṭiḥ /

[247|22-247|24] tadyathā "nāsti dattaṃ nāstīṣṭaṃ nāsti hutaṃ nāsti sucaritaṃ nāsti duścaritamityevamādi yāvanna santi loke 'hanta" iti /

[247|24-247|25] saiṣā sākalyena karmaphalāryāpavādikā mithyādṛṣṭirbhavati /

[247|25] ādimātraṃ tu śloke darśitam / evaṃlakṣaṇā ete daśa karmapathāḥ /

[248|01] karmapathā iti ko'rthaḥ /

[248|02] trayo hyatra panthānaḥ sapta karma ca // vakk_4.78 //

[248|03] abhidhyādayo hi trayaḥ karmaṇaḥ panthāna iti karmapathāḥ /

[248|03-248|04] tatsaṃprayogiṇī hi cetanā teṣāṃ vāhena vahati teṣāṃ gatyā gacchati /

[248|04] tadvaśena tathābhisaṃskaraṇāt /

[248|04-248|06] sapta tu prāṇātipātādayaḥ karma ca kāyavākkarmatvāt karmaṇaśca panthāna iti karmapathāstatsamutthānacetanāyāstānadhiṣṭhāya pravṛtteriti /

[248|06] karmapathāścakarma ca karmapathāśceti karmapathāḥ /

[248|07] asarūpāṇāmapyekaśeṣasiddheḥ /

[248|07-248|08] evamanabhidhyādayaḥ prāṇātipātaviratyādayaśca jñeyāḥ /

[248|08-248|09] prayogapṛṣṭāni karmāṇi karmapathāḥ yasmāttadarthaṃ tanmūlikā ca teṣāṃ pravṛttiḥ /

[248|09-248|09-] yathaudārikaṃ ca grahaṇādityuktaṃ prāk /

[248|09-248|10] yeṣāṃ cotkarṣāpakarṣeṇādhyātmikabāhyānāṃ bhāvānāmutkarṣāpakarṣau loke bhavataḥ /

[248|10-248|11] ye tarhi dārṣṭāntikā abhidhyādīneva manaskarmecchanti teṣāṃ te kathaṃ karmapathāḥ /

[248|11] ta eva hi praṣṭavyāḥ /

[248|12] api tu śakyaṃ vaktuṃ karma ca te panthānaśca sugatidurgatīnāmiti karmapathāḥ /

[248|12-248|13] itaretarāvāhanādvā /

[248|13-248|14] ya ete daśākuśalāḥ karmapathāḥ sarve ete kuśalānāṃ karmaṇāṃ samudācāravirodhinaḥ /

[248|15] mūlacchedastvasaddṛṣṭyā

[248|16] kuśalamūlacchedastu mithyādṛṣṭyā bhavatyadhimātraparipūrṇayā /

[248|16-248|17] yattarhi śāstra uktaṃ "katamānyadhimātrāṇyakuśalamūlāni /

[248|17-248|18] yairakuśalamūlaiḥ kuśalamūlāni samucchinatti kāmavairāgyaṃ cānuprāpnuvan yāni tatprathamata upalikhatī"ti /

[248|18-248|20] akuśalamūlādhyāhṛtatvāt mithyādṛṣṭesteṣveva tatkarmāpadeśa eṣa kriyate tadyathāgnireva grāmaṃ dahani caurāstu tasyādhyāhārakā iti caurairgrāmo dagdha ityucyate /

[248|21] katameṣāṃ kuśalamūlānāṃ samucchedo bhavati /

[248|22] kāmāptotpattilābhinām /

[248|23] kāmāvacarāṇi kuśalamūlāni samuchidyante /

[248|23-248|24] rūpārūpyāvacarairasamanvāgatatvāt /

[248|24] prajñaptibhāṣyaṃ tarhi kathaṃ nīyate /

[248|24-248|25] "iyatā 'nena pudgalena traidhātukāni kuśalamūlāli samucchinnāni bhavantī"ti /

[248|25-249|01] tatprāptidūrīkaraṇamabhisaṃdhāyaitaduktam /

[249|01] saṃtatestadabhājanatvāpādanāt /

[249|01-249|02] upapattipratilābhikānyeva ca samucchidyante /

[249|02] prāyogikebhyaḥ pūrvaṃ parihīṇatvāt /

[249|02-249|03] kimālambanayā mithyādṛṣṭyā samucchidyante

[249|04] phalahetvapavādinyā

[249|05-249|06] yā ca hetumapavadate nāsti sucaritaṃ nāsti duścaritamiti yā ca phalaṃ nāsti sucaritaduścaritānāṃ karmaṇāṃ phalavipāka iti /

[249|06-249|07] ānantaryavimuktimārgasthānīye ete ityapare /

[249|07-249|08] sāsravālambanayaiva nānāsravālambanayā sabhāgadhātvālambanayaiva ca na visabhāgadhātvālambanayā /

[249|08] saṃprayogamātrānuśāyitvena durbalatvādityeke /

[249|08-249|09] evaṃ tu varṇayanti /

[249|10] sarvathā

[249|11] navaprakārāṇyapi kuśalamūlāni sakṛtsamucchidyante / darśanaprahātavyavadityeke /

[249|11-249|12] evaṃ tu varṇayanti /

[249|13] kramaśaḥ

[249|14] navaprakārayā mithyādṛṣṭyā navaprakārāṇi kuśalamūlāni samucchidyante /

[249|14-249|15] bhāvanā heyakleśavat yāvadadhimātrādhimātrayā mṛdumṛdūnīti /

[249|15-249|16] evamayaṃ granthaḥ pālito bhavati /

[249|16] "katamānyaṇusahagatāni kuśalamūlāni / āha /

[249|16-249|18] yairakuśalamūlaiḥ kuśalāni samucchinnāni sarvapaścāt vijahāti yaiḥ vikīrṇaiḥ samucchinna kuśalamūla iti saṃkhyāṃ gacchatī"ti /

[249|18] asya tarhi granthasya ko nayaḥ /

[249|18-249|19] "katamānyadhiṃmātrādhimātrāṇyakuśalamūlāni /

[249|19-249|20] yairakukśalamūlaiḥ kuśalamūlāni samucchinattī"ti /

[249|20] samāptimetat saṃdhāyoktam / tainiravaśeṣacchedāt /

[249|20-249|21] eko 'pi hi prakāra steṣāmasamucchinnaḥ sarveṣāṃ punarutpattau hetuḥ syāditi /

[249|21-249|22] darśanamārgavadabhyutthānena cchinattītyeke /

[249|22] evaṃ tu varṇayantyubhayatheti /

[249|22-249|23] pūrvaṃ saṃvaraṃ vijahāti paścāt kuśalamūlāni samucchinattītyeke /

[249|23] evaṃ tu varṇayanti /

[249|23-249|24] yasya cittasya phalasaṃvarastattyāgāttasya tyāga iti /

[249|24] atha kuśalamūlāni samucchidyante

[249|25] nṛṣu // vakk_4.79 //

[249|26] manuṣyeṣveva nāpāyeṣu / kliṣṭākliṣṭayoḥ prajñayoradṛḍhatvāt /

[249|26-249|27] na deveṣu karmaphala pratyakṣatvāt /

[249|27] triṣu dvīpeṣu nottarakurau / apāpāśayatvāt jambūdvīpa evetyapare /

[249|28] teṣāmayaṃ grantho virudhyate / "jāmbūdvīpakaḥ sarvālpairaṣṭābhirindriyaiḥ samanvāgataḥ /

[250|01] evaṃ pūrvavidehako godānīyaka" iti / tāni punaḥ

[250|02] chinatti strī pumān

[250|03] stri ca samucchinatti puruṣaśca mandacchandavīryaprajñatvāt na strītyapare

[250|03-250|04] ayaṃ grantho virudhyeta

[250|04-250|05] "yaḥ strīndriyeṇa samanvāgato niyatamasāvaṣṭābhirindriyaiḥ samanvāgata" iti

[250|05] teṣāmapi tṛṣṇācarito na samucchinatti

[250|05-250|06] calāśayatvāt

[250|06] kastarhi

[250|07] dṛṣṭicaritaḥ

[250|08] dṛḍhagūḍhapāpāśayatvāt ata eva na śaṇḍādayastṛṣṇācarite pakṣyatvāt

[250|08-250|09] āpāyikavacca

[250|09] kiṃsvabhāvaḥ kuśalamūlasamucchedaḥ

[250|10] so 'samanvayaḥ

[250|11] yadā hi kuśalamūlānāṃ prāptirna punarutpadyate aprāptirapyutpadyate /

[250|11-250|12] tasminnasamanvāgama utpanne samucchinnāni kuśalamūlānyucyante /

[250|12-250|13] teṣāṃ samucchinnānāṃ kathaṃ punaḥ pratisaṃdhiḥ

[250|14] saṃdhiḥ kāṅkṣāstidṛṣṭibhyāṃ /

[250|15] yadā 'sya hetuphale vicikitsā cotpadyate / aṣṭidṛṣṭirvā samyak dṛṣṭirityarthaḥ /

[250|16] tadā punaḥ tatprāptisamutpādāt pratisaṃdhitāni kuśalamūlānyucyante /

[250|16-250|17] navaprakārāṇāṃ yugapat pratisaṃdhānaṃ krameṇa tu saṃmukhībhāva ārogyabalalābhavat /

[250|17-250|18] sa punasteṣāṃ pratisaṃdhiḥ

[250|19] nehānantaryakāriṇaḥ // vakk_4.80 //

[250|20] anyasyaiveha syādānantaryakāriṇastu neha syāt /

[250|20-250|22] tameva saṃdhāyoktam "abhavyo'yaṃ pudgalo dṛṣṭa eva dharme kuśalamūlāni pratisaṃdhātuṃ niyatamayaṃ navakebhyaścyavamāno vā upapadyamāno vā kuśalamūlāni pratisaṃdhāsyati" iti /

[250|22-250|24] upapadyamāno 'ntarābhavasthaścyavamānaścyutyabhimukhastatra punaryo hetubalena samucchinatti sa cyavamānaḥ pratisaṃdadhāti yaḥ pratyayabalena sa upapadyamānaḥ /

[250|24-250|25] evaṃ yaḥ svabalena parabalena /

[250|25] punarāha /

[250|25-250|26] ya āśayavipannaḥ samucchinatti sa dṛṣṭe dharme pratisaṃdadhāti /

[250|26] ya āśayaprayogavipannaḥ sa bhedātkāyasyeti /

[250|26-251|01] evaṃ yo dṛṣṭivipanno dṛṣṭi śīlavipanna iti /

[251|01] syātsamucchinna kuśalamūlo na mithyātvaniyata iti /

[251|02] catuṣkoṭikam / prathamā koṭiḥ pūraṇādayaḥ / dvitīyā 'jātaśatruḥ / tṛtīyā devadattaḥ /

[251|03] caturthyetānākārān sthāpayitvā /

[251|03-251|04] kuśalamūlasamucchedikāyā mithyādṛṣṭeravīcau vipākaḥ /

[251|04] ānantaryakāriṇāṃ tu tatra vā 'nyatra vā narake /

[251|05] karmapathaprasaṅga evāyaṃ vartate /

[251|05-251|06] tatra vaktavyaṃ katibhiḥ karmapathaiḥ saha cetanā yugapadutpannā vartata iti /

[251|07] yugapadyāvadaṣṭābhiraśubhaiḥ saha vartate /

[251|08] cetanā

[251|09] ekena tāvatsaha vartate /

[251|09-251|10] vinā 'nyenābhidhyādisaṃmukhībhāve akliṣṭacetaso vā tatprayogeṇa rūpiṇāmanyatamaniṣṭhāgamane /

[251|10] dvabhyāṃ saha vartate /

[251|10-251|11] vyāpannacittasya prāṇivadhe abhidhyāviṣṭasya vā 'dattādāne kāmamithyācāre saṃbhinnapralāpe vā /

[251|12] tribhiḥ saha vartate / vyāpannacittasya parakīya prāṇimāraṇāpaharaṇe yugapat /

[251|12-251|13] na tarhīdānīmadattādānasya lobhenaiva niṣṭā sidhyati /

[251|13-251|14] ananyacittasya tatsamāptau sa niyamo jñeyaḥ /

[251|14-251|15] abhidhyādyāviṣṭasya ca tatprayogeṇa rūpidvayaniṣṭhāgamane tribhireva /

[251|15] caturbhiḥ saha vartate /

[251|15-251|16] bhedābhiprāyasyānṛta vacane paruṣavacane vā /

[251|16] tatra himānasa eko bhavati vācikāstrayaḥ /

[251|16-251|17] abhidhyādigatasya vā tatprayogeṇā nyarūpitraya niṣṭhāgamane /

[251|17] evaṃ paṇcaṣaṭsaptabhiryo jayitavyā /

[251|17-251|18] aṣṭābhiḥ saha vartate /

[251|18] ṣaṭsu prayoggaṃ kṛtvā svayaṃ kāmabhithyācāraṃ kurvataḥ samaṃ niṣṭhāgamane /

[251|19] evaṃ tāvadakuśalaiḥ /

[251|20] daśabhiryāvacchubhaiḥ

[251|21] kuśalaiḥ punaḥ karmapatharyāvat daśabhiḥ saha cetanā vartata ityutsargaṃ kṛtvā 'pavādaṃ karoti

[251|22] naikāṣṭapañcabhiḥ // vakk_4.81 //

[251|23] ekenāṣṭābhi pañcabhiśca karmapathaiḥ saha na vartate / tatra dvābhyāṃ saha vartate /

[251|23-252|01] kuśaleṣu pañcasu vijñāneṣu /

[252|01] ārūpyasamāpattau ca kṣayānutpādajñānayoḥ /

[252|01-252|02] tribhiḥ samyagdṛṣṭisaṃprayukte manovijñāne /

[252|02-252|03] caturbhirakuśalāvyākṛtacittasyo pāsakaśrāmaṇerasaṃvarasamādāne /

[252|03] ṣaḍbhiḥ kuśaleṣu pañcaṣu vijñānakāyeṣu tatsamādāne /

[252|03-252|04] saptabhiḥ kuśale manovijñāne tatsamādāna eva akuśalāvyākṛtacittasya ca bhikṣusaṃvarasamādāne /

[252|05] navabhiḥ kuśaleṣu pañcaṣu vijñāneṣu /

[252|05-252|06] tatsamādāne kṣayānutpādajñānasaṃprayukte ca manovijñāne tasminneva ca dhyānasaṃgṛhīte /

[252|06-252|07] daśabhistato 'nyatra kuśale manovijñāne bhikṣusaṃvarasamādāna eva /

[252|07-252|09] sarvā ca dhyānānāsrava saṃvarasahavartinī cetanā 'nyatra kṣayānutpādajñānābhyām saṃvaranirmuktena tvekenāpi saha syādanya cittasyaikāṅgaviratisamādāne /

[252|09-252|10] pañcāṣṭābhirapi syātkuśale manovijñāne dvipañcāṅgasamādāne yugapat /

[252|11-252|12] kasyāṃ gatau kati karmapathā akuśalā kuśalā vā saṃmukhībhāvataḥ samanvāgamato vā /

[252|13] bhinnapralāpapāruṣyavyāpādā narake dvidhā /

[252|14] ityete trayaḥ karmapathā narake dvābhyāṃ saprakārābhyāṃ santi /

[252|14-252|15] saṃmukhībhāvataḥ samanvāgamabhāvataśca /

[252|15] paridevanātsaṃbhinnapralāpaḥ / parasparaparitāpanātpāruṣyaṃ rukṣasaṃtānatayā /

[252|16] parasparadveṣādvyāpādaḥ /

[252|17] samanvāgamato 'bhidhyāmithyādṛṣṭī /

[252|18] na saṃmukhībhāvataḥ / rañjanīyavastvabhāvātkarmaphalapratyakṣatvācca /

[252|18-252|19] karmakṣayeṇa maraṇānna prāṇātipātaḥ /

[252|19-252|20] dravyastrīparigrahābhāvānnadattādānakāmamithyācārau prayojanābhāvānna mṛṣāvādaḥ /

[252|20] ata eva na paiśunyaṃ nityabhinnatvācca /

[252|21] kurau trayaḥ // vakk_4.82 //

[252|22] samanvāgamata iti vartate / abhidhyāvyāpādamithyādṛṣṭayo na saṃmukhībhāvataḥ /

[252|23-252|24] amamāparigrahatvāt snigdha saṃtānatvādāghātavastvabhāvādapāpāśayatvācca /

[252|25] saptamaḥ svayamapyatra

[252|26] asaṃbhinnapralāpaḥ saṃmukhībhāvato 'pyasti / te hi kliṣṭacittāḥ kadācit gāyanti /

[253|01] apāpāśayatvāt na prāṇatipātādayaḥ /

[253|01-253|02] niyatāyuṣkatvāddravyastrīparigrahābhāvāt prayojanābhāvācca /

[253|02] kathameṣāmabrahmacaryam /

[253|02-253|03] te khalu yayā striyā sārdhaṃ rantukāmā bhavanti tāṃ bāhau gṛhītvā vṛkṣamūlamupasarpanti /

[253|03-253|04] gamyā cet vṛkṣaśchādayati tāṃ te gacchanti /

[253|04] agamyā cenna chādayati tāṃ te na gacchanti /

[253|05] kāme 'nyatra daśāśubhāḥ /

[253|06] svayamapīti vartate /

[253|06-253|07] narakottarakurubhyāmanyatra kāmadhātau daśākuśalāḥ karmapathāḥ saṃmukhībhāvato 'pi vidyante /

[253|07] tiryakpretadeveṣvasaṃvaranirmuktāḥ / [253|07-253|08] manuṣyeṣvasaṃvarasaṃgṛhītā api /

[253|08] yadyapi devo devaṃ na mārayati anyagatisthaṃ tu mārayati /

[253|08-253|09] devā api śiromadhyacchedāt bhriyanta ityapare /

[253|09] uktā aśubhāḥ /

[253|10] śubhāstrayastu sarvatra saṃmukhībhāva lābhataḥ // vakk_4.83 //

[253|11-253|12] pañcasu gatiṣu traidhātuke sarvatrānabhidhyā 'vyāpādasamyagdṛṣṭyaḥ saṃmukhībhāvataḥ samanvāgamataśca vidyante /

[253|13] ārupyāsaṃjñisattveṣu lābhataḥ sapta

[253|14] kāyikavācikāḥ sapta kuśalā ārūpyeṣvasaṃjñisattveṣu samanvāgamata eva /

[253|14-253|16] ārūpyoopapannānāmāryāṇāmatītānāgatānāsravasaṃvarasamanvāgamāt /

[253|16] asaṃjñisattvānāṃ ca dhyānasaṃvarasamanvāgamāt /

[253|16-253|17] yadbhūmyā śrayamāryeṇānāsravaṃ śīlamutpāditaṃ nirodhitaṃ bhavati tenārūpyeṣvatītena samanvāgato bhavati /

[253|18] pañca bhūmyāśrayeṇa tvanāgatena /

[253|19] śeṣite /

[253|20] saṃmukhībhāvataścāpi hitvā sanarakān kurun // vakk_4.84 //

[253|21] śesaḥ kṛtaḥ śeṣitaḥ / yo 'nyo dhātuḥ śeṣito gatirvā /

[253|21-253|22] tatraite sapta kuśalāḥ karmapathāḥ saṃmukhībhāvato 'pi saṃvidyante 'nyatra narakottarakurubhyaḥ /

[253|22-253|23] te punastiryakpreteṣu saṃvaranirmuktā rūpadhātau tu saṃvarasaṃgṛhītā anyatrobhayathā /

[253|23-253|24] ta ete daśākuśalāḥ karmapathāḥ kuśalāśca

[253|25] sarve 'dhipatiniṣyandavipākaphaladā matāḥ /

[253|26] akuśalaistāvatsarvairevāsevitabhāvitabahulīkṛtaiḥ narakeṣrapapadyate / tadeṣāṃ vipākaphalam /

[254|01-254|05] sa ceditthaṃ tvamāgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāṃ praṇātipātenālpāyurbhavati adattādānena bhogavyasanī bhavatikāmamithyācārena sa saṃpannadāraḥ mṛṣāvādenābhyākhyānabahulaḥ paiśunyena mitrabhedo 'sya bhavati pāruṣyeṇāmanojñaśabdaśravaṇaṃ saṃbhinnapralāpenānādeyavākyaḥ abhidhyayā tīvrarāgaḥ vyāpādena tīvradveṣaḥ mithyādṛṣṭyā tīvramohaḥ /

[254|05] tasyā mohabhūyastvāt / idameṣāṃ niḥṣyandaphalam /

[254|05-254|06] alpamapyāyurmanuṣyeṣu kuśalaphalam /

[254|06] tat kathaṃ prāṇātipātasya niḥṣyandaphalaṃ bhavati /

[254|06-254|07] nocyate tadevāyustasya phalam

[254|07] kiṃ tarhi / tenālpāyurbhavatīti /

[254|07-254|08] ato 'ntarāyahetuḥ prāṇāti pātastasyāyuṣo bhavatīti veditavyam /

[254|08-254|09] prāṇātīpātenātyāsevitena bāhyā bhāvā alpaujaso bhavantīti /

[254|09-254|12] adattādānenāśanirajobahulāḥ kāmamithyācāreṇa rajo 'vakīrṇāḥ mṛṣāvādena durgandhāḥ paiśunyenotkūlanikūlāḥ pāruṣyeṇoparajāṅgalā pratikuṣṭāḥ pāpabhūmayaḥ saṃbhinnapralāpena viṣamartupariṇāmāḥ abhidhyayā śuṣkaphalāḥ vyāpādena kaṭukaphalā mithyādṛṣṭyā 'lpaphalā aphalā vā /

[254|12] idameṣāmadhipatiphalam /

[254|13] kiṃ tenaiva karmaṇā 'yamihālpāyurbhavatyathānyena / tenevetyeke /

[254|13-254|14] tadvipākaphalamidaṃ niṣyandaphalamiti /

[254|14] tatra prayogeṇeha maulelnetyeke /

[254|14-254|15] pare saparivāragrahaṇāttu prāṇātipātenetyuktamiti /

[254|15] yadapyetanniḥṣyandaphalamuktaṃ naitaddvayamativartate vipākaphalamadhipatiphalaṃ ca /

[254|16] sādṛśyaviśeṣāttu tathoktam /

[254|16-254|17] kiṃ punaḥ kāraṇameṣāṃ karmapathānāmetattrividhaphalamabhinivartate /

[254|17-254|18] prāṇātipātaṃ hi tāvatkurvatā māryamāṇasya duḥkhamutpāditaṃ māritamojo nāśimato 'sya

[254|19] duḥkhanānmāraṇādojonāśanāttrividhaṃ phalam // vakk_4.85 //

[254|20] parasya duḥkhanādvipākaphalena narake duḥkhito bhavati /

[254|20-254|21] māraṇanniḥṣyandaphalenālpāyurbhavati /

[254|21] ojonāśanādadhipati phalenālpaujaso bāhyā auṣadhayo bhavanti /

[254|23] evamanyeṣvapi yojyam /

[254|23-254|24] evaṃ kuśalānāmapi karmapathānāṃ phalatrayaṃ veditavyam prāṇātipātaviratyā āsevitayā bhāvitayā bahulīkṛtayā deveṣupapadyate /

[254|24-254|25] sa ceditthantvamāgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāṃ dīrghāyurbhavatītyakuśalaviparyayeṇa sarvaṃ yojayitavyam /

