Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luật tạng
Saṅghabhedavastu
- Thông tin
- GRETIL — R. Gnoli with the assistance of T. Venkatacharya: The Gilgit Manuscript of the Saṅghabhedavastu, Being the 17th and Last Section of the Vinaya of the Mūlasarvāstivādin, Roma 1977-78 (Serie Orientale Roma, 49).CC BY-NC-SA 4.0
rājā kalabhūḥ sāntaḥpurāmātyapauranajānapadaḥ tasya ṛṣeḥ pādau śirasā vanditvā prakrāntaḥ. kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau <tena kālena samayena> (a 429a) kṣāntivādī ṛṣir aham eva sa; yo 'sau kalibhū rājā eṣa evāsau kauṇḍinyabhikṣuḥ; yan mayā tasyāntike maitracittam utpādya praṇidhānaṃ kṛtam, anenāhaṃ kuśalamūlenāsya ākāryākārya kleśān chedayeyam iti; (sbv ii 11) tatpraṇidhānavaśād etarhi tathāgatena asya ākāryākārya dharmo deśitaḥ; ekāntakṛṣṇānāṃ ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, pūrvavad yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam. yadā bhagavatā aśītir devatāsahasrāṇi dharmarasena saṃgṛhya satyeṣu pratiṣṭhāpitāni tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā aśītir devatāsahasrāṇi dharmarasena saṃgṛhya satyeṣu pratiṣṭhāpitāni; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathātīte 'py adhvani mayaitāni aśītir vaṇiksahasrāṇi āmiṣeṇa saṃgṛhya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāni; tac chrūyatām.
the story of the two merchants
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo dvau sārthavāhau abhūvatāṃ viśvabhuk suyātraś ca; ekaikaś ca catvāriṃśadvaṇiksahasraparivāraḥ; tatra suyātro naiṣkramyābhinandī; sa riṣīnāṃ madhye pravrajitaḥ; tenaikākinā vīryam āsthāya anācāryeṇānupādhyāyakena saptatriṃśadbodhipakṣyān dharmān saṃmukhīkṛtya pratyekabodhiḥ sākṣākṛtā; tasya te sārthikā sārthavāham apaśyantaḥ itaś cāmutaḥ ca samanveṣitum ārabdhāḥ; yadā sarvathā nārāgayantas tadānīṃ viśvabhujaḥ sārthavāho 'navalokya prakrāntaḥ; samanviṣṭo 'smābhir nārāgitaḥ; katham atra pratipattavyam? iti; sa kathayati: tiṣṭhata, mā kāhalībhavata; samanveṣāmaḥ sārthavāham iti; tato viśvabhuk sārthavāha aśītyā vaṇiksahasraiḥ parivṛtaḥ suyātraṃ sārthavāhaṃ samanveṣitum ārabdhaḥ udyānāvasathatapovaneṣu; sa tena dṛṣṭaḥ pṛṣṭaś ca: kasmāt tvaṃ sārtham apahāya pravrajita iti; kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī; tenāsau sārthavāhaḥ saparivāro jvalanatapanavarṣanavidyotanaprātihāryair āvarjitaḥ; tena tāny aśītir vaṇiksahasrāṇi āmiṣopasaṃhāropasaṃhṛtāny uktāni: asmai kārān kuruta; asmai kārāḥ kṛtā niyataṃ phaladāyakā bhavanti; taiḥ tasminn anekāḥ kārāḥ kṛtāḥ. kiṃ manyadhve bhikṣavo yo' sāv viśvabhuk sārthavāha aham eva (sbv ii 12) sa tena kālena tena samayena; yāni vaṇiksahasrāṇy etāny eva tāny aśītir devatāsahasrāṇi; tadāpy etāni mayāmiṣeṇopasaṃhṛtya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāni; etarhy apy etāni mayā saddharmarasenopasaṃhṛtya satyeṣu pratiṣṭhāpitāni; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmāṇāṃ vyatimiśraḥ yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam. yadā
bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttārya indriyabalabodhyaṅgaratnaiḥ saṃvibhaktāḥ saddharmarasena saṃtarpitāḥ, tadā bhikṣavaḥ (a 429b) saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttārya saddharmarasena saṃtarpitā iti; bhagavān āha: kim atra, bhikṣava, āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sarvajñena sarvākārajñena sarvajñānajñeyavaśiprāptena paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttarya saddharmarasena saṃtarpitāḥ; yat tu mayāpi atīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijārāvyadhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sārthavāhabhūtena paṃcakaiḥ kāntāramārge kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptāḥ salilaṃ vinā prāṇair viyujyamānā devatāyācanaṃ kṛtvā māhendrā salilavarṣeṇa saṃtarpitāḥ; tac chrūyatām.
the story of the thirsty caravan
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ viśvabhuṅ nāma sārthavāhaḥ paṃcavaṇikśataiḥ sārdhaṃ saṃvyavaharann alpasalilakāntāramārgaṃ pratipannaḥ anupūrveṇa vindhyāṭavīṃ saṃprāptaḥ; teṣāṃ tatra sarvaṃ salilaṃ parikṣīṇam; vaṇiksārthaḥ salilavirahāt pratisaṃkhyāne saṃprasthitaḥ; paṃca tu vaṇijaḥ salilam alabhamānā atyarthaṃ kāhalībhūtāḥ; viśvabhuk sārthavāhas tān tathāvidhān dṛṣṭvā kāruṇyād ākaṃpitahṛdayo ūrdhvamukho devatāyācanaṃ kartum ārabdhaḥ: śṛṇvantu bhavantaḥ śivavaruṇakuberavāsavādyā devā yena satyena satyavacanena mama sarveṣu samapravṛttā dayā anena satyena satyavacanena māhendro devo varṣatu; bodhisatvānubhāvena māhendraṃ bhavanam ākampitam; śakrasya devendrasyādhastāj jñānadarśanaṃ pravartate; sa saṃlakṣayati: kena māhendraṃ bhavanam ākampitam? paśyati bodhisatvenānubhāvāt; tena tathāvidhaṃ māhendraṃ varṣam utsṛṣṭaṃ enāsau vaṇiksārthaḥ saṃtarpitaḥ kāntāramārgaṃ samatikrāntaḥ. (sbv ii 13) kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ, yo 'sau viśvabhuk sārthavāhaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; ye te paṃca vaṇijaḥ salilavirahād atyarthaṃ kāhalībhūtā eta eva te paṃcakā bhikṣavaḥ; tadāpy ete mayā salilena saṃtarpya kāntāramārgād uttāritāḥ; etarhy api mayā ete saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāritāḥ. yadā bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttārya indriyabalabodhyaṅgaiḥ saṃvibhaktāḥ, tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttārya indriyabalabodhyaṅgaratnaiḥ saṃvibhaktāḥ; bhagavān
āha: kim atra, bhikṣava, āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sarvajñena sarvākārajñena sarvajñānajñeyavaśiprāptena paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttarya indriyabalabodhyaṅgaratnaiḥ (a 430a) saṃvibhaktāḥ; yat tu mayāpi atīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijārāvyadhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sārthavāhabhūtena ete svajīvitaparityāgena mahāsamudrād uttārya ratnaiḥ saṃvibhaktāḥ; tac chrūyatām.
the story of the merchant dhanaratha
bhūtapūrvaṃ, bhikṣavo, dhanaratho nāma mahāsārthavāho babhūva; paṃcabhiḥ sārthavāhaiḥ sārdhaṃ mahāsamudraṃ saṃprasthitaḥ; te tasya sārthavāhasya anyonyakathālāpasaumukhyā anyonyakṛtapraṇayā saṃvṛttāḥ; yāvad anupūrveṇa samudratīram anuprāptaiḥ pratyekaṃ vahanāni sajjīkṛtāni; avataraṇakāle tair dhanarathaḥ sārthavāho 'bhihitaḥ; sārthavāha vayaṃ tvayā vinā dhṛtiṃ na labhāmahe; sa kathayati: yady evam ihaivābhiruhataḥ vahanāni mucyantām iti; te tatrābhirūḍhāḥ, vātaś cotthitḥ; saṃtrastānāṃ dhanarathaḥ kathayati: bhavanto mā bibhīta; yadā vahanaṃ vināśam upaiti tadā mama kaṇṭhe lageta, ahaṃ vo uttārayiṣyāmi iti; kuśalā bhavanti (sbv ii 14) bodhisatvās teṣu teṣu śilpasthānakarmasthāneṣu; tena mahārhāni ratnāni kakṣāyām upanibaddhāni; yānapātraṃ vipannam; te sārthavāhasy lagnāḥ; te tena śrāntakāyena īṣajjīvitāvaśeṣeṇa samudratīrasaṃprāptitāḥ; taiś cāsau sthalaprāptaiḥ pratimuktaḥ; so 'tyantanirutsāhaḥ kālagataḥ; tair asau jalāt sthalam uttāritaḥ; yāvat paśyanti kakṣopanibaddhāni mahārhāni ratnāni; te tāny ādāya prakrāntāḥ. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau dhanaratho nāma sārthavāha aham eva sa tena kālena tena samayena; ye te paṃcakā bhikṣavaḥ tadāpy ete mayā mahāsamudrād uttārya ratnaiḥ saṃvibhaktāḥ; etarhy apy mayā saṃsārakāntārād uttārya indriyabalabodhyaṅgaratnaiḥ saṃvibhaktāḥ. yadāyuṣmān ājñātakauṇḍinyo vṛddhānte niṣīdati, tadā parṣadaṃ chatrīkṛtya niṣīdati; bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā ājñātakauṇḍinyena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena chatrīkṛtya parṣadaṃ niṣīdati? bhagavān āha: kauṇḍinyena bhikṣavo bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām.
the story of saṃdhāna, the householder (concerning a previous birth of kauṇḍinya)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ saṃdhano nāma gṛhapatiḥ prativasaty āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī; tena khalu samayena vārāṇasyāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; yāvan naimittikair dvādaśavārṣikā anāvṛṣṭir adiṣṭā; brahmadattena rājñā svaviṣaye ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam: śṛṇvantu bhavanto madviṣayanivāsinaḥ paurāḥ; naimittikair dvādaśavārṣikā anāvṛṣṭir ādiṣṭā; tad yeṣāṃ yuṣmākaṃ dvādaśavarṣikam annapānam asti tair madviṣaye vastavyam; anyair nānādikṣu viprakramitavyam; dvādaśavarṣasamatikrame punar āgantavyam iti; tataḥ saṃdhāno gṛhapatiḥ (a 430b) koṣṭhāgārikapuruṣam āmantrayate: bhoḥ puruṣa asti koṣṭhāgāre dvādaśavārṣikam annapānam iti; sa kathayati: ārya (sbv ii 15) bhaviṣyati iti; <tataḥ saṃdhāno gṛhapatiḥ saparivāro niṣaṇṇaḥ> janakāyaḥ samantād vidrutaḥ; mahad durbhikṣaṃ prādurbhūtaṃ kṛcchraḥ kāntāraḥ durlabhaḥ piṇḍako yācanakena; asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loke utpadyante hīnadīnānukampakā prāntāśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya; tena khalu samayena vārāṇasyāṃ nātidūre anyatamasminn āśramapade paṃca pratyekabuddhaśatāni prativasanti; yadā durbhikṣakālamṛtyubhayabhīto janakāyaḥ samantād vidrutaḥ tadā teṣāṃ piṇḍakā samucchinnāḥ; te sarva eva saṃbhūya saṃdhanasya gṛhapates sakāśam upasaṃkrāntāḥ kathayanti: gṛhapate, asmākaṃ paṃcānāṃ pravrajitaśatānām piṇḍakena yogodvahanaṃ kuruṣva iti; sa kathayati:
koṣṭhāgārkaṃ tāvad avalokayāmi iti; sa koṣṭhāgārikam āmantrayate: asti bhoḥ puruṣa asmākaṃ koṣṭhāgāre annapānam yad asmākaṃ syād eṣāṃ ca paṃcānāṃ pravrajitaśatānāṃ dvādaśavarṣāṇi iti; sa kathayati ārya bhaviṣyati iti; saṃdhānena gṛhapatinā paṃcānāṃ pravrajitaśatānāṃ piṇḍaka upanibaddha iti; śrutvā aparāṇi paṃca pratyekabuddhaśatāni saṃdhānasya gṛhapateḥ sakāśam upasaṃkrāntāni; upasaṃkramya saṃdhānaṃ gṛhapatim idam avocan: gṛhapate asmākaṃ paṃcānāṃ pravrajitaśatānāṃ piṇḍakena yogodvahanaṃ kuruṣva iti; sa kathayati: āryakā dattam eva yuṣmākaṃ kiṃ bhūyaḥ prārthayata iti; te kathayanti gṛhapate anye te vayam anye iti; sa kathayati: āryakā, yady evaṃ koṣṭhāgārikaṃ tāvad avalokayāmi iti; sa koṣṭhāgārikaṃ puruṣam āmantrayate: bhoḥ puruṣa asti asmākaṃ koṣṭhāgāre annapānaṃ yad asmākaṃ syād asya ca pravrajitasahasrasya dvādaśavarṣāṇi iti; sa kathayati: bhaviṣyati iti; tena te pratyekabuddhā uktā: āryakā tiṣṭhata; ko yuṣmākaṃ bhaktakāla iti; te kathayanti: gṛhapate apariṇato madhyāhnaḥ; tataḥ saṃdhānena gṛhapatinā dānaśālā māpitā dānādhisthāyikaḥ puruṣaḥ sthāpitaḥ kālārocakaś ca; te pratidinam āgamya bhaktakṛtyaṃ kurvanti; tasya pratyekabuddhasahasrasya yaḥ saṃghasthaviraḥ so 'tīva prāsādikaḥ chatrākāraśirās tāṃ parṣadaṃ chatrīkṛtyāvatiṣṭhate; saṃdhānasya gṛhapater duhitā tasya saṃghasthavirasya (sbv ii 16) chatrākāraśiraskatāṃ varṇapuṣkalatāṃ dṛṣṭvātīvābhiprasannā; yāvad apareṇa samayena bhaktakāle devo varṣitum ārabdhaḥ; tataḥ tayā dārikayā saṃghasthavirasya mūrdhni chatraṃ dhāritam;
bhuktasya ca pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtam: anenāhaṃ kuśalamūlena evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ lābhī syāṃ yādṛśo 'yam āryaḥ yathā cāyaṃ chatrīkṛtya parṣadi niṣaṇṇaḥ evam aham api chatrīkṛtya parṣadaṃ niṣīdeyam iti. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yāsau saṃdhānasdya gṛhapater duhitā eṣa evāsau (a 431a) kauṇḍinyo bhikṣuḥ; yad anena kumārikābhūtena pratyekabuddhasaṃghasthavirasya chatraṃ vidhārya praṇidhānaṃ kṛtaṃ evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ lābhī syāṃ chatrīkṛtya ca parṣadaṃ niṣīdeyam iti, tad etarhi sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtaṃ chatrīkṛtya ca parṣadam avasthitaḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam. yadā bhagavatā ājñātakauṇḍinyam āgamya aśītir devatāsahasrāṇi saddharmarasena saṃtarpitāni tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā āyuṣmantam ājñātakauṇḍinyam āgamya aśītir devatāsahasrāṇi saddharmarasena saṃtarpitāni; bhagavān āha: kim atra bhikṣava āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sarvajñena sarvākārajñena sarvajñānajñeyavaśiprāptena ājñātakauṇḍinyam āgamya aśītir devatāsahasrāṇi dharmarasena saṃtarpitāni? yat tu mayātīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijārāvyadhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ vinipatitaśarīreṇa tiryagyonāv upapannena aśitikīṭasahasrāṇi kauṇḍinyaṃ kīṭikībhūtam āgamya svarudhireṇa saṃtarpitāni; tac
chrūyatām.
the story of the tortoise (concerning a previous birth of kauṇḍinya)
bhūtapūrvaṃ, bhikṣava, aniyatarāśyavasthito bodhisatvo mahāsamudre kacchapeṣūpapannas teṣām adhipatir babhūva; yāvat paṃcavaṇikśatāni mahāsamudrayānapātraṃ pratipadya mahāsamudram (sbv ii 17) avatīrṇāni; tato nānāratnasaṃgrahaṃ kṛtvā pratinirvṛttāni; yāvad vahanaṃ makareṇa matsyajātenānayena vyasanam āpāditam; tatra mahān kolāhalo jātaḥ; tacchabdaśravaṇāt kacchapo mahāsamudrād utthitaḥ; sa teṣāṃ sakāśam upasaṃkramya kathayati: alaṃ bhavatāṃ viṣādena mama pṛṣṭham abhiruheta ahaṃ vas tārayiṣyāmi iti; te naṣṭopalabdhaprāṇāḥ sarve kūrmapṛṣṭham abhirūḍhāḥ; sa tān ādāya samudratīrābhimukhaḥ saṃprasthitaḥ; atyantabhārāvaṣṭabdho 'pi vīryam āsthāya viṣādaṃ nāpadyate; sa śrāntakāyaḥ teṣu saṃkīrṇeṣu grīvām abhiprasārya suptaḥ; tasya nātidūre kīṭikānāṃ nagaram; tasmād ekā kīṭikā paribhramantī gandhaṃ ghrātvā tasya sakāśam upasaṃkrāntā; tatas taṃ mahatpramāṇākāravikāraṃ dṛṣṭvā tvaritagatipracārikī kīṭikānagaram abhigatā; svasvasaṃjñayā kīṭikāḥ prabodhya aśītiḥ kīṭikāsahasrāṇy ādāya kacchapasakāśaṃ gatā; tataḥ taṃ suotaṃ mṛtam iva niśceṣṭaprāṇaṃ bhakṣayitum ārabdhāḥ; yadāsya sthūlaṃ māṃsaṃ bhakṣayanti śramanaparikhinno gāḍhamiddhāvaṣṭabdho na cetayate; yadā tu marmasthāneṣu māṃsaṃ bhakṣayanti tadā prabuddhaḥ paśyati kīṭikābhiḥ sarvaṃ śarīram ākīrṇam; sa saṃlakṣayati: yadi kāyaṃ calayiṣye (a 431b) vā saṃparivartayiṣye vā niyatam etāḥ praghātayiṣyāmi; kāmaṃ prāṇaviyogo na tu prāṇoparodhaḥ; iti viditvā chidyamāneṣu marmasu mucyamāneṣu saṃdhiṣu praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: yathā mayā etāni
aśītir kīṭikāsahasrāṇi māṃsarudhireṇa saṃtarpitāni, tāny evam aham anāgate 'dhvani anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhya saddharmarasena saṃtarpayeyam iti. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau kīṭikānāṃ mārgoddeśika eṣa evāsau kauṇḍinyo bhikṣuḥ; yāni tāni aśītir kīṭikāsahasrāṇi tam āgamya māṃsarudhireṇa saṃtarpitāni, tāny aśītir devatāsahasrāṇi; tadāpy etānimayā svarudhireṇa saṃtarpitāni; etarhy apy etāni mayā saddharmarasena saṃtarpitāni; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānām iti yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam. yadā bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitā (sbv ii 18) tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā bhikṣavaḥ saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitāḥ iti; bhagavān āha: kim atra bhikṣava āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sarvajñena sarvākārajñena sarvajñānajñeyavaśiprāptena paṃcakā bhikṣavaḥ saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitāḥ? yat tu mayātīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijārāvyadhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsair ete svarudhireṇa saṃtarpya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ; tac chrūyatām.
the story of the king vajrabāhu
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ vajrabāhur nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; sa rājā śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśayaḥ ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalaḥ sarvapradaḥ sarvaparityāgī niḥsaṅgaparityāgī ca mahati tyāge vartate; tenātyantaṃ maitrī svabhyastā; trir divasasya maitrīṃ samāpadyate; tasya maitrīṃ samāpadyamānasya yācanakajano vihanyate; tenāmātyānām ājñā dattā; bhavanto vārāṇasyāṃ caturṣu nagaradvāreṣu dānaśālā māpayitvā śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavaṇīpakādhvagayācanakebhyo yo yenārthī tasmai tad anuprayacchata iti; evaṃ deva ity amātyā rajño vajrabāhor pratiśutya vārāṇasyāṃ caturṣu nagaradvāreṣu dānaśālā māpayitvā annapānavastraśayanāsanahiraṇyasuvarṇamuktāvaiḍūryaśaṃkhaśilāpravāḍajātarūparajatāśmagarbhamusāragalbalohitikādakṣiṇāvartādidravyasaṃbhārenāvasthitāḥ yācanakajanaṃ saṃtarpanāya; yāvad apareṇa (a 432a) samayena vaiśravaṇena rājñā aḍakavattāyāṃ rājadhānyāṃ paṃca yakṣā ojohārā nirvāsitāḥ; itaś cāmutaś ca paribhramanto vārāṇasīm anuprāptāḥ; te gopālakān paśupālakān tṛṇahārakān kāṣṭhahārakān pathājīvān utpathājīvāṃś ca manuṣyān dṛṣṭvā kathayanti: bhavanto na yūyam asmān bibhīta? (sbv ii 19) iti; bhavantaḥ kimarthaṃ bibhīmaḥ yeṣām asmākaṃ rājā maitryātmakaḥ kāruṇikaḥ sarvasatvahitādhyāśayena trir divasasya maitrīṃ samāpadyate? iti; tataḥ te brāhmaṇaveṣam ātmānam abhinirmāya vārāṇasyām caturṣu dvāreṣu dānaśālāṃ pratyavekṣya vajrabāhuṃ rājānaṃ maitryā vyutthitaṃ jñātvā vinītaveṣadhāriṇo rajñaḥ
sakāśam upasaṃkrāntāḥ; upasaṃkramya jayenāyuṣā ca rājānaṃ vardhayitvā ūcuḥ: deva bubhukṣitāḥ smāhāreṇa anugrahaṃ kuruṣva iti; rājñā amātyān āhūyoktāḥ: bhavanta etān brāhmaṇān praṇītenāhāreṇa saṃtarpayata iti; te kathayanti: māṃsarudhirabhakṣā vayamiti; rājñā amātyā abhihitā: bhavanto yadi māṃsasya <na> saṃbhavo 'sti rudhirasya vā vīthyā dharmanyāyalabdhaṃ rudhiraṃ prayacchata iti; te kathayanti: sadyohatarudhiramāṃsabhakṣakā vayam; sadyohatena māṃsarudhireṇānugrahaṃ kuruṣva iti; rājā saṃlakṣayati: kutaḥ sadyohatasya māṃsarudhirasya saṃbhavaḥ parasya pīḍām akṛtvā? yanv aham ebhyaḥ svarudhiram anuprayaccheyam iti; tato vaidyān āhūya kathayati: bhavanto mama sarvāṅgikaṃ śirāvedhaṃ kuruta; yācanakajanaṃ saṃtarpayiṣyāmi iti; vaidyāḥ kathayanti: na vayaṃ prākṛtapuruṣāṇām arthāya devasya śarīre śastraṃ nipātayāmaḥ; kuśalāḥ bhavanti bodhisatvās teṣu teṣu śilpasthānakarmasthāneṣu; tena svayam eva paṃcasu gātreṣu śastranipātaḥ kṛtaḥ; tataḥ svarudhireṇa saṃtarpya teṣāṃ tādṛśī dharmadeśanā kṛtvā yāṃ śrutvā te yakṣāḥ paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ. <kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau vajrabāhur nāma rājā aham eva sa tena kālena tena samayena; ye amī paṃca yakṣā ojohārās te evāmī paṃca bhikṣavaḥ; tadāpy ete svarudhireṇa saṃtarpya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ>; etarhy apy ete mayā saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitā. yadā bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme
nirvāṇe pratiṣṭhāpitās tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saddharmarasena (sbv ii 20) saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitāḥ iti; bhagavān āha: kim atra bhikṣava āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa yāvat sarvajñānajñeyavaśiprāptena paṃcakā bhikṣavaḥ saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitāḥ; yat tu mayātīte 'dhvani sarāgeṇa pūrvavat duḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ ete svarudhireṇa saṃtarpya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ; tac chrūyatām.
