Ratnamālāvadāna

tatrāsau modate devo gatvā triśaraṇaṃ cyutaḥ / ityādiṣṭaṃa munīndreṇa śrutvā sa tridaśādhipaḥ // rm_6.77{77} //

vismitaḥ suprasannātmā praṇatvaivaṃm udānayat / aho buddham aho dharmam aho saṃghaṃ śubhaṃkaraṃ // rm_6.78{78} //

yat saṃśaraṇamātre 'pi satvā yānti śubhālayaṃ / ye buddhaṃ śaraṇaṃ yānti na te gachaṃti durgatiṃ // rm_6.79{79} //

prahāya pātakān sarvān divyalokam upāsate / ye dharmaṃ śaraṇaṃ yānti na te gachaṃti durgatiṃ / prahāya mānuṣān kāyān divyān kāyān upāsate // rm_6.80{80} //

ye saṃghaṃ śaraṇaṃ yānti na te gachanti durgatiṃ / prahāya sarvaduḥkhāni divyasaukhyāny upāsate // rm_6.81{81} //

dhanyās te puruṣā bhadrāḥ saṃbodhipadagāminaḥ / ye saṃsmṛtvā triratnāni vrajanti maraṇaṃ dhruvaṃ // rm_6.82{82} //

athāsau bhagavāñ chrutvā śakreṇaivaṃ subhāṣitaṃ / tathānuvarṇayan prāha kauśikaṃ taṃ surādhipaṃ // rm_6.83{83} //

evam etad dhi devendra yathaivaṃ tvaṃ prabhāṣase / dhanyās te puruṣā bhadrā triratnaṃ bhajaṃti ye // rm_6.84{84} //

ye buddhaṃ śaraṇaṃ yānti na te gachanti durgatiṃ / kleśavairīṃ vinirjitya saṃbodhiṃ samavāpnuyuḥ // rm_6.85{85} //

ye dharmaṃ śaraṇaṃ yānti na te gachanti durgatiṃ / māradharmavinirmuktā bodhidharmān avāpnuyuḥ / ye saṃghaṃ śaraṇaṃ yāṃti na te gachaṃti durgatiṃ / pātakebhyo vinirmuktāḥ saṃprayānti sukhāvatīṃ // rm_6.86{86} //

na bhajanti munīndraṃ ye te bhramaṃti bhavārṇave / saṃbodhimārgato bhraṣṭā naṣṭā gachanti durgatiṃ // rm_6.87{87} //

ye śṛṇvaṃti na saddharmaṃ te kleśaparidāhitāḥ / māradharmaratā duṣṭāḥ praṇaṣṭā yāṃti durgatiṃ / na mānayaṃti ye saṃghaṃ na te jānaṃti sadgatiṃ / sadā duḥkhābhisaṃtaptā bhraṣṭā gachaṃti durgatiṃ / nindanti ye triratnāni te duṣṭā mārapākṣikāḥ / naiva caraṃti sanmārge vinaṣṭā yaṃti durgatiṃ / tasmād ye mānavāḥ santo vāṃchanti sadgatiṃ sadā / taiḥ saṃsmṛtvā triratnānāṃ karttavyaṃ śaraṇaṃ mudā // rm_6.88{88} //

ye smaranti triratnānāṃ na te gachaṃti durgatiṃ / prahāya pātakān sarvāñ śīghraṃ yānti sukhāvatīṃ // rm_6.89{89} //

sukhāvatyāṃ jinendrasya dharmaṃ śrutvānumoditāḥ / bodhicittaṃ samāsādya caranti bodhicārikāṃ // rm_6.90{90} //

tatas tāḥ kramataḥ pūryya saṃvṛttipāram āgatāḥ / paramārthacarīṃ prāpya nirvṛttiṃ samavāpnuyuḥ // rm_6.91{91} //

idaṃ hi bodhimārgānāṃ vījaṃ vijñāya kauśika / triratnasmaraṇaṃ nityaṃ karttavyaṃ bodhivāṃchibhiḥ // rm_6.92{92} //

kadāpi naiva moktavyaṃ triratnasmaraṇaṃ sadā / gatvā ca śaraṇaṃ teṣāṃ triratnānāṃ samācara // rm_6.93{93} //

evaṃ tena munīndreṇa samādiṣṭaṃ sa kauśikaḥ / śrutvaivam ity anujñāya prābhyanandat prasāditaḥ // rm_6.94{94} //

tato 'sau bhagavantaṃ taṃ natvā sa racitāṃjaliḥ / tridhā pradakṣiṇīkṛtya punar natvā divaṃ yayau // rm_6.95{95} //

tato devapure gatvā sudharmamaṃdire sthitaḥ / devalokān samāmaṃtrya tat pravṛttaṃ samabravīt // rm_6.96{96} //

bho bho devagaṇāḥ sarve śṛṇudhvaṃ tat samāhitaḥ / yad adbhutaṃ mahāpuṇyaṃ saṃbodhihetum ucyate // rm_6.97{97} //

dharmatā khalu devānāṃ ye ye devā hi nākataḥ / cyutās te te prayānty adho na tūrddhvaṃ yānti ke cana // rm_6.98{98} //

idānīṃ tu vrajeyus te ye devāḥ svargataś cyutāḥ / triratnaśaraṇaṃ kṛtvorddhvagatiṃ na tv adhogatiṃ // rm_6.99{99} //

dṛśyatām amuko devaputras triśaraṇaṃ gataḥ / svargāc cyutvā samutpannas tuṣite 'sau pramodate // rm_6.100{100} //

yūyam api ca tad dṛṣṭvā triratnānāṃ samāhitāḥ / gatvā ca śaraṇaṃ nityaṃ smṛtvā bhajadhvam ādarāt // rm_6.101{1} //

tato yūyaṃ na yāyāta durgatiṣu kadā cana / sadā divyasukhaṃ bhuktvā prayāsyatha sukhāvatīṃ // rm_6.102{2} //

ye buddhe śaraṇaṃ yāṃti na te gachanti durgatiṃ / kleśavairān vinirjitya saṃbodhipadam āpnuyuḥ // rm_6.103{3} //

ye dharme śaraṇaṃ yānti na te gachanti durgatiṃ / māradharmavinirmuktā buddhadharmāṇy avāpnuiyuḥ // rm_6.104{4} //

ye saṃghe śaraṇaṃ gatvā na te gachanti durgatiṃ / sarvapātakanirmuktā prayāsyaṃti sukhāvatīṃ // rm_6.105{5} //

na bhajanti triratnaṃ ye te bhramanti bhavārṇave / saddharmanindakā bhraṣṭā naṣṭā gachanti durgatiṃ // rm_6.106{6} //

durgatiṣu bhramaṃtas te duḥkhāni vividhāni ca / bhuktvā caranti duṣṭāṃśā naiva gachaṃti sadgatiṃ // rm_6.107{7} //

tad duḥkhaṃ hātum ichaṃti sukhaṃ prāptuṃ ca ye sadā / te triratnaṃ sadā smṛtvā bhajaṃtāṃ śaraṇaṃ gatāḥ // rm_6.108{8} //

tato vo maṃgalaṃ nityaṃ naiva yāyāta durgatiṃ / sadgatim eva yāyāta saṃbodhim api lapsyatha // rm_6.109{9} //

iti tena surendreṇa samādiṣṭaṃ hitārthinā / śrutvā sarve 'pi te devās tathety uktvā nanandire // rm_6.110{10} //

tadā sarve 'pi devāś ca triratnaṃ śaraṇaṃ gatāḥ / sarvadānusmarantaś ca satkṛtyaivaṃ prabhejire // rm_6.111{11} //

evaṃ devās tadā ye ye triratnaśaraṇaṃ gatāḥ / te te svargād api cyutvā naivāgachann adhogatiṃ // rm_6.112{12} //

tata ūrddhvaṃ samudgamya prāgachaṃs tuṣitālaye / triratnaśaraṇaṃ yātā maitreyaṃ samupāśrayan // rm_6.113{13} //

tathā śakraś ca tān sarvān maitreyasamupāśritān / dṛṣṭvānumodanāṃ kurvan prābhyanandat suraiḥ saha // rm_6.114{14} //

iti me guruṇā khyātaṃ tathā te vakṣyate mayā / evaṃ matvā mahārāja triratnaśaraṇaṃ vraja // rm_6.115{15} //

tatas te maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ / kramād bodhicarīḥ prāpya saṃbodhipadam āpnuyāḥ // rm_6.116{16} //

prajāś cāpi mahārāja bodhayitvā prayatnataḥ / triratnaśaraṇe sthāpya tvayā dharmapravṛddhaye // rm_6.117{17} //

ity evam upaguptena samādiṣṭaṃ subhāṣitaṃ / śrutvā rājā tathety evaṃ prānvamodat sapārṣadaḥ // rm_6.118{18} //

ye puṇyaprāptukāmās tad idam avirataṃ sūkarīkāvadānaṃ / śṛṇvanti śravayanti pramuditamanasā durgatiṃ te na yānti / nirjitya kleśasaṃghāṃs triguṇahitakarā bodhicaryyānuraktā / maitreyaṃ bodhisatvaṃ tuṣitabhuvanāgāḥ saṃbhajanti prakāmaṃ // rm_6.119{19} //

++ iti ratnāvadānamālāyāṃ sūkaryyavadānaṃ samāptaṃ ++

vii vapuṣmatkumārāvadāna athaśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā / upaguptaṃ guruṃ natvā punar evam abhāṣata // rm_7.1{1} //

bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / sarvasatvahitārthāya tat samādeṣṭum arhasi // rm_7.2{2} //

iti saṃprārthite tena rājñāśokena bhūbhujā / upagupto yatiś cāsau dṛṣṭvā taṃ nṛpam abravīt // rm_7.3{3} //

sādhu rājan samādhāya śrūyatāṃ puṇyavṛddhaye / yathā me guruṇā khyātaṃ tathā te vakṣyate mayā // rm_7.4{4} //

purāsīd bhagavān buddhaḥ śrīghanaḥ śakyakeśarī / sarvavidyāguṇācāryyas traidhātukavināyakaḥ // rm_7.5{5} //

sugato 'rhan mahābhijño dharmarājas tathāgataḥ / jinaḥ samantabhadrāṃśaś caturbrahmavihārakaḥ // rm_7.6{6} //

sa ekasamaye tatra kapilākhye purottame / nyagrodhāramake ramye vyaharac chrāvakaiḥ saha // rm_7.7{7} //

tasmiṃś ca samaye tatra dharmmaṃ śrotuṃ samāgatāḥ / devāsuramahārājā yakṣagaṃdharvakinnarāḥ // rm_7.8{8} //

garuḍā nāgarājāś ca siddhavidyādharā grahāḥ / yogino yatayaś cāpi munayo brahmacāriṇaḥ // rm_7.9{9} //

rājānaḥ kṣatriyāś cāpi vaiśyāmātyāś ca maṃtriṇaḥ / śreṣṭhinaḥ sārthavāhāś ca paurā jānapadā api // rm_7.10{10} //

evam anye 'pi satvāś ca ye saddharmaguṇavāṃchinaḥ / te sarve samupāgatya vaṃditvā taṃ munīśvaraṃ // rm_7.11{11} //

pūjayitvā puraskṛtya parivṛtya samantataḥ / kṛtāṃjalipuṭo dharmaṃ śrotuṃ samupatasthire // rm_7.12{12} //

athāsau bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān dharmakāṃkṣiṇaḥ / ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_7.13{13} //

taṃ ca dharmāmṛtaṃ pītvā sarve te saṃpramoditāḥ / satkṛtya śraddhayā nityaṃ bhajanta upatasthire // rm_7.14{14} //

bhagavāṃś ca tathā nityaṃ sarvasatvahitārthataḥ / saddharmadeśanāṃ kṛtvā vyaharat sāṃghikaiḥ saha // rm_7.15{15} //

tasmiṃś ca samaye tatra pure kapilavastuni / āsīc chākyo mahāsādhur mahābhogo mahādhanaḥ // rm_7.16{16} //

tena kalatram ānītaṃ svakulasadṛśāt kulāt / tayā sa kāntayā sārddhaṃ rarāma paricārayan // rm_7.17{17} //

tasyaivaṃ ramamāṇasya sā bhāryāsīt sugarbhiṇī / tato 'sau samaye 'sūta dārakaṃ divyasuṃdaraṃ // rm_7.18{18} //

martyātikrāntavarṇābhaṃ divyakalpasuvarṇitaṃ / sūkṣmachaviṃ subhadrāṃgaṃ gauravarṇaṃ manoharaṃ // rm_7.19{19} //

maheśākhyaṃ manāpaṃ ca darśanīyaṃ prasādikaṃ / abhirūpaṃ supuṣṭāṃgaṃ sarvalakṣaṇamaṇḍitaṃ // rm_7.20{20} //

tatrāsau janako dṛṣṭvā dārakaṃ taṃ subhadrikaṃ / moditaḥ sahasā jñātiṃ samāhūyābravīt tathā // rm_7.21{21} //

bhavantaḥ paśyatāṃ putro mamāyaṃ divyasuṃdaraḥ / asya jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ pracakṣyatāṃ // rm_7.22{22} //

iti tenoditaṃ śrutvā jñātayas te sasaṃmatāḥ / dṛṣṭvā taṃ vālakaṃ divyaṃ kalyavarṇaṃ susuṃdaraṃ // rm_7.23{23} //

saṃmīlya saṃmataṃ kṛtvā dṛṣṭvā tasyāṅgalakṣaṇaṃ / kṛtvā jātimahaṃ nāma sthāpituṃ saṃvabhāṣire / yad ayaṃ dārako divyavapuḥ kalyātisuṃdaraḥ / tasmād bhavatu nāmnāyaṃ vapusmān iti viśrutaḥ / iti saṃbhāṣaṇāṃ kṛtvā sarve te jñātivargikāḥ // rm_7.24{24} //

purastāt tasya śākyasya gatvā caivaṃ vabhāṣire / yad ayaṃ bhavataḥ putro divyavapur guṇānvitaḥ // rm_7.25{25} //

tasmād bhavatu nāmnāyaṃ vapuṣmān iti viśrutaḥ / tatheti samabhikhyāya pitrā sa suta ātmajaḥ // rm_7.26{26} //

aṣṭābhya upamātṛbhya upanyasto 'bhipālane / tato 'sau dārakas tābhir dhātrībhir upacāraṇaiḥ // rm_7.27{27} //

pālito varddhitaḥ puṣṭa āsīt padmaṃ yathā hrade / kramāt pravarddhitaś cāsau kumāro 'bhūd yadā tataḥ // rm_7.28{28} //

tadā suhṛtsahāyaiś ca sārddhaṃ krīḍitum ācarat / yatra yatra vapuṣmān sa cakrāma bhuvi saṃcaraṃ // rm_7.29{29} //

tatra tatrābhavan medhyā bhūpradeśāḥ samaṃtataḥ / evaṃvidhamahāpuṇyamaheśākhyaḥ śivāśayaḥ // rm_7.30{30} //

kāruṇiko mahāśrāddhaḥ svaparātmahitārthabhṛt / dharmakāmaḥ subhadrātmā pūjyo mānyo jitendriyaḥ // rm_7.31{31} //

abhivādyaḥ kumāro 'pi vapuṣmān sa vyarājata / tataḥ karmavipākena preryyamānaḥ kumārakaḥ // rm_7.32{32} //

sa vapuṣmān suhṛtsaṃghaiḥ sārddhaṃ puro viniryayau / tato 'sau jetakāraṇyaṃ dūrād dṛṣṭvā pramoditaḥ // rm_7.33{33} //

ramituṃ tatra mahodyāne sahasā samupācarat / tataḥ samupaviṣṭo 'sau dṛṣṭvodyānaṃ pramoditaḥ // rm_7.34{34} //

śāntarūpān yatīn paśyan vihāre harṣito 'viśat / tatrāsau bhagavantaṃ taṃ dadarśa samitisthitaṃ // rm_7.35{35} //

dvātriṃśallakṣaṇāśītivyañjanaparimaṇḍitaṃ / vyāmābhālaṃkṛtaṃ kāmyaṃ śatasūryyādhikaprabhaṃ // rm_7.36{36} //

samaṃtabhadrarūpaṃ ca ratnāṃgam iva jaṃgamaṃ / dṛṣṭvāsau suprasannātmā samupetya purogataḥ // rm_7.37{37} //

pādau tasya muner natvā dharmaṃ śrotum upāviśat / athāsau bhagavān dṛṣṭvā tasya cittaṃ viśodhitaṃ // rm_7.38{38} //

aryyasatyāni mārgaṃ ca dideśa bodhisādhanaṃ / tac chrutvā sugatoditaṃ vapuṣmān sa praharṣitaḥ // rm_7.39{39} //

bhavābhisaraṇodvignaḥ saddharmaguṇam aichata / bhitvā sa jñānavajreṇa satkāyadṛṣṭiparvataṃ // rm_7.40{40} //

śrotāpattiphalaṃ labdhvā dṛṣṭasatyo 'bhavat sudhīḥ / saṃsāraṃ cāsthiraṃ matvā bhavabhogyasunispṛhaḥ // rm_7.41{41} //

pravrajyāṃ caritum aichat svākhyāte sugatāśrame / tato 'sau purato gatvā munīndrasya kṛtāṃjaliḥ // rm_7.42{42} // pādau natvā prasannāsyaḥ pravrajyāṃ samayācata // rm_7.43{43} // namas te bhagavañ chāstaḥ śaraṇaṃ bhavatāṃ vraje / tat pravrajyāvrataṃ dehi cariṣye brahmacārikāṃ // rm_7.44{44} //

iti tenārthitaṃ dṛṣṭvā bhagavāṃs taṃ kumārakaṃ / pravrajyācaraṇāraktaṃ matvā caivaṃ samabravīt // rm_7.45{45} //

kumāra yadi te vāṃchā pravrajyācaraṇe 'sti hi / pitror ādeśam āsādya prāgacha dāsyate tadā // rm_7.46{46} //

iti śrutvā munīndrasya nirdeśaṃ tat tatheti saḥ / naṃditaś caraṇau natvā svagṛhaṃ sahasāgataḥ // rm_7.47{47} //

tato gṛhe samāsādya pitroś ca purataḥ sthitaḥ / kṛtāṃjalipuṭo natvā vṛttāṃtaṃ samabhāṣata // rm_7.48{48} //

adyāmba tāta saṃbuddho dṛśyate 'pūrvadarśanaḥ / sarvalakṣaṇasaṃpūrṇo divyātikāntasuṃdaraḥ // rm_7.49{49} //

saṃsthitaḥ parṣadāṃ madhye bhāṣati dharmam uttamaṃ / apūrvaṃ śrūyate tasya subhāṣitavaco'mṛtaṃ // rm_7.50{50} //

tatsubhāṣitasudhāṃ pītvā cittaṃ me tṛpyate na hi / bhūyas tad amṛtaṃ pātuṃ vratam ichāmi sāṃprataṃ // rm_7.51{51} // anye 'pi bahavo dṛṣṭvā bhikṣavo brahmacāriṇaḥ // rm_7.52{52} // śāntaśīlāḥ śubhātmāno dayākāruṇyamānasāḥ / tat sabhāgavrataṃ cartum ichāmi khalu sāṃprataṃ // rm_7.53{53} //

tad anujñāṃ pradattaṃ me kṛpāsti yadi vāṃ mayi / evaṃ tasya svaputrasya vacanaṃ vajrasannibhaṃ // rm_7.54{54} //

tau mātāpitarau śrutvā mūrchitau petatur bhuvi / tataḥ putraprayatnena cetanāṃ prāpya tau punaḥ // rm_7.55{55} //

pariṣvajya svakaṃ putraṃ tam evaṃ paryyadevatāṃ / hā putra katham ajño 'si hātmaja vallabho 'si naḥ // rm_7.56{56} //

hā suta vaṃcyase kena hā tāta kiṃ nu vāṃchasi / hā jīva katham ekānte tyaktvāsmān kva nu yāsyase // rm_7.57{57} //

nandanaḥ supriyāś cāsi kena duḥkhena yāsyase / kiṃcid duḥkhaṃ na te dattaṃ asmābhir vā kadā cana // rm_7.58{58} //

kutaḥ kiṃ jāyate duḥkhaṃ tad vadasva yadīhasi / ity evaṃ paridevitvā pitāsau cetasātmajaṃ // rm_7.59{59} //

nivārayan pravaṃdhena bodhayituṃ samabravīt / tvaṃ kumāra vayastho 'si sukomalaḥ sukhaidhitaḥ // rm_7.60{60} //

śītatāpāsahiṣṇuś ca yathechābhogyasaṃrataḥ / kiṃcid duḥkhānabhijñas tvaṃ tat kathaṃ pravrajeḥ suta // rm_7.61{61} //

pravrajito gṛhaṃ tyaktvā bahirdeśe vases sadā / cīvaraprāvṛtaḥ piṇḍaṃ yācitvā svayam āhareḥ // rm_7.62{62} //

anekajantusaṃcāre vane 'raṇye kathaṃ vaseḥ / jaṃgale durgame naikacaurākīrṇe kathaṃ careḥ // rm_7.63{63} //

ekākī ca kathaṃ tiṣṭher vṛkṣamūle ca nirjane / śmaśāne saṃsthitaḥ paśyan mṛtakānto traseḥ kathaṃ // rm_7.64{64} //

śayithāś ca kathaṃ śūnye gṛhe bhūtanivāsite / evaṃ suduṣkarīṃ caryyāṃ carituṃ katham ichasi // rm_7.65{65} //

tat pravrajyāvrate cittaṃ mā kṛthās tvaṃ nivarttaya / iti madvacanaṃ śrutvā gṛhe sthitvā sukhaṃ rama // rm_7.66{66} //

nityaṃ pravrajatāṃ duḥkhaṃ kiṃ siddhaṃ duḥkhacaryyayā / dharme vaṃchāsti cet putra gṛhe sthitvā cara vrataṃ // rm_7.67{67} //

śṛṇvaṃś ca dharmaśāstrāṇi śrāvayaṃś ca bahūñ janān / dānaṃ kṛtvā viśuddhātmā triratnaṃ satataṃ bhaja // rm_7.68{68} //

yasya kiṃcid gṛhe nāsti jñātir vaṃdhuś ca kaścana / nāpi mitragatiś cāpi pravrajyā tasya yujyate / kiṃ tava setsyate putra pravrajyāṃ pākuniṣṭhayā / sarvathā tyaja tadvāṃchā gṛhe dharmaṃ sukhaṃ cara / iti pitroditaṃ śrutvā vapuṣmān sa viśaṃkitaḥ // rm_7.69{69} //

pitroḥ pādān punar natvā pratyuvāca prabodhayan / satyaṃ tāta gṛhe saukhyaṃ dharmāṇāṃ caram uttamaṃ // rm_7.70{70} //

saṃpado 'pi samṛddhās te kāmabhogyaṃ mahatsukhaṃ / gṛhe parigrahāḥ poṣyās tad arthaṃ dhanam arjayet // rm_7.71{71} //

arjane hi mahatkaṣṭaṃ rakṣaṇe 'pi prayatnatā / aneke saṃpado 'pāyā rājāgnyudakataskarāḥ // rm_7.72{72} //

kṣaṇād dhareyur ākṛṣya tad duḥkhaṃ sahituṃ kathaṃ / saṃpado 'nte vipattiḥ syāt kasya saṃpadviniścalā // rm_7.73{73} //

vipattau hīyate dhairyyam adhairyyāt kleśito bhavet / kleśito doṣam āpnoti tadā puṇye matiḥ kutaḥ // rm_7.74{74} //

apuṇye kupitā lakṣmir naivāśraye gamiṣyati / lakṣmīvirahite gehe kuto dharmasya gocaraṃ // rm_7.75{75} //

saṃpattau tu labhen mānaṃ mānād dhi jāyate madaḥ / madād pramādito dharme tadā dharmo gṛhe kutaḥ // rm_7.76{76} //

adharmāt kāmabhogyaṃ tu kevalaṃ pāpasādhanaṃ / kāmārthe kleśitā lokāḥ kāmārthe duḥkhabhāginaḥ // rm_7.77{77} //

kāmārthe pratihanyante tena kāme sukhaṃ kathaṃ / saṃty evaṃ tāta sarvatra bhayāni vividhāni hi // rm_7.78{78} //

traidhātukabhavasthānāṃ kasya nāsti bhayaṃ kuha / daivāt sarvatra jāyante duḥkhāni ca sukhāni ca // rm_7.79{79} //

kleśacittasamutthāni duḥkhāni ca bhayāni ca / yatra yatrāpi saṃyāti kleśitātmā sukhechayā // rm_7.80{80} //

tatra tatrāpi karmotthair duḥkhair bhayaiś ca hanyate / yatra yatrāpi saṃyāti dharmacitto hitechayā / tatra tatrāpi sarvatra nirbhayaś carate sukhaṃ / yal lokānāṃ bhayasthānaṃ tatraiva ramate yatiḥ / vivikte nirjane 'raṇye vṛkṣamūle guhāsu ca // rm_7.81{81} //