[254|25-254|26] yadbhagavatā "mithyāvāṃimathyākarmānto mithyājīva" ityuktaṃ ko 'yamanyastābhyāṃ mithyājīvaḥ /

[254|26] nāyamanyo 'sti / tadeva tu

[255|01] lobhajaṃ kāyavākkarma mithyājīvaḥ

[255|02] dveṣamohajau tu kāyavākkarmāntau / sa caiṣa tābhyāṃ

[255|03] pṛthak kṛtaḥ /

[255|04] duḥśodhatvāt

[255|05] hārī hi lobhadharmaḥ / tatsamutthāt karmaṇaścittaṃ na surakṣyam /

[255|05-255|06] ata ājīvo duḥkhaśodha ityādarotpādanārthaṃ tatrāsau pṛthagnirdiṣṭaḥ /

[255|06] āha cātra

[255|07-255|08] "duḥśodhā gṛhiṇāṃ dṛṣṭirnityaṃ vividhadṛṣṭinā / ājīvo bhikṣuṇā caiva pareṣvāyattadṛṣṭine"ti //

[255|09] pariṣkāralobhotthaṃ cet

[255|10] yo manyate jīvitpariṣkāralobhotthameva kāyavākkarma mithyājīvonānyat /

[255|10-255|11] nahyātmaratinimittaṃ nṛttagītādi ājīvayoga iti tat

[255|12] na sūtrataḥ // vakk_4.86 //

[255|13] śīlaskandhikāyāṃ hi bhagavatā hastiyuddha darśanādīnyapi mithyājīve nyastāni /

[255|14] kiṃ kāraṇam / mithyaviṣayaparibhogāt / gatametat /

[254|15] yāni pūrvaṃ pañca phalānyuktāni teṣāṃ katamat karma katibhiḥ phalaiḥ prahāṇam /

[255|16] prahāṇamārge samale saphalaṃ karma pañcabhiḥ /

[255|17] prahāṇārthaṃ mārgaḥ prahīyante vā 'nena kleśā iti prahāṇamārgaḥ ānantaryamārgaḥ /

[255|18] tasminsāsrave yat karma tat pañcabhiḥ phalaiḥ saphalam /

[255|18-255|19] tasya hi vipākaphalaṃ svabhūmāviṣṭo vipākaḥ /

[255|19] niḥṣyandaphalaṃ samādhijā uttare sadṛśā dharmāḥ /

[255|19-255|20] visaṃyogaphalaṃ visaṃyoga eva /

[255|20] yattat prahāṇam /

[255|20-255|21] puruṣakāraphalaṃ tadākṛṣṭā dharmastadyathā 'dhimuktimārgastatsahabhuvaśca /

[255|21] yaccānāgataṃ bhāvyate tacca prahāṇam /

[255|21-255|22] adhipatiphalaṃ svabhāvādanye sarvasaṃskārāḥ pūrvotpannavarjyāḥ /

[255|23] caturbhiramale

[255|24] anāsrave prahāṇamārge yatkarma taccaturbhiḥ phalaiḥ saphalaṃ vipākaphalaṃ hitvā /

[255|25] anyacca sāsravaṃ yacchubhāśubham // vakk_4.87 //

[256|01-256|02] yaccānyat prahāṇamārgātsāsravaṃ kuśalaṃ karmaṃ yaccākuśalaṃ tadapi caturbhirvisaṃyogaphalaṃ hitvā /

[256|03] anāsravaṃ punaḥ śeṣāṃ tribhiravyākṛtaṃ ca yat /

[256|04] prahāṇamārgādanyadanāsravaṃ karma avyākṛtaṃ ca karma tribhirvipākavisaṃyogaphale hitvā /

[256|05] catvāri dve tathā trīṇi kuśalasya śubhādayaḥ // vakk_4.88 //

[256|06] anukramamiti paścādvakṣyati /

[256|06-256|07] kuśalsya karmaṇaḥ kuśalā dharmāścatvāri phalāni vipākaphalaṃ hitvā /

[256|07] akuśalā dve puruṣakārādhipatiphale /

[256|07-256|08] avyākṛtā strīṇi niḥṣyandavisaṃyogaphale hitvā /

[256|08] aśubhasya śubhādyā dve trīṇi catvāryanukramam /

[256|10] yathākramamityarthaḥ / akuśalasya karmaṇaḥ kuśalā dharmā dve puruṣakārādhipatiphale / [256|11] akuśalāstrīṇi vipākavisaṃyogaphale hitvā /

[256|11-256|12] avyākṛtāścatvāri visaṃyogaphalaṃ hitvā /

[256|12-256|13] avyākṛte hi satkāyāntagrāhadṛṣṭī akuśalānāṃ sarvatragāṇāṃ duḥkhadarśana heyānāṃ ca niḥṣyandaphalam /

[256|14] avyākṛtasya dve trīṇi trīṇi caite śubhādayaḥ // vakk_4.89 //

[256|15] avyākṛtasya karmaṇaḥ kuśalā dharmā dve puruṣakārādhipatiphalel /

[256|15-256|16] akuśalāḥ trīṇi vipākavisaṃyogaphale hitvā /

[256|16-256|17] akuśalā hi duḥkhadarśanādiheyā avyākṛtayordṛṣṭyoniḥrṣyandaphalam /

[256|17] avyākṛtā dharmā etānyeva trīṇi /

[256|18] sarve 'tītasya catvāri

[256|19] sarva iti traiyadhvikāḥ /

[256|19-256|20] atītasya karmaṇastraiyadvikāḥ dharmāścatvāri phalāni /

[256|20] visaṃyogaphalalṃ hitvā /

[256|21] madhyamasyāpyanāgatāḥ /

[256|22] pratyutpannasyāpi karmaṇo 'nāgatā dharmāścatvāti phalānyetānyeva /

[256|23] madhyamā dve

[256|24] pratyutpannā dharmāḥ pratyupannasya dve puruṣakārādhipatiphale /

[256|25] ajātasya phalāni triṇyanāgatāḥ // vakk_4.90 //

[257|01] anāgatasyānāgatāni trīṇi phalāni / niḥṣyandavisaṃyogaphale hitvā /

[257|02] svabhūmidharmāścatvāri

[257|03] svabhūmikasya karmaṇaḥ svabhūmikā dharmāścatvāri phalāni visaṃyogaphalaṃ hitvā /

[257|04] trīṇi dve vā 'nyabhūmikāḥ /

[257|05] anyabhūmikā dharmā anāsravāścet trīṇi phalāni / vipākavisaṃyogaphale hitvā /

[257|06] dhātvapatitatvāt / sāsravāścet dve puruṣakārādhipatiphale /

[257|07] śaikṣasya trīṇi śaikṣādyāḥ

[257|08] śaikṣasya karmaṇaḥ śaikṣā dharmāstrīṇi phalāni vipākavisaṃyogaphale hitvā /

[257|08-257|09] aśaikṣā apyevam /

[257|09] naivaśaikṣānāśaikṣā api vipākaniḥṣyandaphale hitvā /

[257|10] aśaikṣasya tu karmaṇaḥ // vakk_4.91 //

[257|11] dharmāḥ śaikṣādikā ekaṃ phalaṃ trīṇyapi ca dvayam /

[257|12] aśaikṣasya karmaṇaḥ śaikṣā dharmāḥ ekamadhipatiphalam /

[257|12-257|13] aśaikṣāstrīṇi vipākavisaṃyogaphale hitvā /

[257|13] naivaśaikṣānāśaikṣā dve puruṣakārādhipatiphale /

[257|14] tābhyāmanyasya śaikṣādyā dve dve pañca phalāni ca // vakk_4.92 //

[257|15-257|16] śaikṣāśaikṣābhyāmanyasya karmaṇo naivaśaikṣānāśaikṣasya śaikṣā dharmā dve puruṣakārādhipatiphale /

[257|16] aśaikṣā apyevam / naivaśaikṣānāśaikṣāḥ pañca phalāni /

[257|17] trīṇi catvāri caikaṃ ca dṛgdheyasya tadādayaḥ /

[257|18] darśanaheyasya karmaṇodarśanaheyā dharmāstrīṇi phalāni vipākavisaṃyogaphalehitvā /

[257|19] bhāvanāheyāścatvāri visaṃyogaphalaṃ hitvā / apraheyā ekamadhipatiphalam /

[257|20] te dve catvāryatha trīṇi bhāvanāheyakarmaṇaḥ // vakk_4.93 //

[257|21] bhāvanāheyasya karmaṇo darśanaheyā dharmā dve puruṣakārādhipatiphale /

[257|21-257|22] bhāvanāheyāścatvāri visaṃyogaphalaṃ muktvā /

[257|22] apraheyāstrīṇi vipākaniḥṣyandaphale muktvā /

[257|23] apraheyasya te tvekaṃ dve catvāri yathākramam /

[257|24] apraheyasya karmaṇo darśanaheyā dharmā ekamadhipatiphalam /

[257|24-258|01] bhāvanāheyā dve puruṣakārādhipatiphale /

[258|01] apraheyāścatvāri vipākaphalaṃ muktvā /

[258|01-258|02] punaryathākramagrahaṇamādyantavanmadhye 'pi jñāpanārtham /

[258|02] eṣa hi peyāladharmaḥ /

[258|03] karmanirdeśaprasaṅgenedamapi paripraśnyate /

[258|03-258|04] śāstreṣu ayogavihitaṃ yogavihitam, naivayogavihitaṃ nāyogavihitaṃ ca karmoktam /

[258|04] tasya kiṃ lakṣaṇam /

[258|05] ayogavihitaṃ kliṣṭaṃ vidhibhraṣṭaṃ ca kecana // vakk_4.94 //

[258|06] kliṣṭaṃ karmāyogavihitamayoniśomanaskārasaṃbhūtatvādityeke /

[258|07] vidhibhraṣṭamapītyapare /

[258|07-258|08] yena yathā gantavyaṃ sthātavyaṃ bhoktavyaṃ pravicaritavyamityevamādi /

[258|08] taccānyathā vidadhāti / tadayuktavidhānādayogavihitamiti /

[258|08-258|09] kuśalaṃ karmaṃ yogavihitamavidhibhraṣṭaṃ cetyapare /

[258|09] ubhābhyāmanyannobhayathā /

[258|09-258|10] naivayogavihitaṃ nāyogavihitam /

[258|11] kimekaṃ karma ekameva janmākṣipati atha naikamapi /

[258|11-258|12] tathā kimekamapi karmaikaṃ janmākṣipatyathānekam /

[258|12] eṣa hi siddhāntaḥ /

[258|13] ekaṃ janmākṣīpatyekam

[258|14] ekameva janmākṣipatyekameva ca karma nānekaṃ janmeti nikāyasabhāgasyākhyā /

[258|14-258|15] tatra hi labdhe jāta ityucyate /

[258|15-258|16] yattarhi sthavirāniruddhenoktaṃ "so 'haṃ tasyaikapiṇḍapātasya vipākena saptakṛtvastrayastriṃśeṣu deveṣūpapanno yāvadetahyrādye śākyakule jāta" iti /

[258|17] tena hyasau samṛdviṃ labdvā jātismaraḥ punaranyat puṇyaṃ kṛtavān /

[258|17-258|18] tata utthānaṃ darśayati sma /

[258|18-258|19] yathā manuṣyo dīnārottho 'nena sahasraṃ nirviśyāha ekena dīnāreṇāhamaita dīśvaryaṃ prāpta iti /

[258|19] apare tvāhuḥ /

[258|19-258|20] tasya taṃ piṇḍapātamadhiṣṭhānaṃ kṛtvā dānacetanānāṃ pravāho mahānutpannaḥ kayācit kiñcitphalaṃ parigṛhītamiti /

[258|20-258|21] anekenāpyekamākṣipyate mā bhūt khaṇḍaśo nikāyasabhāgasyākṣepa iti /

[258|22] ekena tu karmaṇā kliṣṭasya nikāyasabhāgasyeṣyate karma /

[258|23] anekaṃ paripūrakam /

[258|24] yathā citrakara ekayā vartyā rūpamālikhya vahvībhiḥ paripūrayati /

[258|24-258|26] tathā hi tulye mānuṣye kaścit sakalendriyāṅgapratyaṅgo bhavativarṇakṛtipramāṇabalasaṃpadā vibhrājamānaḥ kaścideṣāṃ kenacidvikalaḥ /

[258|26] na ca kevalaṃ karmaivākṣepakaṃ janmanaḥ / kiṃ tarhi /

[258|27] anyadapi savipākam / sarvathā tu

[259|01] nākṣepike samāpattī acitte prāptayo na ca // vakk_4.95 //

[259|02] avipākābhyāmapyacittasamāpattibhyāṃ nikāyasabhāgo nākṣipyate /

[259|02-259|03] karmāsahabhūtatvāt /

[259|03] prāptibhiśca karmaṇo 'nekaphalatvāt /

[259|04] triṇyāvaraṇānyuktāni bhagavatā / karmāvaraṇaṃ kleśāvaraṇaṃ vipākāvaraṇaṃ ca /

[259|04-259|05] teṣāṃ kaḥ svabhāvaḥ /

[259|06-259|07] ānantaryāṇi karmāṇi tīvrakleśo 'tha durgatiḥ / kauravāsaṃjñisattvāśca matamāvaraṇatrayam // vakk_4.96 //

[259|08] pañcānantaryāṇi karmāvaraṇam /

[259|08-259|09] tadyathā mātṛvadhaḥ pitṛvadho 'rhadvadhaḥ saṃghabhedaḥ tathāgataśrīre duṣṭacittarudhirotpādanam /

[259|09] tīvrakleśatā kleśāvaraṇam / dvividho hi kleśaḥ /

[259|10] tivraśca ya abhikṣṇikaḥ tīkṣṇaśca yo 'dhimātraḥ / tatra yastīvraḥ sa āvaraṇam /

[259|11] yathā śaṇṭhādīnām /

[259|11-259|12] śakto hyadhimatravego 'pi kleśaḥ kādācitko nihantuṃ natu samūho 'pyājasrikaḥ /

[259|12-259|13] ājasrike he kleśe tannirghātāya parākramakālaṃ na labhate /

[259|13] tasya mṛduṃ pratītya madhya upajāyate / madhyaṃ pratītyādhimātraḥ /

[259|14-259|15] tasmāt evāvaraṇaṃ trividhā durgatiḥ vipākāvaraṇaṃ sugateśca pradeśaḥ auttarakauravā asaṃjñisattvāśca /

[259|15] kasyaitānyāvaraṇāni /

[259|15-259|17] āryamārgasyāryamārgaprāyogikāṇāṃ ca kuśalamūlānām anyānyapi hyapāyādiniyatāni aṇḍajasaṃsvedajastrītvāṣṭamabhavayatāni karmāṇi vaktavyāni syuḥ /

[259|17-259|19] yānyeva tu pañcabhiḥkāraṇaiḥ sudarśakāni pajñakāni adhiṣṭhānataḥ phalato gatitaḥ upapattitaḥ pudgalataśca tānyevoktāni nānyāni /

[259|19] kleśāvaraṇaṃ caiṣāṃ sarvajaghanyam / tataḥ karmāvaraṇam /

[259|19-259|20] tāmyāṃ hi dvitīye 'pi janmanyacikitso bhavatyuttarottarāvāhanāditi vaibhāṣikāḥ /

[259|21] ānantaryāṇīti ko 'rthaḥ /

[259|21-259|22] nāntarāyituṃ śakyāni vipākaṃ prati janmāntaraphalena karmāntareṇetyānantaryāṇi /

[259|22] na tiraskartumityarthaḥ /

[259|22-259|23] na vā tatkāriṇaḥ pudgalasyetaścyutasyāntaramasti narakopapattigamanaṃ pratītyanantaraḥ /

[259|23] tadbhāva ānantaryam /

[259|24] yasya dharmasya yogātso 'nantaro bhavati / śrāmaṇyavat /

[259|25] athaiṣāmāvaraṇānāṃ katamat kasyāṃ gatau veditavyam / ekāntena tāvat

[260|01] triṣu dvīpeṣvānantarya

[260|02] nottarakurau nānyāsu gatiṣu / kuta evānyatra dhātau / tetṣvapi stripuruṣāṇāmeva /

[260|03] śaṇḍā dīnāṃ tu neṣyate /

[260|04] kiṃ kāraṇaṃ / tadevāsaṃvarābhāve kāraṇamuddiṣṭam / api ca

[260|05] alpopakārālajjitvāt

[260|06] yathākramaṃ mātāpitrosteṣāṃ ca / alpopakārau kilaiṣāṃ mātāpitarau /

[260|06-260|07] vikalātmabhāvādhipatitvādalpasnehatvācca /

[260|07-260|08] teṣāmapi na tīvraṃ hyapatrāpyaṃ mātāpitrorantike pratyupasthitaṃ yadvipādanādānantaryeṇa spṛśyeran /

[260|08] ata eva tiryavapretānāmapi neṣyate /

[260|09] paṭubuddhīnāṃ syādaśvājāneyavaditi bhadantaḥ /

[260|09-260|10] manuṣyasyāpyamānuṣau mātāpitarau mārayato na syādānantaryam //

[260|10] uktaṃ karmāvaraṇam //

[260|11] śeṣe gatiṣu pañcasu // vakk_4.97 //

[260|12] ke punaḥ śeṣe / kleśavipākāvaraṇe / manuṣyeṣu vipākāvaraṇam /

[260|12-260|13] kauravā deveṣvasaṃjñisattvāḥ /

[260|13] kiṃsvabhāvānyānantaryāṇi /

[260|13-260|14] catvāri kāyakarma ekaṃ vākkarma trīṇi prāṇātipāta ekaṃ mṛṣāvādaḥ ekaṃ prāṇātipātaprayogaḥ /

[260|14-260|15] anupakramadharmāṇo hi tathāgatāḥ /

[260|15] hetau phalopacārātsaṃghabheda ānantaryamuktam /

[260|15-260|16] bhidyate vā 'neneti kṛtvā /

[260|17] saṃghabhedastvasāmagrīsvabhāvo viprayuktakaḥ /

[260|18] akliṣṭāvyākṛto dharmaḥ

[260|19] asāmagrī nāna cittaviprayuktaḥ saṃskāro 'nivṛtāvyākṛtaḥ saṃghabhedaḥ /

[260|19-260|20] sa kimānantaryaṃ bhaviṣyati naiva ca tena bhettā samanvāgataḥ /

[260|20] kiṃ tarhi /

[260|21] saṃghastena samanvitaḥ // vakk_4.98 //

[260|22] yo hi bhinnastasya bhedo na bhettuḥ / atha bhettā kena samanvāgataḥ /

[260|23] sadavadyamṛṣāvādastena bhettā samanvitaḥ /

[260|24] saṃghabhedāvadyena bhettā samanvāgataḥ / tat punarmṛṣāvādaḥ /

[260|24-260|25] sa punaḥ saṃghabhedasahaje vāgvijñaptyavijñaptī /

[260|25] sa ca tenāvadyena samanvāgato bhettā /

[261|01] avīcau pacyate kalpan

[261|02] antarakalpamavīcau mahānarake vipacyate / anyaistu nāvaśyamavīcau /

[261|02-261|03] atha yena bahunyānantaryāṇi kṛtāni bhavanti anantarameva tāni vipacyante /

[261|03-261|04] kiṃ tu taistasya bhavati /

[261|05] adhhikairadhikā rujaḥ // vakk_4.99 //

[261|06-261|07] sahi bhūyobhirānantaryaistasminnavīcau ghanataraṃ sukumārataraṃ cāśrayaṃ labhate kāraṇāśca bahutarāstīvratarāśca yena dvitricatuṣpañcaguṇāṃ vedanāṃ vedayate /

[261|07-261|08] kaḥ punareṣa saṃghaṃ bhanatti /

[261|09] bhikṣurdu kvacarito vṛttī bhinatti /

[261|10] bhikṣurbhinatti na gṛhī na bhikṣuṇyādayaḥ / sa ca dṛṣṭicarita eva na tṛṣṇācaritaḥ /

[261|11] ṛtastho na bhinnavṛttastasyānādeyavākyatvāt / kva bhinatti /

[261|12] atra bhagavān saṃnihitastataḥ /

[261|13] anyatra

[261|14] nahi śāstureva saṃnidhau śakyo bhettum / tathāgatānāṃ duṣprasahatvādādeyavākyatvācca /

[261|15] kān bhinatti /

[261|16] bāliśān /

[261|17] pṛthagjanāneva nāryān pratyakṣadharmatvāt / tānapi na kṣāntilābhina ityapare /

[261|17-261|18] kiyatā bhinnaḥ saṃgho bhavati /

[261|19] śāstṛmārgāntarakṣāntau bhinnaḥ

[261|20-261|21] yadā tebhyastathāgatādanyaḥ śāstā kṣamate tadupadiṣṭācca mārgādanyo mārga iyatā bhinnaḥ saṃgho vaktavyaḥ /

[261|21] kiyantaṃ kālaṃ bhinna āste / tāmeva rātriṃ

[261|22] na vivasatyasau // vakk_4.100 //

[261|23] aparyuṣita eva hi saṃghabhede saṃgho 'vaśyaṃ pratisaṃdhīyate / yo 'yaṃ saṃghabheda uktaḥ

[261|24] cakrabhedaḥ sa ca mataḥ

[261|25] dharmacakraṃ hi tadā bhagavato bhinnaṃ bhavati / mārgapravṛttiviṣṭhāpanāt /

[261|25-261|26] ata eva cakrādaścocyate saṃghabhedaśca /

[261|26] kva punaścakrabhedo bhavati /

[262|01] jambūdvīpe

[262|02] nānyeṣu dvīpeṣu / katibhirbhikṣubhiḥ /

[262|03] navādibhiḥ /

[262|04] navādiṃ kṛtvā / pareṇāniyamaḥ / aṣṭau bhikṣayaḥ saṃgho bhavati / navamo bhettā /

[262|04-262|05] avaśyaṃ hi saṃghena dvayoḥpakṣayoḥ sthātavyam /

[262|05] evaṃ bhinno bhavati /

[262|05-262|06] anyastu saṃghabhedaḥ karmabhedād bhavati /

[262|06] yadyekasīmāyāṃ vyagrāḥ karma kurvanti / sa caiṣa

[262|07] karmabhedastriṣu dvīpeṣu

[262|08] yeṣveva śāsanam / katibhirbhikṣubhiḥ

[262|09] aṣṭābhiradhikaiśca saḥ // vakk_4.101 //

[262|10] cakrabhedastu ṣaṭsu kāleṣu na bhavati / katameṣu /

[262|11-262|12] ādāvante 'rbudāt pūrvaṃ yugāccoparate munau / sīmāyāṃ cāpyabaddhāyāṃ cakrabhedo na jāyate // vakk_4.102 //

[262|13] ādāvacirapravartite dharmacakre / ante parinirvāṇakāle bhagavataḥ /

[262|13-262|14] etayorhi dvayoravasthayoḥ saṃgha ekaraso bhavati /

[262|14-262|15] madhye 'pyarbudāt pūrvaṃ na bhidyate yāvacchāsane śīlārbudaṃ dṛṣṭyarbudaṃ ca notpannaṃ bhavati /

[262|15-262|16] yugācca pūrvaṃ na bhidyate yāvacchrāvakāgrayugaṃ notpannaṃ bhavati /

