Ratnamālāvadāna

Ratnamālāvadāna

i kauśīdyavīryotsāhanāvadāna

++ oṃ namaḥ śrīsarvabuddhabodhisatvebhyaḥ ++

yaḥ śrīmāñ chrīghano loke saddharmaṃ samupādiśat / śāsanāni trilokeṣu jayantu tasya sarvadā // rm_1.1{1} //

athāśoko mahārājaḥ kṛtāñjaliḥ pramoditaḥ / upaguptaṃ yatiṃ natvā punar evam abhāṣata // rm_1.2{2} //

bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / tad yathā guruṇādiṣṭaṃ tathā deṣṭuṃ ca me 'rhati // rm_1.3{3} //

iti saṃprārthitaṃ rājñā śrutvā so 'rhan yatiḥ sudhīḥ / upagupto narendraṃ taṃ samālokyaivam ādiśat // rm_1.4{3a} //

sādhu śṛṇu mahārāja yathā me guruṇoditaṃ / tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvā cāpy anumodaya // rm_1.5{4} //

purāsau bhagavān buddhaḥ śākyasiṃho dayānidhiḥ / dharmarājo jagacchāstā sarvajñaḥ sugato jinaḥ // rm_1.6{5} //

sarvavidyākalābhijñaḥ ṣaḍabhijño munīśvaraḥ / mārajil lokavin nātho vināyakas tathāgataḥ // rm_1.7{6} //

śravastyāṃ jetakāraṇye mahodyāne manorame / anāthapiṇḍadākhyasya gṛhasthasya mahātmanaḥ // rm_1.8{7} //

nānāvṛkṣaiḥ samāpanne nānāpuṣpapraśobhitaiḥ / nānāphalabharānamraiḥ kalpapādapasannibhaiḥ // rm_1.9{8} //

aṣṭāṅgaguṇasaṃpannajalaiḥ padmotpalādibhiḥ / puṣpaiś ca paripūrṇābhiḥ puṣkariṇībhir āśrite // rm_1.10{9} //

nānājantugaṇaiś cāpi mithasnehanivandhitaiḥ / nānāpakṣigaṇaiś cāpi saṃrāvair upasevite // rm_1.11{10} //

tasmin divyamanoramya ārāme pariśobhite / puṇyakṣetre jināvāse vihāre maṇimaṇḍite // rm_1.12{11} //

śrāvakair bhikṣubhiḥ sārddhaṃ bodhisatvagaṇair api / sarvasatvahitārthena tasthau dharmaṃ prakāśituṃ // rm_1.13{12} //

evaṃ tatra samāsīnaṃ saṃbuddhaṃ dharmadeśinaṃ / dṛṣṭvā dharmottamaṃ śrotuṃ sarve lokāḥ samāyayuḥ // rm_1.14{13} //

devā daityāś ca siddhāś ca yakṣagaṃdharvakinnarāḥ / grahā vidyādharāś cāpi nāgāś ca garuḍā api // rm_1.15{14} //

sarve 'pi lokapālāś ca munayaś ca maharṣayaḥ / brāhmaṇāḥ kṣatriyāś cāpi vaiśyāś ca maṃtriṇo janāḥ // rm_1.16{15} //

amātyāḥ sādhavaḥ śūdrāḥ sārthavāhā mahājanāḥ / dhanino vaṇijaś cāpi gṛhasthāḥ paurikā api // rm_1.17{16} //

tathā jānapadāś cāpi grāmyāḥ kārpaṭikā api / evam anye 'pi satvāś ca saddharmaśravaṇārthinaḥ // rm_1.18{17} //

pūjāpaṃcopahārāṇi gṛhītvā bhaktisaṃyutāḥ / saddharmaṃ saugataṃ śrotum anumodya samāyayuḥ // rm_1.19{18} //

sarve tatra praviṣṭās te dṛṣṭvā taṃ sugataṃ jinaṃ / vismitānaṃditāḥ pūjāṃ kṛtvā natvā yathākramaṃ // rm_1.20{19} //

sarve tatra samāsīnāḥ parivṛtāḥ puraskṛtāḥ / taṃ dṛṣṭvā sadguruṃ dharmaṃ śrotuṃ tasthuḥ samāhitāḥ // rm_1.21{20} //

athāsau bhagavān dṛṣṭvā lokān sarvān samāhitān / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_1.22{21} //

evaṃ nityam asau nāthaḥ sarvasatvahitārthikaḥ / dharmaṃ prakāśayan loke tasthau bhānur ivoditaḥ // rm_1.23{22} //

tasmiṃś ca samaye tatra śrāvastyāṃ sanmahājanaḥ / āḍhyaḥ śreṣṭhī mahābhogo vistīrṇasuparigrahaḥ // rm_1.24{23} //

śrāddho bhadrāśayo dhīmān sarvabandhusuhṛtpriyaḥ / tīrthikaśrāvako mānī babhūva dhanagarvitaḥ // rm_1.25{24} //

tadāsau sundarīṃ bhāryyāṃ kuladharmasamānikāṃ / nītvā kāmaguṇāsakto reme nityaṃ tayā saha // rm_1.26{25} //

tasyaivaṃ ramatas tasyāṃ bhāryāyāṃ sucirād api / putro na duhitā vāpi nodbabhūva kathaṃ cana // rm_1.27{26} //

tad aputro gṛhastho 'sau putrābhidarśanotsukaḥ / kapolaṃ svakare dhṛtvā vyacintayad raho gataḥ // rm_1.28{27} //

aho daivān na me putraḥ putrī vādyāpi nāsti yat / tan me syuḥ saṃpado vyarthāyāsāṃ bhoktā na vidyate // rm_1.29{29!} //

kiṃ mamaitair dhanai ratnaiḥ kevalaṃ duhkhasādhanaiḥ / yeṣāṃ bhoktā na vidyeta vyarthaṃ mayā hy upārjitaṃ // rm_1.30{30} //

hy aputrasya jagac chūnyaṃ saṃsāre niḥsukhaṃ mama / yato na varddhate dharmas taj janmāpi ca nisphalaṃ // rm_1.31{31} //

kim upāyaṃ kariṣyāmi yato bhāgyaṃ na vidyate / daivo hi valavāṃl loke kim upāyair guṇair valaiḥ // rm_1.32{32} //

kutrātra śaraṇaṃ yāsye hy aputro 'haṃ kulāntakaḥ / tan me syāt ko 'tra sanmitraṃ saṃkaṭe yaḥ samuddharet // rm_1.33{33} //

nūnaṃ me pitaraḥ sarve piṇḍavichedadarśinaḥ / matparaṃ durlabhaṃ matvā bhaviṣyanti nirāśitāḥ // rm_1.34{34} //

sarvathāhaṃ vinaṣṭo 'smi kuladharmavināśakaḥ / kiṃ paratra prabhokṣyāmi ko me piṇḍaṃ pradāsyati // rm_1.35{35} //

iti cintāviṣaṇṇaṃ taṃ dṛṣṭvā sarve ca bāndhavāḥ / samupetya samāmaṃtrya duhkhahetum apṛchan // rm_1.36{36} //

kiṃ duḥsthito 'si sādho 'tra kiṃ cāpi duḥkhacintayā / vaktavyaṃ cet tad asmākaṃ sarvathā vaktum arhasi // rm_1.37{37} //

iti pṛṣṭe gṛhastho 'sau dīrghaniśvāsam utsṛjan / sarvāṃs tān bāndhavān dṛṣṭvā duḥkhahetum udaharat // rm_1.38{38} //

bhavantaḥ śrūyatāṃ sarvair mama duḥkhasya kāraṇaṃ / yad adyāpi na me putraḥ putrī vāpi na vidyate // rm_1.39{39} //

saṃpado me gṛhe santi sarvaratnasamanvitāḥ / sarvadravyasamṛddhāś ca tāsāṃ bhoktā na vidyate // rm_1.40{40} //

tat sarvaṃ nakṣyate vyarthaṃ mayā yātnair upārjitaṃ / aputrasya hi sarvasvaṃ nūnaṃ rājā grahīṣyti // rm_1.41{[41]} //

aputro 'haṃ hy apuṇyātmā gantavyaṃ maraṇaṃ dhruvaṃ / pretībhūtasya me ko 'nyaḥ piṇḍadānaṃ pradāsyati // rm_1.42{[42]} //

mayā na prakṛtaṃ puṇyaṃ saṃpadarthaprasaṃginā / tan me sarvaṃ nirarthaṃ syāt ko māṃ pāpāt samuddharet // rm_1.43{43} //

iha bhogyaṃ prabhuktvāpi kiṃ me sāram avasthitaṃ / kevalaṃ dhanasaktasya paratra sadgatiḥ kathaṃ // rm_1.44{44} //

iti cintā hṛdi sthitvā cittaṃ me tudate 'niśaṃ / evaṃ cittavyathākrāntaḥ śalyaviddha ivāsmy ahaṃ // rm_1.45{45} //

tad vyathāharaṇopāyaṃ dātavyaṃ mama taddhitaṃ / anyathā ced ihāmutra vinaṣṭaḥ syāṃ nirāśitaḥ // rm_1.46{46} //

iti tenoditaṃ śrutvā sarve te bāndhavā janāḥ / karuṇāviṣṭacittās taṃ bodhayantaḥ samabruvan // rm_1.47{47} //

mā mā bhaiṣṭhā mahābhāga tyaja cintāṃ vacaḥ śṛṇu / tadupāyaṃ vayaṃ brūmas tat kuruṣva samāhitaḥ // rm_1.48{48} //

devatārādhanāṃ kṛtvā kuruṣva vaṃśayācanāṃ / nūnaṃ vaṃśaṃ pradāsyanti devatās te prasāditāḥ // rm_1.49{49} //

eṣa loke pravādo 'sti yad āyācanahetutaḥ / putrā duhitaro vāpi jātā devaprasādataḥ // rm_1.50{50} //

tathā naiva pramāṇaṃ syāc chāstre karmapramāṇataḥ / tat tu devaprasādena karmaś śīghraṃ prasiddhyate // rm_1.51{51} //

tad eva devavairuddhe karma vighnair nihanyate / tasmād daivaprasiddhyarthaṃ śraddhābhaktisamāhitaḥ // rm_1.52{52} //

devatārādhanāṃ kṛtvā sarvakāryyaṃ prasādhayet / iti matvā bhavāṃś cāpi satputrapratipattaye // rm_1.53{53} //

bhāryyayā saha bhaktyā ca devatāyācanāṃ kuru / tato raktaiḥ priyāṃ bhāryām ṛtusnātāṃ prakāmataḥ // rm_1.54{54} //

gāḍham āliṃgya saṃrakto dharmavījaṃ praropaya / tato devaprabhāvena suniṣpannaḥ prasiddhitaḥ // rm_1.55{55} //

tvatputraḥ saṃprajāyeta satyam evaṃ pramāṇaya / iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā gṛhastho 'sau vinoditaḥ // rm_1.56{56} //

tatheti ca pratiśrutya bhāryyayā saha moditaḥ / śivabrahmādideveśān iṃdrādidigadhīśvarān // rm_1.57{57} //

jalāśrayavanārāmacatvaramaṇḍapālayān / sūryyādīṃś ca grahān sarvā bhairavādyāś ca mātṛkāḥ // rm_1.58{58} //

svakulādhipatīṃ devān anyāṃś ca tribhavasthitān / sarvān evaṃ samārādhya pūjayitvā vidhānataḥ // rm_1.59{59} //

saṃtānaṃ prārthayitvāsau patnyā saha tathāramat / tadā kaścin mahāsatvaḥ svargāc cyutvā bhuvaṃ gataḥ // rm_1.60{60} //

tasya gṛhapateḥ patnyā garbhe sa samupāviśat / tataḥ sā śreṣṭhino bhāryyāpannasatvāśu gurviṇī // rm_1.61{61} //

garbhe satvaṃ samutpannaṃ matvā bharttāram abravīt / svāmin prasīda mā bhūs tvaṃ viṣaṇno 'tra sukhī bhava // rm_1.62{62} //

tava bhāgyād dhi me garbhe nūnaṃ satvaḥ pravarttate / yad garbhe dakṣiṇe bhāge sthitaḥ saṃparivarttate // rm_1.63{63} //

tan nūnaṃ dārako 'yaṃ syāt satyam eva na saṃśayaḥ / iti bhāryāvacaḥ śrutvā gṛhastho 'sau pramoditaḥ // rm_1.64{64} // bhāryāyā garbham ālokya satyam ity anvamanyata // rm_1.65{56!} // tato 'sau sahasā vandhusuhṛnmitrasahāyakān / prāhūya puratas teṣāṃ mudaivaṃ samudānayat // rm_1.66{66} //

aho bhāgyān mamotpannaṃ yad abhivāṃchitaṃ mayā / dhanyo 'smi nāvagītaḥ syād devatānuprasādataḥ // rm_1.67{67} //

cirābhilaṣitaṃ putramukhaṃ paśyeya sāṃprataṃ / kṛtyā me pratikurvīta bhṛtaś ca prativibhṛyāt // rm_1.68{68} //

dāyādyaṃ pratipadyeta vaṃśo me sthitiko bhavet / suhṛdo me prasannāḥ syur dviṣantaś ca viṣāditāḥ // rm_1.69{69} //

mayā yāvanti dānāni puṇyāni prakṛtāni ca / etatpuṇyaphalair nityaṃ maṃgalaṃ bhavatu dvayoḥ // rm_1.70{70} //

etatpuṇyānubhāvena bhūyān mātā nirāturā / sukhaṃ sunotu satputraṃ mā pāpaṃ samudāgamat // rm_1.71{71} //

iti tenoditaṃ śrutvā sarve bandhusuhṛtsakhāḥ / tathāstv ity anumodantaḥ svasvālayaṃ samāyayuḥ // rm_1.72{72} //

tato 'sau garbhiṇī kāntā kramād garbhapravarddhitā / vaidyopadiṣṭam āhāraṃ bhuktvācarad yathā sukhaṃ // rm_1.73{73} //

tataś ca samaye 'sūta putraṃ kāntaṃ manoharaṃ / sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ bhadrāṃśaṃ maṃgalānvitaṃ // rm_1.74{74} //

tac chrutvaiva gṛhastho 'sau suprasannaḥ pramoditaḥ / dṛṣṭvā taṃ dārakaṃ saumyaṃ naiva tṛptiṃ samāyayau // rm_1.75{75} //

tato jñātīn samāhūya kṛtvā jātimahaṃ mudā / putranāmābhisaṃskartuṃ bhūya etān samabravīt // rm_1.76{76} //

bhavanto dṛśyatāṃ siddhaṃ mamabhilaṣitaṃ cirāt / tan nāmāsya yathāyogyaṃ prasiddhaṃ kriyatāṃ śubhaṃ // rm_1.77{76!} //

iti tasya vacaḥ śrutvā sarve te jñātayo mudā / dārakaṃ taṃ samālokya naṃditāḥ samabhāṣata // rm_1.78{78} //

yasmin dine hy ayaṃ jātas tadā sarve 'pi paurikāḥ / nanditās tad bhavatv ayaṃ nāmnā nanda iti śrutaḥ // rm_1.79{79} //

athāsau dārako nandaḥ samyag dehopacāraṇe / pitrāṣṭāsu ca dhātrīṣu paritoṣya samarpitaḥ // rm_1.80{80} //

tato 'sau kramaśas tāsāṃ dhātriṇām upacārataḥ / dine dine pravṛddho 'bhūd dhradasthaṃ paṃkajaṃ yathā // rm_1.81{81} //

evaṃ pravarddhamāno 'sau ṣaḍvarṣiko yadābhavat / tadā kuśīdasaṃvṛtto babhūva viratotsavaḥ // rm_1.82{82} //

sadā śayyāsanasthas tat samutthātuṃ na caichata / śayyāsanasthitaś caiva bhuktvā naivācarat kvacit // rm_1.83{83} //

sadā svāntargṛhastho 'pi sutīkṣṇabuddhimān sudhīḥ / adhītya sarvaśāstrāṇi satyadharmarato 'bhavat // rm_1.84{84} //

atha śreṣṭhī pitā dṛṣṭvā putram evaṃ kuśīditaṃ / sarvavidyāguṇādhāraṃ dṛṣṭvā caivaṃ vyacintayat // rm_1.85{85} //

kathaṃ cid yo mayā prāpto devatāsaṃprasādataḥ / so 'pi putro mamābhāgyād bhavaty evaṃ kuśīditaḥ // rm_1.86{86} //

sarvavidyāguṇādhāraṃ sarvaśāstravicakṣaṇaḥ / kiṃ mamānena putreṇa dusthiteneva roginā / yataḥ svasthaśarīro 'pi bhuktvaivaṃ paśuvat sthitaḥ // rm_1.87{87} //

kim atrāhaṃ kariṣyāmi yat putro 'yaṃ ni rudyamaḥ / kim īdrigjantunā kāryyaṃ kuladharmopahāriṇā // rm_1.88{68!} //

dhig me daivaṃ prayatnaṃ ca sarvaṃ tat syān nirarthakaṃ / kim upāyaṃ kariṣyāmi sarvathāhaṃ vibhagnitaḥ // rm_1.89{78} //

evaṃ cintāparīto 'sau gṛhasthaś ca vyacintayat / pūraṇo me 'sti śāstā yaḥ pṛcheyaṃ tad upāyakaṃ // rm_1.90{79} //

iti matvā gṛhastho 'sau tad āśramaṃ samāgataḥ / pūraṇaṃ taṃ guruṃ natvā papraccha tadupāyatāṃ // rm_1.91{80} //

bhagavan bho mahābhijña śāstāsi me prasīda tat / yan mayā pṛchyate kāryyaṃ tat samādeṣṭum arhasi // rm_1.92{81} //

iti tenārthitaṃ śrutvā tīrthiko mānagarvitaḥ / āśu siddhaṃ kariṣyāmo yat kāryyaṃ te 'tra tad vada // rm_1.93{82} //

iti proktvaivam āśvāsya pūraṇo 'tyabhimānikaḥ / pravadaṃs taṃ gṛhasthaṃ vai sarvathaivam abodhayat // rm_1.94{83} //

iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā gṛhapatir mudā / kṛtāñjalipuṭo natvā taṃ guruṃ samabhāṣata // rm_1.95{84} //

bhagavan bho vijānīyā yo me putraḥ prajāyate / sa pravṛddho nirutsāhī kuśīdo varttate 'dhunā // rm_1.96{85} //

sadā śayyāsthito bhuṅkte bhuktvā śete nirudyamaḥ / notsahati kvacid gaṃtuṃ paśuvat tiṣṭhate gṛhe // rm_1.97{86} //

na śayanāt samutthāya śrotuṃ draṣṭuṃ samicchati / gṛhe śayyāsanārūḍho rogīva vasate sadā // rm_1.98{87} //

tadupāyaṃ kathaṃ kuryyāṃ yenāyaṃ śayanotthitaḥ / śrotuṃ draṣṭuṃ ca gaṃtuṃ ca karttuṃ kāryyaṃ yathotsahet // rm_1.99{88} //

tathā me bhagavan putraṃ kuladharme niyojaya / bhavān eva hi me śāstā tad dhitaṃ kartum arhasi // rm_1.100{89} //

ity evaṃ prārthitaṃ tena śrutvāsau pūraṇo yatiḥ / tasya gṛhapateś cittaṃ praharṣayan samabravīt // rm_1.101{90} //

are mā gā viṣādaṃ tvaṃ cintayā kiṃ pratapyase / asmāsu vidyamāneṣu ṣaṭsu vijñeṣu śāstṛṣu // rm_1.102{91} //

tad ahaṃ te mahābhāga sārddhaṃ sarvaiś ca tīrthikaiḥ / ṛddhyā gatvā kariṣyāmi dārakaṃ vistayotthitaṃ // rm_1.103{92} //

yadāsau dārako hy asmān sarvān dṛṣṭvā samutthitaḥ / kṛtvā praṇāmam asmākaṃ dharmmaṃ śrotuṃ samutsahet // rm_1.104{93} //

śrutvā dharmasamutsāhāt kuśalāni samācaret / tatkuśalaiḥ samāpanno vīryavān sa bhavet sudhīḥ // rm_1.105{94} //

tatas te sarvakāryāṇi sādhayet sa samudyataḥ / svakuladharmakarmāṇi kuśalī saṃcariṣyate // rm_1.106{95} //

evaṃ me vacanaṃ satyaṃ dṛṣṭvā samyak pramāṇaya / tad viṣādaṃ parityajya karttavyaṃ hi tathā kuru // rm_1.107{96} //

iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sa gṛhabhṛn mudā / sahasā svagṛhaṃ gatvā tad bhojyaṃ samasādhayat // rm_1.108{97} //

athāsau pūraṇo 'nyaiś ca tīrthikaiḥ sārddham āgataḥ / gṛhe gatvā puras tasya paryyaṅke samupāśrayat // rm_1.109{98} //

tathāsau tān samāgatvā kramaśa āsane sthitān / dṛṣṭvā saṃharṣitaḥ śreṣṭhī sahasā putram abravīt // rm_1.110{99} //

putra paśya gṛhe 'smākaṃ śāstāraḥ samupasthitāḥ / tat samutthāya natvaitāñ chāstṝn bhojyaiḥ pravāraya // rm_1.111{100} //

ity uktvā janakenāsau dārako na samutthitaḥ / draṣṭum api na cotsehe kiṃ namec ca pravārayet // rm_1.112{1} //

bahuśaḥ preryyamāṇo 'pi pitrā sa bandhubhiḥ saha / dārakas tān samāsīnān draṣṭum api na caichata // rm_1.113{2} //

kiṃ punar utthito natvā bhojaṇaiḥ saṃpravārayet / tathā śayyāsanārūḍha evaṃ tasthau nirutsavaḥ // rm_1.114{3} //

tatas te tīrthikāḥ sarve dṛṣṭvaivaṃ nirutsavaṃ / nānāvidhiprayatnais tam utthāpayitum ārabhan // rm_1.115{4} //

tathāpi naiva śayyāyā udatiṣṭhat sa dārakaḥ / svadharmadeśakāṃś cāpi tān draṣṭum api naihata // rm_1.116{5} //

evaṃ cānutthitaṃ dṛṣṭvā taṃ te sarve ca tīrthikāḥ / haṭhāc cainaṃ samutthāpya vaśīkarttuṃ parākraman // rm_1.117{6} //

tathaitāṃs tīrthikān sarvān eva garvābhivāditān / dṛṣṭvābhisaṃmukhāyātān bhīto 'rautsīt sa dārakaḥ // rm_1.118{7} //

tathā taṃ ruditaṃ dṛṣṭvā sarve te lajjayā bhiyā / pratijagmur vibhinnāsyāḥ svasvālayāni bheditāḥ // rm_1.119{8} //

tathā gṛhapatir dṛṣṭvā sarvān etān parāyitān / pratibhinnaviṣaṇnātmā tasthau cintāvimohitaḥ // rm_1.120{9} //

atha śrībhagavān buddhaḥ sarvadarśī vināyakaḥ / paśyan satvān samuddhartuṃ dadarśa taṃ kuśīditaṃ // rm_1.121{10} //

dṛṣṭvā tasya kuśīdasya karmavṛttiparaṃparāṃ / tat kuśīdaṃ samuddhartum aryānaṃdaṃ samabravīt // rm_1.122{11} //

paśyānaṃda gṛhasthasya śrāvastīpuravāsinaḥ / putro naṃda iti khyātaḥ sāmprataṃ saṃkuśīdikaḥ // rm_1.123{12} //

asau me darśanād eva nūnaṃ vīryyaṃ samārabhan / sahasotthāya sa natvā dharmaṃ praśṛṇuyān mudā // rm_1.124{13} //

tato me śāsane dharmaṃ pracaret sa sudhīḥ sadā / kramād bodhicarīṃ pūryya saṃbodhiṃ cāpi lapsyati // rm_1.125{14} //

tasmāt tasya gṛhe gatvā tīrthikadarppachittaye / saddharme saṃpratiṣṭhāpya sarvān bodhau niyojaye // rm_1.126{15} //

ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvānandaḥ sa harṣitaḥ / karttavyaṃ bhagavann evam ity anumodito 'bhavat // rm_1.127{16} //

tato bhagavatā tena suvarṇābhā marīcayaḥ / utsṛṣṭās taiś ca tad geham avabhāsya vyaśodhayat // rm_1.128{17} //

yadā tair dārakaḥ spṛṣṭo buddhamaitrīmarīcibhiḥ / tadā prahlāditaś cāsāv ity evaṃ samacintayat // rm_1.129{18} //

aho kasya prabhāvo 'yaṃ yenaivam avabhāsitaṃ / prahlāditaś ca me kāyas tan na jāne kutaḥ kathaṃ // rm_1.130{19} //

iti cintāṃ samālambya kautukākrāntamānasaḥ / samantato nirīkṣyaivaṃ tasthau gehe suvismitaḥ // rm_1.131{20} //

tathā taṃ vismitaṃ dṛṣṭvā bhagavān bhikṣubhiḥ saha / sahasā tadgṛhaṃ gatvā prādur āsīt prabhāsayan // rm_1.132{21} //

tatra sa dārako 'paśyad bhagavantaṃ tam āsthitaṃ / kāntaṃ divyātiriktābhaṃ samantabhadrarūpiṇaṃ // rm_1.133{22} //

dṛṣṭvaiva sahasotthāya natvā pādau pramoditaḥ / svayam evāsanaṃ tasmai prajñapyaivam abhāṣata // rm_1.134{23} //

svāgataṃ bhagavan nātha vijayasva munīśvara / prasīdānugrahārthena niṣīdātra śubhāsane // rm_1.135{24} //

iti tenodite tatra bhagavān bhikṣubhiḥ saha / tat prajñaptāsane sthitvā dharmaṃ deṣṭuṃ samārabhat // rm_1.136{25} //

tad dṛṣṭvā dārakasyaivaṃ dharmotsāhaṃ samutthitaṃ / pitarau jñātivargāś ca sarve 'py āsan suvismitāḥ // rm_1.137{26} //

tatrāsau dārako harṣād utphullanayano mudā / natvā pādau muneś cāgre dharmaṃ śrotum upāśrayat // rm_1.138{27} //

athāsau bhagavāṃs tasya jñātvāśayaviśuddhatāṃ / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dharmaṃ deṣṭuṃ tam abravīt // rm_1.139{27} //