śūnyagehe śmaśāne 'pi sukhaṃ dhyātvā yatir vaset / svadharmai rakṣito yogī saṃyatātmā kuto bhayaḥ // rm_7.82{82} //

kim eva vahuvādena nirvāṇārthimano mama / tan nirvātuṃ svadehe 'pi nirapekṣaḥ parivraje // rm_7.83{83} //

tad anujñāṃ pradattaṃ me pravrajyāvratasādhane / yadi na dīyate 'nujñā mariṣye 'haṃ na saṃśayaḥ // rm_7.84{84} //

iti tasyātmajasyaivaṃ nirvandhavacanaṃ pitā / śrutvā viyogaduḥkhārttaḥ punas taṃ sutam abravīt // rm_7.85{85} //

mā putra sahasā kārṣī maraṇābhilāṣitaṃ manaḥ / sarvathāpy anivarttī tvam avaśyaṃ ced gamiṣyasi // rm_7.86{86} //

yad ichasi vrataṃ kartuṃ saddharmārthimanas tava / pravraja śraddhayā putra svākhyāte buddhaśāsane // rm_7.87{87} //

evaṃ bharttroditaṃ śrutvā tan mātā mūrchitāpatat / cirāt sā cetanāṃ prāptā rudantī cāvadat sutaṃ // rm_7.88{88} //

hā putra katham ekānte māṃ vihāya kva yāsyasi / hā me jīvo 'si kiṃ paśyaṃ pravrajituṃ samīhasi // rm_7.89{89} //

kiṃcid duḥkhaṃ na te dattaṃ mayāmvāyā kadā cana / kena duḥkhena te cittaṃ pravrajituṃ samichati // rm_7.90{90} //

pravrajyā śobhate putra vṛddhatve vā daridrite / tvaṃ tu dahara ityaś ca tat pravrajyāṃ careḥ kathaṃ // rm_7.91{91} //

yāvac ca jivitaṃ me 'sti tāvan mā gāḥ suta kvacit / yāvac cāsti gṛhe saṃpat tāvad bhuktvā sukhaṃ vasa // rm_7.92{92} //

yadāhaṃ maraṇaṃ yātā yadā cāpattitā gṛhe / jñātimitraparityaktas tadā vrajasva vāṃchayā // rm_7.93{93} //

ity ukte 'pi tayoḥ pitror udator vighnaśaṃkitaḥ / pādāṃ natvā vapuṣmān sa sahasā niryayau gṛhāt // rm_7.94{94} //

tato veṇuvanaṃ gatvā praṇamya munim ādarāt / kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā pravrajyāṃ samayācata // rm_7.95{95} //

pitṛprāptābhyanujño 'haṃ nātha sāṃpratam āgataḥ / tat pravrajyāṃ vrataṃ dehi paṃcaśikṣāpadāni ca // rm_7.96{96} //

upasampacchubhācāram anuśikṣāpadaṃ ca me / brahmacaryyaṃ cariṣyāmi saṃbodhau kṛtaniścayaḥ // rm_7.97{97} //

adyāgreṇa mahābuddha bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje / sadharmasāṃghikānāṃ cṃ kāyavākcittabhaktitaḥ // rm_7.98{98} //

ity ukte bhagavān dṛṣṭvā pṛṣṭvā hastena tac chiraḥ / ehi bhikṣo kumāreti saṃvadaṃs taṃ samagrahīt // rm_7.99{99} //

ehīti prokte sugatena muṇḍaḥ pātrī vapuṣmān sakaṣāyavāsāḥ / sadyapraśāntendriya eva tasthau svarṇṇaprabho buddhamanorathena // rm_7.100{100} //

saccittalabdhaḥ sa muneḥ prasādāt prayujyamāno vyaharat samādhau / vyāyachamānaḥ khalu bodhimārge saṃbuddhadharme ghaṭamāna evaṃ // rm_7.101{1} //

sarvaṃ ca saṃsāram anityatāhataṃ matvā ca traidhātugatiṃ vighātinīṃ / kleśāṃś ca sarvān pravihāya saṃyataḥ sākṣād varo 'rhaṃ sa babhūva sāṃghikaḥ // rm_7.102{2} //

suvītarāgaḥ samaloṣṭahema ākāśacittaśubhagaṃdhivāsī / bhindann avidyāṃgam ivāṇḍakośaṃ prāptād abhijñāḥ pratisaṃvidaś ca // rm_7.103{3} //

satkāralobheṣu parāṃmukhatvāt sa śakradevāsuramānuṣāṇāṃ / pūjyaś ca mānyo 'py abhivandanīyo babhūva sa brahmavihāracārī // rm_7.104{4} //

atha te bhikṣavaḥ sarve taṃ dṛṣṭvā vismayānvitāḥ / bhagavantaṃ praṇamyaivaṃ paprachus tasya karmatāṃ // rm_7.105{5} //

kenāyaṃ karmaṇā nātha vapuṣmān atisuṃdaraḥ / pravrajya sahasārhatvaṃ prāpto bhavati cātmavit // rm_7.106{6} //

iti pṛṣṭe ca tair nātho bhagavāṃs tān samabravīt / bhikṣavaḥ śrūyatāṃ vakṣye tasya ca karma yat kṛtaṃ // rm_7.107{7} //

etena yat kṛtaṃ karma tat kenānyena bhokṣyate / yenaiva yat kṛtaṃ karma tenaiva tad dhi bhujyate // rm_7.108{8} //

puraikanavate kalpe vipaśvī nāma sarvavit / samudapādi loke 'rhan dharmarājas tathāgataḥ // rm_7.109{9} //

vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato bhadrakṛj jinaḥ / sarvajño 'nuttaro nāthaḥ puruṣadamyasārathiḥ // rm_7.110{10} //

śāstā traidhātukasthānāṃ vināyako guṇākaraḥ / saddharmaratnadāta sa bhagavān puṇyabhāskaraḥ // rm_7.111{11} //

purīṃ vaṃdhumato rājño rājadhānīm upāśrayan / sārddhaṃ bhikṣugaṇaiḥ śiṣyai bodhisatvagaṇair api // rm_7.112{12} //

hitāya sarvasatvānāṃ dideśa dharmam uttamaṃ / ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ bodhicaryyānusārikaṃ // rm_7.113{13} //

tataḥ sa buddhakāryyāṇi kṛtvā sarvāṇy aśeṣataḥ / nirvāṇam āyayau śānto vahnir ivendhanakṣayāt // rm_7.114{14} //

tato vandhumatā rājñā tat tanuḥ saṃskṛto 'gninā / taddhātūś ca samāropya stūpa uccair mahān kṛtaḥ // rm_7.115{15} //

tatra ratnamaye stūpe sadvidhāne pratiṣṭhite / nityasatkārapūjābhiḥ kāritaṃ ca mahotsavaṃ // rm_7.116{16} //

saṃgītivādyanṛtyaiś ca mahānaṃdapracāribhiḥ / kārayitvā mahotsāhaṃ sthāpitaṃ sumahanmahaḥ // rm_7.117{17} //

ekasmin divase tatra pumān eko daridritaḥ / tanmahāṃte dine 'nyasmiṃ stāpāṃgaṇam upāviśat // rm_7.118{18} //

tatra stūpāṅgaṇe cāsau praviṣṭaḥ samalokayat / mlānībhūtāni puṣpāṇi prakīrṇṇāni samaṃtataḥ // rm_7.119{19} //

tāni nirmālyapuṣpāṇi vikīrṇṇāni samaṃtataḥ / glānībhūtāny aśuddhāni dṛṣṭvā caivaṃ vyacintayat / ayaṃ caityo munīndrasya vipaścino guṇāṃbudheḥ // rm_7.120{20} //

dhāturatnamayastūpaḥ sarvalokābhiḥ pūjitaḥ / etan nirmālyapuṣpais tu mlānitaiḥ pavaneritaiḥ // rm_7.121{21} //

ākīrṇo malinībhūto hy aśuddheḥ syād aśobhitaḥ / tasmād etāni puṣpāṇi nirmālyāni samaṃtataḥ // rm_7.122{22} // apanīya viśuddhāya mārjayeyam iha drutaṃ // rm_7.123{23} //iti dhyātvā daridro 'sau nirmālyāny apanīya vai // rm_7.124{25} // saṃmārja nyāsamamārkṣī stūpāṃgaṇaṃ samaṃtataḥ / tataḥ stūpāṃgaṇaṃ sarvaṃ virajaṃ pariśodhitaṃ / dṛṣṭvā prasannacitto 'sau natvaivaṃ praṇidhiṃ dadhe / yan mayātra jinastūpe nirmālyāny apanīya vai / saṃmṛjya śobhanaṃ kṛtvā kuśalaṃ samupārjitaṃ / anena kuśalenāhaṃ sadā durgatimocitaḥ // rm_7.125{26} //

evaṃvidhaguṇajñānalābhi bhūyāsam ātmavit / evaṃvidhaṃ ca śāstāraṃ saṃbuddhaṃ jñānabhāskaraṃ // rm_7.126{27} //

ārāgayaṃ samāśritya labheyaṃ saugatiṃ gatiṃ / praṇidhānaṃ tathā dhṛtvā nityam evam upāśrayan // rm_7.127{28} //

tatstūpe śaraṇaṃ gatvā bhaje ratnatrayaṃ sadā / bhikṣavaḥ kiṃ nu manyadhve yo puruṣaḥ daridrikaḥ // rm_7.128{29} //

ayam eva vapuṣmān sa jñeyo hi nānyathā khalu / yat stūpāṃgaṇaṃ tena saṃbuddhaguṇabhāvinā // rm_7.129{30} //

samantataḥ susaṃmṛjya pariśuddhīkṛtaṃ tadā / tena puṇyavipākena jāta āḍhyakule 'dhunā // rm_7.130{31} //

divyābhisundaraḥ kāntaḥ sa vapuṣmān bhavaty ayaṃ / yat praṇidhiḥ kṛtaḥ stūpe natvā tena sucetasā // rm_7.131{32} //

tena me śāsane 'py adya pravrajyārhan bhavaty ayaṃ / ārāgitas tathārhañ ca saṃbuddhaḥ sugato jinaḥ // rm_7.132{33} //

anena bhikṣuṇā bodhiprāptena brahmacāriṇā / ity evaṃ karma jānīta sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ bhave // rm_7.133{34} //

yenaiva yat kṛtaṃ karma tenaiva tat phalaṃ gataṃ / na naśyanti hi karmāṇi kalpakoṭiśatair api // rm_7.134{35} //

sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalaṃti khalu dehināṃ / abhuktaṃ kṣīyate naiva karma kvāpi kathaṃ cana // rm_7.135{36} //

nāgnibhir dahyate karma vāyubhiś ca na śuṣyate / jalaiś ca klidyate nāpi kṣīyate nāpi bhūmiṣu // rm_7.136{37} //

anyathāpi bhaven naiva karmaṇāṃ gatir ābhavaṃ / śuklānāṃ śubhataiva syāt kṛṣṇānāṃ durgatis sadā // rm_7.137{38} //

miśritā miśritānaṃ tu bhujyaṃte sarvajantubhiḥ / tasmād apāsya kṛṣṇāni karmāṇi miśritāni ca // rm_7.138{39} //

caraṇīyāṃ śubheṣv eva karmasu sukhavāṃchibhiḥ / tatheti bhikṣavaḥ sarve te ca lokāḥ sabhāśritāḥ // rm_7.139{40} //

buddhavāco 'mṛtaṃ pītvā nananduḥ śubhakāminaḥ / evam etan mahārāja śrutaṃ me gurubhāṣitaṃ // rm_7.140{41} //

evaṃ śrutvā tvayāpy evaṃ karttavyaṃ puṇyam eva hi / puṇyam eva bhavet trātā suhṛn mitraṃ hitaṃkaraḥ // rm_7.141{42} //

nānyaḥ kaścid ihāmutra vidyate bhavacāriṇāṃ / tasmāt puṇyaṃ svayaṃ śrutvā karttavyam ādarāt sadā // rm_7.142{43} //

prajāś ca śrāvayitvaivaṃ puṇye saṃsthāpaya sadā / ity evaṃ guruṇādiṣṭaṃ upaguptena bhikṣuṇā // rm_7.143{44} //

śrutvā rājā janaiḥ sārddhaṃ tatheti prābhyanaṃdata / śṛṇvanti ye śrāvayantīha yaś ca vapuṣmato 'daḥ prathitāvadānaṃ / te kleśanirmuktaviśuddhacittāḥ prayānti nūnaṃ sugatālayeṣu // rm_7.144{45} //

++ iti ratnāvadānamālāyāṃ vapuṣmatāvadānaṃ nāma samāptam ++

viii praśnottarāvadāna athāśoko mahīpālaḥ saṃbuddhaguṇalālasaḥ / upaguptaṃ guruṃ natvā prāṃjaliś caivam abravīt // rm_8.1{1} //

bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / yathā te guruṇādiṣṭaṃ tathā me khyātum arhasi // rm_8.2{12} //

iti tena narendreṇa pṛṣṭe 'sau ca jināṃśajaḥ / upagupto yatir bhūyas taṃ nṛpeśam abhāṣata // rm_8.3{31} //

śṛṇu rājaṃs tathā vakṣye yathā me guruṇoditaṃ / śrutvā ca bhavatāpy evaṃ karttavyaṃ dharmasādhanaṃ // rm_8.4{41} //

puraikasamaye cāsau śākyasiṃhos dayākaraḥ / sarvajñaḥ sugato nāthaḥ śāstā traidhātukādhipaḥ // rm_8.5{5} //

sarvavidyādhipo buddhaḥ ṣaḍabhijño munīśvaraḥ / mārajiṣṇur vinetārhaṃ dharmarājas tathāgataḥ // rm_8.6{6} //

sarvasatvahitārthāya śrāvastyāṃ vahir āśrame / jetavane vihārasthe vyaharac chrāvakaiḥ saha // rm_8.7{7} //

bodhisatvagaṇaiś cāpi sūpāsakaiś ca cailakaiḥ / devāsuragaṇaiś cāpi caturvarṇṇādimānavaiḥ // rm_8.8{8} //

caturbhiś ca mahārājaiḥ sasainyaparivārakaiḥ / sarvasatvaiś ca pauraiś ca saddharmaguṇavāṃchibhiḥ // rm_8.9{9} //

satkṛtya pūjayitvā ca parivṛtya puraskṛtaḥ / sa bhagavān sabhāmadhye siṃhāsane sthito vabhau // rm_8.10{10} //

tadā sa bhagavān dṛṣṭvā tāṃ sabhāṃ samupasthitāṃ / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_8.11{11} //

te tad dharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokāḥ pramoditāḥ / bhagavantaṃ punar natvā svasvasthānaṃ pratīyire // rm_8.12{12} //

tato 'sau bhagavān rātrau dhyānāgāre samāviśan / paryyaṅkaṃ samupāśritya tasthau dhyānasamāhitaḥ // rm_8.13{13} //

tadaikā devatā tasyāṃ rātrau svargāt samāgatā / svakāntyā bhāsayaṃty evaṃ jetavanam upāviśat // rm_8.14{14} //

tatas tāṃ bhagavān dṛṣṭvā devatāṃ samupāgatāṃ / saṃnirīkṣya samāmaṃtrya tathaināṃ samabodhayat // rm_8.15{15} //

devate svāgataṃ kacci kuśalaṃ te samehi bho / prāyātāsi yad arthena tad vadasva prapūraye // rm_8.16{16} //

ity ādiṣṭe munīndreṇa tenāsau devatā mudā / saṃpṛchāvasaraṃ labdhvā harṣitā samupākramat // rm_8.17{17} //

tatrāsau purato gatvā natvā pādau kṛtāṃjaliḥ / pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā tasthāv ekāntike muneḥ // rm_8.18{18} //

sarvajetavanaṃ tasyā devatāyāḥ prabhāvataḥ / udāreṇāvabhāsena pravisphuṭaṃ vabhau tadā // rm_8.19{19} //

tathāvabhāṣitaṃ dṛṣṭvā sarve te bhikṣusāṃghikāḥ / vismitāḥ sahasotthāya dṛṣṭvā tam upatasthire // rm_8.20{20} //

atha sā devatotthāya kṛtāṃjalipuṭo 'gragā / bhagavantaṃ munīndraṃ taṃ praṇatvaivam apṛchata // rm_8.21{21} //

sarvajña bhagavaṃ chāstaḥ yenāhaṃ samupāgatā / tadarthaṃ tvaṃ samādiśya cittaṃ me paribodhaya // rm_8.22{22} //

ke narāḥ sugatiṃ yānti ke narāḥ svargagāminaḥ / keṣāṃ cāpi divārātrau sadā puṇyaṃ pravarddhate // rm_8.23{23} //

ke cāpi durgatiṃ yāṃti ke cādhaḥ patitā narāḥ / keṣāṃ cāpi divārātrau sadā pāpaṃ pravarddhate // rm_8.24{24} //

kiṃdado valavāṃ syāc ca kiṃdadaś ca praśobhitaḥ / kiṃdadaḥ sukhito lokaḥ cakṣuṣmān api kiṃpradaḥ // rm_8.25{25} //

kiṃ nu vā niśitaṃ śastraṃ kiṃ vā hālāhalaṃ viṣaṃ / kiṃ ca prajvalito vahniḥ kiṃ mahad dāruṇaṃ tamaḥ // rm_8.26{26} //

gṛhītaṃ kiṃ nu martyena kin teneha samujjhitaṃ / abhedyaṃ kavacaṃ kiṃ ca kiṃ vā tīkṣṇam ihāyudhaṃ // rm_8.27{27} //

ko nv asau procyate cauro dhanaṃ kiṃ vā satāṃ mataṃ / ke vā traidhātuke loke procyante muṣitaiti // rm_8.28{28} //

kaś ceha satsukhī loke ko vā ca parameśvaraḥ / ko vibhūṣito nityaṃ kaś cāpy atra vidaṃvitaḥ // rm_8.29{29} //

vatsalo vāṃdhavo ko nu ko vā duṣṭāśayo ripuḥ / kiṃ mahad dāruṇaṃ duḥkhaṃ kiṃ mahat paramaṃ sukhaṃ // rm_8.30{30} //

kiṃ ca loke priyo pathyaḥ kiṃ vāpathyaṃ na cāpriyaṃ / ko nu pīḍākaro vyādhiḥ ko nu vai ko bhiṣagvaraḥ // rm_8.31{31} //

kenāyam āvṛto lokaḥ kena loko vaśīkṛtaḥ / kena tyajati mitrāṇi kena svargaṃ na gachati // rm_8.32{32} //

kena mitrāṇi varddhyaṃte kena śāmyaṃti śatravaḥ / kena svargam avāpnoti kena mokṣaṃ ca gachati // rm_8.33{33} //

kenāyaṃ badhyate lokaḥ kena loko vimucyate / kasyeha viprahāṇena nirvāṇam iti kathyate // rm_8.34{34} //

kiṃ nu rājā ca caurāś ca syaṃdamānāḥ samudyatāḥ / no śaknuvanty apāhartuṃ striyo vā puruṣasya ca // rm_8.35{35} //

kiṃ na dahati saptārciḥ kiṃ na bhinatti mārutaḥ / kiṃ vā na kledayaṃty āpaḥ kiṃ na kṣīṇaṃ ca bhūmiṣu // rm_8.36{36} //

imaṃ saṃśayam adyāpi mama tac chetum arhasi / asmāl lokāt paraṃ lokaṃ ko gato 'tyaṃtavaṃcitaḥ // rm_8.37{37} //

kiṃ nu hatvā sukhaṃ śete kiṃ ca hatvā na śocati / kasya caikasya dharmasya vadhaṃ saṃśasi gautama // rm_8.38{38} //

mayaitad bhagavan pṛṣṭaḥ sarvajño 'si yato sudhīḥ / tan mama saṃśayaṃ chetuṃ samyag ādeṣṭum arhasi // rm_8.39{39} //

tayaivaṃ pṛchyamāno 'sau bhagavān sarvavij jinaḥ / devatāṃ tāṃ samālokya tat praśnottaram abravīt // rm_8.40{40} //

śṛṇu tvaṃ devate samyak kṛtvā cittaṃ samāhitaṃ / tavaitat paripṛchāyāḥ pratyuttaram udāhare // rm_8.41{41} //

ārāmāropakā ye 'tra ye ca vā setukārakāḥ / prapātodakayānaṃ ca pradadanti pratiśrayaṃ // rm_8.42{42} //

śraddhāśīlena satyena kṣamayā vītamatsarāḥ / te narāḥ sugatiṃ yānti te narāḥ svargagāminaḥ // rm_8.43{43} //

teṣām eva hi martyānāṃ divārātrau niraṃtaraṃ / avichinnāḥ puṇyadhārāḥ pravarddhyante sadā khalu // rm_8.44{44} //

daśākuśalakarttāro yena saddharmaniṃdakāḥ / te narā durgatiṃ yānti bhramanti pāpacāriṇaḥ // rm_8.45{45} //

ye cātatāyino martyāḥ svakuladharmanaṣṭakāḥ / te narāḥ patitā yanti narake duḥkhabhāginaḥ // rm_8.46{46} //

teṣāṃ pāpiṣṭhasatvānāṃ divārātrau niraṃtaraṃ / avichinnāḥ pāpadhārāḥ pravahante sadā khalu // rm_8.47{47} //

annado valavān bhogī vastradaḥ śobhito bhavet / pānadaḥ sukhitaḥ tṛptaś cakṣuṣmān bhavati dīpadaḥ // rm_8.48{48} //

duṣṭavāg niśitaṃ śastraṃ rāgo hālahalaṃ viṣaṃ / dveṣaḥ prajvalito vahnir avidyā dāruṇaṃ tamaḥ // rm_8.49{49} //

gṛhītaṃ yat svayaṃ dattaṃ yad gṛhe tad ihojjhitaṃ / abhedyaṃ kavacaṃ kṣāntiḥ prajñā tīkṣṇaṃ mahāyudhaṃ // rm_8.50{50} //

vitarko 'kuśalaś cauraḥ śilaṃ dhanaṃ satāṃ mataṃ / te eva muṣitā loke yaiḥ śīlaṃ vinipātitaṃ // rm_8.51{51} //

alpechaḥ satsukhī loke saṃtuṣṭaḥ parameśvaraḥ / śīlavān bhūṣito nityaṃ naṣṭaśīlo vidaṃvitaḥ // rm_8.52{52} //

vatsalo vāndhavaḥ puṇyaṃ pāpaṃ duṣṭāśayo ripuḥ / nārakaṃ dāruṇaṃ duḥkhaṃ skaṃdhābhāvaparaṃ sukhaṃ // rm_8.53{53} //

kāmāḥ priyā apathyā hi mokṣaḥ pathyo priyaḥ satāṃ / dveṣaḥ pīḍākaro vyādhiḥ buddha eko bhiṣagvaraḥ // rm_8.54{54} //

ajñānenāvṛto loko mohanaḥ pravaśīkṛtaḥ / lobhāt tyajati mitrāṇi saṃgāt svargaṃ na gachati // rm_8.55{55} //

tyāgān mitrāṇi varddhante maitryā śāmyanti śatravaḥ / śīlāt svargam avāpnoti jñānān mokṣaṃ su gachati // rm_8.56{56} //

ichayā badhyate loko nīchayā ca vimucyate / tṛṣṇāyā viprahāṇena nirvāṇam iti kathyate // rm_8.57{57} //

puṇyaṃ rājā ca caurāś ca syaṃdamānāḥ samudyatāḥ / na śaknuvaṃty apāhartuṃ striyo vā puruṣasya ca // rm_8.58{58} //

puṇyaṃ na dahate vahnir bhinatti ca na mārutaḥ / puṇyaṃ na kledayaṃty āpo naiva kṣīṇvaṃti bhūmayaḥ // rm_8.59{59} //

vidyamāneṣu bhogyeṣu puṇyaṃ yena na saṃcitaṃ / asmāl lokāt paraṃ lokaṃ sa gato 'tyaṃtavaṃcitaḥ // rm_8.60{60} //

krodhaṃ hatvā sukhaṃ śete krodhaṃ hatvā na śocati / krodhasyaikasya dharmasya vadhaṃ saṃśāmi sarvadā // rm_8.61{61} //

etat praśnottaraṃ śrutvā devatāsau pramoditā / bhagavaṃtaṃ punar natvā prasaṃśyaivam avocata // rm_8.62{62} //

dhanyo 'si bhagavan buddha sarvapraśnottarapradaḥ / sarvajño jagatāṃ śāstā ṣaḍabhijño munīśvaraḥ // rm_8.63{63} //

vīrasya ca na paśyāmi brāhmaṇyaṃ parinirvṛtiṃ / sarvavīro bhayātītas trātuṃ loke 'bhiśaktibhāg // rm_8.64{64} //

ity uktvā devatā bhūyaḥ kṛtvā pradakṣiṇatrayaṃ / natvā pādau munīndrasya tata eva divaṃ yayau // rm_8.65{6} //

atha te bhikṣavaḥ sarve śrutvā śāstrānudeśitaṃ / satyam evaṃ parijñāya samyak karmasu cerire // rm_8.66{66} //

evam etan mahārāja guruṇā me prabhāṣitaṃ / śrutvā caivaṃ parijñāya saddharme nirato bhava // rm_8.67{67} //

dharmeṇa sugatiṃ yāyāt pāpena durgatiṃ vrajet / tasmād dharmaṃ puraskṛtya prajāḥ samyak prapālaya // rm_8.68{68} //

daśākuśalakarmāṇi tyaktvā saṃvṛtim ācara / sarvopakaraṇaṃ dānaṃ dātavyaṃ svargavāṃchinā // rm_8.69{69} //

duṣṭasaṃgaṃ parityajya hatvā rāgaviṣaṃ muhuḥ / dveṣāgniśamanaṃ kṛtvā hy avidyā saṃpraghātyatāṃ // rm_8.70{70} //

kāmavitarkatāṃ tyaktvā bodhipraṇidhicetasā / trikāyaśodhanaṃ kṛtvā śīladhanam upārjyatāṃ // rm_8.71{71} //

skaṃdhābhāvaṃ parijñāya matvā duṣṭāśayaṃ ripuṃ / kṣamāsv āvaraṇaṃ dhṛtvā duṣṭasaṃghān vijīyatāṃ // rm_8.72{72} //

māradharmān vinirjitya saṃbodhidharmasādhane / dhairyavīryamahotsāhair udyamaṃ kriyatāṃ sadā // rm_8.73{(73)} //

kleśamānamadāñ jitvā kṛtvā cittaṃ samāhitaṃ / sarvasatvahitārtheṣu dhyātāṃ bodhisādhanaṃ // rm_8.74{(74)} //

lokaṃ māyāsamudbhūtam ajñānatamasāvṛtaṃ / dṛṣṭvā prajñāpradīpena preryatāṃ sugateḥ pathi // rm_8.75{(75)} //

evaṃ rājan bhavān matvā duṣṭasaṃgān vivarjayet / satsaṃgaṃ nirato nityaṃ triratnasevako bhava // rm_8.76{(76)} //

sarvā api prajāś caivaṃ paribodhya prayatnataḥ / preraṇīyā tvayā rājan saṃvṛtticaraṇe sadā // rm_8.77{(77)} //

evaṃ matvā bhavāṃ rājā saṃsārasāram āpnuvan / kramād bodhicarī pūrya saṃbuddhapadam āpnuyāt // rm_8.78{(78)} //

ity etad guruṇādiṣṭam upaguptena bhikṣuṇā / śrutvā tatheti rājāsāv abhyanaṃdat saparṣikāḥ // rm_8.79{(79)} //

devatāparipṛchākhyasūtraṃ śṛṇvaṃti ye mudā / śrāvayaṃti ca te saukhyaṃ bhuktvā yāṃti sukhāvatīṃ // rm_8.80{(80)} //

++ iti devatāparipṛchāsūtraṃ samāptaṃ ++

ix śuklāvadāna athāśoko nareṃdraś ca kṛtāṃjalipuṭo mudā / upaguptaṃ guruṃ natvā punaḥ śrotuṃ samarthayat // rm_9.1{(1)} //

bhadaṃta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / yathā te guruṇādiṣṭaṃ tan mamākhyātum arhasi // rm_9.2{(2)} //

iti pṛṣṭe nṛpeṇāsauv upagupto jināṃśajaḥ / tam aśokaṃ mahīnāthaṃ saṃnirīkṣya samabravīt // rm_9.3{(3)} //

śṛṇu vakṣyāmi te rājaṃ yathā me guruṇoditaṃ / śrutvaitad bhavatāpy evaṃ karttavyaṃ dharmam ādarāt // rm_9.4{(4)} //

puraikasamaye rājaṃ śākyasiṃho dayāṃbudhiḥ / sarvajño dharmarāṇ nāthaḥ śāstā traidhātukādhipaḥ // rm_9.5{(5)} //

sarvavidyādhipo buddhaḥ ṣaḍabhijño munīśvaraḥ / jino 'rhan sugato buddhas tathāgato vināyakaḥ // rm_9.6{(6)} //

bhagavān satvahitārthena pure kapilavastuni / nyagrodhamaṇḍitodyāne karaṇḍakanivāpake // rm_9.7{(7)} //