the story of maitrabala
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ maitrabalo nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad bahujanamanuṣyaṃ ca; maitryātmakaḥ kāruṇiko mahātmā sarvasatveṣu dayāvān; (a 432b) yāvad apareṇa samayena vaiśravaṇena rājñā aḍakavattāyāṃ rājadhānyāṃ paṃca ojohārā yakṣāḥ kasmiṇcid eva aparādhe pravāsitāḥ; te taṃ janapadam anvāhiṇḍya vārāṇasīm anuprāptāḥ; teṣāṃ na kaścid balimālyopahāraṃ kurute; taiḥ prakopam āpannair ītir utsṛṣṭā; vārāṇasyāṃ janakāyo mriyate; amātyai rājñe maitrabalāya niveditam: deva vārāṇasyām atīva janakāyo mṛta iti; rājñā teṣām ājñā dattā: gacchata vārāṇasyām evaṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayata: bhadanto rājā maitrabalaḥ samājñāpayati, ahaṃ sarvasatvahitādhyāśayatatpareṇa manasā rātrindivam atinamayāmi; tad yuṣmābhir api sarvasatvānugatā maitrī manasi kartavyā; evaṃ vaḥ śāntir bhaviṣyatīti; te sarvasatvānugatāṃ maitrīṃ manasi kartum ārabdhā; ojohārā yakṣā vārāṇasīsāmantakena paribhramitum ārabdhāḥ; praveśaṃ na labhante; te praveśam alabhamānā gopālakāṃ paśupālakān tṛṇahārakāṃ kāṣṭhahārakāṃ pathājīvān utpathājīvāṃś ca manuṣyān dṛṣṭvā kathayanti: bhavanto na yūyam asmad bibhīta? iti; te kathayanti: na bibhīmaḥ; kiṃ kāraṇaṃ? vayaṃ hi yad rājā maitrabalaś cintayati tac cintayāmaḥ; kiṃ maitrabalo rājā cintayati? sarvasatvānugatāṃ maitrīṃ; te saṃlakṣayanti: idam atra kāraṇaṃ yena vayam idānīm avatāraṃ na labhāmaha iti; te vārāṇasyāṃ dvāreṇa (sbv ii 21) dvāraṃ paribhramanti: kadācid rājānaṃ maitrabalaṃ drakṣyāmaḥ iti; yāvad apareṇa samayena maitrabalo rājā bahir udyānāya
saṃprasthitaḥ; tatas te brāhmaṇaveṣam ātmānam abhinirmāya śānteryāpathena rājānam upasaṃkramya jayenāyuṣā ca vardhayitvocuḥ: deva bubhukṣitā sma; āhāreṇānugrahaṃ kuruṣva iti; rājñā amātyā āhūyoktāḥ: bhavanta etān brāhmaṇān praṇītenāhāreṇa saṃtarpayata; te kathayanti: deva māṃsarudhirabhakṣā vayam iti; rājñā amātyā abhihitāḥ: bhavanta yadi māṃsasya <na> saṃbhavo 'sti rudhirasya vā vithyā dharmanyāyalabdhaṃ māṃsaṃ rudhiraṃ ca prayacchata iti; deva sadyohatarudhiramāṃsabhakṣā vayaṃ sadyohatena māṃsenānugrahaṃ kuruṣva iti; rājā saṃlakṣayati: kutas sadyohatasya māṃsarudhirasya saṃbhavaḥ parasyapīḍām akṛtvā; yanv aham ebhyaḥ svarudhiram anuprayaccheyam iti; tato vaidyān āhūya kathayati: bhavanto mama sarvāṅgikaṃ śirāvedhaṃ kuruta iti yācanakajanaṃ saṃtarpayiṣyāmi iti; vaidyāḥ kathayanti: deva na vayaṃ prākṛtapuruṣāṇām arthāya devasya śarīre śastraṃ nipātayāmaḥ; kuśalā bhavanti bodhisatvās teṣu teṣu śilpasthānakarmasthāneṣu; tena svayam eva paṃcasu gātreṣu śāstranipātaḥ kṛtaḥ; tataḥ svarudhireṇa saṃtarpya teṣāṃ tādṛśī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā te yakṣā paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau maitrabalo nāma rājā 'bhūd aham eva sa tena kālena tena samayena; ye te paṃca ojohārās yakṣā (a 433a) ete eva te paṃcakā bhikṣavaḥ; tadāpy ete mayā svarudhireṇa saṃtarpya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ; etarhy apy ete mayā saddharmarasena saṃtarpitāḥ saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitā. yadā bhagavatā ṣaḍvarṣāṇi duṣkaraṃ
caritam; anuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃbuddhā, vārāṇasyāṃ gatvā dharmacakraṃ pravartitaṃ, paṃcakā vinīta upapaṃcakāḥ ṣaṣṭibhadravargīyāḥ pūgāḥ, bhikṣubahutvaṃ jātam, tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena ṣaḍvarṣāṇi duṣkaraṃ caritam; bhagavān āha: tathāgatenaivaitāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām. (sbv ii 22)
the story of nandapāla the potter (= ghaṭīkarasutta, mn 81, cf. mv i 319ff.)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vaibhiḍiṅgī nāma grāmanigamo 'bhūd ṛddhaś ca sphītaś ca bahujanamanuṣyaś ca; vaibhiḍiṅgyāṃ bhikṣavo grāmanigame nyagrodho nāma brāhmaṇamahāśālaḥ prativasati, āḍhyo mahādhano mahābhogaḥ sphītaḥ, vaibhiḍiṅgīṃ paribhuṃkte sotsadāṃ satṛṇakāṣṭhodakāṃ kṛkinā rājñā brahmadeyāṃ dattām; nyagrodhasya khalu bhikṣavo brāhmaṇamahaśālasya uttaro nāmo māṇavo 'ntevāsī upeto mātṛtaḥ pitṛtaḥ saṃśuddho gṛhiṇyām anākṣipto jātivādena gotravādena ca yāvad āsaptamaṃ mātāmahapaitāmahaṃ yugam upādāya; adhyāpako mantradharo trayāṇāṃ vedānāṃ pāraṃgataḥ sanighaṇṭukaiṭabhānāṃ sākṣaraprabhedānām itihāsapaṃcamānāṃ sādṛśo vyākarakaḥ, abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ; nyagrodhasya brāhmaṇamahaśālasya paṃcamātrāṇi māṇavakaśatāni brāhmaṇakān mantrān vācayanti; vaibhiḍiṅgyāṃ bhikṣavo grāmanigame nandīpālo ghaṭīkaraḥ prativasati; buddhe 'bhiprasanno dharme saṃghe 'bhiprasannaḥ; buddhaṃ śaraṇaṃ gato dhammaṃ saṃghaṃ śaraṇaṃ gataḥ; buddhe ekāntiko dharme saṃghe ekāntikaḥ; buddhe niṣkāṃkṣo nirvicikitso dharme saṃghe niṣkāṃkṣo nirvicitaḥ; duḥkhe samudaye nirodhe mārge niṣkāṃkṣo nirvicikitso dṛṣṭasatya āgataphalābhisamitavāṃ nikṣiptaparṇamusalo na svahastaṃ pṛthivīṃ khanati na khānayati; nānyatra, yat tad bhavati dakaprarugnaṃ vā mūṣikotkirā vā tataḥ kāyena mṛttikāṃ saṃhṛtya niṣprāṇakenodakena tīmayitvā bhājanāni kṛtvā ekāntam upanikṣipya evam āha: eta āryā eta bhadramukhā tilān vā taṇḍulān vā mudgaprabhṛtīn vā māṣaprabhṛtīn vā ekānta upanikṣipya yo vā yena bhājanenārthī sa tad ādāya prakrāmatu
iti; sa tasmād andhau mātāpitarau bibharti; kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ kālena (sbv ii 23) kālaṃ piṇḍakena pratipādayati; uttarasya māṇavasya mitraṃ suhṛd vayasyako ca nandīpālo ghaṭīkaro yena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvā ekāntaniṣaṇṇaḥ; ekāntaniṣaṇṇaṃ (a 433b) nandīpālaṃ ghaṭīkaraṃ kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati; anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm; atha nandīpālo ghaṭīkaraḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvā utthāyāsanāt prakrāntaḥ; tena khalu samayena uttaro māṇavaḥ sarvaśvetaṃ vaḍavāratham abhiruhya sauvarṇena daṇḍakamaṇḍalunā dhāryamānena māṇavakagaṇaparivṛto māṇavakagaṇapuraskṛto vaibhiḍiṅgyān niryāti; bahir vaibhiḍiṅgyāḥ brāhmaṇakān mantrān vācayitukāmaḥ adrākṣīd uttaro māṇavo nandīpālaṃ ghaṭīkaraṃ dūrād eva; dṛṣṭvā ca punar evam āha: kutas tvaṃ somya nandīpāla etarhy āgacchasi? ito 'haṃ somya uttara etarhy āgacchāmi kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paryupāsya; ehy āvāṃ somya uttara gamiṣyāvāḥ; kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paryupāsiṣyāvahe; alaṃ somya nandīpāla kāśyapena samyaksaṃbuddhena dṛṣṭenālaṃ paryupāsitena; tat kasya hetoḥ; kutas tasmin muṇḍake śramaṇake bodhiḥ; bodhir hi paramaduṣkarā; mā tvaṃ somya uttara evaṃ vada: kutas tasmin śramaṇake bodhiḥ; bodhir hi paramaduṣkarā; api tu buddhaḥ sa bhagavān, buddhāś cānena sarvadharmā iti; dvir api trir api nandīpālo
ghaṭīkaraḥ uttaraṃ māṇavakam idam avocat: ehy āvāṃ somya uttara gamiṣyāvaḥ; kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paryupāsiṣyāvahe iti; dvir api trir api uttaro māṇavo nandīpālaṃ ghaṭīkaram idam avoat: alaṃ somya nandīpāla kāśyapena samyaksaṃbuddhena dṛṣṭena alaṃ paryupāsitena; tat kasya hetoḥ? kutas tasmin muṇḍale śramaṇake bodhiḥ; bodhir hi paramaduṣkarā; mā tvaṃ somyottara evaṃ vada kutas tasmin muṇḍake śramaṇake bodhiḥ; bodhir hi paramaduṣkarā; api tu buddhaḥ sa bhagavān, buddhāś cānena sarvadharmā iti; atha nandīpālo ghaṭīkara uttarasya māṇavasya ratham abhiruhya uttaraṃ māṇavam idam avocat: ehy āvāṃ somya uttara gamiṣyāvaḥ; kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paryupāsiṣyāvahe iti; athottarasya māṇavasyaitad abhavat: na batāvaro buddho bhaviṣyati; (sbv ii 24) nāvaraṃ dharmākhyānaṃ; yatredaṇīṃ nandīpālo ghaṭīkaro dīrgharātram acaṇḍo 'rabhaso 'karkaśa 'sāhasikaḥ keśagrahaṇam apy agamad iti viditvā nandīpālaṃ ghaṭīkaram idam avocat: somya nandīpāla ato 'pi yāvat; somya uttara, ato 'pi yāvat; ato 'pi yāvat somya nandīpāla; ato 'pi yāvat, somya uttara; tena hi somya nandīpāla muṃca, gamiṣyāvaḥ, kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paryupāsiṣyāvahe; athottaro māṇavo nandīpālaś ca ghaṭīkaraḥ ratham abhiruhya yena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrāntau; tayor yāvatī yānasya bhūmis tāvad yānena gatvā yānād avatīrya yena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrāntau; upasaṃkramya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇau; ekāntaniṣaṇṇo nandīpālo ghaṭīkaraḥ kāśyapaṃ samyaksaṃbuddham
idam avocat: ayaṃ bhadanta uttaro (a 434a) māṇavo na buddhe 'bhiprasanno na dharme na saṃghe 'bhiprasannaḥ; sādhv asya bhagavān tathā dharmaṃ deśayed yathā uttaro māṇavo buddhe 'bhiprasīded dharme saṃghe 'bhiprasīded iti; adhivāsayati kāśyapaḥ samyaksaṃbuddha uttaraṃ māṇavaṃ dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati; anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm; athottaro māṇavo nandīpālaṃ ghaṭīkaram idam avocat: kasmāt tvaṃ, somya nandīpāla, svākhyātaṃ dharmavinayaṃ śrutvā na pravrajasi samyag eva śraddhayā agārād anāgārikām? na tvaṃ, somya kumāra, jānīṣe yathāham andhaṃ mātāpitaraṃ bibharmi, kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ kālena ca kālaṃ piṇḍakena pratipādayāmi; pravraja tvaṃ somya nandīpāla mā vā; ahaṃ tāvat pravrajiṣye iti; atha nandīpālo ghaṭīkaraḥ kāśyapaṃ samyaksaṃbuddham idam avocat: ayaṃ bhadanta uttaro māṇava ākāṃkṣati svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; taṃ bhagavān pravrājayatūpasaṃpādayatu anukaṃpām upādāya iti; adhivāsayati kāśyapaḥ (sbv ii 25) samyaksaṃbuddho nandīpālasya ghaṭīkarasya tūṣṇīṃbhāvena; atha nandīpālo ghaṭīkaraḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ; atha kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaś aciraprakrāntaṃ nandīpālaṃ ghaṭīkaraṃ viditvā uttaraṃ māṇavaṃ pravrājya upasaṃpādya yathābhiramyaṃ vaibhiḍiṃgyāṃ vihṛtya yena vārāṇasī kāśīnāṃ nigamas tena cārikāṃ prakrāntaḥ;
anupūrveṇa cārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāptaḥ; vārāṇasyāṃ viharati ṛṣivadane mṛgadāve. aśrauṣīt kṛkī rājā kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kāśiṣu janapade cārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāpto vārāṇasyāṃ viharati ṛṣivadane mṛgadāve iti; śrutvā ca punar vārāṇasyāḥ niṣkramya yena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya upasaṃkramya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇau; ekāntaniṣaṇṇaṃ kṛkiṃ rājānaṃ kāśyapaḥ samyaksaṃbuddho dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati; anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm; atha kṛkī rājā utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ tenāñjaliṃ praṇamya kāśyapam idam avocat: adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃghena iti; adhivāsayati kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kṛkino rājñas tūṣṇīṃbhāvena; atha kṛkī rājā kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā kāsyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ; atha kṛkī rājā tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya kālyam evotthāyāsanakāni prajñapya udakamaṇiṃ pratiṣṭhāpya (a 434b) kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya dūtena kālam ārocayati: samayo bhadanta sajjaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyate iti; atha kāsyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto yena kṛkeḥ rājño bhaktābhisāras tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya purastād
bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; atha kṛkī rājā sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ saṃtarpayati saṃpravārayati; anekaparyāyeṇa śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ saṃtarpya saṃpravārya kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ sauvarṇaṃ bhṛṅgāram ādāya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya (sbv ii 26) purato 'sthād āyācamānaḥ: adhivāsayatu me bhagavān traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃghena; ahaṃ bhagavato 'rthāya paṃca vihāraśatāni māpayiṣyāmi; paṃca maṃcapīṭhavṛṣikocavabimbopadhānacaturaśrakaśatāni kārayiṣyāmi; anena caivaṃrūpena parṇopagūḍhena śālinā bhagavantaṃ upasthāsyāmi bhikṣusaṃghaṃ ca; alaṃ mahārājā kṛtam etāvad yāvad eva cittam abhiprasannam; dvir api trir api kṛkī rājā kāśyapaṃ samyaksaṃbuddham idam avocat: adhivāsayatu me bhagavān traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃghena; ahaṃ bhagavato 'rthāya paṃca vihāraśatāni māpayiṣyāmi; paṃca maṃcapīṭhavṛṣikocavabimbopadhānacaturaśrakaśatāni kārayiṣyāmi; anena caivaṃrūpena parṇopagūḍhena śālinā bhagavantaṃ upasthāsyāmi bhikṣusaṃghaṃ ca; dvir api trir api kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhāḥ kṛkiṃ rājānam idam avocat: alaṃ mahārājā kṛtam etāvad yāvad eva cittam abhiprasannam; atha kṛkī rājā kāśyapaṃ saṃyaksaṃbuddham idam avocat: asti kaścid bhagavan yo 'py evaṃrūpa upasthāyakaḥ tadyathā aham etarhy? asti mahārāja tavaiva
vijite vaibhiḍiṃgī nāma grāmanigamaḥ; tatra nandīpālo nāma ghaṭīkara prativasati; sa buddhe 'bhiprasanno dharme saṃghe 'bhiprasannaḥ; buddhaṃ śaraṇaṃ gato dhammaṃ saṃghaṃ śaraṇaṃ gataḥ; buddhe ekāntiko dharme saṃghe ekāntikaḥ; buddhe niṣkāṃkṣo nirvicikitso dharme saṃghe duḥkhe samudaye nirodhe mārge niṣkāṃkṣo nirvicikitso dṛṣṭasatye āgataphalo 'bhisamitavāṃ nikṣiptaparṇamusalaḥ sa na svahastaṃ pṛthivīṃ khanati na khānayati; nānyatra, yat tad bhavati dakaprarugnaṃ vā mūṣikotkirā vā tataḥ kāyena mṛttikāṃ saṃhṛtya niṣprāṇakenodakena tīmayitvā bhājanāni kṛtvaikāntam upanikṣipyaivam āha: eta āryā eta bhadramukhā tilān vā taṇḍulān vā mudgaprabhṛtīn vā māṣaprabhṛtīn vā ekānta upanikṣipya yo vā yena bhājanenārthī bhavati sa tad ādāya prakrāmatu; sa tasmād andhaṃ mātāpitarau bibharti; māṃ ca kālena kālaṃ piṇḍakena pratipādayati; (sbv ii 27) ekam ahaṃ mahārāja samayaṃ vaibhiḍiṃgīṃ grāmanigamam upaniśritya viharāmi; so 'haṃ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya vaibhiḍiṃgīṃ grāmanigamaṃ piṇḍāya prāvikṣam; (a 435a) sāvādānaṃ vaibhiḍaṃgīṃ piṇḍāya caran yena ghaṭīkarasya niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya śanair mandamandam argaḍam ākoṭayāmi; tena khalu samayena nandīpālo ghaṭīkaraḥ bahir nirgato 'bhūt kenacid eva karaṇīyena; aśrauṣṭāṃ nandīpālasya ghaṭīkarasyāndhau mātāpitarāv argaḍasyākoṭanaśabdam; śrutvā ca punar evam āhatuḥ; ka eṣa āryaḥ ka eṣa bhadramukhaḥ śanair mandamandam argaḍam ākoṭayati? tāv aham evaṃ vadāmi: ahaṃ kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ piṇḍakenārthī; tāv evam āhatuḥ:
praviśatu āryaḥ praviśatu bhadramukha ete kuṇḍālikāyāṃ kulmāṣāḥ piṭhirikāyāṃ ca sūpikam; saced ākāṃkṣasy ātmanā gṛhītvā paribhuṃkṣva; bahirgata te upasthāyaka iti; so 'haṃ mahārāja uttarakauravaṃ samayam adhiṣṭhāya svayam eva kuṇḍalikāyāḥ kulmāṣān piṭhirikāyāś ca sūpikaṃ gṛhītvā bhuktavān; tataḥ paścād āgato nandīpālo ghaṭīkaraḥ; adrākṣīn nandīpālo ghaṭīkaraḥ kuṇḍalikāyāṃ kulmāṣān piṭhirikāyāṃ ca sūpikaṃ paribhuktam; dṛṣṭvā ca punar andhau mātāpitarāv idam avocat: amba tāta kenaite kuṇḍalikāyāṃ kulmāṣāḥ piṭhirikāyāṃ ca sūpikaṃ paribhuktam; tāv evam āhatuḥ: iha te somya nandīpāla aciranirgatasyāśrauṣva argaḍakasyākoṭanaśabdam; śrutvā ca punar evaṃ vadāvaḥ: ka eṣa āryaḥ ka eṣa bhadramukhaḥ śanair mandamandam argaḍam ākoṭayati? sa evam āha: ahaṃ kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ piṇḍakenārthī; tam enam evaṃ vadāvaḥ: praviśatu ārya praviśatu bhadramukha; ete kuṇḍalikāyāṃ kulmāṣāḥ piṭhirikāyāṃ sūpikam; saced ākāṃkṣasy ātmanā gṛhītvā paribhuṃkṣva; bahirgatas te upasthāyakaḥ; tena te kuṇḍālikāyāṃ kulmāṣāḥ piṭhirikāyāṃ ca sūpikaṃ paribhuktaṃ bhaviṣyati; atha nandīpālasya ghaṭīkarasyaitad abhavat: lābhā me sulabdhā yasya me kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kule 'tyarthaṃ viśvasto viśvāsam āpannaḥ iti viditvā tenaiva prītiprāmodyena saptāham ekaparyaṃkenātināmayati ardhamāsaṃ cāsya satatasahagatā smṛtiḥ kāyaṃ na vijahāti; sāvyucchinnā kāye vartate; saptāhaṃ mātāpitroḥ yathā kuṇḍālikāyāḥ kulmāṣam. piṭhirikāyaś ca sūpikam evaṃ kuṇḍikāyā odanaṃ piṭhirikāyāś ca sūpikam; ekam imaṃ mahārāja (sbv ii 28)
samayaṃ vaibhiḍiṃgīṃ grāmanigamam upaniśritya ahaṃ varṣā upagataḥ; tasya mama tatprathamavarṣiṇā devena vihāro 'bhivṛṣyate; tena khalu samayena nandīpālasya ghaṭīkārasyāveśanaśālā navatṛṇapraticchannā 'bhūt; so 'ham upasthāyakān bhikṣūn āmantrayāmi: gacchata yūyaṃ bhikṣavo nandīpālasya ghaṭīkārasyāveśanaśālāṃ navatṛṇapraticchannām avacchādya mama vihāraṃ chādayata; te mama om iti pratiśrutya nandīpālasya ghaṭīkārasya navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchādayanti; tena khalu samayena nandīpālo ghaṭīkaro bahirnirgato 'bhūt kenacid eva karaṇīyena; aśrauṣṭāṃ nandīpālasya (a 435b) ghaṭīkarasyāndhau mātāpitarāv āveśanaśālāyām avacchādanaśabdaṃ; śrutvā ca punar evam āhatuḥ: ka eṣa āryaḥ ka eṣa bhadramukho nandīpālasya ghaṭīkarasya navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchādayati? te evam āhur vayaṃ bhikṣavaḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyopasthāyikāḥ; kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya tatprathamavarṣiṇā devena vihāro vṛṣyate; te vayaṃ nandīpālasya ghaṭīkārasya navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchādya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya vihāraṃ praticchādayāmaḥ; tāv evam āhatuḥ harata āryā harata bhadramukhā bahirnirgato vaḥ upasthāyakaḥ; tais tām avacchādya mama vihāraḥ praticchāditaḥ; paścād āgato nandīpālo ghaṭīkaro 'drākṣīn navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchāditāṃ; dṛṣṭvā ca punar andhau mātāpitarāv idam avocat: amba tāta kenaiṣā navatṛṇapraticchannā āveśanaśālā avacchāditā; tāv evam āhatuḥ: iha te somya nandīpāla aciranirgatasya aśrauṣva navatṛṇapraticchannāyā āveśanaśālāyā
avacchādanaśabdam; śrutvā ca punar evaṃ vadāvaḥ ka eṣa āryaḥ ka eṣa bhadramukho navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchādayati? te evam āhur vayaṃ bhikṣavaḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyopasthāyikāḥ; kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya tatprathamavarṣiṇā devena vihāro vṛṣyate; te vayaṃ nandīpālasya ghaṭīkarasya navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchādya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya vihāraṃ praticchādayāmaḥ; tān āvām evaṃ vadāvaḥ harata āryā harata bhadramukhā bahirnirgato vaḥ upasthāyakaḥ; tair eṣā āveśanaśālā avacchāditā bhaviṣyati. atha nandīpālasya ghaṭīkarasyaitad abhavat: lābhā me sulabdhā yasya me kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kule 'tyarthaṃ viśvasto viśvāsam (sbv ii 29) āpannaḥ iti viditvā tenaiva prītiprāmodyena saptāham ekaparyaṃkenātināmayati ardhamāsaṃ cāsya satatasamitā smṛtiḥ kāyaṃ na jahāti; sā cāvyucchinnā kāye vartate; saptāhaṃ mātāpitroḥ taṃ khalu varṣāvāsaṃ nandīpālasya ghaṭīkarasyāveśanaśālā ekavāribindunāpi nābhivṛṣṭā; yathāpitad buddhasya buddhānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena. syāt khalu te mahārāja cetaso 'nyathātvam nādhivāsayati me kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhas traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān? na tv eva nandīpālasya ghaṭīkarasya navatṛṇapraticchannāyām āveśanaśālāyām avacchāditāyāṃ cetaso 'nyathātvaṃ; lābhā bhadanta nandīpālena ghaṭīkareṇa sulabdhā yasyāsya bhagavān kule 'tyarthaṃ viśvasto viśvāsam āpannaḥ. atha kāsyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kṛkeḥ rājñas taddānam anayābhyanumodanayābhyanumodate; agnihotramukhā yajñāḥ
gāyatrī chandasāṃ mukham /
rājā mukhaṃ manuṣyāṇāṃ nadīnāṃ sāgaro mukham //
nakṣatrāṇāṃ mukhaṃ candra ādityas tapatāṃ mukham / ūrdhvaṃ tiryag adhaś cāpi yāvatī jagato gatiḥ / sadevakeṣu lokeṣu saṃbuddho hījyatāṃ varaḥ //
atha kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kṛkiṇaṃ rājānaṃ dharmyayā kathayā (a 436a) saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ; atha kṛkī rājā aciraprakrāntaṃ kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ yatrotsadanadharmakaṃ tat sarvaṃ visarjanadharmakam iti kṛtvā kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhaḥ; atha kṛkī rājā kāsyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ yāvat tāvat pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhya kāśyapasya pādau śirasā vanditvā kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ trir pradakṣiṇīkṛtya tata eva pratinivṛttaḥ; atha kṛkī rājā aciraprakrāntaṃ kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ viditvā anyatamaṃ puruṣam āmantrayate: ehi tvaṃ bhoḥ puruṣa parṇopagūḍhasya śāleḥ paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāni pūrayitvā yena nandīpālo ghaṭīkaras tenopasaṃkrāma; upasaṃkramya nandīpālaṃ (sbv ii 30) ghaṭīkaram idam avocaḥ: imāni te somya nandīpāla kṛkiṇā rājñā paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāni parṇopagūḍhasya śāler anupreṣitāni; atas tvam ātmānaṃ samyak sukhena prīṇaya andhaṃ ca mātāpitaram; kāśyapaṃ ca samyaksaṃbuddhaṃ kālena kālaṃ piṇḍakena pratipādaya; evaṃ deva iti sa puruṣaḥ kṛke rajñaḥ pratiśrutya parṇopagūḍhasya śāleḥ paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāni pūrayitvā yena nandīpālp ghaṭīkaras tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya nandīpālaṃ ghaṭīkaram idam avocat: imāni te somya nandīpāla kṛkiṇā rājñā parṇopagūḍhasya śāleḥ paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāny anupreṣitāni; atas tvam ātmānaṃ samyak sukhena prīṇaya andhaṃ ca mātāpitaram; kāśyapaṃ ca samyaksaṃbuddhaṃ kālena kālaṃ piṇḍakena pratipādaya; bhoḥ puruṣa rājā bahukṛtyo bahukaraṇīya ity uktvā
nādhivāsayati. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau uttaro māṇavaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; yan mayā kāśyape samyaksaṃbuddhe kharaṃ vākkarma niścaritaṃ: kutaḥ tasmin muṇḍake śramaṇake bodhiḥ; bodhir hi paramaduṣkarā; tasya karmaṇo vipākena etarhi mayā ṣaḍvarṣāṇi duṣkaraṃ caritaṃ; yadi punar bodhir apavaditābhaviṣyat punar api mayā triṇi kalpāsaṃkhyeyāni ātmabodhinimittaṃ parikhedito 'bhaviṣyam; iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam.