śṛṇu vatsa mahābhāga pāpapuṇyārthasādhane / hetuṃ vakṣye śubhārthe te tad atra tvaṃ samācara // rm_1.140{29} //

mānuṣyaṃ durlabhaṃ prāpya vidyuttaraṃgacaṃcalaṃ / pāpakṣaye matiḥ kāryā puṇyārthasādhaneṣu ca // rm_1.141{30} //

pāpena durgatiṃ yāyāt puṇyena sadgatiṃ vrajet / pāpamitrānurāgeṇa matiḥ pāpe pravarttate // rm_1.142{31} //

tataḥ pāparataḥ kuryāt pāpāni dāruṇāny api / tato duṣṭaḥ supāpiṣṭhaḥ saddharmāṇi vinindayet // rm_1.143{32} //

tato dharmaviruddhatvāt kuśaktiḥ kutsito bhavet / tataḥ sa kutsitātmā hi sarvasatvair vinindyate // rm_1.144{33} //

paribhūto viṣādena bhavet mūḍho nirutsahaḥ / utsāhavarjite citte ālasyaṃ samupāśrayet // rm_1.145{34} //

ālasvī sādhayen naiva kiṃcid dharmaṃ guṇāni vā / dharmakarmaviraktātmā nirguṇī kiṃ kariṣyati / bhogya eva sadāsaktaḥ paśor apy adhamo naraḥ / kiṃ tena puruṣeṇāpi nirguṇena sukhāśinā / yasya puṇye guṇe vāpi kadāpi notsahen manaḥ / puṇyotsāhavipannātmā duṣṭakleśair vihanyate / kleśito mārasaṃghaiś ca vaśīkṛtya nivaddhyate // rm_1.146{36} //

mārasya vaśagaḥ strīṇāṃ dāsatvaṃ samupāśrayet / sa dāsanirato bhuktvā paśuvat tiṣṭhate gṛhe // rm_1.147{36} //

naiva dharmaṃ kvacic chrotuṃ draṣṭuṃ vāpi na cotsahet / dharmaṃ vinā vrajen naiva sadgatiṃ hi kadā cana // rm_1.148{37} //

tasmād dharme samācartuṃ puṇyotsāhaṃ pravarddhayan / trimaṇḍalaviśuddhena dānaṃ dadyāc chubhāptaye // rm_1.149{39} //

dānena siddhyate dharmaṃ dharmāc cittaṃ viśuddhyate / śuddhacittaś carec chīle śīlavān hi bhavet sudhīḥ // rm_1.150{40} //

sudhīro bhāvayet kṣāṃtiṃ kṣāntimān duṣṭajit kṛtī / kuśalī prārabhed vīryyaṃ vīryyavān puruṣottamaḥ // rm_1.151{41} //

mahāsatvo labhed dhyānaṃ dhyātā brahmavihārikaḥ / saṃsmṛtaḥ sādhayet prajñāṃ prajñāvān hi guṇālayaḥ // rm_1.152{42} //

guṇajñaḥ samupāyaiś ca satvān dharme niyojayet / etat puṇyānubhāvena bodhau praṇidhim ācaret // rm_1.153{43} //

bodhipraṇidhicittena balāni sādhayed daśa / tad balaiś ca mahāghorāṃ mārasaṃghān parājayet // rm_1.154{44} //

jitvā māragaṇān sarvān saṃbodhijñānam āpnuyāt / tataḥ sarvatra lokeṣu dharmacakraṃ pravarttayet // rm_1.155{45} //

evaṃ pravarttayan dharmaṃ śāstā lokādhipo bhavet / sarvalokahitaṃ kurvan mahatpuṇyaiḥ samṛddhitaḥ // rm_1.156{46} //

sadaivaṃ sadgatau sthitvā saṃbuddhapadam āpnuyāt / evaṃ matvā tvayā vatsa caritavyaṃ tathā śubhe // rm_1.157{47} //

ity ādiṣṭaṃ jinendreṇa śrutvā sa dārako mudā / kṛtāṃjaliḥ punar natvā bhagavantam abhāṣata // rm_1.158{48} //

adyārabhya sadā śāstar bhavataḥ śaraṇaṃ vraje / tadyathā bhavatājñaptaṃ tathā satyaṃ carāmy ahaṃ // rm_1.159{49} //

kṛpādṛṣṭim upasthāpya samanvāhara māṃ sadā / bhavān eva hi sarvajñas traidhātukavināyakaḥ // rm_1.160{50} //

yadaivaṃ te dayā nāsti mayy udyamavivarjite / ka evaṃ samupāgatya proddharen māṃ kuśīdikaṃ // rm_1.161{51} //

pavitrībhūtam ātmānaṃ manye 'haṃ te prasādataḥ / dhanyo 'smi tan mahābhadro yac chāstraivaṃ pradarśitaḥ // rm_1.162{52} //

iti tenodite bhūyaḥ sarvajñaḥ sa munīśvaraḥ / sucaṃdanamayīṃ yaṣṭiṃ datvainaṃ samabhāṣata // rm_1.163{53} //

vatsemāṃ yaṣṭim ādhāya prakoṭaya samāhitaḥ / tatas tvaṃ sarvadāvaśyaṃ labheḥ puṇyamahotsavaṃ // rm_1.164{54} //

iti śāstrā pradattāṃ tāṃ natvāsau dārako 'grahīt / yathādiṣṭaṃ munīndreṇa tathā kartum udācarat // rm_1.165{55} //

ity evaṃ taṃ samādiśya sa saṃbuddhaḥ sasāṃghikaḥ / svaṃ vihāram upāśritya dharmaṃ diśan samāvasat // rm_1.166{56} //

athāsau dārako harṣāt tāṃ yaṣṭiṃ svayam ādadhat / yathādiṣṭaṃ munīndreṇa prākoṭayat samāhitaḥ // rm_1.167{57} //

tasyām ākoṭyamānāyāṃ puṇyaśabda udācarat / gṛhe ratnanidhānāni prādur āsan bahūni ca // rm_1.168{57} //

tacchabdaśravaṇaṃ kṛtvā dārako 'sau pramoditaḥ / gṛhe ratnanidhānāni dṛṣṭvāścaryyaṃ samāyayau // rm_1.169{59} //

tataś ca vismito harṣāt punar evaṃ vyacintayat / batedaṃ sumahāśauryyaṃ vīryyaṃ prārambhaye tataḥ // rm_1.170{60} //

tathā ratnākaraṃ gatvā ratnāni samupārjayan / sasaṃghaṃ sugataṃ nityaṃ upatiṣṭheya saṃbhajan // rm_1.171{61} //

iti dhyātvā samutsāhaṃ saṃnibadhya sa dārakaḥ / ratnākaraṃ samāgantuṃ prārebhe saha vāṇijaiḥ // rm_1.172{62} //

tato 'sau dārako vīras tasyāṃ pūryyāṃ samantataḥ / sārthavāhaṃ svam ātmānaṃ kṛtvā ghoṣam akārayat // rm_1.173{63} //

tathā tad ghoṣaṇāṃ śrutvā ye vīrās te vaṇigjanāḥ / tena sārddhaṃ mahotsāhair mahābdhiṃ gantum aichan // rm_1.174{64} //

tato 'sau puruṣo vīraḥ sarvais taiś ca vaṇigjanaiḥ / saha ratnākaraṃ gatvā bahuratnāny asādhayat // rm_1.175{65} //

tataḥ sārthapatiḥ sarvaiḥ sārthaiḥ sārddhaṃ mahodadheḥ / kṣemena sahasottīryya svadeśaṃ samupāyayau // rm_1.176{66} //

atha sārthapatis tatra yātrāsiddhipramoditaḥ / sarvān sārthān samāmaṃtrya dṛṣṭvaivaṃ samabhāṣata // rm_1.177{67} //

bhavantaḥ śrūyatāṃ sarvair yat svasti prāgatā vayaṃ / tat prabhāvaṃ vijānīdhvaṃ jinendrasya prasādatāḥ // rm_1.178{68} //

tasmād asya munīndrasya kṛtvā darśanam ādarāt / pūjayitvā praṇatvā ca paścād gehaṃ vrajema hi / iti tasya vacaḥ śrutvā sarvve 'pi te vaṇigjanāḥ / dṛṣṭasatyānumodantaḥ tatheti pratimenire / iti saṃbhāṣaṇāṃ kṛtvā sarvvasārthasamanvitaḥ / tataḥ sārthapatiḥ śīghraṃ vihāraṃ samupāyayau / tatra dṛṣṭvā jinendraṃ taṃ sarvve te saṃpraharṣitāḥ / pādau natvā munes tasya parivṛtyopatasthire // rm_1.179{69} //

athāsau bhagavān dṛṣṭvā sarvān sārthagaṇān api / dharmotsāhaprāvṛddhyarthaiḥ samāmaṃtrya samabravīt // rm_1.180{70} //

āgatāḥ stha samāyāta mā stha śrāntāś ca kheditāḥ / yātrāsāphalyasiddhiś ca kaccid vaḥ kuśalāni ca // rm_1.181{71} //

evaṃ pṛṣṭe jinendreṇa sarve te saṃpramoditāḥ / kṛtāñjalipuṭo natvā saṃbuddhaṃ procur ādarāt // rm_1.182{72} //

bhagavan bhavatām evaṃ kṛpādṛṣṭiprasādataḥ / yātrāsiddhiḥ kathaṃ na syāt sarvatra kuśalaṃ hi naḥ // rm_1.183{73} //

yad vayaṃ śāstar āyātāḥ śubharatnasamanvitāḥ / tat sarvaṃ tvatprabhāvena satyam etat pramāṇyate // rm_1.184{74} //

tad bhavantaṃ suśāstāraṃ draṣṭuṃ sarve samāgatāḥ / pūjayituṃ samichāmas tat prasīda jagadguro // rm_1.185{75} //

iti vijñāpanāṃ kṛtvā saha sārthaiḥ sa sārthabhṛt / sasaṃghaṃ pūjayitvā ca ratnāni samaḍhaukata // rm_1.186{76} //

namas te bhagavan nātha vrajāmaḥ śaraṇaṃ tava / pāhi naḥ sarvadāpy evaṃ tvam eva jagadīśvaraḥ // rm_1.187{77} //

evaṃ stutvā munīndraṃ taṃ sarve te saṃprasāditāḥ / kṛtāñjalipuṭā natvā svagṛhaṃ gantum īhire // rm_1.188{78} //

tataś ca bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān svagṛhotsukān / datvāśīrvacanaṃ spṛṣṭvā vrajateti vyasarjayat // rm_1.189{79} //

tataḥ sarve 'pi te sārthāḥ kṛtvā pradakṣiṇatrayaṃ / śāstāraṃ sugataṃ natvā svaṃ svaṃ gehaṃ samāyayuḥ // rm_1.190{80} //

tato bhūyas tathānyaiś ca prārthyamānaḥ sa vīryyavān / ṣaḍḍhā ratnākaraṃ gatvā bahuratnāny asādhayat // rm_1.191{81} //

tataś ca gṛhapatiḥ śreṣṭhī sārthavāhaḥ suvīryyavān / sasaṅghaṃ sugataṃ gehe praṇītvārcitum ārabhat // rm_1.192{[82]} //

tato bhojanasāmagrīṃ sādhayitvā niveśane / sasaṃghaiḥ buddham āmaṃtrya nyaveśayac chubhāsane // rm_1.193{[83]} //

tataḥ pūjopahāraiś ca pūjayitvā vidhānataḥ / pratyekaṃ cīvaraṃ datvā bhojanaiḥ samatoṣayat // rm_1.194{84!} //

tataś ca bhojanānte 'sau sārthavāhaḥ kṛtāñjaliḥ / sasaṃghaṃ sugataṃ natvā praṇidhānaṃ tathākarot // rm_1.195{85} //

yat kiñcit prakṛtaṃ dānaṃ saṃbuddhaśāsane mayā / etatpuṇyaphalena syāṃ saṃbuddho 'yaṃ jino yathā // rm_1.196{86} //

iti tasya gṛhasthasya cittaṃ saṃbodhivāṃchitaṃ / jñātvāsau bhagavān buddhaḥ smitaṃ kṛtvābhyanaṃdata // rm_1.197{87} //

tadā bhagavato vaktrān niśceruḥ paṃcavarṇikāḥ / raśmayas tāḥ samantāc ca trailokyaṃ śāmabhāsayan // rm_1.198{88} //

yāḥ kāś cid raśmayo yātā adhastān narakeṣv api / tāś ca niścaritās tāvat saṃjīvaṃ kālasūtrakaṃ // rm_1.199{[89]} //

saṃghātaṃ rauravaṃ cāpi mahārauravaviśrutaṃ / tapanākhyaṃ tathā caivaṃ pratāpanāhvayaṃ tataḥ // rm_1.200{90} //

avīcim arbudaṃ caivaṃ nirarbudaṃ tathāṭaṭaṃ / hahavaṃ huhuvaṃ caivam utpalaṃ padmakaṃ tataḥ // rm_1.201{91} //

mahāpadmākhyam etāni ṣoḍaśa nilayāni hi / tatroṣṇanarakā ye tu teṣu sarveṣu niḥsṛtāḥ // rm_1.202{92} //

śītībhūtā viniḥpatya prabhāsayan samaṃtataḥ / ye śītanarakās teṣu tūṣṇībhūtāpy abhāsayan // rm_1.203{93} //

teṣu ye nārakāḥ satvā nānāduḥkhābhivedinaḥ / te tābhī raśmibhiḥ spṛṣṭā mahatsaukhyaṃ prarebhire // rm_1.204{94} //

atha sarve 'pi te satvā mahatsaukhyasamanvitāḥ / vismitās tatra saṃmīlya mithaś caivaṃ vabhāṣire // rm_1.205{95} //

aho bhavanta āścaryyaṃ kiṃ cāsmākaṃ bhavet khalu / yad vayaṃ sarvadāpītthaṃ nānāduḥkhaiḥ prapīḍitāḥ / tanmuktāḥ sāṃprataṃ sarve vayaṃ saukhyasamanvitāḥ // rm_1.206{96} //

kiṃ tato hi vayaṃ muktā anyatra caritā nanu / iti vismitacittānāṃ sarveṣāṃ cittabodhane // rm_1.207{97} // bhagavān nirmitaṃ teṣāṃ purastāt samadarśayat // rm_1.208{98} // tatra taṃ nirmitaṃ dṛṣṭvā sarve 'pi te 'tivismitāḥ / parasparaṃ mukhaṃ dṛṣṭvā tathaivaṃ saṃvabhāṣire // rm_1.209{99} //

bho bhavanta itaś cyutvā nānyatra gamitā vayaṃ / kiṃ tv ayaṃ sugatākāra āyāto 'pūrvadarśanaḥ // rm_1.210{100} // nūnam asyānubhāvena vayam itthaṃ sukhānvitāḥ // rm_1.211{1} // iti saṃbhāṣya te sarve tasmiṃ saugatanirmite / cittaṃ prasādya buddhāya nama iti praṇemire // rm_1.212{2} //

tatas te nirmitaṃ dṛṣṭvā natva cittaprasāditaḥ / sarvapāpavinirmuktāḥ sarve 'pi sugatiṃ yayuḥ // rm_1.213{3} //

yāś ca kāś cid gatā ūrddhvaṃ tā mahārājikān gatāḥ / trayastriṃśāṃś ca yāmāṃś ca tuṣitāṃś ca gatās tataḥ // rm_1.214{4} //

nirmāṇaratim ābhāsya nirmitavaśavarttikān / brahmakāyikalokāṃś ca gatā brahmapurohitān // rm_1.215{5} //

mahābrahmālayaṃ cāpi parītābhāṃs tathā gatāḥ / apramāṇābhalokāṃś ca tata ābhāsvarān gatāḥ // rm_1.216{6} //

parīttaśubhalokāṃs tadāpramāṇaśubhān gatāḥ / śubhakṛtsnān anabhrāṃś ca puṇyaprasavakāṃs tataḥ // rm_1.217{7} //

bṛhatphalāṃs tataś caivam avṛhān atapān gatāḥ / ḥsudṛśāṃś ca tato yātā tathā caivaṃ sudarśanān // rm_1.218{8} //

akaniṣṭhaṃ tathā gatvā sarvān etān vyabhāsayan / teṣu ye saṃsthitā lokāḥ sarve tābhiś ca raśmibhiḥ // rm_1.219{9} //

parispṛṣṭāḥ sukhaprāptā dṛṣṭvā tāṃ caivam ūcire / aho citraṃ śubhā kāmyā kasya puṇyaprabhā imāḥ // rm_1.220{10} //

yābhir vayaṃ parispṛṣṭā mahatsaukhyaṃ labhāmahe / iti vismitacittānāṃ teṣāṃ cittavinodane // rm_1.221{11} //

tathā tā raśmayaś caināṃ gāthābhiḥ samacodayan / anityaṃ khalu saṃsāraṃ duḥkhaṃ śūnyaṃ hy anātmakaṃ // rm_1.222{12} //

ataḥ kleśagaṇāṃs tyaktvā bhajadhvaṃ sugataṃ sadā / niṣkrāmatārabhadhvaṃ kaṃ yujyadhvaṃ buddhaśāsane // rm_1.223{13} //

dhunīta mārasainyāṃś ca naḍāgāram iva dvipaḥ / yo hy asmiṃ dharmavaineye 'tyapramattaś caret sudhīḥ // rm_1.224{14} //

prahāya sa bhave kleśān duḥkhasyāntaṃ kariṣyati / iti tā raśmayaḥ sarvā avabhāsya samantataḥ // rm_1.225{15} //

prerayitvā śubhe satvān punar muneḥ purogatāḥ / tato bhagavatas tasya kṛtvā trayapradakṣiṇāṃ // rm_1.226{16} //

tathā tā raśmayaḥ sarvā uṣṇīṣe 'ntarhitaṃ yayuḥ / athānandaḥ samutthāya kṛtāñjalipuṭo mudā // rm_1.227{17} //

bhagavantaṃ praṇamyaivaṃ papraccha smitakāraṇaṃ / bhagavaṃs tava śubhā raśmiḥ smitodbhavā vinirgatā // rm_1.228{18} //

yayāvabhāsitā lokāḥ sūryyeṇodayatā yathā / nākasmād darśayanty evaṃ smitaṃ buddhā jināḥ kvacit // rm_1.229{19} //

tat kasmād bhagavān smitaṃ saṃdarśayati sāṃprataṃ / yasyārthe bhavatāpy evaṃ smitaṃ saṃdarśitaṃ tathā // rm_1.230{20} //

taṃ dṛṣṭvā vismitāḥ sarve śrotum ichanti sajjanāḥ / tad atra bhagavāñ chāstā hy esāṃ dharmābhikāṃkṣiṇāṃ // rm_1.231{21} //

sarveṣāṃ tat samādiśya saṃdehaṃ chettum arhati / ity ānaṃdoditaṃ śrutvā bhagavāṃś ca tam abravīt // rm_1.232{22} //

evam etat tathānaṃda yathā tvaṃ bhāṣase kila / nākāraṇe jinaṃ sarvaṃ smitaṃ saṃdarśitaṃ kvacit // rm_1.233{23} //

tad arthaṃ śṛṇu vakṣye 'haṃ yad arthaṃ saṃsmitaṃ mama / paśyānanda gṛhastho 'yaṃ dārako yaḥ kuśīditaḥ // rm_1.234{24} //

mama saṃdarśanād evaṃ viryyotsāhaṃ samāpnuvan / itthaṃ ratnāni saṃsādhya buddhimāṃś ca samṛddhitaḥ // rm_1.235{25} //

evaṃ śrāddhaḥ prasannātmā śāsane me 'numoditaḥ / satkṛtya śaraṇaṃ kṛtvā bhajati māṃ sasāṃghikaṃ // rm_1.236{26} //

yad ayaṃ sārthabhṛn nando mama dharmābhisaṃrataḥ / asya puṇyavipākena bodhicittaṃ samāpnuyāt // rm_1.237{27} //

tataḥ cikṣāḥ samāsādya pūryya pāramitā daśa / kramān māragaṇāñ jitvā saṃbodhiṃ samavāpnuyāt // rm_1.238{28} //

tato 'rhann abhivandyo 'tibalavīryyaparākramaḥ / iti nāmnā prasiddho 'yaṃ saṃbuddhaḥ sugato jinaḥ // rm_1.239{29} //

sarvadharmādhipaḥ śāstā sarvavidyāguṇākaraḥ / sarvajñas trijagadbharttā tathāgato bhaviṣyati // rm_1.240{30} //

tasmād evaṃ sadānaṃda karttavyaṃ buddhadarśanaṃ / buddhadarśanapuṇyena dharmotsāhaṃ samāpuṇyāt // rm_1.241{31} //

tato vīryyasamārūḍhaḥ saddharmaṃ sādhayen mudā / tato dharmabalair mārāñ jitvā saṃbodhim āpnuyāt // rm_1.242{32} //

ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvānaṃdaḥ sasāṃghikaḥ / anumodya guruṃ natvā tatheti prābhyanaṃdata // rm_1.243{33} //

evaṃ me guruṇādiṣṭaṃ dharmotsāhapravṛddhaye / tathā tava mayā khyātaṃ satyam etat pradhāryyatāṃ // rm_1.244{34} //

evaṃ rājaṃs tvayāpy evaṃ kṛtvānumodanāṃ tathā / dharmaprotsāhanāṃ kṛtvā karttavyaṃ buddhadarśanaṃ // rm_1.245{35} //

saddharmacaraṇotsāhe cāraṇīyāḥ prajāḥ sadā / ity etad guruṇādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūmipaḥ // rm_1.246{36} // satyam evaṃ pratiśrutya prābhyanandat sapārṣadaḥ // rm_1.247{37!} // tat kauśīdyāvadānaṃ munivarakathitaṃ śraddhayā yaḥ śṛṇoti / śrutvā yaḥ śrāvayed yaḥ pratidinam aniśaṃ buddhasevānuraktaḥ / hitvā kleśān praduṣṭān sakalakalivalān mārapakṣāṃś ca jitvā / pāraṃ gatvā guṇābdher vrajati sa subhagaṃ śrīghanasya caritraṃ /

++ iti ratnamālāyāṃ kauśīdyavīryyotsāhanāvadānaṃ ++

ii snātāvadāna athāśoko nṛpendro 'sau saddharmacaraṇotsavaḥ / upaguptaṃ guruṃ natvā kṛtāñjalipuṭo 'vadat // rm_2.1{1} //

bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / yathā te guruṇā khyātaṃ tathā me khyātum arhasi // rm_2.2{2} //

iti tena nṛpeśena prārthyamāno jināṃśajaḥ / upaguptaḥ samāmaṃtrya taṃ kṣitīśaṃ samabravīt // rm_2.3{3} //

sādhu suṣṭhu mahāraja śṛṇu dharmaṃ samāhitaḥ / yathā me guruṇādiṣṭaṃ tathātra te pracakṣyate // rm_2.4{5!} //

puraikasamaye yo 'bhūc chākyasiṃho dayākaraḥ / dharmarājo jagacchāstā sarvajñaḥ sugato jinaḥ // rm_2.5{6} //

sarvavidyākalāvijñaḥ ṣaḍabhijño munīśvaraḥ / samantabhadrakṛn nātho vināyakas tathāgataḥ // rm_2.6{7} //

sa śrāvastyāṃ mahodyāne jetārāme manohare / anāthapiṇḍadasyaiva vihāre maṇimaṇḍite // rm_2.7{8} //

śrāvakair bhikṣubhiḥ sārddhaṃ bodhisatvair upāsakaiḥ / devāsuramahārājair manujendraṃ sapārṣadaiḥ // rm_2.8{9} //

sarvalokādhipaiś cāpi traidhātukanivāsitaiḥ / caturvarṇaiś ca pauraiś ca tathānyaiś ca śubhārthibhiḥ // rm_2.9{10} //

satkṛto mānitaś cābhivanditaḥ saṃstuto 'rcitaḥ / gurukṛtaḥ puraskṛtya parivṛto 'valokitaḥ // rm_2.10{11} //