śrāvakabhikṣusaṃghaiś ca bodhisatvagaṇaiḥ saha / saddharmadeśanāṃ kartuṃ vijahāra jināśrame // rm_9.8{(8)} //

tad dharmaṃ śrotum āyātair upāsakaiś ca cailakaiḥ / devāsuragaṇaiś cāpi caturbhi lokapālakaiḥ // rm_9.9{(9)} //

cāturvarṇṇyair manuṣyaiś ca paurajānapadādibhiḥ / saṃbodhicaraṇotsāhaiḥ saddharmaguṇalālasaiḥ // rm_9.10{(10)} //

satkṛto pūjitaś caivaṃ parivṛtya puraskṛtaḥ / bhagavān sa sabhāmadhye siṃhāsanasthito vabhau // rm_9.11{(11)} //

tatra sa bhagavān dṛṣṭvā sabhāṃ tāṃ samupasthitāṃ / ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_9.12{(12)} //

tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve satvāś ca moditāḥ / tathainaṃ śrīghanaṃ nityaṃ bhejire dharmalālasāḥ // rm_9.13{(13)} //

tasmiṃś ca samaye tatra pure kapilavastuni / rohiṇākhyo mahāchākyo dhanāḍhyo dhanadopamaḥ // rm_9.14{(14)} //

mahābhogo mahāśrāddhaḥ suviśālaparigrahaḥ / dātā sādhur mahā dhīraḥ pratyuvāsa sukhānvitaḥ // rm_9.15{15} //

samaye tena śākyena svakulasadṛśāt kulāt / bhāryā nītā subhadrāṅgī svakuladharmacāriṇī // rm_9.16{16} //

tato 'sau rohiṇaḥ śākyas tayaiva kāntayā saha / mahāragānurāgeṇa rarāma paricārayan // rm_9.17{17} //

tasyaivaṃ ramamāṇasya kṛīḍato 'py anurāgataḥ / na putro na sutā vāpi sucireṇāpy ajāyata // rm_9.18{18} //

tato 'sau rohiṇaḥ putrīputralābhe samutsukaḥ / putracintāparaḥ koṣṭhe sthitvaivaṃ ca vyacintayat // rm_9.19{19} //

īyatsaṃpad gṛhe me 'sti na ca putrasutāpi na / etā me saṃpado rājā mamātyayād grahīṣyati // rm_9.20{20} //

hā me saṃpad vinaṣṭā syāt paratrāpi gatir na hi / vyarthas majjanma saṃsāre yato me santatir na hi // rm_9.21{21} //

ko me kuryāc ca saṃskāraṃ kaś ca piṇḍaṃ pradāsyati / kutrāhaṃ śaraṇaṃ yāyāṃ hā daivanihato 'smy ahaṃ // rm_9.22{22} // iti cintāviṣaṇṇo 'sau śokāgāre vyavasthitaḥ // rm_9.23{23} // kapolaṃ svakare dhṛtvā tasthau bhogyanirutsukaḥ / evaṃ cintāsamākrāntaṃ rohiṇaṃ taṃ nirutsukaṃ // rm_9.24{24} //

dṛṣṭvā sarve suhṛnmitrā vāndhavāś ca vyabodhayan / kim evaṃ tiṣṭhase bhadra kiṃ ca duḥkhaṃ prajāyate // rm_9.25{25} //

vaktavyaṃ cet tathāsmākaṃ vaktum arhasi sarvathā / iti pṛṣṭe ca taiḥ sarvair vandhumitrasuhṛjjanaiḥ // rm_9.26{26} //

rohiṇo 'sau puras teṣāṃ sarvam evam abhāṣata / bhavantaḥ śṛṇuta sarve kathyate duḥkhatā mayā // rm_9.27{27} //

mahatī me gṛhe saṃpad asyā bhoktā na vidyate / kathaṃ me vidyate vaṃśas tat prakāraṃ na manyate // rm_9.28{28} //

yadi vo 'sti mayi snehas tad upāyaṃ pracakṣyatāṃ / evaṃ tenārthitaṃ śrutvā sarve te snehavaṃdhitāḥ // rm_9.29{29} //

tasya vaṃśasamutpatter upāyaṃ samupādiśan / mā kārṣīḥ śokatāṃ bhadra tad upāyaṃ nu vidyate // rm_9.30{30} //

devatārādhanāṃ kṛtvā yācasva putram ātmanā / avaśyaṃ devatānāṃ te prasannānāṃ prasādataḥ // rm_9.31{31} //

putro vā duhitā vāpi bhaviṣyati na saṃśayaḥ / ity etat taiḥ samādiṣṭaṃ śrutvāsau rohiṇo mudā // rm_9.32{32} //

devatārādhanāṃ kartuṃ prayatātmā samārabhat / pūjāṅgaiḥ pūjāyitvā ca brāhmaṇaṃ harim īśvaraṃ // rm_9.33{33} //

iṃdrādilokapālāñ ca saṃtatiṃ samayācata / evaṃ putrābhinandī sa sadāraḥ vaṃśakāmyayā // rm_9.34{34} //

devatārādhanaṃ kṛtvā tasthau nityaṃ samutsukaḥ / tathāpi tasya śākyasya svadaivaparimāṇataḥ // rm_9.35{35} //

na putro na ca putrī vā suciram apy ajāyata / tato 'sau rohiṇaḥ śākyo devatāsu nirāśayā // rm_9.36{36} //

putravāṃchāviraktātmā tasthau gehe nirutsavaḥ / asti caiṣa mahārāja pravādo laukikodbhavaḥ // rm_9.37{37} //

yad devatāprasādena jāyate saṃtatiḥ khalu / evaṃ ced vā tathā rājann ekaikasya bhavet khalu // rm_9.38{38} //

yathā putrasahasraṃ vā nṛpasya cakravarttinaḥ / api tu saṃmukhībhāvāt tristhānānāṃ nṛpeśvara // rm_9.39{39} //

putrā vāpi sutāś cāpi jāyaṃte prāṇināṃ khalu / tadyathā pitarau raktau kalyā cartumatī prasūḥ / gaṃdharvaḥ prasthitaḥ kāle tadā garbhe samudbhavet // rm_9.40{40} //

tataś ca samaye tasya rohiṇasyānurāgiṇaḥ / bhāryyā kalyāvatībhūtā snātvā ratiṃ samārabhat // rm_9.41{41} //

tadaikā devatā svargāc cyutvā karmānubhoginī / tasya śākyasya bhāryyāyā garbhe sā samupāviśat // rm_9.42{42} //

tataḥ svāpannasatvā sā matvā garbhasamudbhavaṃ / svāmino 'gre rahaḥ sthitvā harṣitaivaṃ nyavedayat // rm_9.43{43} //

svāminn āpannasatvāsmi vaṃśa āvāṃ samudbhavet / tad bhavān sarvakṛyāni kārayatv anumoditaḥ // rm_9.44{44} //

iti bhāryoditaṃ śrutvā rohiṇo 'sau pramoditaḥ / bhāryāṃ tāṃ garbhiṇīṃ dṛṣṭvā saṃsmitaḥ pratyabhāṣata // rm_9.45{45} // satyaṃ me bhāṣitaṃ bhadre matvā bhava samāhitā // rm_9.46{45!} // pramādam atra mā kārṣī yadi snehāsti te mayi / evaṃ te kuśalaṃ bhadre yadi putraṃ janiṣyasi // rm_9.47{46} //

tadā niṣkāśayāmi tvāṃ yadi putrīṃ janiṣyasi / iti bhartur vacaḥ śrutvā sā strī vivṛddhadohadā / bhartur viyogaśaṃkārttā babhūva parikheṭitā // rm_9.48{47} //

yāvat sā samaye sūta dārikāṃ divyasuṃdarīṃ / śuklavastraparītāṅgāṃ garbhamalāviliptitāṃ // rm_9.49{48} //

tatas tāṃ dārikāṃ jātāṃ śrutvāsau rohiṇo ruṣā / pratyākhyātuṃ svayaṃ bhāryāṃ viveśa sūtikāgṛhe // rm_9.50{49} //

prajāpatyā tayā bhartur upanītā puraḥ sutā / śuklavastraparītāṅgā bhadrāṅgī divyasuṃdarī // rm_9.51{50} //

tataḥ sa rohiṇo dṛṣṭvā tāṃ sutāṃ divyasuṃdarīṃ / śuklavastraparītāṅgāṃ paravismayam āyayau // rm_9.52{51} //

aho bhāgyān mayā labdhā suteyaṃ bhadrarūpiṇī / yad eṣā sahajaiḥ śuklavastraiḥ prāvṛtya jāyate // rm_9.53{52} //

tasmān nūnaṃ iyaṃ sākṣād devakanyāvatāritā / saddharmacāriṇī bhadrā bhaviṣyati na saṃśayaḥ // rm_9.54{53} //

ity uktvāsau pitā śākyaḥ paśyaṃs tāṃ dārikāṃ cirāt / atṛpto niścalākṣaś ca tasthau saṃmūrchito yathā // rm_9.55{54} //

tato jñātīn samāhūya kṛtvā jātimahaṃ mudā / tan nāmakaraṇaṃ tasyās tān punaḥ sa samabravīt // rm_9.56{55} //

bhavanto 'syāḥ sutāyā me bhadrāṅgyā anurūpataḥ / nāmadheyaṃ prasiddhena karttavyaṃ kriyatāṃ śubhaṃ // rm_9.57{56} //

iti tenārthite tasyāḥ sarve te jātayas tathā / sahajaśuklavastrāṅgaṃ dṛṣṭvaivaṃ saṃvabhāṣire // rm_9.58{57} //

yad iyaṃ dārikā saumyā bhadrāṃgī divyasuṃdarī / śuklavastrāvṛtā jātā tac chukleti prasidhyatu // rm_9.59{58} //

iti saṃbhāṣaṇāṃ kṛtvā sarve te jñātayas tathā / rohiṇaṃ taṃ samāmaṃtrya tathaivaṃ samudāharat // rm_9.60{59} //

yad iyaṃ te sutā bhadra bhadrāṅgī divyasuṃdarī / śuklavastrāvṛtā jātā tac chukleti pracakṣyatāṃ // rm_9.61{60} //

tathety anumataṃ kṛtvā tena pitrā prasāditā / śuklā sā duhitāṣṭāsu dhātrīṣu samupārpitā // rm_9.62{61} //

tatas tāsāṃ ca dhātrīṇām upacārapracārataḥ / varddhitābhūt suramyāṅgī hradastham iva paṃkajaṃ // rm_9.63{62} //

yathā yathā ca sā śuklā parivṛddhābhavat kramāt / tathā tathā ca tad vastraṃ vavṛddhe nirmalī 'bhavat // rm_9.64{63} //

na ca kāyo 'py abhūt tasmāt malābhiliptadurbhagaḥ / vabhau tu nirmalaḥ śuddhaḥ sugaṃdhiparivāhakaḥ // rm_9.65{64} //

yadā sā dārikā śuklā parivṛddhā kramād abhūt / kumārī sarvalokānāṃ manonetrābhihāriṇī // rm_9.66{65} //

tataḥ sā śikṣituṃ vidyā guruṇāṃ samupāśritā / śikṣitvā kramaśo vidyāṃ pāram āśu yayau sudhīḥ // rm_9.67{66} //

tadā ye ye ca tāṃ śuklām apaśyad divyasuṃdarīṃ / te te sarve 'pi paśyanto vismitā moham āyayuḥ // rm_9.68{67} //

tatas te brāhmaṇādyāś ca tadguṇākṛṣṭamānasāḥ / svasvadūtena tāṃ śuklāṃ rohiṇaṃ prārthayan muhuḥ // rm_9.69{68} //

jātiśreṣṭho hy ahaṃ vipras tac chuklāṃ me dātum arhasi / iti tāṃ brāhmaṇaputrā rohiṇaṃ pratyayācayan // rm_9.70{[69]} //

rājaputro 'smy ahaṃ vīras tat sutā me pradīyatāṃ / iti rājakumārās taṃ rohiṇaṃ tāṃ samarthayan // rm_9.71{[70]} //

ahaṃ vaiśyaḥ prajābhartā tac chuklāṃ me dātum arhasi / iti vaiśyakumārās tāṃ rohiṇaṃ prārthayari muhuḥ // rm_9.72{[71]} //

ahaṃ maṃtrisuto vijñas tac chuklā me pradīyatāṃ / iti maṃtrisutāḥ sarve rohiṇaṃ pratyayācayan // rm_9.73{71!} //

mahāmātyasuto 'haṃ hi tac chuklāṃ me prayachatāṃ / ity āmātyakumārās tāṃ rohiṇaṃ pratyayācayan // rm_9.74{72} //

evam anye 'pi lokāś ca rūpadravyābhimāninaḥ / svasvadūtena tāṃ śuklāṃ rohiṇaṃ pratyayācayan // rm_9.75{73} //

evaṃ sarvaiś ca tair nityaiḥ prārthyamāno mahājanaiḥ / rohiṇaḥ sa viṣaṇṇātmā sthitvaivaṃ ca vyacintayat // rm_9.76{74} //

hā me duḥkhāni jātāni katham atra pratikriyā / sarvathāhaṃ praṇaṣṭaḥ syāṃ sutayāḥ kāraṇe 'dhunā // rm_9.77{75} //

yady ekasmai pradāsyāmi sutām etāṃ manoharāṃ / anye sarve 'pi me vairā bhaviṣyaṃti tadā khalu // rm_9.78{76} //

avaśyaṃ me sutā hīyaṃ vairiṇī māṃ haniṣyati / evaṃ duḥkhānudāyinyā putryāpi kiṃ mamaitayā // rm_9.79{77} //

iti cintāviṣaṇṇo 'sau tac cintākulamānasaḥ / kapolaṃ svakare sthāpya tasthau koṣṭhe nirutsavaḥ // rm_9.80{78} //

evaṃ cintāvibhinnāsyaṃ pitaraṃ taṃ viṣādinaṃ / sā śuklā duhitā dṛṣṭvā praṇatvaivam abhāṣata // rm_9.81{79} //

kim evaṃ tiṣṭhase tāta kiṃ te duḥkhaṃ nu jāyate / kathyatāṃ tad yadi sneho mayi te varttate pitaḥ // rm_9.82{80} //

iti putryā vacaḥ śrutvā pitā sa ruṣitāśayaḥ / niḥsnehas tāṃ sutāṃ śuklāṃ dṛṣṭvaivaṃ paryyabhāṣata // rm_9.83{81} //

tvan nimitte mahad duḥkhaṃ jāyate me kuputrike / kiṃ tavāgre kathitvaitaṃ yato naiva pratikriyā // rm_9.84{82} //

avaśyaṃ tvaṃ sutā śatruḥ sarvathā māṃ haniṣyasi / evaṃ duḥkhābhidāyinyā putryāpi kiṃ mama tvayā // rm_9.85{83} //

iti pitroditaṃ śrutvā sā śuklā prahatāśayā / sahasā pitaraṃ natvā rudaṃtyaivaṃ abhāṣata / tāta kiṃ me nimittena duḥkhaṃ te jāyate kathaṃ / sarvathaitat pravaktavyaṃ yadi te 'haṃ sutātmajā / tad upāyaṃ kariṣyāmi yena duḥkhaṃ nihanyate // rm_9.86{84} //

tad etat sarvathā tāta mamāgre vaktum arhasi / iti putryodite bhūyaḥ pitāsau rohiṇo 'vadat // rm_9.87{85} //

tat kin te kathyate putri yato nāsti pratikriyā / bahavaḥ prārthayitāras tava rājasutādayaḥ // rm_9.88{86} //

kumārā brāhmaṇā vaiśyāḥ śūdrāś ca maṃtrinaṃdanāḥ / amātyanaṃdanāś cāpi sārthavāhasutādayaḥ // rm_9.89{87} //

evam anye 'pi ye cānyā guṇadravyābhimānitāḥ / paurikā grāmikāś cāpi kularūpābhimānikāḥ // rm_9.90{88} //

etaiḥ sarvair ahaṃ nityaṃ sumudritas tvadarthibhiḥ / katham atra kariṣyāmi cetanā me na vidyate // rm_9.91{89} //

tvam evaikā hi me putrī bahavo yācakāś ca te / ekasmai yadi dāsyāmi sarve 'nye syur mamāhitāḥ // rm_9.92{90} //

atas tvāṃ khaṇḍaśaḥ kṛtvā sarvebhyo 'py arpaye ca vai / evaṃ tu kriyamāṇe me kuśalatvaṃ bhaviṣyati // rm_9.93{91} //

anyathā ced bhaven naiva kuśalaṃ me sadāpi hi / iti pitroditaṃ śrutvā śuklā sā mṛtyuśaṃkita // rm_9.94{92} //

moditeva pituḥ pādau praṇatvaivam abhāṣata / prasīda mā kṛthāḥ khedaṃ mamaitat kāraṇe pitaḥ // rm_9.95{93} //

tathāhaṃ te kariṣyāmi yathā doṣo na vidyate / nāhaṃ kāmārthinī tāta tad anujñāṃ pradehi me // rm_9.96{94} //

pravrajitvā cariṣyāmi bhagavacchāsane vrataṃ / ity etad bhāṣitaṃ putryā śrutvāsau rohiṇaḥ pitā // rm_9.97{95} //

putrīviyogam āśaṃkya punar evam abhāṣata / mā kṛthāḥ sarvathā putri pravrajyācaraṇe manaḥ // rm_9.98{96} //

tvaṃ strī vālā na śaknuyāḥ pravrajyāṃ carituṃ sute / pravrajyāyāṃ vrataṃ kaṣṭaṃ puruṣair api duṣkaraṃ // rm_9.99{97} //

tvaṃ tu vālā subhadrāṃgī komalā divyasuṃdarī / kathaṃ tad duṣkarasthāne vrataṃ kartuṃ saheḥ sute // rm_9.100{98} //

tan mā kṛthās tathā vāle pravrajyāyāṃ manas tyaja / yadi kāmārthinī nāsi kasmai cid dāsyate na hi // rm_9.101{99} //

tat putri svagṛhe sthitvā vrataṃ dhṛtvā sukhaṃ vasa / yadi kāmārthinī vāsi putri teṣāṃ tvadarthināṃ // rm_9.102{100} //

svayaṃvaravidhiṃ kṛtvā svayaṃ vara yam ichasi / tadā me dūṣaṇaṃ nāsti tavāpi dūṣaṇaṃ na hi // rm_9.103{1} //

sarvatrāpi hi lokeṣu vidhir eṣa pravarttate / tasmāt teṣāṃ kumārāṇāṃ patiṃ bhadraṃ svayaṃ vara // rm_9.104{2} //

tenaiva patinā sārddhaṃ vrataṃ kṛtvā sukhaṃ cara / tadā santatim utpādya bhuktvā bhogyaṃ yathā sukhaṃ // rm_9.105{3} //

saṃvṛtticaraṇaṃ kṛtvā tathānte svargam āpnuyāḥ / tenaivaṃ mā kṛthāḥ putri pravrajyācaraṇe manaḥ // rm_9.106{4} //

kiṃ te pravrajyayā siddhyen mahadduṣkaracaryyayā / ity ukte janakenāsau śuklā kāmaparāṅmukhā // rm_9.107{5} //

saddharmacaraṇaprepsuḥ pitaram evam abravīt / nāhaṃ kāmārthinī tāta saṃbodhipadavāṃchinī // rm_9.108{6} //

tasmād bhogyāny api tyaktvā caritum ichāmi sadvrataṃ / sabhayāḥ saraṇāḥ kāmāḥ sakleśāś ca viṣopamāḥ // rm_9.109{7} //

tasmāt kāme na me vāṃchā nirvāṇe eva me manaḥ / sadevāsuramānuṣyā ye satvāḥ kāmarāgiṇaḥ // rm_9.110{8} //

sarve te kleśitāś cāndhāś caranti pātakeṣv api / kṛtvā te pātakāny evaṃ gachanti durgatiṣv api // rm_9.111{9} //

vividhāni ca duḥkhāni bhuṃjate narakāsthitāḥ / brāhmaṇā api dhīrāś ca vaidikā brahmacāriṇaḥ // rm_9.112{10} //

te 'pi kāmānurāgena bhraṣṭā gacchaṃti durgatiṃ / tapasvino mahābhijñāḥ śuddhātmānā jitendriyāḥ / te 'pi kāmānurāgena bhraṣṭā gacchaṃti durgatiṃ / yatayo yoginaś cāpi nirgraṃthāś ca digaṃvarāḥ // rm_9.113{11} //

te 'pi kāmānurāgena bhraṣṭā gacchanti durgatiṃ / rājānaḥ kṣatriyāś cāpi kṛtvā yuddhaṃ parasparaṃ // rm_9.114{12} //

āhave nidhanaṃ yānti tad api kāmakāraṇe / amātyā maṃtriṇaś cāpi mārayanti parārdhinaḥ // rm_9.115{13} //

tatpāpair durgatiṃ yānti tad api kāmahetunā / yodhāraś ca mahāvīrā yuddhaṃ kṛtvā parasparaṃ // rm_9.116{14} //

saṃgrāme nidhanaṃ yānti tad api kāmakāraṇe / vaṇijaḥ sārthavāhāś ca ratnadravyātilālasāḥ // rm_9.117{15} //

samudre patitāḥ kecin mṛtāḥ kecic ca jaṃgale / kecin mṛtā mahāraṇye cauraiḥ kecid upadrutāḥ // rm_9.118{16} //

kṣutpipāsāhatāḥ kecin mṛtā mārge rujānvitāḥ / śītavātātapākrāntā mṛtā kecic chramāturāḥ // rm_9.119{17} //

kecid gṛhagatā eva mṛtāḥ kecic ca roginaḥ / kecid bhāraṃ vahantaś ca mṛtāḥ kecid bhayānvitāḥ // rm_9.120{18} //

jantubhiḥ khāditāḥ kecit tat sarvaṃ kāmahetunā / kṛṣiṇaś ca dinaṃ yāvat kṣatrakarmasamudyatāḥ // rm_9.121{19} //

dinānte gṛham agatya śerate te mṛtā iva / evam anye 'pi lokāś ca śilpipreṣyajanādayaḥ // rm_9.122{20} //

dāsadāsījanāś cāpi svasvakarmasamudyatāḥ / evaṃ nityam aviśrāntaṃ kuṭuṃvadhanasādhane // rm_9.123{21} //

vahaṃti kheditāḥ kleśaṃ tat sarvaṃ kāmahetunā / evaṃ caurādiduṣṭāś ca paradravyāpahāriṇaḥ // rm_9.124{22} //

pātakāny api kurvanti tad api kāmakāraṇe / kecic ca paradravyāṇi haranti hārayanti ca // rm_9.125{23} //

kecid dhatvāpi sarvaṃ haranti krūramānasāḥ / dhanārthe kiṃ na kurvanti duṣṭā lubdhāś ca nirdayāḥ // rm_9.126{24} //

praghnanti pitarau kecit te 'pi ghnanti gurūn api / kecid vighnanti mitrāṇi jñātivandhujanān api // rm_9.127{[125]} //

patnīputraduhitṝś ca bhrātrīṃś ca bhāginīr api / kecid ghnanti sahāyāṃś ca dāsadāsījanāny api // rm_9.128{26} //

bālān vṛddhāṃś ca nārīṃś ca tat sarvaṃ kāmakāraṇe / kecic ca prāṇinaḥ pakṣimṛgamatsyādijantukān // rm_9.129{27} //

hatvā khādanti pāpiṣṭhās tad api kāmakāraṇe / evaṃ tiryyaggaṇāś cāpi pakṣisiṃhādijantavaḥ // rm_9.130{28} //

parasparaṃ nihatyaivaṃ khādanti kāmahetunā / evaṃ śathāvaṃcayantas trāsayanto 'pi vālakān // rm_9.131{29} //

adattaṃ pratigṛhnanti tad api kāmakāraṇāt / mithyākāmaratāḥ kecit paradārāṃś ca kāminīḥ // rm_9.132{30} //

haranti chadmanā cāpi tad api kāmakāraṇe / yac ca mṛṣāvadaṃto 'pi parakāryyābhighāṭakāḥ // rm_9.133{31} //

sādhayanti svakāryāṇi tad api kāmahetunā / yac ca piśunavādena suhṛnmitrānucāriṇāṃ / virodhaṃ kārayanty evaṃ tad api kāmahetunā // rm_9.134{[132]} //

yac ca pāruṣyavādena gurusādhujanān api / paribhāṣya vinindanti tad api kāmakāraṇe // rm_9.135{[133]} //

yat saṃbhinnapralāpena suhṛnmitrānuyāyināṃ / cittāni bhedayanty evaṃ tad api kāmakāraṇe // rm_9.136{[134]} //

yac ca māyānurāgeṇa sādhūnāṃ dharmacāriṇāṃ / prabhedayanti cittāni tad api kāmahetunā // rm_9.137{[135]} //

yad īrṣyāmatsarālīḍhā dṛṣṭvā paraguṇarddhitāṃ / vyāpādaṃ cintayanty evaṃ tad api kāmakāraṇe // rm_9.138{[136]} //

yan mithyādṛṣṭikā loke sarvadharmaprahāsikāḥ / bhogyāni bhuṃjate hṛtvā tad api kāmakāraṇe // rm_9.139{[137]} //

kecij jātiparibhraṣṭā nīcajātiprasaṃgatāḥ / svakuladharmabhraṣṭāś ca tad api kāmakāraṇe // rm_9.140{[138]} //

evaṃ sarve 'pi satvāś ca sadgatiparivartinaḥ / kāmarthe kleśitātmāno bhramanti durgatau sadā // rm_9.141{[139]} //

evaṃ yāvanti duḥkhāni saṃsāre ṣaḍgatiṣv api / tāni sarvāṇi satvānāṃ jāyante kāmahetunā // rm_9.142{[130]} //

evaṃ matvā tu ye vijñāḥ kāmaṃ tyaktvā virāgiṇaḥ / pravrajitvā suniḥkleśā brahmacaryyaṃ caranti te // rm_9.143{[131]} //

tato me sabhaye kāme saraṇe ca viṣopame / vidvadbhir garhite tāta manovāṃchā na varttate // rm_9.144{32} //

tatpravrajyāṃ samāśritya bhagavaccharaṇaṃ gatā / brahmacaryyaṃ caritvāhaṃ prāptum ichāmi nirvṛtiṃ // rm_9.145{33} //

buddho hi jagatāṃ śāstā dharmarājo vināyakaḥ / tat tasya śaraṇe gatvā caritum ichāmi saccarīṃ // rm_9.146{34} //

yady asti te mayi snehaḥ saddharme cānurāgatā / tad anumodanāṃ kṛtvānujñāṃ me dātum arhasi // rm_9.147{35} //

yadi tu saugate dharme 'py anujñāṃ me dadāsi na / tīrthayātrāṃ bhramiṣyāmi sarvadāhaṃ virāginī // rm_9.148{36} //

iti putrīvacaḥ śrutya śākyo 'sau rohiṇaḥ pitā / sutādharmaviyogatvaṃ vijñāyaivam acintayat // rm_9.149{37} //

yad iyaṃ me sutā bhadrā nirāśravā virāginī / avaśyaṃ svagṛhaṃ tyaktvā pravrajet sarvathā khalu // rm_9.150{38} //