yaśodharā brings forth a son
yam eva divasaṃ bodhisatvo nirgatas tam eva divasaṃ yaśodharā āpannasatvā saṃvṛttā; yadā bodhisatvo duṣkarāṇi carati tadāntaḥpuram api duṣkaraṃ caritum ārabdhaṃ; yaśodharāyāḥ sa garbho layaṃ gataḥ; yadā bhagavān niṣkiṃcanaṃ duṣkaram iti viditvā yathāsukham āśvasiti; yathāsukhaṃ praśvasiti; odārikam āhāram āharaty odanakulmāṣaṃ, sarpistailābhyāṃ gātrāṇi mrakṣayati sukhodakena ca kāyaṃ pariṣiṃcati; antaḥpuram api tadā yathāsukham āśvasiti, yathāsukhaṃ praśvasiti, odārikam āhāram āharaty odanakulmāṣān, sarpistailābhyāṃ gātrāṇi mrakṣayati, sukhodakena ca kāyaṃ pariṣiṃcati; tadāsau garbhaḥ punar api puṣṭiṃ gataḥ tasyā (sbv ii 31) garbhanimittāni prādurbhūtāni; sā śākyaiḥ saparihāsam ucyate: tvaṃ bodhisatve tapovanaṃ gate vyabhicaritā iti; sā kathayati: śāntaṃ pāpaṃ, nāhaṃ vyabhicarāmi; kathaṃ jñāyate? yuṣmākaṃ pratyāyayiṣyāmi; yāvad asau prasūtā, dārako jātaḥ; yam eva divasaṃ jātaḥ, tam eva divasaṃ rāhuṇā candro gṛhītaḥ; tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ (a 436b) vyavasthāpyate; kiṃ bhavatu dārakasya nāma iti; tasya jñātayaḥ kathayanti: asya janmani rāhuṇā candro gṛhītaḥ tad bhavatu dārakasya rāhula iti nāma iti; jāte kumāre bhūyasyā mātrayā śākyā vibruvate eva; tayāsau satyopayācanaṃ kṛtvā rāhulabhadro bodhisatvasya vyāyāmaśilāyāṃ sthāpayitvā krīḍāpuṣkariṇyām āplāvitaḥ: yady ayaṃ bodhisatvena jātaḥ plavatām iti; plavitum ārabdhaḥ; sā kathayati: pārād apāram āgacchatu iti; sa pārād apāram āgataḥ; te vismayam āpannāḥ; yaśodharā kathayati: bhūyo 'pi bhavatāṃ pratyakṣīkariṣyāmi
yathāyaṃ bodhisatvena jātaḥ, nāhaṃ vyabhicaritā iti. yadā bhagavān atikrāntaḥ ṣaḍvarṣāṇy abhisaṃbuddhaḥ kapilavastv anuprāptaḥ ekaṃ divasaṃ rājakule bhuṃkte, ekam antaḥpure; tadā yaśodharāyā etad abhavat: ko 'sāv upāyaḥ syād yenāhaṃ bhagavantam anvāvarteyam it; kapilavastuni cānyatamā parivrājikā vaśīkaraṇādikarmasv atyarthaṃ pravīṇā; yaśodharayā tasyāḥ paṃcakārṣāpaṇaśatāni dattāni: ārye kārṣāpaṇair vaśīkaraṇaṃ kṛtvā preṣaya iti; tayā vaśīkaraṇamodako yaśodharāyāḥ preṣitaḥ; yaśodharayā rāhulasya haste datta uktaś ca: putra yas tava pitā tasmai anuprayaccha iti; atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātaṃ; bhagavān saṃlakṣayati: yaśodharāyā asacchabdo nirgataḥ; tasyāpannayāḥ kartavya iti; bhagavatā paṃcabuddhaśatāni nirmitāni; rāhulena sarvān buddhān pratyavekṣya bhagavato vṛddhānte sthitasya dattaḥ; bhagavatā gṛhītvā punas tasyaiva dattaḥ; rāhulena bhakṣitaḥ; bhagavān dakṣiṇādeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ; rāhulabhadraḥ kumāro bhagavataḥ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhato 'nubaddhaḥ nirvartyamāno 'pi na nirvartate: arodīt iti; bhagavān saṃlakṣayati: caramabhaviko 'yaṃ satvaḥ, na śakyam anena gṛhavāse vastum (sbv ii 32) iti; rāhulena bhagavataḥ pratyabhijñātena kṛtena rājā śuddhodanaḥ sāntaḥpurajanaḥ śākyāś ca paraṃ vismayam upagatāḥ yaśodharāyāṃ cātyartham abhiprasannāḥ; tato yaśodharābhyākhyānaṃ sarveṇa sarvaṃ prativugataṃ; bhagavān rāhulaṃ kumāraṃ pravrājayitum ārabdhaḥ; rājñā śuddhodanena śrutaṃ; sa bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavantam idam
avocat: bhagavan, yadi rāhulabhadraḥ kumāro 'vaśyaṃ pravrājyate adyaikaṃ divasaṃ tiṣṭhatu yāvad aham asya pūjāṃ karomi iti; rājñā śuddhodanena rāhulasya mahān utsavaḥ kṛtaḥ; tatra bhagavatā āyuṣmān śāriputro 'bhihitaḥ; pravrājaya, śāriputra, rāhulaṃ kumāram iti; evaṃ bhadanta ity āyuṣmatā śāriputreṇa bhagavataḥ pratiśrutya rāhulabhadraḥ kumāraḥ pravrājitaḥ. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadantāyuṣmatā rāhulena bhagavān modakena mahājanakāyasya madhye vijñāta iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhyi yathātīte 'py adhvani aham anena rāhulena mālayā vijñātaḥ; tac chrūyatām.
the story of the great thief
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo anyatarasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ (a 437a) putro jātaḥ; sa patnīm āmantrayate: bhadre jāto 'smākaṃ dhanaharo ṛṇaharaḥ; gacchāmi paṇyam ādāya mahāsamudram avatarāmi iti; sā kathayati: āryaputra evaṃ kuruṣva iti; sa paṇyam ādāya mahāsamudram avatīrṇaḥ; sa tatraiva ca nidhanam upayātaḥ; tatas tasya patnyā śokavinodanaṃ kṛtvā sa dārako hastabalena jñātibalena cāpyāyitaḥ poṣitaḥ saṃvardhitaḥ; tasya nātidūre kuvindaḥ prativasati svaśilpakṛtāvī; tasya svaśilpāt sarvaṃ saṃpadyate; sā tasya svaśilpād bhogasaṃpattiṃ dṛṣṭvā kathayati: varaṃ kuvindakarma na samudrāvataraṇaṃ; tasmin gate anayena vyasanam āpadyante iti; tayāsau kuvindo 'bhihitaḥ: bhrāta imam api bhāgineyaṃ kuvindakarma śikṣayeti; sa kathayati: śobhanam evaṃ (sbv ii 33) bhavatu iti; sa taṃ śikṣayitum ārabdhaḥ; paṭupracāro 'sau; tenālpīyasā kālena kuvindakarma śikṣitaṃ; sa kuvindaḥ susnātaḥ suprāvṛtaḥ praṇītam āhāraṃ bhuṃkte; sā dārakaḥ kathayati: mātula tvam api tad eva karma karoṣi; aham api tad eva; atha kasmāt tvaṃ susnātaḥ suprāvṛtaḥ praṇītam āhāraṃ bhuṃkṣe; mama tu na saṃpadyate iti; sa kathayati: bhāgineya ahaṃ karmadvayaṃ karomi, divā kuvindatvaṃ rātrau cauryam iti; sa kathayati: mātula yady evam aham api cauryaṃ karomi; bhāgineya śakṣyasi tvaṃ cauryaṃ kartuṃ? mātula śakṣyāmi; sa saṃlakṣayati: jijñāsayāmi tāvad enam iti; sa tam ādāya vīthiṃ gataḥ; tena tatra
śaśakaḥ krītvā tasya dattaḥ bhāgineya sādhaya tāvad yad ahaṃ snātvāgacchāmi; sa snātvā āgataḥ; tena taṃ laghu laghv eva sādhayitvā ekapādo bhakṣitaḥ; sa kuvindaḥ snātvā āgataḥ; bhāgineya sādhitaḥ śaśakaḥ? mātula sādhitaḥ; paśyāmi tāvat; tena samarpitaḥ; paśyati pādatrayaṃ; sa kathayati bhāgineyāsya caturthaḥ pādaḥ kva gataḥ? sa kathayati: mātula śaśakasya caturthaḥ pādo nāsti; kva gamiṣyati? iti; sa saṃlakṣayati: ahaṃ tāvac coraḥ, ayaṃ tu mahācora iti; sa tam ādāya tripādakaṃ ca śaśakaṃ pānāgāraṃ praviṣṭaḥ: bhāgineya madyaṃ pibāmaḥ; pibāmaḥ; tābhyāṃ pītaṃ; kuvindaḥ kathayati: bhāgineya madyamūlyam apalapāmaḥ; sa kathayati: mātula yena pītaṃ so 'palapatu; ahaṃ naiva pibāmi; kim apalapāmi iti; sa kuvindaḥ saṃlakṣayati: mahācoro 'yaṃ; śakyam anena sārdhaṃ cauryaṃ kartum iti; sa tena sārdhaṃ cauryaṃ kartum ārabdhaḥ; sa kuvindaḥ sandhau śiraḥ prakṣipati; tenocyate: mātula cauryam api na jñāyate tvayā kartuṃ; pādau pūrvaṃ prakṣeptavyaṃ na śiraḥ; yadi śiraḥ chidyate pratyabhijñāyate, kulaṃ sarvaṃ vināśam upaiti; pādau prakṣipa iti; tena pādau prakṣiptau; tataś coraś cora iti kolāhalo jāta iti padbhyāṃ gṛhītaḥ; mahājanakāyo lagnaḥ; sa eko na śaknoty ākarṣṭuṃ; sa śiraś chitvā tad ādāya prakrāntaḥ; amātyai rājño nivedita: deva ekaś coraḥ sandhiṃ praviṣṭo gṛhītaḥ; tasya ko 'pi śiraś chitvā tad ādāya prakrāntaḥ; rāja kathayati: bhavantaḥ yaḥ śiraś (sbv ii 34) chitvā prakrāntaḥ sa mahācoraḥ; gacchata taṃ kabandhaṃ caturmahāpathe sthāpayitvā pratigupte pradeśe tiṣṭhata; yas taṃ gṛhītvā
roditi tenaikacoreṇa bhavitavyaṃ, gṛhṇīta iti; tatas te rājapuruṣāḥ taṃ kabandhaṃ caturmahāpathe sthāpayitvā pratigupte pradeśe sthitāḥ; sa ekacoraḥ saṃlakṣayati: na nāma mayā mātulaṃ kaṇṭhe gṛhītvā roditavyaṃ; sa unmattakaveṣam (a 437b) ātmānaṃ kṛtvā striyam api kaṇṭhe gṛhṇāti; puruṣam api vṛkṣam api aśvam api vṛṣabham api mahiṣam api chāgam api kukkuram api grahītum ārabdhaḥ; yadā lokena vijñāta unmattako 'yam iti tadā taṃ kabandhaṃ kaṇṭhe gṛhītvā yāvadāptaṃ ruditvā prakrāntaḥ; rājapuruṣai rājño niveditaṃ: deva unmattakas taṃ kabandhaṃ kaṇṭhe gṛhītvā yāvadāptaṃ ruditvā prakrānta iti; rāja kathayati: bhavantaḥ sa evāsāv ekacorakaḥ; na śobhanaṃ kṛtaṃ yan na gṛhītaḥ; idānīṃ gṛhṇīta iti; ekacorakaḥ saṃlakṣayati: na nāma mayā mātulaḥ satkārayitavyaḥ? iti; sa śākaṭikaveṣaṃ kṛtvā kāṣṭhasya śakaṭaṃ pūrayitvā taṃ pradeśaṃ gataḥ; tasyopari śakaṭaṃ kāṣṭhapūrṇaṃ sthāpayitvā balīvardān utsṛjya śakaṭe agniṃ datvā prakrāntaḥ; tena dahyamānena sa kabandho dagdhaḥ; rājapuruṣai rājña niveditaṃ: deva sa ekacorako dagdhaḥ; rājā kathayati, kena; tair yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; rājā kathayati: bhavanto yo 'sau śākaṭikaḥ sa evāsāv ekacorikaḥ; na śobhanaṃ kṛtaṃ yan na gṛhītaḥ; gṛhṇīta iti; sa ekacorikaḥ saṃlakṣayati: na nāma mayā mātulasya śmaśāne pitṛkāryaṃ kṛtam iti; sa brahmaṇaveṣaṃ kṛtvā adhiṣṭhāne bhikṣām aṭitvā taya tāṃ bhikṣāṃ śmaśāne paktvā piṇḍān datvā prakrāntaḥ; rājapuruṣai rājño niveditaṃ: deva brāhmaṇenādhiṣṭhāne bhikṣām aṭitvā yasmin pradeśe sa kabandho dagdhaḥ tatra paṃca piṇḍān
datvā prakrānta iti; rājā kathayati: bhavantaḥ sa evāsāv ekacorikaḥ; na śobhanaṃ kṛtaṃ yan na gṛhīta iti; ekacorikaḥ saṃlakṣayati: na nāma mayā mātulasyāsthīni gaṃgāyāṃ prakṣeptavyāni? iti; sa kāpālikaveṣaṃ kṛtvā taṃ pradeśaṃ gataḥ; sa tatra gātraṃ bhasmanā uddhūlayitvā asthīnāṃ bhasmanāṃ ca karparakaṃ pūrayitvā gaṃgāyāṃ prakṣipya prakrāntaḥ; rājapuruṣai rājño yathāvṛttam ārocitaṃ; rājā kathayati: bhavantaḥ sa evāsāv ekacorikaḥ; (sbv ii 35) na śobhanaṃ kṛtaṃ yan na gṛhītaḥ; sarvathā tiṣṭhata yūyaṃ; aham evainaṃ gṛhṇāmi iti; rājñā gaṃgāyāṃ naubhir udyānaṃ kāritaṃ; ubhayakūle ārakṣakāḥ puruṣāḥ sthāpitāḥ; rājño duhitā abhirūpā darśanīyā prāsādikā tasmin jalodyāne sthāpitā; uktā ca yadi tvāṃ kaścid gṛhṇāti rāvayiṣyasi iti: ārakṣakapuruṣāṇāṃ cājñā dattā: yadaiṣā rāvayati tadā yuṣmābhir jalodyānaṃ gantavyaṃ; yadi kaścit tatra puruṣo bhavati sa gṛhītvā māṃ neyaḥ iti; ekacorakaḥ saṃlakṣayati: na nāma mayā rājaduhitryā sārdhaṃ paricārayitavyam iti; sa tatra gaṃgāyām anusroto 'vasthitaḥ; sa tatra riktapiṭharikān kṣeptum ārabdhaḥ; ekaḥ kṣiptaḥ; ārakṣakapuruṣāḥ cora iti kṛtvā dhāvitāḥ; tair asau prahāreṇa bhagnaḥ; dvitīyaḥ kṣiptaḥ; so 'pi bhagnaḥ; tṛtīyaḥ kṣiptaḥ; so 'pi bhagnaḥ; ārakṣakā riktapiṭharikā eta uhyante ity apy upekṣitā vyavasthitāḥ; tato 'sāv ekacorikaḥ riktapiṭharikāyāṃ śiraḥ prakṣipya śrotasā uhyamānas taṃ pradeśam āgataḥ; tato nāvam abhirūḍho dārikāyāḥ kathayati: mā śabdaṃ kariṣyasi; na tvāṃ praghātayiṣyāmi iti; sā saṃtrastā tūṣṇīm avsthitā; tayā sārdhaṃ paricārya
prakrāntaḥ; sā pralapitum ārabdhā: eṣa coro māṃ paricārya gacchati iti; ārakṣakāḥ kathayanti: yadā paricārayati tadā tūṣṇīṃ tiṣṭhasi; yadā paricārayitvā prakrāntas tadā rodiṣi; idānīṃ kutra samanveṣāma iti; ārakṣakai rājño yathāvṛttam ārocitaṃ; rājā kathayati: na śobhanaṃ kṛtaṃ yan na gṛhītaḥ iti; dārikā coreṇa sārdhaṃ paricārayitvā āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām (a 438a) atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; ekacorakena śrutaṃ; sa saṃlakṣayati: na mayā putrasya janmani pramodaḥ kṛtaḥ iti; sa kāṃcukīyam ātmānaṃ kṛtvā rājakulān nirgamya pauruṣeyān āmantrayate: bhavanto deva ājñāpayati pattanaṃ luṇṭhayata iti; te saṃlakṣayanti: rājño naptā jātaḥ; tenāsmābhir ājñā dattā; luṇṭhayāmaḥ; te luṇṭhayitum ārabdhāḥ; uccaśabdamahāśabdo jātaḥ; rājā pṛcchati kim etad iti; amātyair vistareṇa samākhyātaṃ; sa kathayati: evam apy ahaṃ tena khalīkṛtaḥ; rājyaṃ vā parityajāmi tasya vā nigrahaṃ karomi iti; tena viditvā maṇḍalavāṭaḥ kāritaḥ; kaṃcit kālaṃ vinodya amātyānām (sbv ii 36) ājñā dattā: bhavanta adhiṣṭhāne evaṃvidhaṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayata; yāvanto puruṣāḥ prativasanti taiḥ sarvair niṣparihārair bhūtvā maṇḍalavāṭaṃ praveṣṭavyaṃ; yo na praviśati tasya vadho daṇḍa iti; āmatyair ghaṇṭāvaghoṣaṇā kāritā; sarve 'dhiṣṭhānanivāsinaḥ puruṣā praviṣṭāḥ; tato rājñā tasmai dārakāya mālāṃ datvā uktaṃ: yas tava pitā tasmai tāṃ mālām anuprayaccha iti; ārakṣakāś ca puruṣā uktāḥ: yasyāyaṃ dārako mālāṃ dadāti yuṣmābhir gṛhītvā matsakāśam upaneyaḥ iti; tatas tāṃ puṣpamālāṃ gṛhītvā
paribhramitum ārabdho janakāyān nirīkṣamāṇaḥ; tenāsau coro dṛṣṭaḥ; acintyaḥ satvānāṃ karmavipākaḥ; tena tasmai mālā dattā; rājapuruṣai ekacoro gṛhītvā rājña upanāmitaḥ; rājā amātyān āmantrayate: bhavantaḥ katham atra pratipattavyaṃ? iti; te kathayanti; deva praghātyatām iti; rājā kathayati: bhavantaḥ katham īdṛśo vīrapuruṣaḥ praghātyaḥ; upasaṃgraho 'sya kartavyaḥ iti; tena tasmai sā duhitā sarvālaṃkāravibhūṣitā bhāryārthaṃ dattā; upārdharājyena saṃvibhaktaḥ. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sāv ekacorika aham eva sa tena kālena tena samayena; yo 'sau tasya putraḥ eṣa evāsau rāhulas tena kālena tena samayena; tadāpy anena mālayā vijñātaḥ; etarhy apy aham anena modakena vijñātaḥ; evaṃ hi vo bhikṣavo 'cintyaḥ satvānāṃ karmavipākaḥ iti karmaparāyaṇair bhavitavyaṃ.