ādimadhyāntakalyāṇaṃ dharmaṃ loke prakāśayan / sarvasatvahitārthena vijahāra samāhitaḥ // rm_2.11{12} //

tasmiṃś ca samaye tatra śrāvastyāṃ ye vaṇigjanāḥ / te paṃcaśatamātrāṇi ratnākaraṃ samāgatāḥ // rm_2.12{13} //

tataḥ pratyāgatāḥ sarve kāntāraṃ samupāviśan / tatra te bhramitā mārgāt paribhraṣṭā vicerire // rm_2.13{14} //

vimārgeṇa carantas te vālukāsthalam upāviśan / tatra praptāś ca te sarve madhyāhne dyotitātape // rm_2.14{15} //

bhānos tīkṣṇakarais taptā gharmatāpābhikheditāḥ / kṣīṇapathyādanāś cāpi kṣuttṛṣṇā paripīḍitāḥ // rm_2.15{16} //

tīvraduḥkhābhisaṃtaptāḥ paryāvarttanta tatra ca / sthalaprāptā yathā mīnā mṛtyubhayavikaṃpitāḥ // rm_2.16{17} //

tadā sarve 'pi te sārthāḥ śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ / svasvakuleśasvasveṣṭadevatāḥ saṃyayācire // rm_2.17{18} //

kecit svayaṃbhuvaṃ smṛtvā kecin nārāyaṇaṃ tathā / kecic chivaṃ mahāraudraṃ kecit sūryyagrahādhipaṃ // rm_2.18{19} //

kecic caṃdraṃ ca tāreśaṃ kecid iṃdraṃ surādhipaṃ / kecid agniṃ yamaṃ caiva naiṛtyaṃ ca tathāpare // rm_2.19{20} //

vāruṇaṃ ca tathā vāyukuveraṃ ca maheśvaraiḥ / bhairavaṃ mātṛkāś caivaṃ kecit skandhaṃ vināyakaṃ // rm_2.20{21} //

mahākālaṃ tathā caivaṃ kecid ṛṣīn yatīśvarān / kecid daityādhipān vīrān kecin nāgādhipāṃs tathā // rm_2.21{22} //

kecic cāturmahārājān kecid yakṣādhipān tathā / evam anyāṃs tridhātusthāṃs sarvān smṛtvā yayācire // rm_2.22{23} //

tair evaṃ yācyamānānāṃ devatānaṃ na kaś cana / eko 'py āsīt tadā trātā vāṇijāṃ duḥkhabhāgināṃ // rm_2.23{24} //

tatas te vaṇijaḥ sarve mṛtyubhayavikaṃpitāḥ / nirāśayā viṣīdantas tasthur niśceṣṭamānasāḥ // rm_2.24{25} //

tatra yaḥ sugatopāsī dṛṣṭasatyaḥ sa dhīravān / tān sārthān vipannāśāṃ dṛṣṭvāmaṃtryaivam abravīt // rm_2.25{26} //

bhavanto mā viṣīdadhvaṃ kiṃ viṣādena setsyate / tasmāt tyaktvā viṣādatvaṃ dhīryyam ālambya tiṣṭhata // rm_2.26{27} //

dhairyyeṇa tārayed duḥkhaṃ mahākṛcchraṃ vipatsv api / tasmād dhairyyaṃ samādhāya smaradhvaṃ ca jinaṃ drutaṃ // rm_2.27{28} //

jina eva jagannāthas trātā sarvānukaṃpakaḥ / tad asmadvacanaṃ śrutvā saṃbuddhaṃ smaratādarāt // rm_2.28{29} //

tatrāpy evaṃ bhaye 'smākaṃ trātā ko 'nyo bhaviṣyati / buddha eva jagadbaṃdhus tad vrajadhvaṃ jinaṃ drutaṃ // rm_2.29{30} //

sarvathā no jinendro 'sau sarvasatvānukanipakaḥ / ḍṛṣṭvāsmān karuṇādṛṣṭyā saṃrakṣet sahasā khalu // rm_2.30{31} //

iti tenoditaṃ śrutva sarve te vaṇijas tathā / saṃbuddhaṃ śaraṇaṃ kṛtvā smṛtvābhayaṃ yayācire // rm_2.31{32} //

namas te bhagavan nātha sarvajño 'si jagatprabhuḥ / bhavataiva jagat sarvaṃ pālitaṃ putravat sadā // rm_2.32{33} //

adyāgreṇa vayaṃ sarve yāvajjīvaṃ sadāpi hi / bhavatāṃ śaraṇaṃ yāmas tad rakṣāsmāñ jagadguro // rm_2.33{34} //

bhavān eva jagaddharmaṃ saṃsāre pālitaṃ sadā / bhagavan sarvavin nātha trātum arhasi sarvathā // rm_2.34{35} //

paṃcaśatasarvāṇi vāṇijāś ca samāgatāḥ / vimārgeṇa carantas te madhyāhne dyotitātape // rm_2.35{36} //

tatra prāptāś ca te sarve vālukāsthale saṃsthitāḥ / bhāno tīkṣṇakare taptā kṣuttṛṣārttā paripīḍitāḥ // rm_2.36{37} //

tīvrātivedanākrāntā mṛtyubhayaṃ samāgatāḥ / namo buddhāya dharmāya saṃghāyeti namo namaḥ // rm_2.37{38} //

dṛṣṭvāsmān karuṇā sarvān paṃcaśatāni vāṇijān / bhavān eva jagatsvāmiṃ tathā buddhānubhāvatāṃ // rm_2.38{39} //

tadā sa bhagavān tebhya māhendravṛṣṭim ācaran / śītalā vāyavo yāti tena śītatvam āgatāḥ // rm_2.39{40} //

tad dṛṣṭvā sārthapatinā sarvān sārthān samabravīt / bhavantaḥ śrūyatāṃ sarve yan mayā procyate hitaṃ // rm_2.40{41} //

tad bhavadbhiḥ samādhṛtvā karttavyaṃ kṛtavedibhiḥ / yad vayaṃ mṛtyusaṃprāptā paralokād ivāgatāḥ // rm_2.41{42} //

tad jñeyaṃ jinendrasya kṛpādṛṣṭiprasādataḥ / tasmāt sarve vayaṃ tasya buddhasya śaraṇaṃ gatāḥ // rm_2.42{43} //

saddharmmaṃ samupāśritya caremahi sadāpi hi / anityaṃ khalu saṃsāram anityaṃ jīvitaṃ sukhaṃ // rm_2.43{44} //

kṣaṇadhvaṃsi śarīraṃ ca bhave nityaṃ na kiṃ cana / dharma eva mahāsāraṃ yenaivaṃ rakṣyate jagat // rm_2.44{45} //

tasmād dharmaṃ samādhartuṃ gantavyaṃ śaraṇaṃ muneḥ / iti tenoditaṃ śrutvā sarve te vaṇijo mudā // rm_2.45{46} //

tathety abhyanumodantas tato gaṃtum upākramat / atha sārthapatiś caivaṃ kṛtvā taṃ saha saṃmataṃ // rm_2.46{47} //

vihāre sugataṃ draṣṭuṃ dharmaṃ cāptum agān mudā / tatropetya praviṣṭo 'sau sarvasārthagaṇānvitaḥ // rm_2.47{48} //

dṛṣṭvā taṃ sugataṃ natvā viṣasāda puro muneḥ / athāsau bhagavāṃs teṣāṃ dṛṣṭvāśayaviśuddhatāṃ / āryyasatyāryyamārgāṅgaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_2.48{49} //

tadā sarve 'pi te satvāḥ śrutvā taṃ dharmam ādarāt / satkāyadṛṣṭinirmuktā bodhicittaṃ pralebhire // rm_2.49{50} //

tatra kecin mahāśrāddhā dharmānusāriṇo 'bhavan / śrotāpannās tathā kecit sakṛdāgāmino pare // rm_2.50{51} //

tathānāgāminaḥ kecit kecid bhavaparāṅmukhāḥ / saṃsārakleśasaṃghāṃś ca hitvā suvimalāśayāḥ // rm_2.51{52} //

sākṣāt saddharmmam āsādya babhūvur dharmacāriṇaḥ / kecic chrāvakabodhau ca pratyekāyāṃ tathāpare // rm_2.52{53} //

kecid anuttarāyāṃ ca saṃbodhau praṇidhiṃ dadhuḥ / evaṃ tāḥ parṣadaḥ sarvāḥ saṃbuddhaśaraṇe sthitāḥ // rm_2.53{54} //

saddharmmācaraṇe raktāḥ saṃghabhaktā babhūvire / atha te bhikṣavo dṛṣṭvā tān sarvān bodhicāriṇaḥ // rm_2.54{55} //

saṃbuddhaṃ prayatā natvā paprachur vismayānvitāḥ / āścaryyaṃ bhagavan yāvad yad ime vaṇijas tathā // rm_2.55{56} //

kāṃtārapatitāḥ sarve bhavatā paripālitāḥ / bhavaccintitamātre 'pi māhendravṛṣṭim ācaran // rm_2.56{57} //

śītalā vāyavo vātās tat kathaṃ vaktum arhasi / iti tair bhikṣubhiḥ pṛṣṭo bhagavāṃs tān abhāṣata // rm_2.57{58} //

śṛṇudhvaṃ bhikṣavaḥ karmma yan mayā kṛta kṛtaṃ kathyate / yan mayā prakṛtaṃ karma ko 'nyo bhuṃjyād dhi tatphalaṃ // rm_2.58{59} //

yena yat prakṛtaṃ karma sa evādyād dhi tat phalaṃ / abhuktaṃ kṣīyate karma naiva kvāpi kathaṃ cana // rm_2.59{60} //

agnibhir dahyate naiva vāyubhir nāpi śuṣyate / udakaiḥ klidyate nāpi bhūmiṣu // rm_2.60{61} //

api tu pacyate skandhaṣaḍdhātvāyataneṣu hi / anyathā cāpi karmāṇi na dadanti phalāni ca // rm_2.61{62} //

yathaiva yat kṛtaṃ karma tathaiva tat phalaṃ mataṃ / śubhakarma śubhaṃ dadyāt pāpakarmāśubhaṃ khalu // rm_2.62{63} //

miśritam ubhayaṃ dadyād iti matvā śubhe caret / na praṇaśyaṃti karmāṇi kalpakoṭiśatair api // rm_2.63{64} //

sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehināṃ / yan mayā prakṛtaṃ pūrvaṃ tat phalaṃ prāpyate 'dhunā // rm_2.64{65} //

kathyate tat purāvṛttaṃ sādhu śṛṇuta sādaraṃ / puraikasamaye buddhaś caṃdano nāma dharmarāṭ // rm_2.65{66} //

sarvajño 'rhañ jagannāthaḥ śāstā lokādhipeśvaraḥ / vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavij jinaḥ // rm_2.66{67} //

tathāgato mahābhijñaḥ saṃbuddho 'bhūd vināyakaḥ / tadaikasamaye tatra caṃdanaḥ sa munīśvaraḥ // rm_2.67{38!} //

bhikṣubhiḥ saha saddharmmaṃ prakāśayan samaṃtataḥ / hitāya sarvasatvānāṃ jānapadeṣu saṃcaran // rm_2.68{69} //

anyatamāṃ purīṃ ramyāṃ rājadhānīm upāśrayat / tatra satvahitārthena bodhicaryāṃ prakāśayan // rm_2.69{70} //

śrāvakair bhikṣubhiḥ sārddhaṃ vijahāra jināśrame / atha tadādhipo rājā śrutvā taṃ buddham āgataṃ // rm_2.70{71} //

sa maṃtrijanapauraiś ca saha pratyudyayau mudā / tatrāsau sahasopetya dṛṣṭvā taṃ sugataṃ muniṃ // rm_2.71{72} //

kṛtāṃjalipuṭo natvā tasthāv ekāṃtike mudā / athāsau bhagavān dṛṣṭvā taṃ nṛpaṃ samupasthitaṃ // rm_2.72{73} //

ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ / śṛṇu rājan bhave sāraṃ dharmaṃ nityam ataṃdritaṃ // rm_2.73{74} //

dharmeṇa jāyate loko dharmeṇa svargam āruhet / tasmād dharmaṃ puraskṛtya saṃpālayan prajā sadā // rm_2.74{75} //

prajārakṣāvrataṃ dharmaṃ mūlaṃ rājñāṃ vidur budhāḥ / prajārakṣāvrataṃ tyaktvā kim anyair bahubhir vrataiḥ // rm_2.75{76} //

tena rājan tvayā dharme pālanīyāḥ prajāḥ śubhe / tad daśākuśalebhyaś ca vinivārya tvayā sadā // rm_2.76{77} //

yojanīyāḥ prajā dharme tatpuṇyais tvaṃ pramokṣyase / ādau dāne prajān yojyāḥ saṃbodhipadakāraṇe // rm_2.77{78} //

tatpuṇyaiḥ pracariṣyanti prajāḥ saṃvarddhitāḥ śubhe / śubhakarmarate loke tatpuṇyaiḥ varddhyate nṛpaḥ // rm_2.78{79} //

tasmād dānaṃ svayaṃ datvā prajā śīle niyojaya / śīlena śuddhyate kāyaḥ śuddhakāyo bhavet sudhīḥ // rm_2.79{80} //

subuddhiḥ kṣamayā sarvāc chatrūṃ jitvā virājate / tato vīryyabalaiḥ sarvān satvān saukhye niyojayet // rm_2.80{81} //

tataḥ kleśān vinirjitya dhyātvā bodhiṃ prasādhayet / bodhipraṇidhicittena kṛtī prajñāṃ prasādhayet // rm_2.81{82} //

tataḥ prājña upāyaiś ca jagad bodhau niyojayet / tato mārān vinirjitya saṃbodhijñānam āpnuyāt // rm_2.82{83} //

tatra prāpya rasābhijñā daśabhūmīśvaro bhavet / tataḥ kṛtvā vaśe sarvāṃs traidhātukanivāśinaḥ // rm_2.83{84} // saṃsthāpya saugate dharme svayaṃ nirvṛtim ācaret // rm_2.84{85} // evaṃ jñātvā mahārāja nirvāṇagatisādhanaṃ / yadi te nirvṛtau vāṃchā tadaitāsu samācara // rm_2.85{86} //

tatas te maṃgalaṃ nityaṃ saṃvṛttisukham āpnuyāḥ / kramāt pāramitāḥ pūryya nirvṛtiṃ samavāpnuyāḥ // rm_2.86{87} //

nirvāṇaṃ paramaṃ jñānaṃ nirvāṇaṃ paramaṃ sukhaṃ / nirvāṇaṃ paramaṃ puṇyaṃ nirvāṇaṃ paramāṃ gatiṃ // rm_2.87{88} //

evaṃ hi sukṛtaṃ sarvaṃ jñātvā nirvāṇakāraṇaṃ / tathā dharme svayaṃ sthitvā preraṇīyāḥ prajā api // rm_2.88{89} //

evaṃ sa caṃdano buddho bodhayitvā ca taṃ nṛpaṃ / bodhimārge pratisthāpya virarāma kṣaṇaṃ tataḥ // rm_2.89{90} //

atha sa nṛpatī rājā śrutvā tad dharmam ādarāt / pramoditaḥ samutthāya uttarāsaṃgam udvahan // rm_2.90{91} //

jānubhyāṃ bhuvi saṃsthitvā kṛtāṃjalipuṭo nataḥ / suprasannamukhaḥ pādau natvā taṃ prārthayan muniṃ // rm_2.91{92} //

namas te bhagavan nātha bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje / saddharmam ādiśann atra vijayasva gaṇaiḥ saha // rm_2.92{93} //

iti tena nṛpendreṇa prārthite sa munīśvaraḥ / tatheti pratisaṃśrutya traimāsyam adhyavāsayat // rm_2.93{94} //

tataḥ sāntaḥpurā rājā taṃ munīndraṃ sasāṃghikaṃ / sadā satkārapūjāṅgair bhojyaiḥ prārāgayan mudā // rm_2.94{95} //

tasmiṃś ca samaye tatra lokānācarakopitāḥ / varṣādhidevatā meghāvṛṣṭiṃ na mumucur bhuvi // rm_2.95{96} //

tatas tasyām anāvṛṣṭyāṃ taḍāgādi jalāśrayāḥ / dine dine prahīnāṃbhaḥ paṃkaśeṣaviśoṣitāḥ // rm_2.96{97} // niḥpuṣpā niṣphalā vṛkṣāḥ śākhāpattraviśīrṇṇitāḥ // rm_2.97{97!} // sthāṇukalpā nirābhogyāḥ pakṣisaṃpātavarjitāḥ / mahīśasyavipannāś ca bījāṃkulaviśoṣitāḥ // rm_2.98{98} //

nistṛṇā prakhalībhūtā marukalpābhavat tadā / annapānaviyogena mṛtā anekajantavaḥ // rm_2.99{99} //

kṣutpipāsahatāḥ kecin nyaṣīdanta mṛtā iva / kecid gehe viṣaṇṇāsyā mṛtyuśaṃkāviṣāditāḥ // rm_2.100{100} //

parasparaṃ mukhaṃ dṛṣṭvā niḥśvasanto niṣedire / kecin meghaṃ ca khe dṛṣṭvā prāyācanta divāniśaṃ // rm_2.101{1} //

hā hatāsma iti proktvā kecit tasthur nirāśitāḥ / evaṃ nānāprakāreṇa vilapanto vikheditāḥ // rm_2.102{2} //

sarve 'pi paurikās tatra cikhedur mṛtyuśaṃkitāḥ / tad dṛṣṭvā nṛpatiś cāpi mṛtyutrastānukaṃpitaḥ // rm_2.103{3} //

maṃtriṇaḥ sacivān sarvān samāmaṃtryābravīd iti / hā kaṣṭaṃ katham atraivaṃ durbhikṣaṃ varttate 'dhunā / kiṃ karomi na manye 'haṃ vadadhvaṃ tat pratikriyāṃ // rm_2.104{4} //

yena tadā mahāpāpadurbhikṣaṃ śāmyate drutaṃ / tadupāyaṃ prakuryāma tat kurudhvaṃ yathāvidhiṃ // rm_2.105{5} //

iti śrutvā nṛpājñāṃ te samaṃtrijanapaurikāḥ / devatā vidhinārādhya tac chāntiṃ saṃyayācire // rm_2.106{6} //

bho devatāḥ prasīdadhvaṃ namo vaḥ praṇatā vayaṃ / aparādhaṃ yad asmāsu kṣantavyaṃ sarvathāpi tat // rm_2.107{7} //

imaṃ durbhikṣanirvṛṣṭiṃ prāptaṃ śamayata drutaṃ / suvṛṣṭiṃ kārayitvātra subhikṣaṃ kuruta dhruvaṃ // rm_2.108{8} //

evaṃ kecid vidhātāraṃ kecid viṣṇuṃ janārdanaṃ / kecic chivaṃ maheśānaṃ iṃdraṃ kecit surādhipaṃ // rm_2.109{9} //

kecid grahādhipaṃ kecil lokapālān maharddhikān / kecic ca mātṛkādevīṃ skaṃdavighneśabhairavān // rm_2.110{10} //

mahākālagaṇāṃś cāpi kecin nāgāñ jalādhipān / kecin meghān samālokya natvā vṛṣṭiṃ yayācire // rm_2.111{11} //

evaṃ sarve 'pi lokāś ca svasveṣṭakuladevatāḥ / vidhinārādhya saṃprārthya suvṛṣṭiṃ prayayācire // rm_2.112{12} //

evaṃ taiḥ prārthyamānās tāḥ sarvāś ca devatā api / tatra vṛṣṭiṃ samutsraṣṭuṃ naiva śekur vighātitāḥ // rm_2.113{13} //

tataḥ sarve ca te lokā dṛṣṭvā tad vṛṣṭighātitāṃ / hāhākāravirāvanto vicikhedur nirāśitāḥ // rm_2.114{14} //

atha rājā sa tān dṛṣṭvā durbhikṣākṣobhitāśāyān / tathā ca grahām ālokya visaṇṇāsyo vyacintayat // rm_2.115{15} //

aho kaṣṭaṃ mahotpātaṃ mama rājye bhaviṣyati / katham atra pratīkāraṃ tat praśāntyai kariṣyate // rm_2.116{16} //

kiṃ mayā nṛpabhūtena yaśodharmavighātinā / na śakyaṃte prajā yena rakṣitum ītipīḍite / dhig māṃ nṛpādhamībhūtaṃ kiṃ pāpaṃ prakṛtaṃ mayā / yena yasya prajā eva kṣutpipāsahatā mṛtāḥ / kim eva mama rājye na bhogyaiś cāpi dhanair api / kiṃ tena jīvitenāpi yaśodharmavināśinā // rm_2.117{18} //

yena rājñā na rakṣyante prajāḥ svaviṣayāśritāḥ / sa kiṃ rājā baliṣṭho 'pi kṛtānta iva manyate // rm_2.118{19} //

yaś ca rājā svabhogyārthaṃ kevalaṃ daṇḍam āharan / na vipatsu prajāḥ pāti sa kiṃ rājāpi cauravat // rm_2.119{20} //

yeṣām eva hitārthāya yaś ca rājābhiṣicyate / sa teṣāṃ na hitaṃ kuryyāt sa kiṃ rājā kṛtārthahā // rm_2.120{21} //

dhik pravādahataḥ so 'tra yaśodharmasukhārthahā / svayaṃ naṣṭaḥ parān hatvā narakeṣu vrajed dhruvaṃ // rm_2.121{21!} //

kiṃ cāham api mānuṣyaḥ samāna iṃdriyair api / yato me kriyate sarvaiḥ sevo nityaṃ samāhitaiḥ // rm_2.122{22} //

yadi na kriyate rakṣā mayāpy eṣāṃ vipatsv api / katham etadṛśair muktaḥ kadā yāsyāmi sadgatiṃ // rm_2.123{23} //

sarvadaitadṛṇair baddhaḥ sarvathā pratibaṃdhitaḥ / karmabhiḥ preryyamāṇo 'haṃ yāsyāmi narakān dhruvaṃ // rm_2.124{24} //

tadāhaṃ kiṃ kariṣyāmi yamadūtair adhiṣṭhite / dṛṣṭvā tāṃ bhīṣaṇāṃ krūrān patiṣyāmi vimohitaḥ // rm_2.125{25} //

tadā tatra na vidyeta kaścit trātā dayānvitaḥ / dharma eva tadā rakṣet tad dharmaṃ sādhayec chubhaṃ // rm_2.126{26} //

dharmāś ca bahudhā proktās teṣāṃ prāhur munīśvarāḥ / ādimadhyāntakalyāṇaṃ saugataṃ dharmam uttamaṃ // rm_2.127{27} //

yenaiva śubhatāṃ kṛtvā sarvatra bhuvaneṣv api / sarvasatvāś ca pālyante sarvadeha paratra ca // rm_2.128{28} //

tathātrāpi śubhaṃ kartuṃ saṃbuddhaṃ śaraṇaṃ vrajan / saddharmaṃ samavāptuṃ ca sevitavyaṃ sasāṃghike // rm_2.129{29} //

tenātra sahasā kṛtvā puṣkaraṇīmanoramāṃ / saṃbuddhasugataṃ tatra snāpayitvā sasāṃghikaṃ // rm_2.130{30} //

mahatsatkārapūjābhir bhojanaiś ca pratoṣayan / tatas taṃ sugataṃ natvā tad durbhikṣaṃ praśāṃtaye // rm_2.131{31} //

suvṛṣṭicāraṇe loke prārthayiṣyāmi sādaraṃ / tadā sa bhagavān atra suvṛṣṭiṃ cārayed dhruvaṃ // rm_2.132{32} //

sarvatra śubhatāṃ kṛtvā subhikṣaṃ kārayet sadā / tato 'tra sarvadāpy evaṃ durbhikṣaṃ na kadā cana // rm_2.133{33} //

subhikṣaṃ sarvato bhadraṃ bhaven nūnaṃ samaṃtataḥ / iti dhyātvā viniścitya manasā sa narādhipaḥ // rm_2.134{34} //

sahasā sacivān sarvān samāmaṃtryābravīt tathā / śṛṇudhvaṃ maṃtriṇo yan me manasā saṃviciṃtitaṃ // rm_2.135{35} //

tad anumodya yuṣmābhiḥ prakarttavyaṃ samāhitaiḥ / yad adya jāyate 'vṛṣṭiṃ durbhikṣaṃ copavarttate // rm_2.136{36} //

tad asmatpāpato nūnaṃ tat pāpaparihāṇaye / saṃbuddhaśaraṇaṃ kṛtvā saddharmasamavāptaye // rm_2.137{37} //

sasaṃghaṃ sevituṃ nityam iche tad anumodyatāṃ / sa eva bhagavān nāthaḥ kṛtvātra śubhatāṃ sadā // rm_2.138{38} //

suvṛṣṭiṃ cārayitvā ca subhikṣaṃ kārayed dhruvaṃ / tato 'smākaṃ tadāpy atra maṃgalaṃ syāt samaṃtataḥ // rm_2.139{39} //

sadā saddharmam ādhāya saukhyaṃ bhuktvā bhajemahi / dharmeṇa śubhatā nityaṃ dharmeṇa jīyate vipat // rm_2.140{40} //