avaśyaṃ me 'nayā putryā viyogaṃ sarvathā bhavet / sarvathā hy anivāryyeyaṃ vrajatu saugatāśrame // rm_9.151{39} //

yadāyaṃ saugate dharme pravrajitvā nirāśravā / brahmacaryyaṃ caraty evaṃ tato nirvṛtim āpnuyāt // rm_9.152{40} //

yad iyaṃ me sutā kāntā subhadrā divyasuṃdarī / yadi gehaṃ parityaktvā tīrthayātrāṃ kariṣyati // rm_9.153{41} //

tadā nūnam iyaṃ bhrāṃtā tīrthikadharmasaṃratā / kuladharmaparibhraṣṭā vinaṣṭā syān na saṃśayaḥ // rm_9.154{42} //

tato 'smākaṃ yaśodharmavinaṣṭo 'pi bhavet khalu / tasyāś ca dūragāminyā darśanaṃ syāt sudullabhaṃ // rm_9.155{43} //

tasmād asyā na karttavyā vāraṇā dharmasādhane / caratu saugatīṃ caryyām iyaṃ hi nirvṛtaye // rm_9.156{44} //

tathā cet saphalaṃ janma mānuṣye syān mamāpi ca / teneyaṃ jagatāṃ bhartuḥ śāsane caratu vrataṃ // rm_9.157{45} //

ity evaṃ manasā dhyātvā śākyo 'sau rohiṇaḥ pitā / śuklāṃ tāṃ svātmajāṃ bhadrāṃ saṃnirīkṣyaivam abravīt // rm_9.158{46} //

satyam evaṃ sute bhadre yathoddiṣṭaṃ tvayā khalu / kiṃ tu tvaṃ dārikā nārī pravrajyāṃ tat kathaṃ careḥ // rm_9.159{47} //

pravrajyā duṣkarasthānaṃ nārīṇāṃ tu viśeṣataḥ / tat pravrajyāvrate sthitvā mā paścāt paritapyathāḥ // rm_9.160{48} //

yadi tvaṃ niścayenaiva pravrajyāvratam ichasi / tac carasva munīndrasya śāsane vratam ādarāt // rm_9.161{49} //

yathā ca guruṇādiṣṭaṃ śrutvā tathā samāhitaḥ / samyak chikṣāḥ samādhāya cara nityam atandritā // rm_9.162{50} //

saṃbuddhaśāsanaṃ dhṛtvā śraddhābhaktisamanvitā / triratnaśaraṇaṃ gatvā bodhivrataṃ samācara // rm_9.163{51} //

iti pitrā samādiṣṭe śuklā sā pratimoditā / natvā pādau pituś caivaṃ jananyāś caraṇe 'namat // rm_9.164{52} //

tataḥ sā jananī dṛṣṭvā tāṃ śuklāṃ svātmajāṃ priyāṃ / pariṣvajya rudanty evaṃ pravrajyāyāṃ nyavārayat // rm_9.165{53} //

hā putri katham ekānte māṃ tyaktvā kva vrajiṣyase / hā jīva kiṃ nu paśyantī pravrajituṃ tvam īhase // rm_9.166{54} //

kiṃ cid duḥkhaṃ na te dattaṃ mayāmvayā kadā cana / kenaivaṃ hetunā putrī pravrajituṃ tvam ichasi // rm_9.167{55} //

tvaṃ tu nārī subhādrāṅgī kumārī divyasuṃdarī / kiṃcid duḥkhānabhijñā ca tat pravrajyāṃ kathaṃ care // rm_9.168{56} //

yāvaj jīvāmy ahaṃ caiva tāvat mā gāḥ kuhāpi hi / yāvac cāsti gṛhe saṃpat tāvad bhuktvā sukhaṃ vasa // rm_9.169{57} //

yadāhaṃ maraṇaṃ yātā yadā cāpi gṛhe vipat / jñātimitrajanais tyaktvā tadā vrajasva vāṃchayā // rm_9.170{58} //

iti mātrā niṣiddhe 'pi śuklā sā vighnaśaṃkitās / mātuḥ pādau praṇatvaiva sahasā niryayau gṛhāt // rm_9.171{59} //

tataḥ sā satvarā gatvā nyagrodhārama āśrame / dadarśa bhikṣuṇībhikṣūn śantaśīlāñ jiteṃdriyān // rm_9.172{60} //

tān sarvān kramato natvā vihāre samupāviśat / tatrasthaṃ sugataṃ nātham apaśyac chrighanaṃ jinaṃ // rm_9.173{61} //

dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanaiḥ parimaṃḍitaṃ / sahasreṇādhikābhāsaṃ vyāmābhaparirocitaṃ // rm_9.174{62} //

śāntātmānam subhadrāṃśaṃ samantabhadrarūpiṇaṃ / ratnarāśim ivojjvālaṃ sumerum iva jaṃgamaṃ // rm_9.175{63} //

dṛṣṭvaiva niścalā tasthau harṣotphullatanūruhā / dṛṣṭvaivaṃ sucirāt tasya śrīghanasyāntike yayau // rm_9.176{64} //

tathaivaṃ samupāyātāṃ dṛṣṭvā tāṃ bhagavān muniḥ / svāgataṃ dārike bhadre ehīty uktvā samagrahīt // rm_9.177{65} //

tato 'sau dārikā śuklā svāgatāsmi munīśvara / ity uktvā prāṃjaliṃ kṛtvā nanāma caraṇau muneḥ // rm_9.178{66} //

tato bhagavatā tena preṣitā mātur antike / sā śuklā sahasā gatvā gautamyāc caraṇe 'namat // rm_9.179{67} //

tathā tāṃ samupāyātāṃ śuklāṃ sadvratavāṃchinīṃ / dṛṣṭvā sā gautamī spṛṣṭvā hastenaiva samagrahīt // rm_9.180{68} //

tataḥ pravrājayitvā sā gautamyā bhikṣuṇī kṛtā / khikkhirīpātrahastāṅkā saṃgatābhūj jitendriyā // rm_9.181{69} //

yenaiva śuklavastreṇa prāvṛtā samajāyata / tataḥ paṃcasuraktaṃ jātāni cīvarāṇy api // rm_9.182{70} //

tair eva civarai raktaiḥ prāvṛtā pariśobhitā / sā śuklā suprasannāsyā muṇḍitāpy abhyarocata // rm_9.183{71} //

tato buddhānubhāvena supraśāntasubhāvinī / jitvā kleśārivargāṃś ca śikṣāpāraṃ samāyayau // rm_9.184{72} //

matvānityaṃ ca saṃsāraṃ bhavagatiṃ vighātinīṃ / nihatya sarvasaṃskāragatīsatanadharmiṇī // rm_9.185{73} //

māracaryyāvinirmuktā sākṣād arhatvam āyayau / avidyāṅgaṃ vinirbhidya prāptavidyā śubhāśayā // rm_9.186{74} //

abhijñā guṇasaṃpannā pratisaṃvidvatī sudhīḥ / suvītarāgiṇī dhīrā loṣṭhahemasamānikā // rm_9.187{75} //

ākāśasamacittā ca pāṇītalasamāśayā / niraṃjanāvikalpā ca śrīkhaṇḍatulyavāsinī // rm_9.188{76} //

svātmasatkāralābheṣu parāṇmukhī sunispṛhā / sarvasatvahitādhāni saṃbuddhadharmacāriṇī // rm_9.189{77} //

sadevāsuralokānāṃ pūjyā mānyā samantataḥ / vaṃdanīyā cābhitoṣyā ca vabhūva brahmacāriṇī // rm_9.190{78} //

atha te bhikṣavaḥ sarve dṛṣṭvā tāṃ brahmacāriṇīṃ / vismitāḥ sugataṃ natvā paprachur iti sādaraṃ // rm_9.191{79} //

bhagavan kim iyaṃ śuklā purā karmākaroc chubhaṃ / yena vastrāvṛtā jātā bhavaty evaṃ ca bhikṣuṇī // rm_9.192{80} //

tat sarvaṃ naḥ samādeṣṭum arhasi sarvavid guro / yad anayā kṛtaṃ karma bhikṣuṇyā śuklayā purā // rm_9.193{81} //

iti tair bhikṣubhiḥ pṛṣṭe bhagavān sa munīśvaraḥ / tān bhikṣusāṃghikān sarvān saṃnirīkṣyaivam abravīt // rm_9.194{82} //

śṛṇudhvaṃ bhikṣavaḥ sarve yad anayā kṛtaṃ purā / tat sarvaṃ kathayiṣyāmi sarvalokābhibodhane // rm_9.195{83} //

purāsminn eva bhadrākhye kalpe 'bhūt kāśyapo jinaḥ / saṃbuddhaḥ sugato nātho dharmarājas tathāgataḥ // rm_9.196{84} //

sarvavidyādhipaḥ śāstā traidhātukavināyakaḥ / sarvajño bhagavān arhan brahmacārī hitaṃkaraḥ // rm_9.197{85} //

sa munīndro jagannātho vārāṇasīm upāśrayan / mṛgadāve vane ramye vyaharac chrāvakaiḥ saha // rm_9.198{86} //

bhikṣubhir bodhisatvaiś ca bhikṣuṇībhir upāsakaiḥ / sārddham upāsikābhiś ca yatibhiś ca maharṣibhiḥ // rm_9.199{87} //

tatrastho bhagavān buddho sarvasatvahitāya saḥ / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_9.200{88} //

tadaikānyatarā kācic chreṣṭhibhāryā śubhāśayā / sukalyāṇārthinī śrāddhā saddharmamānasī sudhīḥ // rm_9.201{89} //

kena cit karaṇiyena mṛgadāvam upācarat / tatra bhikṣūn kramād dṛṣṭvā saṃbuddhāntikam upāyayau // rm_9.202{90} //

tatra sā samupāgatya dadarśa taṃ munīśvaraṃ / dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanair upalakṣitaṃ // rm_9.203{91} //

vyāmābhālaṃkṛtaṃ saumyaṃ śatasūryyādhikaprabhaṃ / supraśāntendriyāṃ kāmyaṃ samaṃtabhadrarūpakaṃ // rm_9.204{92} //

ratnarāśim ivojjvālaṃ sumerum iva jaṃgamaṃ / tathā dṛṣṭvaiva prāmodāt sāṃjaliṃ samupāgatā // rm_9.205{93} //

natvā pādau munes tasthāv ekāntike kṛtāṃjaliḥ / tataḥ sa bhagavān dṛṣṭvā tasyāś cittaṃ viśodhitaṃ // rm_9.206{94} //

ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ / tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sā śūdrī pariharṣitā // rm_9.207{95} //

sasaṃghaṃ sugataṃ nāthaṃ bhojayituṃ samaichata / tataḥ sā svagṛhe gatvā sādhayitvā subhojanaṃ // rm_9.208{96} //

saṃbuddhapramukhaṃ saṃghaṃ svāṃtargehe nyamaṃtrayat / tatra svasvāsanāsīnaṃ saṃbuddhaṃ taṃ sasāṃghikaṃ // rm_9.209{97} //

pūjayitvā tadarhaiś ca bhojanaiḥ samatoṣayat / tataḥ sā śraddhayā tebhyaḥ sarvebhyo 'pi prasannitā // rm_9.210{98} //

buddhapramukhasaṃghebhyaḥ pratyekaṃ cīvaraṃ dadau / tato nityaṃ ca sā bhaktyā cakre saṃbuddhasevanāṃ // rm_9.211{99} //

tatpuṇyaiś cāpi saddharme pravrajituṃ samaichata / tato 'sau pitarau natvābhyanujñāpya prasādinī // rm_9.212{100} //

bhagavacchāsane gatvā pravrajyāvratam ācarat / tasmāt kiṃ bhikṣavo yūyaṃ manyadhve yābhavat tadā // rm_9.213{1} //

śreṣṭhibhāryā na cānyā sā śuklaivaiṣeti manyata / yad anayā prasādinyā buddhapramukhasāṃghike // rm_9.214{2} //

pratyekaṃ cīvaraṃ dattaṃ pravrajyā cāpi sādhitā / etatpuṇyavipākena prāvṛtya śuklavāsasā // rm_9.215{3} //

jātā pravrajitā caiṣā bhavati brahmacāriṇī / ity evaṃ karmajaṃ bhogyaṃ prāṇino bhuṃjate bhave // rm_9.216{4} //

yenaiva yat kṛtaṃ karma tenaiva bhujyate phalaṃ / na naśyaṃti hi karmāṇi kalpakoṭiśatair api // rm_9.217{5} //

sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalaṃti khalu dehināṃ / abhuktaṃ kṣīyate naiva karma kvāpi kathaṃ cana // rm_9.218{6} //

nāgnibhir dahyate karma vāyubhiś ca na śuṣyate / jalaiś ca klidyate nāpi kṣīyate nāpi bhūmiṣu // rm_9.219{7} //

anyathā ca bhaven naiva karmagatiḥ kathaṃ cana / śuklānāṃ śubhatā nityaṃ kṛṣṇānāṃ duḥkhatā sadā // rm_9.220{8} //

miśritā miśritānāṃ ca jaṃtubhir bhujyate gatiḥ / tasmād apāsya kṛṣṇāni karmāṇi miśritāni ca // rm_9.221{9} //

caritavyaṃ śubheṣv eva karmasu sukhavāṃchibhiḥ / tatheti bhikṣavaḥ sarve te ca lokaḥ sabhāsthitāḥ // rm_9.222{10} //

śrutvā tat sugatādiṣṭam abhyanandan prasāditāḥ / evam etan mahārāja guruṇā me prabhāṣitaṃ // rm_9.223{11} //

evaṃ rājaṃs tvayāpy evaṃ karttavyaṃ puṇyam ādarāt / puṇyam eva bhave vandhubhrātā mitraṃ suhṛtsakhā // rm_9.224{12} //

nānyaḥ puṇyāt paraḥ kaścid vidyate bhavacāriṇāṃ / tasmāt puṇyaṃ svayaṃ kṛtvā lokeṣv api pracāraya // rm_9.225{13} //

prajāś ca bodhayitvaivaṃ puṇyamārge pracāraya / ity evaṃ guruṇādiṣṭam upaguptena bhikṣuṇā // rm_9.226{14} // śrutvā tatheti rājāsau prābhyanandaj janaiḥ saha // rm_9.227{15} // ya idaṃ śuklāvadānaṃ jinavarakathitaṃ puṇyahetor narāṇāṃ śṛṇvanti śravayanti pramuditamanasaḥ sadguṇaprāptukāmāḥ / te sarve kleśamuktāḥ suvimalamanaso bodhicaryā carantaḥ satsaukhyāny eva bhuktvā munivaranilaye saṃprayātā vasanti // rm_9.228{16} //

++ iti ratnamālāyāṃ śuklāvadānaṃ nāma samāptam ++

x hiraṇyapāṇyavadāna athāśoko mahīpāla upaguptaṃ jināṃśajaṃ / kṛtāṃjalipuṭo natvā punar evam abhāṣata // rm_10.1{1} //

bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / yathā te guruṇā khyātaṃ tathā vaktuṃ samarhasi // rm_10.2{2} //

evaṃ tena nṛpendreṇa prārthite sa jinātmajaḥ / upagupto mahābhijñas taṃ nṛpaṃ caivam abravīt // rm_10.3{3} //

śṛṇu rājaṃs tathā vakṣye yathā me guruṇoditaṃ / śrutvā caivaṃ sadā bodhicaryāṃ cara samāhitaḥ // rm_10.4{4} //

puraikasamaye 'sau ca śākyamunis tathāgataḥ / sarvajñaḥ sugato nāthaḥ śāstā traidhātukādhipaḥ // rm_10.5{5} //

sarvavidyādhipas tāyī ṣaḍabhijño munīśvaraḥ / jino 'rhaṃ bhagavān buddho dharmarājo vināyakaḥ // rm_10.6{6} //

śrāvastyāṃ vahir udyāne jetavane jināśrame / anāthapiṇḍadārāme vihāre maṇimaṇḍite // rm_10.7{7} //

bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ sārddhaṃ bhikṣuṇībhir upāsakaiḥ / triratnopāsikābhiś ca cailakaiś ca śubhāśayaiḥ // rm_10.8{8} //

bodhisatvagaṇaiś cāpi sahānyaiś ca maharṣibhiḥ / osaddharmadeśanāṃ datvā tasthau lokahitārthataḥ // rm_10.9{9} //

tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ prājagmuḥ sadguṇārthinaḥ / devā daityāś ca nāgāś ca yakṣagaṃdharvakinnarāḥ // rm_10.10{10} //

siddhavidyādharādyāś ca lokapālagaṇādayaḥ / brāhmaṇāḥ kṣatriyāś cāpi vaiśyāḥ śūdrāś ca maṃtriṇaḥ // rm_10.11{11} //

amātyāḥ śreṣṭhinaś cāpi dhaninaś ca mahājanāḥ / vaṇijaḥ sārthavāhāś ca tadanye 'pi ca sajjanāḥ // rm_10.12{12} //

paurā jānapadāś cāpi sarve te samupāgatāḥ / taṃ buddhaṃ sugataṃ natvā pūjayitvā samaṃtataḥ // rm_10.13{13} //

parivṛtya paraskṛtya tasthuḥ sāṃjalayo mudā / athāsau bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupāsthitān / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_10.14{14} //

tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve satvāḥ surādayaḥ / harṣitā anumodanto vabhūvur bodhicāriṇaḥ // rm_10.15{15} //

evaṃ nityaṃ ca te satvāḥ pītvā dharmāmṛtaṃ muneḥ / triratnaśaraṇaṃ gatvā bhejire samupāśritāḥ // rm_10.16{16} //

tadaiva samaye tasyāṃ śrāvastyāṃ puri saṃsthitaḥ / āsīd gṛhapatiḥ prāḍhyo mahābhogyasamṛddhimān // rm_10.17{17} // kuvelavan mahāśrīmān suvistīrṇaparigrahaḥ // rm_10.18{18} // śrāddho dātā mahābhogī sarvalokahitārthabhṛt / evaṃ maharddhikasyāpi tasya gṛhapateś ciraṃ / na putro na ca putrī vā samudapādi daivataḥ // rm_10.19{19} //

tato 'putro gṛhastho 'sau vaṃśavichinnakheṭitaḥ / kapolaṃ svakare sthāpya viṣādyaivaṃ vyacintayat // rm_10.20{20} //

anekadhanaratnādyāḥ saṃpado me maharddhikāḥ / viśālaparivārāś ca vidyante suparigrahāḥ // rm_10.21{21} //

putro me duhitā vāpi vidyate na kathaṃ cana / saṃpado 'pi nirarthāḥ syur yato bhoktā na vidyate // rm_10.22{22} //

hā hā sarvaṃ vinaṣṭaṃ syād yato me santatir na hi / kiṃ me 'nayā samṛddhyāpi yatra vaṃśo na vidyate // rm_10.23{23} //

vyartham eva mayā dravyaṃ kaṣṭena samupārjitaṃ / kiṃ kariṣyāmi taddravyaṃ sarvathā maraṇe sati // rm_10.24{24} //

ke hi grastā na saṃsāre mṛtyusarppeṇa jaṃtavaḥ / mayi mṛtyuprayāte 'tra saṃskāraṃ kaḥ kariṣyati // rm_10.25{25} //

durgatiśodhanaṃ kaś ca piṇḍam ekaṃ pradāsyati / nūnaṃ madatyayād rājā sarvasvam āhariṣyati // rm_10.26{26} //

tadā nāmāpi me loke na kaś cana grahīṣyati / yad artham eva saṃpattīḥ sādhayāmi prayatnataḥ // rm_10.27{27} // tad eva yadi nāsty evaṃ tat kiṃ me syāt sujīvite // rm_10.28{28!} // varam evādya mṛtyur na mithyācirajīvanaṃ / yasmāc ciram api sthitvā mṛtyuduḥkhaṃ tadaiva hi // rm_10.29{29} //

tan me bhogye 'pi vāṃchā na bhuktvāpi kiṃ sukhaṃ vinā / aputrasya sukhaṃ naiva paratreha niranvayāt // rm_10.30{30} //

tan me janmāpi vyarthaṃ syād dhy aputro 'smi niranvayāt / hā hato 'haṃ svadaivena kiṃ mayātra kariṣyate // rm_10.31{31} //

kasyāgre saṃvadiṣyāmi ko me buddhiṃ pradāsyati / kasyāhaṃ śaraṇaṃ yāsye ko māṃ samuddhariṣyati // rm_10.32{32} //

iti cintāviṣaṇno 'sau tasthau koṣṭhe yathāturaḥ / nirutsāhī gṛhān naiva nirapāyāt kadācana // rm_10.33{33} //

etac cintāviṣaṇṇābhaṃ taṃ gṛhasthaṃ suhṛjjanāḥ / dṛṣṭvaiva sahasopetya bodhayituṃ samabruvan // rm_10.34{34} //

kiṃ te duḥkhaṃ samutpannaṃ kenaivaṃ tiṣṭhase sakhe / vaktavyaṃ cet tadā āśu sarvathā vaktum arhasi // rm_10.35{31} //

iti pṛṣṭe suhṛdbhis tair gṛhasthaḥ sa viniśvasan / tān sarvān suhṛdo dṛṣṭvā tad duḥkhaṃ samudāharat // rm_10.36{36} //

suhṛdo me bhavanto hi tan mayātra pracakṣyate / saṃpattir mahatī me 'sti putro naiva sutāpi naḥ // rm_10.37{37} //

tena me saṃpadaḥ sarvā vinakṣyanti nirarthitāḥ / etac cintāviṣārttāhaṃ tiṣṭhāmi putravāṃchitaḥ // rm_10.38{38} //

aputrasya sukhaṃ nāsti paratreha samaṃtataḥ / tan me janmāpi vyarthaṃ syād aputrasya niranvayāt // rm_10.39{39} //

tathā hato 'haṃ svadaivena kiṃ mayātra cariṣyate / iti tenodite sarve jñātivaṃdhusuhṛjjanāḥ // rm_10.40{40} //

tasya grīhapateś caivāṃ tad upāyaṃ samādiśat / kiṃ bhadrātra viṣādena yatra devādhikāratā // rm_10.41{41} //

tathāpi kriyatāṃ yatnaṃ klaibyaṃ tyaktvā tvayādhunā / yad aśakyaṃ valair dravyais tad upāyena śakyate // rm_10.42{42} //

tasmāt klaibyam iha tyaktvā kuru yatnaṃ samāhitaḥ / devatārādhanāṃ kṛtvā sarvakāryyaṃ hi sādhayet // rm_10.43{43} //

tadādau devatāḥ pūjya yācasva putram ātmanā / tato devaprasādena tavadharmānubhāvataḥ / putro vā duhitā vāpi samupapatsyate dhruvaṃ // rm_10.44{44} //

tatas te saṃtatiś caivaṃ varddhiṣyati kramāt tathā / tadāpi bhṛśato muktaḥ sadgatiṃ samavāpnuyāt // rm_10.45{45} //

iti taiḥ samupādiṣṭaṃ śrutvāsāv anumoditāḥ / devatārādhanaṃ kartuṃ prayatātmā samārabhat // rm_10.46{46} //

pūjāṃgaiḥ pūjayitvaivaṃ brahmāṇaṃ harim īśvaraṃ / iṃdrādilokapālānāṃ saṃtatiṃ samayācata // rm_10.47{47} //

evaṃ putrābhilāsī sa sadā ca santatīchayā / devatārādhanaṃ kṛtvā tasthau nityaṃ samutsukaḥ // rm_10.48{48} //

nityam evaṃ kṛtasyāpi tasya daivapraṇāmataḥ / na putro duhitā vāpi nodapādi cirād api // rm_10.49{49} //

tathā cāpi gṛhastho 'sau devatāsu nirāśayā / santatyucchinnacintārttas tasthau bhūyo viṣāditaḥ // rm_10.50{50} //

tataḥ kaścit suhṛt sādhuḥ saṃbuddhopāsakaḥ sudhīḥ / taṃ gṛhastham upāgatya tathaivaṃ paryyabodhayat // rm_10.51{51} //

sādho kin te viṣādena tad dhīraṃ samupāśraya / yadi te santatau vāṃchā tan me śrutvā tataś cara // rm_10.52{52} //

kim evaṃ devatāḥ pūjya yācase putram ādarāt / yatra daivādhikāratvaṃ tatra kiṃ devatā valaṃ // rm_10.53{53} //

vaṃśārthe yadi te bhaktir asty evaṃ devatāsu tat / saṃbuddhaśaraṇaṃ gatvā saddharmaṃ samupāśraya // rm_10.54{54} //

tato dharmānubhāvena buddhasyāpi prasādataḥ / nūnaṃ te satsutaḥ śīghram utpatsyati na saṃśayaḥ // rm_10.55{55} //

yadi notpatsyate putras tava devavirodhataḥ / puṇyam utpatsyate nūnaṃ tena sadgatim āpnuyāt // rm_10.56{56} //

ye buddhaśaraṇaṃ yānti te labhanti śubhāśayaṃ / ye viśuddhāśayā loke saddharmaṃ te śṛṇvanti hi // rm_10.57{57} //

ye saddharmānuśṛṇvan to bodhicittaṃ labhanti te / pralabdhabodhicittā ye te caranti guṇārthinaḥ // rm_10.58{58} //

guṇakāmāś ca ye loke te bhajanti jinātmajān / bodhisatvānubhāvena bodhicaryāṃ samāpnuyuḥ // rm_10.59{59} //

bodhicaryāratā ye ca na te gachaṃti durgatiṃ / sarvakleśagaṇāñ jitvā saukhyāvatīm avāpnuyuḥ // rm_10.60{60} //

evaṃ matvā jinaṃ smṛtvā saddharmaṃ samupāśrayeḥ / tatas te saṃbhaved bhadram ihāmutrāpi sarvataḥ // rm_10.61{61} //

iti tenoditaṃ śrutvā gṛhastho 'sau 'numoditaḥ / tatheti pratisaṃśrutya saṃbuddhaṃ smartum aichata // rm_10.62{62} //

tato gṛhapatir nityaṃ sadāraḥ śraddhayānvitaḥ / saṃbuddhaṃ sugataṃ smṛtvā vaṃśam evam ayācata // rm_10.63{63} //

namas te bhagavan nātha bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje / tan māṃ karuṇāya dṛṣṭyā draṣṭum arhasi sarvathā // rm_10.64{64} //

bhavān eva hi jagannāthaḥ sarvasatvahitārthadaḥ / tvayā mahyaṃ hitārthāya satputraṃ dātum arhasi // rm_10.65{65} //

ity evaṃ sa gṛhī sādhuḥ putrābhilaṣitaḥ sadā / sabhāryyaḥ sugataṃ smṛtvā tathā nityaṃ samutsukaḥ // rm_10.66{66} //

tadaiva samaye kaścid devaputro divaś cyutaḥ / sa saṃbuddhānubhāvena tadbhāryāgarbham āviśat // rm_10.67{67} //

tataḥ svāpannasatvābhūt sā bhāryā gṛhiṇaḥ satī / dohadalakṣaṇopetā kṛśāṅgī bhāvinī kramāt // rm_10.68{68} //