[262|16] bhinnanyāyaparivāsāttena ca pratisaṃdhānīyatvāt /

[262|16-262|17] uparate munau śāstari parinirvṛte pratidvandvābhāvāt /

[262|17-262|18] sīmāyāmabaddhāyāṃ yāvat sīmā na baddhā bhavati /

[262|18-262|19] ekasīmāyāṃ hi pakṣadvayāvasthānātsaṃghabheda ityeṣu kālesu cakrabhedona bhavati /

[262|19] na ca punaḥ sarveṣāṃ baddhānāṃ cakrabhedaḥ / karmādhīnatvāt /

[262|20] kasmāt mātṛvadhādiṣvānantaryaṃ nānyatra /

[262|21] upakāriyuṇakṣetranirākṛtivipādanāt /

[262|22] mātāpitṛvadhe tāvadupakāriṇo nirākaraṇāt / kathaṃ tāvupakāriṇau /

[262|22-262|23] ātmabhāvasya tatprabhavatvāt /

[262|23] kiṃ tayornirākaraṇam / parityāgaḥ / guṇakṣetratvādarhadvadhād ānantaryam /

[262|24-262|25] yadi punarmāturvyañjanaṃ parivṛttaṃ syāt piturvā tatraikasminnāmnāyo

[263|01] vyañjanāntarito 'pi syāt

[263|02] ata evocyate "syāt puruṣaṃ jīvitādvacyaparopayenna pitaraṃ nārhantam /

[263|02-263|03] ānantaryāvadyena ca spṛśyeta /

[263|03] syānmāturvyañjanaṃ parivṛttaṃ syāditi /

[263|03-263|04] syāt strīṃ jīvitādvyaparopayenna mātaraṃ nārhantīm ānantaryāvadyena ca spṛśyeta /

[263|04-263|05] syāt piturvyañjanaṃ parivṛttaṃ syādi"ti /

[263|05] anyasyāḥ striyāḥ kalalaṃ prasrutamanyayā yonyā pītam /

[263|05-263|06] katarā tasya mātā yāṃ ghnataḥ syādānantaryam /

[263|07] mātā yacchoṇitodbhavaḥ // vakk_4.103 //

[263|08] yasyāḥ śoṇitādasāvudbhūtaḥ sattvaḥ sā 'sya mātā dvitīyā tu sarvakṛtyeṣvavalokyā /

[263|09] sā hyāpāyikā poṣikā saṃvardhikā ca /

[263|09-263|10] yadi mātari prayogaṃ kṛtvā 'nyāṃ mārayenna syādānantaryam /

[263|10] amātṛprayogeṇa mārayettathāpi na syāt /

[263|10-263|11] mañcatalāvalīnamātṛmāraṇaṃ cātrodāhārya dhāvakasya ca putreṇa masaka prayogeṇa piturmāraṇaṃ ca /

[263|11-263|12] ekena prahāreṇa mātaramanyāṃ ca mārayato dve avijñaptī bhavataḥ /

[263|12] vijñaptistvānantaryameva /

[263|13] tasya karmaṇo balīyastvāt / paramāṇusaṃcitatvādvijñaptirapi dvidheti bhadantaghoṣakaḥ /

[263|14-263|15] anarhatsaṃjñayā 'pi arhadghāte bhavatyānantaryam aham hanmītyāśrayāvadhāraṇāt /

[263|15] yaḥ pitaramarhantaṃ hiṃsyāttasyāpyekameva syādānantaryamāśrayaikatvāt /

[263|16] idamavadānaṃ kathaṃ nīyate "gaccha śikhaṇḍinaṃ brūhi dve ānantarye bhavatā kṛte /

[263|16-263|17] yacca pitā jīvitādvyaparopito yaccārhanni"ti /

[263|17] dvābhyāṃ kāraṇābhyāmiti vaktavyam /

[263|18] dvābhyāṃ vā mukhābhyāṃ paribhāṣitaḥ /

[263|18-263|19] kimavaśyaṃ tathāgatasyāsti kuṭuṣṭacittarudhirotpādanādānantaryam /

[263|19] vadhābhiprāyasya syāt /

[263|20] buddhe na tāḍanecchasya

[263|21] yadi tāḍanābhitrāya utpādayenna syāt / yadyanarhati praharetsa ca prahārādūrdhvamarhan syāt

[263|22] prahārānnordhvamarhati /

[263|23] syādānantaryamiti vartate / nahi tena tatra prayogaḥ kṛtaḥ /

[263|23-263|24] kimānantarye prayogaṃ kṛtvā tasminnavyāvartite vairāgyaṃ phalaṃ vā na prāpnuyāt /

[263|25] nānantaryaprayuktasya vairāgyaphalasaṃbhavaḥ // vakk_4.104 //

[264|01-264|02] anyakarmaphalapathaprayogaṃ tu kṛtvāryamārgotpattau na punaḥ karmapathotpattirāśrayasyātyantaṃ tadviruddhatvāt /

[264|03] eṣāmānantaryāṇāṃ katamat mahāsāvadyam /

[264|04] saṃghamede mṛṣāvādo mahāvadyatamo mataḥ /

[264|05-264|06] yaḥ saṃghabhedanimittaṃ mṛṣāvādo dharmādharmajñasya viparyayadyotanāt sa sarveṣāṃ duścaritānāṃ mahāvadyatamaḥ /

[264|06] kiṃ kāraṇam /

[264|06-264|07] tathāgatadharmaśarīraprahāritatvāt lokānāṃ ca svargāpavargamārgāntarāyakatvāt /

[264|07-264|10] saṃghe hi bhinne lokasya niyāmāvakrantiphalaprāptivairāgyāsravakṣayāḥ pratibadhyante dhyānādhyayanasvādhyāyacintākarmāṇyapi na pravartante sadevanāgamanuṣyaṃ jagaccākulaṃ vimanaskaṃ vartate yāvat punarna pratisaṃdhito bhavatiyasmāccāvicau kalpaṃ vipākaḥ /

[264|10-264|11] śeṣāṇāmānantaryāṇāṃ yathākramaṃ pañcamatṛtīyaprathamāni gurutarāṇi sarvalaghuḥ pitṛvadhaḥ /

[264|11-264|13] yattarhi bhagavatā trayāṇāṃ daṇḍānāṃ manodaṇḍo mahāsāvadya uktaḥ punarmithyādṛṣṭiḥ paramavadyānāmityuktam ānantaryāṇi niyamasya saṃghabhedo mahāsāvadya uktaḥ /

[264|13-264|14] trīṇi karmāṇi niyamayya manodaṇdaḥ dṛṣṭīrniyamayya mithyādṛṣṭiḥ /

[264|14-264|15] athavā vipākavistaraṃ mahājanavyāpādanaṃ kuśalamūlasamucchedaṃ cādhikṛtya yathākramam /

[264|16] sucaritānāṃ punaḥ katamat mahāphalatamam /

[264|17] bhavāgracetanā loke mahāphalatamā śubhe // vakk_4.105 //

[264|18] kuśale punaḥ karmaṇi bhavāgracetanā sarveṣāṃ mahāphalatamā /

[264|18-264|19] tasyā aśītikalpasahasrāṇyatipraśānto vipākaḥ /

[264|19] vipākaphalaṃ cādhikṛtyaitaduktam /

[264|19-264|21] visaṃyogaphalaṃ tvadhikṛtya vajropamasamādhicetanā sarveṣāṃ mahāphalā sarvasamyojanaparyādānaphalatvāt /

[264|21] ata eva loka ityuktam /

[264|22] kimānantaryairevāvaśyaṃ narakeṣūpapadyate / ānantaryasabhāgairapyavaśyamupapadyate /

[264|23] natvanantaramevetyapare / katamāni tānītyāha

[264|24-264|25] dūṣaṇaṃ māturarhantyā niyatisthasya māraṇam / bodhisattvasya śaikṣasya saṃghāyadvārahārikā // vakk_4.106 //

[265|01] ānantaryasabhāgāni pañcamaṃ stūpabhedanam /

[265|02] etāni pañca pañcānāmānatnaryāṇāṃ yathākramam sabhāgāni /

[265|02-265|04] yadi mātaramarhantīṃ dūṣayatyabrahmacaryakaraṇāt niyatipatītaṃ bodhisattvaṃ mārayati śaikṣaṃ mārayati saṃghasya sukhāyadvārikaṃ harati stūpabhedaṃ karoti /

[265|04-265|05] anyadapi tu karma savipākaṃ triṣu kāleṣvatyarthaṃ vighnayati /

[265|05] katameṣu trisu /

[265|06] kṣāntyanāgāmitārhattvaprāptau karmātivighnakṛt // vakk_4.107 // [265|07] mūrdhabhyaḥ kṣāntimākirata āpāyikāni karmāṇi vighnāyopatiṣṭhante /

[265|07-265|08] tadvipākabhūmyatikramāt /

[265|08] yathā puruṣasya deśatyāgaṃ kurvato dhanikā upatiṣṭhante /

[265|08-265|10] anāgāmiphalaṃ prāpnuvataḥ kāmāvacarāṇi vighnāyopatiṣṭhante tathaiva sthāpayitvā dṛṣṭadharmavedanīyaṃ karma /

[265|10] arhattvaṃ prāpnuvato rūpārūpyāvacarāṇi tathaiva /

[265|10-265|11] yaduktaṃ "bodhisattvasya māraṇa"miti

[265|12] bodhisattvaḥ kuto yāvat

[265|13] kuta upādāya bodhisattvovaktavyaḥ /

[265|14] yato lakṣaṇa karmakṛt /

[265|15-265|16] yataḥ prabhṛti lakṣaṇavipākāni karmāṇyārabhate kartuṃ sa hi tadānīṃ niyatipatito bhavati /

[265|16] kathaṃ kṛtvā / sa hi tasmāt kālāt prabhṛti nityaṃ bhavati /

[265|17] sugatiḥ kulajo 'vyakṣaḥ pumān jātismaro 'nivṛt // vakk_4.108 //

[265|18] praśastā gatirasyeti sugatirdevamanuṣyopapatteḥ /

[265|18-265|19] tasyāṃ ca sugatau kṣatriyabrāhmaṇagṛhapatimahāśālakulajo bhavati nānyaḥ kulīnaḥ /

[265|19] vikalānyakṣāṇyasyeti vyakṣaḥ /

[265|20] na vyakṣo 'vyakṣaḥ avikalendriyaḥ ityarthaḥ / puruṣa eva na strī kuta eva śaṇḍhādiḥ /

[265|21] jātismaraśca bhavati / sarvasyāṃ jātau nivartata iti nivṛt / na nivṛdanivṛt /

[265|22] anivartaka ityarthaḥ /

[265|22-265|23] sattvahitārthaṃ sarvaduḥkhaprakāraiḥ sarvasattvavipratipattibhiścākheditatvāt /

[265|23] yattalloka ucyate "apaṇakrīto dāsa" iti /

[265|23-265|26] bodhisattvāste te hi mahātmānaḥ sarvasaṃpatprakarṣaviśeṣaprāptā api santo niṣkāraṇakaruṇāpāratantryātsarvasattveṣu caṇḍālakumārakasadṛśamātmānaṃ nirmānatayā vyavasthāpya sattvebhyaḥ sarvakadarthānāṃ soḍhāro bhavanti sarvaśramayantraṇānāṃ codvoḍhāraḥ /

[265|26-265|27] yaccaitallakṣaṇavipākaṃ karmetyuktam /

[266|01-266|02] jambūdvīpe pumāneva saṃmukhaṃ buddhacetanaḥ / cintāmayaṃ kalpaśate śeṣa ākṣipate hi tat // vakk_4.109 //

[266|03] jambūdvīpa eva bodhisattvo lakṣaṇavipākaṃ karmākṣipati / nānyatra /

[266|03-266|04] jāmbūdvīpakānāṃ tīkṣṇabuddhitvāt /

[266|04] puruṣa eva na strī /

[266|04-266|05] saṃmukhībhūta eva śāstari buddhālambanayaiva cetanayā cintāmayaṃ tatkarma na śrutamayaṃ na bhāvanāmayam /

[266|05-266|06] kalpaśate ca śeṣa ākṣipati na bahubhavesu /

[266|06-266|07] bhagavatā tu śākyamuninottaptavīryatayā nava kalpā apāvartitā ekanavatyā kalpairākṣiptam /

[266|07-266|09] ata eva cokta "mito 'haṃ grāmaṇīrekanavataṃ kalpamupādāya na samanusmarāmi nābhijānāmi yadekakulamapi pakṣabhikṣāpradānahetoḥ kṣataṃ vā syādupahataṃ ve"ti /

[266|09-266|11] tataḥ prabhṛti prakṛtijātismaratvāt prathamakalpāsaṃkhyeyaniryāta eva bodhisattva etāṃścaturo doṣān vyāvartayati dvau ca guṇo pratilabhata iti pūrvācāryāḥ /

[266|11] teṣāṃ ca lakṣaṇānām

[266|12] ekaikaṃ puṇyaśatajam

[266|13] kiṃ puṇyasya parimāṇam /

[266|13-266|14] saṃnikṛṣṭabodhisattvaṃ sthāpayitvā yāvat sarvasattvānāṃ bhogaphalamityeke /

[266|14-266|15] yāvat sarvasattvānāṃ karmādhipatyena trisāhasramahāsāhasrako loko 'bhinivartata ityapare /

[266|15] buddhā eva ca tatparimāṇajñā ityapare /

[266|15-266|16] atha bodhisattvabhūto bhagavān kiyato buddhān paryupāsayāmāsa /

[266|16-266|17] pratheme kalpāsaṃkhyeye pañcasaptatisahasrāṇi dvitīye ṣaṭsaptatiṃ tṛtīye saptasaptatim /

[266|18] atha kasya kalpāsaṃkhyeyasyānte katamo buddha āsīt /

[266|18-266|19] pratilomānukrameṇa yathākramam /

[266|20] asaṃkhyeyatrayāntyajāḥ /

[266|21] vipaśyī dīpakṛdratnaśikhī

[266|22] ratnaśikhini samyaksaṃbuddhe prathamo 'saṃkhyeyaḥ samāptaḥ / dīpaṅkare bhagavati dvitīyaḥ /

[266|23] vipaśyini tathāgate tṛtīyaḥ / sarveṣāṃ tu teṣāṃ

[266|24] śāsyamuniḥ purā // vakk_4.110 //

[266|25] śākyamunirnāma samyaksaṃbuddhaḥ pūrvaṃ vabhūva /

[266|25-267|02] yatra bhagavatā bodhisattvabhūtenādyaṃ praṇidhānaṃ kṛtam evaṃprakāra evāhaṃ buddho bhaveyamiti no 'pyevaṃ kaliyuga evotpannavānāryavattasyāpyevaṃ varṣa sahasrāntaṃ śāsanaṃ babhūva /

[267|03] atha kasyāmavasthāvāṃ bodhisattvaḥ kāṃ pāramitāṃ paripūrayate /

[267|04] sarvatra sarvaṃ dadataḥ kāruṇyāddānapūraṇam /

[267|05-267|06] yadā sarvasmai sarvaṃ dadāti ā akṣṇaḥ ā majjāyāḥ kāruṇyānnābhyudayaviśeṣaṃ lipsamānaḥ iyatā dānapāramitā paripūrṇā bhavati /

[267|07] aṅgacchede 'pyakopāttu rāgiṇaḥ kṣāntiśīlayoḥ // vakk_4.111 //

[267|08-267|09] yadā 'yamavītarāgo 'pi cchidyamāneṣvaṅgeṣu nālpamapi kupyati tadā 'sya kṣāntiśīlapāramite paripūrṇe bhavataḥ /

[267|10] tiṣyastotreṇa vīryasya

[267|11-267|12] tiṣyaṃ tathāgataratnaguhāyāṃ tejodhātusamāpannadṛṣṭyā bhagavān bodhisattvabhūta ekena pādena sthitvā sapta divasān stutavānekagāthayā

[267|13-267|16] "na divi bhuvi vā nāsmin loke na vaiśravaṇālaye / na marubhavane divye sthāne na dikṣu vidikṣu vā //

caratu vasudhāṃ sphītāṃ kṛtsnāṃ saparvatakānanām / puruṣavṛṣabhastvattulyo 'nyo mahāśramaṇaḥ kuta" iti //

[267|17] tadā kila vīryapāramitā paripūrṇā nava ca kalpāḥ pratyudāvartitāḥ /

[267|18] dhīsamādhyoranantaram /

[267|19-267|20] bodheḥ pūrvasamanantaraṃ dhyānaprajñāpāramitayoḥ paripūrirvajropamasamādhau svasyāḥ saṃpadaḥ pāragamanāt pāramitāḥ /

[267|21] sūtra uktaṃ "trīṇi puṇyakriyāvastūni /

[267|21-267|22] dānamayaṃ puṇyakriyāvastu śīlamayaṃ bhāvanāmayami"ti /

[267|22] kathametattrayaṃ puṇyakriyāvastu /

[267|23] puṇyaṃ kriyā 'tha tadvastu trayaṃ karmapathā yathā // vakk_4.112 //

[267|24] puṇyamapyetattrayaṃ kriyā 'pi vastvapi yathāyogamiti puṇyakriyāvastu /

[267|24-268|01] tadyathā karma ca te panthānaśca panthāna eva ca karmaṇa iti karmaṃpathā uktāḥ /

[268|01-268|02] tatra dānamaye tāvat puṇyakriyāvastuni kāyavākkarma tridhā bhavati /

[268|02-268|03] tatsamutthāpikā cetanā puṇyaṃ ca kriyā ca /

[268|03] tatsahabhuvo dharmāḥ puṇyameva / śīlamayaṃ tu kāyavākkarmaiveti tridhā bhavati /

[268|04] bhāvanāmayo maitrī puṇyaṃ ca puṇyakriyāyāśca vastu /

[268|04-268|06] tatsaṃprayuktāyāścetanāyā maitrīmukhenābhisaṃskaraṇāt tatsahabhuvaścetanā śīlaṃ ca puṇyaṃ ca kriyā ca /

[268|06-268|07] anye tatsahabhuvaḥ puṇyameva puṇyasya vā kāraṇaṃ puṇyakriyā puṇyaprayogastasyā etāni trīṇi vastūni /

[268|07] eṣāṃ saṃpādanārthaṃ puṇyaprayogārambhāditi /

[268|07-268|08] kuśalacetanāparamārthena puṇyakriyā /

[268|08] tasyā etāni vastūnītyapare /

[268|09] kimidaṃ dānaṃ nāma / yadapi dīyate daddānam / iha tu

[268|10] dīyate yena daddānaṃ

[268|11] bhavati sma / rāgādibhirapi dīyate / na cātra tadiṣṭam / ato viśeṣaṇārthamāha

[268|12] pūjānugrahakāmyayā /

[268|13] pareṣāṃ pūjānugrahakāmatābhyāṃ yena dīyate / kiṃ punastatsyādyena dīyate /

[268|14] kāyavākkarma sotthānaṃ

[268|15] kiṃ punastadutthānam / yena kalāpena tadutthāpyate / āha cātra

[268|16-268|17] śubhena manasā dravyaṃ svaṃ dadāti yadā pumān / tat kṣaṇaṃ kuśalāḥ skandhāḥ dānamityabhidhīyate //" iti / [268|18] mahābhogyaphalaṃ ca tat // vakk_4.113 //

[268|19] taccaitaddānamayaṃ puṇyakriyāvastu mahābhogyaphalam / svabhāve caiṣa mayaḍveditavyaḥ /

[268|20] tadyathā tṛṇamayaṃ gṛhaṃ parṇamayaṃ bhājanamiti / tat khalvetaddānaṃ

[268|21] svaparārthobhayārthāya nobhayārthāya dīyate /

[268|22-268|23] tatra yadavītarāgaḥ āryaḥ pṛthagjano vā vītarāgaścaitye dānaṃ dadāti tadasyātmana evārthāya /

[268|23] pareṣāṃ tenānugrahābhāvāt /

[268|23-269|01] yadāryo vītarāgaḥ parasattvebhyo dānaṃ dadāti sthāpayitvā dṛṣṭadharmavedanīyaṃ tatra dānaṃ pareṣāmarthāya /

[269|01-269|02] tena teṣāmanugrahāt /

[269|02] nātmano 'rthāya / tadvipākabhūmeratyantasamatikrāntatvāt /

[269|02-269|03] yadavītarāgaḥ pṛthagjano vā vītarāgaḥ parasattvebhyo dadāti taddānamubhayeṣāmarthāya /

[269|03-269|04] yadāryo vītarāgaścaitye dadāti sthāpayitvā dṛṣṭadharmavedanīyaṃ taddānamubhayeṣāṃ nārthāya /

[269|04-269|05] taddhi kevalaṃ gauravaṃ kṛtjñābhyāṃ dīyate /

[269|05] sāmānyena dānaṃ mahābhogyaphalamuktam /

[269|06] tadviśeṣaḥ punardātṛvastukṣetraviśeṣataḥ // vakk_4.114 //

[269|07] tatra tāvat

[269|08] dātā viśiṣṭaḥ śraddhādyaiḥ

[269|09] śraddhāśīlaśrutādiguṇayukto dātā viśiṣṭo bhavati /

[269|09-269|10] tasya taddānadātṛviśeṣeṇa phaladānaṃ prativiśiṣyate /

[269|10] sa ca tādṛśo dātā

[269|11] satkṛtyādi dadāti

[269|12] satkṛtya svahastaṃ kāle parānupahatya dadāti /

[269|13] ataḥ /

[269|14] satkārodārarucitā kālānācchedyalābhitā // vakk_4.115 //

[269|15] ato 'sya dātustattādṛśaṃ dānaṃ dattvā yathākramaṃ catvāro viśeṣā bhavanti /

[269|15-269|16] satkāralābhī bhavati /

[269|16] udāreṣu ca bhogeṣu ruciṃ labhate /

[269|16-269|17] kālelna ca bhogān labhate nātikrāntikālena /

[269|17] anācchedyāṃśca bhogān labhate /

[269|17-269|18] nāsya bhogāḥ parairācchādyante nāpyagnyādibhirvināśyante /

[269|18-269|19] uktaṃ yathā dātā viśiṣyate tadviśeṣācca dānaviśeṣaḥ /

[269|20] atha vastu kathaṃ viśiṣyate /

[269|21] varṇādisampadā vastu

[269|22] viśiṣṭamiti vartate /

[269|22-269|23] yadi yaddīyate dadvarṇagandharasasparśānāmanyatamenāpi saṃpannaṃ bhavati /

[269|23] evaṃ vastu viśiṣyate / tādṛśaṃ vastu dattvā kiṃ bhavati / yathākramam

[269|24-269|25] surūptvaṃ yaśasvi vā / priyatā sukumārartusukhasparśāṅtā tataḥ // vakk_4.116 //

[269|26] varṇasampannaṃ dattvā surūpo bhavati / gandhasaṃpannaṃ dattvā yaśasvī bhavati /

[269|26-270|01] gandhavadyaśaso dikṣu vidhāraṇāt /

[270|01] rasasaṃpannaṃ dattvā priyo bhavati / rasa iva svāduḥ /

[270|01-270|03] sparśasaṃpannaṃ dattvā sukumārāṅgāśca bhavati ṛtusukhasparśāni cāsyāṅgāni bhavanti yathā strīratnasya /

[270|04] atha kṣetraṃ kathaṃ viśipyate /

[270|05] gatiduḥkhopakāritvaguṇaiḥ kṣetraṃ viśiṣyate /

[270|06] gativiśeṣātāvadviśiṣyate /

[270|06-270|07] tathā hyuktaṃ bhagavatā "tiryagyonigatāya dānaṃ dattvā śataguṇo vipākaḥ pratikāṅkṣitavyaḥ /