dharmeṇa pālyate sarvaṃ dharmeṇa sadgatiṃ vrajet / dharmaṃ tu saugataṃ bhadraṃ sarve prāhur munīśvarāḥ // rm_2.141{41} //

saddharmaṃ samavāptuṃ taṃ saṃbuddhaṃ bhajatādarāt / buddha eva jagadbaṃdhuḥ sarvasatvahitaṃkaraḥ // rm_2.142{42} //

buddha eva jaganmitraṃ sarvasatvasukhapradaḥ / buddha eva jagattrātā sarvasatvānukaṃpakaḥ // rm_2.143{43} //

buddha eva jagadbhartā dharmārthasukhasaṃpradaḥ / buddha eva jagacchāstā sarvasattvānubodhakaḥ / buddha eva jagannātho bodhisaṃbhārapūrakaḥ / buddha eva jagatsvāmī saṃbodhimārgadeśakaḥ / buddha eva mahāvīraḥ sarvamāraprabhaṃjakaḥ // rm_2.144{44} //

buddha eva mahāsatvaḥ ṣaḍabhijño jagatprabhuḥ / buddha eva trilokeṣu dharmarūjā munīśvaraḥ / yenaiva trijagallokaṃ pālitaṃ putravat sadā // rm_2.145{47!} //

sa eva bhagavān buddhaḥ sevanīyaḥ śubhārthibhiḥ / yenaivaṃ triṣu lokeṣu sarvalokādhipeśvaraḥ // rm_2.146{48} //

rājate jayate tena siddho 'yaṃ dharmmarāj jinaḥ / yathā ca triṣu lokeṣu bodhicaryāḥ prakāśayan / karoti bhadratāṃ nityaṃ tathātrāpi kariṣyati // rm_2.147{19} //

saṃsthāpayati saddharme yathā traidhātuvāsinaḥ / satvān prabodhayann asmān niveśayet tathā khalu // rm_2.148{20} //

tataḥ sarve vayaṃ dhṛtvā saddharmaṃ śubhadaṃ śivaṃ / yaśopuṇyasukhaṃ bhuktvā yāsyāmo 'nte sukhāvatīṃ // rm_2.149{21} //

iti matvā tathāsmābhiś candano 'yaṃ jineśvaraḥ / mahatsatkārapūjābhiḥ sevitavyo mudā sadā // rm_2.150{22} //

iti saṃbhāṣya taiḥ sarvais tathety abhyanumoditaiḥ / maṃtribhiḥ saha rājā sa prayayau taj jināśramaṃ // rm_2.151{23} //

tatra prāptaḥ praviṣṭaś ca dṛṣṭvā taṃ caṃdanaṃ muniṃ / kṛtāṃjalipuṭo natvā cakāra prārthanām iti // rm_2.152{24} //

namas te bhagavac chāstaḥ vayaṃ te śaraṇaṃ gatāḥ / tat prasanno bhavāsmākaṃ kṣantavyā cāparādhatā // rm_2.153{24} //

yad avṛṣṭiḥ pravṛttātra tad asmatpāpataḥ khalu / tatpāpaparihāṇāya saddharmaṃ deṣṭum arhasi // rm_2.154{26} //

tad bhavantaṃ vayaṃ sarve snāpayitvā sasāṃghikān / yathāśakty upacāraiś ca samichāmo 'rcituṃ pure // rm_2.155{27} //

tat prasīda munīndro 'si yathāsmākaṃ hitaṃ bhavet / tathāsmatpuram āgatvā śubhaṃ kartuṃ samarhasi // rm_2.156{28} //

iti tenārthitaṃ rājñā śrutvā sa caṃdano muniḥ / tūṣṇībhūtvā tathety evaṃ adhyuvāsa sa sāṃghikaḥ // rm_2.157{29} //

tataḥ sa nṛpatir jñātvā tad adhivāsitaṃ muneḥ / pādau natvā punar dṛṣṭvā sahasā svaṃ puraṃ yayau // rm_2.158{60!} //

tataḥ pure ca mārgeṣu śodhayitvā samaṃtataḥ / sugaṃdhijalasaṃsiktam akārayan mahītalaṃ // rm_2.159{61} //

tataḥ puṣpāvakīrṇṇaṃ ca kārayitvā samaṃtataḥ / dhvajacchatravitānaiś ca tatpuraṃ paryyabhūṣayat // rm_2.160{62} //

tatas tan nagare madhye kārayitvā saro varaṃ / tad gaṃdhodakasaṃpūrṇam akārayat praśobhitaṃ // rm_2.161{63} //

tatra puṣpābhiḥ saṃyuktaṃ kṛtvā tīre samaṃtataḥ / chatradhvajapatākāni vitatya paryyamaṇḍayat // rm_2.162{64} //

āsanāni ca prajñapya sasaṃghasya kramān muneḥ / svarṇakuṃbhāṃś ca saṃsthāpya śucigaṃdhāmbupūritān // rm_2.163{65} //

tato pūjopacārāṃ bhojyopakaraṇāni ca / sādhayitvopasaṃsthāpya saṃgītisahitāni ca // rm_2.164{66} //

tato rājā sa sāmātyaiḥ paurikaiś ca samanvitaḥ / taṃ buddhaṃ puram ānetuṃ jināśramam agān mudā // rm_2.165{67} //

tatra sa sahasā prāpto dṛṣṭvā taṃ candanaṃ muniṃ / kṛtāṃjalipuṭo natvā gamanaṃ prārthayad iti // rm_2.166{68} //

sarvajña bhagavaṃ gantuṃ samayo varttate 'dhunā / sarvaṃ ca sādhitaṃ siddhaṃ tadāśv āgantum arhasi // rm_2.167{69} //

evaṃ tenārthite rājñā sa saṃbuddhaḥ sasāṃghikaḥ / pātracīvaram ādāya prāgāt tatpurasaṃmukhaḥ // rm_2.168{70} //

yadāsau bhagavān buddhāḥ prātihāryyaṃ pradarśayan / lokān bhāsāvasaṃbhāsya prācaran prāptagopuraṃ // rm_2.169{71} //

tadākampad rasā sābdhir vavau vāyuḥ sumaṃgalaṃ / kṣutpipāsā hatā ye ca te sarve paritṛptitāḥ // rm_2.170{72} //

ye ca hīnendriyāḥ satvās te ca pūrṇendriyā babhuḥ / nirdhanā dhanināś cāsan rogino nirujo 'bhavan // rm_2.171{73} //

baṃdhanasthā vimuktāś ca duḥkhitāḥ sukhino 'bhavan / unmattāḥ susmṛtiṃ prāptā nagnā āsan suvastrikāḥ // rm_2.172{74} //

gurviṇyā yāś ca tāḥ sarvāḥ pramadāḥ sukhasūtikāḥ / ciravairānusaṃbaddhā maitrībhūtāḥ samācaran // rm_2.173{75} //

ye ca pāparatāḥ satvā daśākuśalacārikāḥ / te sarve parisaṃtṛptāḥ puṇyakāmāḥ pracerire // rm_2.174{76} //

evam anye ca ye tatra pāpakā upasargikāḥ / te sarve vilayaṃ yātāḥ te sarve saṃśubhāṅkitāḥ // rm_2.175{77} //

evaṃ sarvaprakāreṇa hatvā sarvam amaṅgalaṃ / kṛtvā bhadraṃ ca sarvatra sasaṃghaḥ sa pure 'viśat // rm_2.176{78} // kramāt pradakṣiṇenaivaṃ pracaritvā mahotsavaiḥ // rm_2.177{79} //vaṃdyamānas tu taiḥ sarvaiḥ sadevāsuramānavaiḥ // rm_2.178{80} // taṃ nṛpaṃ purataḥ kṛtvā rājamārgam upāsaran / tat sarovarasaṃprāpto dṛṣṭvā tīre samāśrayat // rm_2.179{81} //

tataḥ sa bhagavān buddho yathā prajñapta āsane / ekacīvarakas tasthau snātuṃ tatra sarovare // rm_2.180{82} //

tato nṛpādayaḥ sarve lokās taṃ caṃdanaṃ muniṃ / sasaṃghaṃ snāpayām āsuḥ svarṇakumbhāmbubhiḥ kramāt // rm_2.181{83} //

kṛtvā snānaṃ tato 'nyatra yathāprajñapta āsane / sasaṃgho bhagavān tasthau svaprabhāvaṃ pradarśayan // rm_2.182{84} //

atha rājā sa taṃ buddhaṃ samāsīnaṃ sasāṃghikaṃ / cīvaraprāvṛtaṃ kṛtvā pūjāṅgaiḥ samapūjayat // rm_2.183{85} //

tataś ca bhojanaiḥ śuddhaiḥ praṇītair vyañjanair api / paṃcāmṛtaiś ca pānaiś ca sutṛptiṃ samatoṣayat // rm_2.184{86} //

tataś ca bhojanāṃte saṃśodhayitvā mukhādikaṃ / nīcāsane samāsīnaḥ kṛtāṃjalipuṭo nṛpaḥ // rm_2.185{87} //

suprasannamukhāmbhojaḥ sa maṃtrījanapaurikaiḥ / natvā kṣamāpayitvā taṃ sasaṃghaṃ prārthayat tathā // rm_2.186{88} //

sarvajña bhagavan nātha kṣamasva no 'parādhatāṃ / prasīda sarvathā rakṣa dṛṣṭvāsmān pāpacāriṇaḥ // rm_2.187{89} //

tad durbhikṣavināśāya suvṛṣṭiṃ cāraya drutaṃ / sarvasatvahitārthāya saddharmaṃ ca samādiśa // rm_2.188{90} //

ity evaṃ prārthite tena rājñā lokahitārthinā / saṃbuddho bhagavāṃś caivaṃ svāśīrvacanam abravīt // rm_2.189{91} //

ārogyam astu te rājan sarvatrāpi ca maṃgalaṃ / subhikṣaṃ sarvadāpy atra nirvighnaṃ bodhim āpnuhi // rm_2.190{92} //

iti svāśīrvaco datvā saṃbuddhaḥ sa sasāṃghikaḥ / tataś ca svāśramaṃ prāgāt sa nṛpajanam anvitaḥ // rm_2.191{93} //

evam asya munīndrasya traimāsyaṃ ca niraṃtaraṃ / tenākāri nṛpendreṇa sevā satkārapūjanaiḥ // rm_2.192{94} //

tataḥ śakro mahendro 'sau dṛṣṭvā tat sugatārcitāṃ / tad durbhikṣapraśāṃtyarthaṃ suvṛṣṭiṃ samacārayat // rm_2.193{95} //

tato jalāśrayāny ambupūritāni samaṃtataḥ / padmotpalādipuṣpaiś ca channāni rurucus tadā // rm_2.194{96} //

tṛṇair navāṅkurodbhūtaṃ sādvalaiś ca prarūḍhitaiḥ / pratichannā haridvastraiḥ prāvṛtaiva rarāja bhūḥ // rm_2.195{97} //

vṛkṣāś cāpi haritpatraiḥ samāchannāḥ praśobhitāḥ / puṣpaiḥ prasphullitair amyaiḥ phalaiś ca saṃcakāsire // rm_2.196{98} //

kramāc caivaṃ prarūḍhāni śasyāni varddhitāni ca / pariniṣpannasiddhāni pravipecuḥ samaṃtataḥ / tataḥ sarve janāś caivaṃ saṃprayātāṃ subhikṣatāṃ / dṛṣṭvānaṃdaṃ samuccāryya pracerire praharṣitāḥ // rm_2.197{99} //

atha rājā sa tān sarvān mahāharṣapramoditān / dṛṣṭvā bhūyaḥ samāmaṃtrya vabhāṣa saṃprabodhayan // rm_2.198{100} //

bhavanto dṛśyatām asya saṃbuddhasyānubhāvatā / yasya puṇyānubhāvena prajātaiva subhikṣatā // rm_2.199{1} //

tasmān nityaṃ tathaivāsya saṃbuddhasya jagatprabhoḥ / mahatsatkārapūjābhiḥ karttavyaṃ bhajanaṃ sadā // rm_2.200{2} //

evaṃ yadi sadā cāsya saṃbuddhasya jagatprabhoḥ / pūjābhiḥ satkariṣyanti sadātra maṃgalaṃ bhavet // rm_2.201{3} //

tasmād asya munīndrasya nakhakeśavidarbhitaḥ / gandhastūpaḥ pratisthāpya sevitavyaḥ sadārcanaiḥ // rm_2.202{4} //

iti saṃbhāṣya rājāsau tais tathety anumoditaiḥ / saha bauddhāśramaṃ gatvā natvā taṃ prārthayan muniṃ // rm_2.203{5} //

namas te bhagavaṃ chāstar vayaṃ te śaraṇasthitāḥ / sadā caivaṃ kariṣyāmo bhavatsevām upāsthitāḥ // rm_2.204{6} //

tat prasīda sadā pātra vihṛtya dharmam ādiśan / vijayasva na cānyatra mā vraja no 'nukaṃpayā // rm_2.205{7} //

tenaivaṃ prārthite rājñā bhagavāṃś ca sa caṃdanaḥ / taṃ nṛpaṃ sajanaṃ dṛṣṭvā prasannāsyo 'bravīt tathā // rm_2.206{8} //

naiva rājan mayā bodhir ekasyārthe prasādhitā / api ca sarvasatvānāṃ hitārthe hy anukaṃpinā // rm_2.207{9} //

tasmād atra sadā naiva sthāsyāmy ahaṃ sasāṃghikaḥ / sarvatrāpi careyāhaṃ saddharmaṃ saṃprakāśituṃ // rm_2.208{10} //

yadi me śraddhayā nityaṃ sevāṃ kartuṃ samichatha / keśastūpaṃ pratisthāpya sevyata sarvadārcanaiḥ // rm_2.209{11} //

tatas te 'tra sadā rājye subhikṣaṃ maṃgalaṃ bhavet / durbhikṣatā ca kutrāpi nākramiṣyati kadā cana // rm_2.210{12} //

iti matvā tvayā gatvā triratnaśaraṇaṃ svayaṃ / sarvasatvāś ca saddharme preraṇīyāḥ prayatnataḥ // rm_2.211{13} //

ity ādiśya munīṃdro 'sau chitvā svān nakharāṃs tathā / keśāṃś cāpy avatāryyaivaṃ tasmai rājñe svayaṃ dadau // rm_2.212{14} //

tato rājā sa taṃ buddhaṃ natvā keśāṃ nakhāṃś ca tān / samādāya praharṣeṇa pratyāyayau svam ālayaṃ // rm_2.213{15} //

tatra prāptaḥ pure madhye puṣkariṇyās taṭāntike / tat keśanakharān ropya gaṃdhastūpam akārayat // rm_2.214{16} //

tasmiṃ siddhe pratisthāpya vidhinā ca mahotsavaiḥ / nityaṃ satkārapūjābhiḥ sevāṃ cakre prasannadhīḥ // rm_2.215{17} //

etat puṇyānubhāvena loke 'ṃdhe 'pariṇāyake / jagalloke hitaṃ kartuṃ bhaveyaṃ sugatas tathā // rm_2.216{18} //

iti dhṛtvā pracitte 'sau praṇidhānaṃ narādhipaḥ / gaṃdhajalaiś ca taṃ stūpaṃ snāpayitvā sadārcayat // rm_2.217{19} //

pratisthāpya mahaṃ cāpi gatvā ca śaraṇe mudā / aṣṭāṃgaiś ca praṇatvaivaṃ mahotsāhair asevayat // rm_2.218{20} //

tathā sarve janāś cāpi śraddhayā taṃ prabhejire / ye gatāḥ śaraṇaṃ tatra te sarve nirvṛtiṃ yayuḥ // rm_2.219{21} //

aham evāvasiṣṭaḥ sa teṣāṃ yo 'bhūn narādhipaḥ / saṃbodhipraṇidhiṃ dhṛtvā naivaṃ nirvāṇam āyayau // rm_2.220{22} //

etat puṇyānubhāvaiś ca suvṛṣṭiḥ saṃpracāritā / sarvadāpy abhavat tatra subhikṣaṃ nirupadravaṃ // rm_2.221{23} //

etad dharmānubhāvaiś ca sarvatra sāṃprataṃ labhe / pūjāsatkāramānyāni yaśodharmasukhāni ca // rm_2.222{24} //

yatra yatra pragachāmi tatra tatra samaṃtataḥ / itthaṃ satkārapūjābhir mānito 'haṃ sasāṃghikaḥ // rm_2.223{25} //

tac chāstāraṃ samārādhya yaśodharmasukhepsubhiḥ / śubheṣu sarvadā nityaṃ caritavyaṃ prayatnataḥ // rm_2.224{26} //

śubhena sukhatā nityaṃ bhavel loke samaṃtataḥ / pāpena duḥkhatā caivaṃ miśritenāpi miśritā // rm_2.225{27} //

tasmāt pāpaṃ viramyaivaṃ miśritāni vihāya ca / śubheṣv eva prayatnena caritavyaṃ sukhārthibhiḥ // rm_2.226{28} //

ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa sarve te sāṃghikās tathā / śrutvā pramenire satyaṃ karmabhāvaṃ bhavālaye // rm_2.227{29} //

pāpebhyo viratā nityaṃ miśritebhyo 'pi te sadā / sadā śubheṣu niratāḥ sarve saṃcerire samāhitāḥ // rm_2.228{30} //

evaṃ rājaṃs tvayā nityaṃ pāpāc ca miśritād api / viramya sarvathā dharme caritavyaṃ sukhāptaye // rm_2.229{31} //

prajāś cāpi vinirvāryya sarvathā pāpacāraṇāt / śrāvayitvā ca saddharmaṃ yojanīyāḥ śubhe sadā // rm_2.230{32} //

tathā te sarvadā nityaṃ sarvatra viṣayeṣv api / suvṛṣṭiḥ pracarec caivaṃ maṃgalaṃ nirupadravaṃ // rm_2.231{23!} //

iti tena samādiṣṭaṃ upaguptena śāsinā / śrutvāśoko nṛpo 'stv evam ity anandat sapārṣadaḥ // rm_2.232{24} //

snātāvadānaṃ tad idaṃ niśamya ye śrāvayanti pratibodhya lokān / te pāpanirmuktaviśuddhadehāḥ prayānti nūnaṃ sugatālayeṣu // rm_2.233{25} //

++ iti ratnāvadānamālāyāṃ snātāvadānaṃ samāptam ++

iii cakrāvadāna athāśoko narendro 'sau bhūyo natvā kṛtāṃjaliḥ / upaguptaṃ guruṃ prāha śrotum anyat subhāṣitaṃ // rm_3.1{1} //

bhadanta śrotum ichāmi bhūyo 'py anyat subhāṣitaṃ / yathā te guruṇā khyātaṃ tathā me vaktum arhasi // rm_3.2{2} //

iti tenārthite rājñā bhūyo 'py asau jināṃśajaḥ / upagupto yatir bhikṣus taṃ nṛpam evaṃ abravīt // rm_3.3{3} //

yathā me guruṇādiṣṭaṃ vakṣye 'haṃ te subhāṣitaṃ / sādhu cittaṃ samādhāya śṛṇu rājan samāhitaḥ // rm_3.4{4} //

yaḥ purāsīn mahābuddhaḥ sarvajñaḥ śrīghano jinaḥ / sarvavidyākalābhijño dharmarājas tathāgataḥ // rm_3.5{5} //

śāstārhan sugato nāthas traidhātukavināyakaḥ / sa śākyādhipatir loke hitāya ca samaṃtataḥ // rm_3.6{6} //

saddharmadeśanāṃ kṛtvā bodhimārgaṃ prakāśayan / bhikṣuśrāvakasaṃghaiś ca bodhisatvaiś ca sāṃghikaiḥ // rm_3.7{7} //

upāsikāgaṇaiś caivam upāsakagaṇaṃ saha / rājagṛham upāśritya veṇuvane jināśrame // rm_3.8{8} //

kalaṃdake nivāpākhye mahodyāne samāśritaḥ / ādimadhyāṃtakatyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_3.9{9} //

tad dharmadeśanāṃ śrotuṃ devāsuramanuṣyakāḥ / yakṣakinnaragaṃdharvāḥ siddhavidyādharādayaḥ // rm_3.10{10} //

garuḍā nāgarājāś ca mahāharṣasamanvitāḥ / brāhmaṇā kṣatriyāś caiva rājāno rājaputrakāḥ // rm_3.11{11} //

vaiśyāś ca śreṣṭhinaḥ śūdrā maṃtriṇo mātṛkājanāḥ / sārthavāhāś ca paurāś ca dhaninaś ca vaṇigjanāḥ // rm_3.12{12} //

evam anye 'pi lokāś ca sarve te saṃpraharṣitāḥ / mahatsatkārapūjābhiḥ sarvopakaraṇais tathā // rm_3.13{13} //

pūjayitvā pravaṃditvā saṃbuddhaṃ sugataṃ muniṃ / parivṛtya puraskṛtya tasthau sarvānya tasthire // rm_3.14{14} // saddharmavāṃchitāḥ sarve śrotuṃ tatra samāgatāḥ // rm_3.15{15} // tasmiṃś ca samaye pūryyāṃ śrāvastyāṃ subhago vaṇik / anyattamaḥ sārthavāha āsīn mahādhanaḥ sudhīḥ // rm_3.16{16} //

tena bhāryyā subhadrāṃgī jātidharmasamānikā / pariṇītā kulasthityai kuladharmānusārataḥ // rm_3.17{17} //

tatas tau daṃpatī raktau snehānubandhitau mudā / yathākāmaṃ prabhuṃjānau sanramāte yathechayā // rm_3.18{18} //

tatas tasya gṛhasthasya bhogyeṣv evābhirāgiṇaḥ / svakulavṛttidharmeṣu pramādād anapekṣiṇaḥ // rm_3.19{19} //

vyavahāre viraktasya prodyamarahitasya ca / arjanopāyamaṃdasya kevalaṃ vyayakurvataḥ // rm_3.20{20} //

dine dine kraṃān nityaṃ ativyayān nirāgamat / saṃpadaḥ kṣīṇatāṃ yātā griṣmakāla iva hradāḥ // rm_3.21{21} //

tatas tasya gṛhasthasya bhāryā yā kuladharmikā / saṃpadaḥ kṣīnatāṃ dṛṣṭvā gṛhe caivaṃ vyacintayat // rm_3.22{22} //

ayaṃ me puruṣo bharttā sārthavāho vaṇik dhanī / bhāgyam eva gṛhe bhuktvā nivasati nirudyamaḥ // rm_3.23{23} //

atyarthavyayatā yatra vidyate na tathāgamaḥ / sā ca saṃpat kiyat kālaṃ tiṣṭhet kṣīṇaṃ vrajet kramāt // rm_3.24{24} //

tad ayaṃ puruṣaś cāpi kathaṃ sustho bhaviṣyati / kena saṃdhāryyate lokair vihīne bhogyasaṃcaye // rm_3.25{25} //

vṛddho 'py ayaṃ bhaven nūnaṃ daridro 'pi bhavet tathā / tadā kiṃ paribhuktvaivaṃ gṛhe tisthet kathaṃ sukhī // rm_3.26{26} //

yasya saṃpad gṛhe nāsti kathaṃ sa puruṣaḥ sukhī / svayaṃ bhoktuṃ na śaktaḥ syāt kiṃ punar dānam ācaret // rm_3.27{27} //

dānaṃ vinā na saṃsāre kiṃ sārasukham āpsyate / dānenaiva hi labhyante yaśodharmasukhāni ca // rm_3.28{28} //

dānena śuddhyate cittaṃ śuddhacitto bhavet sudhiḥ / sudhiyā sādhyate śīlaṃ śīlavān syāc chubhaṃkarī // rm_3.29{29} //

śubhakarmā ca saddharmaṃ kṛtvā yāsyati sadgatiṃ / tasmād aham imaṃ nāthaṃ bharttāraṃ puruṣaṃ prabhuṃ // rm_3.30{30} //

saddharmasukhasaṃprāptyai prerayeyaṃ dhanārjane / dhanavān puruṣo loke sarvārthasādhane kṛtī // rm_3.31{31} //