pravṛddhagarbhā sā dṛṣṭvā svayaṃ ca garbham ādarāt / dakṣapārśvagataṃ satvaṃ matvā caivaṃ vyaciṃtayat // rm_10.69{69} //

nūnaṃ me jāyate garbhe satvo buddhānubhāvataḥ / yad ayaṃ dakṣiṇe vartti tena putro bhavet khalu // rm_10.70{70} //

iti niścitya sā nārī putrotpatyāśayā mudā / svasvāmino pure sthitvā rahasyaivaṃ nyavedayat // rm_10.71{71} //

dṛṣṭyāryyaputra varddhasva yad ahaṃ garbhiṇī bhave / nūnam ayaṃ bhavet putro yat sthito dakṣiṇodare // rm_10.72{72} //

iti bhāryoditaṃ śrutvā sa gṛhasthaḥ pramoditaḥ / daksiṇaṃ vāhum unnamya nandann evam udānayat // rm_10.73{73} //

cirābhilaṣitaṃ putramukhaṃ paśyeyaṃ sāṃprataṃ / jātaḥ syān nāmajātā me kulavaṃśasthitir bhavet // rm_10.74{74} //

kṛtyāni ca prakurvīta bibhṛyād bharaṇaṃ prati / nūnaṃ buddhānubhāvena satputro 'pi bhaviṣyati // rm_10.75{75} //

yad asmākaṃ kṛtaṃ pūrvaṃ karma dānādikaṃ śubhaṃ / etat puṇyānubhāvena bhavet kuśalam etayoḥ // rm_10.76{76} //

tatas tena sadā bharttā saha saṃmodacāriṇī / pathyāhāropacāraiś ca varddhito sukhacāriṇī // rm_10.77{77} //

tataḥ sā samaye sūta putraṃ divyātisuṃdaraṃ / darśanīyaṃ susaumyāṅgaṃ prāsādikaṃ manoharaṃ // rm_10.78{78} //

sarvāṅgalakṣaṇopetaṃ sadīnārakaradvayaṃ / sarvasatvamanāpīśam abhirūpaṃ subhadrikaṃ // rm_10.79{79} //

tataḥ sā jananī tasya vālakasya karadvayaṃ / dīnārāṃkitam ālokya saharṣaṃ vismitābhavat // rm_10.80{80} //

tato 'sau janakaś cāpi jātaṃ putramahādbhutaṃ / sakhībhir veditaṃ śrutvā vismito draṣṭum āyayau // rm_10.81{81} //

tataḥ prajāpatiḥ sāpi vismito svāmino 'grataḥ / darśayitvā sutaṃ putraṃ śaṃkitaivaṃ nyavedayat // rm_10.82{82} //

svāmiṃ paśya mahāścaryyam asya hemānvitau karau / tac chubhaṃ vāpy aśubhaṃ vā darśayitvā vicāraya // rm_10.83{83} //

iti bhāryyoditaṃ śrutvā dṛṣṭvā taṃ vālakaṃ ciraṃ / dīnāraṃ bhujayoḥ paśyaṃ tasthau savismayānvitaḥ // rm_10.84{84} //

tatas tasya gṛhastho 'sau nimittaṃ jñātum ādarāt / naimittikaṃ samāhūya dārakaṃ tam adarśayat // rm_10.85{86} //

bhavanto dṛśyatām asya dārakasya karadvayaṃ / tan nimittaṃ parijñāya tat phalaṃ vaktum arhatha // rm_10.86{86} //

ity ukte tena te sarve dṛṣṭvā taṃ dārakaṃ śubhaṃ / dīnāre bhujayoś cāpi parijñāyaivam abravīt // rm_10.87{87} //

sādho gṛhapate hy asya dārakasya karadvayaṃ / suvarṇalakṣaṇopetaṃ tat te bhadraṃ bhavet khalu // rm_10.88{88} //

tavāyaṃ dārako dātā maheśākhyo bhavet kila / svahastaṃ saṃprasāryyaiva hemavṛṣṭiṃ kariṣyati // rm_10.89{89} //

apanīya svayaṃ hastād idaṃ dīnāram arpayet / apanīte punar anyat prādur bhavet tato 'dhikaṃ // rm_10.90{90} //

ity evaṃ taiḥ samādiṣṭaṃ śrutvā saṃharṣito gṛhī / tato jātimahaṃ kṛtvā jñātīn evam abhāṣata // rm_10.91{91} //

bhavanto dārakasyāsya śubhākṣarasamanvitaṃ / nāmadheyaṃ yathāyogyaṃ kriyatāṃ saṃprasiddhitaṃ // rm_10.92{92} //

iti tenārthitaṃ śrutvā sarve te jñātayas tathā / dṛṣṭvā tasya nimittāni saṃmatenaivam abruvan // rm_10.93{93} //

yasmād dhastadvayo 'py asya hiraṇyenopalakṣitaṃ / tan nāmnā prasiddho 'stu hiraṇyapāṇir ity ayaṃ // rm_10.94{94} //

evaṃ jñātisamudiṣṭaṃ śrutvāsau sa gṛhādhipaḥ / tatheti tasya putrasya cakre nāmavyavasthitaṃ // rm_10.95{95} //

tato hiraṇyapāṇiḥ sa dārakaḥ pratipālane / aṣṭāsu yo 'pi dhātrīṣu tena pitrā samarpitaḥ // rm_10.96{96} //

tābhiḥ prapālyamāno 'sau pathyapuṣṭopacāraṇaiḥ / varddhito 'bhūt kramād āśu hradastham iva paṃkajaṃ // rm_10.97{97} //

tathā kramāt pravṛddho 'sau hiraṇyapāṇir ātmavit / śrāddho bhadrāśayo dhīmān svaparārthahitārthikaḥ // rm_10.98{98} //

tataḥ sa śikṣituṃ vidyāḥ sadguruṃ samupāśrayat / kramāt teṣāṃ prasādāc ca vidyāpāraṃ yayau laghuḥ // rm_10.99{99} //

tato 'sau dārako vidvān dātā śraddhāsamanvitaḥ / svahastaṃ saṃprasāryyaiva dadau dānaṃ yathepsitaṃ // rm_10.100{100} //

gurubhyo brāhmaṇebhyaś ca yācakebhyaḥ sa dārakaḥ / svahastaṃ saṃprasāryyaiva dadau hemaṃ yathepsitaṃ // rm_10.101{1} //

tathā tad dānam ākarṇya śravaṇabrāhmaṇādayaḥ / arthino dhanalubdhāś ca saṃpratīyuḥ samaṃtataḥ // rm_10.102{2} //

tathā taṃ samupetyaivaṃ sarvadigbhyaḥ samāgatāḥ / vālāvṛddhādayo dīnā yayācire yathepsitaṃ // rm_10.103{3} //

tadā hiraṇyapāṇiḥ sa dṛṣṭvaitān arthino mudā / sarvopakaraṇaiś cāpi sarvāṃs tān samatoṣayat // rm_10.104{4} //

tatas te yācakāḥ sarve tenaiva paritarpitāḥ / yathechayā sukhaṃ bhuktvā pracerur dharmamānasā // rm_10.105{5} //

tathā vīthigataś caivaṃ hastadvayaṃ prasārya saḥ / hemarāśiṃ samutthāpya sarvebhyaḥ pradadau mudā // rm_10.106{6} //

tathā sarve 'pi te lokā dhanāḍhyāḥ sukhino 'bhavan / naiko 'bhūt kṛpano duḥkhī no 'pi kaścid daridritaḥ // rm_10.107{7} //

sarve 'pi dhaninaḥ prāḍhyā dātāro bhogino 'bhavan / satyadharmānuraktāś ca saddharmaśravaṇārthinaḥ // rm_10.108{8} //

tadā tasyaiva tat kīrttiḥ sarvatra bhuvaneṣv api / lokair udgīryamāno 'sau prasasāra samaṃtataḥ // rm_10.109{9} //

tad dṛṣṭvā brāhmaṇo lobhī mātsaryyaprahatāśayaḥ / tad yaśaḥ pratilabdhaṃ sa manasaivaṃ vyacintayat // rm_10.110{10} //

yad asya bhujayor hema cintāmaṇisamaṃ khalu / tenāyaṃ bhavate śrīmān prārthitārthādhikapradaḥ // rm_10.111{11} //

yac cāyaṃ dārakaḥ śrāddhaḥ prārthanāsaṃpradāyakaḥ / tad ahaṃ prārthanāṃ kṛtvā pratigṛhṇīya tat maṇiṃ // rm_10.112{12} //

ity asau manasā dhyatvā lobhākṛṣṭo tvarānvitaḥ / taṃ hiraṇyabhujaṃ pretya tad dīnāraṃ samayācata // rm_10.113{13} //

jayo 'stu te sadā sādho dīrghāyuś ca sumaṃgalaṃ / tathaiva tvaṃ sadā bhūyā arthināṃ kalpapādapaḥ // rm_10.114{14} //

tvatkīrttyā samāhūtaḥ prāgato 'smi yad āśayā / tadarthaṃ pūrayitvā me cittaṃ harṣaya sarvataḥ // rm_10.115{15} //

ity evaṃ prārthite tena vipreṇābhipragalbhinā / dṛṣṭvā hiraṇyapāṇiḥ sa taṃ vipraṃ pratyabhāṣata // rm_10.116{16} //

sādhu vipra prasīda tvaṃ yadarthaṃ samupāgataḥ / tadarthaṃ saṃpradatvādya harṣayiṣyāmi te manaḥ // rm_10.117{17} //

tac chaṃkā mā kṛthā hy atra yad yat te hṛdi rocate / tat tan nūnaṃ pradāsye te tad vadasva yad īhitaṃ // rm_10.118{18} //

iti tenoditaṃ śrutvā vipro 'sau saṃpraharṣitaḥ / svastīty āśīrvaco datvā tad dīnāram ayācata // rm_10.119{19} //

sādho hiraṇyapāṇe yat tava hastasamudbhavaṃ / tad dīnāraṃ pradatvā me cittaṃ saṃharṣayārthadaḥ // rm_10.120{20} //

iti tenoditaṃ śrutvā tat pitāsau suvismitaḥ / savandhujñātimitras taṃ putram evam abhāṣata // rm_10.121{21} //

śṛṇu putra mayā proktaṃ tavaiva hitakāraṇaṃ / yadi te svāminī prītis tat karttavyaṃ hi sarvathā // rm_10.122{22} //

tvaṃ hi putra mayā labdhaḥ saṃbuddhasyānubhāvataḥ / tat saṃbuddhaśāsane kāryyam eva dātu samarhasi // rm_10.123{23} //

yac cedan bhujayor jātaṃ dīnāraṃ maṇisaṃnibhaṃ / tad api sugatasyaiva prabhāvān manyatāṃ khalu // rm_10.124{24} //

yac cedaṃ te karodbhūtaṃ jīvitaṃ sahajendriyaṃ / tat svakarāt samuddhṛtya kathaṃ dadyā dvijātaye // rm_10.125{25} //

yadīdaṃ dāsyate hastāt samuddhṛtya valād api / tadā te jīvitaṃ vāpi sahānena vrajaṃ khalu // rm_10.126{26} //

tasmād evaṃ parijñāya yadi te jīvita priyaṃ / tad evaṃ sahajaṃ hema mā pradāhi dvijātaye // rm_10.127{27} //

tad anyad dīyatāṃ tasmai yad yad vastu samīchitaṃ / idaṃ tu sarvathānyasmai dātavyaṃ naiva yatnataḥ // rm_10.128{28} //

yenaiva tvaṃ maheśākhyo sarvārthiprārthitārthadaḥ / tena yadā paribhraṣṭas tadā kiṃ tena manyase // rm_10.129{29} //

yenāpi ca tvayā sarve yācakāḥ saṃpratarpitāḥ / tac cintāmaṇisāmānyaṃ kathaṃ dātuṃ samichasi // rm_10.130{30} //

yat tvayā sukṛtaṃ karma prakṛtvā puṇyam ācitaṃ / nūnaṃ tasya vipākatvaṃ bhuṃjayos te pratiṣṭhitaṃ // rm_10.131{31} //

tasmād idaṃ mahāratnaṃ kasmiñcin mā pradīyatāṃ / datvā tv idaṃ mahāratnaṃ kim anyal labdham ichasi // rm_10.132{32} //

yadi tv idaṃ mahāratnaṃ dātum evaṃ pratiṣṭhitaṃ / saṃpradehi jinendrāya tat puṇyam akṣayaṃ vahuṃ // rm_10.133{33} //

puṇyena labhyate janma śuddhavamṣe mahatkule / puṇyena dīyate kīrttiṃ nirvṛtiṃ ca samāpnuyāt // rm_10.134{34} //

yadi puṇye 'sti te vāṃchā tad buddhaśaraṇaṃ gataḥ / dehi buddhānuśāsinyā tad dānaṃ hi mahatphalaṃ // rm_10.135{35} //

tato nityaṃ sukhaṃ bhuktvā kṛtvā saṃbodhisādhanaṃ / kramād bodhicariṃ prāpte nirvṛtiṃ vā samāpnuyāḥ // rm_10.136{36} //

iti pitrā samādiṣṭaṃ śrutvāsau hemabhṛt sudhīḥ / tatheti niścayaṃ kṛtvā punar evam abhāṣata // rm_10.137{37} //

satyaṃ tāta tvayādiṣṭaṃ tat sarvaṃ hitam eva me / tasmāt tathā cariṣyāmi tvadājñāṃ śirasā vahan // rm_10.138{38} //

kiṃ tu satyaṃ mayā proktām idaṃ dātuṃ dvijātaye / tat katham anyathā kṛtvā puṇyam eva samāpnuyāt // rm_10.139{39} //

tat satyaṃ pūraṇe tāta pradadyāmi mamātmanaḥ / atha na dāsyate hy atra kiyat kālaṃ hi jīvitaṃ // rm_10.140{40} //

yad idaṃ bhujayor hemaṃ mamātmasahasaṃbhavaṃ / tathaivaṃ sahajīvena vinakṣyati na saṃśayaḥ // rm_10.141{41} //

yathedaṃ tu mahāratnaṃ mama devasamudbhavaṃ / tathaivaṃ saṃpradatvāsmai punaḥ prāpsyāmi te 'dhikaṃ // rm_10.142{42} //

yathā buddhānubhāyena saṃjātaṃ karayor idaṃ / tathā satyānubhāvena punar anyaj janiṣyate // rm_10.143{43} //

dharmeṇa tuṣyate buddho mūlaṃ dharmasya satyavāk / tat satyapāraṇārthena dāsyāmy aham idaṃ maṇiṃ // rm_10.144{44} //

satyaṃ vinā na phullante puṇyāni prakṛtāny api / mlānibhūtāni naśyante śasyānīvāmṛtaṃ vinā // rm_10.145{45} //

satyena varddhate dharmaṃ dharmeṇa pālyate naraḥ / dharmiṣṭhaḥ sadgatiṃ yāti tasmāt satyaṃ mahadvalī // rm_10.146{46} //

tasmāt satyavalenātra yaśodharmārthalabdhaye / sarvathāsmai pradāsyāmi mā kṛthās taṃ nivāraṇaṃ // rm_10.147{47} //

iti putravacaḥ śrutvā pitā sa vismayānvitaḥ / tathety abhyanumoditvā tasthau tūṣṇī vilokayan // rm_10.148{48} //

tato hiraṇyapāṇiḥ sa matvā pitrādhivāsitaṃ / tad dīnāraṃ sahasotkṛtya viprāya pradadau mudā // rm_10.149{49} //

tat pradattam asau vipraḥ pratigṛhya pramoditaḥ / datvāśīrvacanaṃ tasmai svagṛhaṃ sahasā yayau // rm_10.150{50} //

tataś cānantaraṃ tasya bhuje 'nyat tadguṇādhikaṃ / dīnāraṃ divyaratnābhaiḥ prādurāsīn mahādbhutaṃ // rm_10.151{51} //

tad dattānaṃtarodbhūtaṃ dīnāraṃ tadguṇādhikaṃ / dṛṣṭvā śrutvā ca sarve te lokā āśu suvismitāḥ // rm_10.152{52} //

tato hiraṇyapāṇiḥ sa evaṃ lokān praharṣayan / saṃbuddhaśāsane dātuṃ jetavanam upācarat // rm_10.153{53} //

tatra bhikṣūn yatīn dṛṣṭvā saddharmacaraṇotsukaḥ / saṃbuddhaṃ sugataṃ draṣṭuṃ vihāraṃ samupāviśat // rm_10.154{54} //

tatrāsau bhagavantaṃ tam adrākṣīt samitisthitaṃ / dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanaiḥ parimaṃḍitaṃ // rm_10.155{55} //

vyāmaprabhāsam ujvālaṃ sahasreṇādhikaprabhaṃ / śānteṃdriyaṃ subhadrāṃgaṃ saumyarūpaṃ manoharaṃ // rm_10.156{56} //

dṛṣṭvāsau suprasannātmā sahasā samupāgataḥ / natvā pādau munes tasya purastāt samupāśrayan // rm_10.157{57} //

tatrāsau bhagavān tasya dṛṣṭvāśayaviśuddhatāṃ / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_10.158{58} //

taṃ dharmaṃ sugatādiṣṭaṃ śrutvāsau saṃpramoditaḥ / ānaṃdaṃ samupāśritya praṇamyaivaṃ vyajijñapat // rm_10.159{59} //

bhadanta dātum ichāmi saṃghebhyo bhojanaṃ khalu / tad ājñāṃ dehi me śāsta yadi te 'sti kṛpā mayi // rm_10.160{60} //

iti vijñāpite tena hiraṇyapāṇinā mudā / sa ānaṃdaḥ samālokya dārakaṃ taṃ samādiśat // rm_10.161{61} //

sādhu vatsa mahābhāgyād bhadram ālocitaṃ tvayā / yady atra dāsyate bhojyaṃ kārṣāpaṇaṃ pradīyatāṃ // rm_10.162{62} //

evaṃkṛte tu te vatsa maṃgalaṃ sarvadā bhavet / ataś ca durgatiṃ hitvā sadgatiṃ samavāpnuyāḥ // rm_10.163{63} //

ity ānaṃdasamādiṣṭe dārako 'sau pramoditaḥ / svayaṃ hastau prasāryyaiva hemarāśiṃ vyadhāt punaḥ // rm_10.164{64} //

tāṃ dṛṣṭvā bhikṣavaḥ sarve vismitāḥ saṃpraharṣitāḥ / taddravyaiḥ sādhayāmāsa bhojyāni surasāni ca // rm_10.165{65} //

tataḥ sa dārako bhojyais taiḥ praṇītasusādhitaiḥ / saṃbuddhapramukhaṃ sarvasāṃghikaṃ samatoṣayat // rm_10.166{66} //

tato 'sau bhojanānte ca saṃbuddhapramukhaṃ kramāt / sarvasaṃghaṃ praṇamyaivaṃ punas tasthau kṛtāṃjaliḥ // rm_10.167{67} //

tataḥ śrībhagavān dṛṣṭvā tasyāśayaviśuddhatāṃ / āryyasatyaṃ samāyuktaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_10.168{68} //

tac chrutvā hemapāṇiḥ sa satkāyadṛṣṭiparvataṃ / prabhitvā jñānavajreṇa viṃśatiśikharodgataṃ // rm_10.169{69} //

śrotāpattiphalaṃ prāpto dṛṣṭasatyo 'bhavat tataḥ / saṃbuddhasagaṇaṃ natvā svagehaṃ harṣito yayau // rm_10.170{70} //

tatra sarvaṃ sa tadvṛttaṃ pitror ākhyāya harṣitaḥ / pravrajyācaraṇānujñāṃ pitarau pratyayācata // rm_10.171{71} //

cittaṃ me rocate tāta pravrajyāvratasādhane / tad anujñāṃ pradattaṃ me hitaṃ mayi yadīcchatha // rm_10.172{72} //

iti putroditaṃ śrutvā svātmajaṃ sa pitāvadat / mā kṛthā sahasā putra pravrajyācaraṇe manaḥ // rm_10.173{73} //

pravrajyācaraṇe bhaikṣyaṃ duḥkhinām eva tadvrataṃ / tvaṃ vṛddhimān mahādātā tat pravrajyāṃ kutaś careḥ // rm_10.174{74} //

kiṃ vāpyate vivāhas tvaṃ daharaś ca kumārikaḥ / pravrajyā duṣkaraṃ sthānaṃ tat kathaṃ pracaret sutaḥ // rm_10.175{75} //

tat tāvat tvaṃ yuvā putra vivāhitvā kulastriyaṃ / bhuktvā saukhyaṃ yathākāmaṃ gṛhe dharmaṃ samācara // rm_10.176{76} //

tato vaṃśaṃ samutpādya kulasthitiprasiddhaye / kuladharmaṃ pratisthāpya tataḥ pravraja vārddhikaḥ // rm_10.177{77} //

yadā vṛddho daridraś ca pravrajyāṃ hi tadā caret / yāvad yuvā samṛddhaś ca tāvat tvaṃ pravraja kathaṃ // rm_10.178{78} //

saṃpattiḥ kṣaṇayauvanyam etan māravaladhruvaṃ / tadetadā kathaṃ putra pravrajyāvratam ācareḥ // rm_10.179{79} //

ity etad duṣkaraṃ matvā pravrajyācaraṇe manaḥ / sarvathā tvaṃ vinirvārya kuladharmaṃ samācara // rm_10.180{80} //

tatas te maṃgalaṃ nityaṃ imu putra bhaved dhruvaṃ / yaśodharmasukhānvetya sadgatiṃ cāpy avāpnuyāḥ // rm_10.181{81} //

iti pitroditaṃ śrutvā dārako 'sau viśaṃkitaḥ / bodhayan pitaraṃ dharme punar evam abhāṣata // rm_10.182{82} //

satyam eva tathā tāta yad etad bhāṣyate tvayā / tathāpi śrūyatāṃ tāta yad abhiprāyakaṃ mama // rm_10.183{83} //

anityaṃ khalu saṃsāraṃ jīvitaṃ cāpi bhaṃguraṃ / kṣaṇadhvaṃsi śarīraṃ ca kṣaṇasaṃpad ghanopamaṃ // rm_10.184{84} //

evaṃ paśyan ahaṃ tāta saṃsārabhoganispṛhaḥ / pravrajyāvratam āśritya prāptum ichāmi nirvṛtiṃ // rm_10.185{85} //

api ca dullabhaṃ janma mānuṣaṃ bhavacāriṇāṃ / sarveṣām api jantūnāṃ maraṇaṃ sarvathā dhruvaṃ // rm_10.186{86} //

mānuṣye labhyamāne tu kuto dharmānubhāvanā / vinā dharmānubhāvena kathaṃ sadgatim āpnuyāt // rm_10.187{87} //

saṃbuddho 'pi sasaṃgho 'yaṃ sthāsyati na sadeha ca / anyatrāpi vrajen nūnaṃ nirvṛtiṃ vā gamiṣyati // rm_10.188{88} //

saṃbuddhe nirvṛtiṃ yāte saddharmo 'pi vinakṣyate / saddharmāntargate loke mlechadharmavalī bhavet // rm_10.189{89} //

mlechadharmavalīkrānte sarvatra bhūmimaṃḍale / sarvalokāś ca kāmāṃdhā bhaveyuḥ kleśamāninaḥ // rm_10.190{90} //

tada dharmānusaṃvṛttau matiḥ kasyāpi no caret / pravrajyāsaṃvaraṃ dhartuṃ kaḥ samartho bhaviṣyati // rm_10.191{91} //

naiva saṃyujyate cittaṃ pravrajyāsaṃvaraṃ vinā / aviśodhitacittātmā na yāyāt paramāṃ gatiṃ // rm_10.192{92} //

tac cittaye viśuddhyarthaṃ nirvāṇapadalabdhaye / pravrajyāsaṃvaraṃ dharttuṃ ichāmi tāta sāṃprataṃ // rm_10.193{93} //

tad yadi me hitaṃ draṣṭum ichasi tāta sarvadā / tad anujñāṃ samādātum arhasi mātra cāraye // rm_10.194{94} //

iti puroditaṃ śrutvā pitā sa paribodhitaḥ / tathety anumataṃ kṛtvābhavat tūṣṇīvyavasthitaḥ // rm_10.195{95} //

tadā tajjananī cāsau dṛṣṭvā taṃ sutam ātmajaṃ / snehād aśru vimocantī nivārayitum abravīt // rm_10.196{96} //

hā putra katham ekānte māṃ vihāya kva yāsyase / mā putra sahasā gacha kiṃcit kālaṃ vinodaya // rm_10.197{97} //

yāvaj jīvāmy ahaṃ tāta tāvan mā gāḥ kuhāpi ca / mṛtāyāṃ mayi bho putra tadā vrajasva vāṃchite // rm_10.198{98} //

acireṇaiva māṃ mṛtyur grahīṣyati na saṃśayaḥ / tāvad eva gṛhe sthitvā dānaṃ kurvan sukhaṃ vasa // rm_10.199{99} //

iti mātroditaṃ śrutvā putro 'sau parimoditaḥ / natvā tāṃ jananīm evaṃ bodhayitum abhāṣata // rm_10.200{100} //

yat tvayāmve rudanty evaṃ mṛtyunāma prakīrtitaṃ / tena me coditaṃ cittaṃ pravrajyāvratasādhane // rm_10.201{1} //

dhruvaṃ janmavatāṃ mṛtyur mṛtānāṃ janma ca dhruvaṃ / parivarttini saṃsāre mṛtaḥ ko hi na jāyate // rm_10.202{2} //

dharmiṣṭho vīryāvāṃś cāpi maraṇaṃ yāti sarvataḥ / pāpiṣṭho nighnitaś cāpi maraṇaṃ yāti sarvataḥ // rm_10.203{3} //

dharmiṣṭhaḥ satsukhaṃ bhuktvā mṛto yāty eva sadgatiṃ / pāpiṣṭho duḥkhatāṃ bhuktvā mṛto gachati durgatiṃ // rm_10.204{4} //

yadā saṃtyajate jantuḥ saṃsāraprāṇavāyunā / tadā saṃtyajyate sarvair vaṃdhumitrajanair api // rm_10.205{5} //

tadā na vidyate ko 'pi hitakārī sahānugaḥ / dharma ekaḥ sahāyaḥ syāt sarvatrāpi hitārthakṛt // rm_10.206{6} //

tasmāt mātaḥ prayatnena karttavyaṃ dharmam ādarāt / dharmeṇa rakṣyate sarva ihāmutra sahāpi hi // rm_10.207{7} //

dharmeṇaivābhipālyante vālavṛddhāturādayaḥ / dharmeṇa sudhṛtāḥ satvā nimagnā duḥkhasāgare // rm_10.208{8} //

dharmeṇa jīyate duṣṭo dharmeṇa jīyate kaliḥ / dharmeṇa jīyate rāgo mṛtyur dharmeṇa jīyate // rm_10.209{9} //

dharmeṇa sukule janma lakṣmī dharmeṇa sthīyate / vidyāyaśo 'rthamoksāś ca prāpyante dharmataḥ khalu // rm_10.210{10} //

dharmaṃ tu saugataṃ kāryaṃ sarvalokahitaṃkaraṃ / sugatasyāpi dharmeṣu pravrajyādharmam uttamaṃ // rm_10.211{11} //

yam āśritya mahāsatvā jitvā kleśagaṇān laghuḥ / sākṣād arhatpadaṃ prāpya vrajanti nirvṛtiṃ parāṃ // rm_10.212{12} //

iti matvā hi te sarve bhikṣavo bhavanispṛhāḥ / pravrajyāvratam āśritya bhavanti brahmacāriṇaḥ // rm_10.213{13} //

tathātrāhaṃ samichāmi pravrajyāvratam uttamaṃ / tad anujñāṃ pradatvā me nātra kāryo viṣāditaḥ // rm_10.214{14} //

yadi na dīyate 'nujñā tad api no viyogataḥ / akasmān mṛtyunā ghrāya grasiṣyati puro hi naḥ // rm_10.215{15} //

tadā kiṃ te kariṣyāmi mamāpi kiṃ kariṣyasi / kṛtvānuśocanāṃ caiva yāsyāmo maraṇaṃ dhruvaṃ // rm_10.216{16} //

iti mātaḥ parijñāya tad anujñāṃ pradehi me / viṣādaṃ mā kṛthā atra prasādīnī bhavet prabhu // rm_10.217{17} //

tathā te maṃgalaṃ nityam ihāmutrāpi saṃbhavet / ahaṃ ca saugataṃ dharmaṃ dhṛtvā nirvṛtim āpnuyāṃ // rm_10.218{18} //

iti putroditaṃ śrutvā mātāsau paribodhitā / tathānumodanāṃ kṛtvā tasthau tūṣṇīvyavasthitān // rm_10.219{19} //

atha hiraṇyapāṇiḥ saḥ pitror matvābhisaṃmataṃ / tayoś ca caraṇe natvā sahasā niryayau gṛhāt // rm_10.220{20} //

tatra jñātigaṇāṃś cāsau vandhumitrasuhṛjjanān / kṛpaṇātithisaṃghādiṃ vāṃchitārthair atoṣayat // rm_10.221{21} //

tato 'sau vāṃdhavān sarvān saṃtarpya paribodhayan / āśu jetavanaṃ gatvā vihāraṃ samupāviśat // rm_10.222{22} //

tatrāsau sugataṃ dṛṣṭvā kṛtāṃjalipuṭo mudā / bhagavaṃtaṃ tam ānamya pravrajyāṃ samayācata // rm_10.223{23} //

namas te bhagavac chāsta bhavatāṃ caraṇaṃ vraje / tat pravrajyāvrataṃ datvā brahmacaryaṃ pradehi me // rm_10.224{24} //

iti tenārthite 'sau śrībhagavān tam abhāṣata / ehi bhikṣo kumāra tvaṃ brahmacaryaṃ carehi sa // rm_10.225{25} //

iti prokto munīndro 'sau pāṇinā tac chiraḥ spṛśan / samyakpravājayitvāśu svasaṃghe taṃ samagrahīt // rm_10.226{26} //

ehīti proktamātre 'pi jinendreṇa sa muṇḍitaḥ / khikkhirīpātrahastābhūc lcīvaraprāvṛtaḥ sudhīḥ // rm_10.227{27} //

tataḥ śikṣāsu śikṣitvā prāpyopasaṃpado 'pi ca / vyāyacchad ghaṭamānaś ca samādhiṣu samāhitaḥ // rm_10.228{28} //

tad idaṃ paṃcagaṃdaṃ ca bhavacakraṃ calācalaṃ / viditvā sarvasaṃskāragatiś cāpi vighāṭinī // rm_10.229{29} //

bhiṃdan sarvam avidyāṅgaṃ prāpya vidyāḥ śubhaṃkarāḥ / pratisaṃvidguṇaprāpto jitakleśagaṇo yatiḥ // rm_10.230{30} //

sākṣād arhatpadaṃ prāpya vītarāgo jitendriyaḥ / samaloṣṭasuvarṇaś ca vāsīcaṃdanasaṃnibhaḥ // rm_10.231{31} //