[270|07-270|08] duḥśīlāya manuṣyabhūtāya dānaṃ dattvā sahasraguṇa" iti /

[270|08] duḥkhaviśeṣā dviśiṣyate / tathā hyaupadhikeṣu puṇyakriyāvastuṣu /

[270|09] glāne dānaṃ glānopasthāpake dānam /

[270|09-270|11] śītalikādiṣu ca dānamuktvoktame" bhiḥ saptabhiḥ auṣadhikaiḥ puṇyakriyāvastubhiḥsamanvāgatasya śrāddhasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā na labhyaṃ puṇyānāṃ pramāṇamudgrahītumi"ti /

[270|12-270|13] upakāritvaviśeṣādyathā mātāpitroranyeṣāṃ copakāriṇām ṛṣyamṛgajātakādyudāharaṇāt /

[270|13] guṇaviśeṣādyathā" śīlavate dattvā śatasahasraguṇo vipāka" ityevamādi /

[270|14] sarveṣāṃ tu dānānām

[270|15] agraṃ muktasya muktāya

[270|16] "yadvītarāgo vītarāgāya dattvā 'tidānamidaṃ śreṣṭhamāmiṣadāneṣu dānamityuktaṃ bhagavatā /

[270|17] bodhisattvasya ca

[270|18] yadvā dānaṃ bodhisattve dadāti sarvasattvahitahetostadamuktasyāpyamukte 'bhyādānamagram /

[270|19] tat sthāpayitvā yāni bhagavato 'nyānyaṣṭau dānānyuktāni teṣām

[270|20] aṣṭamam // vakk_4.117 //

[270|21] agramiti vartate / katamānyaṣṭau /

[270|21-270|24] āsādya dānaṃ bhayadānam adānme dānaṃ dāsyati me dānaṃ dattpūrvaṃ me dānaṃ pitṛbhiśca pitāmahaiśceti dānaṃ dadāti svargārthaṃ dānaṃ kīrtyarthaṃ dānaṃ cittālaṅkārārthaṃ dānaṃ cittapariṣkārārthaṃ yiogasaṃbhārārthamuttamārthasya prāptaye dānaṃ dadāti /

[270|24] tatrāsādya dānaṃ yat āsannebhya upagatebhyo dānaṃ dadātīti paurāṇāḥ /

[270|25] bhayadānaṃ yadvināśābhimukhaṃ dṛṣṭvā varaṃ dadāmīti dadāti /

[270|25-270|26] śeṣaṃ sugamatvānna vibhaktam /

[270|26] srota āpattiphalapratipannakāya dānaṃ dattvā 'prameyavipākaḥ /

[270|27] tato 'prameyataraḥ srota āpannāyeti vistareṇoktaṃ sūtre / apitu

[271|01-271|02] mātṛpitṛglānadhārmakathikebhyo 'ntyajanmane / bodhisattvāya cāmeyā anāryebhyo 'pi dakṣiṇā // vakk_4.118 //

[271|03] ebhyaḥ pañcabhyaḥ pṛthagjanabhūtebhyo 'pyaprameyā phalato dakṣiṇā bhavati /

[271|03-271|04] tatrāntyajanmā bodhisattvaścaramabhavikaḥ /

[271|04-271|05] dharmakathikaścaturvidhe kṣetraviśeṣe katamasmin pakṣe dikṣeptavyaḥ /

[271|05] upakāripakṣe /

[271|05-271|07] sa hi mahākalyāṇamitram avidyāndhāyāṃ prajāyāṃ prajñācakṣuṣo dātā samaviṣamasya prakāśayitā anāsravasya dharmakāyasyātinivartayitā samāsato buddhakṛtyasya kartā /

[271|08] karmaṇāṃ tu gurulaghutvaṃ jñātukāmena samāsataḥ ṣaṭ kāraṇāni jñeyāni / tadyathā

[271|09-271|10] pṛṣṭhaṃ kṣetramadhiṣṭhānaṃ prayiogaścetanāśayaḥ / eṣāṃ mṛdvadhimātratvāt karmamṛdvadhimātratā // vakk_4.119 //

[271|11] pṛṣṭhaṃ nāma yatkṛtasya punaranukriyā / kṣetraṃ nāma yatra kārāpakārāḥ kriyante /

[271|12] adhiṣṭhānaṃ karmapathaḥ / prayogastadarthaṃ kāyavākkarma /

[271|12-271|13] cetanā yayā karmapathaṃ niṣṭhāpayati /

[271|13-271|14] āśayastadabhiprāya evaṃ caivaṃ ca kuryāmevaṃ caivaṃ ca na kariṣyāmīti /

[271|14] kasyacit pṛṣṭhaparigraheṇaiva tatkarma guru saṃpadyate /

[271|14-271|15] vipākanaiyamyenāvasthānāt /

[271|15] kasyacit kṣetravaśenaiva /

[271|15-271|16] tatraiva kṣetre punaradhiṣṭhānavaśāt guru saṃpadyate nānyathā /

[271|16] yathā mātāitroḥ prāṇātipātāt na tvevamadattādānādikāt /

[271|16-271|17] evamanyadapi yojyam /

[271|17-271|18] yasya tu sarvāṇyadhimātrāṇi bhavanti tasyātyarthamadhimātraṃ guru karma veditavyam /

[271|18] yasya mṛdūni tasyātyarthaṃ mṛdu veditavyam //

[271|19] kṛtaṃ copacitaṃ ca karmocyate / kathaṃ karmopacitaṃ bhavati / pañcabhiḥ karaṇaiḥ /

[271|20-271|21] saṃcetanasamāptibhyāṃ niṣkaukṛtya vipakṣataḥ / parivārādvipākācca karmopacitamucyate // vakk_4.120 //

[271|22] kathaṃ saṃcenataḥ / saṃcintya kṛtaṃ bhavati nābuddhipūrvaṃ na sahasā kṛtam /

[271|22-271|23] kathaṃ samāpattitaḥ /

[271|23] kaścidekena duścaritenāpāyānyātikaścidyāvattribhiḥ /

[271|23-271|24] kaścidekena karmapathena kaścidyāvaddaśabhiḥ /

[271|24-271|25] tatra yo yāvatā gacchati tasminnasamāpte kṛtaṃ tatkarma nopacitam samāpte tūpacitam /

[271|25] kathaṃ niṣkaukṛtyavipakṣataḥ /

[271|25-272|01] nirvipratisāraṃ ca tat karma bhavati niṣpratipakṣaṃ ca /

[272|01] kathaṃ parivārataḥ /

[272|01-272|02] akuśalaṃ cākuśalaparivāraṃ ca bhavati /

[272|02] kathaṃ vipākataḥ / vipākadāna niyataṃ bhavati /

[272|03] evaṃ kuśalamapi yojyam / ato 'nyathā karma kṛtaṃ bhavati nopacitam /

[272|04] caitye sarāgasyātmārthaṃ dānamityuktam /

[272|04-272|05] tatrāsatyupabhoktari kathaṃ puṇyaṃ bhavati /

[272|05-272|06] dvividhaṃ hi puṇyaṃ tyāgānvayaṃ tyāgādeva yadupapadyate paribhogānvayaṃ ca deyadharmaparibhogādyadutpadyate /

[272|07] caitye tyāgānvayaṃ puṇyaṃ

[272|08] paribhogānvyaṃ puṇyaṃ nāsti / kathaṃ tatrāpratigṛhṇati kasmiṃścit puṇyam /

[272|08-272|09] kiṃ punaḥ kāraṇaṃ sati pratigrahītari bhavitavyaṃ nāsatīti /

[272|09] kasyacidapyanugrahābhāvāt / idamakāraṇam /

[272|10] yadi hi puṇyaṃ parānugrahādeva syāt maitryādyapramāṇasamyagdṛṣṭibhāvanāyāṃ na syāt /

[272|11] tasmādeṣṭavyaṃ caityai 'pi puṇyam /

[272|12] maitryādivadagṛhṇati /

[272|13-272|14] yathā maitryādiṣvantareṇāpi pratigrāhakaṃ parānugrahaṃ vā puṇyaṃ bhavati svacittaprabhavaṃ tathābhyatīte 'pi guṇavati tadbhaktikṛtaṃ svacittāt puṇyaṃ bhavati /

[272|14-272|15] dānamānakriyā tarhi vyarthā prāpnoti /

[272|15] na / tatkarmasamutthāpikāyā bhakteḥ prakṛṣṭataratvāt /

[272|15-272|16] yathā hi śatruvadhābhiprāyasya tatsamutthāpitaṃ kāyavākkarma /

[272|16-272|17] śatrusaṃjñayā tasminmṛte 'pi kurvato bahutaramapuṇyaṃ jāyate /

[272|17] nābhiprāyamātreṇa /

[272|17-272|18] tathābhyatīte śāstari tadbhaktisamutthāṃ dānamānakriyāṃ kurvato bahutaraṃ puṇyaṃ jāyate /

[272|19] na bhaktimātreṇa /

[272|19-272|20] yadi svakṣetre dānakriyāvījamiṣṭaphalaṃ bhavati tatkṣetre tarhyaniṣṭaphalaṃ bhaviṣyati /

[272|21] kukṣetre 'pīṣṭaphalatā phalabījāviparyayāt // vakk_4.121 //

[272|22-272|23] kukṣetre 'pi phalasya bījādaviparyayo dṛṣṭo mṛdvīkābījānmṛdvīkāphalamevotpadyate madhuraṃ nimbavījānnimbameva tiktam /

[272|23-272|24] evaṃ kukṣetre 'pi parahitādhyāśayapravṛttasya dānabījasyeṣṭameva phalaṃ nirvartate nāniṣṭam /

[272|24-273|01] kṣetradoṣāttu tadvījamalpaphalaṃ vā bhavatyaphalaṃ vā /

[273|01] gataṃ dānamayapuṇyakriyāvastu saprasaṅgam //

[273|02] śīlamayaṃ vaktavyam / taducyate

[273|03] dauḥśītlamaśubhaṃ rūpaṃ śīlaṃ tadviratiḥ

[273|04] akuśalaṃ hi rūpaṃ dauḥśīlyamucyate / tasmādviratiḥ śīlam / sā punarviratiḥ

[273|05] dvidhā /

[273|06] yayā ca viramyate vijñaptyā yacca tadviramaṇam avijñaptiḥ /

[273|06-273|07] na ca kevalaṃ dauḥśīlyādviratiḥ śīlam /

[273|07] kiṃ tarhi /

[273|08] pratikṣiptācca buddhena

[273|09-273|10] yadapi na prakṛtyā dauḥśīlayaṃ bhagavatā ca buddhena pratikṣiptamakālabhojanādikaṃ tasmādapi dvidhā viratiḥ śīlam /

[273|10] samāttaśikṣasya tu tadadhyācārāddauḥśīlyaṃ jāyate //

[273|10-273|11] uktaṃ tamāsena śīlam //

[273|12] viśuddhaṃ tu caturguṇam // vakk_4.122 //

[273|13] tattu śīlaṃ caturguṇaṃ bhavati / viparyayādaviśuddham / atha kathaṃ caturguṇamityāha

[273|14] dauḥśīlyataddhetvahataṃ tadvipakṣaśamāśritam /

[273|15] dauḥśītyena tāvadanupahataṃ bhavati yathoktena dauḥśīlyena / hetunā 'pyanupahataṃ bhavati /

[273|16] lobhādibhiḥ kleśopakleśaiḥ dauḥśīlyavipakṣāśritaṃ ca bhavati /

[273|16-273|17] smṛtyupasthānasaṃniśritatvāt samāśritaṃ ca bhavati /

[273|17] nopapattiviśeṣāśritam /

[273|17-273|18] nirvāṇapariṇāmitavāt /

[273|18] pañcabhiḥ kāraṇaiḥ ityapare /

[273|18-273|19] maulaiḥ karmapathairviśuddhaṃ bhavati sāmantakairviśuddhaṃ vitarkairanupahataṃ smṛtyā 'nuparigahītaṃ nirvāṇapariṇāmitaṃ ceti /

[273|19-273|20] caturvidhaṃ śīlamityapare /

[273|20] bhayaśīlaṃ yadā jīvikāślokadaṇḍadurgatibhayāt pālyate /

[273|20-273|21] āśāstiśīlaṃ yadbhavabhogasatkāratṛṣṇākṛtam /

[273|21-273|22] bodhyaṅgānulomaṃ śīlaṃ yanmokṣārthaṃ samyagdṛṣṭikāṇām /

[273|22] pariśuddhaṃ śīlamanāsravaśīlaṃ nirmalatvāditi //

gataṃ śīlam //

[273|23] samāhitaṃ tu kuśalaṃ bhāvanā

[273|24] kimidaṃ samāhitaṃ nāma / samādhisvabhāvaṃ sahabhū yat / kimarthametat bhāvanetyucyate /

[274|01] cittavāsanāt // vakk_4.123 //

[274|02] taddhi samāhitaṃ kuśalamatyarthaṃ cittaṃ vāsayati / guṇaistanmayīkaraṇātsaṃtateḥ /

[274|02-274|03] puṣpaistilabhāvanāvat /

[274|03] dānaṃ tāvanmahābhogatāyai saṃvartata ityuktam /

[274|03-274|04] atha śīlaṃ bhāvanā ca

[274|05] svargāya śīlaṃ prādhānyāt visaṃyogāya bhāvanā /

[274|06] dānamapi svargāya śīlaṃ prādhānyāt / śīlamapi visaṃyogāya / bhāvanā tu prādhānyāt /

[274|07] sutra uktaṃ "catvāraḥ pudgalā brāhmaṇyaṃ puṇyaṃ prasavantī"ti /

[274|07-274|08] katamat tad brāhmapuṇyam /

[274|08] yattallakṣaṇavipākasya karmaṇaḥ parimāṇajñāpanāyoktam iti vaibhāṣikāḥ /

[274|09] pūrvācāryās tu vyācakṣate /

[274|10] caturṇāṃ brāhmapuṇyatvaṃ kalpaṃ svargeṣu modanāt // vakk_4.124 //

[274|11] yāvatā puṇyena kalpaṃ svargeṣu modate idaṃ brāhmaṃ puṇyam /

[274|11-274|12] brahmapurohitānāṃ kalpāyuṣkatvāt /

[274|12] nikāyāntare gāthāṃ paṭhanti

[274|13] "brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati kalpaṃ svargeṣu modata" iti /

[274|14] āmiṣadānamuktam / dharmadānaṃ vaktavyam / tadidamucyate /

[274|15] dharmadānaṃ yathābhūta sūtrādyakliṣṭadeśanā /

[274|16] sūtrādīnāṃ yathābhūtamakliṣṭadeśanā dharmadānam /

[274|16-274|17] ato mahatīṃ ta ātmanaḥ puṇyajyāniṃ kurvanti ye viparītadharmaṃ deśayanti /

[274|17-274|18] kliṣṭacittā vā lābhasatkāra yaśāṃsi vāñchantaḥ /

[274|18] uktaṃ puṇyakriyāvastubhedena trividhaṃ kuśalaṃ punaḥ

[274|19] puṇyanirvāṇanirvedhabhāgīyaṃ kuśalaṃ tridhā // vakk_4.125 //

[274|20-274|21] puṇyabhāgīyaṃ yadiṣṭavipākaṃ mokṣabhāgīyaṃ yasminnutpanne niyataṃ parinirvāṇadharmā bhavati /

[274|21-274|23] yasya saṃsārādīnavanairātmyanirvāṇaguṇadyotikāṃ kathāṃ śrutvā romaharṣāśrūpātau bhavatastasyāsti mokṣabhāgīyaṃ kuśalamūlamityavaseyaṃ pravṛṣīvāṅkuraprarohāt khalavileṣu bījāstitvam /

[274|23-274|24] nirvedhabhāgīyamuṣmādi caturvidhaṃ paścādvyākhyāsyāmaḥ /

[275|01] yadidaṃ loka ucyate lipimudrāgaṇanā kāvyaṃ saṃkhyeti ka eṣāṃ svabhāvaḥ /

[275|02-275|03] yogapravartitaṃ karma sasamutthāpakaṃ tridhā / lipimudre sagaṇanaṃ kāvyaṃ saṃkhyā yathākramam // vakk_4.126 //

[275|04] yogapravartitamiti upāyaviśeṣapravartitam / tridhā karmeti kāyavāṅmanaskarma /

[275|04-275|05] tatra lipimudre tāvadyogapravartitaṃ kāyakarma samutthāpanam /

[275|05] gaṇanā kāvyaṃ ca vākkarma /

[275|06] ityetāni pañcaskandhasvabhāvāni / saṃkhyā manaskarma / yanmanasā saṃkalanaṃ dharmāṇām /

[275|07] dharmāṇāmidānīṃ kecit paryāyā ucyante /

[275|08] sāvadyā nivṛtā hīnāḥ kliṣṭā dharmāḥ

[275|09] kliṣṭānāṃ dharmāṇāṃ sāvadyā nivṛtā hīnā iti paryāyāḥ /

[275|10] śubhāmalāḥ /

[275|11] praṇītāḥ

[275|12] kuśalānāsravāṇāṃ praṇītā iti paryāyaḥ /

[275|12-275|13] hīnapraṇītebhyo 'nye madhyā iti siddhaṃ bhavati /

[275|14] saṃskṛtaśubhāḥ sevyāḥ

[275|15] kusalasaṃskṛtānāṃ sevitavyā iti paryāyaḥ / śeṣā asevitavyā iti siddhaṃ bhavati /

[275|16] kasmādasaṃskṛtaṃ na sevyam / anabhyasanīyatvādaphalatvācca / phalarthaṃ hi sevā bhavati /

[275|17] sottarā anye sarvadharmāḥ /

[275|18] mokṣastvanuttaraḥ // vakk_4.127 //

[275|19] nahi nirvāṇādviśiṣṭataramasti / tacca sarvebhyo viśiṣṭaṃ kuśalanityatvāt /

=====================================================================

[275|20-275|21] abhidharmakośabhāṣye karmanirddeśo nāma caturthaṃ kośasthānamiti //

pañcamaṃ kośasthānam

=====================================================================

oṃ namo buddhāya

=====================================================================

[277|03] "karmajaṃ lokavaicitrya" mityuktam /

[277|03-277|04] tāni karmāṇyanuśayavaśādupacayaṃ gacchanti antareṇa cānuśayān bhavābhinirvarttane na samarthāni bhavanti /

[277|04] ato veditavyāḥ

[277|05] mūlaṃ bhavasyānuśayāḥ

[277|06] kleśo hi pravartamāno daśa kṛtyāni karoti /

[277|06-277|09] mūlaṃ ca dṛḍhīkaroti saṃtatimavasthāpayati kṣetramāpādayati niḥṣyandaṃ nirvartayati karmabhavamabhinirharati svasaṃbhāraṃ arigṛhṇāti ālambane saṃmohayati vijñānasroto namayati kuśalapakṣādvyutkrāmati pandhanārthaṃ ca spharati dhātvanatikramayogeneti /

[277|10] kati ceme 'nuśayāḥ / samāsena ṣaṭ / katame

[277|11] ṣaḍrāgaḥ pratighastathā /

[277|12] māno 'vidyā ca dṛṣṭiśca vicikitsā ca

[277|13] athāgrahaṇaṃ rāgavaśenānyeṣāmālambanānuśāyitajñāpanārtham /

[277|13-277|14] etacca paścāt pravedayiṣyāmaḥ /

[277|15] te punaḥ // vakk_5.1 //

[277|16] ṣaḍrāgabhedātsaptoktāḥ

[277|17] ta ete ṣaḍnuśayāḥ sūtre rāgasya dvidhā bhedaṃ kṛtvā saptoktāḥ /

[277|17-277|19] kāmarāgānuśayaḥ pratighānuśayo bhavarāgānuśayo mānānuśyaḥ avidyānuśayo dṛṣṭyanuśayo vicikitsānuśaya iti /

[277|19-278|01] kathamidaṃ jñātavyaṃ kāmarāga evānuśayaḥ kāmarāgānuśayaḥ āhosvit kāmarāgasyānuśayaḥ kāmarāganuśayaḥ /

[278|01] kiṃ cātaḥ /

[278|01-278|02] kāmarāga evānuśayaścet sūtravirodhaḥ /

[278|02] "ihaikatyo na kāmarāgaparyavasthitena cetasā bahulaṃ viharati /

[278|02-278|03] utpannasya kāmarāgaparyavasthānasyottari niḥsaraṇaṃ yathābhūtaṃ prajānāti /

[278|03-278|04] tasya tatkāmarāgaparyavasthānaṃ sthāmaśaḥ samyaktvasamavahataṃ sānuśayaṃ prahīyata"iti /

[278|04-278|06] kāmarāgasyānuśayaścedviprayuktānuśayaprasaṅgādabhidharmavirodhaḥ "kāmarāgānuśayastribhirindriyaiḥ saṃprayukta" iti /

[278|06] kāmarāga evānuśya iti vaibhāṣikāḥ /

[278|06-278|07] evaṃ yāvadvicikitsaivānuśaya iti /

[278|07] nanu coktamevaṃ sūtravirodha iti / nāsti virodhaḥ / sānuśayaṃ sānubandhamityarthaḥ /

[278|08] aupacāriko vā sūtre 'nuśayaśabdaḥ prāptau / yathā duḥkho 'gniriti /

[278|08-278|09] lākṣaṇikastvabhidharme kleśa evānuśayaśabdaḥ /

[278|09] tasmātsaṃyuktā evānuśayāḥ / kathamidaṃ gamyate /

[278|10] anuśayānāṃ

[278|11] "cittakleśakaratvādāvaraṇatvācchubhairviruddhatvāt" /

[278|12-278|13] yasmādanuśayaiḥ kliṣṭaṃ cittaṃ bhavatyapūrvaṃ kuśalaṃ notpadyate utpannācca parihīyate tasmānna viprayuktāḥ /

[278|13] atha viprayuktairapyevaṃ syāt /

[278|13-278|14] kuśalaṃ na kadācidupalabhyeta /

[278|14] teṣāṃ nityaṃ saṃnihitatvāt / upalabhyate ca / ataḥ

[278|15-278|16] "kuśalasya copalambhādaviprayuktāḥ atha ihānuśayāḥ" iti /

[278|17-278|18] tadidamajñāpakaṃ yasmādyo viprayuktamanuśayamicchati sa etatsarvamanuśayakṛtaṃ necchati /

[278|18] kleśakṛtamevecchati / evaṃ tu sādhu yathā sautrāntikānām /

[278|19] kathaṃ ca sautrāntikānām / kāmarāgasyānuśayaḥ kāmarāgānuśaya iti /

[278|19-278|20] na cānuśayaḥ saṃprayukto na viprayuktastasyādravyāntaratvāt /

[278|20] prasupto hi kleśo 'nuśaya ucyate /

[278|21] prabuddhaḥ paryavasthānam / kā ca tasya prasuptiḥ / asaṃmukhībhūtasya bījabhāvānubandhaḥ /

[278|22] kaḥ prabodhaḥ / saṃmukhībhāvaḥ / ko 'yaṃ vījabhāvo nāma /

[278|22-278|23] ātmabhāvasya kleśajā kleśotpādanaśaktiḥ /

[278|23-278|24] yathānubhavajñānajā smṛtyutpādanaśaktiryathā cāṅkurādīnāṃ śāliphalajā śāliphalotpādanaśaktiriti /