yaśodharā seeks to bring the buddha back to her
yaśodharā saṃlakṣayati: yadi rāhulasya pitā antaḥpuraṃ praviśati tathāivānucaritavyo yathā na bhūyo nirgacchati iti; tata ātmānam ādau kṛtvā gopikāmṛgajāpramukhāni ṣaṣṭistrīsahasrāṇi nānāvidhālaṃkārair alaṃkṛtāni surabhimālyadhūpavastrair vibhūṣitāni; atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto vineyajanāpekṣā antaḥpuraṃ praviṣṭaḥ; tato yaśodharāmṛgajāgopikāpramukhāni ṣaṣṭistrīsahasrāṇi rūpayauvanavibhramāśākhedākulavilasitacalitaśithilamekhalākalāpanisvanair (a 438b) hasitamadhuragītamadhunetrabhrūvikārotkaṃpanapayodharodaradarśanāṃgavispaṣṭaceṣṭitair bhāvaṃ darśayām āsuḥ; atha bhagavata etad abhavat: saced bhokṣye vaineyajanakālātikramo bhaviṣyati; etāḥ striyāḥ kāmarāgābhibhūtāḥ satyānām abhājanabhūtā (sbv ii 37) bhaviṣyanti; asty āśu pṛthagjanasya riddhir āvarjanakarī; yannv aham antaḥpuram ṛddhiprātihāryeṇāvarjayeyam iti; viditvā pūrvasyāṃ diśy upari vihāyasam abhyudgamya caturvidham īryāpathaṃ kalpayati; tadyathā caṃkramyate tiṣṭhati niṣīdati śayyāṃ kalpayati; tejodhātum api samāpadyate; tejodhātusamāpannasya buddhasya bhagavato vividhāny arcīṃṣi kāyān niścaranti; tadyathā nīlāni pītāni lohitāny avadātāni maṃjiṣṭhāni sphaṭikavarṇāni; yamakāny api prātihāryāṇi vidarśayati; adhaḥkāyaḥ prajvalati, uparimāt kāyāc chitalā vāridhārāḥ syandante, uparimaḥ prajvalati, adhaḥkāyāc chitalā vāridhārā syandante; yathā pūrvasyāṃ diśy avaṃ dakṣiṇāyāṃ paścimāyām uttarasyāṃ diśi iti caturdiśaṃ caturvidham ṛddhiprātihāryaṃ vidarśayan
ṛddhyabhisaṃskārān pratiprasrabhya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; atha tāḥ striyo bhagavata ṛddhiprātihāryaṃ dṛṣṭvā āvarjitā mūlanikṛntā iva drumā bhagavataḥ pādayor nipatya purastān niṣaṇṇāḥ dharmaśravaṇāya; tato bhagavatā tāsām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā gopikāmṛgajāpramukhaiḥ ṣaṣṭistrīsahasraiḥ srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; yaśodharāyā atyarthaṃ kāmarāgābhibhūtāyā satyadarśanaṃ na kṛtaṃ; tasyā etad abhavat: yannv ahaṃ bhagavantaṃ rasatṛṣṇayā anvāvarteyam iti; viditvā svayam eva bhagavato 'rthāya annapānaṃ sādhayitvā kathayati: adyāhaṃ svahastaṃ bhagavantaṃ saṃtarpayāmi iti; śrutvā bhikṣubhir bhagavata ārocayanti: yaśodharā bhadanta bhagavantaṃ svahastaṃ rasatṛṣṇayā anvāvartayitukāma iti; bhagavān āha: pūrvam ahaṃ bhikṣavaḥ sarāgaḥ sadveṣaḥ samohaḥ rasapratisaṃvedī rasarāgapratisaṃvedī ca; etarhy ahaṃ vigatarāgo vigatadveṣo vigatamoho rasapratisaṃvedī no tu rasarāgapratisaṃvedī; tat katham idānīṃ yaśodharā rasatṛṣṇayā anvāvartayati iti. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta yaśodharā bhagavantaṃ vaśīkaraṇamodakenānvāvartayitukāmārabdhā; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathātīte 'py adhvani aham anayā modakenānvāvartitaḥ; tac chrūyatām (sbv ii 38)
the story of ṛṣyaśṛṅga
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo anyatamasmin grāmake 'raṇyāyatane puṣpaphalasalilakandasaṃpanne riṣiḥ (a 439a) prativasati; sa kaṣṭatapā mūlaphalāmbubhakṣo 'jinavalkalavāsā; anena paṃcābhijñāḥ sākṣātkṛtā; tasya vyāḍamṛgā apy āśramapade viśvastavihāriṇo viharanti; so 'nyatamaṃ pradeśaṃ prasrāvaṃ kartum abhisaṃprasthitaḥ; mṛgī pṛṣṭhataḥ samanubaddhā; tena saśukaḥ prasrāvaḥ kṛtaḥ; sa tayā mṛgyā pītaḥ; strīndriyaṃ jihvayā nirlīḍham; acintyaḥ satvānāṃ karmavipākaḥ; āpannasatvā saṃvṛttā; prasavanakāle tam eva deśam āgamya prasūtā; dārako jātaḥ; sā gandhaṃ ghrātvā visabhāgaḥ satvaḥ iti saṃtrastā mūtrapurīṣam utsṛjantī chorayitvā prakrāntā; yāvad asau riṣis taṃ pradeśam anuprāptaḥ; tena sa dārako dṛṣṭaḥ; sa samanvāhartuṃ pravṛttaḥ kasyāyaṃ putraḥ iti; paśyati atmanaḥ; tena svāśramapadaṃ nītvā āpāyitaḥ poṣitaḥ saṃvardhitaḥ; tasyāpi vṛddhiṃ gacchataḥ śirasi mṛgaḍṛṅge prādurbhūte; tasya mṛgasya yādṛśe śṛṅge iti riṣyaśṛṇga iti saṃjñā saṃvṛttā; yāvad asau riṣir mlānaḥ saṃvṛttaḥ; sa ṛṣiḥ pratirūpair bhaiṣajyair upasthīyate; na cāsau vyādhir upaśamaṃ gacchati; yadā tasya maraṇāntikī vedanā prādurbhūtā na cireṇa kālaṃ kariṣyāmi iti; tadā tenāsau putro 'bhihitaḥ; putra asminn āśramapade nānādeśanivāsinaḥ riṣayaḥ kālena kālam upasaṃkrāmanti; te tvayā matpriyatayā svāgatavādasamudācāreṇa saṃmodya āsanenopanimantrayitavyā yathāśaktitaś ca phalamūlaiḥ pratipādyāḥ ity uktvā sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ / saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam* //
iti kāladharmeṇa saṃyuktaḥ; sa tena ṛṣidharmasamudācāreṇa dhyāpitaḥ; tena pitṛśokābhibhūtena saṃvegāt paṃcābhijñāḥ sākṣātkṛtāḥ; so 'pareṇa samayena salilārthī ghaṭam ādāya saṃprasthitaḥ; devaś ca varṣitum ārabdhaḥ; sa pānīyaghaṭaṃ pūrayitvā āgantum ārabdhaḥ; skhalitaḥ patitaḥ; āśuprakopino riṣayaḥ; tena pānīyastokaṃ gṛhītvā kṣipatā śāpo dattaḥ; durācāra tvayā pānīyaghaṭaḥ pūrṇo bhagnaḥ; tasmāt tvayā idaṃ divasam upādāya dvādaśavarṣāṇi na varṣitavyam (sbv ii 39) iti; devo na varṣitum ārabdhaḥ; vārāṇasyāṃ mahādurbhikṣaṃ prādurbhūtaṃ; janakāyaḥ samantād vidrutaḥ; rajñā naimittikā āhūya pṛṣṭāḥ: bhavantaḥ kasyānubhāvād devo na varṣati iti; te kathayanti: deva riṣiprakopād yady ayaṃ riṣis tasmāt tapasaḥ cālayituṃ śakyeta, evaṃ devo varṣati, anyathā na iti; rājā cintāparo vyavasthitaḥ; antaḥpurāmātyakumārair ucyate: deva kimarthaṃ cintāparaḥ? sa kathayati: riṣiprakopād devo na varṣayati; naimittikāś caivaṃ kathayanti, yady asau riṣis tasmāt tapasaś cālyate evaṃ devo varṣayati; anyathā na; tan na vijñāyate: kas taṃ śaknoti tasmāt tapaśaś cālayitum (a 439b) iti; tasya rājño duhitā śāntā nāma; sā kathayati: deva yady evam alpotsuko bhava; ahaṃ tathā kariṣyāmi yathāsau riṣis tasmāt tapasaḥ calati iti; sa kathayati kenopāyena? sā kathayati: māṃ brāhmaṇakān mantrān pāṭhaya anyāṃś ca kanyāḥ; nausaṃkrame ca āśramapadaṃ kāraya puṣpaphalasalilasaṃpannam iti; tena brāhamṇakān mantrān pāṭhitā anyāś ca kanyāḥ, nausaṃkrame ca tādṛśam āśramapadaṃ kāritaṃ, tataḥ tayā tāni phalāni vaśīkaraṇadravyaiḥ madyena ca samāpūritāni; aparāṇi ca nānāvicitrāṇi ca phalāni kāritāni; riṣiveṣaḥ kṛtaḥ; sā cīvaravalkalaprāvṛtā; sā tābhiḥ kanyābhiḥ brāhmaṇakān mantrān pāṭhayantī āśramapadaṃ gatā; riṣeḥ śiṣyair niveditam upādhyāya bahavas tavāśramapadaṃ riṣaya āgatāḥ; svāgataṃ riṣīṇāṃ praviśantu iti; te praviṣṭāḥ; sa dṛṣṭvā gāthāṃ bhāṣate: vyāyāmahīnā ca gatiḥ salīlā mukhāni ca śmaśruvivarjitāni / urāṃsi caiṣāṃ viṣamonnatāni veṣo hy apūrvo 'yaṃ mahāriṣīnām* //
iti; tena tā vicikitsāparyākulīkṛtamatināpi mūlaphalaiḥ pravāritāḥ; tābhis tāni phalāni paribhujya sa riṣir abhihito: yuṣmākam etāni phalāni kaṭukatiktakaṣayāni; asmākaṃ tv āśramo jalamadhye yatra phalāny amṛtaprakhyāni; api tu tvam asmābhir āśramapade upanimantrito bhava; tenādhivāsitaṃ; sa tābhiḥ nausaṃkramodyānam (sbv ii 40) abhirohitaḥ; tasya tatra madyapūrṇāni vaśīkaraṇadravyasaṃyuktāni nārikelaphalāni ca dattāni; sa madyamadākṣipto vaśīkaraṇadravyayogāt tayā sārdhaṃ vipratipannaḥ riddhiparihīṇaḥ; meghāḥ samantād unnatāḥ; varṣābhiprāyā devateti ṛṣiṇā santarjitā; śāntā kathayati: adyāpi tvam ātmānaṃ na jānīṣe ko 'ham iti; sa tayā rāgapāśapāśito rājñaḥ sakāsam unnītaḥ deva ayaṃ sa riṣiḥ iti; tato devo varṣitum ārabdhaḥ; subhikṣaṃ prādurbhūtaṃ; rājñā sā tasyaiva riṣer bhāryārthaṃ saparivārā dattā; sa śāntāṃ pratyākhyāya tābhir anyābhiḥ sārdhaṃ paricārayitum ārabdhaḥ; tatra śāntā īrṣyākulīkṛtahṛdayā tasyāsatkāraṃ kartum ārabdhā; tata uttarād uttaraṃ; sa tayā sopānatkena pādena śirasi parāhataḥ; sa saṃlakṣayati: yo 'haṃ meghasyāpi garjitaṃ na sahe sa idānīṃ rāgapāśitaḥ strīmātreṇaivaṃ khalīkṛtaḥ iti; tena vīryam āsthāya punar api paṃcābhijñāḥ sākṣātkṛtāḥ. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sāv ṛṣir aham eva sa tena kālena tena samayena; yāsau śāntā eṣaiva sā yaśodharā; tadāpy aham anayā rasatṛṣṇayā anvāvartitaḥ; etarhy apy eṣā māṃ modakenānvāvartituṃ pravṛttā.
yaśodharā attempts to commit suicide
yadā bhagavān antaḥpurān bhuktvā niṣkrāmati tadā yaśodharayā nairāśyam āpannayā bhartuḥ snehavaimukhyāc charaṇapṛṣṭham abhiruhya ātmā muktaḥ; (a 440a) asaṃmoṣadharmāṇo buddhā bhagavataḥ; sā bhagavatā ṛddhyā pratigṛhītā. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta yaśodharayā bhagavanto 'rthāya śaraṇapṛṣṭhād ātmā muktaḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathātīte 'py adhvany anayā mamārthāyātmā parityaktaḥ; tac chrūyatām (sbv ii 41)
the story of the kinnara and the kinnarī
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā babhūva; so 'pareṇa samayena mṛgavadhāya nirgataḥ; anupūrveṇa parvatakandaraṃ praviṣṭaḥ; tena tatra kinnaraḥ kinnarī ca dṛṣṭā; kinnaraḥ suptaḥ, kinnarī jāgarti; rajñā ākarṇaṃ dhanuḥ pūrayitvā kinnaraḥ śareṇa marmani tāḍitaḥ; prāṇair viyuktaḥ; rājñā kinnarī gṛhitā bhāryāṛthāya; rājā tām ādāya saṃprasthitaḥ; sā kathayati: deva tiṣṭhatu tāvat, anujānīhi māṃ yāvad asya kinnarasya śarīrapūjāṃ kariṣyāmi iti; rājā saṃlakṣayati: kva gamiṣyati; paśyāmi tāvat katham asya śarīrapūjāṃ karoti iti; sā tena samanujñātā; tatas tayā taṃ kinnaraṃ kāṣṭhair avaṣṭabhya citāṃ prajvālyātmā prakṣiptaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate anyathā cintito py artha anyathā parivartitaḥ / kinnarīṃ ramayāmīti kṛtaṃ prāṇivadhadvayam // iti
kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau kinnara aham eva sa tena kālena tena samayena; yāsau kinnarī eṣaiva sā yaśodharā; tadāpy anayā mamārthāyātmā citāyāṃ muktaḥ; etarhy apy anayā mamārthāyātmā śaraṇapṛṣṭhān muktaḥ iti.
conversion of yaśodharā
bhagavān saṃlakṣayati: idānīṃ yaśodharāyā prāpto vinayakālaḥ; yad aham enāṃ saṃsārakāntārād uttārayeyam iti viditvā tasya tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā yaśodharayā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; sā samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitā; yāvad arhantinī saṃvṛttā; svakulasaṃśānurūpatayā āryamārgapratilambhāc ca bhikṣuṇīnāṃ madhye samutpanneṣu kāryeṣv atyarthaṃ jihreti; tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayati: eṣāgrā me bhikṣavo bhikṣuṇīnāṃ mama śrāvikānāṃ hrīmatīnāṃ yaduta yaśodharā rāhulamātā iti. punar api bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta yaśodharayā karma (sbv ii 42) kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena ṣaḍvarṣāṇi kukṣiṇā garbho dhāritaḥ iti; bhagavān āha: yaśodharayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātīṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvad phalanti khalu dehinām.