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ mūlaṃ prāhur dhanaṃ budhāḥ / bhartur hi puruṣasyāpi trivargakāryyasādhane // rm_3.32{32} //

sahāyaḥ kathyate prājñaiḥ satī bhāryyānucāriṇī / asya bhartur hy ahaṃ bharyyā satī dharmārthasādhane // rm_3.33{33} // manaḥ protsāhitaṃ kṛtvā prerayeyaṃ dhanārjane // rm_3.34{34!} // iti niścitya sā sādhvī dṛṣṭvā bharttāram ādarāt / dharmārthasādhane caivaṃ protsāhayitum abravīt // rm_3.35{34!} //

svāmi bharttāsi me nātho devatāpi tvam eva hi / tan mayā vakṣyate tathyaṃ paratreha sukhāya te // rm_3.36{35} // tathyaṃ ca tacchṛṇuṣvaivam anyathā cet tu mā kuru // rm_3.37{36} // yad bhavān purusaḥ prāḍhyaḥ sārthavāho vaṇik prabhuḥ / sadā bhogyāni bhuktvaiva sthitvā naivaṃ praśobhati // rm_3.38{37} //

tat pramādaṃ parityaktvā yaśodharmasukhāptaye / satyadharmānusāreṇa kuruṣva dhanasādhanaṃ // rm_3.39{38} //

dhanena sādhayed bhogyaṃ bhogyena pālayet tanuṃ / dehena sādhayed dharmaṃ dharmeṇa satsukhaṃ labhet // rm_3.40{39} //

kiṃ ca yatra gṛhe svāmī vyavahāranirudyamaḥ / tatra sarve janāś cāpi niṣatsyaṃty avasādinaḥ // rm_3.41{40} //

api yatra gṛhe svāmī vyavahārasamudyataḥ / tatra sarve janāś caiva pracareyuḥ samudyamāḥ // rm_3.42{41} //

yac ca dānamahotsāhaṃ yatra gehe na vidyate / sa kiṃ geho na ramyaḥ syāc chūnyāraṇye śmaśānavat // rm_3.43{41!} //

yasmin gṛhe sadā nityaṃ dānapuṇyamahotsavaṃ / sa eva mandiro ramyasvargavat pratibhāsyate // rm_3.44{42} //

yasmiṃś cāpi gṛhastho hi dānapuṇyanirutsahaḥ / svayam eva prabhuktvaivaṃ vasate paśuvat sa kiṃ // rm_3.45{43} //

dhanyās te puruṣā vīrā yaśodharmasukhānvitāḥ / kṛtvā dānavṛṣotsāhaṃ sukhaṃ bhuktvā vasaṃti ye // rm_3.46{44} //

teṣām eva hi saṃsāre susāraṃ jīvitaṃ khalu / ye kṛtvā dānapuṇyāni svayaṃ saukhyaṃ ca bhuṃjate // rm_3.47{45} //

dānenaiva hi lobhyaṃte yaśodharmasukhāni ca / anyathā naiva lapsyante tataḥ saṃpan nirarthitā // rm_3.48{46} //

kiyat kālaṃ ca jīveyur ye bhuktvaiva sukhaṃ sthitāḥ / avaśyaṃ sarvaśo hitvā mṛtā yāyur yamālayaṃ // rm_3.49{47} //

tatra karmasahāyāṃs tān dṛṣṭvā dharmādhipo yamaḥ / nirṇayitvā ca tat karma prerayet karmabhuktaye // rm_3.50{48} //

ye ca pāpakarā duṣṭā prerayet tān tu durgatau / ye tu puṇyakarā bhadrāḥ prerayet tāṃś ca sadgatau // rm_3.51{49} //

tatra karmaphalāny evaṃ duḥkhāni ca / sukhāni ca sarvatheha paratrāpi bhuṃjate sarvajāṃtavaḥ // rm_3.52{50} //

śubhena sadgatiṃ yayād yaśodharmasukhānvitāḥ / pāpena durgatiṃ yāyād dhikpravādāsukhānvitāḥ // rm_3.53{51} //

evaṃ matvā prabho svāmin yaśodharmasukhāptaye / svakulavṛttim ādhāya prodyamasva dhanārjane // rm_3.54{52} //

sadā dānamahotsāhaṃ kṛtvā sadgatilabdhaye / yathechayā sukhaṃ bhuktvā pālayasva sadā janān // rm_3.55{53} //

tatas te maṃgalaṃ nityaṃ bhaved iha paratra ca / saphalaṃ mānuṣaṃ janma nūnaṃ sadgatim āpnuyāt // rm_3.56{54} //

iti bhāryāvacaḥ śrutvā sa gṛhastho vaṇik sudhīḥ / bhāryāṃ tāṃ vallabhāṃ kāntāṃ dṛṣṭvā caivaṃ samabravīt // rm_3.57{55} //

ayi priye subhadrāsi mama bhāryānucāriṇī / yat tvayā bhāṣitaṃ satyaṃ tat kariṣyāmi sarvathā // rm_3.58{56} //

kiṃ tu tvaṃ me priyā bhāryā vallabhātimanoharā / tat kathaṃ tvāṃ priyāṃ tyaktvā kutra yāsye dhanārthataḥ // rm_3.59{57} //

sārthavāho hy ahaṃ cāpi tat kathaṃ nīcavṛttibhiḥ / ratnārjanaṃ kariṣyāmi tato ratnākaraṃ vraje // rm_3.60{58} //

tasmāt priye subhadrāṃgī sati dharmānucāriṇī / gṛhakāryyaṃ samādhāryya vasa bhuktvā yathāsukhaṃ // rm_3.61{59} //

yāvan nāhaṃ gṛhe prāptas tāvad dhairyyaṃ samāśraya / śīghram evāgamiṣyāmi maṃ smṛtvā mānvatapyathāḥ // rm_3.62{60} //

iti bharttoditaṃ śrutvā sā ca bhāryānutāpitā / galadaśrumukhī natvā svāminaṃ tam abhāṣata // rm_3.63{61} //

he nātha supriya svāmin māṃ vihāya kathaṃ vrajeḥ / tvayā vinā kathaṃ gehe tiṣṭheyāhaṃ yathā vane // rm_3.64{62} //

darśane śravaṇe vāpi gaṃdhatailānulepane / sparśane bhojane pāne suvastraparibhūṣaṇe // rm_3.65{63} //

saurabhyā 'ṅgane cāpi bhāṣane gamane kvacit / nidrābhoge tathā naiva vidyeta me 'bhilāṣatā // rm_3.66{64} //

tavaiva smaraṇaṃ kṛtvā niḥśvasantī muhur muhuḥ / virahānalasaṃtaptā vrajeyaṃ maraṇaṃ dhruvaṃ // rm_3.67{65} //

mṛtāyāṃ mayi te gehe ko 'nurakṣen nu saṃpadaḥ / śrutvā me maraṇaṃ nūnaṃ dhakṣyase virahānalaiḥ // rm_3.68{66} //

tadaitābhiś ca saṃpattiratnaiś ca kiṃ kariṣyasi / aputrasya hi sarvasvaṃ nūnaṃ rājā grahīṣyati // rm_3.69{67} //

tadātmanā vikhidyaivaṃ dūraṃ mā gā vihāyatāṃ / gṛhe sthitvā mayā sārddhāṃ sukhaṃ bhuktvodyamaṃ kuru // rm_3.70{68} //

atrāpi bahavaḥ santi vaṇiksaṃghā mahājanāḥ / paṇyaṃ prasāryya taṃ sārddhaṃ sādhayasva dhanaṃ sukhaṃ // rm_3.71{69} //

kiyat kālaṃ ca jīveva santatiś ca na vidyate / tat kiṃ nau bahubhī ratnair mā gā ratnākaraṃ hy ataḥ // rm_3.72{70} //

yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā dānaṃ kṛtvā sadārthine / saṃvṛtyā prārjaya dravyaṃ svagehe saṃsthito rama // rm_3.73{71} //

mā dhāva priya kutrāpi kiṃ vā ratnākare labhet / svagṛhe 'pi labhej jantuḥ svakarmanirmitaṃ dhanaṃ // rm_3.74{72} //

svakṛtaṃ karma tad bhāvi nirmāṇasadṛśaṃ phalaṃ / sarvatrāpi labhanty eva mahāntaḥ kṣudrikā api // rm_3.75{73} //

tathā ye sujanā loke sadhanā sadguṇāśrayāḥ / te 'pi kṣaṇād bhavanty eva nirdhanā bhikṣutāśritāḥ // rm_3.76{74} //

ye cāpi durjanā loke nirdhanā nirguṇāś ca ye / te 'pi labhanti mānyārhaṃ sevyante cāpi sajjanaiḥ // rm_3.77{75} //

tathā ye vaṇijo dhīrāḥ sārthavāhā maṇīchayā / ratnākaraṃ gatās teṣāṃ ke cit svastisamāgatāḥ // rm_3.78{76} //

ke cit tatra samudre vā bhagnanaukā dhanaiḥ saha / patitāḥ sannimajjantā mṛtāś ca vilayaṃ gatāḥ // rm_3.79{77} //

ke cid vīryabalenaivaiḥ samuttīrya prayatnataḥ / akiṃcanyāḥ paribhraṣṭā riktahastā gṛhāgatāḥ / evaṃ sarve 'pi satvāś ca svakṛtakarmanirmitaṃ / phalaṃ bhuktvā bhramanty evaṃ saṃsāre ṣaḍgatiṣv api // rm_3.80{78} //

iti karmapramāṇatvaṃ jñātvā saṃpadvipattitā / mā khedaya svam ātmānaṃ dharmaṃ kṛtvā sukhaṃ vasa // rm_3.81{79} //

tathā nau maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhavet khalu / yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā sadgatiṃ ca vrajemahi // rm_3.82{80} //

iti bhāryoditaṃ śrutvā sārthavāhātmajaḥ sa ca / taṃ priyāṃ ramaṇīṃ bhāryyāṃ dṛṣṭvaivaṃ samabhāṣata // rm_3.83{81} //

bhadre satyaṃ tvaṃ yā proktaṃ yat svakarmapramānatā / iti matvāham ichāmi gantuṃ ratnākare 'pi hi // rm_3.84{82} //

yad abhāvi na tad bhāvi bhāvi cen na tad anyathā / sarvatrāpi bhaven nūnaṃ tenābdhiṃ gantum īhyate // rm_3.85{83} //

yadi bhāgyaṃ mamāsty evaṃ svasti syād gamane khalu / ratnāni bahuśo labdhā pratyāgacheya siddhitāḥ // rm_3.86{84} //

atha me bhāgyatā naiva nūnaṃ tatra vipattitā / mahattīrthe nimagno 'haṃ mṛto yāsye surālayaṃ // rm_3.87{85} //

yathā bhaṭṭā mahāvīrā yaśodharmasukhāptaye / śatruṃ jetuṃ mahotsāhair viśanti raṇamaṇḍale // rm_3.88{86} //

tatra ke cid dhatā vīrā yaśodharmānvitā mṛtāḥ / sahasā te prayānty evaṃ svargasaukhyānubhoginaḥ // rm_3.89{87} //

aham api vaṇikputraḥ sārthavāhātmajo hy ahaṃ / tat tathāhaṃ gaṃiṣyāmi ratnākaraṃ na cānyataḥ // rm_3.90{88} //

yadi svasti gṛhaṃ prāpsye yaśoratnasukhānvitaḥ / mṛto 'tha nirmalībhūtvā svarge saukhyam avāpnuyāṃ // rm_3.91{89} //

iti matvā priye bhadre mā viṣīda sukhāṃ vasa / yāvan nāhaṃ gṛhaṃ prāptas tāvad bhajeṣṭadevatāṃ // rm_3.92{90} //

sarvathāhaṃ gamiṣyāmi svakulakīrtilabdhaye / anivarttī hy ahaṃ kāryye tan māṃ tvaṃ mā nivāraya // rm_3.93{91} //

iti bharttur vacaḥ śrutvā nirbandhaṃ gamanaṃ prati / sā satī taṃ svabharttāraṃ natvā prāha kṛtāṃjaliḥ // rm_3.94{92} //

svāmiṃs tvaṃ sarvathā gantuṃ yadīchasi mahāmbudhiṃ / dhairyyam ālamvya saṃpaśyan mārge vraja samāhitaḥ // rm_3.95{93} //

svasti te vrajato mārge sarvatrāpi divāniśaṃ / svasti pratyāgate caivaṃ bhūyān nityaṃ śubhaṃ sadā // rm_3.96{94} //

yātrāsiddhimahāsaṃpadyaśodharmasukhānvitaḥ / svasti śīghraṃ samāgacha vrajā te 'stu sadā śivaṃ // rm_3.97{95} //

iti bhāryoditaṃ śrutvā sārthavāhas tatheti saḥ / pratijñāya vaṃksaṃghān sarvān āhūya cābravīt // rm_3.98{96} //

bhavanto 'haṃ samichāmi yośodharmasukhāptaye / svakulavṛttim ādhāya gantuṃ ratnākarāṃbudhau // rm_3.99{97} //

tatra gantuṃ mayā sārddhaṃ yadi yūyaṃ samichatha / tat paṇyaṃ sahasādāya samāyāta caremahi // rm_3.100{98} //

iti tenoditaṃ śrutvā sarve te vaṇijo mudā / sahasā paṇyam ādāya tatra gantum upākraman // rm_3.101{99} //

atha sārthapatiḥ śīghraṃ taiś ca paṃcaśataiḥ saha / svastyayanavidhiṃ kṛtvā pratasthe saṃpramoditaḥ // rm_3.102{100} //

tataḥ kramād atikramya grāmajanapadāni te / vilaṃghyāraṇyadeśāṃś ca tīraṃ prāpur mahodadheḥ // rm_3.103{1} //

tato nāvaṃ samāruhya tāni paṃcaśatāni ca / pravitatya dhvajaṃ śubhraṃ jagāhire 'mbudhau kramāt // rm_3.104{2} //

tathā te vahanārūḍhā vātānukūlato dhruvaṃ / kramād dvīpāṃś ca laṃghitvā ratnākaraṃ samāyayuḥ // rm_3.105{3} //

tatra ratnākaraṃ prāptā devatā supramodataḥ / te mithaḥ kalahaṃ kṛtvā pratyāgaṃtuṃ na śekire // rm_3.106{4} //

ciram evaṃ virodhitvād ratnāni ca na lebhire / bāṃdhavāṃś ca muhuḥ smṛtvā tasthuḥ sarve vilaṃvitāḥ // rm_3.107{5} //

atrāṃtare ca sā nārī sārthavāhapriyā satī / bharttrā vinā gṛhaṃ śūnyam amanyata nirutsavāt // rm_3.108{6} //

yad dine prasthito bhartā sārthavāhaḥ purād vahiḥ / tad dinārabhya sā nārī gaṇayantī dinaṃ prati // rm_3.109{7} //

bharttur eva muhuḥ smṛtvā virahavedanāturā / niḥśvasantī muhuś caivam adhairyyā paritāpinī // rm_3.110{8} //

kṛśāṅgā pāṇḍuvarṇā ca virukṣākīrṇakeśinī / prasādhanānabhīchantī malinavasanāvṛtā // rm_3.111{9} //

darśanaśravaṇe cāpi gaṃdhānvāharaṇe 'pi ca / bhojaneṣv api pāne ca sparśane gamaneṣv api // rm_3.112{10} //

kutūhare tathānyatra manorame 'pi cādbhute / sarvatra viṣayeṣv evaṃ na protsahe yathāturā // rm_3.113{11} //

bharttur viyogaduḥkhārttā roginīva viṣādinī / asahyamadanākrāntā dhairyyopāyavicetanā // rm_3.114{12} //

bhartur āgatim ālambya kṣaṇaṃ dhairyyasamāśritā / bhartāram eva saṃsmṛtvā gṛha eva nyaṣīdata // rm_3.115{13} //

na nidrāṃ śayane bheje nānyasmṛtau mano 'nudat / prabhum evaṃ samādhyātvā tasthau dhyāyīva yogavit // rm_3.116{14} //

athaivaṃ vikalībhūtāṃ yauvanīṃ tāṃ pativratāṃ / kācid ekā sakhī bhadrā saṃnirīkṣyābravīd rahaḥ // rm_3.117{15} //

bhadre kin te viṣāda tvaṃ vibhāsi tvaiḥ yathāturā / mā viṣīda yad arthan te tad vadasva mayi priye // rm_3.118{16} //

kathaṃ notsahase bhadre svakuladharmacāriṇi / kautuke cādbhute cāpi sarvatra viṣayeṣv api // rm_3.119{17} //

bhojane bhūṣaṇe cāpi draṣṭuṃ śrotuṃ na vāṃchasi / kiṃ viṣādena siddhaṃ te tat prabhukṣva yathāsukhaṃ // rm_3.120{18} //

iti tayodite sakhyā sārthavāhapriyāpi sa / tāṃ sakhīṃ pramadāṃ kāntāṃ dṛṣṭvā caivam abhāṣata // rm_3.121{19} //

nāhaṃ bhogārthinī bhadre nāpi kāmātirāgiṇī / kiṃ tu dharmānuraktāsmi tat kathaṃ svāminaṃ vinā // rm_3.122{20} //

tenāhaṃ viṣayāṃ tyaktvā smṛtvā bharttāram eva taṃ / svāgāra eva tiṣṭhāmi bhogyeṣv api ca nispṛhā // rm_3.123{21} //

kadā sa me priyo bharttā gṛhe pratyāsariṣyati / iti ciṃtāṃ samādhāya tiṣṭhāmi yoginī yathā // rm_3.124{22} //

yāvac ca sa priyaḥ svāmī nāyāti svagṛhaṃ prati / tāvad evaṃ na bhokṣye 'haṃ bhogyāni surasāny api // rm_3.125{23} //

viṣayeṣv api sarveṣu na me vāṃchā priyaṃ vinā / nānyacciṃtā ca me citte tasmād evaṃ sthitā sadā // rm_3.126{24} //

yāvat svāmī na me dṛṣṭas tāvat sthāsyāmy ahaṃ tathā / api me jivitaṃ yātu na ca yāyāṃ gṛhād bahiḥ // rm_3.127{25} //

strīṇāṃ hi devatā svāmī dharmo 'pi bhartṛsevayā / tasmāt smṛtvaiva bharttāraṃ bhājāmy ahaṃ pativratā // rm_3.128{26} //

kutra dharmaṃ cariṣyāmi yasyā nāsti gṛhe pumān / tat manasaiva bharttāraṃ dhyātvā bhaje divāniśaṃ // rm_3.129{27} //

dhig me janma nirarthaṃ syād yasyā na yauvane patiḥ / vṛddhatve kiṃ kariṣyāmi svāminā ca dhanair api // rm_3.130{28} //

varam evādya me mṛtyur na mithyā cirajīvitaṃ / yasmāc ciram api sthitvā mṛtyuduḥkhaṃ tad eva hi // rm_3.131{29} //

yam evālaṃvya jīvāmi sa yadi nāgamiṣyati / kim eva jīvitenāpi kevaladuḥkhabhāvinā // rm_3.132{30} //

dhanyās tā hi striyo bhadrāḥ svasvāmisahacārikāḥ / kṛtvā dharmaṃ sadā gehe saukhyaṃ bhuktvā vasanti yāḥ // rm_3.133{31} //

mā bhūt tu mādṛśi kācid abhadrā duḥkhabhāginī / samyagbhogyaiś ca kiṃ tasyā yasyā bharttā na yauvane // rm_3.134{32} //

tathāpi kiṃ kariṣyāmi nāryy ahaṃ hi pativratā / tasmāt tam eva bharttāraṃ smṛtvā sthāsyāmi sarvadā // rm_3.135{33} //

iti tayoditaṃ śrutvā sā sakhī hitakāriṇī / tadupāyahitaṃ kartuṃ tāṃ sakhīṃ ca samabravīt // rm_3.136{34} //

bhadre satyaṃ tvayā proktaṃ strīṇāṃ hi devatā patiḥ / tathāpi vakṣyate bhadre tava prītyā ca tac chṛṇu // rm_3.137{35} //

yāvan nivasate gehe bhartā kāmarasārataḥ / tāvat strī sevayen nityaṃ dharmaṃ bhartur anujñayā // rm_3.138{36} //

yadā bharttā gṛhe na syād dūradeśaṃ gatas tathā / yāvad gṛhaṃ na cāyātas tāvad devaṃ bhajet patiḥ // rm_3.139{37} //

pates te devatāsmākaṃ viṣṇur nārāyaṇo hariḥ / tasmād enaṃ prabhor nāmnā smṛtvā nityaṃ bhajārcaya // rm_3.140{38} //

sa eva kāmado devaḥ kāmadhātvīśvarādhipaḥ / saṃsārasthitidharmastho ratibhogyasukhapradaḥ // rm_3.141{39} //

tasyaiva hy anubhāvena preryyamāno mano bhuvāḥ / bharttā te sahasā prāyāt svasti ratnaiś ca saṃyutaḥ // rm_3.142{40} //

tatas te saphalaṃ janma saṃsāre prabhunā saha / dānaṃ kṛtvā sukhaṃ bhuktvā yāvajjīvaṃ sukhaṃ vasa // rm_3.143{41} //

evaṃ sakhyoditaṃ śrutvā ramaṇī sā pativratā / tatheti pratisaṃśrutya punas tām avadat sakhīṃ // rm_3.144{42} //

satyaṃ bhadre yathā proktaṃ tvayā me hitakāraṇaṃ / tathāhaṃ saṃbhajiṣyāmi smṛtvā nāmnā prabhor hariṃ // rm_3.145{43} //

yathā svasti samāyātaḥ svāmī ratnasamṛddhibhṛt / tadā hy ekaṃ suvarṇasya cakraṃ dāsyāmi viṣṇave // rm_3.146{44} // ity evaṃ sā pratijñāya viṣṇum evaṃ samasmarat // rm_3.147{45} // namas te bhagavan viṣṇo hare nārāyaṇa prabho / prasīda paśya māṃ nārīṃ prabhuṃ ca prāpayāśu me // rm_3.148{46} //

yadā me puruṣo bharttā svasti gehasamāgataḥ / tadopaḍhaukayiṣyāmi svarṇacakraṃ hare tava // rm_3.149{47} //

iti sakhyāḥ puraḥ proktvā smṛtvā nityaṃ hariṃ mudā / svarṇacakraṃ ca saṃkalpya tasthau bhartuḥ smaranti sa // rm_3.150{48} //

tadaiva sārthavāho 'sau sarvasārthagaṇaiḥ saha / bahuratnāni saṃgṛhya pratasthe sahasā tataḥ // rm_3.151{49} //

tataḥ svasti samuttīryya mahodadhes tadāgataḥ / sarvasārthagaṇaiḥ sārddhaṃ sahasā gṛham āyayau // rm_3.152{50} //

tatas taṃ gṛhasaṃprāptaṃ dṛṣṭvā sā naṃditā satī / pādau natvā puraḥ sthitvā svaṃ pravṛttam abhāṣata // rm_3.153{51} //

svāmin yadā bhavān gehāt prasthito māṃ vihāya ca / tadārabhya sadā smṛtvā tvām evāsmi sthitā gṛhe // rm_3.154{52} //

tadāham anayā sakhyā dṛṣṭvā tvadvirahāturā / tad duḥkhaṃ me vinodārthaṃ preritā smaraṇe hareḥ // rm_3.155{53} //

tadārabhya sadā nityaṃ smṛtvā taveṣṭadevatāṃ / bhajāmi satataṃ bhaktyā tavāśu gamanārthinī // rm_3.156{54} //

cakraṃ ekaṃ suvarṇasya saṃkalpya śraddhayā mayā / prārthanāpi kṛtā nityaṃ tava yātrāprasiddhaye // rm_3.157{55} //

yathā me prārthitaṃ sarvaṃ tathā siddhaṃ hi sāṃprataṃ / tan me saṃkalpitaṃ deva pūrayeyaṃ tathā prabho // rm_3.158{56} //

tat pūjāṃgaṃ samādāya śakraṃ samupaḍhokituṃ / devakulaṃ gamiṣyāmi tad anujñāṃ pradehi me // rm_3.159{57} //

iti bhāryoditaṃ śrutvā sārthavāho 'numoditaḥ / pūraya tvaṃ priye satyaṃ gacchety evam abhāṣata // rm_3.160{58} //

tataḥ sānujñayā bhartuḥ satī sārddhaṃ sakhījanaiḥ / pūjāṃgāni ca taṃ cakraṃ dhṛtvā devakulaṃ yayau // rm_3.161{59} //

tasmiṃ kṣaṇe sa saṃbuddho bhagavān karuṇāmayaḥ / loke satvān samuddhartum apaśyad buddhacakṣuṣā // rm_3.162{60} //

tām evaṃ prasthitāṃ dṛṣṭvā bhadrāṃ saddharmacāriṇīṃ / praikṣac ca bhagavān enāṃ pratyekabodhilābhinīṃ // rm_3.163{61} //

tato 'sau bhagavān buddhaḥ saṃnirīkṣya ca tāṃ satīṃ / sarvān bhikṣugaṇāṃ chiṣyān samāmaṃtryābravīt tathā // rm_3.164{62} //

paśyadhvaṃ bhikṣavo yūyaṃ dārikaṃ tāṃ subhadrikāṃ / nūnaṃ maddarśanād eṣā bodhicittam avāpnuyāt // rm_3.165{63} //

samyakkuśalamūlāni samavaropayiṣyati / dhruvaṃ pratyekabodhau ca praṇidhānaṃ kariṣyati // rm_3.166{64} //

tasmāt saṃdarśanaṃ datvā dārikāṃ tāṃ subhāvinīṃ / pratyekabodhicaryāyāṃ supratisthāpayāmy ahaṃ // rm_3.167{65} //

tatra ca gantum ichanti ye mayā saha bhikṣavaḥ / pātracīvaram ādāya te prāyātaṃ caremahi // rm_3.168{66} //

ity ādiṣṭaṃ jinendreṇa śrutvā sarve 'pi sāṃghikāḥ / pātracīvarasaṃyuktās tatra gaṃtum upācaran // rm_3.169{67} //

tato 'sau bhagavān buddhaḥ svaprabhāvaṃ pradarśayan / sarvaiś ca sāṃghikaiḥ sārddhaṃ rājagṛham upāsarat // rm_3.170{68} //