ākāśasamacittaś ca nirvikalpo niraṃjanaḥ / saṃsārabhogyasatkāralābhalobhasunispṛhaḥ // rm_10.232{32} //

paṃcābhijñapadaprāpto caturbrahmavihārikaṃ / sadevāsuramartyānāṃ traidhātukanivāsināṃ // rm_10.233{33} //

pūjyo mānyo 'bhivaṃdyaś ca babhūva sa hiraṇyabhṛt / tatas te bhikṣavaḥ sarve dṛṣṭvā taṃ dārakaṃ yatiṃ // rm_10.234{34} //

vismitāḥ śrīghanaṃ natvā paprachus tasya karmatāṃ / bhagavan kena dharmeṇa hiraṇyapāṇir ayaṃ sudhīḥ // rm_10.235{35} //

sarvārthino hi saṃtarpya sākṣād arhan bhavaty api / iti tair bhikṣubhiḥ pṛṣṭe bhagavān tān tathābravīt // rm_10.236{36} //

śrūyatāṃ bhikṣavaḥ sarvair yuṣmābhir vismitāśayaiḥ / anena yat kṛtaṃ karma tan mayā kathyate 'dhunā // rm_10.237{37} //

purāsīd bhagavān buddhaḥ kāśyapo 'rhan munīśvaraḥ / sarvavidyādhipaḥ śāstā tathāgato vināyakaḥ // rm_10.238{38} //

sasāṃghiko jinendro 'sau vārāṇasīm upāśritaḥ / bodhicaryāṃ samādiśya kṛtvā dharmamayaṃ jagat // rm_10.239{39} //

sarvāṇi buddhakāryāṇi samāpya nirvṛtiṃ yayau / tadā rājā kṛkī nāma matvā taṃ nirvṛtiṃ gataṃ // rm_10.240{40} //

vidhivad agnisaṃskāraṃ kārayitvā mahārcanaiḥ / tatas taddhāturatnāni garbha āropya sādarāt // rm_10.241{41} //

hemaratnamayaṃ stūpaṃ kārayām āsa sa prabhuḥ / tat susiddhaṃ pratiṣṭhāpya sadvidhānair mahotsavaiḥ // rm_10.242{42} //

mahaś cāpi tadā tatra sthāpayitvā bhajan nṛpaḥ / tasminn āropyamānāyāṃ yaṣṭyāṃ pūjāparigrahī // rm_10.243{43} //

kintavo kaṃdaro nāma nidadhe rūpakadvayaṃ / tataḥ sa pādayor natvā praṇidhānaṃ vyadhāt tathā // rm_10.244{44} //

yan mayā śraddhayā bhaktyāropitaṃ rūpakadvayaṃ / yat puṇyaṃ ca vipākena jāyeyaṃ sukule sadā // rm_10.245{45} //

karodbhavasuvarṇaiḥ saṃtarpayitvārthino janān / evaṃvidhaṃ ca śāstāram ārogya samupāśritaḥ // rm_10.246{46} //

etad dharmaṃ samāsādya prāpnuyāṃ paramāṃ gatiṃ / tena puṇyavipākena praṇidhānena bhūyasā // rm_10.247{47} //

hiraṇyapāṇir ayaṃ dātā bhavaty arhaṃ sa sāṃprataṃ / evaṃ sarve 'pi saṃsāre bhuṃjate karmajaṃ phalaṃ // rm_10.248{48} //

yenaivaṃ yat kṛtaṃ karma tenaiva bhuṃjyate phalaṃ / abhuktaṃ kṣīyate naiva karma kvāpi kadā cana // rm_10.249{49} //

śubhaṃ vāpy aśubhaṃ vāpi bhuktaṃ tu kṣīyate khalu / nāgnibhir dahyate karma klidyate nodakair api // rm_10.250{50} //

vāyubhiḥ śuṣyate nāpi bhūmiṣu kṣīyate na hi / anyathāpi bhaven naiva saṃsāre karmaṇo gatiḥ // rm_10.251{51} //

śubhasya śubhataiva syāt kṛṣṇasya kṛṣṇataiva hi / miśrasya miśritaiva syād anyathā na sadā bhavet // rm_10.252{52} //

evaṃ matvātha saṃsāre caritavyaṃ sadā śubhaṃ / na praṇasyaṃti karmāṇi kalpakoṭiśatair api // rm_10.253{53} //

sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti prāṇināṃ khalu / ity asau bhagavān buddhaḥ satkarmadeśanāmataiḥ // rm_10.254{54} //

tarpayan sa kalāṃl lokān tato viśrāntam ādadhau / iti śāstroditaṃ śrutvā sarve te bhikṣusāṃghikāḥ // rm_10.255{55} //

śubheṣv eva sadā nityaṃ saṃpraceruḥ samāhitaḥ / mahārāja tvayāpy evaṃ caritavyaṃ śubhe sadā // rm_10.256{56} //

bodhayitvā prajāñ caivaṃ sthāpanīyāḥ śubhe sadā / tatas te maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhavet khalu / kramād bodhicarīṃ prāpya saṃbodhipadam āpuṇyāḥ // rm_10.257{57} //

iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sa nṛpatīśvaraḥ / tathety abhyanumoditvā prābhyanaṃdat sapārṣadaḥ // rm_10.258{58} //

śṛṇvanti ye śrāvayantīha yaś ca hiraṇyapāṇer avadānam etat / te kleśamuktāḥ sugatānubhaktāḥ prayānti nūnaṃ sugatālayeṣu // rm_10.259{59} //

++ iti śrīratnamālayāṃ hiraṇyapāṇyavadānaṃ nāma samāptaṃ ++

xi hastakāvadāna athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā / upaguptaṃ guruṃ natvā bhūyo 'py evam abhāṣata // rm_11.1{1} //

bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / yathā te guruṇākhyātaṃ tathā me vaktum arhasi // rm_11.2{2} //

iti tena narendreṇa pṛṣṭo 'sau sugatāṃśajaḥ / upagupto mahābhijñas taṃ nṛpaṃ pratyabhāṣata // rm_11.3{3} //

śṛṇu rājan mahābhāga yathā me guruṇoditaṃ / tathāhaṃ te pravakṣyāmi tad anumodanāṃ kuru // rm_11.4{4} //

puraikasamaye caivaṃ śrīghano 'sau tathāgataḥ / saṃbuddhaḥ sugataḥ śāstā sarvadharmānudeśakaḥ // rm_11.5{5} //

śrāvastyāṃ vahir udyāne jetavane manorame / anāthapiṇḍadodyāne vihāre sugatāśrame // rm_11.6{6} //

bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ sārddhaṃ upāsakaiś ca cailakaiḥ / bodhisatvair mahāsatvais tadanyaiś ca maharṣibhiḥ // rm_11.7{7} //

vyaharat sarvahitārthāya dharmāmṛtaṃ pravarṣayan / tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ prayayur bodhikāminaḥ // rm_11.8{8} //

lokapālā mahārājā svasvasainyajanaiḥ saha / brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca maṃtriṇo janāḥ // rm_11.9{9} //

amātyāḥ sādhavaḥ paurā dhaninaś ca mahājanāḥ / vaṇijaḥ sārthavāhāś ca tathānye sarvajātikāḥ // rm_11.10{10} //

sarvadigbhyaḥ samāgatya sarve te samupāgatāḥ / taṃ buddhaṃ sugataṃ nāthaṃ pūjayitvā samaṃtataḥ // rm_11.11{11} //

parivṛtya purodhāya śakhyāviguṇakāmitāḥ / kṛtāṃjalipuṭo tasthuḥ saddharmacaraṇotsukāḥ // rm_11.12{12} //

athāsau bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupasthitān / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_11.13{13} //

tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokādhipādayaḥ / harṣitās te 'numodanto vabhūvuḥ paribodhitāḥ // rm_11.14{14} //

tadaiva samaye tasyāṃ śrāvastyāṃ purisaṃbhavaḥ / āsīd gṛhapatiḥ prāḍhyaḥ kuveravat samṛddhimān // rm_11.15{15} //

śrāddho dātā mahābhogī sarvahitārthabhṛt / triratnasevako dhīmān suviśālaparigrahaḥ // rm_11.16{16} //

saṃgṛhī vidhivad bhāryāṃ svakuladharmacāriṇī / pariṇītā yathākāmaṃ saṃrame paricārayan // rm_11.17{17} //

tasyāsau ramaṇī bhāryā saṃvṛttā garbhiṇī satī / asūta samaye putraṃ prāsādikaṃ manoharaṃ // rm_11.18{18} //

sa ca jātismaro vālo jātamātraḥ svakau bhujau / saṃdṛṣṭvāliṃgya cuṃvitvā pariṣvajyaivam abravīt // rm_11.19{19} //

aho vatādya me hastau sucireṇa samudbhavau / aho labdhāv imau hastau sucireṇa mayādhunā // rm_11.20{20} //

tenaivaṃ jātamātreṇa dṛṣṭaṃ kṛtaṃ prabhāṣitaṃ / dṛṣṭvā śrutvā ca sā mātā trāsitā vismitābhavat // rm_11.21{21} //

kim etad iti saṃtrastā dṛṣṭvā taṃ dārakaṃ mudā / bharttāraṃ sahasāhūya agram enam adarśayat // rm_11.22{22} //

tadāsau dārakaś cāpi dṛṣṭvā taṃ janakaṃ mudā / hastau dṛṣṭvā tathāliṃgya cuṃvayitvā caivam abravīt // rm_11.23{23} //

aho vatādya me hastau sucireṇa samudbhavau / aho labdhāv imau hastau sucireṇa mayādhunā // rm_11.24{24} //

iti saṃdarśayaṃ hastāv evaṃ cāpy avadac chiśuḥ / dārako 'sau punaḥ supto nidrāṃ bheje yad ichayā // rm_11.25{25} //

tato 'sau janako 'py etad dṛṣṭvā śrutvā pravismitaḥ / kiṃ etad iti sāśaṃkā jñātin āhūya cābravīt / bhavanto 'dya prajātaṃ me putraratnaṃ manoharaṃ / tan nimittaṃ nirīkṣyaitat satyaṃ me vaktum arhatha / iti tenoditaṃ śrutvā sarve te jñātayo mudā / tat putraṃ dārakaṃ draṣṭuṃ tat koṣṭhaṃ samupādiśat / tathāsau dārakaś caivaṃ tān dṛṣṭvā samupasthitān / bhujau paśyan pariṣvajya cuṃvitvaivam abhāṣata / aho vatādya me hastau sucireṇa mayādhunā / bhavanto 'rhatsu mā cittaṃ dūṣayata kadā cana / kharāṃ vācaṃ ca mārhatsu niścārayata sarvadā / evaṃ saṃdarśayaṃ hastau vacanaṃ saṃvadaṃ śiśuḥ / dārako 'sau punaḥ supto nidrāṃ bheje yad ichayā / etat te jñātayo dṛṣṭvā śrutvā sarve 'pi vismitāḥ / kim etad iti bhāṣanto vabhūvuḥ parisaṃkitāḥ // rm_11.26{26} //

tatas te jñātayaḥ sarve vijñāya tasya lakṣaṇaṃ / saṃmīlya tam upāmaṃtrya gṛhasthaḥ pratiharṣitaḥ // rm_11.27{27} //

tasya jātimahaṃ kṛtvā punar evam avocata / bhadanto dārakasyāsya nāmadheyaṃ pramāṇataḥ // rm_11.28{28} //

yathāyogyaprasiddhena karttum arhatha sāṃprataṃ / iti tenoditaṃ śrutvā sarve te jñātayas tataḥ // rm_11.29{29} //

saṃmīlya saṃmataṃ kṛtvā taṃ gṛhasthaṃ samabruvan / yad ayaṃ te suto vālo jātamātraḥ svakau bhujau // rm_11.30{30} //

paśyan āliṃgyā cuṃvitva mudā caivaṃ prabhāṣate / tad ayaṃ dārako nāmnā hastaka iti viśrutaḥ // rm_11.31{31} //

bhavatu sarvalokeṣu suciraṃ cāpi jīvatu / tatheti pratinaṃditvā gṛhastho 'sau pramoditaḥ // rm_11.32{32} //

tena nāmnā prasiddhena prathayām āsa taṃ sutaṃ / tato 'sau dārakas tena pitrā putrābhinaṃditaḥ / upanyastopadhātrīṣu dhāraṇapratipālane // rm_11.33{33} //

tatas tāsāṃ prayatnaiḥ sa pathyopacāraṇaiḥ kramāt / dine dine pravṛddho 'bhūd hradastham iva paṃkajaṃ // rm_11.34{34} //

evaṃ sa hastakas tābhiḥ pālyamānaḥ pravarddhitaḥ / kumāraḥ sakhibhiḥ sārddhaṃ krīḍāsthānaṃ gato 'ramat // rm_11.35{35} //

tatra teṣāṃ sakhīnāṃ ca hastako 'sau puraḥsthitaḥ / hastāv āliṃgya saṃrakṣya cuṃvitvaivam abhāṣata // rm_11.36{36} //

aho vatādya me hastau sucireṇa samudbhavau / aho labdhāv imau hastau sucireṇa mayādhunā // rm_11.37{37} //

bhavanto 'rhatsu mā cittaṃ dūṣayata kadācana / kharāṃ vācaṃ ca mārhatsu niścārayata keṣu cit // rm_11.38{38} //

iti saṃrakṣitau hastau tenaivaṃ ca prabhāṣitaṃ / dṛṣṭvā śrutvābhavan sarve sakhāyātīvavismitāḥ // rm_11.39{39} //

tataś ca janakenāsau lipiśālāniveśitaḥ / guruṃ samyag upāśritya vidyāpāraṃ yayau laghu // rm_11.40{40} //

tatra teṣāṃ guruṇāṃ ca hastako 'sau puraḥsthitaḥ / hastau dṛṣṭvā samāliṃgya cuṃvitvā caivam abravīt // rm_11.41{41} //

aho vatādya me hastau sucireṇa samudbhavau / aho labdhav imau hastau sucireṇa mayādhunā // rm_11.42{42} //

bhavanto 'rhatsu mā cittaṃ dūṣayata kadā cana / kharāṃ vācaṃ ca mārhatsu niścārayata keṣu cit // rm_11.43{43} //

iti dṛṣṭvā ca saṃśrutya sarve te guravo 'pi ca / sarve śiṣya gaṇāś cāpi vabhūvur vismayānvitāḥ / yasmiṃś ca samaye tatra deśe bhayaupakrame / janakāyaḥ samudbhrānto 'gopāyat svasvabhāṇḍakaṃ / tadāsau hastako 'py evaṃ samudbhrāntaḥ svakau bhujau / saṃbhujya gopayitvaivaṃ janakāyam abhāṣata / aho vatādya me hastau sucireṇa samudbhavau / aho labdhāv imau hastau sucireṇa mayādhunā / bhavanto 'rhatsu mā cittaṃ dūṣayata kadā cana / kharāṃ vācaiva mārhatsu niścārayata keṣu cit / evaṃ hastau susaṃrakṣya tenaivaṃ ca prabhāṣitaṃ / dṛṣṭvā śrutvā ca te sarve lokā āsan suvismitāḥ // rm_11.44{44} //

tato 'sau hastako 'nyasmiṃ divase sakhibhiḥ saha / jetavanaṃ mahodyānaṃ jināśrame upāyayau // rm_11.45{45} //

tatrādrākṣīt mahābuddhaṃ bhagavantaṃ sabhāsthitaṃ / dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanaiḥ parimaṃḍitaṃ // rm_11.46{46} //

vyāmaprabhāsamuddīptaṃ śatasūryādhikaprabhaṃ / śāntendriyaṃ subhadrāṃgaṃ saumyakāntaṃ manoharaṃ // rm_11.47{47} //

dṛṣṭvāsau suprasannātmā sahasā samupāgataḥ / pādau tasya muner natvā dharmaṃ śrotuṃ puro 'viśat // rm_11.48{48} //

tato 'sau bhagavān tasya dṛṣṭvāśayaṃ viśodhitaṃ / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_11.49{49} //

taṃ sugatoditaṃ dharmaṃ āryyasatyasamanvitaṃ / śrutvāsau hastako vijñaḥ satkāyadṛṣṭiparvataṃ // rm_11.50{50} //

saṃbhidya jñānavajreṇa viṃśatiśikharodgataṃ / śrotāpattiphalaṃ prāpto dṛṣṭasatyo 'bhavat tataḥ // rm_11.51{51} // saṃbuddhasugataṃ natvā svagehaṃ sahasā yayau // rm_11.52{52} // tatraitat sarvavṛttāṃtaṃ pitror ājñāya harṣitaḥ / pravrajyāsādhane 'nujñāṃ pitarau pratyayācata // rm_11.53{53} //

cittaṃ me rocate tāta pravrajyāvratasādhane / tad anujñāṃ pradattaṃ me hitaṃ mayi yadīchatha // rm_11.54{54} //

iti putroditaṃ śrutvātmajaṃ taṃ pitāvadat / mā kṛthāḥ sahasā putra pravrajyāsādhane manaḥ // rm_11.55{55} //

pravrajyā duṣkaraṃ sthānaṃ tad anyadvratam ācara / pravrajyāgrahaṇaṃ vṛddhe daridrite suśobhite // rm_11.56{56} //

tvaṃ ca putra kumāro 'si daharo 'tisukomalaḥ / kiṃcid duḥkhe 'nabhijñāya tat pravrajyāṃ careḥ kathaṃ // rm_11.57{57} //

tad yāvad yauvanaṃ dehaṃ yāvat saṃpac ca te gṛhe / tāvad gehe sukhaṃ bhuktvā gṛhī dharmaṃ samācara // rm_11.58{58} //

yadā vṛddho daridro ca pravrajyāyāṃ tadā cara / yāvad yuvā samṛddhaś ca tāvat tvaṃ pravrajeḥ kathaṃ // rm_11.59{59} //

saṃpattikṣaṇayauvanyaṃ etan mārasya gocaraṃ / tad etasmiṃ kathaṃ putra pravrajyāvratam ācareḥ // rm_11.60{60} //

ity etad duṣkaraṃ matvā pravrajyācaraṇe manaḥ / yatnenāpi vinivārya kuladharme samāśraya // rm_11.61{61} //

tatas te maṃgalaṃ nityam ihāmutrāpi sarvataḥ / yaśodharmasukhāny evaṃ sadgatiṃ samavāpnuyāḥ // rm_11.62{62} //

iti vākyaṃ pituḥ śrutvā hastako 'sau viśaṃkitaḥ / pitarau bodhayan dharme punar evam abhāṣata // rm_11.63{63} //

satyam etat tathā tāta tvayaivaṃ satyam ucyate / atrāpi śrūyatāṃ tāta mamābhiprāyam ucyatāṃ // rm_11.64{64} //

anityaṃ khalu saṃsāraṃ jīvitaṃ cāpi caṃcaraṃ / kṣaṇadhvaṃsi śarīraṃ ca saṃpac cāpi ghanopamā // rm_11.65{65} //

evaṃ dṛṣṭvā ha tātāhaṃ saṃsārasukhaniḥspṛhaḥ / pravrajyāvratam ādhāya prāptum ichāmi sadgatiṃ // rm_11.66{66} //

api ca janma mānuṣyaṃ dullabhaṃ bhavacāriṇāṃ / tatrāpi maraṇaṃ nityaṃ purataḥ sarvasaṃmukhaṃ // rm_11.67{67} //

mānuṣyaṃ labhyamāne hi kuto dharmānucāritaṃ / vinā dharmānucāreṇa sadgatiṃ katham āpnuyāṃ // rm_11.68{68} //

saṃbuddho 'pi sadā nātra saṃsthāpyati sasāṃghikaḥ / ato 'nyatrāpi yāyād vā nirvṛtiṃ cāvrajet khalu // rm_11.69{69} //

saṃbuddhe nirvṛtiṃ yāte saddharma lapsyate kutaḥ / saddharmāntargate loke māracaryyā samācaret // rm_11.70{70} //

māracaryyāsamākrānte sarvatra bhuvaneṣv api / sarve satvāś ca kāmārttā bhaveyuḥ kleśabhāginaḥ // rm_11.71{71} //

tadā dharmānucāreṣu buddhiḥ kasya kathaṃ caret / pravrajyāsaṃvaraṃ sthātuṃ kaḥ samartho bhavet tadā // rm_11.72{72} //

na ca saṃśuddhyate cittaṃ pravrajyāsaṃvaraṃ vinā / aviśodhitacitte hi naiva yāyāc chivāṃ gatiṃ // rm_11.73{73} //

tac cittapariśuddhyarthaṃ nirvṛte ca yad āptaye / pravrajyāvratam ādātum ichāmi tāta sāṃprataṃ // rm_11.74{74} //

yad atra yadi me tāta hitaṃ kartuṃ samichasi / pravrajyāsādhane 'nujñāṃ dātuṃ me prārhasi drutaṃ // rm_11.75{75} //

iti putravacaḥ śrutva sa gṛhastho 'nubodhitaḥ / tathety abhyanumoditvā tad anujñāṃ vyasṛjata // rm_11.76{76} //

tac chrutvā jananī cāsau dṛṣṭvā taṃ putram ātmajaṃ / viyogaduḥkhasaṃkārtā rundanty evaṃ nyavārayat // rm_11.77{77} //

hā putra katham ekānte māṃ vihāya kva yāsyasi / sahasā putra mā kārṣī pravrajyācaritaṃ manaḥ // rm_11.78{78} //

yāvaj jīvāmy ahaṃ jīva tāvan mā pravrajātmaje / mṛtāyāṃ mayi putra tvaṃ pravrajasva yathechayā // rm_11.79{79} //

acireṇa hi me mṛtyur bhaviṣyati na saṃśayaḥ / tāvad eva gṛhe dharmaṃ kurvan bhuktvā sukhaṃ vasa // rm_11.80{80} //

iti mātur vacaḥ śrutvā putro 'sau paricoditaḥ / mātaraṃ tāṃ praṇatvaivaṃ bodhayitum abhāṣata // rm_11.81{81} //

yat tvayāmve rudanty evaṃ mṛtyunāmātra kīrttyate / tena me preritaṃ cittaṃ pravrajyāvratadhāraṇe // rm_11.82{82} //

dhruvaṃ janmavatāṃ mṛtyuḥ saṃsāre parivarttinaḥ / jāto na mriyate ko hi mṛtaḥ kaś ca na jāyate // rm_11.83{83} //

gṛhastho dharmakṛc cāpi yāty evaṃ maraṇaṃ dhruvaṃ / brahmacārī vanastho 'pi yāty evaṃ maraṇaṃ khalu // rm_11.84{84} //

gṛhastho bahubhir yatnaiḥ prakṛtvā dravyasādhanaṃ / kṛcchreṇa sādhayan dharmaṃ mṛto yāti surālayaṃ // rm_11.85{85} //

yāvad dharmaphalaṃ svarge tāvad bhuktvā sukhaṃ vaset / tato dharmaphale hīne svargāc cyuto yated adhaḥ // rm_11.86{86} //

adholokeṣv avīcyādau narakeṣu bhramec ciraṃ / vividhāni ca duḥkhāni bhuktvā jīvaṃ ciraṃ vaset // rm_11.87{87} //

yāvan na jāyate tasya puṇyānumodanā matau / tāvat karmajaduḥkhāni prabhuktvā narake caret // rm_11.88{88} //