the story of the two ābhīrīs
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmin gokule dvau ābhīryau prativasataḥ; mātā ca duhtā ca; te abhikṣṇaṃ mathitaghaṭam ādāya grāmāntaṃ gacchataḥ; tayor duhitā śāṭhyasamudācārajātā mātā ṛjukā; duhitā kathayati: amba gṛhāṇa (a 440b) tāvan mathitaghaṭaṃ prasrāvaṃ karomi iti; sāgṛhītvā saṃprasthitā; sā śāṭhyasamudācāreṇa pṛṣṭhato lambata eva, na tām anugacchati; evaṃ tayāsau mātā ṣaṭkroṣān mathitaghaṭaṃ vāhitā. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yāsāv ābhīrīduhitā eṣā eva sā yaśodharā tena kālena tena samayena; yad anayā mātā śāṭhyasamudācāreṇa ṣaṭkroṣān mathitaghaṭaṃ vāhitā, tasya karmaṇo vipākenānayā rāhulaḥ ṣaḍvarṣāṇi kukṣiṇā ūḍhaḥ iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānām karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā rāhulena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena mātuḥ kukṣau ṣaḍvarṣāṇy avasthitaḥ iti; bhagavān āha: rāhulenaiva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; rāhulena karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati; na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni na bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca;
na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api / sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām // (sbv ii 43)
story of śaṅkha and likhita
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ vārāṇasyāṃ nātidūre puṣpaphalasaṃpannam āśramapadaṃ nānāvihaganikūjitaṃ viśvastamṛgapakṣiniṣevitam; tatra dvāv ṛṣī bhrātarau prativasataḥ phalamūlāmbubhakṣāv ajinavalkaladhāriṇau śaṅkhaś ca likhitaś ca; śaṅkha upādhyāya likhitaś ca śiṣyaḥ; tau vārāṇasyāṃ sarvalokaprakhyātau; rājñāpi brahmadatte<na> viditau: amuṣminn udyāne dvāv ṛṣī bhrātarau prativasataḥ śaṅkhaś ca likhitaś ca; tatra śaṅkha upādhyāyo likhitaś ca śiṣyaḥ iti; yāvad apareṇa samayena śaṅkha udakasya kuṇḍikāṃ pūrayitvā mūlaphalānām arthe vanaṃ gataḥ; likhitas tu sarātram evotthāya pūrvataraṃ gataḥ; sa puṣpaphalāny ādāya tvaritam āgataḥ; ātmīyām āṭikāṃ pratyavekṣate; svalpaṃ pānīyaṃ; sa tṛṣṇārtaḥ saṃlakṣayati upādhyāyasantakaṃ pānīyaṃ pibāmi iti; tena pītaṃ; yāvat śaṅkha riṣir mūlaphalāny ādāya tṛṣāparyākulīkṛtamukhaḥ āśramaṃ praviṣṭaḥ; kuṇḍikāṃ pratyavekṣate; paśyati riltikāṃ; sa saṃjātāmarṣaḥ kathayati, kena coreṇa pānīyam apahṛtaṃ? iti; likhitaḥ kathayati: upādhyāya ahaṃ coraḥ; mayā pītaṃ; daṇḍaṃ prayaccha iti; sa kathayati: tvaṃ mama bhrātā śiṣyaś ca; yadi pītaṃ supītaṃ yathāsukham iti; sa kathayati: upādhyāya na śaknomy aham etat kaukṛtyaṃ prativinodayituṃ; prayaccha me gurukaṃ daṇḍaṃ yaś corasya pradīyate iti; evam uktaḥ śaṅkha ṛṣiḥ (a 441a) prakupitaḥ kathayati: nāhaṃ daṇḍam anuprayacchāmi: yadi tvaṃ daṇḍenārthī rājñaḥ sakāśaṃ gaccha iti; sa rājñaḥ sakāśaṃ gataḥ; tasmiṃś ca samaye rājā mṛgavadhāya saṃprasthitaḥ; tenāsau jayenāyuṣā vardhayitvā gāthayā vijñaptaḥ: ahaṃ coro mahārāja yo 'syādattaṃ jalaṃ pibet / prayaccha me guruṃ daṇḍaṃ yaś corasya pradīyate //
rājā kathayati: nāsti pānīyasyādattādānam iti; api tu kasya santakaṃ tvayā jalam apahṛtaṃ? <iti>; tena yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; rājā kathayati: sa tava bhrātā upādhyāyaś ca; gaccha na tvaṃ daṇḍārhaḥ iti; sa kathayati deva na śaknomy ahaṃ kaukṛtyaṃ (sbv ii 44) prativinodayituṃ; prayaccha me guruṃ daṇḍaṃ yaś corasya pradīyate iti; evam ukte rājā prakupitaḥ tīvreṇa paryavasthānena paryavasthitaḥ; sa kathayati: yady evam atraiva tiṣṭha na tāvat prayātavyaṃ yāvad ahaṃ pratinirvṛttaḥ iti; sa rājā mṛgavadhaṃ kṛtvā saṃcintyānyena dvāreṇa praviṣṭaḥ na bhūyo nirgacchati; amātyai ṣaṣṭe divase rājño niveditaṃ: deva tasya riṣer adya ṣaḍdivasā<n> tasminn eva pradeśe tiṣṭhataḥ ājñāṃ dātum arhasi iti; rājā kathayati: uddhṛtadaṇḍo bhavatu; gacchatu, eṣaivāsya daṇḍaḥ iti; amātyais tasya riṣer ākhyātaṃ: ṛṣe deva kathayati uddhṛtadaṇḍo 'sau gacchatv eṣa evāsya daṇḍaḥ iti; sa vigatakaukṛtyaḥ prakrāntaḥ. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau rājā brahmadatta eṣa eva sa rāhulaḥ tena kālena tena samayena; yad anena cittaṃ pradūṣya riṣir abhihitaḥ; tasmin pradeśa tiṣṭha; na te gantavyam iti; tasya karmaṇo vipākena mātuḥ kukṣau ṣaḍvarṣāṇy uṣitaḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā bhadrikeṇa karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena pradhānapuruṣāṇāṃ rājā saṃvṛttaḥ? bhagavān āha: bhadrikeṇaiva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; bhadrikeṇaiva karmāṇy upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati; na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni <na> bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api / sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām //
story of the beggar (concerning a previous birth of king bhadrika)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamaḥ koṭṭamallakaḥ janapadād vārāṇasīm āgataḥ; sa tannivāsibhiḥ koṭṭamallakaiḥ īrṣyā<svabhāvaiḥ> (sbv ii 45) pratyākhacapeṭāprahārādibhiḥ pratāḍitaṃ kṛtvā niṣkāsitaḥ; sa bahir vārāṇasyāṃ rājakīya udyāne 'vasthitaḥ; yāvad rājā brahmadattaḥ samprāpte vasantakālasamaye saṃpuṣpiteṣu pādapeṣu haṃsakrauñcamayūraśukaśārikākokilajīvañjīvakonnādite vanaṣaṇḍe (a 441b) 'ntaḥpurasahīyaḥ udyānabhūmiṃ nirgataḥ; sa tatrāntaḥpureṇa sārdham udyāne sukham anubhūya middham avakrāntaḥ; puṣpaphalalolupo mātṛgrāmaḥ puṣpaphalāni samanveṣamāṇaḥ paribhramitum ārabdhaḥ; yāvad rājā brahmadattaḥ nidrālasyaṃ prativinodya laghu laghv eva vārāṇasīṃ praviṣṭaḥ; antaḥpurajano 'pi tvaritatvaritaṃ saṃprasthitaḥ; yāvad anyatamā strī saṃbhrāntā muktāhāraṃ chorayitvā prakrāntā; yāvad asau koṭṭamallakas tasminn udyāne paribhramitum ārabdhaḥ; tenāsau muktāhāro dṛṣṭaḥ; sa saṃlakṣayati: kiṃ mamānena prayojanaṃ; sthānam etad vidyate yad arthāyānarthaṃ prāpayāmi iti; tenāsau latāyāṃ baddhvā udyāne 'vasthitaḥ; yasya santako bhaviṣyati sa grahīṣyati iti; yāvad antaḥpurikābhiḥ rājā vijñaptaḥ; deva amukayā udyāne muktāhāro vismṛtaḥ iti; rājñāmātyānām ājñā dattā: bhavanta udyāne uktāhāro vismṛtaḥ, samanveṣata iti; te udyānaṃ gatvā samanveṣayitum ārabdhāḥ; yāvat paśyati latāyām upanibaddhaṃ; te saṃlakṣayanti: vicārayāmas tāvat kenaiṣa baddha iti; te udyānaṃ paribhramitum ārabdhāḥ; yāvat paśyanti koṭṭamallakaṃ; sa tair uktaḥ: bhoḥ puruṣa kenaiṣa muktāhāro latāyāṃ baddhvāvasthāpitaḥ; tena yathāvṛttaṃ
teṣāṃ samākhyātam; amātyai rajño muktāhāro dattaḥ; yathāvṛttam ārocitaṃ; rājā kathayati bhavantas taṃ koṭṭamallakaṃ śabdāpayata; paśyāmi iti; taiḥ śabditaḥ; rājñā pṛṣṭaḥ bhoḥ puruṣa kasmāt tvayā muktāhāro latāyāṃ baddhvāvasthapitaḥ, na svīkṛtaḥ iti; sa kathayati: deva nāham asya bhāgī devasyaivārhati iti; rājā abhiprasannaḥ kathayati: bhoḥ puruṣa varārhas tvaṃ; vada kaṃ te varam anuprayacchāmi iti; sa kathayati: yadi devaḥ parituṣṭaḥ koṭṭamallakān bhojayitvā teṣāṃ pratyekam ekaikaṃ vastrayugenācchādya mām (sbv ii 46) adhipatiṃ sthāpayatu iti; rājñāmātyānām ājñā dattā: bhavanto yuṣmābhiḥ koṭṭamallakān bhojayitvā pratyekam ekaikaṃ vastrayugenācchādya etaṃ puruṣaṃ teṣām adhipatiṃ sthāpayata; taiḥ vārāṇasyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritaṃ: devasamājñāpayati yāvantaḥ koṭṭamallakāḥ vārāṇasyāṃ sarvair amuṣminn udyāne saṃnipatitavyam; ahaṃ koṭṭamallakān bhojayāmi ekaikaṃ vastrayugenācchādayāmi iti; te sarve saṃnipatitāḥ āmatyaiḥ praṇītenāhāreṇa saṃtarpitāḥ; pratyekaṃ vastrayugenācchāditāḥ; uktāś ca: deva samājñāpayati, adyāgreṇa yuṣmākam eṣa koṭṭamallako rājā; yuṣmābhir asyājñā kartavyā iti; te praṇītenāhāreṇa saṃtarpitāḥ vastrayugenācchāditāḥ prītamanasaḥ kathayanti yathā devaḥ samājñāpayati iti; so koṭṭamallako 'dhipatiḥ saṃvṛttaḥ; prakṛtyaiva koṭṭamallakāḥ kṣutpipāsābhibhūtāḥ vīthyām annapānam ācchindanti; te rājñā satkṛtā iti bhūyasyā mātrayā ācchettum ārabdhāḥ; pattanopajīvi janakāyaḥ kṣubdhaḥ; rājño niveditaṃ; rājā kathayati (a 442a) apramattair bhavadbhir ārakṣā kartavyā, na tu te
tāḍayitavyāḥ iti; yāvad anyatamaḥ puruṣaḥ pūpakān ādāya vīthīmadhyena gacchati; tena koṭṭamallakādhipatinā tasya sakāśāt pūpikā ācchinnāḥ; sa tān ādāya pratiguptaṃ pradeśaṃ gataḥ; koṭṭamallakair anubaddhaḥ; sa tair upadrūyamāno nadīṃ vārakām uttīrya anyatamasmin vṛkṣamūle 'vasthitaḥ; asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya; yāvad anyatamaḥ pratyekabuddho daivāt taṃ pradeśam āgataḥ; tenāsau dṛṣṭaḥ kāyaprāsādikaḥ śānteryāpathaś ca; sa saṃlakṣayati: nūnaṃ mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kārā na kṛtā yenāhaṃ mānuṣyam āsādya koṭṭamallako jātaḥ; yady ayaṃ mahātmā mamāntikāt pūpān pratigṛhṇīyād aham asmai dadyām iti; tatas tena pratyekabuddhena tasya cetasā cittam ājñāya parānugrahakāraṇāt pātram upanāmitaṃ; tena tasmai satkṛtya pūpikā dattāḥ; kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī; sa upari vihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabdhaḥ; asty āśu pṛthagjanasya riddhir āvarjanakarī; sa mūlanikṛnta iva (sbv ii 47) drumaḥ pratyekabuddhasya pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: yan mayaivaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kārāḥ kṛtāḥ, anenāhaṃ kuśalamūlena pradhānapuruṣāṇāṃ rājā syām*; prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyam eva na virāgayeyam iti; tataḥ te koṭṭamallakāḥ saṃprāptāḥ kathayanti: asmākam api pūpikāṃ prayaccha iti; sa kathayati: ayaṃ mahātmā riṣiḥ; asmai mayā pratipaditā iti; te kathayanti: pratipādya kiṃ tvayā praṇidhānaṃ kṛtam iti; sa kathayati:
pradhānapuruṣāṇāṃ rājā syām iti; te kathayanti: vayam eva te pradhānapuruṣāḥ syāma yeṣāṃ tvaṃ rājā bhaviṣyasi iti; sa kathayati: śobhanam evaṃ bhavatu; kiṃ tv asya riṣeḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kuruta iti; tais tasya pratyekabuddhasya pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtaṃ vayaṃ te pradhānapuruṣāḥ syāma yeṣām ayaṃ rājā bhaviṣyati iti. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau koṭṭamallakādhipatir eṣa eva sa bhadrikaḥ śākyarājaḥ iti tena kālena tena samayena; ye te koṭṭamallakā etāny eva tāni pañcaśākyaśatāni; bhadrikeṇa koṭṭamallakabhūtena pratyekabuddhe praṇidhānaṃ kṛtaṃ; tasya karmaṇo vipākena eṣāṃ pañcānāṃ śākyaśatānāṃ rājā saṃvṛttaḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam.
the story of madhuvāsiṣṭha
buddho bhagavān nādikāyāṃ viharati guñjikāvasathe; tena khalu samayena saṃbahulāni pātrāṇy abhyavakāśa upari kṣiptāni; bhagavataś ca pātram; athānyatamo markataḥ śālavṛkṣād avatīrya yena pātrāṇi (a 442b) tenopasaṃkramati; bhikṣavas taṃ vārayanti, mā bhetsyati pātrāṇi iti; tatra bhagavān bhikṣūṇām āmantrayate sma: mā bhikṣavaḥ etaṃ markaṭaṃ vārayata; tat kasya hetoḥ; naiṣa bhetsyate pātrāṇi; atha sa markaṭo yena bhagavataḥ pātraṃ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pātram ādāya taṃ śālāvṛkṣam abhiruhya kṣaudrasya madhuno 'neḍakasya pūrayitvā śanair mandamandaṃ śālavṛkṣād avatīrya bhagavata upanāmayati; tasya bhagavān na pratigṛhṇāti saprāṇakam iti kṛtvā; atha sa markaṭa ekānte prakramya (sbv ii 48) niṣprāṇakaṃ kṛtvā bhagavata upanāmayati; tasya bhagavān na pratigṛhṇāti akalpikam iti kṛtvā; atha sa markaṭa ekānte prakramya śītalena vāriṇā pariṣicya bhagavata upanāmayati; tasya bhagavān pratigṛhṇāti kṛtakalpikam iti; atha sa markaṭa pratigṛhītaṃ me bhagavatā madhupātram iti viditvā hṛṣṭatuṣṭapramuditaḥ udagraprītisaumanasyajātaḥ prāñjalīkṛtaḥ pratipuṭakaṃ pratyavasṛto nartamānaḥ bhagavantaṃ namasyamānaḥ bhagavati prasādajāto bhagavantaṃ nirīkṣamāṇaḥ pṛṣṭhato nāvalokayati; kūpe patitaḥ; kālagataḥ; nādikāyām eva ṣaṭkarmanirate brāhmaṇakule upapannaḥ; yam eva divasaṃ pratisandhir gṛhītas tam eva divasaṃ madhuvarṣaṃ patitaṃ; pitrā cāsya naimittikā āhūya pṛṣṭāḥ; te kathayanti: asya satvasyānubhāva iti; yāvad asau brāhmaṇī aṣṭānāṃ va nāvānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako
jātaḥ; yam eva divasaṃ jātas tam api divasaṃ madhuvarṣaṃ patitaṃ; tasya jñātayaḥ saṃgamya samāgamya trīṇi saptakāny ekaviṃṣatidivasān vistareṇa jātasya jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate, kiṃ bhavatu dārakasya nāma iti; jñātaya ūcuḥ: ayaṃ dārako yam eva divasaṃ mātuḥ kukṣim avakrāntas tam eva divasaṃ madhuvarṣaṃ patitaṃ; yam api divasaṃ jātaḥ tam api divasaṃ madhuvarṣaṃ patitaṃ; vāsiṣṭhasagotraś ca; tasmād bhavatu dārakasya madhuvāsiṣṭha iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; sa unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ; yadā mahān saṃvṛttaḥ tadā svyākhyāte dharmavinaye pravrajitaḥ; tasya pravrajitasyāpi sataḥ dine dine trīṇi madhupātrāṇi saṃpadyante; sa teṣām ekaṃ bhagavato 'nuprayacchati; dvitīyaṃ saṃghāya; tritīyaṃ sapremakaiḥ sārdhaṃ paribhuṅkte. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadantāyuṣmatā madhuvāsiṣṭhena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākenāsya dine dine trīṇi pātrāṇi saṃpadyante iti; bhagavān āha: madhuvāsiṣṭhenaiva bhikṣavaḥ (sbv ii 49) karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāni pūrvavad yāvad phalanti khalu dehināṃ; dṛṣṭo yuṣmābhir bhikṣavaḥ sa markaṭaḥ yena tathāgatasya madhupātram upanāmitaṃ? (a 443a) dṛṣṭo bhadanta; yo 'sau markaṭa eṣa evāsau madhuvāsiṣṭhaḥ tena kālena tena samayena; tena tathāgatasya madhupātram upanāmitaṃ; tasya karmaṇo vipākena ṣaṭkarmanirate brāhmaṇakule upapannaḥ pratisandhau cāsya jātau ca madhuvarṣaṃ patitaṃ; yāvad etarhy api divase divase trīṇi madhupātrāṇi
saṃpadyante; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ; tat kasya hetoḥ; yadi madhuvāsiṣṭho bhikṣuḥ pūrvaṃ mahāsamudraṃ madhv adhimucyate; tad api madhu syāt; evaṃ hi bhikṣavaḥ aprameyā tathāgatadakṣiṇā iti. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadantāyuṣmatā upālinā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena rājenāpitaḥ saṃvṛttaḥ; bhagavān āha: upālinaiva bhikṣavaḥ aprameyā tathāgatadakṣiṇā iti pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvad phalanti khalu dehināṃ.
the story of the royal barber (concerning a previous birth of upālin)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasya rājanāpitasya pratyekabuddhaḥ upasaṃkrāntaḥ: bhadramukha keśān me 'vatārya, puṇyaṃ bhaviṣyati iti; sa ca rājakulaṃ saṃprasthitaḥ; tena bhāgineya uktaḥ: bhāgineya asya pravrajitasya keśān avatāraya; ahaṃ rājakulaṃ saṃprasthitaḥ; tathā cāvatāraya yathā rājñaḥ iti; sa saṃlakṣayati: yathā mātulaḥ kathayati; nūnam atra puṇyena bhavitavyam iti; tenādaraṃ kṛtvā keśaśmaśrv avatāritaṃ; pratyekabuddhaḥ saṃlakṣayati: bahv anena satvena puṇyaṃ prasutaṃ; kuśalamūlāvaropaṇam asya kartavyam iti viditvā tasyānukampārtham upari vihāyasam (sbv ii 50) abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabdhaḥ; asty āśu pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī; sa mūlanikṛnta iva drumaḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: anenāhaṃ kuśalamūlena yathā me mātulo rājanāpitaḥ evam aham api rājanāpitaḥ syām iti. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo' sau rājanāpitasya bhāgineya eṣa evāsāv upālir bhikṣuḥ; yad anena pratyekabuddhasya keśaśmaśrūṇy avatārya praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena rajanāpitaḥ saṃvṛttaḥ; bhūyo 'pi yad anena praṇidhānaṃ kṛtaṃ tac chrūyatām.
another story of a barber
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatarasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; bhūyo 'pi krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; bhūyo 'pi krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; yāvat krameṇa sapta putrāḥ jātāḥ; tasya rājanāpito vayasyaḥ; so 'putraḥ; kare kapolaṃ kṛtvā cintāparo 'vasthitaḥ; na me putro na duhitā; mamātyayāt sarvaṃ svāpateyam aputrakam iti kṛtvā rājavidheyaṃ bhaviṣyati iti; sa tena gṛhapatinā dṛṣṭa uktaś ca: vayasya kim asi cintāparaḥ? sa (a 443b) kathayati: vayasya kathaṃ na cintāparo bhaviṣyāmi yasya me iyat dhanajātaṃ na putro na duhitā, mamātyayāt sarvam etad rājavidheyaṃ bhaviṣyati iti; sa kathayati: yady evam eṣa mama sarvakanīyān putraḥ: sa mayā tava dattaḥ iti; tenāsau pratigṛhītaḥ; yāvad gṛhapatiḥ kālagataḥ; te tasya putrāḥ yadā kenacit sārdhaṃ kaliṃ kurvanti tadā tena paribhāṣyante: yūyam api kaliṃ kurutha yeṣāṃ bhrātā nāpitaḥ iti; te daurmanasyajātāḥ saṃlakṣayanti: yat kiṃcid vayaṃ paribhūtāḥ sarvaṃ tad asya bhrātur doṣāt; sarvathā ācchettavya iti; sa tair ācchinno nāpitaḥ; tena sarvanāpitāḥ kriyākāraṃ kāritāḥ, amukasya gṛhapateḥ putrāṇāṃ na kenacit śmaśrukarma kartavyam iti; te dīrghaśmaśrunakhā jātāḥ; te rājñā dṛṣṭā uktāś ca: bhavantaḥ kimarthaṃ yūyaṃ dīrghaśmaśrunakhās tiṣṭhatha? iti te kathayanti (sbv ii 51) anena nāpitena sarvanāpitā nivāritāḥ; na kenacid eṣāṃ śmaśrukarma kartavyam iti; kiṃ kāraṇāt; tair
yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; rājā kathayati: arhati pitā putraṃ dātuṃ; kim iti yuṣmābhir ācchinnaḥ? tasyaiva prayacchata iti; tair akāmakaiḥ pratimuktaḥ; te daurmanasyajātāḥ lokāpavādabhayāt taṃ ghātayitum icchanti; mitrāmitramadhyamo lokaḥ; tasyāparaiḥ samākhyātaṃ; tenāsau nāpita uktaḥ: te māṃ praghātayitum icchanti; anujānīhi pravrajāmi iti; sa saṃlakṣayati: kāmam eva pravrajatu mā taiḥ prāṇān viyokṣyata iti viditvā uktaḥ: putra yady evaṃ gaccha pravraja; yat kiṃcid guṇagaṇam adhigacchethās tadā mamārocayiṣyasi iti; sa labdhānujño riṣīṇāṃ madhye pravrajitaḥ; tenānupacāryakenānupādhyāyakena pratyekabodhiḥ sākṣātkṛtā; sa saṃlakṣayati: mayā tasya pituḥ pratijñātam upadarśayiṣyāmi iti; gacchāmi, tām imāṃ pūrvikāṃ pratijñāṃ niryātayāmi iti; sa tasya sakāśaṃ gatvā jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryaṃ yāvat mūlanikṛnta iva drumaḥ sa pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kārāḥ kṛtāḥ anenāhaṃ kuśalamūlena rājanāpitaḥ syām iti; bhūyo 'pi anena pañcasu pratyekabuddhaśateṣu kārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtam: anenāhaṃ kuśalamūlena rājanāpitaḥ syām iti; punar api caturṣu samyaksaṃbuddheṣu kārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtam anenāhaṃ kuśalamūlena rājanāpitaḥ syām iti; tasya karmaṇo vipākena bahūn vārān rājanāpitaḥ saṃvṛttaḥ. bhūyo 'pi bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta upālinā karma kṛtaṃ yena vinayadhārāṇām agro nirdiṣṭaḥ iti; bhagavān āha: kutra praṇidhānaṃ kṛtaṃ?
upāli is the foremost among those who master and know the vinaya
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'sminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi pūrvavad yāvat sa vārāṇasīṃ nagarīm (a 444a) upaniśritya viharati ṛṣivadane mṛgadāve; tasyāyaṃ pravacane pravrajitaḥ; yaḥ pravrajito (sbv ii 52) bhikṣuḥ sa punaḥ kāśyapena samyaksaṃbuddhena vinayadharāṇām agro nirdiṣṭaḥ; tatrānena yāvadāyur brahmacaryaṃ caritaṃ; na kaścid guṇagaṇo 'dhigataḥ; tad anena maraṇakālasamaye praṇidhānaṃ kartum ārabdhaṃ: yad mayā kāśyape bhagavati samyaksaṃbuddhe yāvadāyur brahmacaryaṃ caritaṃ, na kaścid guṇagaṇo 'dhigataḥ; anenāhaṃ kuśalamūlena yo 'sau bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena uttaro nāma māṇavo vyākṛto bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha iti; tasyāhaṃ pravacane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkuryām; yathā ca me upādhyāyena bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena vinayadhārāṇām agro nirdiṣṭaḥ; evaṃ mām api sa bhagavāṃs śākyamunir vinayadharāṇām agraṃ nirdiṣed iti tatpraṇidhānavaśāt tathāgatena vinayadharāṇām agro nirdiṣṭaḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīyaḥ; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam.