[278|24-279|01] yastu kleśānāṃ bījārthamarthāntaraṃ vīprayuktamanuśayaṃ kalpayati tena smṛtibījamapyarthāntaraṃ kalpayitavyaṃ jāyate /

[279|01-279|03] yattarhi sūtre kleśa evānuśaya uktaḥ ṣaṭṣaṭke "so 'sya bhavati sukhāyāṃ vedanāyāṃ rāgānuśaya" iti /

[279|03] bhavatīti vacanānnāsau tadaivānuśayaḥ / kadā tarhi bhavati /

[279|03-279|04] yadā prasupto bhavati /

[279|04] hetau vā tadupacāra eṣa draṣṭavyaḥ / tiṣṭhatu prasaṅgaḥ / śāstraṃ pravarttatām /

[279|05] ya eṣa sūtre rāgasya bhedaḥ kṛtaḥ kāmarāgo bhavarāga iti /

[279|06] ko 'yaṃ bhavarāgaḥ /

[279|07] bhavarāgo dvidhātujaḥ /

[279|08] rūpārūpyadhātujo rāgo bhavarāgaḥ kṛṭaḥ / kiṃ kāraṇamevaṃ kṛtaḥ /

[279|09] antarmukhatvāttanmokṣasaṃjñāvyāvṛttaye kṛtaḥ // vakk_5.2 //

[279|10] samāpattirāgo hi teṣāṃ prāyeṇa / sa cāntarmukhapravṛttastasmāt bhavarāgaḥ /

[279|11] uktastayoḥ kila dhātvormokṣasaṃjñāvyāvyavarttanārthamekeṣāmiti /

[279|11-279|12] ātmabhāva eva tu bhavaḥ /

[279|12-279|13] te ca sattvāḥ samāpattiṃ sāśrayā māsvādayanta ātmabhāvamevāsvādayanti kāmavītarāgatvāt /

[279|13] ataḥ sa rāgo bhavarāga ityuktaḥ /

[279|13-279|14] punarete ṣaḍanuśayā abhidharme daśa kriyante /

[279|14] kathaṃ kṛtvā /

[279|15-279|16] dṛṣṭayaḥ pañca satkāyamithyāntagrāhadṛṣṭayaḥ / dṛṣṭiśīlavṛtaparāmarśāviti punardaśa // vakk_5.3 //

[279|17] ṣaṇṇāmanuśayānāṃ dṛṣṭiṃ pañcadhā kṛtvā daśa bhavanti /

[279|17-279|18] pañca dṛṣṭisvabhāvāḥ satkāyadṛṣṭirantagrahadṛṣṭirmithyādṛṣṭirdṛṣṭiparāmarśaḥ śīlavṛtaparāmarśaśca /

[278|18-278|19] yathā dṛṣṭisvabhāvāḥ rāgahpratidhho māno 'vidyā vicikitsā /

[279|19-279|20] ete punarete daśānuśayā abhidharme 'ṣṭānavatiḥ kriyante /

[279|20-279|21] kāmāvacarāḥ ṣaṭtriṃśad rūpāvacarā ekatriṃśat ārūpyāvacarā ekatriṃśat /

[279|21] kathaṃ kṛtvā /

[279|21-279|22] samāsato hyete 'nuśayāstraidhātukā darśanaprahātavyā bhāvanāprahātavyāśca /

[279|22-279|23] tatra tāvat kāmāvacarā darśanaprahātavyā dvātriṃśat /

[279|23] katame ta ityāha

[280|01-280|02] daśaite saptasaptāṣṭau tridvidṛṣṭivivarjitāḥ / yathākramaṃ prahīyante kāme duḥkhādidarśanaiḥ // vakk_5.4 //

[280|03] ya ete daśānuśayā uktā ete kāmadhātau daśāpi duḥkhadarśanaheyāḥ santi /

[280|04] ebhya eva sapta samudayadarśanapraheyāḥ /

[280|04-280|05] sapta nirodhadarśanaheyāḥ satkāyadṛṣṭimantagrāhadṛṣṭiṃ śīlavrataparāmarśaṃ ca varjayitvā /

[280|05] aṣṭau mārgadarśanaheyāḥ /

[280|05-280|06] satkāyadṛṣṭimantagrāhadṛṣṭiṃ ca varjayitvā /

[280|06] ityete kāmāvacarā dvātriṃśadanuśayā darśanaprahātavyāḥ /

[280|07] satyānāṃ darśanamātreṇa prahāṇāt /

[280|08] catvāro bhāvanāheyāḥ

[280|09] tadyathā rāgaḥ pratigho māno 'vidyā ca /

[280|09-280|10] dṛṣṭasatyasya paścāt mārgābhyāsena prahāṇāt /

[280|10] tadevaṃ satkāyadṛṣṭirekaprakārā bhavati duḥkhadarśanaheyā /

[280|10-280|11] evamantagrāhadṛṣṭiḥ mithyādṛṣṭiścatuṣprakārā bhavati /

[280|11] duḥkhasamudayanirodhamārgadarśanaheyā /

[280|11-280|12] evaṃ dṛṣṭiparāmarśo vicikitsā ca /

[280|12] śīlavrataparāmaṛśo dviprakāraḥ duḥkhamārgadarśanaheyaḥ /

[280|13-280|14] rāgapratighamānāvidyāḥ pañcaprakārāścatuḥsatyadarśanaheyā bhāvanāheyāśca /

[280|14] kīdṛśā ete duḥkhadarśanaheyāḥ kīdṛśā yāvad bhāvanāheyāḥ /

[280|14-280|15] ye yaddarśanaheyālambanāste taddarśanaheyā avaśiṣṭā bhāvanāheyāḥ /

[280|15-280|17] tā eva dvādaśa dṛṣṭayo bhavanti catasro vicikitsāḥ pañca rāgāḥ pañca pratighāḥ pañca mānāṃ pañcāvidyā ityete kāmāvacarāḥ ṣaṭtriṃśadanuśayā bhavanti /

[280|18] ta evāpratighāḥ punaḥ /

[280|19] rūpadhātau

[280|20] pañcaprakāraṃ pratighamapahāya ta eva rūpāvacarā ekatriṃśadanuśayā bhavanti /

[280|21] yathā rūpadhātau

[280|22] tathārūpye

[280|23] ekatriṃśadanuśayā bhavanti /

[280|24] ityaṣṭānavatirmatāḥ // vakk_5.5 //

[280|24-280|25] ta evamete ṣaḍanuśayā ākāraprakāradhātubhedairaṣṭānavatirmatāḥ āmidhārmikāṇām /

[281|01] ya ime darśanaprahātavyānuśayā uktāḥ kimete niyataṃ darśanenaiva prahīyante /

[281|02] netyāha / kiṃ tarhi /

[281|03] bhavāgrajāḥ kṣāntivadhyā dṛggheyā eva

[281|04] ye bhavāgrabhūmijā anvayajñānakṣāntiheyā anuśayāste darśanaheyā eva na bhāvanāheyāḥ /

[281|05] śeṣajāḥ /

[281|06] dṛgbhāvanābhyām

[281|07] kṣāntivadhyā iti vartate /

[p28|107-28108] śeṣāsu bhūmiṣu yathāyogaṃ dharmānvayajñānakṣāntiheyā anuśayā āryāṇāṃ darśanaheyāḥ pṛthagjanānāṃ bhāvanāheyāḥ /

[281|09] akṣāntivadhyā bhāvanayaiva tu // vakk_5.6 //

[281|10] sarvāsu bhūmiṣu ye 'nuśayā jñānavadhyāste ubhayeṣāṃ nityaṃ bhāvanāheyāḥ /

[281|10-281|11] naiva hi bāhyakānāṃ darśanaprahātavyāḥ prahīyanta ityapare /

[281|12-281|14] tathāhi mahākarmavibhāgasūtre pūrvāntakalpakānāṃ ca śāśvatavādināmekatyaśāśvatikānām ahetusamutpattikānāṃ ca vītarāgāṇāṃ ca kāmadhātvālambanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ /

[281|13-281|14] na ca rūpāvacarāṇāṃ kleśānāṃ kāmadhāturālambanaṃ vītarāgatvāt /

[281|14-281|15] tasmāt kāmapratisaṃyuktā eva tā aprahīṇā iti /

[281|15-281|16] dṛṣṭyutpādasamakālaṃ te parihīṇā devadatta iveti vaibhāṣikāḥ /

[281|17] dṛṣṭayaḥ paṇca nāmato nirdiṣṭā na tu svabhāvatastat kastāsāṃ svabhāvaḥ /

[281|18-281|19] ātmātmīyadruvocchedanāstihīnā gradṛṣṭayaḥ / ahetvamārge taddṛṣṭiretāstāḥ pañca dṛṣṭayaḥ // vakk_5.7 //

[281|20] ātmadṛṣṭirātmīyadṛṣṭirvā satkāyadṛṣṭiḥ / sīdatīti sat /

[281|20-281|21] cayaḥ kāyaḥ saṃghātaḥ skandha ityarthaḥ /

[281|21] saccāyaṃ kāyaśceti satkāyaḥ pañcopādānaskandhāḥ /

[281|22] nityasaṃjñāṃ piṇḍasaṃjñāṃ ca tyājayitumevaṃ dyotitā / etatpūrvako hi teṣvātmagrahaḥ /

[281|23] satkāye dṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭiḥ /

[281|23-281|24] sarvaiva sāsravālambanā dṛṣṭiḥ satkāye /

[281|24] ātmātmīyadṛṣṭireva tu satkāyadṛṣṭiruktā /

[281|24-282|01] yathā gamyeta satkāyadṛṣṭiriyaṃ nātmani nātmīye veti /

[282|01-282|03] yathoktaṃ "ye kecid bhikṣavaḥ śramaṇā vā brāhmaṇā vā ātmeti samanupaśyantaḥ samanupaśyanti sarve ta imāneva pañcopādānaskandhāni"ti /

[282|03] tasyaivātmābhimatasya vastuno dhruvadṛṣṭirucchedadṛṣṭirvā 'ntagrāhadṛṣṭiḥ /

[282|04] śāśvatocchedāntagrahaṇāt / sati duḥkhādisatye nāstīti dṛṣṭirmithyādṛṣṭiḥ /

[282|04-282|05] sarvaiva hi viparītasvabhāvapravṛṭtā dṛṣṭirmithyādṛṣṭiḥ ekaiva tūktā /

[282|05-282|06] atiśayavattvāt durgandhakṣatavat /

[282|06] eṣā hyapavādikā anyāstu samāropikāḥ / hīne agradṛṣṭirdṛṣṭiparāmarśaḥ /

[282|07] kiṃ hīnam / sarvaṃ sāsravam / āryaiḥ prahīṇatvāt / tasyāgrato grahaṇaṃ dṛṣṭiparāmarśaḥ / [282|08] dṛṣṭyādiparāmarśa iti vaktavye ādiśabdalopaḥ kṛtaḥ /

[282|08-282|09] ahetau hetudṛṣṭiramārge mārgadṛṣṭiḥ śīlavṛtaparāmarśaḥ /

[282|09] tadyathā maheśvaro na heturlokānām /

[282|09-282|10] taṃ ca hetuṃ paśyati prajāpatimanyaṃ vā /

[282|10-282|11] agnijalapraveśādayaśca na hetuḥ svargasya tāṃśca hetuṃ paśyati /

[282|11-282|12] śīlavratamātrakaṃ sāṃkhyayogajñānādayaśca na mārgo mokṣāsya tāṃśca mārgaṃ paśyati /

[282|12-282|13] atrāpi kilādiśabdalopaḥ kṛta ityetāstāḥ pañca dṛṣṭayo veditavyāḥ /

[282|13] satyakāraṇe kāraṇadṛṣṭiḥ śilavrataparāmarśaḥ /

[282|13-282|14] kasmādayaṃ na samudayadarśanaprahātavyaḥ /

[282|14-282|15] yo hi kaścidīśvaraḥ prajāpatimanyaṃ vā kāraṇaṃ paśyati sa tannityamekaṃ cātmānaṃ kartāramabhiniviśya /

[282|15] tadyasmāt sa

[282|16-282|17] īśvarādiṣu nityātmaviparyāsāt pravartate / kāraṇābhiniveśo 'to duḥkhadṛggheya eva saḥ // vakk_5.8 //

[282|18] duḥkhadarśanādeva hi teṣu tau nityātmagrāhau prahīyete /

[282|18-282|19] tasmāttatkṛto 'pi kāraṇābhiniveśastata eva prahīyate /

[282|19-282|20] yastarhi jalāgnipraveśādibhiḥ svargopapattiṃ paśyati śīlavṛtena vā śuddhiṃ so 'pi duḥkhadarśanaprahātavya eva /

[282|20] eṣa hi śāstrapāṭhaḥ /

[282|20-282|22] "ye caivaṃ dṛṣṭaya evaṃvādino yadayaṃ puruṣapudgalo gośīlaṃ samādāya vartate mṛgaśīlaṃ kukkuraśīlaṃ, sa tena śudhyati mucyate sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti /

[282|22-282|23] akāraṇaṃ kāraṇataḥ pratyeti śīlavrataparāmarśo duḥkhadarśanaprahātavyaḥ" iti vistaraḥ /

[282|23-282|24] kiṃ punaḥ kāraṇamasau duḥkhadarśanaprahātavyaḥ /

[282|24] duḥkhe vipratipannatvāt /

[282|24-282|25] sarveṣāṃ sāsravālambanānāṃ duḥkhe vipratipannatvāt /

[282|25-282|26] kīdṛśo vā 'nyaḥ śīlavṛtaparāmarśo mārgedarśanaprahātvyaḥ /

[282|26] yo mārgadarśanaprahātavyālambanaḥ /

[282|26-282|27] so 'pi hi nāma duḥkhe vipratipannaḥ /

[282|27-282|28] yasya ca mārgālambanā mithyādṛṣṭirvicikitsā vā 'sti sa nāsti mokṣamārga iti paśyan vicikitsan vā kathaṃ tayā śuddhiṃ pratyeṣyati /

[283|01] athānyaṃ mokṣamārgaṃ parāmṛśya eṣa mokṣamārgo nāstītyāha /

[283|01-283|02] so 'pi tenaivānyena śuddhiṃ pratyeti na tayā mithyādṛṣṭyeti /

[283|02-283|03] tasyāpyasau mārgadarśanaprahātavyālambano na sidhyati /

[283|03-283|04] yaścāpi samudayanirodhadarśanaprahātavyālambanayā mithyādṛṣṭyā śuddhiṃ pratyeti sa kasmānna taddarśanaheyaḥ /

[283|04] tasmāt parīkṣya eṣo 'rthaḥ /

[283|05] yaduktaṃ "nityātmaviparyāsādi"ti / kimetāveva dvau viparyāsau /

[283|05-283|06] catvāro viparyāsāḥ /

[283|06] anitye nityamiti / duḥkhe sukhamiti / aśucau śucīti /

[283|06-283|07] anātmanyātmeti /

[283|07] athaitadviparyāsacatuṣkaṃ kiṃsvabhāvam /

[283|08] dṛṣṭitrayādviparyāsacatuṣkaṃ

[283|09] antagrāhadṛṣṭeḥ śāśvatadṛṣṭirnityaviparyāsaḥ /

[283|09-283|10] dṛṣṭiparāmarśātsukhaśuciviparyāsau /

[283|10] satkāyadṛṣṭerātmadṛṣṭirātmaviparyāsaḥ / sakaletyapare /

[283|10-283|11] kathamātmīyadṛṣṭirviparyāsaḥ /

[283|11] kathaṃ ca na viparyāsaḥ / viparyāsasūtrād /

[283|11-283|13] ātmānameva tatra vaśinaṃ paśyennātmīyaṃ paśyatītyātmadṛṣṭirevāsau dvimukhī athāhamityetasmāt mameti dṛṣṭyantaraṃ syāt /

[283|13] mayā mahyamityetadapi syāt /

[283|14] kasmādanye kleśā na viparyāsāḥ /

[283|14-283|15] yasmāt tribhiḥ kāraṇairviparyāsānāṃ vyavasthānam katamaistribhiḥ /

[283|16] vīparītataḥ /

[283|17] nitīraṇāt samāropāt

[283|18] ekāntaviparyastatvādālambane nitīrakatvātsamāropaṇācca /

[283|18-283|19] ucchedadṛṣṭirmithyādṛṣṭiśca na samāropike /

[283|19] abhāvamukhapravṛttatvāt /

[283|19-283|20] śīlavrataparāmarśo naikāntaviparyastastanmātraśuddhyālambanatvāt /

[283|20-283|21] anye kleśā na santīrakā ato na viparyāsāḥ /

[283|21-283|22] yattarhi sūtre ukta "manitye nityamiti saṃjñāviparyāsaḥ cittaviparyāso dṛṣṭiviparyāsa" iti /

[283|22] dṛṣṭirevātra viparyāsaḥ /

[284|01] saṃjñācitte tu tadvaśāt // vakk_5.9 //

[284|02] dṛṣṭiviparyāsavaśādeva tatsaṃprayukte saṃjñācitte viparyāsāvuktau /

[284|02-284|03] vedanādayo 'pi kasmānnoktāḥ /

[284|03] lokaprasiddhyā /

[284|03-284|04] loke hi viparyastasaṃjño viparyastacitta iti prasiddhaṃ na punarviparyastavedana iti /

[284|04-284|05] ta ete viparyāsāḥ sarve 'pi srota āpannasya prahīṇā bhavanti /

[284|05] darśanapraheyatvāt dṛṣṭīnāṃ sasaṃprayogāṇām / dvādaśa viparyāsāḥ /

[284|05-284|06] anitye nityamiti saṃjñādṛṣṭicittaviparyāsāstrayaḥ /

[284|06] evaṃ yāvadanātmanyātmeti /

[284|06-284|07] tatrāṣṭau darśanaprahātavyāścatvāro bhāvanāprahātavyāḥ /

[284|07-284|08] duḥkhe ca saṃjñā cittaviparyāsāvaśucau ceti nikāyāntarīyāḥ /

[284|08-284|09] itarathā hi kathamantareṇa sukhaśucisaṃjñāmavītarāgasyāryasya kāmarāgaḥ saṃbhavediti /

[284|09] tadetannecchanti vaibhāṣikāḥ /

[284|10] yadi hi sukhaśucisaṃjñācittasamudācārādāryasya tadviparyāsāvīkṣyete /

[284|10-284|11] sattvasaṃjñācittasamudācārāttadviparyāsāvapi kiṃ neṣyete /

[284|11-284|12] na hi striyāmātmani ca vinā sattvasaṃjñāyā kāmarāgo yukta iti /

[284|12-284|13] sūtre 'pi coktaṃ "yataśca śrutavānāryaśrāvaka idaṃ duḥkhamāryasatyamiti yathābhūtaṃ prajānāti /

[284|13-284|14] yāvat tasya tasmin samaye yo 'nitye nityamiti saṃjñāviparyāsaḥ cittaviparyāso dṛṣṭivīparyāsaḥ sa prahīyata" iti vistaraḥ /

[284|14-284|16] tasmād dṛṣṭisamutye eva saṃjñācitte viparyāsau nānye tatkāla bhrāntimātratvādalātacakracitra yakṣabhrāntivat /

[284|16] yattarhi sthavirānandenārthaṃ vāgīśamadhikṛtyoktaṃ

[284|17-284|18] "viparyāse ca saṃjñānāṃ cittaṃ te paridahyate" / nimittaṃ varjyatāṃ tasmācchubhaṃ rāgopasaṃhitam //

[284|19] tasmāt sarva evāṣṭau saṃjñācittaviparyāsāḥ śaikṣasyāprahīṇā ityapare /

[284|19-284|20] te 'pi cāryasatyānāṃ yathābhūtaparijñānāt prahīyante /

[284|20-284|21] na vinā tenetyupāyasamā khyānānnāsti sūtravirodhaḥ /

[284|22] atha kiṃ dṛṣṭyanuśayasya eva bhedo nānyasya / mānasyāpyasti / kathamityāha

[284|23] sapta mānāḥ

[284|24] māno 'timāno mānātimāno 'smimāno 'bhimāna ūnamāno mithyāmānaśca /

[284|25] abhedena cittasyonnatirmāna uktāḥ / sa pravṛttibhedāt saptadhā bhavati /

[284|25-285|01] hīnādviśiṣṭaḥ samena vā samo 'smīti manyamānasyonnatirmānaḥ /

[285|01] samādviśiṣṭo 'smītyabhimānaḥ /

[285|02] viśiṣṭādviśiṣṭo 'smīti mānātimānaḥ /

[285|02-285|03] pañcopādānaskandhānātmata ātmīyato vā manyamānasyāsmimānaḥ /

[285|03] aprāpte viśeṣādhigame prāpto mayetyabhimānaḥ /

[285|03-285|04] bahvantaraviśiṣṭādalpāntarahīno 'smītyūnamānaḥ /

[285|04] aguṇavato guṇavānasmīti mithyāmānaḥ /

[285|05] yattarhi śāstre nava mānavidhā uktāḥ / "śreyānasmīti mānavidhā /

[285|05-285|06] sadṛśo 'smīti mānavidhā /

[285|06] hīno 'smīti mānavidhā /

[285|06-285|07] asti me śreyānasti me sadṛśo 'sti me hīnaḥ /

[285|07] nāsti me śreyānnāsti me sadṛśo nāsti me hīna" iti /

[285|07-285|08] ebhya eva mānebhya etāḥ /

[285|09] navavidhāstribhyaḥ

[285|10] katamebhyastribhyaḥ mānātimānonamānebhyaḥ /

[285|10-285|11] tatra prathamaṃ trayaṃ dṛṣṭisaṃniśritāstrayo mānāḥ /

[285|11] atimānamānonamānāḥ / dvitīyaṃ trayamūnamānamānātimānāḥ /

[285|11-285|12] tṛtīyaṃ trayaṃ mānātimānonamānāḥ /

[285|12-285|13] yuktastāvad bahvantaraviśiṣṭādalpāntarahīno 'smītyūnamāna unnatisthānatvāt /

[285|13-285|14] nāsti me hīna ityatra kimunnati sthānam /

[285|14] asti sadṛśo yo 'bhiprete vare sattvarāśau nihīnamapyātmānaṃ bahu manyate /

[285|15] api cāstyeva jñānaprasthānavihito vidhiḥ /

[285|15-285|17] prākaraṇaṃ tu nirdeśaṃ parigṛhya śreyānasmītyekeṣu māno 'pi syādati māno 'pi mānātimāno 'pi hīnasamaviśiṣṭāpekṣayā /

[285|18] athaite sapta mānāḥ kiṃprahātavyā ityāha

[285|19] dṛgbhāvanākṣyāḥ /

[285|20] dṛgbhāvanābhyāmeṣāṃ kṣayaḥ /

[285|20-285|21] etaduktaṃ bhavati sarve darśanabhāvanāprahātavyā iti yadbhāvanāheyamaprahīṇaṃ kimavaśyaṃ tadāryāṇāṃ samudācarati /

[285|21] nāvaśyaṃ tadyathā

[285|22] vadhādiparyavasthānaṃ heyaṃ bhāvanayā

[285|23-285|24] yena kleśaparyavasthānena saṃcintya prāṇivadhaṃ kuryādyāvanmṛṣāvādaṃ tad bhāvanāheyaṃ bhāvanāheyadharmālambanatvāt /

[285|25] tathā // vakk_5.10 //

[286|01] vibhavecchā

[286|02] vibhavatṛṣṇā 'pi bhāvanāheyā / vibhavo nāma ka eṣa dharmaḥ / traidhātukī anityatā /