tatra mārge samāyātā dārikā sasakhīvṛtā / taṃ buddhaṃ śrīghanaṃ dūrād dadarśa saṃprabhāsvaraṃ // rm_3.171{69} //

dvātriṃśallakṣaṇopetam aśītivyaṃjanānvitaṃ / divyātikrāntasaundaryyaṃ samantabhadrarūpakaṃ // rm_3.172{70} //

sahasreṇātiriktābhaṃ saumyaṃ kāntaṃ manoharaṃ / puṇḍarīkam ivodbhāsaṃ ratnāṅgam iva jaṃgamaṃ // rm_3.173{71} //

sākṣāt puṇyāvatāraṃ ca dṛṣṭvā cātyanumoditā / sahasopetya tac cakram upaḍhaukitum aichata // rm_3.174{72} //

evaṃ tāṃ cakram ādāya saṃbuddham upaḍhaukituṃ / prayātaṃ tāṃ sakhī dṛṣṭvā nivārayitum abravīt // rm_3.175{73} //

nāyaṃ nārāyaṇo bhadre sugato 'yaṃ jitendriyaḥ / tad asmai mā pradehīdaṃ cakraṃ saṃkalpitaṃ hareḥ // rm_3.176{74} //

evaṃ nivāryyamānāpi sakhībhiḥ sā ca bhadrikā / saddharmaguṇavāṃchantī tāḥ sakhīḥ punar abravīt // rm_3.177{175} //

sakhyo bhāgyān mayāpy evaṃ saṃbuddho dṛśyate 'dhunā / tad adya saphalaṃ janma saṃsāre jīvitaṃ ca me // rm_3.178{76} //

yadābhāsparśitā cāpi satvāḥ kleśavimocitāḥ / saṃvṛttisukhasaṃprāptā nirvṛttim api cāpnuyuḥ // rm_3.179{77} //

yannāmoccāraṇād vāpi saṃbhāvyasmaraṇād api / mārapāśavinirmuktāḥ saṃbodhipadam āpnuyuḥ // rm_3.180{78} //

yaddharmaśravaṇād evaṃ nityānumodanād api / sarvapāpavinirmuktāḥ sadgatiṃ samavāpnuyuḥ // rm_3.181{79} //

yatsaṃgheṣu supātreṣu kiṃcinmātrārppanād api / saṃsāre 'nantasaukhyāni bhuktvā yāyuḥ sukhāvatīṃ // rm_3.182{80} //

yenaivaṃ pālitāḥ satvāḥ ṣaḍgaticaritā api / bodhayitvā ca saddharme sthāpitā nirvṛtāv api // rm_3.183{81} //

yasya dharmānubhāvāc ca maṃgalaṃ bhuvanatraye / sarve satvā sukhāḍhyāś ca saṃbodhipadacāriṇaḥ // rm_3.184{82} //

so 'py ayaṃ bhagavān nāthaḥ śāstā trailokyādhipaḥ / nūnaṃ me puṇyabhāgyena dṛśyate 'yatnato 'dhunā // rm_3.185{83} //

tad ahaṃ kuśalinī syāṃ hi saṃbuddhena darśitā / mahābhāgyavatī cāsmi yad ayaṃ sadguruḥ sudhīḥ // rm_3.186{84} //

amṛgyamāna evetthaṃ labhyate purato mayā / tad ahaṃ pūjayitvemaṃ cakraṃ ca samupaḍhaukituṃ // rm_3.187{85} //

ichāmy asmai munīṃdrāya nirvṛtipadalabdhaye / api cātra sadā naiva saṃbuddho lapsyate tathā // rm_3.188{86} //

kadā cid dhi jinotpattiḥ puṣpam audunvaraṃ yathā / mānuṣye 'pi sadā naiva janma bhavānucāriṇāṃ / puṇyair eva hi mānuṣyaṃ lapṣyate janma dullabhaṃ // rm_3.189{87} //

mānuṣye 'labhyamāne tu kathaṃ buddhānusevanā / buddhasevāṃ vinā kena bodhicittam avāpnuyāt // rm_3.190{88} //

bodhicittaṃ vinā kasya saddharmeṣu matiś caret / vinā dharmamatiṃ ko hi bodhicaryyāṃ samācaret // rm_3.191{89} //

bodhicaryāṃ vinā loke hitaṃ kartuṃ kathaṃ caret / loke hitam akṛtvaiva kutaḥ puṇyam avāpnuyāt // rm_3.192{90} //

apuṇyena kathaṃ kleśān hitvā nirvṛtim āpnuyāt / tasmāt kleśavimuktyarthaṃ nirvṛttipadalabdhaye // rm_3.193{91} //

imaṃ buddhaṃ jagannātham ichāmy abhyarcituṃ mudā / buddha eva jagannāthaḥ sarvasatvahitārthadaḥ // rm_3.194{92} //

saddharmadeśakaḥ śāstā saṃbodhijñānanāyakaḥ / tasmād enaṃ samutsṛjya nānyam ichāmi cārcituṃ // rm_3.195{93} // asyaiva śaraṇaṃ gatvā bhajiṣyāmi sadāpy ahaṃ // rm_3.196{94} // iti sā dārikā proktvā cakram ādāya moditā / saṃbuddhaṃ cārppituṃ tasmai pūjāṃ kartum upāyayau // rm_3.197{95} //

atha sā taṃ muniṃ natvā pūjābhiś ca samarcayat / taṃ cakraṃ samupasthāpya natvaivaṃ praṇidhiṃ vyadhāt // rm_3.198{96} //

yathāyaṃ sugato buddho niḥkleśo vijitendriyaḥ / tathāham api śuddhātmā nirvṛtipadam āpnuyāṃ // rm_3.199{97} //

tathāsau bhagavān buddho dṛṣṭvā tatpraṇidhiṃ tataḥ / suprasannamukhāmbhojād vyasṛjat saṃsmitāmṛtaṃ // rm_3.200{98} //

tatsmitasahoccāryamāṇā paṃcavidhāṃśavaḥ / ke cid ūrddhvaṃ gatāḥ ke cid adho yātāś ca te 'ṃśavaḥ // rm_3.201{99} //

ye ca yātā adholoke te saṃjīvanarake gatāḥ / kālasūtre ca saṃghāte tathā ca raurave tataḥ // rm_3.202{100} //

mahārauravake cāpi tapane ca pratāpane / avīcau cārbude cāpi nirarbude tathāṭaṭe // rm_3.203{1} //

hahave huhuve caivam utpale padmake tathā / mahāpadme 'pi caiteṣu ṣoḍaśeṣu samaṃtataḥ // rm_3.204{2} //

tathopanārakeṣv evaṃ sarveṣv api ca te 'ṃśavaḥ / prasṛtā bhāsayitvaivaṃ prākāśayan samaṃtataḥ // rm_3.205{3} //

ye śītanarakās teṣu tūṣṇībhūtā nipātitāḥ / ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtā vyabhāsayan // rm_3.206{4} //

teṣu ye pāpinaḥ satvā duḥkhātivedanāturāḥ / te sarve taddyutispṛṣṭās tadduḥkhavedanojjhitāḥ // rm_3.207{5} //

śāṃtasaukhyānubhūtāś ca vismayoddhatamānasāḥ / dṛṣṭvaiva saha saṃmīlya mithaś caivam abhāṣata // rm_3.208{6} //

aho citraṃ bhavanto 'dya kiṃ nu vayam itaś cyutāḥ / anyatra caritāḥ smaḥ kiṃ vatāhosvin na manyate // rm_3.209{7} //

iti saṃdigdhacittānāṃ teṣāṃ cittaprabodhane / bhagavān nirmitaṃ tatra praiṣayac ca samaṃtataḥ // rm_3.210{8} //

atha taṃ nirmitaṃ saumyaṃ dṛṣṭvā te saṃprasāditāḥ / bhūyo dṛṣṭvābhimodanto mithaś caivaṃ vabhāṣire // rm_3.211{9} //

bhavanto nu vayaṃ sarve nānyatra caritā itaḥ / api tv ayam ihāyātaḥ satvo hy apūrvadarśanaḥ // rm_3.212{10} //

nūnam asyānubhāvena nirduḥkhā susukhā vayaṃ / iti te nirmite tasmin bauddhe cittaṃ prasādya ca // rm_3.213{11} //

namo buddhāya te tāyinn ity uktvā śaraṇaṃ yayuḥ / tataḥ sarve ca te satvās tadbuddhasmṛtidhāriṇaḥ // rm_3.214{12} //

niḥpāpāḥ kuśalādhyāś ca sadgatiṃ sahasā yayuḥ / ye tathorddhaṃ gatās te ca buddhasmitotsṛtāḥ karāḥ // rm_3.215{13} //

gatvā cāturmahārājabhuvaneṣu tato gatāḥ / trayastriṃśāś ca yāmāś ca tathā ca tuṣitāṃ gatāḥ // rm_3.216{14} //

nirmāṇaratikāṃ cānyanirmitavaśavarttinaḥ / brahmakāyikalokaṃ ca tathā brahmaprohitaṃ // rm_3.217{15} //

mahābrāhmaṇalokāṃś ca parīttābhaṃ tathā gatāḥ / apramāṇaṃ tato yātā ābhāsvarāṃ tathā gatāḥ // rm_3.218{16} //

parīttaśubham evaṃ ca hy apramāṇaśubhaṃ tathā / śubhakṛtsnam anabhraṃ ca puṇyaprasavasaṃjñikaṃ // rm_3.219{17} //

bṛhatphalaṃ tathā caivam abṛham atapaṃ tathā / sudṛśaṃ bhuvanaṃ caiva sudarśanaṃ tathā gatāḥ // rm_3.220{18} // akaniṣṭhaṃ tathā gatvā proccair evam aghoṣayan // rm_3.221{19} // anityaṃ khalu saṃsāraṃ duḥkhaṃ śūnyaṃ hy anātmakaṃ / iti matvā triratnāni saṃbhajadhvaṃ samāhitāḥ // rm_3.222{20} //

niṣkrāmatārabhadhvaṃ ca yujyadhvaṃ buddhaśāsane / dhunīta mṛtyusainyāś ca naḍāgāraṃ yathā karī // rm_3.223{21} //

yo 'py asmin dharmavaineye hy apramattaś cariṣyati / sa hitvā jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati // rm_3.224{22} //

evaṃ tā arciṣaḥ sarvāṃl lokadhātūn samaṃtataḥ / avabhāsya śubhe satvān vinīya punar āgatāḥ // rm_3.225{23} //

bhagavato 'grataḥ sthitvā kṛtvā pradakṣiṇatrayaṃ / ūrṇāyāṃ ca munīndrasya sarvā antardadhus tviṣaḥ // rm_3.226{24} //

tadānandaḥ samutthāya kṛtāṃjalipuṭo nataḥ / jānubhyāṃ bhuvi saṃsthitvā bhagavantaṃ samabravīt // rm_3.227{25} //

nānāraṅgakalāpas te vaktrān niṣkasito muneḥ / yenāvabhāsitāḥ sarvā sūryeṇodayatā yathā // rm_3.228{26} //

vigatoddhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ / nākāraṇaṃ śaṃkhamṛṇālagauraṃ smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ // rm_3.229{27} //

tatkālaṃ svayam adhigamya dhīrabuddhyā śrotṝṇāṃ śramaṇajinendra kāṃkṣitānāṃ / dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhir utpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ // rm_3.230{28} //

nākasmāl lavaṇajalādrirājadhairyyāḥ saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ / yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrās taṃ śrotuṃ samabhilaṣanti janaughāḥ // rm_3.231{29} //

ity ānaṃdavacaḥ śrutvā saṃbuddho bhagavān asau / tat smitahetum ādeṣṭuṃ tam ānandaṃ samabravīt // rm_3.232{30} //

evam etat tathānanda nāhetvapratyayaṃ smitaṃ / prāviṣkurvanti saṃbuddhā arhantaḥ sugatā jināḥ // rm_3.233{31} //

paśyānandānayā nāryyā cakraṃ me samupārppitaṃ / pūjayitvā praṇatvā ca bodhau ca praṇidhiḥ kṛtā // rm_3.234{32} //

anena dānadharmeṇa kuśalaiś ca samanvitāḥ / dārikeyaṃ subhadrāṃśā divyabhogyaṃ samāpnuyāt // rm_3.235{33} //

na paṃcadaśakalpāni vinipātaṃ gamiṣyati / tataś cakrāntaro nāma pratyekasugato sudhīḥ // rm_3.236{34} //

arhaṃ kleśavimuktātmā paṃcābhijño jitendriyaḥ / sarvasatvānukaṃpī ca brahmacārī bhaviṣyati // rm_3.237{35} //

yan mayi sugate buddhe cittam asyāḥ prasīdati / tena puṇyabaleneyaṃ pratyekabodhim āpsyati // rm_3.238{36} //

sugateṣu kṛtaṃ puṇyaṃ na kṣiṇoti kadā cana / kramāt tena viśuddhātmā saṃbodhim api cāpnuyāt // rm_3.239{37} //

iti matvā triratneṣu cittam evaṃ prasādya ca / śraddhayā saṃprakarttavyaṃ satkāraṃ bodhivāṃchibhiḥ // rm_3.240{38} //

ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sarve janāś ca te / tathety abhyanumodantas triratnasevino 'bhavan // rm_3.241{39} //

tato buddhānubhāvena tac cakraṃ khe samudgataṃ / kṣaṇaṃ buddhopari sthitvā chatram ivojjvalan babhau // rm_3.242{40} //

tataś ca viyato gatvā hariharmyopari sthitaṃ / sudarśanam ivoddīptaṃ babhau rasmisamutkiran // rm_3.243{41} //

tato 'sau bhagavān buddho dṛṣṭvā tāṃ dārikāṃ svayaṃ / śirasi pāṇinā spṛṣṭvā svāśīrvacanam ādiśat // rm_3.244{42} //

bhadre te maṃgalaṃ bhūyā vinipātaṃ na cāpnuhi / kramāt pāramitāḥ pūryya pratyekaṃ bodhiṃ āpnuhi // rm_3.245{43} //

ity āśīrvacanaṃ datvā saṃbuddho 'sau munīśvaraḥ / tato rājagṛhaṃ gaṃtuṃ upācarat sasāṃghikaḥ // rm_3.246{44} //

tato 'sau dārikā cāpi natvā taṃ sugataṃ punaḥ / dṛṣṭvaivaṃ muhuḥ smṛtvā svagehaṃ samupāyayau // rm_3.247{45} //

tatra gehe praviṣṭvāsau dārikā saṃpramoditā / bharttur agre ca tadvṛttam ācakhye sarvam ādarāt // rm_3.248{46} //

bharttāpy asau tathā śrutvā buddhadharmānumoditaḥ / tayaivaṃ bhāryayā sārddhaṃ bheje ratnatrayaṃ sadā // rm_3.249{47} //

evaṃ me guruṇā khyātaṃ tathā te kathyate mayā / tvam apy evaṃ mahārāja triratnāni sadā bhaja // rm_3.250{48} //

prajāś cāpi triratnānāṃ bhajane preraya prabho / tathā te maṃgalaṃ nityaṃ bodhiṃ cāpi samāpnuyāḥ // rm_3.251{49} //

iti tenopaguptena bhāṣitaṃ tat subhāṣitaṃ / śrutvāśoko narendro 'sau mumoda saha pārṣadaiḥ // rm_3.252{50} //

etac cakrāvadānaṃ munivaraguṇadaṃ yaḥ śṛṇoti prasādya / śrutvā yaś cānumodya pramuditamanasā śrāvayaty evam anyān / sa jitvā kleśasaṃghān vigatakalimalo buddhadharmānucārī / pūtātmā sadguṇāḍhyaḥ munivaranilayaiḥ saṃprayāti pramodāt // rm_3.253{51} //

++ iti ratnāvadānamālāyaṃ cakrāvadāno nāma samāptam ++

iv pretikāvadāna athāśoko mahīpālaḥ saddharmacaraṇotsavaḥ / upaguptaṃ guruṃ natvā kṛtāñjalipuṭo 'vadat // rm_4.1{1} //

bhadanta śrotum ichāmi punaranyat subhāṣitaṃ / yathā me guruṇā proktaṃ tathā vaktuṃ samarhasi // rm_4.2{2} //

iti tena narendreṇa prārthite 'sau jināṃśajaḥ / upagupto mahābhijñas taṃ nareśam abhāṣata // rm_4.3{3} //

yathā me guruṇādiṣṭaṃ tathā vakṣyāmi te 'dhunā / tathāpi śrūyatāṃ rājan tava dharmapravṛddhaye // rm_4.4{4} //

puraikasamaye cāsau saṃbuddho bhagavāñ jinaḥ / cailakaiś ca tathānyais tatsaddharmaguṇavāṃchibhiḥ // rm_4.5{5} //

rājagṛham upāśritya veṇuvane jināśrame / karaṇḍakanivāpākhye tasthau dharmaṃ samādiśat // rm_4.6{6} //

tad dharmmadeśanāṃ śrotuṃ sadevāsuramānuṣāḥ / siddhavidyādharāś cāpi yakṣagaṃdharvakinnarāḥ // rm_4.7{7} //

garuḍā nāgarājāś ca rākṣasāś ca mahoragāḥ / sarve lokādhipāś cāpi sasainyaparivārakāḥ // rm_4.8{8} //

rājāno rājamātrāś ca brāhmaṇāś ca mahājanāḥ / maṃtriṇo śreṣṭhinaś cāpi sārthavāhāś ca paurikāḥ // rm_4.9{9} //

ṛṣayo yoginaś cāpi yatayo brahmacāriṇaḥ / evam anye 'pi lokāś ca parivṛtya samaṃtataḥ // rm_4.10{10} //

satkṛtya svaryya pūjāṅgaiḥ sarvopakaraṇair api / mānayitvā ca taṃ nāthaṃ dṛṣṭvā tasthuḥ samāhitāḥ // rm_4.11{11} //

tasmiṃś ca samaye tatra maudgalyāyana ātmavit / sa pretabhuvane gatvā caran pretīm apaśyata // rm_4.12{12} //

svakeśaromasaṃchannāṃ dagdhasthūnāmahākṛtiṃ / sūcīmukhīṃ mahatkāyīṃ parvatasaṃnibhodarāṃ // rm_4.13{13} //

piṅgalakeśinīṃ raudrīṃ pradīptāgniśikhām iva / tīvrātivedanākrāntāṃ tṛṣārttaṃ parimūrchitāṃ // rm_4.14{14} //

tatrāyuṣmān sa maudgalyo dṛṣṭvā tāṃ pretikāṃ ciraṃ / kaiṣeti sahasopetya papracha samupāgatāṃ // rm_4.15{15} //

kiṃ tvayā prakṛtaṃ pāpaṃ yenaivaṃ duḥkhabhāginī / tṛṣārttā jalamārgantī bhramitvā carase 'dhunā // rm_4.16{16} //

iti tena yatīśena pṛṣṭvā sā pretikā tataḥ / taṃ yatiṃ saugataṃ natvā praruditvāvadat tathā // rm_4.17{17} //

bhadanta tad vijānīyāḥ pāpakāriṇy ahaṃ yataḥ / evaṃ tṛṣṇāprataptāṅgā bhramāmi jalalālasā // rm_4.18{18} //

yatrāham udakaṃ pātuṃ gachāmi tṛṣṇayānvitā / atra paśyāmi nadyādijalādhārān viśoṣitān // rm_4.19{19} //

yadā varṣati deve ca dṛṣṭvā tadambupātitaṃ / pātum ichantl tṛṣṇārttā sahasāhaṃ pradhāvitā // rm_4.20{20} //

tadā paśyāmi tadvinduvisphuliṅganibhojvalān / dṛṣṭvaivaṃ nirāśāndhā bhramāmi dikṣu sarvataḥ // rm_4.21{21} //

kiṃ mayā prakṛtaṃ pāpaṃ yenāsmy evaṃ supāpinī / tan me pāpaṃ jagacchāstā pṛchyatāṃ bhavatādarāt // rm_4.22{22} //

nūnaṃ so bhagavāñ chāstā yan me karmapurākṛtaṃ / vyākariṣyati tat sarvaṃ tathā lokaprabodhane // rm_4.23{23} //

yac chrutvānye 'pi satvāś ca saṃvignamanaso drutaṃ / viramya pāpamārgebhyaś cariṣyanti śubhe sadā // rm_4.24{24} //

tasmād bhadanta sarvajñas tava śāstā sa pṛchyatāṃ / vyākuryān mama sarvatra yat karma prakṛtaṃ purā // rm_4.25{25} //

asmannāmnā sa saṃbuddho vaṃdyatāṃ bhavatā yathā / ity uktvā sā tam ātmajaṃ natvā pretā gṛhaṃ yayau // rm_4.26{26} //

sa maudgalyas tathety uktvā tat saṃdeśam anusmaran / sahasaitat paripraṣṭuṃ veṇuvanam upāyayau // rm_4.27{27} //

tadādau bhagavān dṛṣṭvā tan maudgalyam upāgataṃ / prahasan suprasannāsyaḥ samāmaṃtryaitad abravīt / kaṃcit te kuśalaṃ vatsa kuto 'trāsi samāgataḥ / lokeṣu kiṃ pravṛttāṃtaṃ tat pracakṣva mahāmate / iti pṛṣṭe jinendreṇa sa maudgalyaḥ purogataḥ // rm_4.28{28} //

ādau tasya muner natvā tat pravṛttam udāharat / āgato 'smi bhadanto 'haṃ caritvā pretabhūmiṣu // rm_4.29{29} //

tatra sthito 'ham īkṣan tāṃ pretīm ekāṃ bhayānakīṃ / dagdhasthūṇānibhāṃ nagnāṃ parvatasannibhodarāṃ // rm_4.30{30} //

sūcīchidramukhacchidrāṃ kaṃkārayantrikām iva / svakeśaromasaṃchannāṃ jvalitāgniśikhām iva // rm_4.31{31} //

tivrātivedanākrāntām ārttasvarānurodināṃ / durgandhām aśucivyāptāṃ svakeśaparitāpitāṃ // rm_4.32{32} //

viṇmūtrānubhoktuṃ ca sākṣāt pāpāvatārikāṃ / bhagavan sā mayā dṛṣṭvā tṛṣṇārttā jalalālasā // rm_4.33{33} //

bhramantī jalamārgantī jalāśrayeṣu sarvataḥ / nadīkūpataḍāgādin udapānajalāśrayān // rm_4.34{34} //

svechāmbupūritān dṛṣṭvā prādhāvat sahasā yadā / tasyā darśaṇamātreṇa te sarve 'pi jalāśrayāḥ // rm_4.35{35} //

nirjalāḥ paṃkaśeṣeṇa śuśuṣuś ca samaṃtataḥ / tathā viśoṣitāṃ dṛṣṭvā nadyādīṃs tāñ jalāśrayān // rm_4.36{36} //

nirāśā paritaptāṅgā sā pretī paryamūrchata / tataś ca punar utthāya kṣuttṛṣṇonmādacāriṇī // rm_4.37{37} //

jalaṃ cānnaṃ samanveṣṭuṃ babhrāma dikṣu sarvataḥ / tathāpi sā jalaṃ nāsādayat kuhāpi vā // rm_4.38{38} //

tato 'titṛṣṇayā taptā viṇmūtrabhoktum aichata / tad api kṛcchrato 'nviṣya bhuktvā tṛptiṃ na sā yayau // rm_4.39{38} //

tathāmedhyāni bhuktvāpi kadācin naiva tṛptitā / kṣuttṛṣṇāhatāklāntā patitā kheditāvasat // rm_4.40{40} //

māṃ dṛṣṭvā sahasotthāya śanair mandasvarāvadat / svāgataṃ bho bhavān aitu rakṣa māṃ pāpinīṃ laghu // rm_4.41{41} //

pānīyaṃ dehi me bhadra pānīyaṃ dātum arhasi / iti proktābhidhāvanti pānīyaṃ mām ayācata // rm_4.42{42} //

tato 'ham avadaṃ caināṃ pānīyaṃ nātra vidyate / kātvam evaṃ nu duḥkhāni bhuktvātra vasase kathaṃ // rm_4.43{43} //

kiṃ tvayā hi kṛtaṃ pāpaṃ yenaivaṃ duḥkhatādhunā / vaktavyaṃ cec ca tat pāpaṃ sarvaṃ me vaktum arhasi // rm_4.44{44} //

iti me gaditaṃ śrutvā sa pretī punar abravīt / kiṃ mayā vakṣyate pāpaṃ yat purā kudhiyā kṛtaṃ // rm_4.45{45} //

sarvajño hi bhavacchāstā sa evaṃ paripṛchyatāṃ / tat sarvāṇi ca me pāpaṃ sa vyākuryāt sa sarvavit // rm_4.46{46} //

asmannāmnā ca saṃbuddho vaṃdyatāṃ bhavatādarāt / iti tayoditaṃ śrutvā pratijñāya tatheti ca // rm_4.47{47} //

bhavantaṃ praṣṭum āyāmi tat samādeṣṭum arhasi / ārttasvarā rudantī sā pretī vindati vedanāṃ // rm_4.48{48} //

yena viṇmūtradhānāni tena dhāvati duḥkhitā / tad api kṛcchrato labdhvā bhuṃkte kiṃ cit kadā cana // rm_4.49{49} //

evaṃ sā pāpinī pretī dṛṣṭātiduḥkhitā mayā / kiṃ tayā prakṛtaṃ pāpaṃ martyaloke sudāruṇaṃ // rm_4.50{50} //

yenaivaṃvidhaduḥkhaṃ sā hy anubhavati sāṃprataṃ / kadā sā pāpato muktā kathaṃ ca sugatiṃ vrajet // rm_4.51{51} //

tat sarvaṃ vadatāṃ śāsta sarvasatvaprabodhane / iti tenārthite cāsau bhagavān punar abravīt // rm_4.52{52} //

maudgalyāyana sā pretī pāpinī matsarī kudhīḥ / tayā yat prakṛtaṃ pāpaṃ yena sā duḥkhabhāginī // rm_4.53{53} // tat sarvaṃ te pravakṣyāmi śṛṇu śrotuṃ yadīchasi // rm_4.54{54} // purāsīd bhagavān buddhaḥ kāśyapo nāma sarvavit / sarvavidyādhipo nātho dharmarājas tathāgataḥ // rm_4.55{55} //

samantabhadrakṛc chāstā traidhātukavināyakaḥ / jino 'rhan sugatas trāyī saṃbodhimārgadeśakaḥ // rm_4.56{56} //

sa satvānāṃ hitārthena bodhicaryāḥ prakāśayan / vārāṇasīm upāśritya mṛgadāve jināśrame // rm_4.57{57} //