untrue announcement of the death of the buddha and the birth of ānanda
yadā bhagavatā ṣaṭtriṃśadbhūtakoṭiparivāraṃ māraṃ papīyaṃsam abhinirjitya anuttaraṃ jñānam adhigataṃ, tadā sāntaḥpurāmātyapaurajanapadasyārocitam: adya śramaṇo gautamaḥ kālagataḥ iti; rājā śuddhodanaḥ sāntaḥpurakumārāmātyapaurajanapadaḥ śocitum ārabdhaḥ; devatānāṃ darśanam adhastāt pravartate; śuddhāvāsakāyikābhir devatābhir arocitaṃ: na bhagavān kālagato 'pi tu bhagavatānuttaraṃ jñānam adhigatam iti; tato rājā śuddhodanaḥ param ānandam upāgataḥ; ten asamayenāmṛtodanasya dārako jātaḥ; tasya jātau jātimahaṃ vistareṇa kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate, kiṃ bhavatu dārakasya nāma iti; jñātasya kathayaṃti: ayaṃ dārakaḥ ānande vartamāne jātaḥ; tad bhavatu dārakasyānanda iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam; ānando dārako 'ṣṭābhyo dhātrībhyo 'nupradattaḥ; dvābhyām aṃśadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ; sa dhātryaṃśagato naimittikair vyākṛto 'nena dārakeṇa bhagavataḥ śākyamuner upasthānaṃ kartavyam iti; dārako naimittikair vyākṛta iti śrutvā amṛtodanaḥ saṃlakṣayati: yady evaṃ bhagavān pravrājayiṣyati, na tatpurastād avatāro 'py anena kartavya iti; sa yadā bhagavān kapilavastv āgacchati tadā (sbv ii 53) vaiśālīn nīyate; yadā bhagavān vaiśālīṃ gacchati tadā punaḥ kapilavastu nīyate; atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātaṃ; dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttānām ekārakṣāṇāṃ śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ
caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitamatīnāṃ caturṣu saṃgrahavastuṣu dīrgharātrakṛtaparicayānāṃ pañcāṅgaviprahīnānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ daśabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya ca buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkataprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyaṃ; kasya anavaropitāni kuśalamulāny avaropayeyaṃ? kasyāvaropitāni paripācayeyaṃ? kasya pakvāni vimocayeyam? āha ca: apy evātikramed velāṃ sāgaro makarālayaḥ /
na tu vaineyavatsānāṃ buddho velām atikramet //
ānanda's conversion
bhagavān saṃlakṣayati: caramabhaviko ānando dārakaḥ; sa mama śāsane pravrajiṣyati, pravrajya cānena mamopasthānaṃ kartavyaṃ vacanaṃ ca dhārayitavyaṃ mayi ca parinirvṛte amṛtam adhigantavyaṃ yan nv aham ānandaṃ kumāraṃ śāsane 'vatārayeyam iti; apravidita eva kapilavastunagaraṃ praviśyāmṛtodanasya bhavanam āgamya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; amṛtodanenānandaḥ kumāro 'vavarakaṃ praviśya sthāpitaḥ; bhagavatā tathādhiṣṭhito yena svayam eva dvāram apāvṛtaṃ; prathamata eva ca bhagavato pādau śirasā (sbv ii 54) vanditvā bhagavataḥ pṛṣṭhataḥ sthito 'bhūd vyajanaṃ gṛhītvā ca bhagavantaṃ vījayamānaḥ; tato 'mṛtodano bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ; ekānte niṣaṇṇaṃm amṛtodanaṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya āsanād utthāya prakrāntaḥ; mahad api hetubalaṃ pratyayabalam apekṣate; ity ānandaś caramabhavikaḥ satvo bhagavantaḥ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhaḥ; amṛtodanena sāntaḥpuraparivāreṇa na śakyate nivartayituṃ; bhagavān āha: ayaṃ caramabhavikaḥ satvaḥ na tvayā śakyate nivartayituṃ, mā nivarteta iti; amṛtodanaḥ kathayati; bhagavan yady evam ānupūrvīm asya kurmaḥ; bhagavān āha: evaṃ kuru; tato 'mṛtodanena śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavaṇīpakaparivrājakayācanakebhyo dānāni dīyante; puṇyāni kriyante; svabandhujanaṃ ca kṣamāpayitvā sarvālaṃkāravibhūṣito hastiskandham abhiruhya anekajanaparivṛto nyagrodhārāmābhimukho bhagavatsakāśaṃ preṣitaḥ; (a 445a) tataś ca tasya vīthīmadhyena gacchato hastinā utpalahastako nigīrṇaḥ; naimittikair dṛṣṭaḥ; te
kathayanti: anena kumāreṇa śrutidharāṇām agreṇa bhavitavyam iti; tasya yānasya yāvatī bhūmis tāvad yānena gatvā yānād avatīrya padbhyām eva nyagrodhārāmaṃ praviśya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ; bhagavatā daśabalakāśyapasya samarpitaḥ kāśyapa pravrājaya kumāram iti; tena pravrājita upasaṃpāditaḥ; atha bhagavān yathābhiramyaṃ kapilavastuni vihṛtya yena rājagṛhaṃ tena cārikāṃ prakrāntaḥ; anupūrveṇa cārikāṃ caran rājagṛham anuprāptaḥ; rājagṛhe viharati veṇuvane kalandakanivāpe. āyuṣmataḥ ānandasya mūrdhni piṭako jātaḥ; bhagavatā jīvikasyājñā dattā ānandasya bhikṣoś cikitsāṃ kuruṣva iti; evaṃ bhadanta iti jīvikaḥ kumārabhṛto bhagavataḥ pratyaśauṣīd; atha bhagavān purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ dharmaṃ deśayati; āyuṣmān apy ānandas tatraiva niṣaṇṇaḥ dharmaśravaṇāya; jīvikaḥ kumārabhṛtaḥ saṃlakṣayati: ayam asya kalaś cikitsāyāḥ; (sbv ii 55) dharmavegaprāpto 'yaṃ na cetayiṣyati iti; tena tasya piṭake pācanaṃ dattaṃ; tatraiva ca pāṭitaḥ; tatra paryavasite dharme jīvakaḥ kathayati: bhagavan mayā aryānandasyātraiva niṣaṇṇasya piṭakaḥ pācitaḥ pāṭito rohitaś ca; āyuṣmān ānandaḥ kathayati: yadi mama śarīraṃ tilaśaś chinnam abhaviṣyat tathāpi mayā na parijñātam abhaviṣyad bhagavato dharmaṃ deśayato dharmānvayaprasādāvarjitasantatinā; jīvakaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā ānandena karma kṛtaṃ yenāsya pṛṣṭhe piṭako
jātaḥ iti; bhagavān āha: ānandenaiva bhikṣavaḥ bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvad phalanti khalu dehināṃ.
the story of the king kirātas (a previous birth of ānanda)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmin karvaṭake kirātānām adhipatiḥ prativasati; asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktāḥ ekadakṣiṇīyā lokasya; athānyatamaḥ pratyekabuddhas tena tenānvāhiṇḍamānaḥ kirātanagaram anuprāptaḥ; sa tatra piṇḍārthī kirātarājasya gṛhaṃ praviṣṭaḥ; sa tena saṃjātāmarṣeṇa cittaṃ pradūṣya guḍikayā pṛṣṭhe tāḍitaḥ; sa mahātmā nihatamadamānatvāt tasyābhavyatāṃ jñātvā prakrāntaḥ. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau kirātarājaḥ eṣa eva sa ānando bhikṣuḥ; yad anena pratyekabuddhaḥ saṃjātāmarṣeṇa cittaṃ pradūṣya pṛṣṭhe guḍikayā tāḍitaḥ tasya karmaṇo vipākena yatra yatra jāyate tatra tatrāsya paṃcajanmaśatāni pṛṣṭhe piṭako jāyate; yāvad etarhy apy asya carame bhave pṛṣṭhe piṭako jātaḥ (sbv ii 56)
ānanda follows the buddha and makes an exhibition of mathematical knowledge
yadā āyuṣmān ānando bhagavatā sārdhaṃ gacchati tadāsya bhagavati tīvraprasādagauravaṃ (a 445b) hrīvyapatrāpyaṃ chambitatvaṃ copatiṣṭhati; yadā nirmāṇena na tādṛśaṃ prasādagauravaṃ hrīvyapatrāpyaṃ chambitatvaṃ copatiṣṭhati; yāvad anyatamena gṛhapatinā buddhapramukho bhikṣusaṃgho 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ; bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛtaḥ tasya gṛhapater gṛhaṃ praviśya bhuktvā prakrāntaḥ; bhikṣubhir āyuṣmān ānandaḥ pṛṣṭaḥ; āyuṣmann ānanda kiṃ tvam adya bhagavatā sārdhaṃ gataḥ āhosvin nirmāṇena iti; sa kathayati: bhagavatā sārdhaṃ gato na buddhanirmāṇena; kathaṃ kṛtvā; yadāhaṃ bhagavatā sārdhaṃ gacchāmi tato mama bhagavato 'ntike tīvraprasādagauravaṃ hrīvyapatrāpyaṃ chambitatvaṃ copatiṣṭhati; yadā buddhanirmāṇena tadā na tathā iti bhikṣavaḥ parasparaṃ mantrayanti: āyuṣmān ānando nimittakuśalaḥ iti; digvidikṣu śabdo visṛtaḥ ānando bhikṣur nimittakuśalaḥ iti; atha bhagavān yathābhiramya rājagṛhe vihṛtya yena śrāvastī tena cārikāṃ prakrāntaḥ; anupūrveṇa cārikāṃ caran śrāvastīm anuprāptaḥ; śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme; athāyuṣmān ānandaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣat; anyatamena brāhmaṇena dṛṣṭaḥ; sa saṃlakṣayati: ayaṃ śramaṇasya gautamasya śrāvakaḥ ānando bhikṣuḥ, yo 'sau śrūyate nimittakuśala iti; pṛcchāmi tāvad enam asyāḥ śiṃśapāyāḥ kiyanti patrāṇi iti; sa tena pṛṣṭaḥ: ārya asyāḥ śiṃśapāyāḥ kiyanti patrāṇi iti; sa kathayati: etāvanti śatāni sahasrāṇi śatasahasrāṇi
ity uktvā prakrāntaḥ; tena brāhmaṇena katipayāni patrāṇy apanīya gaṇayitvā choritāni; āyuṣmān ānandaḥ piṇḍapātam aṭitvā pratinivṛttaḥ; tena brāhmaṇena bhūya uktaḥ; ārya idānīṃ jānīṣva asyāḥ śiṃśapāyāḥ kiyanti patrāṇi iti; sa kathayati: pūrvam etāvanti śatāni sahasrāṇi śatasahasrāṇi ca; ata etāvanty apanītāni iti uktvā prakrāntaḥ; sa brāhmaṇaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ; īdṛśo 'py āryo gaṇite kṛtāvī iti. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatānandena karma (sbv ii 57) kṛtaṃ yena nimittakuśalo jātaḥ iti; bhagavān āha: ānandenaiva bhikṣavaḥ bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehināṃ.
the story of the astronomer (a previous birth of ānanda)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyām anyatamo brāhmaṇaḥ, tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; tasya trīṇi saptakāny ekaviṃṣatidivasān vistareṇa jātasya jātimahaṃ kṛtvā kulasadṛśaṃ nāmadheyaṃ vyavasthāpyataṃ; sa unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ; tena deśāntaraṃ gatvā ṣaṣṭisahasrakaṃ horāśāstram adhītam; evaṃ yāvat saṃsāre saṃsaratā paṃca janmaśatāni horājñānam adhītaṃ; pareṣāṃ copadiṣṭaṃ; tena hetunā tena pratyayena yatra yatropapannaḥ tatra tatra (a 446a) naimittikānām agro jātaḥ; yāvad etarhy api paścime bhave naimittikānām agro jātaḥ.
the story of the rice, the two patridges and the sugar-cane (concerning king prasenajit and a previous birth of him)
rājñaḥ prasenajitaḥ kośalasya pratidinaṃ bhojanakāle śālyodanaṃ phelāyāṃ nipatati tittirī dvāv ikṣuyaṣṭiś ca; tayor ekaḥ phelāyāṃ dvitīyo bhūmyāṃ; tenāyuṣmata ānandasya niveditaṃ; tena bhikṣūṇām. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta rājñā prasenajitā kośalena karma kṛtaṃ yenāsya bhojanavelāyāṃ śālyodanaṃ phelāyāṃ nipatati tittirī dvāv ikṣuyaṣṭiś ca; tayor ekaḥ phelāyāṃ, dvitīyo bhūmyāṃ? iti; bhagavān āha: rājñaiva bhikṣavaḥ prasenajitā kośalena pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni yenāsya bhojanavelāyāṃ (sbv ii 58) śālyodanaṃ phelāyāṃ nipatati tittirī dvāv ikṣuyaṣṭiś ca; tayor ekaḥ phelāyāṃ, dvitīyo bhūmyāṃ. bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ anyatamo gṛhapatiḥ prativasaty āḍhyo mahādhano mahābhogaḥ; tasya paricārakaiḥ krṣigrāmān navaśālir ānītaḥ; dve tittirī ikṣuṣaṣṭiś ca; asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktāḥ ekadakṣiṇīyā lokasya; anyatamaḥ pratyekabuddho vārāṇasīm anuprāptaḥ; sa pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya piṇḍapātam aṭaṃs tasya gṛhapater niveśanaṃ praviṣṭaḥ; sa tena dṛṣṭaḥ kāyaprāsādikaḥ cittaprāsādikaś ca; tena tasmai tatprathamato navānnam ānetavyam iti kṛtvā śālyodanam ikṣuyaṣṭis tittiridvayaṃ dattaṃ; tatraikaḥ pātre nipatito dvitīyo bhūmyāṃ. bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau gṛhapatir eṣa evāsau rājā prasenajit kośālas tena kālena tena samayena; yad anena pratyekabuddhāya navaṃ śālyodanam ikṣuyaṣṭis tittiridvayaṃ ca
dattaṃ tena karmaṇā bahūni varṣāṇī bahūni varṣaśatāni bahūni varṣaśatasahasrāṇi divyamānuṣaṃ saukhyam anubhūtam; etarhy apy asya bhojanavelāyāṃ śālyodanam ikṣuyaṣṭis tittiridvayaṃ ekaḥ phelāyāṃ patati dvitīyo bhūmyāṃ. rājñā prasenajitā kośalena śrutaṃ: mama bhagavatā evaṃ karmaplotir vyākṛtā; tad ayaṃ prāktanasya karmaṇaḥ phalavipāka iti viditvā bhagavati saśrāvakasaṃghe prasannaḥ; sa caivaṃ karmavipākāvarjitamatis tiṣṭhati; naimittikena ca vyākṛtam āryānandasya paṭṭabandho bhaviṣyati iti; yāvat prabhātāyāṃ rajanyām āyuṣmata ānandasya lalāṭe piṭako jātaḥ; rājñā prasenajitā kośalena śrutaṃ; tasyaitad abhavat; bhavati dakṣiṇīyeṣu kārān kṛtvā avandhyapuṇyaphalaviśeṣaḥ; yannv aham asya svayam evopasthānaṃ kūryām iti; tena sarvavaidyā āhūtaḥ: āryānandasya cikitsāṃ kuruta iti; te tasya cikitsāṃ kartum ārabdhāḥ; rājñā prasenajitā kośalena āyuṣmata ānandasya svayam eva śataśalākaṃ chatraṃ dhāritaṃ; śirāyāṃ ca muktāyāṃ lalāṭe (a 446b) paṭṭo baddhaḥ. (sbv ii 59) bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadantāyuṣmatānandena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena rājñā prasenajitā kośalena mūrdhni śataśalākaṃ chatraṃ dhāritaṃ svayam eva śuklapaṭṭo baddhaḥ upasthānaṃ ca kṛtam iti; bhagavān āha: ānandenaiva bhikṣavaḥ bhikṣuṇā pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehināṃ.
the story of the physician (a previous birth of ānanda)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyām anyatamo vaidyaḥ prativasati; tasya samīpe pratyekabuddho glāna upasaṃkrāntaḥ; sa tena sarvopakaraṇaiḥ pravāritaḥ; svayam eva cikitsā kṛtā upasthānaṃ ca. kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau vaidya eṣa evāsau ānanadabhikṣuḥ tena kālena tena samayena; yad anena pratyekabuddhāya kārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena anekāni varṣāṇi varṣaśatāni varṣasahasrāṇi rājāmātyabrāhmaṇagṛhapatibhir asyopasthānaṃ kṛtaṃ; yāvad etarhy asya rājñā prasenajitā kośalena śatiśalākaṃ chatraṃ dhāritaṃ; svayaṃ copasthānaṃ kṛtam iti.
the buddha chooses ānanda as servant
atha bhagavān yathābhiramyaṃ śrāvastyāṃ viharati; yena śālā tena cārikāṃ <caran> prakrāntaḥ; anupūrveṇa cārikāṃ caran śālām anuprāptḥ; śālāyāṃ viharati brāhmaṇagrāmake; tena khalu samayena evaṃrūpā saṃbahulā sthavirasthavirā mahāśrāvakā bhagavataḥ sāmantakam upaniśritya viharanty araṇyakuṭikāyā<ṃ>, tadyathā āyuṣmān ājñātakauṇḍinyaḥ, āyuṣmān aśvajid bhadrikaḥ bāṣpaḥ mahānāmā yaśā pūrṇaḥ vimalaḥ gavāmpatiḥ subāhuḥ āyuṣmān śāriputraḥ āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ āyuṣmān mahākāśyapaḥ (sbv ii 60) āyuṣmān mahākauṣṭhilaḥ āyuṣmān mahākapphinaḥ āyuṣmān aniruddhaḥ nandikaḥ kimpilaḥ yaśā śālāviharīyakasthaviraḥ pūrṇaḥ kuṇḍopadhānīyakasthavira itīme cānye ca sthavirasthavirā mahāśrāvakā bhagavataḥ sāmantakam upaniśritya viharanti. tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: aham asmi bhikṣavaḥ etarhi jīrṇo vṛddho mahallakaḥ, klāmyāmi catasraḥ parṣado 'vavadituṃ bhikṣūn bhikṣuṇīḥ upāsikān upāsikyaḥ; utsāhayata me bhikṣavo bhikṣum upasthāyakaṃ yo mām upasthānaṃ kariṣyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svam arthaṃ ca na riṃciṣyati; athāyuṣmān ājñātakauṇḍinya utthāyāsanād ekāṃśam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat*: ahaṃ bhadantam upasthāsyāmi manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyāmi, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyāmi; tvaṃ tāvat kauṇḍinya jīrṇo vṛddho mahallakaḥ; tavaiva tāvad upasthāyakena karaṇīyaṃ; niṣīda tvaṃ kauṇḍinya yathāsvake āsane; niṣaṇṇa āyuṣmān (a 447a) ājñātakauṇḍinyo yathāsvake āsane; athāyuṣmān aśvajid bhadrikaḥ bāṣpaḥ
mahānāmā yaśā pūrṇaḥ vimalaḥ gavaṃpatiḥ subāhuḥ āyuṣmān śāriputraḥ āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmān mahākauṣṭhilaḥ āyuṣmān mahākapphinaḥ āyuṣmān aniruddhaḥ nandikaḥ kiṃpilaḥ yaśā śālāvihārīyakasthaviraḥ pūrṇaḥ kuṇḍopadhānīyakasthavira utthāyāsanād ekāṃśam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocan*: ahaṃ bhadantam bhagavantam upasthāsyāmi manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyāmi, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyāmi; tvam api pūrṇo jīrṇo vṛddho mahallakaḥ; tavaiva tāvad upasthāyakena karaṇīyaṃ; niṣīda tvaṃ pūrṇa yathāsvake āsane; niṣaṇṇa āyuṣmān pūrṇo yathāsvake āsane. athāyuṣmato mahāmaudgalyāyanasyaitad abhavat*: kaḥ punar bhagavato bhikṣur abhipreta upasthāyako bhaviṣyati? yannv ahaṃ tadrūpaṃ samādhiṃ samāpadyeyaṃ yathā samāhite citte bhagavato mānasam (sbv ii 61) avalokayeyam; athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte bhagavataḥ mānasam avalokayati; adrākṣīd āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavato mānasaṃ āyuṣmaty ānande pratiṣṭhitam ānando me bhikṣur upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; dṛṣṭvā ca punas tasmāt samādher vyutthāyāyuṣmantaṃ śāriputram idam avocat*: yat khalu āyuṣman jānīyāḥ bhagavato mānasam āyuṣmaty ānande pratiṣṭhitam ānando me bhikṣur upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; tadyathā kūṭāgāre vā kūṭāgāraśālāyāṃ vā uttarāyatāyāṃ prācīnāyatāyāṃ pūrveṇa vātāyanena sūryaraśmayaḥ
praviṣya paścimāṃ bhittiṃ niśritya tiṣṭheyuḥ; evam eva bhagavato mānasam āyuṣmaty ānande pratiṣṭhitam ānando me bhikṣur upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; ehi gatvā utsāhayāvaḥ. athāyuṣmān chāriputra āyuṣmāṃ ca mahāmaudgalyāyano yenāyuṣmān ānandas tenopasaṃkrāntau; upasaṃkramyāyuṣmatā ānandena sārdhaṃ saṃmukhaṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisārya ekānte niṣaṇṇau; ekāntaniṣaṇṇāv āyuṣmatśāriputramaudgalyāyanau; āyuṣmān śāriputra āyuṣmantam ānandam idam avocat: utsaha tvam āyuṣman ānanda bhagavantam upasthātuṃ, maharddhikā te bhaviṣyati sugataparicaryā; nāhaṃ āyuṣman śāriputra utsahe bhagavantam upasthātuṃ; tat kasya hetoḥ; durāsadā hi buddhā bhagavanto duṣprasahāḥ; tadyathā agniḥ prajvalito durāsado bhavati duṣprasaho yadutārcirantarikayā, evam eva durāsadā buddhā bhagavanto duṣprasahāḥ; nāham utsahe bhagavantam upasthātuṃ; tadyathā siṃho mṛgarājā (a 447b) giriguhāgato durāsado bhavati duṣprasaho yaduta daṃṣṭrāntarikayā, evam eva durāsadā buddhā bhagavanto duṣprasahāḥ; tadyathā rājño nāgo matto mātaṅgaḥ kuñjaraḥ ṣaṣṭihāyana īṣādanto vyūḍhoraskaḥ saṃgrāmāvacaraḥ saṃgrāmamadhyagato durāsado bhavati duṣprasaho yaduta dantāntarikayā, evam eva durāsadā buddhā bhagavanto duṣprasahāḥ; nāhaṃ āyuṣman śāriputra utsahe bhagavantam upasthātuṃ. (sbv ii 62) athāyuṣmān mahāmaudgalyāyana āyuṣmantam ānandam idam avocat: yat khalu āyuṣman jānīyaḥ bhagavato mānasam āyuṣmaty ānande pratiṣṭhitam ānando me bhikṣur upasthāsyati
manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; tadyathā kūṭāgāre vā kūṭāgāraśālāyāṃ vā uttarāyatāyāṃ prācīnāyatāyāṃ pūrveṇa vātāyanena sūryaraśmayaḥ praviṣya paścimāṃ bhittiṃ niśritya tiṣṭheyuḥ; evam eva bhagavato mānasam āyuṣmaty ānande pratiṣṭhitam ānando me bhikṣur upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; utsaha tvam āyuṣman ānanda bhagavantam upasthātuṃ, maharddhikā te bhaviṣyati sugataparicaryā; evam aham āyuṣmān mahāmaudgalyāyana utasahe bhagavantam upasthātuṃ sacen me bhagavān trīn varān dadyāt, nāhaṃ bhagavato nirvasanaṃ cīvaraṃ dhārayeyaṃ; nāhaṃ bhagavataḥ paudgalikaṃ nimantraṇaṃ svīkūryāṃ; na ca me kaścid akālaḥ syād bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramituṃ paryupāsanāya; sacen me āyuṣman mahāmaudgalyāyana bhagavān imān trīn varāṃ dadyāt, evam aham utsahe bhagavantam upasthātuṃ, nānyathā. athāyuṣmān mahāmaudgalyāyana āyuṣmān śāriputra āyuṣmantam ānandaṃ bhagavata upasthāyakam utsāhya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntau; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇau; ekāntaniṣaṇṇo āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavantam idam avocat*: utsāhita āvābhyaṃ bhadanta bhikṣur bhagavata upasthāyako yadutāyuṣmān ānanda; sa evam āha: sacen me āyuṣman mahāmaudgalyāyana bhagavāṃs trīn varān dadyād evam aham utsahe bhagavantam upasthātuṃ; nāhaṃ bhagavato nirvasanaṃ cīvaraṃ dhārayeyaṃ, nāhaṃ bhagavataḥ paudgalikaṃ nimantraṇaṃ svīkūryāṃ; na ca me kaścid akālaḥ syād bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramituṃ
paryupāsanāya; saced bhagavān imān trīn varān dadyāt, evam aham utsahe bhagavantam upasthātuṃ; sādhu sādhu maudgalyāyana paṇḍita ānando bhikṣuḥ; sa paśyaty anāgataṃ (sbv ii 63) sabrahmacāriṇām antikād vādānuvādaṃ garhasthānīyaṃ dharmaṃ; syur me atonidānaṃ sabrahmacāriṇo vaktāraḥ, cīvarahetor ānando bhikṣuḥ śāstāram upatiṣṭhati; maudgalyāyana ānandasya bhikṣor āścaryādbhuto dharmaḥ; sādhu sādhu maudgalyāyana paṇḍita ānando bhikṣuḥ; sa paśyaty anāgataṃ sabrahmacāriṇām antikād vādānuvādaṃ garhasthānīyaṃ dharmaṃ; syur me atonidānaṃ sabrahmacāriṇo vaktāraḥ, (a 448a) piṇḍapātahetor ānando bhikṣuḥ śāstāram upatiṣṭhati; sādhu sādhu maudgalyāyana paṇḍita ānando bhikṣuḥ kālajñaḥ kālavit*; sa kālaṃ jñāsyaty ayaṃ me kālo bhagavantaṃ darśanayopasaṃkramitum, ayam akālaḥ; ayaṃ kālo bhikṣusaṃghasya bhikṣuṇīsaṃghasya upāsakaparṣadaḥ upāsikāparṣadaḥ ayaṃ kālo 'nyatīrthikaparivrājakānāṃ darśanayopasaṃkramitum, ayam akālaḥ; amī anyatīrthikaparivrājikā bhagavataḥ kathāprātibhānikā amī na kathāprātibhānikāḥ; idaṃ khādanīyabhojanīyaṃ bhagavataḥ sukhopacayāya saṃvarteta, idaṃ na saukhopacayāya; maudgalyāyana paṇḍita ānando bhikṣuḥ kālajñaḥ kālavit; sa kālaṃ jñāsyati ayaṃ me kālo bhagavantaṃ darśanayopasaṃkramitum, ayam akālaḥ; ayaṃ kālo bhikṣusaṃghasya bhikṣuṇīsaṃghasyopāsakaparṣadaḥ upāsikāparṣadaḥ ayaṃ kālo 'nyatīrthikaparivrājakānāṃ bhagavantaṃ darśanayopasaṃkramitum, ayam akālaḥ; amī anyatīrthikaparivrājikā bhagavataḥ kathāprātibhānikā amī na kathāprātibhānikāḥ; idaṃ khādanīyabhojanīyaṃ
bhagavataḥ sukhopacayāya saṃvarteta, idaṃ na saukhopacayāya; ayaṃ maudgalyāyana ānandasya bhikṣor āścaryādbhuto dharmaḥ; sādhu sādhu maudgalyāyana paṇḍita ānando bhikṣuḥ; sa cetaḥparyāyakuśalaḥ; evaṃ saṃjñāsyati tathāgataṃ sāyāhne pratisaṃlayanād vyutthitaṃ nimittena vā parikathayā vā ādeṣṭum; anena cānena ca sukhavihāreṇa bhagavān bahulaṃ vyāhārṣīd; anena cānena ca sukhavihāreṇa sugato bahulaṃ vyāhārṣīd; yac ca yadā ādekṣyati tat sarvaṃ tathaiva bhaviṣyati, nānyathā; ayaṃ maudgalyāyana ānandasya bhikṣor āścaryādbhuto dharmaḥ; sa tathāgatam upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; yan maudgalyāyanānando bhikṣuḥ tathāgatam upasthāsyati manāpena nāmanāpena, (sbv ii 64) bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati, ayam ānandasya bhikṣoḥ āścaryādbhuto dharmaḥ. yadāyuṣmadbhyāṃ śāriputramaudgalyāyanābhyām āyuṣmān ānando bhagavata upasthāyaka utsāhitaḥ, bhagavatā cānuvarṇitaḥ, tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā ānandena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena bhagavato bhrātā saṃvṛttaḥ, upasthāyako, bahuśrutaḥ., śrutadharaḥ, śrutasannicaya iti; bhagavān āha: ānandenaiva bhikṣavaḥ bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehināṃ.