yadā tu jāyate tasya triratnasmaraṇe matiḥ / tadā tatsmṛtipuṇyena dharme 'numodyate matiḥ // rm_11.89{89} //

yadā puṇyānurāgeṇa saṃbuddhaśaraṇaṃ vrajet / tadā taṃ sugataṃ dṛṣṭvā dharmākaraiḥ parispṛśet // rm_11.90{90} //

sugate dṛkprabhāspṛṣṭe pāpaduḥkhair vimocitaḥ / narakebhyaḥ samuttīrya prayāyāt sugatālayaṃ // rm_11.91{91} //

tatrāpi yadi dharmeṣu caran nityam ataṃdritaḥ / kramād bodhicarīṃ prāpya prayāyāt paramāṃ gatiṃ // rm_11.92{92} //

evaṃ māta gṛhastho hi kṛtvāpi dharmam ādarāt / sukhaduḥkhāni saṃbhuktvā saṃsāre carate bhraman // rm_11.93{93} //

kathaṃ cit sucireṇaivaṃ sugatasya prasādataḥ / bhavacārakanirmuktaṃ prayāyāt paramāṃ gatiṃ // rm_11.94{94} //

pravrajyārhatpadaṃ prāpya prāptum ichāmi nirvṛtiṃ / tan mamātra tvayā māta naiva kāryā nivāraṇā // rm_11.95{95} //

yadi puṇye 'sti te vāṃchā tad anujñāśu dīyatāṃ / yadi na dīyate 'nujñā tad api nau viyogatā // rm_11.96{96} //

akasmāt mṛtyur āgatya bhaviṣyati purāpi nau / tadā te kiṃ kariṣyāmi kiṃ mamāpi kariṣyasi // rm_11.97{97} //

sadānuśocanām eva kṛtvā jīvaṃ tyajevahi / iti mātar viditvā tvaṃ tadanujñāṃ pradehi me // rm_11.98{98} //

vighnatāṃ mā kṛthā hy atra dharme bhavānumodinī / tathā cec chubhatā nityam ihāmutrāpi te bhavet // rm_11.99{99} //

ahaṃ ca saugatiṃ caryāṃ kṛtvā yāsyāmi nirvṛtīṃ / iti putroditaṃ śrutvā matāsau paribodhitā // rm_11.100{100} // tathānumodanāṃ kṛtvābhavat tūṣṇīvyavasthitā // rm_11.101{1} // athāsau hastako vijñaḥ pitror matvābhisaṃmataṃ / tayoḥ pādān praṇatvaivaṃ sahasā niryayau gṛhāt // rm_11.102{2} //

tato jñātigaṇān sarvān vandhumitrasuhṛjjanān / sarvān atithivargāṃś ca vāṃchitārthaiḥ pratoṣayan // rm_11.103{3} //

santarpya bodhayitvā ca sahasā saṃpraharṣitaḥ / jetavanaṃ pragatvā sa vihāraṃ samupāviśat // rm_11.104{4} //

tatrasthaṃ sugataṃ dṛṣṭvā sahasā samupāyataḥ / kṛtāṃjalipuṭo natvā pravrajyāṃ samayācata // rm_11.105{5} //

namas te bhagavan nātha bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje / tat pravrajyāṃ vrataṃ dehi cariṣye brahmasaṃvaraṃ // rm_11.106{6} //

iti tenārthite buddho bhagavān tam abhāṣata / ehi bhikṣo kumārātra cara brahmavrataṃ varaṃ // rm_11.107{7} //

ity ādiśya munīndro 'sau pāṇinā tac chiraḥ spṛśan / samyak pravrājayitvāśu svasaṃghe taṃ samagrahīt // rm_11.108{8} //

ehīty ādiṣṭamātre 'pi munīndreṇa sa hastakaḥ / muṇḍitaḥ khiṣkhirīpātrahasto 'bhūc cīvarāvṛtaḥ // rm_11.109{9} //

kramāc chikṣā samāsādya prāpyopasaṃpado 'pi ca / vyāyaccha ghaṭamānaś ca samādhiṣu samāhitaḥ // rm_11.110{10} //

tad idaṃ paṃcagaṃḍaṃ ca bhavacakraṃ calācalaṃ / viditvā sarvasaṃskāragatiś cāpi vighātinī // rm_11.111{11} //

bhindan sarvam avidyāṅgaṃ prāpya vidyāgaṇāḥ śivāḥ / pratisaṃvidguṇāḥ prāpya jitvā kleśagaṇāṃ yatiḥ // rm_11.112{12} //

sākṣād arhatpadaṃ prāptaḥ vītarāgo jiteṃdriyaḥ / samaloṣṭahiraṇyaś ca vāsīcaṃdanasaṃnibhaḥ // rm_11.113{13} //

ākāśasamacittāṃgo nirvikalpo niraṃjanaḥ / saṃsārabhogyasatkāralābhalobhaparāṅmukhaḥ // rm_11.114{14} //

paṃcābhijñāpadaprāptaś caturbrahmavihārakaḥ / sadevāsuramartyānāṃ traidhātukanivāsināṃ // rm_11.115{15} //

pūjyo mānyo 'bhivaṃdyo 'bhūd dhastako 'rhaṃ yatiḥ sudhīḥ / sahasā kleśagaṇāñ jitvā sākṣād arhan bhavaty api // rm_11.116{16} //

tatas te bhikṣavaḥ sarve dṛṣṭvā taṃ dārakaṃ yatiṃ / vismitāḥ śrīghanaṃ natvā paprachus tasya karmatāṃ // rm_11.117{17} //

tad adya bhagavac chāstaḥ sarvasatvānubodhaye / yad anena kṛtaṃ karma tat samādeṣṭum arhati // rm_11.118{18} //

iti te bhikṣubhiḥ pṛṣṭe bhagavān sa munīśvaraḥ / tān svaśiṣyān yatīn bhikṣūn samāmaṃtryābravīt tathā // rm_11.119{19} //

śṛṇudhvaṃ bhikṣavaḥ sarve yūyaṃ hi vismayānvitāḥ / yad anena kṛtaṃ karma tan mayā vaḥ pracakṣyatāṃ // rm_11.120{20} //

purāsīd bhagavān buddhaḥ kāśyapo nāma sarvavit / ssarvatraidhātukādhīśaḥ sarvavidyādhipo jinaḥ // rm_11.121{21} //

dharmarājo jagacchāstā tathāgato vināyakaḥ / sarvadharmānusaṃbharttā saṃbodhisaṃprakāśitaḥ // rm_11.122{22} //

sasāṃghiko munīndro 'sau vārāṇasīm upāśritaḥ / sarvasatvahitārthena tasthau dharmaṃ samādiśat // rm_11.123{23} //

tasya saddharmarājasya kāśyapasya jagadguroḥ / śāsane dvau yatī bhikṣū saṃśītikau vabhūvatuḥ // rm_11.124{24} //

tayor eko mahādhīro vinīto 'rhaṃ vahuśrutaḥ / dvitīyo 'lpaśrutaḥ bhikṣuḥ pṛthagjanasamānikaḥ // rm_11.125{25} //

yo 'sāv arhan mahāvijño vahuśruto vicakṣaṇaḥ / sa jñāto 'rhan mahāpuṇyaḥ sarvalokaiḥ prapūjitaḥ // rm_11.126{26} //

yo 'bhūc cālpaśruto bhikṣuḥ saṃśītikaḥ pṛthagjanaḥ / sa kena cit pūjito naivaṃ yathā so 'rhaṃ yatiḥ sudhīḥ // rm_11.127{27} //

yadā so 'rhan mahābhijño yatra yatra nimaṃtritaḥ / tenaiva sarvataḥ paścācchramanena sahācarat // rm_11.128{28} //

tathānyasmin dine so 'rhaṃ dātrānyena nimaṃtritaḥ / gantukāmas tadā tatra paścācchramaṇam aicchata // rm_11.129{29} //

tad āgamanam anviṣya naiva pratyalabhat kvacit / tatas taddarśanābhāvād anyam āhūya bhikṣukaṃ // rm_11.130{30} //

taṃ paścācchramaṇaṃ kṛtvā dātur gṛham upācarat / tadanantaram evāsau tatrāśrame upāgataḥ // rm_11.131{31} //

tam arhantam apaśyan sa tasthau tūṣṇī nirāśitaḥ / tathaivaṃ taṃ niṣīdantaṃ dṛṣṭvā te bhikṣavo narāḥ // rm_11.132{32} //

tasyauddhatyamanaḥ kartum evam ūcuḥ parasparaṃ / bhadanta paśyatādyāyaṃ tenāhato na nīyate // rm_11.133{33} //

anyo 'dya nīyate paścācchramaṇaḥ kena hetunā / iti tair bhikṣubhiḥ proktaṃ śrutvāsau pratibheditaḥ / tasyārhato 'ntike cittaṃ praduṣyābhyaśapat tathā // rm_11.134{34} //

yad adya māṃ parityajya samāhūyānyato harāt / gachata bhojanaṃ bhoktuṃ tad ahasto bhavatv asau // rm_11.135{35} //

tadāsau bhojanaṃ bhuktvā tenaivaṃ bhikṣuṇā saha / svāśramaṃ samupāyātas tam adrākṣīd ruṣākulaṃ // rm_11.136{36} //

ity evaṃ śapitaṃ vāpi matvā so 'rhaṃ mahāmatiḥ / dṛṣṭvā taṃ kṛpayā dṛṣṭyā tūṣṇībhūtvā vyaciṃtayat // rm_11.137{37} //

aho ayaṃ mahāmūḍha īdṛg mayi prabhāṣate / etat karmaphalaṃ ghoraṃ kathaṃ bhokṣyati nārake // rm_11.138{38} //

yad ayaṃ mama doṣeṇa krodhenaivaṃ khalīkṛtaḥ / tad etat karmavaipākyaṃ mayaiva paripācyatāṃ // rm_11.139{39} //

ity evaṃ manasā dhyātvā sa mahārhaṃ kṛpānidhiḥ / tatpāpapariśuddhyarthaṃ samādhiṃ vidadhe ciraṃ // rm_11.140{40} //

tataḥ so 'py ayatir bhikṣur dṛṣṭvā taṃ dhyānasaṃsthitaṃ / paścāttāpāgnisaṃtaptes tatpādapraṇato 'vadat // rm_11.141{41} //

bhadanta yan mayā rauṣyāt krodhābhibhūtacetasā / procitaṃ pātakaṃ ghoraṃ tad bhavān kṣantum arhati // rm_11.142{42} //

yan mayā duṣṭacittena bhavato 'py upabhāṣyate / tadatyayaṃ bhavāñ chāstaḥ pratihartuṃ samarhati // rm_11.143{43} //

adyāgreṇa sadā cāpi bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje / tan me yad aparādhatvaṃ tat sarvaṃ kṣantum arhati // rm_11.144{43!} //

punar naitat kariṣye 'haṃ akarttavyaṃ yady atra hi / avaktavyaṃ ca yat kiṃ cin na tad vakṣyāmi sarvathā // rm_11.145{44} //

abhāvyaṃ cāpi yat kiṃcid bhāvayiṣye na tat punaḥ / yad eva taṃ prakarttavyaṃ tad eva hi karomy ahaṃ // rm_11.146{45} //

vaktavyam eva vakṣye 'haṃ bhāvyam eva prabhāvaye / etat sarvaṃ samāsena samādeṣṭuṃ samarhati // rm_11.147{46} // bhavadājñāṃ śirodhṛtvā satyam evaṃ caret sadā // rm_11.148{47!} // iti tenārthitaṃ śrutvā sa samādheḥ samutthitaḥ / taṃ bhikṣuṃ kṛpayā dṛṣṭvā paśyann evaṃ samabravīt // rm_11.149{48} //

śṛṇu vatsa samādhāya tvām atrāhaṃ prabodhaye / yathā me gaditaṃ śrutvā tathā kuru samāhitaḥ // rm_11.150{49} //

prāṇihiṃsā na karttavyā tathādattapratigrahaṃ / strīṇāṃ saṃgānurāgaṃ ca akarttavyaṃ kadā cana // rm_11.151{50} //

mṛṣāvādaṃ na vaktavyaṃ paiśūnyavacanaṃ tathā / saṃbhinnapralāpaṃ ca pāruṣyaṃ ca kadā cana // rm_11.152{51} //

mithyādṛṣṭir abhidhyā ca vyāpādaṃ ca tathā sadā / bhikṣubhir manasā naiva ciṃtanīyā kadā cana // rm_11.153{52} //

etāni daśapāpānāṃ mūlāni duḥkhadāni hi / tasmād evaṃ parijñāya tyaktavyāni sukhārthibhiḥ // rm_11.154{53} //

punar anyac chṛṇuṣvātra vakṣye dāruṇapātakaṃ / saddharmāṇāṃ pratikṣepaṃ kartavyaṃ na kadā cana // rm_11.155{54} //

tathā vāryāpavādatvaṃ vaktavyaṃ na kadā cana / paṃcānaṃtaryapāpāni naiva kāryāṇi kena cit // rm_11.156{55} //

yāni śrutvāpi dṛṣṭvāpi bhāvayitvānumodya ca / patanto narakeṣv eva kleśāndhāni ca santi hi // rm_11.157{56} //

tasmād etāni karmāṇi mānasāpi ca mā kṛthā / varjanīyāni yatnena saddharmasukhavāṃchibhiḥ // rm_11.158{57} //

karttavyaṃ tu sadā nityam āryasatyānubhāvitaṃ / āryāṣṭāṃgikamārge ca caritvā vratam ādarāt // rm_11.159{58} //

vratānām api sarveṣām āryāṣṭāṃgam upoṣadhaṃ / pravaraṃ vratam ākhyātaṃ sarvair api munīśvaraiḥ // rm_11.160{59} //

yasya puṇyānubhāvena pariśuddhatrimaṃḍalāḥ / niḥśeṣapāpanirmuktāḥ prayānty arhatpadaṃ drutaṃ // rm_11.161{60} //

evam etat parijñāya vrataṃ kṛtvā samācaran / tatas te kramataḥ pāpaṃ niḥśeṣaṃ kṣiṇuyād drutaṃ // rm_11.162{61} //

tataś ca kramaśaḥ śikṣāḥ śikṣitvātra samāhitaḥ / triratnaśaraṇaṃ kṛtvā brahmacaryyaṃ samācara // rm_11.163{62} //

tatas tvaṃ kramaśaś caivaṃ śodhayitvā trimaṃḍalaṃ / sarvakleśavinirmuktaḥ sākṣād arhan bhaviṣyasi // rm_11.164{63} //

iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāsau paribodhitaḥ / tatheti ca parijñāya tadvrataṃ kartum aichata // rm_11.165{64} //

tathā tasyārhataḥ śāstuḥ sadaivaṃ śaraṇaṃ gataḥ / kramāc chikṣāś ca śikṣitvā tad upoṣadham ācarat // rm_11.166{65} //

adhītya sakalā vidyā triratnasamupāśrayan / sarvakleśān vinirjitya brahmacaryaṃ samācarat // rm_11.167{66} //

bhikṣavo jñāyatām eṣa yo 'sau bhikṣuḥ pṛthagjanaḥ / yad anenārhate śāstre śapitaṃ ruṣṭacetasā // rm_11.168{67} //

tenāhasto vabhūvāyaṃ paṃcajanmaśatāny api / yac cānenārhataḥ śastur gatvā ca śaraṇaṃ sadā // rm_11.169{68} //

adhītya sakalā vidyā brahmacaryaṃ samāśritaṃ / tenāyaṃ śāsanenātra pravrajyārhaṃ bhavaty api // rm_11.170{69} //

iti hi bhikṣavo matvā caritavyaṃ śubhe sadā / śubhena sadgatiṃ yāṃti kṛṣṇena durgatiṃ sadā // rm_11.171{70} //

miśritenāpi miśratvaṃ bhuṃjate sarvajaṃtavaḥ / yenaiva yat kṛtaṃ karma tasyaiva karmaṇaḥ phalaṃ // rm_11.172{71} //

tenaiva bhujyate loke nānyena spṛśyate kvacit / abhuktaṃ kṣīyate naiva karma kvāpi kadā cana // rm_11.173{72} //

bhuktaṃ tu kṣīyate karma śubhaṃ vāpy aśubhaṃ tathā / nāgnibhir dahyate kena vāyubhiś ca na śuṣyate // rm_11.174{73} //

klidyate nodakaiś cāpi kṣīyate naiva bhūmiṣu / na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api // rm_11.175{74} //

sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti prāṇināṃ khalu / evam etat prabhaṣitvā jinendro 'sau mahāmuniḥ // rm_11.176{75} //

bodhayan sakalāṃl lokān samādhiṃ vidadhe tataḥ / iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvā sarve ca sāṃghikāḥ // rm_11.177{76} // śubheṣv eva sadā raktāḥ pracerire samāhitāḥ // rm_11.178{77} // ity evaṃ me samākhyātaṃ guruṇā śāṇavāsinā / tathaivaṃ te mayā khyātaṃ śrutvā caivaṃ śubhe cara // rm_11.179{78} //

prajāś ca śrāvayitvaivaṃ bodhayitvā prayatnataḥ / saddharmācaraṇeṣv evaṃ preraṇīyā narādhipa // rm_11.180{79} //

tatas te maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ / kramād bodhipathaḥ prāpya saṃbodhim āpnuyāḥ khalu // rm_11.181{80} //

iti tenopaguptena bhāṣitaṃ sa nareśvaraḥ / śrutvā tatheti vaṃditvā prābhyanandat sapārṣadaḥ // rm_11.182{81} //

ye śṛṇvantīdam evaṃ pramuditamanaso hastakākhyāvadānaṃ ye cāpi śrāvayanti pratidinam aniśaṃ bodhicaryābhiraktāḥ / te sarve kleśamuktāḥ suvimalamanaso bodhisatvā guṇāḍhyā bhuktvā saukhyaṃ prakāmaṃ munivaranilayaṃ saṃprayāṃti pramodāḥ // rm_11.183{82} //

++ iti śriratnamālāyāṃ hastakāvadānaṃ nāma samāptam ++

xii sārthavāhāvadāna athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā / upaguptaṃ guruṃ natvā punar evam abhāṣata // rm_12.1{1} //

bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / yathā te guruṇādiṣṭaṃ tathā me khyātum arhasi // rm_12.2{2} //

iti tena narendreṇa pṛṣṭe 'sau sugatātmajaḥ / upagupto yatiś caivaṃ taṃ nṛpaṃ pratyabhāṣata // rm_12.3{3} //

śṛṇu rājan samādhāya yathā me guruṇoditaṃ / tathāhaṃ te pravakṣyāmi tac chrutvā mudito bhava // rm_12.4{4} //

puraikasamaye caivaṃ śākyasiṃho jagadguruḥ / sarvajñaḥ sugataḥ śāstā sarvadharmānudeśakaḥ // rm_12.5{5} //

sarvavidyādhipo nāthas traidhātukavināyakaḥ / dharmarājo munīndro 'sau sarvasatvahitaṃkaraḥ // rm_12.6{6} //

śrāvastyāṃ vahir udyāne jetāhvaye mahāvane / anāthapiṇḍadārāme vihāre saugatāśrame // rm_12.7{7} //

śrāvakair bhikṣubhiḥ sārddham upāsakaiś ca cailakaiḥ / bodhisatvagaṇaiś cāpi tathānyaiś ca maharṣibhiḥ // rm_12.8{8} //

vyaharat satvahitārthena dharmāmṛtaiḥ pravarṣayan / tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ prāyayur bodhivāṃchinaḥ // rm_12.9{9} //

lokapālagaṇāḥ sarve svasvasainyagaṇaiḥ saha / brāhmaṇāḥ kṣatriyāś cāpi vaiśyāḥ śūdrāś ca maṃtriṇaḥ // rm_12.10{10} //

amātyā dhaninaḥ paurāḥ sādhavaś ca mahājanāḥ / vaṇijaḥ sārthavāhāś ca tathānye sarvajātikāḥ // rm_12.11{11} //

sarvadigbhyaḥ samāgatya sarve te samupāgatāḥ / saṃbuddhaṃ śrīghanaṃ natvā pūjayitvā samaṃtataḥ // rm_12.12{12} //

parivṛtya puraskṛtya saddharmaśravaṇārthinaḥ / kṛtāṃjalipuṭo dṛṣṭvā saṃtasthuḥ saṃmukhānatāḥ // rm_12.13{13} //

athāsau bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupāśritān / ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_12.14{14} //

tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokādhipādayaḥ / harṣitās te 'numodanto nananduḥ paribodhitāḥ // rm_12.15{15} //

tadaiva samaye tasyāṃ śrāvastyāṃ puri saṃsthitaḥ / āsīt sāṃyātrikotsāhī sārthavāho mahodyamī // rm_12.16{16} //

svakuladharmabhṛd vīraḥ svakulavṛttimānitaḥ / yaśodharmārthakāmāptyai samudraṃ gantum aichata // rm_12.17{17} //

tato 'sau svāṃ priyāṃ bhāryāṃ bodhayitvā prayatnataḥ / svasahāyāś ca tāṃ sarvāṃ samāhūya samabravīt // rm_12.18{18} //

bhavaṃto śrūyatāṃ sarve yad abhilaṣitaṃ mama / atrāsti yadi vo vāṃchā tan me svāgantum arhatha // rm_12.19{19} //

ahaṃ ratnākaraṃ gantum iche ratnasamṛddhaye / tat prāyāta mayā sārddhaṃ yadi saṃpattim ichatha // rm_12.20{20} //

iti tenoditaṃ śrutvā sarve te ratnalobhitāḥ / sahasā gaṃtum ichante ratnākare mahodadhau // rm_12.21{21} //

tato 'sau sārthabhṛc chīghraṃ sarve sārthagaṇaiḥ saha / svastyayanavidhiṃ kṛtvā pratasthe saṃpramoditaḥ // rm_12.22{22} //

tataḥ kramād vyatikramya grāmāraṇyavanāni ca / sarve te pracaranto vai tīraṃ prāpur mahodadheḥ // rm_12.23{23} //

tato bhāṃḍāni naukāyām āropyāruhya ca svayaṃ / karṇadhāraprayatnais te jagāhire 'mbudhiṃ kramāt // rm_12.24{24} //

tataḥ kramāt samullaṃghya bahudvīpāntarāṇi te / ratnākaraṃ samāsādya ratnāni samasādhayan // rm_12.25{25} //

tatas te bahuratnāni samāsādya pramoditāḥ / tataḥ pratyāgatā abdhes tīrāntikaṃ samāyayuḥ // rm_12.26{26} //

tatra tat karmadoṣeṇa kālavātair vighaṭṭitaṃ / bhidyate vahanaṃ teṣāṃ hṛdayaiḥ sā sahāśu tat // rm_12.27{27} //

tadā te vaṇijaḥ sarve niḥprayatnapratikriyā / sarvabhāṇḍaiḥ sahāgāḍhe nipetur duṣkare 'mbudhau // rm_12.28{28} //

kecit phalakam ālamvya samuttīrṇāḥ svavīryataḥ / kecid vāhuvalādhānaṃ samuttīrya sthalaṃ yayuḥ // rm_12.29{29} //

kecic ca vilayaṃ prāptā nirālamvyanirāśrayāḥ / utpravanto nimajjantaḥ kheditā nidhanaṃ yayuḥ // rm_12.30{30} //

tatas te vaṇijaḥ sarve ye viśiṣṭā viṣāditāḥ / te yaśodhanavibhraṣṭāḥ śūnyahastā gṛhaṃ yayuḥ // rm_12.31{31} //

tathāsau sārthavāho 'pi gṛhaṃ prāpto viṣāditaḥ / etad vṛttaṃ svabhāryāyāḥ kathitvaivaṃ vyacintayat // rm_12.32{32} //

hā hā me mandabhāgyatvāj jāyate mīdṛśī vipat / atrāhaṃ kiṃ kariṣyāmi yato bhāgyaṃ na vidyate // rm_12.33{33} //

bhāgyavān puruṣo dhīro bhāgyavān kuśalī sudhīḥ / bhāgyena labhyate saṃpad yaśaḥ saukhyaguṇānvitaḥ // rm_12.34{34} //

dhīḥ śrīlakṣmīyaśoratnaṃ valaṃ saṃpat kṣaṇādayaḥ / etadādyā guṇāḥ sarve śobhanti bhāgyam āśritāḥ // rm_12.35{35} //

nihīnabhāgyavṛttes tu puruṣasyāpi saṃmate / etadādyādiguṇāḥ sarve na prasiddhyaṃti sarvataḥ // rm_12.36{36} //

tad atra kiṃ kariṣye 'haṃ kva yāsyāmi dhanāptaye / dhanahīnā na śobhante gṛhasthāḥ sādhavo 'pi hi // rm_12.37{37} //

varaṃ prāṇaparityāgaṃ na tu dravyair vinā gṛhe / paśuvan nirasaṃ bhuktvā sthāsyāmy evaṃ nirutsavaṃ // rm_12.38{38} //

bhāgyena labhyate dravyaṃ bhāgyaṃ dharmeṇa labhyate / dharme hi jāyate sveṣṭadevatāyāḥ prasādataḥ // rm_12.39{39} //

tad dharmabhāgyalabdhārthaṃ svakuladevatāṃ prati / samyag ārādhayitvaivaṃ yāyāṃ ratnākaraṃ punaḥ // rm_12.40{40} //

manasīti viniścitya sa sārthavāhakaḥ punaḥ / svakuladevatāṃ samyag ārādhya samayācata // rm_12.41{41} //

namas te devate nityaṃ bhaje 'haṃ śaraṇaṃ gataḥ / kṣaṃtavyaṃ me 'parādhatvaṃ prasīda parameśvara // rm_12.42{42} //

itthaṃ sā devatā samyag ārādhya saṃpramoditā / sarvasārthān samāhūya punar evam abhāṣata // rm_12.43{43} //

bho bhavanto vijānīdhvaṃ vayaṃ sarve vaṇigjanāḥ / tad atra bhavatām agre kathyate me samīhitaṃ // rm_12.44{44} //

yad bhavanto vayaṃ sarve sārthavāhakulodbhavāḥ / tat tathaiva gṛhe sthitvā naiva śobhāṃ vrajemahi // rm_12.45{45} //

tasmāt svakulavṛttisthaiḥ sarvair asmābhir udyataiḥ / yaśodharmasukhāptyarthaṃ karttavyaṃ dhanasādhanaṃ // rm_12.46{46} //

dhanahīnā na śobhante gṛhasthā hi kuṭuṃvinaḥ / sārthavāho 'stu śobhante vahuratnārjanodyatāḥ // rm_12.47{47} //

tad viṣādaṃ parityaktvā yaśoratnasukhāptaye / dhairyyam ālamvya sarvaiś ca karttavyaṃ dhanasādhanaṃ // rm_12.48{48} //

dhanavān puruṣo lokaiḥ sarvatrāpi pramānyate / dhanena sādhayed dharmaṃ dharmeṇa sadgatiṃ vrajet // rm_12.49{49} //

tasmān nityaṃ mahotsāhais ñltyaktvālasyakuśīdatā / arjanīyaṃ prayatnena dhanaṃ dānāya bhuktaye // rm_12.50{50} //