[286|03] tatra prarthanā vibhavatṛṣṇā / tathāśabdena bhavatṛṣṇāyāḥ pradeśo gṛhyate /

[286|03-286|04] "aho vatāhamairāvaṇaḥ syāṃ nāgarāja" ityevamādi /

[286|04-286|05] mānavidhā api bhāvanāprahātavyāḥ santītyuktamasmimamānaśca /

[286|06] na cāryasya saṃbhavanti vidhādayaḥ /

[286|07] nāsmitā

[286|08] ādigrahaṇena yāvadvibhavatṛṣṇāyā grahaṇam /

[286|08-286|09] kiṃ kāraṇamaprahīṇā apyete na samudācaranti /

[286|10] dṛṣṭipuṣṭatvāt

[286|11] satkāyadṛṣṭipuṣṭā hi mānavidhā asmimānaśca /

[286|11-286|12] ato bhagnapṛṣṭhatvāt notthātum punarutsahante /

[286|12] vadhādiparyavasthānaṃ mithyādṛṣṭipuṣṭatvāt /

[286|12-286|13] vibhavatṛṣṇā uccheddṛṣṭipuṣṭatvāt /

[286|13] bhavatṛṣṇāyāḥ pradeśaḥ śāśvatadṛṣṭipuṣṭatvāt /

[286|14] kaukṛtyaṃ nāpi cāśubham // vakk_5.11 //

[286|15] akukśalaṃ cāpi kaukṛtyaṃ bhāvanāprahātavyam /

[286|15-286|16] na cāryasya tatsaṃbhavati vicikitsā samutthitatvāt /

[286|17] athaiṣāmaṣṭānavateranuśayānāṃ kati sarvatragāḥ katyasarvatragāḥ /

[286|18-286|19] sarvatragā duḥkhahetudṛggheyā dṛṣṭayastathā / vimatiḥ saha tābhiśca yā 'vidyā 'veṇikī ca yā // vakk_5.12 //

[286|20-286|21] duḥkhasamudayadarśanaprahātavyā dṛṣṭayo vicikitsā ca tābhiśca saṃprayuktā avidyā āveṇikī ca duḥkhasamudayaprahātavye cāvidyā /

[286|20-287|01] itīme ekādaśānuśayāḥ sabhāgadhātusarvatragāḥ /

[287|01] sapta dṛṣṭayo dve vicikitse dve avidye sakalasvadhātvālambanatvāt /

[287|02] kimebhiryugapadālambate āhosvit krameṇa / yadi krameṇa anyeṣāmapi prasaṅga /

[287|02-287|04] atha yugapat kaḥ sakalena kāmadhātunā śuddhiṃ pratyetyakāraṇaṃ vā kāraṇataḥ /

[287|04] sakalaṃ nocyate sakalaṃ yugapadālambanta iti /

[287|04-287|05] api tu pañcaprakāramapi sarvaṃ yugapat /

[287|05-287|06] evamapi yatrātmadṛṣṭistatrātmatṛṣṇā yatrāgraśuddhidṛṣṭī tatra tatprārthanā tena ca māna iti tṛṣṇāmānayorapi sarvatragatvaṃ prāpnoti /

[287|06-287|07] evaṃ sati darśanabhāvanāheyālambanatvādetadubhayaṃ kiṃprahātavyaṃ syāt /

[287|07-287|08] bhāvanāprahātavyaṃ vyāmiśrālambanatvāt /

[287|08] athavā punarastu darśanaprahātavyaṃ dṛṣṭibalādhānavartitvāt /

[287|08-287|09] svalakṣaṇakleśāvetau na sāmānyakleśau /

[287|09] tasmānna sarvatragāviti vaibhāṣikāḥ /

[287|10] va ete sabhāgadhātusarvatragā ekādaśānuśayā uktāḥ

[287|11] navodhrvālambanā eṣāṃ dṛṣṭidvayavivarjitāḥ /

[287|12] satkāyadṛṣṭimantagrāhadṛṣṭiṃ ca varjayitvā 'nye navānuśayā visabhāgadhātusarvatragāḥ /

[287|13] kadācittu visabhāgamekaṃ dhātumālambante kadācit dvau /

[287|13-287|14] "ye 'nuśayāḥ kāmapratisaṃyuktā rūpapratisaṃyuktālambanāḥ /

[287|14-287|15] kāmapratisaṃyuktā ārūpyapratisaṃyuktālambanāḥ kāmapratisaṃyuktā rūpārūpyapratisaṃyuktālambanā" iti vacanāt /

[287|15-287|17] yadā kāmadhātau sthito brahmaṇi sattvadṛṣṭiṃ nityadṛṣṭiṃ cojtpādayati tadā kathaṃ satkāyānta grāhadṛṣṭī visabhāgadhātvālambane na bhavataḥ /

[287|17-287|18] ātmātmīyatvenāgrahaṇādantagrāhadṛṣṭiśca tatsamutthitatvāt /

[287|18] kā tarhīyaṃ dṛṣṭiḥ /

[287|18-287|19] neyaṃ dṛṣṭirmithyājñānaṃ punaḥ etadityābhidhārmikāḥ /

[287|19-287|20] kuto nu khalvetadanyā tadālambanā dṛṣṭireṣā na dṛṣṭiriti siddhāntastu pramāṇayitayaḥ /

[287|21] kiṃ khalvanuśayāḥ eva sarvatragāḥ / netyāha /

[287|22] prāptivarjyāḥ sahabhuvo ye'pyebhiste 'pi sarvagāḥ // vakk_5.13 //

[287|23] sarvatragairanuśayaiḥ sahabhuvo ye 'pyanye dharmāste 'pi sarvatragāḥ prāptayastu naivam /

[287|23-288|01] aneka phalatvāt /

[288|01-288|02] ata eva syuḥ sarvatragānuśayā na sarvatrahetunā heturiti catuṣkoṭikaṃ kriyate /

[288|02] prathamā koṭiranāgatāḥ sarvatragā anuśayāḥ /

[288|02-288|03] dvitīyā 'tītapratyupannāstatsahabhuvaḥ /

[288|03] tṛtīyācatuthau yojye /

[288|04] eṣāmaṣṭānavateranuśayānāṃ kati sāsravālambanāḥ katyanāsravālambanāḥ /

[288|05-288|06] mithyādṛgvimatī tābhyāṃ yuktā 'vidyā 'tha kevalā / nirodhamārgadṛggheyāḥ ṣaḍanāsravagocarāḥ // vakk_5.14 //

[288|07-288|08] nirodhadarśanaprahātavyāstrayo 'nuśayā mithyādṛṣṭirvicikitsā 'vidyā ca tābhyāṃ saṃprayuktā '; 'veṇikī ca /

[288|08] mārgadarśanaprahātavyā apyeta eva trayaḥ /

[288|08-288|09] ityete ṣaḍanāsravālambanāḥ /

[288|09] śeṣāṃ sāsravālambanā iti siddham / tatra punaḥ

[288|10-288|11] svabhūmyuparamo mārgaḥ ṣaḍbhūminavabhūmikaḥ / tadgocarāṇāṃ viṣayo mārgo hyanyo 'nyahetukaḥ // vakk_5.15 //

[288|12-288|13] nirodhālambanānāṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ svabhūminirodha evālambanaṃ kāmāvacarāṇāṃ kāmadhātoreva yāvat bhavāgrabhūmikānāṃ bhavāgrasyaiva /

[288|13-288|14] mārgālambanānāṃ kāmāvacarāṇāṃ ṣaḍbhūmiko dharmajñānapakṣo mārgaḥ sarva evālambanam /

[288|14-288|15] yo 'pi rūpārūpyapratipakṣaḥ rūpārupyāvacarāṇāmapyadṛṣṭabhūmikānāṃ navabhūmikaḥ /

[288|15-288|16] sa evānvayajñānapakṣyo mārga ālambanaṃ mārgasyānyo 'nyahetukatvāt /

[288|16-288|17] yadyapi dharmajñānānvayajñāne apyanyonyahetuke natvanvayajñānaṃ kāmadhātupratipakṣa iti /

[288|17-288|18] na kāmāvacarā mārgālambanā anvayajñānapakṣānālambante /

[288|18-288|19] dharmajñānaṃ tarhi rūpārūpyapratipakṣatvāttadbhūmikānāṃ mārgalambanānāmālambanaṃ bhaviṣyati /

[288|19-288|20] na tat sakalaṃ pratipakṣo duḥkhasamudayadharmajñānayoratatpratipakṣatvāt /

[288|20-288|21] nāpi sakalayo rūpārūpyayyordarśanaprahātavyānāmapratipakṣatvādityādyābhāvānna bhavatyālambanam /

[288|22] atha kasmādrāgapratighamānā dṛṣṭiśīlavṛataparāmarśau cānāsravālambanā neṣyante /

[288|23] na rāgastasya varjyatvāt

[289|01-289|02] varjanīyo hi rāgaḥ yadi cānāsravālambanaḥ syānna varjanīyaḥ syātkuśaladharmacchandavat /

[289|03] na dveṣo 'napakārataḥ /

[289|04] apakāravastuni hi pratigha utpadyate / na caivaṃ nirodhamāgauṃ /

[289|05] na māno na parāmarśau śāntaśuddhayagrabhāvataḥ // vakk_5.16 //

[289|06] nirodhamārgayoḥ śāntatvānna tābhyāmunnatirbhavitumarhati /

[289|06-289|07] bhūtārthaśuddhitvānna tayoḥ śuddhigrāhaḥ śīlavrataparāmarśaḥ /

[289|07] agrau ca tau / hīne cāgragrāho dṛṣṭiparāmarśaḥ /

[289|08] tasmādayuktameṣāmanāsravālambanatvam /

[289|09] eṣāmaṣṭānavateranuśayānāṃ katyālambanato 'nuśerate kati saṃprayogata eva /

[289|10-289|11] sarvatragā anuśayāḥ sakalāmanuśerate / svabhūmimālambanataḥ svanikāyamasarvagāḥ // vakk_5.17 //

[289|12-289|13] ye sarvatragā anuśayāste sakalāṃ pañcaprakārāmapi svāṃ bhūmimālambanato 'nuśerate /

[289|13] asarvatragāstu svasyāṃ bhūmau svameva nikāyamālambanato 'nuśerate nānyam /

[289|14] tadyathā duḥkhadarśanaprahātavyā duḥkhadarśanaprahātavyameva nikāyam /

[289|14-289|15] evaṃ yāvadbhāvanāprahātavyā bhāvanāprahātavyameva nānyam /

[289|15] utsargaṃ kṛtvā 'pavādaṃ karoti

[289|16] nānāsravordhvaviṣayāḥ

[289|17] anāsravālambanā anuśayā naivālambanato 'nuśerate / nāpyūrdhvabhūmyālambanāḥ /

[289|17-289|18] kiṃ kāraṇam /

[289|18] tadālambanasya vastunaḥ

[289|19] asvīkārādvipakṣataḥ /

[289|20-289|21] yaddhi vastvātmadṛṣṭitṛṣṇābhyāṃ svīkṛtaṃ bhavati tatrānye 'pyanuśayā anugamayitumutsahante /

[289|21] ārdra iva paṭe rajāṃsi saṃsthātum /

[289|21-289|22] na caivamanāsravā nāpyevamūrdhvā bhūmiḥ /

[289|22] ato na tadālambanāsteṣvanuśerate / yastvihasthastāṃ bhūmiṃ prārthayate /

[289|23-290|01] kuśalo 'sau dharmmacchandaḥ vipakṣabhūtau ca nirvāṇamārgau tadālambanānāṃ kleśānāmūrdhvā ca bhūmiradharāṇām /

[290|01] ato na teṣu pratiṣṭhāṃ labhante /

[290|01-290|02] tapta ivopale talāni pādānām /

[290|02] ānuguṇyārtho 'trānuśayārthaḥ / na ca te tadanuguṇā ityapare /

[290|02-290|03] vātikasya rukṣānanuśayanavat /

[290|03] ata uktā ālambanato 'nuśerate /

[290|04] yena yaḥ saṃprayuktastu sa tasmin saṃprayogataḥ // vakk_5.18 //

[290|05] anuśareta iti vartate /

[290|05-290|06] yo 'nuśayo yena dharmeṇa saṃprayuktastasmin saṃprayogato 'nuśete /

[290|06] yāvadaprahīṇa iti viśeṣaṇārthastuśabdaḥ /

[290|06-290|07] syuranuśayā nānāsravālambanā na visabhāgadhātusarvatragāḥ /

[290|07-290|08] te cānuśayāḥ saṃprayogato 'nuśayīrannālambanataḥ na syurvisabhāgabhūmisarvatragā anuśayāḥ /

[290|09] eṣāmaṣṭānavateranuśayānāṃ katyakuśalāḥ katyavyākṛtāḥ /

[290|10] ūrdhvamavyākṛtāḥ sarve

[290|11] rūpārupyāvacarāstāvatsarva evāvyākṛtāḥ / kiṃ kāraṇam /

[290|12] kliṣṭānāṃ dharmāṇāṃ duḥkhavipākaḥ syāt / tacca tayoirnāsti paravyābādhahetvabhāvāt /

[290|13] kāme satkāyadarśanam /

[290|14] antagrāhaḥ sahābhyāṃ ca mohaḥ

[290|15] kāmadhātau satkāyāntagrāhadṛṣṭī tatsaṃprayuktā cāvidyā avyākṛtāḥ /

[290|15-290|16] kiṃ kāraṇam /

[290|16] dānādibhiraviruddhatvāt /

[290|16-290|17] ahaṃ pretya sukhī bhaviṣyāmīti dānaṃ dadāti śīlaṃ rakṣati /

[290|17] ucchedadṛṣṭirapi mokṣānukūlā /

[290|17-290|19] ata evoktaṃ bhagavatā "etadagraṃ bāhyakānāṃ dṛṣṭigatānāṃ yaduta no ca syāṃ no ca me syāt na bhaviṣyāmi na me bhaviṣyatī"ti /

[290|19] api cānayordṛṣṭyoḥ svadravyasaṃmūḍhatvādaparapīḍāpravṛttatvācca /

[290|19-290|20] svargatṛṣṇā 'smimānayorapyevaṃ prasaṅgaḥ /

[290|20] sahajā satkāyadṛṣṭiravyākṛtā /

[290|20-290|21] yā mṛgapakṣiṇāmapi varttate /

[290|21] vikalpitā tvakuśaleti pūrvācāryāḥ /

[291|01] śeṣastvihāśubhāḥ // vakk_5.19 //

[291|02] śeṣās tvaśubhā anuśayāḥ kāmadhātāvakuśalāḥ /

[291|03] katyakuśalamūlāni kati na /

[291|04] kāme 'kuśalamūlāni rāgapratighamūḍhayaḥ /

[291|05-291|06] kāmadhātau sarvarāgaḥ sarvapratighaḥ sarvo moho 'nyatra satkāyāntagrāhadṛṣṭisaṃprayuktādyathākramam /

[291|07] trīṇyakuśalamūlāni

[291|08] lobho 'kuśalamūlaṃ dveṣo moho 'kuśalamūlam /

[291|08-291|09] yaddhyakuśalaṃ cākuśalasya ca mūlaṃ tadevākuśalamūlamiṣṭam /

[291|09-291|10] śeṣā anuśayā nākuśalamūlānīti siddham /

[291|11] katyavyākṛtamūlāni kati na / trīṇyavyākṛta mūlāni / katamāni trīṇi /

[291|12] tṛṣṇā 'vidyā matiśca sā // vakk_5.20 //

[291|13-291|14] setyavyākṛtatāṃ darśayati yā kācidavyākṛtā tṛṣṇā avidyā prajñā cāntato vipākajā api sarvā 'sāvavyākṛtamūlamiti kāśmīrāḥ /

[291|15] dvaidhordhvavṛtternāto 'nyau

[291|16] vicikitsā kila dvaidhavṛtterna mūlaṃ bhavitumarhati / calatvāt /

[291|16-291|17] unnatilakṣaṇenordhvavṛtterna māno mūlam /

[291|17-291|18] vividhasmṛtimūlāni hi sthirāṇyadhovṛttīni ca loke dṛṣṭānnīti /

[292|01] catvāryeveti bāhyakāḥ /

[292|02] bāhyakā ścatvāryavyākṛtamūlānīcchanti /

[292|03] tṛṣṇādṛṅ mānamohāste

[292|04] sa ityavyākṛtā iti darśayati / avyākṛtā tṛṣṇā dṛṣṭirmāno 'vidyā ca /

[292|04-292|05] kiṃ kāraṇametānyavyākṛtamūlānīcchanti /

[292|06] dhyāyitritvādavidyayā // vakk_5.21 //

[292|07] yasmāttrayo dhyāyinaḥ / tṛṣṇādṛṣṭimānottaradhyāyinaḥ / te cāvidyāvaśādbhavantīti /

[292|08] yāni sūtre caturdaśāvyākṛtavastūni kiṃ tāni avyākṛtatvāt / netyāha /

[292|09] kiṃ tarhi / sthāpanīyaḥ praśno 'vyākṛta ityuktam / caturvidho hi praśnaḥ /

[292|09-292|10] ekāṃśavyākaraṇīyo vibhajyavyākaraṇīyaḥ paripṛcchayya vyākaraṇīyaḥ sthāpanīyaśca /

[292|10-292|11] tatra yathākramaṃ veditavyam /

[292|12-292|14] ekāṃśato vyākaraṇaṃ vibhajya paripṛcchaya ca / sthāpyaṃ ca maraṇotpatti viśiṣṭātmā 'nyatādivat // vakk_5.22 //

[292|15] kiṃ sarvasattvā mariṣyantītyekāṃśena vyākarttavyaṃ mariṣyantīti /

[292|15-292|16] kiṃ sarve janiṣyanta iti vibhajya vyākarttavyaṃ saṃkleśā janiṣyante na niḥkleśā iti /

[292|16-292|17] kiṃ manuṣyo viśiṣṭo hīna iti paripṛcchayya vyākattevyam /

[292|17] kānadhikṛtya praśnayasīti /

[292|17-292|18] yadi brūyād devāniti /

[292|18] hīna iti vyākarttavyam / atha brūyādapāyāniti /

[292|18-292|19] viśiṣṭa iti vyākarttavyam /

[292|19] kimanyaḥ skandhebhyaḥ sattvo 'nanya iti sthāpanīyaḥ /

[292|19-292|20] sattvadravyasyābhāvāt vandhyāputraśyāmagauratādivat /

[292|21] kathametadvyākaraṇaṃ bhavati avyākṛtametaditi / evaṃ vyākaraṇāt /

[292|22] apara āha / idamapyekāṃśavyākaraṇaṃ yanna sarve janiṣyanta iti /

[292|23-292|24] yastu pṛcchedye mariṣyanti kiṃ te janiṣyanta ityetadvibhajyavyākaraṇīyaṃ syāt /

[292|24-293|01] manuṣyeṣu cobhayamasti hīnatvaṃ viśiṣṭatvaṃ cāpekṣikamityubhayamekāṃśena vyākarttavyam /

[293|01-293|02] tadyathā vijñānaṃ kāryaṃ kāraṇaṃ ceti ekāntena tu pṛcchato naikāntavyākaraṇāt vibhajyavyākaraṇaṃ yujyate /

[293|02-293|03] skandhebhyo 'nyaḥ sattva ityetadavyākṛtameva /

[293|03] na cāvyākaraṇameva vyākaraṇaṃ yujyata iti /

[293|03-293|04] yastu sthāpanīyaḥ praśnaḥ sthāpanīyatvena vyākriyate /

[293|04] kathaṃ na vyākṛto bhavati /

[293|05] ābhidharmikā āhuḥ /

[293|05-293|07] "tathāgato bhagavānarhan samyaksaṃbuddhaḥ svākhyāto 'sya dharmaḥ supratipannaḥ śrāvakasaṃghaḥ rūpamanityaṃ yāvadvijñāna duḥkhaprajñaptiryāvanmārgaprajñaptirekāṃśena vyākarttavyamarthopasaṃhitatvāt /

[293|07-293|08] vibhajjavyākaraṇaṃ nāma yadi kaścid brūyāddharmān vadeti sa vaktavyo bahavo dharmā atītā anāgatāḥ pratyutpannāḥ katamān vadāmīti /

[293|09] yadi brū yādatītāniti / sa vyaktavyo 'tītā api bahavo rūpaṃ yāvadvijñānamiti /

[293|10] athaṃ brūyādrūpamiti / sa vaktavyo rūpamapi trividhaṃ kuśalamakuśalamavyākṛtaṃ ca /

[293|11] yadyāha kuśalamiti /

[293|11-293|12] tadapi saptaprakāraṃ prāṇātipātādviratiryāvatsaṃbhinnapralāpāditi /

[293|12] yadyāha prāṇātipātādviratimiti /

[293|12-293|13] sā 'pi triprakārā alobhajā 'dveṣajā 'mohajā /

[293|13] yadyāhālobhajāmiti /

[293|13-293|14] alobhajā 'pi dvividhā vijñāptyavijñaptibhedādityevaṃ vibhajya vaktavyamiti /

[293|14] etadeva ca śaṭhasya paripṛcchya vyākaraṇam /

[293|14-293|15] tasya vaktavyaṃ dharmā bahava iti /

[293|15] na tu vibhaktavyā yāvattūṣṇim vā tiṣṭhati svayaṃ vā vyākarotīti /

[293|16-293|17] yadā tau na kiñcit pṛcchataḥ kevalamadhyeṣayataḥ tayośca na kiñcit vyākriyate kevalaṃ paripraśnyete tat kathamanayoḥ praśno bhavati kathaṃ vā vyākaraṇam /

[293|18] yo hhi panthānaṃ brūhītyāha kim tena panthā na pṛṣṭo bhavati /

[293|18-293|19] paripṛcchayaiva vyākaraṇāt kathaṃ na paripṛcchāvyākaraṇaṃ bhavati /

[293|19-293|20] sthāpanīyastu yathā antavān loko 'nantavānityevamādi sūtrāntādeva tu praśnavyākaraṇānāṃ lakṣaṇaṃ draṣṭavyam /

[293|20-293|21] bhadantamahāsāṅghikāḥ sūtraṃ paṭhanti /

[293|21] "catvārīmāni bhikṣavaḥ praśnavyākaraṇānīti /

[293|21-293|22] katamāni catvāri /

[293|22] asti bhikṣava ekāṃśavyākaraṇīyaḥ praśnaḥ / asti yāvat sthāpanīyaḥ /

[293|23] katamaśca bhikṣavaḥ ekāṃśavyākaraṇīyaḥ praśnaḥ /

[293|23-293|24] sarve saṃskārā anityā ityayaṃ bhikṣava ekāṃśavyākaraṇīyaḥ praśnaḥ /

[293|24] katamaśca bhikṣavo vibhajyavyākaraṇīyaḥ praśnaḥ /

[293|24-293|25] saṃcetanīyaṃ karma kṛtvā kiṃ prativedayata ityayam vibhajyavyākaraṇīyaḥ praśnaḥ /

[293|25-293|26] katamaśca bhikṣavaḥ paripṛcchyavyākaraṇīyaḥ praśnaḥ /

[293|26-293|27] saṃjñāsu puruṣasyātmā utāho 'nyāsaṃjñā anya ātmeti pṛṣṭena satā paripraṣṭavyaḥ katamaṃ punarāyuṣmānātmānaṃ pratyeti /