śrāvakair bhikṣubhiḥ sārddhaṃ bodhisatvagaṇair api / tasminn eva parṣatmadhye tasthau dharmaṃ samādiśat // rm_4.58{58} //

tasmiṃś ca samaye tasya bhikṣur anyatamo yatiḥ / anyatranagare gatvā pratyāgachat svam āśramaṃ // rm_4.59{59} //

tatra mārge tṛṣārtto 'sau dūrāt kūpaṃ vilokayan / sahasā samupāgatya kūpāntikam upāyayau // rm_4.60{60} //

tadaikā dārikā tatra pūrayitvā ghaṭaṃ jalaiḥ / sahasā śirasohitvā gṛhaṃ gantum upācarat // rm_4.61{61} //

sa tṛṣārtto yatir dṛṣṭvā tām ambughaṭavāhikāṃ / samupetya jalaṃ pātuṃ prārthayan samupācarat // rm_4.62{62} //

bhaginyo 'haṃ tṛṣārtto 'smi dūradeśād upāgataḥ / tvāṃ dṛṣṭvā sahasopetya jalaṃ pātum ihāgataḥ // rm_4.63{63} //

tad bhaginī jalaṃ dehi jīvaya māṃ tṛṣāturaṃ / datvā me jīvanaṃ tvaṃ tac ciraṃ jīvyā niroginī // rm_4.64{64} //

iti tenārthitaṃ dṛṣṭvā dārikāsau durāśayā / mātsaryyaprahatatvātā taṃ bhikṣuṃ paryyabhāṣata // rm_4.65{65} //

are bhikṣo 'tra māyāhi mriyase yadi vā khalu / na te dadāmi pānīyaṃ ghaṭo pūrṇo bhaven mama // rm_4.66{66} //

kūpe yatnāt samuddhṛtya pūrayitvāmbunā ghaṭe / prohitvāyaṃ mayānītas tvadarthe kiṃ na manyate // rm_4.67{67} //

nirlajja kva nu te lajjā parakīyāmbum ichasi / rājā kiṃ tvaṃ dhanī vāsi gurur vā kiṃ na manyate // rm_4.68{68} //

ity ākṣepaṃ pratikṣipya taṃ bhikṣuṃ saugataṃ yatiṃ / adatvaivāmṛtaṃ kiṃ cit satvarā sā gṛhaṃ yayau // rm_4.69{69} //

tato bhikṣus tṛṣārtto 'pi lajjayāsau nyavarttate / anyatraivaṃ samāyācya pītvā yayau svam āśramaṃ // rm_4.70{70} //

tatrāśrame taror mūle paryaṇkam upabhujya saḥ / anuśocaya tāṃ nārīṃ manasaivaṃ vyaciṃtayat // rm_4.71{71} //

aho sā durmatī nārī mātsaryyaprahatāśayā / kathaṃ na manyate hy evaṃ mānuṣyajanma durllabhaṃ // rm_4.72{72} //

mānuṣyaṃ puṇyato labdhvā nisphalaṃ kriyate tayā / dhik tāṃ durāśayāṃ mūḍhāṃ yasyā janma nirarthakaṃ // rm_4.73{73} //

kadaiṣā pāpato muktvā sadgatiṃ samavāpsyati / mā gāt sā narake duḥkhaṃ bhūyād dharmānumodinī // rm_4.74{74} //

śīghraṃ lokeśvarasmārttaṃ labdhvā vrajatu sanmatiṃ / ity evaṃmanasā bhāṣya sa bhikṣur vijitendriyaḥ // rm_4.75{75} //

triratnasmaraṇaṃ kṛtvā tasthau dhyānasamāhitaḥ / tato 'sau dārikā gehe prāptā bhartuḥ purogatā // rm_4.76{76} //

etat sarvaṃ pravṛttāṃtaṃ vistareṇābravīn mudā / svāmin nadyāmbusaṃpūrṇaṃ ghaṭaṃ dhṛtvāgatā pathi // rm_4.77{77} //

tato bhikṣur upāgatya pānīyaṃ māṃ prayācati / adatvaivaṃ jalaṃ tasmai bhikṣave satvarāgatā // rm_4.78{71} //

vahuśo yācyamānāpi kiṃ cin naiva dadāmy ahaṃ / iti tayoktamātre 'sau bharttā sādhur api krudhā / tāṃ bhāryāṃ rukṣaṇetreṇa dṛṣṭvā caivam abhāṣata // rm_4.79{72} //

are pāpini durbuddhe kathaṃ na dīyate tvayā / kiyad vyeti jalaṃ datvā bhikṣave tṛṣitāya te // rm_4.80{71!} //

jalamātrapradāne 'pi yasyāḥ śraddhā na vidyate / sā kim annaṃ dhanaṃ ratnaṃ kathāṃ dātuṃ samutsahet // rm_4.81{72} //

dhik tvāṃ pāpinīṃ duṣṭāṃ yasyā nāsti dayārthine / kiṃ tvayā mama satyāpi yaśodharmapraghātayā // rm_4.82{73} //

yady evaṃ na pradadyās tvaṃ kasmai cid arthine jalaṃ / preyasīm api bhārye tvāṃ parityakṣyāmy ahaṃ khalu // rm_4.83{74} //

yadi me priyatāṃ kartum ichasi snehacetasā / arthino mānayitvā tad dānaṃ kartuṃ samutsaheḥ // rm_4.84{75} //

no ced evaṃ mayā tyaktā vraja mā tiṣṭha me gṛhe / avaśyaṃ nau viyogaḥ syād ekānte maraṇaṃ dhruvaṃ // rm_4.85{76} //

kiṃ tvādṛśyā striyā puṃsaḥ kevalaṃ dharmahānaye / dharmaṃ vinā na me kāryyaṃ dākṣiṇyāpi ca bhāryayā // rm_4.86{77} //

kiṃ tvayā kāṃtayāpy evaṃ mātsaryyakuladurdhiyā / dharma eva vinaśyeta tad vraja mā gṛhe vasa // rm_4.87{78} //

dharmeṇa rakṣyate lokaḥ kāntayā kiṃ hi rakṣyate / tat kāntāpi parityājyā yadi pāpanuraginī // rm_4.88{79} //

bhāryā hi pālanīyā sā yadi dharmārthinī satī / kiṃ tvaṃ pāpārthinī duṣṭā yaśodharmavināśinī // rm_4.89{80} //

naivāhaṃ ca tvayā sārddhaṃ bhoktuṃ rantuṃ samutsahe / kriyate cet tvayā dharmas tathā vasa mayā saha // rm_4.90{81} //

no ced evaṃ mayā tyaktā tvaṃ mā tiṣṭha gṛhe vraja / evaṃ bharttrocyamānāpi pramadā sā na bodhitā // rm_4.91{82} //

mātsaryyālīḍhacittatvād roṣitā caivam abravīt / naiva sthāsyāmy ahaṃ yāsye kiṃ sthitvaivaṃ vininditā // rm_4.92{83} //

kiyat tvayy aparādhaṃ me yat tathāhaṃ vimocitā / kiṃ sa bhikṣur gurur rājā mitraṃ vā te pitā suhṛt // rm_4.93{84} //

jñātir vā sa sakhā vandhuḥ kiṃ ca bhrātā prabhur dhanī / pradattaṃ kiṃ adattaṃ ca kiyan naṣṭaṃ bhavet yataḥ // rm_4.94{85} //

naiva kiṃcic ca dāsyāmi kasmai cid bhikṣave 'rthitaṃ / adatvā me bhavet kiṃ hi dāsyāmy ahaṃ yathechayā // rm_4.95{86} //

dāsyāmi vā na dāsyāmi kā carcātra tathā tava / pāpaś cen mayi pacyeta dharmo vāpi tathā mama // rm_4.96{87} //

tvam atra mā kṛthāś cintāṃ kiṃ tvayātra vicāryyate / śubhaṃ vāpy aśubhaṃ vā me tava kiṃ tad vicāratā // rm_4.97{88} //

tathāpi mama doṣaṃ ced yāsyāmi na vasāmy ahaṃ / varaṃ prāṇaparityājyaṃ na tu dānaṃ dadāmy ahaṃ // rm_4.98{89} //

ity asau pramadākruṣya bhartur ākṣipya garvitā / kvacit kiṃcic ca kasmaicid dadau naiva kadācana // rm_4.99{90} //

gṛhe tithīn upāyātān dṛṣṭvaivātipraroṣitā / vahudhā kruṣya tān gehān nyakāsayad balādapi // rm_4.100{91} //

tadāśīrvacanāny evaṃ śrutvāpi parikopitā / hasati nindayitvaināṃ paribhāṣya nyakāsayat // rm_4.101{92} //

sadā badhvā gṛhadvāraṃ yācakāgatiśaṃkayā / koṣṭha eva samāsīnā kadācin na viniryayau // rm_4.102{93} //

sarvadā svāminā sārddhaṃ kṛtvaivaṃ kalahaṃ muhuḥ / svayam eva prabhuktvāsau kālam evam ayāpayat // rm_4.103{94} //

tataḥ kāla upāyāte pramadā sā rujānvitā / tadāpy evaṃ na cotsehe kiṃcid dātuṃ samarthine // rm_4.104{95} //

tataḥ pravṛddharogārttā tṛṣṇārttā pariśoṣitā / mṛtā sā narake yātā pretī bhavati sāṃprataṃ // rm_4.105{96} //

yā cābhūd dārikā duṣṭā mātsaryyaprahatāśayā / saivaiṣā hi tvayā dṛṣṭā pretī narakavāsinī // rm_4.106{97} //

iti maudgalya dṛṣṭvaivaṃ pratyakṣaṃ pāpaduḥkhinīṃ / sarvādā śraddhayārthibhyo dātavyaṃ jalam ādarāt // rm_4.107{98} //

sarvavastupradānānāṃ jaladānaṃ mahattaraṃ / sarveṣāṃ jīvanaṃ yasmād amṛtaṃ saṃvaraṃ jalaṃ // rm_4.108{99} //

jalapānaṃ vinā sarve na jīvanti hi jantavaḥ / tad amṛtaṃ jalaṃ śuddhaṃ dātavyam arthine sadā // rm_4.109{100} //

jalam eva hi pītvā te nirāhārās tapasvinaḥ / yogino 'nekavarṣāni jīvanti prāṇino yathā // rm_4.110{1} //

sarvāhārābhisaṃtyaktā jivaṃti prāṇino jalaiḥ / sarvān na paribhuktvāpi na jīvanti jalair vinā // rm_4.111{2} //

tad amṛtapradānaṃ taj jīvadānaṃ pracakṣyate / sarvavastupradānebhyo jaladānaṃ praśasyate // rm_4.112{3} //

viśeṣād grīṣmakāle tu tṛṣārttāya ca rogine / bālavṛddhāturebhyaś ca dātavyaṃ jalam āditaḥ // rm_4.113{4} //

jaladānaṃ mahādānaṃ jaladānasamaṃ na hi / yenābhidhāryyate prāṇaṃ tat phalaṃ saṃpraśasyate // rm_4.114{5} //

sarvadhātupradānebhyaḥ sarvaratnapradānataḥ / sarvānnabhogyadānebhyo jaladānaṃ mahīyate // rm_4.115{6} //

kanyākoṭipradānāc ca gajakoṭipradānataḥ / gavāṃ koṭipradānāc ca jaladānaṃ mahīyate // rm_4.116{7} //

saptaratnamayībhūmipradānāc ca mahīyate / evaṃ sarvapradānebhyo jaladānaṃ mahattaraṃ // rm_4.117{8} //

tṛpyante devatāḥ sarve pitṛlokās tathāpare / sarve bhūtāś ca satvāś ca jalenaiva sadāpi hi // rm_4.118{9} //

tathā dravyāni sarvāṇi bhūtāni hy aśuciny api / jalābhiṣiktamātreṇa śuddhyante sarvadā khalu // rm_4.119{10} //

jalaṃ vinā na tṛpyante bhuktvāpi divyabhojanaṃ / tasmāt sarvapradānānāṃ jaladānaṃ mahīyate // rm_4.120{11} //

tathā ye ca sudhāṃ pītvā divyakāntā samarpitā / ramanti tridaśāḥ svarge te hi sarve jalapradāḥ // rm_4.121{12} //

cakravarttī nṛpendro yo ramaṇībhiḥ sahāmṛtaṃ / bhuktvā ramati saṃmodī so 'pi cāmbupradānataḥ // rm_4.122{13} //

evaṃ cānye 'pi ye lokā yathechā sukhabhoginaḥ / niḥkleśā nirujā bhadrās te hi sarve jalapradāḥ // rm_4.123{14} //

ye tu nīcāśayādīnāḥ kṣutpipāsāturāḥ kṛśāḥ / yācakāḥ preṣyakāś cāpi sarve te 'mbho'pradānikāḥ // rm_4.124{15} //

jaladānodbhavaṃ puṇyaṃ saṃkhyātuṃ naiva śakyate / sarvair api munīṃdraiś ca kim anyair vibuddhair janaiḥ // rm_4.125{16} //

matveti śraddhayā nityaṃ divyāmṛtābhivāṃchibhiḥ / arthibhyaḥ sarvasatvebhyo dātavyaṃ jalam ādarāt // rm_4.126{17} //

ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sarve ca bhikṣavaḥ / sarvebhyaḥ sarvadā kartuṃ jaladānaṃ samaichan // rm_4.127{18} //

athānandaḥ samutthāya natvā taṃ śrīghanaṃ guruṃ / kṛtāṃjalipuṭo pṛchan tatpāpaparimocanaṃ // rm_4.128{19} //

kadā sā bhagavan pretī tatpāpāt parimokṣyate / sarvasatvābhibodhārthaṃ tat samādeṣṭum arhasi // rm_4.129{20} //

ity ānandena pṛṣṭe 'sau sarvajño bhagavāṃs tadā / tam ānaṃdaṃ samārabhya prāha pāpavimocanaṃ // rm_4.130{21} //

śṛṇv ānaṃda samādhāya yena sā parimokṣyate / sarvasatvaprabodhāya tad upāyaiḥ pracakṣyate // rm_4.131{22} //

sā pretī narakeṣv evaṃ sarveṣu bhramitā sadā / duḥkhābhivedanākhinnā paritaptānutāpitā // rm_4.132{23} //

tataḥ kālāntare saivaṃ smṛtvā ratnatrayaṃ yadi / namo buddhāya dharmāya saṃghāyeti vaded yadā // rm_4.133{24} //

tadā lokeśvaro sarvalokanātho jinātmajaḥ / dṛṣṭvā tāṃ sahasopetya svaprabhābhiḥ parispṛśet // rm_4.134{25} //

yadā lokeśvarābhābhiḥ sparśitā sā sudhī satī / tadātisaukhyatāṃ labdhvā vismitaivaṃ vyacintayet // rm_4.135{26} //

aho saukhyaṃ mayā labdhaṃ kasyānubhāvato 'dhunā / kim āhosvid itaś cyutvāgato 'nyatra vasāmy ahaṃ // rm_4.136{27} //

iti cintāri tiṣṭhantī vismayoddhatamānasīṃ / dṛṣṭvā lokeśvaraś caināṃ bodhayitum upācaret // rm_4.137{28} //

upetya tarpayitvā ca svatanuniḥsṛtair jalaiḥ / vividhair bhojanaiś cāpi pratarppayet sa bodhirāṭ // rm_4.138{29} //

tato 'sau pāpinī pretī pītvā tat tanujāmṛtaṃ / paritṛptā viśuddhāṅgā natvā taṃ prārthayet tathā // rm_4.139{30} //

namas te bhagavan nātha kṛpayā māṃ samuddhara / darśaya dharmamārgaṃ me sadā te śaraṇaṃ vraje // rm_4.140{31} //

tayaivaṃ prārthite cāsau lokanātho dayānidhiḥ / darśayitvāryamārgaṃ ca śrāvayed dharmadeśanāṃ // rm_4.141{32} //

yāṃ śrutvaiva ca sā pretī sarvapāpavimocitā / tataś cyutvā viśuddhātmā janma bodhikule labhet // rm_4.142{33} //

tatra bodhicarīḥ prāptuṃ cared vratam upoṣadhaṃ / tadvratapuṇyabhāvaiś ca bodhicaryyāḥ samācaret // rm_4.143{34} //

kramād bodhicarīḥ pūryya bodhipraṇidhimānasaḥ / bodhisatvo mahāsatvo bhaviṣyati na saṃśayaḥ // rm_4.144{35} //

tato lokahitaṃ kṛtvā saṃbodhipadam āśrayan / sarvadā ca sukhaṃ bhuktvā sukhāvatīṃ gamiṣyati / tatrāmitābhasaṃbuddhaṃ sevitvā samupāśrayan / saṃbodhijñānaṃ āsādya nirvṛtiṃ cāpy avāpsyati // rm_4.145{36} //

yady asau smarate pretī triratnānāṃ samāhitā / tadā caivaṃ tataś cyutvā saukhāvatīṃ gamiṣyati // rm_4.146{37} //

no ced evaṃ hi sā pretī sadāpi narake vaset / yāvan na smarate buddhaṃ tāvan na mokṣyate tataḥ // rm_4.147{38} //

evaṃ sarve 'pi ye satvā yāvanto narakāsthitāḥ / tāvantas te 'pi sarve ca duṣṭāḥ pāpānucārikāḥ // rm_4.148{39} //

yadaiṣāṃ ye triratnānāṃ smaranty anutāpitāḥ / namo buddhāya dharmāya saṃghāyeti vadaṃti ca // rm_4.149{40} //

tadā tatpāpanirmuktā viśuddhāṅgāḥ śubhāśayāḥ / saddharmācaraṇaṃ kartum utsaheyuḥ samāhitāḥ // rm_4.150{41} //

tato lokeśvaro dṛṣṭvā tān satvān dharmabhājanān / bodhayitvā prayatnena bodhimārge niyojayet // rm_4.151{41!} //

tataḥ sarve ca te satvā bodhipraṇidhimānasāḥ / sarvasatvahitārthena samicheyuḥ śivāṃ carīṃ // rm_4.152{42} //

tatas te narakāc cyutvā saṃprayāyuḥ sukhāvatīṃ / tatrāmitābhanāthasya dharmaṃ śrutvānumoditāḥ // rm_4.153{33!} //

bodhicaryyāḥ samāśritya kuryur lokahitāni te / kramād bodhicarīḥ pūryya sarvakleśavimuktigāḥ // rm_4.154{34} //

saṃbodhijñānam āsādya nirvṛtiṃ samavāpnuyuḥ / evam anye 'pi ye satvā lokeśasaraṇaṃ gatāḥ // rm_4.155{35} //

te āśu pāpanirmuktāḥ sukhāvatīṃ vrajanti hi / ye ye lokeśvaraṃ smṛtvā bhajanti satataṃ mudā / te te sarve ca niḥpāpā bhavanti bodhibhāginaḥ // rm_4.156{36} //

tasmāl lokeśvaraṃ smṛtvā gatvā ca śaraṇaṃ sadā / trimaṇḍalaviśuddhena caritavyaṃ vratottamaṃ // rm_4.157{37} //

vratottamaṃ samākhyātam āryāṣṭāṃgikapoṣādhaṃ / sarveṣāṃ api puṇyānāṃ tadvratapuṇyam uttamaṃ // rm_4.158{38} //

yenaivāśu viśuddhyaṃte ghorapātakināpi ca / tasmād etat mahatpuṇyaṃ vratarājaṃ vidur jināḥ // rm_4.159{39} //

yasya puṇyānubhāvena pūryya pāramitāgaṇāḥ / sarvakleśān vinirjitya śīghraṃ bodhim avāpnuyuḥ // rm_4.160{40} //

ye 'py atītāś ca saṃbuddhāḥ sarvajñāḥ sugatā jināḥ / te 'pi tadvratapuṇyais tu śīghraṃ bodhim avāpnuvan // rm_4.161{41} //

ye 'py etarhi ca saṃbuddhāḥ saṃbodhidharmadeśakāḥ / te 'py etadvratapuṇyaiś ca bhavanti bodhipāragāḥ // rm_4.162{42} //

ye cāpy anāgatā buddhā bhaviṣyanti tathāgatāḥ / te 'py etadvratapuṇyais tu lapsyante bodhisaṃpadaṃ // rm_4.163{43} //

evam anye 'pi ye prājñāḥ saṃbodhipadavāṃchitāḥ / te 'py etadvratam ādhāya labhanti bodhisaṃpadaṃ // rm_4.164{44} //

tasmād etadvrataṃ dhṛtvā dātavyaṃ dānam adarāt / etat phalaṃ sadākṣīṇaṃ sūte kalpatarur yathā // rm_4.165{45} //

etadvratadharāḥ satvāḥ saddharmācaraṇodyatāḥ / sarvathā na vrajaṃty eva durgatiṣu kadācana // rm_4.166{46} //

sadaiva sugatiṃ prāptāḥ sarvasatvānukaṃpinaḥ / saddharmācaraṇaṃ dhṛtvā bodhisatvā bhavanti te // rm_4.167{47} //

ye ca lokeśvaraṃ smṛtvā caranty etadvrataṃ sadā / te paśyanti sadāpy enaṃ lokanāthaṃ jagatprabhuṃ // rm_4.168{48} //

tena lokeśvareṇāpi dṛśyaṃte te 'pi sarvadā / ye ca lokeśasaṃdṛṣṭās te sarve bodhibhāginaḥ // rm_4.169{49} //

bodhisatvā mahāsatvāḥ saṃbodhiṃ samavāpnuyuḥ / ye smaranti sadā nityaṃ lokeśaṃ karuṇāmayaṃ / sahasā durgatiṃ tyaktvā muktvā yāyuḥ sukhāvatīṃ // rm_4.170{50} //

ye ca taccharaṇaṃ gatvā bhajaṃti taṃ jinātmajaṃ / sarvapāpavinirmuktās te 'pi yāyuḥ sukhāvatiṃ // rm_4.171{51} //

ye sugandhair jalaiḥ śuddhaiḥ snāpayanti jagadguruṃ / mandākinyāṃ ca te snātvā śuddhā yāṃti sukhāvatiṃ // rm_4.172{52} //

paṃcagaṃdhādisaurabhyair lokeśaṃ lepayaṃti ye / cakravarttipadaṃ bhuktvā te 'pi yāṃti sukhāvatīṃ // rm_4.173{53} //

cīvaraṃ ye dadaṃty asmai te divyavastrasaṃyutāḥ / sarvadharmādhināthāś ca yāṃti cāṃte sukhāvatīṃ // rm_4.174{53*} //

satkṛtya śraddhayā ye 'pi puṣpais tam arcayanti ye / te surendrapadaṃ prāpya yānti cānte sukhāvatīṃ // rm_4.175{54} //

saurabhyayojitair dhūpair ye bhajanti tam īśvaraṃ / te narendrapadaṃ bhuktvā yāṃti cānte sukhāvatiṃ // rm_4.176{55} //

ye dadanti ca bhaiṣajyaṃ tasmai lokādhipāya ca / cakravarttipadaṃ prāpya yāṃti te ca sukhāvatīṃ // rm_4.177{56} //

ye dadanti pradīpāni tasmai lokeśvarāya ca / te mahendrapadaṃ bhuktvā yānti cānte sukhāvatīṃ // rm_4.178{57} //

naivedyaṃ ye dadanty asmai te bhavanti nareśvarāḥ / divyabhogyāni bhuktvā ca yānti cānte sukhāvatīṃ // rm_4.179{58} //

ye ca pānaṃ dadanty asmai te pītvā satataṃ sudhāṃ / svarge ramanti devendrā yānti cānte sukhāvatīṃ // rm_4.180{59} //

phalamūlādikaṃ dattaṃ yaiś ca tasmai sutāyine / yathepsitasukhaṃ bhuktvāṃte 'pi yāṃti sukhāvatīṃ // rm_4.181{60} //

tāmbūlaṃ pūgasaṃyuktaṃ lokeśāya dadanti ye / surūpāḥ satsukhaṃ bhuktvāṃte 'pi yānti sukhāvatīṃ // rm_4.182{61} //