the story of bhānumān and bhānumantaḥ (concerning a previous birth of ānanda)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ bhānur nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; sa devyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate, kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti; amātyāḥ kathayanti; (a 448b) pitāsya bhānuḥ, tasmād bhavatu dārakasya bhānumān iti nāma; tasya bhānumān iti nāma kṛtaṃ; sa unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ; pitrā yauvarājye 'bhiṣiktaḥ; bhūyo 'py asya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; tasyāpi jātau jātimahaṃ kṛtvā bhānumanta iti nāma kṛtaṃ; bhānumān kumāro naiṣkramyābhinandī; sa pitaraṃ paśyati dharmādharmeṇa rājyaṃ kārayantaṃ; sa saṃlakṣayati; aham api pitur atyayād rājā bhaviṣyāmi; aham api dharmādharmeṇa rājyaṃ kārayitvā narakaparāyaṇo bhaviṣyāmi iti; sa pituḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ pādayor nipatya kathayati: deva anujānīhi pravrajāmi iti; sa kathayati: putra yasyārthe yajñā ijyante homā hūyante tapāṃsi tapyante tat tava karatalagataṃ rājyaṃ; kasyārthe pravrajasi iti; sa nivāryamāṇo 'pi nāvatiṣṭhate; rājñā avaśyanirbandhaṃ jñātvā anujñātaḥ; sa ṛṣīṇāṃ madhye pravrajitaḥ; rājñā bhānumantaḥ kumāro yauvarājye abhiṣiktaḥ; bhānumatā ṛṣimadhye pravrajitena ekānte prakramya anācāryakeṇa anupādhyāyakena pratyekabodhiḥ sākṣātkṛtā; so 'pareṇa samayena glānaḥ saṃvṛttaḥ; sa itaś cānutaś ca paribhraman vārāṇasīm anuprāptaḥ; rājñā śrutaṃ; bhānumatā (sbv ii 65) pratyekabodhiḥ sākṣātkṛtā, sa ceha iti; sa tasya sakāśam upasaṃkrāntaḥ
pādayor nipatya kathayati: maharṣe tvaṃ piṇḍakenārthī, ahaṃ puṇyena; ihaiva madīye udyāne prativasa; ahaṃ te sarvopakaraṇair vaighātaṃ karomi iti; tenādhivāsitaṃ; rājñā tasya bhānumantaḥ kumāraḥ upasthāyako dattaḥ; sa tasyopasthānaṃ kartuṃ pravṛttaḥ; pratyekabuddhena tasya alpalakṣaṇaṃ dṛṣṭaṃ, saptāhasyātyayāt kālaṃ kariṣyatīti; sa tenoktaḥ: bhrātaḥ kimarthaṃ na pravrajasi? iti; sa kathayati: maharṣe pravrajāmi; yady evaṃ gaccha, pitaram avalokya; sa rājñaḥ sakāśaṃ gataḥ; deva anujānīhi māṃ, pravrajāmi; rājā kathayati: tava bhrātā pravrajitaḥ; mamātyayāt tvam eva rājā; kimarthaṃ pravrajasi iti; sa na labhate pravrajyāṃ; sa pratyekabuddhaḥ svayam eva rājñaḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya gāthayā kathayati: muñca bhāno bhānumantaṃ pravrājayati bhānumān / pravrajyā śreyasi bhāno yasmāt saṃvarṇitā jinaiḥ //
iti; rājā kathayati: maharṣe tvaṃ pravrajitaḥ; eṣa mamātyayād rājā bhaviṣyati; ihaiva dānāni dāsyati; puṇyāni kariṣyati; kimarthaṃ pravrajati iti; pratyekabuddho gāthāṃ bhāṣate: anyathā cintitā hy arthā anyathā parivartitāḥ / alpakaṃ jīvitaṃ bhāno paraṃ saptāham eva tu //
maharṣe asya saptāhaṃ jīvitaṃ? pratyekabuddhaḥ kathayati, saptāhaṃ; rājā kathayati: maharṣe yady evam anujñāto bhavatu; pravrājaya; sa ātmanaḥ alpakaṃ jīvitaṃ jñātvā tīvreṇa prasādena tasyopasthānaṃ kartum ārabdhaḥ; sa pratyekabuddho vyāvābādhikaḥ; tasya pātraṃ karatale hṛhītvā bhuṃjānasya vāyunā hastaḥ kampate; tatas tena rājakumāreṇa kaṭakam avatārya pātrasya (a 449a) ādhārako dattaḥ; tatpātraṃ niścalaṃ sthitaṃ; sa taṃ dṛṣṭvā praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: yathaitat pātraṃ niścalaṃ, evaṃ mamānena (sbv ii 66) kuśalamūlena ye dharmasantāne praviśeyuḥ te niścalā avatiṣṭheyuḥ iti; sa tasya pūrvaṃ parimaṇḍalaiḥ padavyañjanair dharmaṃ deśayati; sa kathayati: tvaṃ pūrvam āgārikabhūtaḥ parimaṇḍalaparimaṇḍalaiḥ padair vyañjanair dharmaṃ deśayasi; idānīṃ tvayā pratyekabodhiḥ sākṣātkṛtā; kimarthaṃ na deśayasi iti; sa kathayati: nāhaṃ deśayāmi; artho ko deśayati? ye te tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ te buddhā bhagavantaḥ parimaṇḍalaparimaṇḍalaiḥ padavyañjanair dharmaṃ deśayanti iti; tena praṇidhānaṃ kṛtaṃ; yo 'sau buddho bhagavān parimaṇḍalaparimaṇḍalaiḥ padavyañjanair dharmaṃ deśayati, tasyāhaṃ bhrātā syām upasthāyakaś ca; sa tena pratyekabuddhena pravrājitaḥ uktaś ca: vatsa etad eva te manasi kartavyaṃ mayā saptāhasyātyayāt martavyam iti; tena tena saptāhena na kiṃcid adhigataṃ; sa maraṇakālasamaye praṇidhānaṃ karoti; anenāhaṃ kuśalamūlena tasya bhagavatas tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya śāsane pravrajya bahuśrutaḥ syāṃ, śrutadharaḥ, śrutasannicaya iti. kiṃ manyadhve
bhikṣavo yo 'sau rājakumāraḥ pratyekabuddhasya bhrātā eṣa evāsāv ānando bhikṣuḥ; yad anena pratyekabuddhasya bhrātur upasthānaṃ kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena bhagavato bhrātā saṃvṛttaḥ upasthāyako bahuśrutaḥ śrutadharaḥ śrutasannicayaś ca. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā ānandena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena bhagavatā bahuśrutāṇāṃ śrutadharāṇāṃ śrutasannicayāṇām agro nirdiṣṭa iti; bhagavān āha: ānandenaiva bhikṣavo bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti khalu dehināṃ.
ānanda is the foremost among the learned monks
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'sminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣaśatāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi, vidyācaraṇasaṃpannaḥ yāvad buddho bhagavān; sa vārāṇasīṃ nagarīm (sbv ii 67) upaniśritya viharati ṛṣivadane mṛgadāve; tasyāyaṃ pravacane pravrajitaḥ; tatrānena na kaścid guṇagaṇo 'dhigataḥ; yasya sakāśe pravrajitaḥ bhagavatā kāśyapena bahuśrutānāṃ śrutadharāṇāṃ śrutasannicayānām agro vyākṛtaḥ; sa maraṇakālasamaye praṇidhānaṃ karoti: yan mayā bhagavati kāśyape samyaksaṃbuddhe anuttare dakṣiṇīye yāvadāyur brahmacaryaṃ caritaṃ, na kaścid guṇagaṇo 'dhigataḥ; anenāhaṃ kuśalamūlena yo 'sau bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena uttaro māṇavo vyākṛtaḥ, bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha iti; tasyāhaṃ pravacane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkuryām; yathā ca me upādhyāyo bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena bahudhārāṇām (a 449b) śrutadharāṇāṃ śrutasannicayāṇām agro vyākṛtaḥ; evaṃ mām api sa bhagavān śākyamunir śākyādhirāja bahuśrutānāṃ śrutadharāṇāṃ śrutasannicayānām agraṃ vyākuryād; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānām iti yāvad ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam. uddānaṃ: ṛddhiḥ śāstā tṛkā vaktā caṇḍālenāyaṃ gayā / yasya caite parādhyanti satvaśrāṇāś ca kukkurāḥ // (sbv ii 68)
famine in rājagṛha cf. matsuda, "a vinaya fragment of the msv from 'bendall's puka'", fests. bechert (1997)
bhagavān rājagṛhe viharati venuvane kalandakanivāpe; tena khalu samayena durbhikṣam abhūt kṛcchraḥ kāntāro durlabhaḥ piṇḍako yācanakena; tatra ye bhikṣavaḥ ṛddher lābhinas te yasyā jambvā nāmnā jambūdvīpaḥ prajñāyate tato varṇagandharasopetānāṃ jambūpeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; sataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; yadvā punar asyās sāmantakena bilvavanaṃ kapitthavanam āmalakīvanaṃ tato varṇagandharasopetānām āmalakapeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; uttarakurudvīpaṃ gatvā akṛṣṭoptasya taṇḍulaphalaśāleḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; cāturmahārājikān trayastriṃśān devān gatvā divyāyāḥ sudhāyāḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; ye vā te janapadāḥ ṛddhāś ca yāvad ākirṇabahujanamanuṣyāś ca tataḥ śucinaḥ praṇītasya khādanīyabhojanīyasya pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante.
devadatta strives to win magical power cf. matsuda, "a vinaya fragment of the msv from 'bendall's puka'", festsch. bechert (1997)
atha devadattasya etad abhavat*: etarhi durbhikṣaṃ kṛcchraḥ kāntāro durlabhaḥ piṇḍako yācanakena; ye bhikṣavaḥ ṛddhilābhinas te yasyā jambvā nāmnā jambūdvīpaḥ prajñāyate tato varṇagandharasopetānāṃ jambūpeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; sataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; yadvā punar asyās sāmantakena bilvavanaṃ kapitthavanam āmalakīvanaṃ tato varṇagandharasopetānām āmalakapeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; uttarakurudvīpaṃ gatvā akṛṣṭoptasya taṇḍulaphalaśāleḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; cāturmahārājikān trayastriṃśān devān gatvā divyāyāḥ sudhāyāḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; ye vā te janapadāḥ ṛddhāś ca yāvad ākirṇabahujanamanuṣyāś ca tataḥ śucinaḥ praṇītasya khādanīyabhojanīyasya pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; aham api yadi ṛddher lābhī syām aham api yasyā jambvā nāmnā jambūdvīpaḥ prajñāyate tato varṇagandharasopetānāṃ jambūpeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjīya; sataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; yadvā punar asyās sāmantakena bilvavanaṃ kapitthavanam āmalakīvanaṃ tato varṇagandharasopetānām āmalakapeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; uttarakurudvīpaṃ gatvā akṛṣṭoptasya taṇḍulaphalaśāleḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; cāturmahārājikān trayastriṃśān devān gatvā
divyāyāḥ sudhāyāḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; ye vā te janapadāḥ ṛddhāś ca yāvad ākirṇabahujanamanuṣyāś ca tataḥ śucinaḥ praṇītasya khādanīyabhojanīyasya pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante. (a 450a) atha ko nu me pratilabhaḥ syād ṛddher mārgaṃ vyapadeṣṭum iti; atha devadatto yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte asthāt*; ekāntasthito devadatto bhagavantam idam avocat*; vyapadiśatu me bhagavān ṛddher mārgam iti; atha bhagavān devadattasya idam evaṃrūpaṃ pāpakam icchāgatam utpannaṃ viditvā devadattam idam (sbv ii 69) avocat: adhiśīle tvaṃ gautama yoniśo manasi kuru, ṛddhiś ca te bhaviṣyati, anyac ca; adhicitte adhiprajñe tvaṃ gautama yoniśo manasi kuru; ṛddhiś ca te bhaviṣyati, anyac ca; atha devadattasyaitad abhavat: na vyapadiśati me bhagavān ṛddher mārgam iti viditvā prakrāntaḥ; yena āyuṣmān ājñātakauṇḍinyas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya āyuṣmantam ājñātakauṇḍinyam idam avocat: vyapadiśatu me sthavira ṛddher mārgaṃ; athāyuṣmān ājñātakauṇḍinyo bhagavato mānasaṃ vyavalokya devadattasya cedam evaṃrūpaṃ pāpakam icchāgataṃ viditvā devadattam idam avocat: rūpaṃ tvaṃ devadatta yoniśo manasi kuru, ṛddhiś ca te bhaviṣyati, anyac ca; atha devadattasyaitad abhavat: sthaviro 'pi me kauṇḍinyo na vyapadiśati ṛddher mārgam iti viditvā āyuṣmān aśvajid bhadriko bāṣpo mahānāmā pūrṇo vimalo gavaṃpatiḥ subāhur yena paṃca sthaviraśatāni tenopasaṃkrāntaḥ;
upasaṃkramya paṃca sthaviraśatāni idam avocat: vyapadiśantu me sthavirā ṛddher mārgaṃ; atha paṃca sthaviraśatāni bhagavato mānasaṃ vyavalokya sthavirasthavirāṇāṃ ca bhikṣūṇāṃ devadattasya cedam evaṃrūpaṃ pāpakam icchāgataṃ viditvā devadattam idam avocat: rūpaṃ tvaṃ devadatta yoniśo manasi kuru, ṛddhiś ca te bhaviṣyati, anyac ca; vedanāsaṃjñāsaṃskārān vijñānaṃ tvaṃ devadatta yoniśo manasi kuru, ṛddhiś ca te bhaviṣyati, anyac ca; atha devadattasyaitad abhavat: paṃcāpi sthaviraśatāni ṛddher mārgaṃ na vyapadiśanti; kiṃ punar ebhir āyuṣmadbhir bhagavatā sārdhaṃ purvam eva saṅgītaṃ bhaviṣyati? tathā hi me na kaścid vyapadiśanti ṛddher mārgaṃ; atha devadattasyaitad abhavat*: atha ko nu me pratibalaḥ syād ṛddher mārgaṃ vyapadeṣṭuṃ?
daśabalakāśyapa teaches to devadatta the way to obtain magical power cf. matsuda, "a vinaya fragment of the msv from 'bendall's puka'", festsch. bechert (1997)
tena khalu samayena āyuṣmān daśabalakāśyapo rāhagṛhe viharati senikāguhāyaṃ (a 450b) atha devadattasyaitad abhavat*: ayaṃ sthaviro daśabalakāśyapo dīrgharātram aśaṭha amāyāvī; ṛjukaṛjukajātīyo bhrātṛsālohitasya ca me nandasya upādhyāyo bhavati; pratibalaś ca me sthaviro daśabalakāśyapaḥ ṛddher mārgaṃ vyapadeṣṭum iti viditvā yenāyuṣmān daśabalakāśyapas tena upasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya (sbv ii 70) āyuṣmato daśabalakāśyapasya pādau śirasā vanditvā ekānte asthāt*; ekāntasthito devadattaḥ āyuṣmantaṃ daśabalakāśyapam idam avocat*: vyapadiśatu me sthaviro ṛddher mārgaṃ; athāyuṣmān daśabalakāśyapaḥ bhagavato mānasam avyavalokya sthavirasthavirāṇāṃ ca bhikṣūṇāṃ devadattasya cedam evaṃrūpaṃ pāpakam icchāgatam utpannam ity aviditvā ṛddher mārgaṃ vyapadiśati; tatra devadattena pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktena viharatā prathamaṃ dhyānaṃ niśritya ṛddhir abhinirhṛtā; sa eko bhūtvā bahudhā bhavati; bahudhā bhūtvā ekībhavati: āvirbhāvatirobhāvaṃ jñānadarśanena pratyanubhavati; tiraḥkuḍyaṃ tiraḥśailaṃ tiraḥprākāram asajjamānena kāyena gacchati tadyathā ākāśe; pṛthivyāṃ unmajjananimajjanaṃ karoti tadyathā udake; udake 'py abhinnasroto gacchati tadyathā pṛthivyām; ākāśe paryaṅkena krāmati tadyathā pakṣī śakunakaḥ imau vā sūryācandramasau evaṃmahardhikāv evaṃmahānubhāvau pāṇinā āmārṣṭi parimārṣṭi. atha devadattasyaitad abhavat*: kiṃ punar me yasyā jambvā nāmnā jambūdvīpaḥ prajñāyate tato varṇagandharasopetānāṃ jambūpeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhoktuṃ? sataś ca bhikṣūn śeṣeṇa
saṃvibhaktuṃ? yadvā punar asyās sāmantakena bilvavanaṃ kapitthavanam āmalakīvanaṃ tato varṇagandharasopetānām āmalakapeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhoktuṃ? śataś ca bhikṣūn śeṣeṇa saṃvibhaktuṃ? uttarakurudvīpaṃ gatvā akṛṣṭoptasya taṇḍulaphalaśāleḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhoktuṃ? śataś ca bhikṣūn śeṣeṇa saṃvibhaktuṃ? cāturmahārājikān trayastriṃśān ca devān gatvā divyāyāḥ sudhāyāḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhoktuṃ? śataś ca bhikṣūn śeṣeṇa saṃvibhaktuṃ? ye vā te janapadā ṛddhāś ca yāvad ākirṇabahujanamanuṣyāś ca tataḥ śucinaḥ praṇītasya khādanīyabhojanīyasya pātrapūram ādāya ātmanā paribhoktuṃ? śataś ca bhikṣūn śeṣeṇa saṃvibhaktuṃ?
devadatta seduces prince ajātaśatru
atha devadattasyaitad abhavat*: kiṃ punar aham asmin magadhakṣetre pradhānapuruṣam anvāvartayeyaṃ: yasminn anvāvṛtte (sbv ii 71) akṛcchreṇa mahājanakāyo 'nvāvarteta; atha devadattasyaitead abhavat*: ayam ajātaśatruḥ kumāraḥ pitur atyayāt paitryarājyaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāsyati; yannv aham ajātaśatrum anvāvartayeyaṃ; yasmin me anvāvṛtte alpakṛcchreṇa mahājanakāyo 'nvāvartiṣyate; atha devadattaḥ abhijāto hastyājāneyo bhūtvā ajātaśatroḥ kumārasya (a 451a) niveśanam apadvāreṇa praviśya dvāreṇa pratiniṣkrāmati; dvāreṇa praviśya apadvāreṇa pratiniṣkrāmati abhijātaḥ aśvājāneyaḥ bhikṣur api muṇḍaḥ saṅghāṭīprāvṛtaḥ; dahro 'pīdānīṃ kumāraḥ suvarṇamekhalādhārī bhūtvā ajātaśatroḥ kumārasya utsaṅge āvartate; parivartate saṃvartate; ajātaśatrur api enaṃ kumāram āliṅgati cumbati pariṣvajati; apīdānīṃ kheṭapiṇḍam apy āsye prakṣipati; tad api devadatto 'bhyavaharati yathāpital lābhasatkāreṇa abhibhūtaḥ paryādattacittaḥ iti; tatrājātaśatruḥ kumāro bhūyasyā mātrayā pāpakaṃ dṛṣṭigataṃ pratilabdhavān: mahardhikataro batāryo devadattaḥ śāstur antikāt* iti; prasannaś cāsya prasannādhikāram akārṣīt; paṃcamātrai rathaśataiḥ sārdhaṃ sāyaṃ ca prātaś ca upasthānakaro niryāti; paṃcamātrāṇi cāsya sthālīpākaśatāni bhaktābhisāre bhaktābhisāre upasaṃharati; devadatto 'pi paṃcamātrair bhikṣuśatair bhaktāgra upaniṣīdati.