[293|27-293|28] sa cedevaṃ vadedau dārikaṃ khalvahayāyuṣmannātmānaṃ pratyemi /

[293|28-293|29] evaṃ satyanyā saṃjñā anya ātmetyevaṃ vacanīyaḥ /

[293|29] ayaṃ hi paripṛcchya vyākaraṇīyaḥ praśnaḥ /

[293|29-294|01] katamaśca bhikṣavaḥ sthāpanīyaḥ praśnaḥ /

[294|01] tadyathā śāśvato loko 'śāśvataḥ /

[294|01-294|02] śāśvataścāśāśvataśca /

[294|02] naiva śāśvato nāśāśvataḥ / antavānantataḥ / antavāṃścānantaśca /

[294|02-294|03] naivāntavānnānantavān /

[294|03-294|04] bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇānna bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāt yāvadanyo jīvo 'nyaccharīramityayaṃ bhikṣavaḥ sthāpanīyaḥ praśna" iti /

[294|04-294|05] yasya pudgalasya yo 'nuśayo yasminnālambane 'nuśete sa tena tasmin saṃprayuktaḥ /

[294|05-294|06] idaṃ tu vaktavyamatīte na kasmin yāvat pratyupanne na kasminniti /

[294|07] samāsata ime dvividhāḥ kleśāḥ / svalakṣaṇakleśāśca rāgaprativamānāḥ /

[294|08] sāmānyakleśāśca dṛṣṭivicikitsāda 'vidyāḥ / tatra tāvat /

[294|09-294|10] rāgapratighamānaiḥ syādatītapratyupasthitaiḥ / yatrotpannā 'prahīṇāste tasmin vastuni saṃyutaḥ // vakk_5.23 //

[294|11-294|12] atītāḥ pratyutpannāśca rāgapratighamānā yasmin vastunyutpannā na ca prahīṇāstasmin vastuni taiḥ saṃyuktaḥ /

[294|12] ete hi svalakṣaṇakleśatvānna sarvasyāvaśyaṃ sarvatrotpadyante /

[294|13] sarvatrānāgatairebhirmānasaiḥ

[294|14] yatrāprahīṇāste iti varttate /

[294|14-294|15] anāgatairebhireva rāgapratighamānairmanobhūmikaiḥ sarvatra vastuni saṃyutastraiyadhvike /

[294|15] mānasānāṃ tryadhvaviṣayatvāt

[294|16] svādhvike paraiḥ /

[294|17] anyai rāgapratighairanāgatairanāgata eva vastuni saṃyuktaḥ / ke punaranye /

[294|17-294|18] ye pañca vijñānakāyikā rāgāśca pratighāśca /

[294|18] utpattidharmabhireva / taireva tu

[294|19] ajaiḥ sarvatra

[294|20] anutpattidharmabhiḥ pañcavijñānakāyikairapi sarvatra vastuni saṃyuktaḥ / traiyadhvike 'pi

[294|21] śeṣaistu sarvaiḥ sarvatra saṃyutaḥ // vakk_5.24 // [295|01] ke punaḥ śeṣāḥ / dṛṣṭivicikitsā 'vidyāstraiyadhvikāḥ /

[295|01-295|02] taiḥ sarvairapi sarvasminvastuni saṃyuktaḥ /

[295|02] sāmānyakleśatvāt / yāvadaprahīṇā ityadhikāro 'nuvarttata eva /

[295|02-295|03] kiṃ punaridamatītānāgatamucyate 'styatha na /

[295|03-295|04] yadyasti sarvakālāstitvātsaṃskārāṇāṃ śāśvatatvaṃ prāpnoti /

[295|04] atha nāsti / kathaṃ tatra tena vā saṃyukto bhavati visaṃyukto vā /

[295|04-295|05] na saṃskārāṇāṃ śāśvatatvaṃ pratijñāyate vaibhāṣikaiḥ saṃskṛtalakṣaṇayogāt /

[295|05-295|06] pratijñāyate tu viśadaṃ

[295|07] sarvakālāstitā

[295|08] kiṃ kāraṇam /

[295|09] uktatvāt

[295|10-295|11] uktaṃ hi bhagavatā '"tītaṃ ced bhikṣavo rūpaṃ nābhaviṣyanna śrutavānāryaśrāvako 'tīte rūpe 'napekṣo 'bhaviṣyat /

[295|11-295|12] yasmāttarhyastyatītaṃ rūpaṃ tasmācchrutavānāryaśrāvako 'tīte rūpe 'napekṣo bhavati /

[295|12-295|13] anāgataṃ cedrūpaṃ nābhaviṣyat na śrutavānāryaśrāvako 'nāgataṃ rūpaṃ nābhyanandiṣyat /

[295|13-295|14] yasmāttarhyastyanāgataṃ rūpamiti" vistaraḥ /

[295|15] dvayāt

[295|16] "dvayaṃ pratītya vijñānasyotpāda" ityuktam / dvayaṃ katamat /

[295|16-295|17] cakṣū rūpāṇi yāvat mano dharmā iti /

[295|17] asati vā 'tītānāgate tadālambanaṃ vijñānaṃ dvayaṃ pratītya na syāt /

[295|18] evaṃ tāvadāgamato 'styatītānāgataṃ yuktito 'pi /

[295|19] sadviṣayāt

[295|20] sati viṣaye vijñānaṃ pravartate nāsati /

[295|20-295|21] yadi cātītānāgataṃ na syādasadālambanaṃ vijñānaṃ syāt /

[295|21] tato vijñānameva na syādālambanābhāvāt /

[295|22] phalāt /

[295|23] yadi cātītaṃ na syāt śubhāśubhasya karmaṇaḥ phalamāyatyāṃ kathaṃ syāt /

[295|23-296|01] na hi phalotpattikāle varttamāno vipākaheturastīti /

[296|01-296|02] tasmādastyevātītānāgatamiti vaibhāṣikāḥ /

[296|02] avaśyaṃ ca kilaitatsarvāstivādena satā 'bhyupagantavyam / yasmāt

[296|03] tadastivādāt sarvāstivādā iṣṭāḥ

[296|04] ye he sarvamastīti vadanti atītamanāmataṃ pratyutpannaṃ ca te sarvāstivādāḥ /

[296|04-296|06] ye tu kecidasti yat pratyutpannamadattaphalaṃ cātītaṃ karma kiñcinnāsti yaddattaphalamatītamanāgataṃ ceti vibhajya vadanti te vibhajyavādinaḥ /

[296|06-296|07] kati caite sarvāstivādā ityāha

[296|08] caturvidhāḥ // vakk_5.25 //

[296|09] te bhāvalakṣaṇāvasthā 'nyathā 'nyathikasaṃjñitāḥ /

[296|10] bhāvānyathiko bhadantadharmatrātaḥ / sa kilāha /

[296|10-296|11] dharmasyādhvasu, pravartamānasya bhāvānyathātvaṃ bhavati na dravyānyathātvam /

[296|11-296|12] yathā suvarṇabhājanasya bhittvā 'nyathā kriyamāṇasya saṃsthānānyathātvaṃ bhavati na varṇānyathātvam /

[296|12-296|13] yathā ca kṣīraṃ dadhitvena pariṇamadrasavīryavipākān parityajati na varṇam /

[296|13-296|14] evaṃ dharmo 'pyanāgatādadhvanaḥ pratyutpannamadhvānamāgacchannanāgatabhāvaṃ jahāti na dravyabhāvam /

[296|14-296|15] evaṃ pratyutpannādatītamadhvānaṃ gacchan pratyutpannabhāvaṃ jahāti na dravyabhāvamiti /

[296|16] lakṣāṇānyathiko bhadantaghoṣakaḥ / sa kilāha /

[296|16-296|17] dharmo 'dhvasu pravarttamāno 'tīto 'tītalakṣaṇayukto 'nāgatapratyutpannābhyāṃ lakṣaṇābhyāmaviyuktaḥ /

[296|17-296|18] anāgato 'nāgatalakṣaṇayukto 'tītapratyutpannābhyāmaviyuktaḥ /

[296|18-296|19] evaṃ pratyutpanno 'pyatītānāgatābhyāmaviyuktaḥ /

[296|19] tadyathā puruṣa ekasyāṃ striyāṃ raktaḥ śeṣāsvavirakta iti /

[296|20] avasthā 'nyathiko bhadantavasumitraḥ / sa kilāha /

[296|20-296|21] dharmo 'dhvasu pravartamāno 'vasthāmavasthāṃ prāpyānyo 'nyo nidiśyate avasthāntarato na dravyāntarataḥ /

[296|21-296|23] yathaikā vartikā ekāṅke nikṣiptā ekamityucyate śatāṅke śataṃ sahasrāṅke sahasramiti /

[297|01] anyathānyathiko bhadantabuddhadevaḥ / sa kilāha /

[297|01-297|02] dharmo 'dhvasu pravartamānaḥ pūrvāparamapekṣyānyo 'nya ucyate avasthāntarato na dravyāntarataḥ /

[297|02-297|03] yathaikā strī mātā vocyate duhitā veti /

[297|03] ityete catvāraḥ sarvāstivādāḥ /

[297|04] eṣāṃ tu prathamaḥ pariṇāmavāditvāt sāṃkhyapakṣe nikṣeptavyaḥ /

[297|04-297|05] dvitīyasyādhvasaṃkaraḥ prāpnoti /

[297|05] sarvasya sarvakṣaṇayogāt /

[297|05-297|06] puruṣasya tu kasyāñcit striyāṃ rāgaḥ samudācarati kasyāñcit kevalaṃ samanvāgama iti kimatra sāmyam /

[297|06-297|07] caturthasyāpyekasminnevādhvani trayo 'dhvānaḥ prāpnuvanti /

[297|07-297|08] atīte 'dhvani pūrvapaścimau kṣaṇāvatītānāgatau madhyamaḥ kṣaṇaḥ pratyutpanna iti /

[297|08] evamanāgate 'pi / ata eṣāṃ sarveṣāṃ

[297|09] tṛtīyaḥ śobhanaḥ

[297|10] yo 'yamavasthā 'nyathikaḥ / tasya kila

[297|11] adhvānaḥ kāritreṇa vyavasthitāḥ // vakk_5.26 //

[297|12] yadā sa dharmaḥ kāritraṃ na karoti tadā 'nāgataḥ / yadā karoti tadā pratyutpannaḥ /

[297|13] yadā kṛtvā niruddhastadā 'tīta iti / parigatametatsarvam / idaṃ tu vaktavyam /

[297|13-297|14] yadyatītamapi dravyato 'styanāgatamiti /

[297|14] kasmāttadatītamityucyate 'nāgatamiti vā /

[297|14-297|15] nanu coktamadhvānaḥ kāritreṇa vyavasthitā iti /

[297|15-297|16] yadyevaṃ pratyutpannasya tatsabhāgasya cakṣuṣaḥ kiṃ kāritram /

[297|16] phaladānapratigrahaṇam /

[297|16-297|17] atītānāmapi tarhi sabhāgahetvādīnāṃ phaladānāt kāritraprasaṅgo 'rdhakāritrasya veti lakṣaṇasaṃkaraḥ /

[297|18] idaṃ ca vaktavyam / tenaivātmanā sato dharmasya nityaṃ kāritrakaraṇe

[297|19] kiṃ vighnaṃ

[297|20] yena kadācit kāritraṃ karoti kadācinneti / pratyayānāmasāmagrayamiti cet / na /

[297|21] nityamāstitvābhyupagamāt / yacca tat kāritramatītānāgataṃ pratyutpannaṃ cocyate

[297|22] tatkathaṃ

[298|01] kiṃ kāritrasyāpyanyadasti kāritram /

[298|01-298|02] atha tannaivātītaṃ nāpyanāgataṃ na pratyutpannamasti ca /

[298|02] tenāsaṃskṛtatvānnityamastīti prāptam /

[298|02-298|03] ato na vaktavyaṃ yadā karitraṃ na karoti dharmastadā 'nāgata iti /

[298|04] syādeṣa doṣo yadi dharmāt kāritramanyatsyāt / tattu khalu

[298|05] nānyat

[298|06] ato na bhavatyeṣa doṣaḥ / evaṃ tahi sa eva

[298|07] adhvāyogaḥ

[298|08-298|09] yadi dharma eva kāritraṃ kasmātsa eva dharmastenaivātmanā vidyamānaḥ kadācidatīta ityucyate kadācidanāgata ityadhvanāṃ vyavasthā na sidhyati /

[298|09] kimatra na sidhyati /

[298|10] yo hyajāto dharmaḥ so 'nāgataḥ / yo jāto bhavati na ca vinaṣṭaḥ sa varttamānaḥ /

[298|11] yo vinaṣṭaḥ so 'tītaḥ iti / etadevātra vaktavyam /

[298|11-298|12] yadi yathā varttamānaṃ dravyato 'sti tathā 'tītamanāgataṃ cāsti /

[298|12] tasya

[298|13] tathā sataḥ /

[298|14] ajātanaṣṭatā kena

[298|15] tenaiva svabhāvena sato dharmasya kathamidaṃ sidhyatyajāta iti yo vinaṣṭaḥ iti veti /

[298|16] kimasya pūrvaṃ nāsīdyasyābhāvādajāta ityucyate /

[298|16-298|17] kiṃ ca paścānnāsti yasyābhāvā dvinaṣṭa ityucyate /

[298|17] tasmānna sidhyati sarvathā 'pyatrādhvatrayam /

[298|17-298|18] yadyabhutvā bhavatīti neṣyate bhūtvā ca punarna bhavatīti /

[298|18-298|19] yadapyuktaṃ "saṃskṛtalakṣaṇayogānna śāśvatatvaprasaṅga" iti /

[298|19] tadidaṃ kevalaṃ vāṅmātramutpādavināśayorayogāt /

[298|19-298|20] nityaṃ ca nāmāsti sa dharmo na ca nitya ityapūrvaiṣā vāco yuktiḥ /

[298|20] āha khalvapi

[298|21-298|22] "svabhāvaḥ sarvadā cāsti bhāvo nityaśca neṣyate / na ca svabhāvād bhāvo 'nyo vyaktamīśvaraceṣṭitam /"

[299|01] yattūktamuktatvāditi / vayamapi brūmo 'styatītānāgatamiti /

[299|01-299|02] atītaṃ tu yad bhūtapūrvam /

[299|02] anāgataṃ yatsati hetau bhaviṣyati /

[299|02-299|03] evaṃ ca kṛtvā 'stītyucyate na tu punardravyataḥ /

[299|03] kaścaivamāha / vartamānavattadastīti / kathamanyathā 'sti /

[299|03-299|04] atītā nāgatātmanā /

[299|04] idaṃ punastavopasthitam /

[299|04-299|05] kathaṃ tadatītamanāgataṃ cocyate yadi nityamastīti /

[299|05-299|07] tasmāt bhūtapūrvasya ca hetorbhāvinaśca phalasya bhūtapūratāṃ bhāvitāṃ ca jñāpayituṃ hetuphalāpavādadṛṣṭipratiṣedhārthamuktaṃ bhagavatā "astyatītamastyanāgatami"ti /

[299|07] astiśabdasya nipātatvāt /

[299|07-299|09] yathā 'sti dīpasya prāgabhāvo 'sti paścādabhāva iti vaktāro bhavanti yathā cāsti niruddhaḥ sa dīpo na tu mayā nirodhita iti /

[299|09] evamatītānāgatamapyastītyuktam /

[299|09-299|10] anyathā hyatītānāgatabhāva eva na sidhyet /

[299|10-299|11] yattarhi laguḍaśikhīyakānparivrājakānadhikṛṭyoktaṃ bhagavatā "yatkarmābhyatītaṃ kṣīṇaṃ niruddhaṃ vigataṃ vipariṇataṃ tadastī"ti /

[299|11-299|12] kiṃ te tasya tasya karmaṇo bhūtapūrvatvaṃ necchanti sma /

[299|12-299|13] tatra punastadāhitaṃ tasyāṃ saṃtatau phaladānasāmarthyaṃ saṃdhāyoktam /

[299|13] anyathā hi svena bhāvena vidyamānamatītaṃ na sidhyet /

[299|13-299|15] itthaṃ caitadevaṃ yat paramārthaśūnyatayāmuktaṃ bhagavatā "cakṣurutpadyamānaṃ na kutaścidāgacchati nirudhyamānaṃ na kvacitsaṃnicayaṃ gacchati /

[299|15-299|16] iti hi bhikṣavaścakṣurabhūtvā bhavati bhūtvā ca pratigacchatī"ti

[299|16-299|17] yadi cānāgataṃ cakṣuḥ syānnoktaṃ syād bhūtvā na bhavatīti /

[299|17] varttamāne 'dhvanyabhūtvā bhavatīti cet na /

[299|17-299|18] adhvano bhāvādanarthāntaratvāt /

[299|18] atha svātmanyabhūtvā bhavati / siddhamidamanāgataṃ cakṣurnāstīti /

[299|18-299|19] yadapyuktaṃ "dvayaṃ pratītya vijñānasyotpādāditi idaṃ tāvadiha saṃpradhāryam /

[299|20-299|21] yanmanaḥ pratītya dharmaścotpadyate manovijñānaṃ kiṃ tasya yathā manojanakaḥ pratyaya evaṃ dharmā āhosvidālambanamātraṃ dharmā iti /

[299|21-299|22] yadi tāvat janakaḥ pratyayo dharmāḥ kathaṃ yadanāgataṃ kalpasahasreṇa bhaviṣyati vā na vā tadidānīṃ vijñānaṃ janayiṣyati /

[299|23] nirvāṇaṃ ca sarvapravṛttinirodhājjanakaṃ nopapadyate / athālambanamātraṃ dharmā bhavanti /

[299|24] atītānāgatamapyālambanaṃ bhavatīti brūmaḥ / yadi nāsti kathamālambanam /

[299|24-299|25] atredānīṃ brūmaḥ /

[299|25] yadā tadālambanaṃ tathāsti kathaṃ tadālambanam abhūt bhaviṣyati ceti /

[299|25-299|26] na hi kaścidatītaṃ rūpaṃ vedanāṃ vā smarannastīti paśyati /

[299|26] kiṃ tarhi / abhūditi /

[299|26-299|27] yathā khalvapi varttamānaṃ rūpamanubhūtaṃ tathā tadatītaṃ smaryate /

[299|27-299|28] yathā cānāgataṃ varttamānaṃ bhaviṣyati tathā buddhyā gṛhyate /

[299|28] yadi ca tattathaivāsti vartamānaṃ prāpnoti /

[299|28-299|29] atha nāsti /

[299|29] asadapyālambanaṃ bhavatīti siddham / tadeva tadvikīrṇamiti cet / na /

[300|01] vikīrṇasyāgrahaṇāt / yadi ca tattadeva rūpaṃ kevalaṃ paramāṇuśo vibhaktam /

[300|01-300|02] evaṃ sati paramāṇavo nityāḥ prāpnuvanti /

[300|02-300|03] paramāṇusaṃcaryāvabhāgamātraṃ caivaṃ sati prāpnoti /

[300|03-300|04] na tu kiñcidutpadyate nāpi nirudhyata ityājīvikavāda ālambito bhavati /

[300|04-300|05] sūtraṃ cāpaviddhaṃ bhavati "cakṣurutpadyamānaṃ na kutaścidāgacchatī"ti vistaraḥ /

[300|05] aparamāṇusaṃcitānāṃ vedanādīnāṃ kathaṃ vikīrṇatvam /

[300|05-300|06] te 'pi ca yathotpannānubhūtāḥ smaryante /

[300|06] yadi ca te tathaiva santi nityāḥ prāpnuvanti /

[300|06-300|07] atha na santi /

[300|07] asadapyālambanamiti siddham /

[300|07-300|08] yadyasadapyālambanaṃ syāt trayodaśamapyāyatanaṃ syāt /

[300|08] atha trayodaśamāyatanaṃ nāstītyasya vijñānasya kimālambanam /

[300|09] etadeva nāmalambanam / evaṃ tarhi nāma eva nāstīti pratīyeta /

[300|09-300|10] yaśca śabdasya prāgabhāvamālambate kiṃ tasyālambanam /

[300|10] śabda eva /

[300|10-300|11] evaṃ tarhi yaḥ śabdābhāvaṃ prārthayate tasya śabda eva kartavyaḥ syāt /

[300|11] anāgatāvasya iti cet /

[300|11-300|12] sati kathaṃ nāstibuddhiḥ /

[300|12] vartamāno nāstīti cet / na / ekatvāt /

[300|12-300|13] yāvatā tasya viśeṣastasyābhūtvābhāvasiddhiḥ /

[300|13] tasmādubhayaṃ vijñānasyālambanam bhāvaścābhāvaśca /

[300|14-300|15] yattarhi bodhisattvenoktam "yattat loke nāstitadahaṃ jñāsyāmi vā drakṣyāmi vā nedaṃ sthānaṃ vidyata" iti /

[300|15-300|16] apare ābhimānikā bhavantyasantamapyavabhāsaṃ santaṃ paśyanti /

[300|16] ahaṃ tu santamevārstīti paśyāmītyayaṃ tatrābhiprāyaḥ /

[300|16-300|18] itarathā hi sarvabuddhīnāṃ sadālambanatve kuto 'sya vimarśaḥ syāt ko vā viśeṣaḥ /

[300|18] itthaṃ caitadevam /

[300|18-300|19] yadanyatra bhagavatoktam "etat bhikṣurmama śrāvako yāvatsa mayā kalpamavoditaḥ sāyaṃ viśeṣāya paraiṣyati /

[300|19-300|20] sāyamavoditaḥ kalpaṃ viśeṣāya paraiṣyati /

[300|20-300|21] sacca sato jñāsyati asaccāsataḥ sottarañca sottarataḥ anuttaraṃ cānurattarata" iti /

[300|21] tasmādayamapyahetuḥ / sadālambanatvādvijñānasyeti /

[300|21-300|22] yadaṣyuktaṃ phalāditi /

[300|22] naiva hi sautrāntikā atītāt karmaṇaḥ phalotpatti varṇayanti /

[300|23] kiṃ tarhi / tatpūrvakātsaṃtānaviśeṣādityātmavādapratiṣedhe saṃpravedayiṣyāmaḥ /

[300|24-300|25] yasya tvatītānāgataṃ dravyato 'sti tasya phalaṃ nityamevāstīti kiṃ tatra karmaṇaḥ sāmarthyam /

[300|25] utpādane sāmarthyam / utpādastarhyabhūtvā bhavatīti siddham /

[301|01] atha sarvameva cāsti / kasyedānīṃ kva sāmarthyam /

[301|01-301|02] vārṣagaṇyavādaścaivaṃ dyotito bhavati /

[301|02] "yadastyastyeva tat / yannāsti nāstyeva tat / asato nāsti saṃbhavaḥ /

[301|03] sato nāsti vināśa" iti / vartamānīkaraṇe tarhi sāmarthyam /

[301|03-301|04] kimidaṃ varttamānīkaraṇaṃ nāma /

[301|04] deśāntarākarṣaṇam cet / nityaṃ prasaktam / arūpiṇāṃ ca kathaṃ tat /

[301|04-301|05] yacca tadākarṣaṇaṃ tadabhūtvā bhūtam /

[301|05-301|06] svabhāvaviśeṣaṇaṃ cet siddhamabhūtvā bhavanam /

[301|06] tasmānnaivaṃ sarvāstivādaḥ śāsane sādhurbhavati /

[301|06-301|07] yadatītānāgataṃ dravyato 'stīti vadati /

[301|07] evaṃ tu sādhurbhavati / yathā sūtre sarvamastītyuktaṃ tathā vadati /

[301|08] kathaṃ ca sūtre sarvamastītyuktam / "sarvamastīti brāhmaṇa yāvadeva dvādaśāyatanānī"ti /