dānaṃ vibhūṣaṇaṃ loke dānaṃ durgatinivāraṇaṃ / dānaṃ svargasya sopānaṃ dānaṃ śāntikaraṃ sadā // rm_12.51{51} //

asmād dānaṃ sadā kartuṃ bhoktuṃ saukhyaṃ yathechayā / bhūyo ratnākaraṃ gaṃtum arhāmahe dhanārjane // rm_12.52{52} //

tatra ratnāni saṃgṛhya svastipratyāgatā vayaṃ / yāvaj jīvaṃ sukhaṃ bhuktvā dānaṃ kṛtvā vasemahi // rm_12.53{53} //

yadi daivo vipattiḥ syāt samudre patitā vayaṃ / tīrtharāje mṛtāḥ sarve yāsyāmaḥ svargatiṃ dhruvaṃ // rm_12.54{54} //

yadi bhāgyād athāsmākaṃ devānāṃ ca prasādataḥ / yātrāsiddhir bhaven nūnaṃ yāvaj jīvaṃ sukhaṃ tadā // rm_12.55{55} //

asmād ratnākare gantuṃ iche ratnapralabdhaye / tat prāyāta mayā sārddhaṃ yadi saṃpattim ichatha // rm_12.56{56} //

iti tasyoditaṃ śrutvā te sarve vaṇijo mudā / tathā tena sahaichānta gantuṃ ratnākaraiḥ punaḥ // rm_12.57{57} //

tato 'sau sārthabhṛc chīghraṃ dhṛtvā svastyayanaṃ mudā / sarve sārthagaṇaiḥ sārddhaṃ pratasthe svapurād vahi // rm_12.58{58} //

tataḥ kramād vyatikramya grāmāraṇyavanāni ca / pracarantaś ca te sarve tīraṃ prāpur mahodadheḥ // rm_12.59{59} //

tatra sarve 'pi te sārthā bhāṇḍāni vahane kramāt / āropya sahasārūḍhā jagāhire mahāmbudhau // rm_12.60{60} //

tataḥ kramāt samullaṃghya vahudvīpāntarāṇi te / ratnākaraṃ samāsādya ratnāni samasādhayan // rm_12.61{61} //

tatra te vahuratnāni samāgṛhya praharṣitāḥ / tataḥ pratyāgatāś cābdhes tīrāntikam upāyayuḥ // rm_12.62{62} //

tatas taddaivayogena kālikāvātaghaṭṭitā / sā naukā bhidyate caivaṃ teṣāṃ vai hṛdayaiḥ saha // rm_12.63{63} //

tadā te vaṇijaḥ sarve niḥprayatnapratikriyā / sarvabhāṇḍaiḥ sahāgāḍhe nyapatan duṣṭare 'mbudhau // rm_12.64{64} //

tatra te vilayaṃ prāptā nirālaṃvā nirāśrayāḥ / unmajjanto nimajjantaḥ preritās tīram ūrmibhiḥ // rm_12.65{65} //

kecit phalakam āśritya samuttīryya svavīryyataḥ / kecid vāhuvalādhānaiḥ samuttīryya sthalaṃ yayuḥ // rm_12.66{66} //

kecin nihīnavīryyāṅgā hanyamānā mahormibhiḥ / utplavantā nimajjantaḥ kheditā nidhanaṃ yayuḥ // rm_12.67{67} //

tatas teṣāṃ ca sārthānāṃ ye 'vaśiṣṭā sujīvinaḥ / yaśoratnaviyuktās te śūnyahastā gṛhaṃ yayuḥ // rm_12.68{68} //

tathāsau sārthavāho 'pi gṛhaṃ gatvā viṣāditaḥ / etad vṛttaṃ svavaṃdhūnāṃ kathitvaivam abhāṣata // rm_12.69{69} //

hā mayā kiṃ kṛtaṃ pāpaṃ yenedrig jāyate vipat / dvidhāpi siddhyate naiva yato bhāgyaṃ na vidyate // rm_12.70{70} //

pāpair na siddhyate karma atra yatnasya kiṃ valaiḥ / dharmeṇa siddhyate karma tasmād dharmo valottamaḥ // rm_12.71{71} //

tasmād dharmaṃ puraskṛtya karttavyaṃ dravyasādhanaṃ / dravyena sādhayet karma sadgatiṃ samavāpnuyāḥ // rm_12.72{72} //

karma tu siddhyate samyak kulavṛttiṃ ca cāriṇāṃ / kulavṛttiṃ parityajya yo 'nyavṛttau caret kudhīḥ // rm_12.73{73} //

sa ihāpi paribhraṣṭaḥ paratra durgatiṃ vrajet / yenaivaṃ sadgatiprāptis tadaiva karmma sādhayet // rm_12.74{74} //

yato 'pi durgatiṃ prāptis tat karma tarhitaṃ budhaiḥ / tad atra kiṃ kariṣye 'haṃ kva yāsyāmy artham arjituṃ / arthaṃ vinā kathaṃ dharmaṃ karttavyaṃ hi kuṭuṃvibhiḥ // rm_12.75{75} //

vinā dharmaṃ hi saṃsāre janma jīvaṃ ca nisphalaṃ / kiṃ te na pauruṣeṇāpi yena dharmaṃ na sādhyate // rm_12.76{76} //

dhig dhig me janma saṃsāre jīvituṃ na tathotsahe / varaṃ prāṇaparityāgaṃ na tv evaṃ cirajīvitaṃ // rm_12.77{77} //

avaśyaṃ jantubhir mṛtyur gantavyaṃ ekadhā dhruvaṃ / tato 'tra martum ichāmi na tv evam uṣituṃ gṛhe // rm_12.78{(78)} //

evaṃjīvo na śobhe 'haṃ dhig pravādāgnidagdhitaḥ / kathaṃ me śāmyate duḥkhaṃ yenāhaṃ parikheditaḥ // rm_12.79{(78)} //

kiṃ karttavyaṃ kva gantavyaṃ yatnaṃ cātra na vidyate / sarvathāhaṃ vinaṣṭo 'smi ko me 'sti rakṣako janaḥ // rm_12.80{79} //

yaśodharmaparibhraṣṭo vrajeyaṃ durgatiṃ khalu / tadāhaṃ kiṃ kariṣyāmi dharmayaśaḥsukhānvitaḥ // rm_12.81{80} //

mānuṣye labhyamāne hi kuto dharmānusādhanaṃ / vinā dharmmaṃ yaśodravyaḥ kiṃ saukhyaṃ gṛhavāsināṃ // rm_12.82{81} //

vinā dharmayaśodravyair yo gṛhasthaḥ paśuḥ khalu / dharmeṇa sādhayed dravyaṃ yaśobhāgyasukhāptaye // rm_12.83{82} //

dharmād dhi jāyate puṇyaṃ dānaśīlakṣamādibhiḥ / puṇyenaiva pralabhyante caturvargā api dhruvaṃ // rm_12.84{83} //

tad eteṣāṃ mamaiko 'pi na vidyate kathaṃ cana / hā hato 'smi svadaivena kiṃ karomi vikheditaḥ // rm_12.85{84} //

sarvathāhaṃ vinaṣṭo 'smi namo daivāya karmaṇe / evaṃ teṣāṃ svavaṃdhūnāṃ vilapītvā sa sārthapaḥ // rm_12.86{85} //

tasthau cintākulībhūto dhanārjananirāśrayā / evaṃ vyavasthitaṃ dṛṣṭvā taṃ te sarve 'pi vāṃdhavāḥ // rm_12.87{86} //

datvāśvāsaṃ vinodāya bodhayante dhruvaṃ tathā / sādho sārthapate satyaṃ tat sarvaṃ yat tvayocyate // rm_12.88{87} //

tad evaṃ dhairyyam ālaṃvya prodyamasva gṛhe vasan / sādho kutrāpi mā dhāva nirmāṇasadṛśaṃ phalaṃ // rm_12.89{88} //

yāvad evāmbhasā kumbhaḥ siṃdhāv andhau 'vapūryate / yad abhāvi na tad bhāvi bhāvi naiva tad anyathā // rm_12.90{89} //

avaśyaṃ bhāvino bhāvā bhavaṃti sarvadehināṃ / avaśyaṃ bhāvino bhāvā na bhaveyus tathā yadi // rm_12.91{90} //

pitrā tyaktaḥ kathaṃ rāmo rājyabhraṣṭo vanaṃ yayau / tatrāpi vasatas tasya bhāryā śītā pativratā // rm_12.92{91} //

āhṛtya rakṣasā nītā kathaṃ laṃkāpure 'vasat / tato rāmeṇa vīryeṇa hatvāsau rāvaṇas tataḥ // rm_12.93{92} //

pratyānīya punaḥ śītā tyaktā bharttrā svayaṃ kathaṃ / punar ṛṣeḥ samānīya sabhāmadhye parikṣitā // rm_12.94{93} //

tataḥ pṛthyā svayaṃ gṛhya sītānītā rasātalaṃ / tatas tadvirahārttāsau rāmaḥ saṃsāranispṛhaḥ // rm_12.95{94} //

nadyāṃ prāṇasvayaṃ tyaktvā janaṃ sārddhaṃ divaṃ yayau / evam anye 'pi rājāno yudhiṣṭhirā nṛpādayaḥ / rājyabhraṣṭā vane gatvā vibhramus te 'pi daivataḥ // rm_12.96{95} //

evam anye 'pi lokāś ca sarvatraidhātukabhavāḥ / uttamā adhamā madhyā saṃti te 'pi svadaivataḥ // rm_12.97{96} //

kecid gṛhe mṛtāḥ kecij jāyamānā mṛtā api / kecid vālye mṛtāḥ kecit kaumāratve mṛtās tathā // rm_12.98{97} //

yauvane 'pi mṛtāḥ kecin mṛtā vṛddhe vadanti me / sarve 'py evaṃ mṛtā lokāḥ svasvadaivapramāṇataḥ // rm_12.99{98} //

evaṃ devādayo lokāḥ sukhaduḥkhānuyoginaḥ / svasvadaivānubhāvena ṣaḍgatiṣu caranti te // rm_12.100{99} //

kecid vālye sukhaṃ bhuktvā yauvane duḥkhabhāginaḥ / kecic ca yauvane saukhyaṃ bhuktvā vṛddhe suduḥkhitāḥ // rm_12.101{100} //

kecic ca duḥkhitā vālye yauvane saukhyabhāginaḥ / vṛddhatvasya sukhībhūtā bhavaṃti te 'pi hi daivataḥ // rm_12.102{1} //

sarve 'pi sukham ichanti duḥkhaṃ nechati kaś cana / tathā sukhāni saṃprāptuṃ yatnaṃ kurvanty anekaśaḥ // rm_12.103{2} //

keṣāṃ cit siddhyate yatnaṃ keṣāṃ cid vā na siddhyati / keṣāṃ cid vighnatāṃ yāti tat sarvaṃ daivayogataḥ // rm_12.104{3} //

tathā ca rogiṇāṃ rogā vaidyopacāraṇair api / varddhyante naiva śāmyante tad api daivayogataḥ // rm_12.105{4} //

keṣāṃ cid rogiṇāṃ rogā vinā vaidyopacāraṇe / śāmyaṃte yatnato cāpi tad api daivayogataḥ // rm_12.106{5} //

tathā cald maṃtriṇāṃ maṃtrāḥ siddhyante yatnato laghuḥ / keṣāṃ cid vighnatāṃ yānti tad api daivakāraṇāt // rm_12.107{6} //

tathaivaṃ vaṇijāṃ lābhoḥ siddhyante yatnato 'pi ca / keṣāṃ cin naiva yatnena tad api daivayogataḥ // rm_12.108{7} //

tathā vīrā raṇe śatruṃ vinā yatnaṃ jayaṃty api / kecit tu ripunā yuddhe hanyamānā mṛtāḥ pare // rm_12.109{8} //

kecit kṛtvā mahāyuddhaṃ hanyamānāḥ parasparaṃ / tyaktvā dehaṃ gatāḥ svargaṃ tad api daivayogataḥ // rm_12.110{9} //

evaṃ sāṃyātrikā ratnaṃ prāptuṃ ratnākaraṃ gatāḥ / kecid ratnāni saṃgṛhya svasti pratyāgatā gṛhaṃ // rm_12.111{10} //

kecid ratnam alabdhaṃ vai śūnyahastā gṛhāgatāḥ / kecic ca nidhanaṃ yātās tatraiva makarālaye // rm_12.112{11} //

kecid yatnāt samuttīrya jīvanto gṛham āgatāḥ / kecic ca jāṃgale caurair nihatā maraṇaṃ gatāḥ // rm_12.113{12} //

kecic ca jaṃtubhir mārge hiṃsyamāne mṛtā vane / keṣāṃ cit siddhyate yātrā mahallābhasamanvitāḥ // rm_12.114{13} //

keṣāṃ cid vighnatāṃ yānti tathāpi daivayogataḥ / kaiś cid gṛhe nidhiḥ prāptaḥ kaiś cid deśāntare vane // rm_12.115{14} //

kaiś cid dūre bhramadbhiś ca naiva kiṃ cit kva cid dhanaṃ / keṣāṃ cid varddhate saṃpad yatnāyāsaṃ vinā laghu // rm_12.116{15} //

keṣāṃ cid dhīyate saṃpad rakṣitāpi prayatnataḥ / keṣāṃ cit susthirā saṃpat keṣāṃ cid vala asthirā // rm_12.117{16} //

keṣāṃ cij jāyate naiva nānopāyārjanair api / evaṃ nānāprakāraiś ca satvās traidhātukodbhavāḥ // rm_12.118{17} //

bhuṃjate sukhaduḥkhāni svasvadaivānusāriṇāḥ / sukhasyānte hi duḥkhāni duḥkhasyānte sukhāni ca // rm_12.119{18} //

bhuṃjante jaṃtavaḥ sarve bhramante ṣaḍgatiṣv api / tathā bhavanti mitrāṇi dviṣo 'pi hitakāriṇaḥ // rm_12.120{19} //

mitrāṇy api dviṣo duṣṭā bhavaṃti daivayogataḥ / tathāmṛtaṃ viṣībhūtaṃ viṣaṃ cāpy amṛtī bhavet // rm_12.121{20} // tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahad varaṃ // rm_12.122{21} // tathā ca brahmaṇaḥ śīrṣaṃ nikṛttaṃ śūlapāṇinā / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahāvalī // rm_12.123{22} //

tathā cakrī suvīro 'pi vyādheṣu nihato mṛtaḥ / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahad valaṃ // rm_12.124{23} //

yaś ca bhūtādhipaś ceśaḥ so 'py umatto digaṃvaraḥ / tad api daivayogena tasmād daivaṃ maheśvaraḥ // rm_12.125{24} //

caṃdro 'pi ca kalaṃkāṅko māse māse 'pi hīyate / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahadvalaṃ // rm_12.126{25} //

evaṃ candradineśau ca graheṇāpi nipīḍitau / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahāvalī // rm_12.127{26} //

rāmo rakṣovijetāpi putreṇa nihato raṇe / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahāvalī // rm_12.128{27} //

tathārjjunaḥ sudhīro 'pi putreṇāpi hato raṇe / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahāvalaṃ // rm_12.129{28} //

tathā ca parśurāmeṇa mātāpi nihatā krudhā / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahāvalaḥ // rm_12.130{29} //

biṃbisāro nṛpendro 'pi putreṇājātaśatruṇā / vaṃdhane māritaṃ caivaṃ tad api daivayogataḥ // rm_12.131{30} //

tasmāc ca brahmadattena dharmapālo sa nandanaḥ / māritaḥ pramadātuṣṭyai tad api daivayogataḥ // rm_12.132{31} //

rājñī ca durpatī mātā svātmajasyāpi rohitaṃ / pītvaiva nirdayā tuṣṭā tad api daivayogataḥ // rm_12.133{32} //

kṣāntivādī muniś cāpi rājñā nirdayacetasā / asinā ghātito 'raṇye tad api daivayogataḥ // rm_12.134{33} //

prasenajin nṛpeśo 'pi putreṇāpi svarājyataḥ / nirvāsito vane bhrāntas tad api daivayogataḥ // rm_12.135{34} //

evam anye 'pi rājāno hatvā jñātī svavāṃdhavān / bhuṃjate prāpya rājyāni tad api daivayogataḥ // rm_12.136{35} //

evaṃ pitrā sutās tyaktvā mātrā ca svātmajā api / vaṃdhumitrādibhis tyaktvā kecid daivānuyogataḥ // rm_12.137{36} //

bhāryāpi svāminā tyaktvā bharttāpi bhāryyayā tathā / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahattaraṃ // rm_12.138{37} //

putreṇāpi pitā tyaktaṃ mātāpi jananī tathā / dhātrī cāpi parityaktās tathā pautrapitāmahaḥ // rm_12.139{38} //

tathā pitāmahas tyaktaḥ putraiś cāpy atinirdayaiḥ / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahattaraṃ // rm_12.140{39} //

tathā rājñā svabhṛtyāś ca sevakā api sajjanāḥ / aparādhaṃ vinā tyaktās tad api daivayogataḥ // rm_12.141{40} //

tathā sakhisahāyāṃ ca vaṃdhumitrasuhṛjjanān / parityaktvā nihaṃty ante tad api daivayogataḥ // rm_12.142{40*} //

tathā śiṣyān gurur hanti śiṣyo hanti gurum api / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahattaraṃ // rm_12.143{41} //

tathāpi ghnanti bharttāraṃ svāminaṃ sevakānn api / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahattaraṃ // rm_12.144{42} //

tathā ca svayam ātmānaṃ ghnanti kecid ruṣānvitāḥ / tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahattamaḥ // rm_12.145{43} //

kecic chastraiḥ svayaṃ hatvā kecid bhuktvā viṣādikaṃ / kecid agnau jale svabhre prapātāt patitā mṛtāḥ // rm_12.146{44} //

kecit pāśaiḥ svayaṃ badhya mṛtāḥ kecic ca vaṃdhane / kecit pānāśanādīṃś ca tyaktvā yāṃti yamālayaṃ // rm_12.147{45} //

evaṃ kṛtvāpi yānty eva kecid vāpi surālayaṃ / kecic ca narake yānti tat sarvaṃ daivayogataḥ // rm_12.148{46} //

tathā mṛddārupāṣāṇe nānādhātupratiṣṭhitāḥ / devatāś ca dadanty evaṃ phalaṃ daivaniyogataḥ // rm_12.149{47} //

pare 'pi svajanā iṣṭāḥ sahajā api ca dviṣaḥ / bhavanti tat kṣaṇād eva tad api daivayogataḥ // rm_12.150{48} //

evaṃ traidhātukotpannāḥ sarve satvāś ca jaṃtavaḥ / ṣaḍgatiṣu bhramantas te caranti daivayogataḥ // rm_12.151{49} //

kecid vīrā guṇāḍhyāś ca suṃdarā bhāgyamāninaḥ / sarvasaṃpatsamṛddhāś ca cakravarttinṛpādayaḥ // rm_12.152{50} //

kecic ca nirguṇāḥ prāḍhyāḥ kecin nirguṇinaḥ śaṭhāḥ / kecic ca vikalāṃgāś ca guṇasaṃpattibhāginaḥ // rm_12.153{51} //

kecic ca suṃdarā mūrkhā nirdhanā nirguṇāḥ śaṭhāḥ / kecic ca guṇinaḥ prāḍhyā nīcakarmānucāriṇaḥ // rm_12.154{52} //

kecin nīcakulotpannāḥ guṇāḍhyāḥ sādhuvṛttayaḥ / dātāro dhanino vīrāḥ sarvasatvānupālakāḥ // rm_12.155{53} //

kecid uccakulotpannā nirguṇā duṣṭavṛttayaḥ / kṛpaṇā vikalāṃgāś ca nirdayāś ca durāśayāḥ // rm_12.156{54} //

kecid vīrā hy alābhijñāḥ kulīnāḥ sādhavo 'pi ye / te 'pi jātinihīne 'pi bhajaṃti śaraṇaṃ gatāḥ // rm_12.157{55} //

kecic ca guṇavanto 'pi kucelāḥ kṛśagātrikāḥ / pretavad bhujyamānāś ca caraṃti bhikṣukā bhuvi // rm_12.158{56} //

kecic ca nirguṇā vāpi vaṃcakā duṣṭamānasāḥ / mānyante sādhuval loke tad api daivayogataḥ // rm_12.159{57} //

evaṃ nānāvidhā lokāḥ ṣaḍgatiṣu samudbhavāḥ / sukhaduḥkhāni bhuṃjante bhramaṃti daivayogataḥ // rm_12.160{58} //

tasmād daivaṃ mahāvīraṃ sarvatraidhātukeṣv api / kenāpi śakyate naiva vaśe netuṃ kathaṃ cana // rm_12.161{59} //

tena daivaṃ mahānāthaḥ sarvakarmādhipaḥ prabhuḥ / sraṣṭā bharttā ca harttā ca traidhātuvāsinām api // rm_12.162{60} //

tasyāpy adhipatibrahmā sarvalokeśvaro vidhiḥ / tat tasya śaraṇaṃ gatvā bhaktyā nityaṃ samarcaya // rm_12.163{61} //

tasmiṃ tuṣṭe vidhau devaiḥ parituṣṭaṃ bhaved dhruvaṃ / tato daivaprasādena sarvatra maṃgalaṃ bhavet // rm_12.164{62} //

daive tuṣṭe susiddhyante sarvakarmāṇi yatnataḥ / viruddhe tu na siddhyante yatnaiḥ saṃsādhitāny api // rm_12.165{63} //

tasmād daivādhipaṃ devaṃ brahmāṇaṃ caturānanaṃ / bhaja daivaprasannāya sarvakāryaprasiddhaye // rm_12.166{64} //

daivaṃ brahmaprasādena śubhadaṃ saṃmukhī bhavet / tatas te maṃgalaṃ nityaṃ sarvakāryyeṣu saṃbhavet // rm_12.167{65} //

evaṃ sārthapate natvā vidhānaṃ kāryyasādhanaṃ / vidhinārādhya sadbhaktyā kuruṣva karmasādhanaṃ // rm_12.168{66} //

tathā cet sarvathā nityaṃ yātrāyaṃ maṃgalaṃ bhavet / anyad vā cintitaṃ kāryaṃ sarvāpy evaṃ prasatsyate // rm_12.169{67} //

yadi vāṃchāsti te bhūyo gantuṃ ratnākaraṃ prati / tathābhyarcya vidhātāraṃ gachet svasti bhavet khalu // rm_12.170{68} //

iti tenoditaṃ śrutvā sārthavāhas tatheti saḥ / pratijñāya samabhyarcya brahmāṇaṃ prārthayat tadā // rm_12.171{69} //

namas te bhagavan brahmaṃ yātrāsiddhiṃ kuruṣva me / evaṃ vidhiṃ samārādhya sa sārthādhipatis tataḥ // rm_12.172{70} //

ratnaṃ prāptyai punaḥ sārthān samāhūyābravīt tathā / bhavantaḥ śrūyatāṃ vākyaṃ yan mayā samudīritaṃ // rm_12.173{71} //

atrāsti yadi vo vāṃchā tathā kartuṃ samudyatāṃ / ahaṃ ratnākaraṃ bhūyo gantuṃ ichāmi sāṃprataṃ // rm_12.174{72} //

tad yadīchatha ratnāni tathā yāta mayā saha / kiṃ cāpy atra vayaṃ sarve sārthavāhakulodbhavāḥ // rm_12.175{73} //

tad gṛhe paśuvad bhuktvā kathaṃ śobhī vrajemahi / saṃsāre sarvajaṃtūnāṃ ekadhā maraṇaṃ dhruvaṃ // rm_12.176{74} //

tat kiṃ no maraṇe bhītyā mṛtyuṃ kena nivāryyate / yadi daivād vipattiḥ syād asmākaṃ karmmadoṣataḥ // rm_12.177{75} //

sarvatīrthajalādhāre mṛtāḥ svargaṃ vrajemahi / yadi bhāgyāc ca no yātrā siddhā svastimatī bhavet / tadā jīvaṃ sukhaṃ dānaṃ kṛtvā svargaṃ vrajemahi / tad viṣādaṃ parityajya yaśodharmmasukhāptaye // rm_12.178{76} //

vīryotsāhaṃ samādhāya samāyāta mayā saha / iti tasya vacaḥ śrutvā sarve te vaṇijo mudā // rm_12.179{77} //

tatheti ca samutsāhaṃ kṛtvā gaṃtuṃ samudyatāḥ / tataḥ sarve 'pi te sārthā dhṛtvā svastyayanaṃ vidhiṃ // rm_12.180{78} //

paṇyam ādāya tenaiva saha sārthabhṛtā yayuḥ / tatas te prasthitāḥ sarve grāmāraṇyavanasthalīḥ // rm_12.181{79} //

samuttīryya kramād yātās tīraṃ prāpur mahodadheḥ / tatra nāvi samārūḍhā karṇadhāraprayatnataḥ // rm_12.182{80} //

marutāṃte 'nukūlena jagāhire mahodadhiṃ / tatas teṣāṃ ca sarveṣāṃ daivayogānuyogataḥ // rm_12.183{81} //

sā naukā kālikāvātasaṃkṣubdhābhūd vibheditā / tadā sarve 'pi te sārthā dṛṣṭvā naukāṃ vibheditāṃ // rm_12.184{82} //

trasitāḥ sahasā tasmāt pratyāyayuḥ prayatnataḥ / tatas te vaṇijaḥ sarve vipaṃnāśā viṣāditāḥ // rm_12.185{83} //

rātrau svasvagṛhe gatvā vibhagnāsā viṣedire / tathāsau sārthavāho 'pi lajjitaḥ khaṇḍitāśayaḥ // rm_12.186{84} //

kheditātmā gṛhe tasthau mūkavad dhi natotsavaḥ / tato bhāryyā satī bhadrā patikhedavibheditaṃ / dṛṣṭvā taṃ vikalībhūtaṃ samupetyābravīt punaḥ // rm_12.187{85} //

mā viṣādaṃ kṛthāḥ svāminn atra dhairyyaṃ samāśrayaḥ / dharmiṣṭhe śaraṇaṃ gatvā kuruṣva dharmasādhanaṃ // rm_12.188{86} //

dharmmeṇa jīyate pāpaṃ niṣpāpo nirmalāśayaḥ / śuddhacitto viśuddhātmā puṇyātmā bhāgyam āpnuyāt // rm_12.189{87} //

tato bhāgyavataḥ puṃso yad yat karmaṇi sādhitaṃ / tat tat sarvaṃ prasiddhyeta tasmād dharmaṃ carottamaṃ // rm_12.190{88} //

dharmam eva suhṛd mitram ihāmutra sahānugaḥ / dharmmeṇa pālyate sarvaṃ tasmād dharmo jagatsuhṛt // rm_12.191{89} //

dharmā nānāvidhā loke kulacaryyānusarataḥ / sarveṣām api dharmāṇāṃ dayā dharme viśiṣyate // rm_12.192{90} //

dayāluḥ sugato buddho dharmarājas tathāgataḥ / samantabhadra ātmajñaḥ sarvasatvahitaṃkaraḥ // rm_12.193{91} //