the gifts and honours of ajātaśatru infatuate devadatta and his magical powers leave him entirely atha saṃbahulā bhikṣavaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ piṇḍāya prāvikṣan; aśrauṣuḥ saṃbahulā bhikṣavaḥ rājagṛhaṃ piṇḍāya carantaḥ; devadattasya ayam evaṃrūpo lābhasatkāra udapādi; rājāsya māgadhaḥ ajātaśatruḥ vaidehīputraḥ paṃcamātrai rathaśataiḥ sārdhaṃ sāyaṃ ca prātaś ca upasthānakaro niryāti; paṃcamātrāṇi cāsya sthālīpākaśatāni bhaktābhisāre bhaktābhisāre upasaṃharati; devadattaḥ paṃcamātrair bhikṣuśataiḥ sārdhaṃ bhaktāgra (sbv ii 72) upaniṣīdati iti; śrutvā punaḥ rājagṛhaṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyāḥ paścādbhaktapiṇḍapātapratikrāntaḥ pātracīvaraṃ pratiśamayya pādau prakṣālya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrantāḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ; ekāntaniṣaṇṇāḥ saṃbahulā bhikṣavo bhagavantam idam avocan: iha vayaṃ bhadanta saṃbahulā bhikṣavaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ prāvikṣāma; aśrauṣma vayaṃ bhadanta saṃbahulā bhikṣavo rājagṛhaṃ piṇḍāya caranto: devadattasyāyam evaṃrūpo lābhsatkāraḥ udapādi; rājasya māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ paṃcamātrai rathaśataiḥ sārdhaṃ sāyaṃ ca prātaś ca upasthānakaro niryāti; paṃcamātrāṇi cāsya sthālīpākaśatāni bhaktābhisāre bhaktābhisāre upasaṃharati; devadatto 'pi paṃcamātrair bhikṣuśataiḥ sārdhaṃ bhaktāgra upaniṣīdati; mā yūyaṃ bhikṣavo devadattasya lābhasatkāraṃ spṛhayata; tat kasya hetoḥ? vadhāya devadattasya lābhasatkāraḥ; parābhavāya devadattasya lābhasatkāraḥ; tadyathā
bhikṣavo vadhāya kadalī phalaṃ dadāti parābhavāya kadalī phalaṃ dadāti; evam eva vadhāya (a 451b) devadattasya lābhasatkāraḥ; parābhavāya devadattasya lābhasatkāraḥ; tadyathā vadhāya veṇur naḍaḥ phalaṃ dadāti; evam eva vadhāya devadattasya lābhasatkāraḥ; parābhavāya devadattasya lābhasatkāraḥ; tadyathā vadhāya aśvatarī garbhaṃ gṛhṇāti; parābhavāya aśvatarī garbhaṃ gṛhṇāti; evam eva vadhāya devadattasya lābhasatkāraḥ; yāvac ca bhikṣavo devadattasya ayam evaṃrūpo lābhasatkāraḥ utpadyate, tat kasya bhaviṣyati mohapuruṣasya dīrgharātram anarthāya duḥkhāya; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ evaṃ śikṣitavyaṃ yal lābhasatkāram abhibhaviṣyāmaḥ; na ca na utpanno lābhasatkāraḥ cittaṃ paryādāya sthāsyati; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyaṃ; phalaṃ vai kadalīṃ hanti phalaṃ veṇuṃ phalaṃ naḍam* / <satkāraḥ> puruṣaṃ hanti svagarbho 'śvatarīṃ yathā //
(sbv ii 73) yāvad eva hy anarthāya jñāto bhavati bāliśaḥ / hanti bālasya śuklāṃsaṃ mūrdhno 'py asya nipātayat* //
atha devadattasya lābhasatkārābhibhūtasya paryādattacittasya idam evaṃrūpo pāpakam icchāgatam utpannam: etarhi bhagavān jīrṇo vṛddho mahallakaḥ klāmyati catasraḥ parṣado 'vavaditum; aho vata bhagavān mama bhikṣusaṃghaṃ pratinisṛjet; ahaṃ bhikṣusaṃghaṃ parikarṣayeyaṃ; bhagavān alpotsuko viharet dṛṣṭadharmasukhavihāram anuyuktaḥ iti; sahacittotpādāt sa punar devadattas tasya ṛddheḥ parihīṇaḥ; parihīṇaś ca punar nājñāsīd ity apy ahaṃ parihīṇaḥ iti.
maudgalyāyana informs the buddha as devadatta is aiming at the direction of the congregation
tena khalu samayena kakudo bhikṣuḥ kroḍaputro bhagavataḥ śrāvako bhagavato 'ntike brahmacaryaṃ caritvā caturo brahmavihārān bhāvayitvā, kāmeṣu kāmacchandaṃ prahāya, tadbahulavihārī brahmalokasabhāgatāyām utpannaḥ; tena khalu samayena āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ bhārgaveṣu viharati śiśumāragirau bhīṣaṇikāvane mṛgadāve; atha kakudo brahmā devadattaṃ tasyā ṛddheḥ parihīṇaṃ viditvā, tadyathā balavān puruṣaḥ saṃkucitaṃ vā bāhuṃ prasārayet, prasāritaṃ vā saṃkucayed evam eva kakudo brahmā brahmaloke 'ntarhito bhārgaveṣu pratyaṣṭhād āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya purastād; atha kakudo brahmā āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat*; yat khalu bhadanta maudgalyāyana jānīyā devadattasya lābhasatkāreṇābhibhūtasya paryādattacittasya idam evaṃrūpo pāpakam icchāgatam utpannam: etarhi bhagavān jīrṇo vṛddho mahallakaḥ klāmyati catasraḥ parṣado 'vavaditum; aho (sbv ii 74) vata bhagavān mama bhikṣusaṃghaṃ pratinisṛjet; ahaṃ bhikṣusaṃghaṃ parikarṣayeyaṃ; bhagavān alpotsuko viharet dṛṣṭadharmasukhavihārayogam anuyuktaḥ iti; sahacittotpādāt sa punas tasyā ṛddheḥ parihīṇaḥ; parihīṇaś ca punar nājñāsīd ity apy ahaṃ parihīṇa iti; bhadanta sādhu maudgalyāyana (a 452a) yena bahagavāṃs tenopasaṃkrāmeḥ; upasaṃkramya bhagavantam etam evārthaṃ vistareṇārocayeḥ anukampām upādāya; adhivāsayaty āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ kakudasya brahmaṇas tūṣṇīṃbhāvena; atha kakudo brahmā āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pādau śirasā vanditvā tatraivāntarhitaḥ;
athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ aciraprakrāntaṃ kakudaṃ brahmāṇaṃ viditvā tadrūpaṃ samādhiṃ samāpannaḥ, yathā samāhite citte bhārgeṣv antarhitaḥ rājagṛhe pratyaṣṭhād veṇuvane kalandakanivāpe; athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano yena bhagavāṃś tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ; ekāntaniṣaṇṇa āyuṣmān mahāmaudgalyāyano yāvān evābhūt kakudena brahmaṇā sārdham antarākathāsamudāhāras tat sarvaṃ vistareṇārocayati; evam ukto bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat*: na khalu maudgalyāyana devadattaḥ pūrvam eva cetasā spharitvā viditaḥ? kiṃ tataḥ paścāt kakudena brahmaṇā ārocitam? evaṃ bhadanta iti; iyaṃ ca punar bhagavata āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanena sārdham antarākathā viprasṛtā.
devadatta visits the buddha and departs indignant
atha devadattaś catubhir bhikṣubhiḥ sahāyakaiḥ kokālikena khaṇḍadravyeṇa kaṭamorakatiṣyeṇa samudradattena ca sārdhaṃ yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; adrākṣīd bhagavān devadattaṃ dūrād eva dṛṣṭvā ca punar āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate: rakṣedānīṃ maudgalyāyana, rakṣedānīṃ maudgalyāyana, eṣa gacchati devadattaḥ; idānīṃ eṣa mohapuruṣo mama purastād ātmanaivātmānaṃ vyākariṣyati; athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ bhagavataḥ (sbv ii 75) pādau śirasā vanditvā tadrūpaṃ samādhiṃ samāpannaḥ, yathā samāhite citte veṇuvane 'ntarhito bhārgaveṣu pratyaṣṭhād śiśumāragirau bhīṣaṇikāvane mṛgadāve. atha devadatto yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte asthāt*; ekāntasthito devadattao bhagavantam idam avocat*: etarhi bhagavān jīrṇo vṛddho mahallakaḥ klāmyati catasraḥ parṣado 'vavaditum; aho vata bhagavān mama bhikṣusaṃghaṃ pratinisṛjet; ahaṃ bhikṣusaṃghaṃ parikarṣayeyaṃ; bhagavān alpotsuko viharet dṛṣṭadharmasukhavihārayogam anuyukta; śāriputramaudgalyāyanayos tāvad ahaṃ mohapuruṣa peśalayoḥ sabrahmacāriṇor api bhikṣusaṃghaṃ na pratinisṛjāmi; kutaḥ punas tvayi nisrakṣyāmi śave kheṭāśake? atha devadattasyaitad abhavat*: bhagavān śāriputramaudgalyāyanayor varṇaṃ bhāṣate; māṃ ca śavakheṭāśakavādena samudācarati iti; tatra devadatto (a 452b) bhagavato 'ntike kopaṃ ca dveṣaṃ ca mānaṃ ca mrakṣaṃ ca āghātaṃ ca akṣāntiṃ ca apratyayaṃ ca prāviṣkārṣīt*; atha devadatto hum iti kṛtvā triḥ śiraḥ kampayitva bhagavato antikāt prakrāntaḥ.
the buddha assembles the monks the sermon on the five teachers
tena khalu samayena āyuṣmān ānando bhagavataḥ pṛṣṭhataḥ sthito 'bhūd vyajanaṃ gṛhītvā ca bhagavantaṃ vījayamānaḥ; tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate: gacchānanda yāvanto veṇuvanaṃ kalandakanivāpam upaniśritya viharanti tān sarvān upasthānaśālāyāṃ sannipātaya; evaṃ bhadanta ity āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya, yāvanto bhikṣavo veṇuvanaṃ kalandakanivāpam upaniśritya viharanti tān sarvān upasthānaśālāyāṃ sannipātya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte asthāt*; ekāntasthita āyuṣmān ānando bhagavantam (sbv ii 76) idam avocat*: yāvanto bhadanta bhikṣavo veṇuvanaṃ kalandakanivāpam upaniśritya viharanti, te sarve upasthānaśālāyāṃ sanniṣaṇṇāḥ, sannipatitāḥ; yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyata iti. atha bhagavān yenopasthānaśālā tenopasaṃkrāntaḥ, upasaṃkramya purastāt bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; niṣadya bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma; paṃceme bhikṣavaḥ śāstāraḥ santaḥ saṃvidyamānā loke; katame paṃca? 1) ihaikaḥ śāstā apariśuddhaśīla eva san pariśuddhaṃ me śīlam akliṣṭa iti pratijānīte; tam enaṃ śrāvakāḥ saṃvāsānvayāt pratijānanti: ayaṃ bhagavān śāstā apariśuddhaśīla eva san pariśuddhaṃ me śīlam asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; vayaṃ ced enaṃ pareṣām ārocayema tenāsya syād amanāpaṃ; yenāsya syād amanāpaṃ kiṃ vayaṃ tena śāstāraṃ samudācariṣyāmaḥ? eṣa bhagavān śāstā svayam eva pratijānāti; smanvāharaty eṣo 'smān yaduta cīvarapariṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; ity apy enaṃ śrāvakāḥ śīlavanto
'nurakṣitavyaṃ manyante; evaṃrūpaḥ śāstā śrāvakāṇām antikāt śīlānurakṣanaṃ pratyāśaṃsati; ayaṃ prathamaḥ śāstā san sanvidyamāno loke. 2) punar aparam ihaikaḥ śāstā apariśuddhajīva eva pariśuddho me ajīvaḥ akliṣṭa iti pratijānīte; tam enaṃ śrāvakāḥ saṃvāsānvayāt pratijānanti: ayaṃ bhagavān śāstā apariśuddhajīva eva san pariśuddho me ājīva asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; vayaṃ ced enaṃ pareṣām ārocayema tenāsya syād amanāpaṃ; yenāsya syād amanāpaṃ kiṃ vayaṃ tena śāstāraṃ samudācariṣyāmaḥ? eṣa bhagavān śāstā svayam eva pratijānāti; smanvāharaty eṣo 'smān yaduta cīvarapariṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; ity apy enaṃ śrāvakāḥ ājīvato 'nurakṣitavyaṃ manyante; evaṃrūpaḥ śāstā śrāvakāṇām antikāt śīlānurakṣanaṃ pratyāśaṃsati; ayaṃ dvitīyaḥ śāstā san sanvidyamāno loke. 3) punar aparam ihaikaḥ śāstā (a 453a) apariśuddhajñānadarśana eva san pariśuddhaṃ me jñānadarśanam akliṣṭa iti pratijānīte; tam enaṃ śrāvakāḥ saṃvāsānvayāt pratijānanti: ayaṃ bhagavān śāstā (sbv ii 77) apariśuddhajñānadarśana eva san pariśuddhaṃ me jñānadarśanam asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; vayaṃ ced enaṃ pareṣām ārocayema tenāsya syād amanāpaṃ; yenāsya syād amanāpaṃ kiṃ vayaṃ tena śāstāraṃ samudācariṣyāmaḥ? eṣa bhagavān śāstā svayam eva pratijānāti; smanvāharaty eṣo 'smān yaduta cīvarapariṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; ity apy enaṃ śrāvakāḥ jñānadarśanato 'nurakṣitavyaṃ manyante; evaṃrūpaḥ śāstā śrāvakāṇām antikād jñānadarśanānurakṣanaṃ pratyāśaṃsati; ayaṃ tṛtīyaḥ śāstā san
sanvidyamāno loke. 4) punar aparam ihaikaḥ śāstā asaṃpannavyākaraṇa eva san saṃpannaṃ me vyākaraṇam asaṃkliṣṭam iti pratijānīte; tam enaṃ śrāvakāḥ saṃvāsānvayāt pratijānanti: ayaṃ bhagavān śāstā asaṃpannavyākaraṇa eva san saṃpannaṃ me vyākaraṇam asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; vayaṃ ced enaṃ pareṣām ārocayema tenāsya syād amanāpaṃ; yenāsya syād amanāpaṃ kiṃ vayaṃ tena śāstāraṃ samudācariṣyāmaḥ? eṣa bhagavān śāstā svayam eva pratijānāti; smanvāharaty eṣo 'smān yaduta cīvarapariṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; ity apy enaṃ śrāvakāḥ saṃpannavyākaraṇo 'nurakṣitavyaṃ manyante; evaṃrūpaḥ śāstā śrāvakāṇām antikāt saṃpannavyākaraṇānurakṣanaṃ pratyāśaṃsati; ayaṃ caturthaḥ śāstā san sanvidyamāno loke. 5) punar aparam ihaikaḥ śāstā durākhyātadharmavinaya eva san svākhyāto me dharmavinayaḥ asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; tam enaṃ śrāvakāḥ saṃvāsānvayāt pratijānanti: ayaṃ bhagavān śāstā durākhyātadharmavinaya eva san svākhyāto me dharmavinayaḥ asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; vayaṃ ced enaṃ pareṣām ārocayema tenāsya syād amanāpaṃ; yenāsya syād amanāpaṃ kiṃ vayaṃ tena śāstāraṃ samudācariṣyāmaḥ? eṣa bhagavān śāstā svayam eva pratijānāti; smanvāharaty eṣo 'smān yaduta cīvarapariṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; ity apy enaṃ śrāvakāḥ svākhyātadharmavinayato 'nurakṣitavyaṃ manyante; evaṃrūpaḥ śāstā śrāvakāṇām antikāt svākhyātadharmavinayānurakṣanaṃ pratyāśaṃsati; ayaṃ paṃcamaḥ śāstā san sanvidyamāno loke. atha khalu bhikṣavaḥ pariśuddhśīla eva san pariśuddhaṃ (sbv ii
78) me śīlam asaṃkliṣṭa iti pratijāne; na me śrāvakā śīlavato 'nurakṣitavyaṃ manyante; nāhaṃ śrāvakāṇām antikāt śīlānurakṣanaṃ pratyāśaṃsāmi; ayaṃ khalu bhikṣavaḥ pariśuddhajīva eva san pariśuddho me ajīvaḥ asaṃkliṣṭa iti pratijāne; na māṃ śrāvakā ājīvato 'nurakṣitavyaṃ manyante; nāhaṃ śrāvakāṇām antikād ājīvānurakṣaṇaṃ pratyāśaṃsāmi; ahaṃ khalu bhikṣavaḥ pariśuddhajñānadarśana (a 453b) eva san pariśuddhaṃ me jñānadarśanam asaṃkliṣṭa iti pratijāne; na māṃ śrāvakāḥ jñānadarśanato 'nurakṣitavyaṃ manyante; nāhaṃ śrāvakāṇām antikād jñānadarśanānurakṣanaṃ pratyāśaṃsāmi; ahaṃ khalu bhikṣavaḥ saṃpannavyākaraṇa eva san saṃpannaṃ me vyākaraṇam asaṃkliṣṭa iti pratijāne; na māṃ śrāvakāḥ saṃpannavyākaraṇato 'nurakṣitavyaṃ manyante; nāhaṃ śrāvakāṇām antikāt saṃpannavyākaraṇānurakṣanaṃ pratyāśaṃsāmi; ahaṃ khalu bhikṣavaḥ svākhyātadharmavinaya eva san svākhyāto me dharmavinayaḥ asaṃkliṣṭa iti pratijāne; na māṃ śrāvakāḥ svākhyātadharmavinayato 'nurakṣitavyaṃ manyante; nāhaṃ śrāvakāṇām antikāt svākhyātadharmavinayānurakṣanaṃ pratyāśaṃsāmi; nigṛhya nigṛhya vo 'haṃ bhikṣavaḥ pravakṣyāmi, prasahya prasahya; na ca vo dhanayiṣye, kumbhakāra ivāmabhājanānāṃ; yat sāraṃ tat sthāsyati; kṣamāś ca yūyaṃ bhagavato vacanapathānāṃ. (sbv ii 79)
devadatta decides to bring about schism in the congregation
atha devadattaḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattan āmantrayate: eta evaṃ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ; tiṣṭhate eva śramaṇasya gautamasya samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhetsyāmaḥ; cakrabhedaṃ kariṣyāmaḥ; tad asmākam abhyatītakālagatānāṃ digvidikṣu udāraḥ kalyāṇaḥ kīrtiśabdaślokaḥ abhyudgamiṣyati; tiṣṭhata eva śramaṇasya gautamasya tāvanmahardhikasya tāvanmahānubhāvasya devadattena kokālikena khaṇḍadravyeṇa kaṭamorakatiṣyeṇa samudradattena samagraḥ śrāvakasaṃghaḥ bhinnaś cakrabhedaś ca kriyate iti; te kathayanti: na śakṣyāmo vayaṃ devadatta bhagavataḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhettuṃ; tat kasya hetoḥ? santy āyuṣman devadatta bhagavataḥ śrāvakāḥ mahardhikā mahānubhāvā divyacakṣuṣaḥ paracittavidaḥ; ye dūrād api paśyanti, antike 'pi na dṛśyante; te cetasā cittaṃ spharitvā manasā mano vijānanti; te asmān parisarpata eva jñāsyanti iti; sa kathayati: asti kokālika upāyaḥ; ete vayaṃ sthavirasthavirān bhikṣūn upasaṃkramāmaḥ sarvopakaraṇaiḥ alpotsukhā bhavantu sthavirā vayaṃ sthavirāṇāṃ sarvopakaraṇair avighātaṃ kariṣyāma iti; navakāṃś ca bhikṣūn upasthāpayāmaḥ upalāḍāyāmaḥ pātreṇa cīvareṇa śikyena saritena kāyabandhanena uddeśena pāṭhena svādhyāyena yogena manasikāreṇa; asty eṣa āyuṣman devadatta upāya iti; tatra devadattaḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramitum ārabdhaḥ.
the behaviour of devadatta is discussed in the congregation
sthavirasthavirair bhikṣubhiḥ parisarpann eva vijñātaḥ devadattaḥ, samagrasya saṃghasya bhedāya parākramati iti; etat prakaraṇaṃ bhikṣavaḥ bhagavata ārocayanti; bhadanta devadattaḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramati iti; tān bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: ājñāpayata yūyaṃ bhikṣavo devadattaṃ (sbv ii 80) meṣakena iti, yo vā punar anyo 'py evaṃjātīyaḥ (a 454a) evaṃ ca punar ājñāpayitavyaḥ; mā tvaṃ devadatta samagrasya saṃghasya bhedāya parākrama; mā bhedakaraṇasaṃvartanīyam adhikaraṇaṃ samādāya pragṛhya tiṣṭha; sametu te devadatta sārdhaṃ saṃghena; samagro hi saṃghaḥ sahitaḥ saṃmodamānaḥ avivadamānaḥ ekāgraḥ ekoddeśaḥ ekakṣīrodakībhūtaḥ śāstuḥ śāsanaṃ dīpayan sukhasparśaṃ viharatu iti; ājñāpayanti te bhikṣavo devadattaṃ meṣakena; meṣakenājñāpyamānas tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśya abhiniviśyānuvyavaharati: idam eva satyaṃ moham anyad iti. etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti: ājñāpto 'smābhir bhadanta devadatto meṣakena; meṣakenājñāpyamānas tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśya abhiniviśyānuvyavaharati idam eva satyaṃ moham anyad iti; bhagavān āha: ājñāpayata yūyaṃ bhikṣavo devadattaṃ jñapticaturthena karmaṇā iti, yo vā punar anyo 'py evaṃjātīyaḥ evaṃ ca punar ājñāpayitavyaḥ. śayanāsanaprajñaptiṃ kṛtvā gaṇḍīm ākoṭya pṛṣṭavācikayā bhikṣūn samanuyujya sarvasaṃghe sanniṣaṇṇe sannipatite ekena bhikṣuṇā jñaptiṃ kṛtvā karma kartavyaṃ. śṛṇotu bhadantāḥ saṃghaḥ; ayaṃ devadattaḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramate; bhedakaraṇasaṃvartanīyaṃ cādhikaraṇaṃ samādāya
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