[301|09] adhvatrayaṃ vā /

[301|09-301|10] yathā tu tadasti tathoktaṃ athāsatyatītātānāgate kathaṃ tena tasminvā saṃyukto bhavati /

[301|10-301|11] tajjataddhetvanuśayabhāvāt kleśena tadālambane kleśānuśayabhāvādvastuni saṃyukto bhavati /

[301|11] astyeva tvatītānāgatamiti vaibhāṣikāḥ /

[301|11-301|12] yatra netum śakyate tatrātmakātmanaivaṃ veditavyam /

[301|13] gambhīrā khaludharmatā // vakk_5.27 //

[301|14] nāvaśyaṃ tarhyasādhyā bhavatīti / asti paryāyo yadutpadyate tannirudhyate /

[301|15] rūpamutpadyate rūpaṃ nirudhyate / asti paryāyo 'nyadutpadyate 'nyannirudhyate /

[301|15-301|16] anāgatamutpadyate varttamānaṃ nirudhyate /

[301|16] adhvā 'pyutpadyate / utpadyamānasyādhvasaṃgṛhītatvāt /

[301|17] adhvano 'pyutpadyate / anekakṣaṇikatvādanāgatasyādhvanaḥ /

[301|17-301|18] gatametat yatprasaṅgenāgatam /

[301|19] idānīmidaṃ vicāryate / yadvastu prahīṇaṃ visaṃyuktaḥ sa tasminvastuni /

[301|19-301|20] yatra vā visaṃ yuktaḥ prahīṇaṃ tasya tadvastviti /

[301|20-301|21] yatra tāvadvisaṃyuktaḥ prahīṇaṃ tasya tadvastu /

[301|21] syātu prahīṇaṃ na ca tatra visaṃyuktastadyathā

[301|22-301|23] prahīṇe duḥkhadṛggheye saṃyuktaḥ śeṣasarvagaiḥ / prāk prahīṇe prakāre ca śeṣaistadviṣayairmalaiḥ // vakk_5.28 //

[301|24-302|01] duḥkhajñāne samutpanne samudayajñāne 'nutpanne duḥkhadarśanaprahātavyo nikāyaḥ prahīṇo bhavati /

[302|01] tasmin prahīṇe tadālambanaiḥ samudayadarśanaprahātavyaiḥ sarvatragaiḥ saṃyuktaḥ /

[302|02-302|03] bhāvanāprahātavye 'pi nikāye navānāṃ prakārāṇāṃ yaḥ prakāraḥ prāk prahīṇastasmin prahīṇe 'pi śeṣaistadālambanaiḥ kleśaiḥ saṃyukto veditavyaḥ /

[302|04-302|05] kasminvastuni katyanuśayā anuśerata iti etatpratipadamabhidhīyamānaṃ bahutaraṃ vaktavyaṃ jāyate /

[302|05] tasmāt piṇḍavibhāṣāṃ kurvanti /

[302|05-302|06] kathamalpenālpena yatnena mahato mahataḥ praśnaughān pratipādyemahīti /

[302|06-302|07] samāsata ime ṣoḍaśa dharmāḥ kāmarūpārupyāvacarāḥ pañcaprakārāḥ anāsravāśca /

[302|07] cittānyapi ṣoḍaśa etānyeva /

[302|07-302|09] tatra katamo dharmaḥ kasya cittasyālambanamiti jñātvā amuṣminniyanto 'nuśayā anuśerata ityetadabhyūhitavyam /

[302|09] tatra tāvat

[302|10-302|11] duḥkhahetudṛgabhyāsapraheyāḥ kāmadhātujāḥ / svakatrayaikarūpāptāmalavijñānagocarāḥ // vakk_5.29 //

[302|12] svakaṃ ca tattrayaṃ ca svakatrayam /

[302|12-302|13] ekaṃ ca tadrūprāptaṃ ca ekarūpāptam /

[302|13] eṣā vigrahajātiḥ /

[302|13-302|14] kāmāvacarāstāvad duḥkhasamudayadarśanaheyā bhāvanāheyāśca dharmāḥ pañcānāṃ cittānāmālambanam /

[302|14-302|15] svadhātukānāṃ trayāṇāṃ teṣāmeva ūrdhvadhātukasyaikasya bhāvanāheyasyaiva anāsravasya ceti /

[302|16] svadādharatrayordhvaikāmalānāṃ rūpadhātujāḥ /

[302|17] rūpāvacarāsta eva triprakārā dharmā aṣṭānāṃ cittānāmālambanam /

[302|17-302|18] svadhātukānāṃ trayāṇāṃ teṣāmeva /

[302|18] adharadhātukānāṃ trayāṇāṃ teṣāmeva /

[302|18-302|19] ūrdhvadhātukasyaikasya bhāvanāheyasyaiva /

[302|19] anāsravasya ceti /

[302|20] ārupyajāstridhātvāptatrayānāsravagocarāḥ // vakk_5.30 //

[302|21] ārūpyāvacarāsta eva triprakārā dharmā daśānāṃ cittānāmālambanam /

[302|21-302|22] traidhātukānāṃ triprakārāṇāṃ teṣāmeva /

[302|22] anāsravasya ceti /

[302|22-302|23] uktāstraidhātukā duḥkhasamudayadarśanaheyā bhāvanāheyāśca dharmāḥ /

[302|24] nirodhamārgadṛggheyāḥ sarve svādhikagocarāḥ /

[303|01] nirodhamārgadarśanaheyānāṃ svaṃ cittaṃ nirodhamārgadarśanaheyameva /

[303|01-303|02] tasyādhikasya te dharmā ālambanaṃ jñeyāḥ /

[303|02] kathaṃ kṛtvā /

[303|02-303|03] kāmāvacarā hi nirodhadarśanaheyā dharmāḥ ṣaṇṇāṃ vijñānānāmālambanam /

[303|03-303|04] pūrvoktānāṃ pañcānāṃ tasyaiva ca nirodhadarśanaprahātavyasyādhikasya /

[303|04] mārgadarśanaheyā apyevam /

[303|04-303|05] pañcānāṃ pūrvoktānāṃ tasyaiva ca mārgadarśanaprahātavyasyādhikasya /

[303|05] evaṃ rūpārūpyāvacarāṇi /

[303|05-303|07] nirodhamārgadarśanaprahātavyāstasyaiva nirodhamārgadarśanaprahātavyasyādhikasya cittasyālambanamiti navānāmekādaśānāṃ ca cittānāmālambanaṃ bhavanti /

[303|07-303|08] uktāstraidhātukāḥ pañcaprakārāḥ dharmāḥ /

[303|09] anāsravāstridhātvantyatrayānāsravagocarāḥ // vakk_5.31 //

[303|10] anāsravā dharmā daśānāṃ cittānāmālambanam /

[303|10-303|11] traidhātukānāmantyānāṃ triprakārāṇāṃ nirodhamārgadarśanabhāvanāheyānāmanāsravasyeti /

[303|11-303|12] punarasyaivārthasyādhyardhena ślokena saṃgraho bhavati /

[303|13-303|15] "duḥkhahetudṛgabhyāsaheyā dhātutraye 'malāḥ pañcāṣṭadaśavijñānadaśavijñānagocarāḥ nirodhamārgadṛggheyāḥ sarve svādhikagocarāḥ" / iti /

[303|16-303|17] evameṣāṃ ṣoḍaśānāṃ cittānāṃ ṣoḍaśadharmālambanavyavasthāṃ viditvā kathamanuśayakāryāṃ yojayitavyam /

[303|17] diṅamātraṃ darśayiṣyāmaḥ /

[303|18-303|19] sukhendriyālambane vijñāne katyanuśayāḥ anuśerata iti praśna āgate vicārayitavyam /

[303|19-303|20] sukhendriyaṃ saptavidhaṃ kāmāvacaraṃ bhāvanāprahātavyaṃ rūpāvacaraṃ ca pañcaprakāramanāsravaṃ ceti /

[303|20-303|21] tadetatsamāsato dvādaśadharmasya vijñānasyālambanaṃ bhavati /

[303|21] kāmāvacarasya catuṣprakārasyānyatra nirodhadarśanaheyāt /

[303|22-303|23] rūpāvacarasya pañcaprakārasyārūpyāvacarasya dviprakārasya mārgadarśanabhāvanāheyasyānāsravasya ca /

[303|23] idaṃ dvādaśavidhaṃ sukhendriyālambanaṃ vijñānam /

[303|23-303|25] tatra yathāsaṃbhavaṃ kāmāvacarāścatvāro nikāyā rūpāvacarāśca saṃskṛtālambanā ārūpyāvacarau ca dvau nikāyau sarvatragāścānuśayā anuśerata iti jñātavyam /

[303|25-303|26] sukhendriyālambanālambane vijñāne katyanuśayā anuśerate /

[303|26-304|01] tat punaḥ sukhendriyālambanālambanaṃ dvādaśavidhaṃ vijñānaṃ katamasya vijñānasyālambanam /

[304|01-304|02] tasyaiva dvādaśavidhāsyārūpyāvacarasya ca bhūyo dviprakārasya duḥkhasamudayadarśanaprahātavyasya /

[304|02-304|05] idaṃ caturdaśavidhaṃ sukhendriyālambanālambanaṃ vijñānaṃ tatrārūpyāvacarau dvau duḥkhasamudayadarśanaheyau vardhayitvā kāmāvacarā ārūpyāvacarāścatvāro nikāyā rūpāvacarāḥ saṃskṛtālambanā anuśayā anuśerata iti jñātavyam /

[304|05] anayā vartanyā 'nyadapyanugantavyam /

[304|05-304|06] yairanuśayairyaccittaṃ sānuśayaṃ te 'nuśayāstasmiścitte 'nuśerate /

[304|06] syuranuśerate /

[304|06-304|07] ye 'nuśayāstena cittena saṃprayuktā aprahīṇāstadālambanāścāprahīṇāṃ /

[304|07] syurnānuśerate /

[304|07-304|08] ye 'nuśayāstena cittena saṃprayuktāḥ prahīṇāstadālambanāśca /

[304|08] tadevaṃ kṛtvā bhavati /

[304|09] dvidhā sānuśayaṃ kliṣṭamakliṣṭamanuśāyakaiḥ /

[304|10-304|11] kliṣṭaṃ cittamanuśayānaiścānuśayaiḥ sānuśayaṃ tatsaṃprayuktatadālambanairaprahīṇairananuśayānaiśca tatsaṃprayuktaiḥ prahīṇaistatsahitatvāt /

[304|11-304|12] akliṣṭaṃ tu cittamanuśayānaireva tadālambanairaprahīṇairiti /

[304|13] athaiṣāṃ daśānāmanuśayānāṃ kathaṃ pravṛttiriti /

[304|13-304|14] ādita eva tāvadavidyāyyogātsatyeṣu sa muhyati /

[304|14] duḥkhamasmai na rocate yāvat mārgastataḥ

[304|15] mohākāṅkṣā

[304|16] mūḍhasya pakṣadvayaṃ śrutvā vicikitsotpadyate / duḥkhaṃ nvidaṃ natvidaṃ duḥkhamityevamādi /

[304|17] tato mithyādṛṣṭiḥ

[304|18] vicikitsāyā mithyādṛṣṭiḥ pravartate /

[304|18-304|19] saṃśayitasya mithyāśramaṇacittānāṃ mithyāniścayotpatteḥ /

[304|19] nāsti duḥkhamityevmādi /

[304|20] satkāyadṛktataḥ // vakk_5.32 //

[304|21] mithyādṛṣṭeḥ kila satkāyadṛṣṭiḥ pravartate / duḥkhataḥ skandhānapohyātmato 'bhiniveśāt /

[304|22] tato 'ntagrahaṇaṃ

[305|01] satkāyadṛṣṭerantagrāhadṛṣṭiḥ pravartate / ātmanaḥ śāśvatocchedāntagrahaṇāt /

[305|02] tasmācchhīlāmarśaḥ

[305|03] antagrahācchīlavrataparāmarśaḥ /

[305|03-305|04] yamevāntaṃ gṛhṇāti tena śuddhipratyāgamanāt /

[305|05] tato dṛśaḥ /

[305|06] āmarśa iti vartate / śīlavrataparāmarśāddṛṣṭiparāmarśaḥ pravartate /

[305|06-305|07] yena śuddhiṃ pratyeti tasyāgrato grahaṇāt /

[305|07] tato /

[305|08] rāgaḥ svadṛṣṭau mānaśca

[305|09] tasyāmabhiṣvaṅgāt tayā connatigamanāt /

[305|10] dveṣo 'nyatra

[305|11] svadṛṣṭyadhyavasitasya tatpratyanīkabhūtāyāṃ paradṛṣṭau dveṣaḥ pravartate /

[305|11-305|13] apare svadṛṣṭāvevānyatra gṛhīte tyaktāyāṃ dveṣamicchanti darśanaheyānāṃ rāgādīnāṃ svāsāntānikadṛṣṭyālambanatvāt /

[305|14] ityanukramaḥ // vakk_5.33 //

[305|15] eṣa eṣāṃ daśānāṃ kleśānāṃ pravṛttikramaḥ /

[305|16] utpadyamānastu tribhiḥ kāraṇairutpadyate /

[305|17-305|18] aprahīṇādanuśayādviṣayāt pratyupasthitāt ayoniśo manaskārāt kleśaḥ

[305|19-305|20] tadyathā rāgānuśayo 'prahīṇo bhavatyaparijñātaḥ kāmarāgaparyavasthānīyāśca dharmā ābhāsagatā bhavanti tatra cāyoniśo manaskāra evaṃ kāmarāga utpadyate /

[305|20-305|21] tānyetāni yathākramaṃ hetuviṣayaprayogabalāni /

[305|21] evamanyo 'pi kleśa utpadyata iti veditavyo yaḥ

[305|22] saṃpūrṇakāraṇaḥ // vakk_5.34 //

[306|01] kadācitkial viṣayabalenaivotpadyante / na hetubalena /

[306|01-306|02] yathā parihāṇadharmakasyārhata iti /

[306|02-306|03] eta evānuśayāḥ sūtre bhagavatā traya āsravā uktāḥ kāmasravo bhavāsravo 'vidyāsrava iti /

[306|03-306|04] catvāra oghāḥ kāmaugho bhavaugho dṛṣṭyobho 'vidyaughaśca /

[306|04] catvāro yogā eta eva /

[306|04-306|05] catvāryupādānāni kāmopādānaṃ dṛṣṭyupādānaṃ śīlavṛtopādānamātmavādopādānamiti /

[306|05] tatra tāvat

[306|06] kāme saparyavasthānāḥ kleśāḥ kāmāsravo vinā /

[306|07] mohena

[306|08-306|09] avidyāṃ varjayitvā 'nye kāmāvacarāḥ kleśāḥ saha paryavasthānaiḥ kāmāsravo veditavya ekacatvāriṃśaddravyāṇi /

[306|09-306|10] ekatriṃśadanuśayāḥ pañcaprakārāmavidyāṃ hitvā daśa paryavasthānāni /

[306|11] anuśayā eva rūpārūpye bhavāsravaḥ // vakk_5.35 //

[306|12] vinā moheneti vartate /

[306|12-306|13] rūpārūpyāvacarā avidyāvarjyā anuśayā bhavāsravo dvāpañcāśaddravyāṇi /

[306|13] rūpāvacarāḥ ṣaḍviṃśatiranuśayāḥ pañcaprakārāmavidyāṃ hitvā /

[306|14] ārūpyāvacarāḥ ṣaḍviṃśatiḥ / nanu ca tatrāpyasti paryavasthānadvayaṃ styānamauddhatyaṃ ca /

[306|15] prakaraṇeṣu coktaṃ "bhavāsravaḥ katamaḥ /

[306|15-306|16] avidyāṃ sthāpayitvā yāni tadanyāni rūpārūpyapratisaṃyuktāni /

[306|16] saṃyojanabandhanānuśayopakleśaparyavasthānānī"ti /

[306|16-306|17] kasmā diha tasyāgrahaṇam /

[306|17] asvātantryāditi kāśmīrāḥ /

[306|18] kiṃ punaḥ kāraṇaṃ rūpārūpyāvacarā anuśayāḥ samasyaiko bhavāgra uktaḥ /

[306|19] avyākṛtāntarmukhā hi te samāhitabhūmikāḥ /

[306|20] ata ekīkṛtāḥ /

[306|21-306|22] te hyūbhaye 'pyavyākṛtā antarmukhapravṛttāḥ samāhitabhūmikāśceti trividhena sādhamyerṇaikatāḥ /

[306|22-306|23] yenaiva ca kāraṇena bhavarāga uktastenaiva bhavāsravaḥ ityavidyedānīṃ traidhātukyavidyāsrava iti siddham /

[306|23] tāni pañcadaśa dravyāṇi /

[306|23-306|24] kiṃ kāraṇamasau pṛthagvyavasthāpyate /

[306|24] sarveṣāṃ hi teṣāṃ

[307|01] mūlamavidyetyāsravaḥ pṛthak // vakk_5.36 //

[307|02] yathā caite āsravā uktā veditavyāḥ

[307|03] tathaughayogā dṛṣṭīnāṃ pṛthagbhāvastu pāṭavāt / [307|04] kāmāsrava eva kāmaughaḥ kāmayogaśca /

[307|04-307|05] evaṃ bhavāsrava eva bhavaugho bhavayogaścānyatra dṛṣṭibhyaḥ /

[307|05] tāḥ kila paṭutvādoghayogeṣu pṛthak sthāpitāḥ /

[307|06] nāsraveṣvasahāyānāṃ na kilāsyānukūlatā // vakk_5.37 //

[307|07] āsayantītyāsravāṇāṃ nirvacanaṃ paścādvakṣyate /

[307|07-307|08] na ca kila kevalā dṛṣṭya āsyānukūlāḥ paṭutvāt /

[307|08] ata āsraveṣu na pṛṭhak sthāpitāḥ /

[307|08-307|09] miśrīkṛtya sthāpitā iti tadevaṃ kāmaugha ekānnatriṃśaddravyāṇi /

[307|09-307|10] rāgapratighamānāḥ pañcadaśa vicikitsāścatasro daśa paryavasthānānīti /

[307|10] bhavaugho 'ṣṭāviṃsatidravyāṇi /

[307|10-307|11] rāgamānā viṃśatirvicikitsā 'ṣṭau /

[307|11] dṛṣṭyoghaḥ ṣaṭtriṃśaddravyāṇi /

[307|11-307|12] avidyaughaḥ pañcadaśa dravyāṇi /

[307|12] oghavad yogā veditavyāḥ /

[307|13] yathoktā eva sā 'vidyā dvidhā dṛṣṭivivecanāt /

[307|14] upādānāni

[307|15] kāmayoga evasahāvidyayā kāmopādānaṃ catustriṃśaddravyāṇi /

[307|15-307|16] rāgapratighamānā 'vidyāviṃśatirvicikitsāścatasro daśa paryavasthānāni /

[307|16-307|17] bhavayoga eva sahāvidyayā ātmavādopādānamaṣṭatriṃśaddravyāṇi /

[307|17] rāgamānāvidyāstriṃśadvicikitsā aṣṭau /

[307|18] dṛṣṭiyogācchīlavrataṃ niṣkṛṣya dṛṣṭyu pādānaṃ triṃśaddravyāṇi /

[307|18-307|19] śīlavratopādānaṃ ṣaḍdravyāṇi karmadṛṣṭibhyo niṣkṛṣṭam /

[307|19] mārgapratidvandvitvā dubhayapakṣavipralambhanācca /

[307|20-307|21] gṛhiṇo 'pyanena vipralabdhā anaśanādibhiḥ svargamārgasaṃjñayā pravrajitā apīṣṭaviṣayaparivarjanena śuddhipratyāgamanāditi /

[307|21-307|22] kiṃ kāraṇamavidyāṃ miśrayitvopādānamuktaṃ na pṛthak /

[307|22] bhavagrahaṇādupādānāni /

[307|23] avidyā tu grāhikā neti miśritā // vakk_5.38 //

[308|01] asaṃprakhyānalakṣaṇatayā 'paṭutvādavidyā na grāhikā bhavatyataḥ kila miśritā /

[308|01-308|02] sūtre tu bhagavatoktaṃ "kāmayogaḥ katamaḥ /

[308|02-308|04] vistareṇa yāvadyo 'sya bhavati kāmeṣu kāmarāgaḥ kāmacchandaḥ kāmasnehaḥ kāmaprema kāmecchā kāmamūrcchā kāmagṛddhaḥ kāmaparigarddhaḥ kāmanandī kāmaniyantiḥ kāmādhyavasānaṃ tadanyacittam paryādāya tiṣṭhati /

[308|04-308|05] ayamucyate kāmayogaḥ /

[308|05] evaṃ yāvadbhavayogaḥ" /

[308|05-308|06] cchandarāgaścopādānamuktaṃ sutrāntareṣvato vijñāyate kāma hyupādānamapi kāmādiṣu cchandarāga iti /

[308|07] uktamidamanuśayā evāsravaughayogopādānasaṃśabditāḥ sūtreṣviti /

[308|08] atha ko 'yamanuśayārthaḥ kaśca yāvadupādānārthaḥ /

[308|09-308|10] aṇavo 'nugatāścaite dvidhā cāpyanuśerate / anubadhnanti yasmācca tasmādanuśayāḥ smṛtāḥ // vakk_5.39 //

[308|11] tatrāṇavaḥ sūkṣmapracāratvāt durvijñānatayā / anugatāḥ prāptyanuṣaṅgataḥ /

[308|11-308|12] anuśerate dvābhyāṃ prakārābhyāmālambanataḥ saṃprayogataśca /

[308|12-308|13] anubadhnantyaprayogeṇa prativārayato 'pi punaḥ punaḥ saṃmukhībhāvāt /

[308|13] ebhiḥ kāraṇairanuśayā ucyante /

[308|14-308|15] āsayantyāsravantyete haranti śleṣayantyatha / upagṛhṇanti cetyeṣāmāsravādiniruktayaḥ // vakk_5.40 //

[308|16] āsayanti saṃsāre āsravanti bhavāgrādyāvadavīciṃ ṣaṅbhirāyatanavraṇair ityāsravāḥ /

[308|17] harantītyoghāḥ / śleṣayantīti yogāḥ / upagṛhṇantīti upadānāni /

[308|17-308|18] evaṃ tu sādhīyaḥ syād /

[308|18] āsravatyebhiḥ saṃtatirviṣayeṣvityāsravāḥ /

[308|18-308|19] "tadyathā āyuṣmanto naurmahadbhirabhisaṃskāraiḥ pratisroto nīyate /

[308|19-308|20] sā teṣāmeva saṃskārāṇāṃ gratiprasravdhyā 'lpakṛcchreṇānusrota uhyata''; iti sūtravādānusārāt /

[308|21] adhimātravegatvādoghāḥ / tarhi tadvānuhyate tadanuvidhānāt /

[308|21-308|22] nātimātrasamudācāriṇo 'pi yogā vividhaduḥkhasaṃyojanāt /

[308|22-308|23] ābhīkṣṇyānuṣaṅgato vā kāmādyupādānādupādānānīti /

[308|24] saṃyojanādibhedena punaste pañcadhoditāḥ /

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.