śayyāsanaṃ pradattaṃ yais tasmai satvānukaṃpine / te kṣitīśaśriyaṃ bhuktvā yānty aṃte ca sukhāvatīṃ // rm_4.183{62} //

siṃhāsanaṃ pradattaṃ yais tasmai dharmānuśāsine / te vaṃdyāḥ sarvalokaiś ca yānty ante ca sukhāvatīṃ // rm_4.184{63} //

chatraṃ tasmai pradattaṃ yais te nṛpāś cakravarttinaḥ / yaśodharmasukhaṃ bhuktvā saṃprayānti sukhāvatīṃ // rm_4.185{64} //

patākāṃ ye prayachanti tasmai lokādhipāya cā / te 'pi sarvāṃ mahīṃ bhuktvā yānti cānte sukhāvatīṃ // rm_4.186{65} //

tasmai ye ca prayachanti dhāturatnagaṇāni ca / te narendrāś caturdvīpāṃ bhuktvā yānti sukhāvatīṃ // rm_4.187{66} //

ye vitānaṃ vitanvaṃti gehe tasya kṛpānidheḥ / te narendrāḥ surendrāś ca bhūtvā yāṃti sukhāvatīṃ // rm_4.188{67} //

trailokyādhipates tasya ye kurvanti pradakṣiṇāṃ / te narendraśriyaṃ bhuktvā yānti cānte sukhāvatīṃ // rm_4.189{68} //

saṃgītair ye prakurvanti pūjāṃ tasya jagat prabhoḥ / sadā subhāṣitāny eva śṛṇvanti te guṇākarāḥ // rm_4.190{69} //

cāmarair vyajanair vāpi taṃ nāthaṃ vījayanti ye / te nṛpāḥ suralakṣmīṃ ca bhuktvā yāṃti jinālaye // rm_4.191{70} //

śodhayanti ca ye nityaṃ vihāre kāruṇānidheḥ / divyanetrāś ca te saukhyaṃ bhuktvā yāṃti surālayaṃ // rm_4.192{71} //

kṛtvā ramyaṃ vihāraṃ ca lokeśāya dadanti ye / te mahendraśriyaṃ bhuktvā saṃprayānti sukhāvatīṃ // rm_4.193{72} //

vihāre tatra saṃsiddhe yaṣṭim āropya ye narāḥ / suvarṇakalaśāṃś chatradhvajaghaṇṭāvalīyutān // rm_4.194{73} //

paṃcavarṇapatākābhiḥ puṣpasragbhiś ca saṃyutān / saṃpratisthāṃ prakurvati mahotsāhair vidhānataḥ // rm_4.195{74} //

te narendrāḥ surendrāś ca yaśodharmasukhānvitāḥ / māheśvaryyaśriyaṃ bhuktva yānti cānte sukhāvatīṃ // rm_4.196{75} //

padyagadyamayaiḥ stotrair ye stuvaṃti taṃ īśvaraṃ / niḥpāpāḥ sukhinaḥ prājñās te prayānti sukhāvatīṃ // rm_4.197{76} //

ye cāṣṭāṃgapraṇāmāni asmai śāstre prakurvaṃte / cakravartīpadaṃ bhuktvā te prayānti jinālayaṃ // rm_4.198{77} //

ye smaranti sadā nityaṃ tam īśaṃ sugatātmajaṃ / te sadyaḥ pāpanirmuktā ante yānti sukhāvatīṃ // rm_4.199{78} //

ye ye satvāś ca taṃ nāthaṃ smṛtvā bhajanti sarvadā / te te sarve na yānty eva durgatiṣu kadācana // rm_4.200{80} //

sadāpi sadgatiṣv eva yātāḥ saukhyasamanvitāḥ / saddharmācaraṇaṃ kṛtvā saṃprayānti sukhāvatīṃ // rm_4.201{81} //

evaṃ ye pāpinaś cāpi lokeśaṃ śaraṇaṃ gatāḥ / te 'pi pāpavinirmuktāḥ śuddhā yāṃti jinālayaṃ // rm_4.202{82} //

evaṃ lokeśvaro nāthaḥ puṇyakṣetraṃ śubhapradaḥ / ciṃtāmaṇiḥ kalpavṛkṣo yathepsitaphalapradaḥ // rm_4.203{83} //

na hi tena samaḥ kaścin mahatpuṇyaphalapradaḥ / kuto 'dhikas tu vidyeta traidhātubhuvaneṣv api // rm_4.204{84} //

tenaiva sakalāḥ satvā bodhayitvā prayatnataḥ / āryyamārge pratiṣṭhāpya preritā nirvṛtāv api // rm_4.205{85} //

pāpiṣṭho api satvāś ca tenopetya svayaṃ tathā / narakebhyaḥ samuddhṛtya saṃpreritāḥ sukhāvatīṃ // rm_4.206{86} //

evaṃ sarve 'pi satvāś ca nānopāyavidhānataḥ / darśayitvāryyamārgāṇi tena bodhau niveśitāḥ // rm_4.207{87} //

tasmāt sarvādhikeśaḥ sa lokeśvaro maheśvaraḥ / sarvadharmānubhartā sa lokanāthaḥ pratīyate / kenāpi gaṃtuṃ tasya puṇyaskaṃdhaṃ na śakyate / mayāpi śakyate naivaṃ sarvaiś cāpi munīśvaraiḥ / evaṃ matvā tvam ānaṃdaḥ lokanathaṃ dayodadhiṃ // rm_4.208{88} //

sarvadevādhideveśaṃ smṛtvaiva satataṃ bhaja / tatas te maṃgalaṃ nityaṃ sarvadāpi samaṃtataḥ // rm_4.209{89} //

kutaś cin naiva vidyeran bhayāni vividhāny api / yatra lokeśvarasmṛtis tatrotpātabhayaṃ na hi // rm_4.210{90} //

agner api bhayaṃ naiva nāpy utpātamarudbhayaṃ / na codakabhayaṃ tatra na ca bhūmibhayaṃ khalu // rm_4.211{91} //

vidyutpātabhayaṃ nāpi na cāśanibhayaṃ sadā / na ca śatrubhayaṃ kvāpi nāpi rājabhayaṃ tathā // rm_4.212{92} //

na ca caurabhayāny evaṃ na ca rogabhayāni ca / sarvabhayaḥ praśāmyante lokeśasmṛtibhāvataḥ // rm_4.213{93} //

sarve 'py upadravāś caivaṃ prayāṃti vilayaṃ tataḥ / evaṃ lokeśvaro nātho mahatpuṇyānubhāvavān // rm_4.214{94} //

yenaivaṃ trijagallokaṃ pālitaṃ putravat sadā / tasmāl lokeśvaro nityaṃ sevitavyaḥ śubhārthibhiḥ // rm_4.215{95} //

yasya dharmānubhāvena sarvatrāpi śivaṃ sadā / iti matvā tvayānaṃda tad dharmāñ chrāvayan sadā // rm_4.216{97} //

prerayitvā ca tadbhaktau saṃbodhau saṃpraveśaya / etatpuṇyānubhāvais tvam apy evaṃ kuśalī bhavan // rm_4.217{98} // bodhisatvo mahāsatvo bhaven nūnaṃ jinātmajaḥ // rm_4.218{99} // ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvānaṃdaḥ sasāṃghikaḥ / tatheti pratimoditvā sadā lokeśam asmarat // rm_4.219{100} //

evaṃ rājaṃs tvayā cāpi smṛtvā lokeśvaraḥ sadā / sevitavyaḥ prayatnena bodhipraṇidhicetasā // rm_4.220{1} //

tatas tvaṃ sahasā sarvapāpebhyaḥ parimocitaḥ / bodhisatvo viśuddhātmā prayāsyasi sukhāvatīṃ // rm_4.221{2} //

ity evaṃ guruṇādiṣṭaṃ upaguptena dhīmatā / śrutvā rājānumoditvā so 'bhyanandat sapārṣadaḥ // rm_4.222{3} //

idaṃ śrutvāvadānaṃ ye śrāvayitvā parān api / bhajaṃti lokanāthaṃ te saṃprayāyuḥ sukhāvatīṃ // rm_4.223{4} //

++ iti ratnāvadānamālāyaṃ pretikāvadānaṃ samāptam ++

v śālapuṣpāvadāna athāśoko mahīpālo bhūyaḥ śrotuṃ subhāsitaiḥ / upaguptaṃ guruṃ natvā kṛtāṃjalir avocat // rm_5.1{1} //

bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / tad arhasi samādeṣṭuṃ lokānāṃ puṇyavṛddhaye // rm_5.2{2} //

iti vijñāpite tena nṛpendreṇa prasādinā / upagupto yatiś cāpi taṃ nṛpaṃ pratyabhāṣata // rm_5.3{3} //

śṛṇu rājan mahābhāga sarvalokahitārthabhṛt / yathā me guruṇādiṣṭaṃ vakṣye 'haṃ te tathā khalu // rm_5.4{4} //

puraikasamaye buddho bhagavāñ chrīghano jinaḥ / śrāvastyāṃ jetakāraṇye vihāre maṇimaṇḍite // rm_5.5{5} //

śrāvakair bhikṣubhiḥ saṃghair bodhisatvagaṇaiḥ saha / saddharmadeśanāṃ kartuṃ vyaharal lokaśāsituṃ // rm_5.6{6} //

taddharmadeśanāṃ śrotuṃ sarve satvāḥ samāgatāḥ / brāhmaṇāḥ kṣatriyāś cāpi rājāno rājamātrikāḥ // rm_5.7{7} //

vaiśyāḥ śūdrā amātyāś ca maṃtriṇaḥ sādhavo janāḥ / śreṣṭhinaḥ sārthavāhāś ca dhaninaś ca vaṇiggaṇāḥ // rm_5.8{8} //

paurājānapadāś cāpi nānādeśasamāgatāḥ / devā daityāś ca gandharvā yakṣakinnararākṣasāḥ // rm_5.9{9} //

siddhāvidyādharāḥ sādhyā vasavaś ca grahādhipāḥ / nāgeṃdrā garuḍāś caivam ṛṣayo brahmacāriṇāḥ // rm_5.10{10} //

yogino yatayaś cāpi lokapālāḥ sasainyakāḥ / sarve taṃ sugataṃ natvā dharmaṃ śrotum upāgatāḥ // rm_5.11{11} //

satkṛtya pūjayitvā ca kṛtāṃjalipuṭo mudā / parivṛtya puraskṛtya dṛṣṭvā tasthuḥ samāhitāḥ // rm_5.12{12} //

athāsau bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān dharmavāṃchinaḥ / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_5.13{13} //

tatra devādayaḥ sarve tat saddharmāmṛtaṃ mudā / pītvā cābhyanumodantaḥ prāpur jñānaviśeṣatāṃ // rm_5.14{14} //

śrāvasteyāt tadāneke dārikā dārakāś ca te / kusumān yācitaṃ śālabhaṃjikākhyaṃ giriṃ yayuḥ // rm_5.15{15} //

tatra te sahasā gatvā dṛṣṭvā puṣpāṇy anekaśaḥ / prādāya samupāgatvā śrāvastyām acaran mudā // rm_5.16{16} //

tatraikā dārikā vālā śreṣṭhiputrī pramoditā / śanaiḥ sā śālapuṣpāṇi prādāya pṛṣṭhato 'carat // rm_5.17{17} //

tadā ca bhagāvān buddho bhikṣusaṃghasamanvitaḥ / śrāvastyāṃ bhojanaṃ bhuktvā tato bahir viniryayau // rm_5.18{18} //

tatra sā dārikādrākṣīd bhagavantaṃ tam āgataṃ / dvātriṃśal lakṣaṇāśītivyaṃjanaṃ samalaṃkṛtaṃ // rm_5.19{19} //

vyāmaprabhāvirājantaṃ sahasreṇādhikaprabhaṃ / jaṃgamam iva ratnāṅgaṃ samantabhadrarūpikaṃ // rm_5.20{20} //

dṛṣṭvaivaṃ śrīghanaṃ nāthaṃ dārikā sā pramoditā / śraddhayārcayituṃ puṣpair manasaivaṃ vyaciṃtayat // rm_5.21{21} //

aho puṇyaṃ mayā labdhaṃ yat saṃbuddho dṛśyate 'dhunā / evaṃ kadā kathaṃ kutra drakṣyate 'yaṃ munīśvaraḥ // rm_5.22{22} //

bhāgyenaivaṃ mayā labdhaṃ saṃbuddhadarśanaṃ tathā / nūnaṃ bhāgyavatī cāsmi yat puṇyanidhir āpyate // rm_5.23{23} //

tasmāt puṇyaṃ mahāratnaṃ prāptum upetya sādaraṃ / etaiś ca kusumaiḥ sarvair arhāmy etaṃ samarcituṃ // rm_5.24{24} //

kadāyaṃ lapsyate bhūyaḥ paravaśyā striyā mayā / tad ahaṃ sahasopetya puṣpāṇy asmāy upākire // rm_5.25{25} //

sadā notpadyate nātra saṃbuddho hi kadā cana / atisudurllabhaṃ hy asya darśanaṃ ca sadā na hi // rm_5.26{26} //

mānuṣyaṃ durllabhaṃ janma vinā puṇyair na labhyate / mānuṣye 'labhyamāne 'pi saṃbuddhe sevyate kathaṃ // rm_5.27{27} //

mānuṣye labhyamāne 'pi kṣaṇaṃ saṃpat sudurllabhā / narair apy akṣaṇaprāptaiḥ kathaṃ buddhe 'nusevyate // rm_5.28{28} //

tad adya mānuṣī bhūtvā prāpyaivaṃ sukṛtau kṣaṇaṃ / yady atra kusumair ebhiḥ saṃbuddhaṃ nārcayāmy ahaṃ // rm_5.29{29} //

tato me niṣphalaṃ janma mānuṣye vyartham eva hi / kiṃ mamānena dehena sarvathaikāntanāśinā // rm_5.30{30} //

kim anenāpi jīvena mṛtyau nityaṃ puraḥsthite / kiyat kālaṃ ca jīveyaṃ gacheyaṃ maraṇaṃ dhruvaṃ // rm_5.31{31} //

ciraṃ sthitvāpi kiṃ sāraṃ saṃbuddhabhajanaṃ vinā / varaṃ prāṇaparityāgaṃ kṛtvā saṃbuddhadarśanaṃ // rm_5.32{32} //

anityaṃ khalu saṃsāraṃ sarvadehādikaṃ dhanaṃ / etad eva tu satsāraṃ yad buddhe bhajanaṃ sadā // rm_5.33{33} //

tadaitaiḥ kusumaiḥ sarvaiḥ pūjayāmi munīśvaraṃ / kathaṃ na pūjayisyāmi saṃbuddhaṃ trijagadguruṃ // rm_5.34{34} //

iti niścitya sā vālā dṛṣṭvā taṃ sugataṃ mudā / sahasopetya taiḥ sarvaiḥ sālapuṣpair avākiran // rm_5.35{35} //

tataḥ pradakṣiṇīkṛtya praṇamya taṃ praharṣitā / kiṃ cid dūre parāvṛtya tasthau dṛṣṭvā muniṃ mudā // rm_5.36{36} //

tato 'sau bhagavān buddhas tasyā āyurvihīnatāṃ / matvā tāṃ saṃnrīksyaivaṃ svaṃ vihāraṃ samāyayau // rm_5.37{37} //

atha sā dārikā bhūyas tathānyatkusumāni ca / gṛhasyārthe samādātuṃ tataḥ śālavanaṃ yayau // rm_5.38{38} //

tatra śālataruṃ dṛṣṭvā praphullakusumānvitaṃ / tatpuṣpāṇi samācetuṃ sahasā sā ruroha taṃ // rm_5.39{39} //

tatrāvaruhya puṣpāṇi cinvantī sā pramodataḥ / agraśākhāsamārūḍhā papāta sahasā tataḥ // rm_5.40{40} //

patitā sā virugnāṅgā tīvrātivedanāturā / hā hatāsmīti niścitya saṃbuddhasmaraṇaṃ vyadhāt // rm_5.41{41} //

namo buddhāya dharmāya saṃghāya sugatāya ca / iti proktvaiva saṃbuddhaṃ smaranti maraṇaṃ yayau // rm_5.42{42} //

tataḥ svargopapannā sā vismitaivaṃ vyacintayat / kutaś cyutvā kuhotpannā kena vā kuśalena ca // rm_5.43{43} //

iti cintāparītā sā sahasaivaṃ vyabuddhyata / martyāc cyutvāgatā svarge buddhe puṣpapradānataḥ // rm_5.44{44} //

iti buddhvā ca sā bhadrā suprasāditamānasī / tam eva sugataṃ nāthaṃ smṛtvā natvābhyanandata // rm_5.45{45} //

tato devair upanītaṃ divyapuṣpasvalaṃkṛtaṃ / vimānaṃ sā samāruhya devasabhām upāyayau // rm_5.46{46} //

tasmiṃś ca samaye śakraḥ sudharmāyāṃ suraiḥ saha / saṃbuddhavarṇanāṃ kṛtvā tasthau devān pramodayan // rm_5.47{47} //

tathā tāṃ samupāyātāṃ śālapuṣpābhyalaṃkṛtāṃ / dṛṣṭvā divyātivarṇābhāṃ papracha vismito hariḥ // rm_5.48{48} //

gātraṃ kena vimṛṣṭakāṃcananibhaṃ padmotpalābhaṃ tava / divyaśrīr atulākṛteyam iha te kena prabhā niḥsṛtā / vaktraṃ kena vibuddhapadmasadṛśaṃ cāmīkarābhaṃ tava / kasya tvaṃ varadevate phalam idaṃ yat karmajaṃ bhujyate // rm_5.49{49} //

iti prokte surendreṇa sā bhadrā devakanyakā / taṃ devādhipatiṃ natvā kṛtāṃjalipuṭo 'bravīt // rm_5.50{50} //

saśrāvakā narāditya ākīrṇaśālapuṣpakaiḥ / tatkarmakuśalaṃ kṛtvā rājate me 'dhikaṃ tanuḥ // rm_5.51{51} //

jalajenduviśuddhābhaṃ vadanaṃ me 'bhirocate / etatkarmānubhāvena vijānīyāḥ sureśvara // rm_5.52{52} //

tayeti proditaṃ śrutvā devendro 'sau suvismitaḥ / dṛṣṭvā caināṃ subhadrāṅgīṃ praharṣayann abhāṣata // rm_5.53{53} //

aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitaṃ / yatra nyastaṃ tvayā vījam itthaṃ svargopapattaye // rm_5.54{54} //

ko nārcayet pravarakāṃcanarāśigauraṃ buddhaṃ vibuddhakamalāyatapatranetraṃ / yatrādhikārajanitāni viśobhitāni kāṃtāmukhāni kamalāyatalocanāni // rm_5.55{55} //

dhanyo 'si tvaṃ subhadrāṃgi saṃbuddhaguṇabhāvini / sarvathā hi sa saṃbuddhaḥ sevitavyaḥ sadāpi ca // rm_5.56{56} //

yasya puṇyaprasādāt tvaṃ sadyaḥ svarge samāgatā / sa eva bhagavān nāthaḥ saṃsmṛtvā sevyatāṃ sadā // rm_5.57{57} //

tatas te sarvadā nityaṃ maṃgalaṃ syāt samaṃtataḥ / ciraṃ divyasukhaṃ bhuktvā yāyāś cānte sukhāvatīṃ // rm_5.58{158} //

ity ādiṣṭaṃ surendreṇa sā devakanyakā sudhīḥ / anumodya ca taṃ śakraṃ natvā svam ālayaṃ yayau // rm_5.59{59} //

tataḥ sā saṃsthitā devīprāsāde divyamaṇḍite / divyabhogyasukhaprāptā moditvaivaṃ vyacintayet // rm_5.60{60} //

yac cyutvāhaṃ manuṣyebhyo 'dhunā svargasamāgatā / tat saṃbuddhaprasādena jānāmi nānyathā khalu // rm_5.61{61} //

yan mayā pūjito buddhaḥ śālapuṣpair vanodbhāvaiḥ / tatpuṇyaphalabhogyārthe āgatāhaṃ surālayaṃ // rm_5.62{62} //

yad divyasukhasaṃprāptaṃ tat saṃbuddhaprasādataḥ / tena tam evaṃ saṃbuddhaṃ punar gacheya vaṃdituṃ // rm_5.63{63} //

na yuktaṃ saugate gantuṃ paryyuṣitena vāsasā / yuktaṃ tu saugate gaṃtum aparyuṣitavāsasā // rm_5.64{64} //

iti sā manasā matvā devakanyā subhadrikā / snātvā saurabhyaliptāṃgā divyaśuddhāmvarāvṛtā // rm_5.65{65} //

divyālaṃkāramālādimaulīkuṇḍalamaṃḍitā / anekadevakanyābhir apsarobhiḥ samanvitā // rm_5.66{66} //

divyapūjopacārāṇi gṛhītvā sahasā yayau / tasyām eva niśi svarddhyā bhāsayantī samaṃtataḥ // rm_5.67{67} //

jetavanam upetyāsau praviveśa jinālayaṃ / tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā praṇamya caraṇau muneḥ // rm_5.68{68} //

paṃcopahārapūjābhiḥ pūjayitvā kṛtāṃjaliḥ / natvā ca purataḥ tasthau saddharmaśravaṇotsukā // rm_5.69{69} //

athāsau bhagavāṃs tasyā jñātvāśayaviśuddhatāṃ / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // rm_5.70{70} //

catvāri cāryyasatyāni niḥkleśapuṇyalabdhaye / daśakuśalamūlāni samyaksatvaviśuddhaye // rm_5.71{71} //

āryyāṣṭāṅgikamārgāṃś ca saṃbodhimārgalabdhaye / bodhipākṣikadharmāṃś ca saṃbuddhaguṇalabdhaye // rm_5.72{72} //

athāsau devakanyā tāṃ saddharmadeśaṇaṃ muneḥ / śrutvānumoditā cāpi prāpya dharmaviśeṣatāṃ // rm_5.73{73} //

jñānavajreṇa satkāyadṛṣṭiśailaṃ vibheda sā / śrotāpattiphalaṃ prāptā dṛṣṭasatyābhavat tadā // rm_5.74{74} //

tato bhūyaḥ praṇamyaivaṃ bhagavantaṃ kṛtāṃjaliḥ / suprasannamukhāmbhojo trir udānam udāharat // rm_5.75{75} //

bhagavann idam asmākaṃ mahāpuṇyasukhodayaṃ / jananyāpi kṛtaṃ nāpi na pitrā na ca vaṃdhubhiḥ // rm_5.76{76} //

na jñātibhir na mitraiś ca na sahāyasuhṛjjanaiḥ / nāpi sālohitaiś cāpi pitṛlokair na cāparaiḥ // rm_5.77{77} //

na rājñā na cāmātyair na maṃtribhir na ca paurikaiḥ / na gurubhir na vipraiś ca na yatibhir na tāpasaiḥ // rm_5.78{78} //

na devair nāpi daityaiś ca nāpi lokādhipair api / tathānyaiś ca kṛtaṃ naiva yad idaṃ bhavatā kṛtaṃ // rm_5.79{79} //

uchoṣito yad asmākaṃ rudhirāśrusaritpatiḥ / asthimayo mahāchailo yad asmābhiś ca laṃghitaḥ // rm_5.80{80} //

tavānubhāvāt pihitaḥ sughoro hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ / apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ // rm_5.81{81} //

bhavatprasādān nirupetadoṣaṃ mayādya labdhaṃ suviśuddhacakṣuḥ / prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryyakāntaṃ tīrṇaś ca duḥkhārṇavapāram asmi // rm_5.82{82} //

naravarendrasurāsurapūjite vigatajanmajarāmaraṇādayaḥ / bhavasahasrasudullabhadarśane saphalam adya mune tava darśanaṃ // rm_5.83{83} //

tataḥ praṇatvā caraṇāraviṃdau muneḥ prakṛtvā tṛpradakṣiṇāṃ ca / prajātaharṣā sugataṃ jineṃdraṃ smṛtvā ca bhūyo divam āyayau sā // rm_5.84{84} //

tathā svargasamāyātā devakanyā mumoda sā / yathā vaṇig labdhalābho rogamukto yathāturaḥ // rm_5.85{85} //

samyagniṣpannaśasyāpto yathā ca kṛṣikārmikaḥ / siddhayātrāpralabdhārthaḥ sārthavāho vaṇig yathā // rm_5.86{86} //

atha te bhikṣavaḥ sarve dṛṣṭvaivam avabhāsitaṃ / saṃdigdhavismitāś caivaṃ paprachus taṃ munīśvarāṃ // rm_5.87{87} //

bhagavann adya rātrau ko bhavato 'ntikam āgataḥ / brahmā vā surarājo vā lokapālagaṇā api // rm_5.88{88} //

asmābhir jñāyate nāyaṃ yo 'dya rātrāv ihāgataḥ / tad asmān vismitān sarvān bodhayituṃ samarhasi // rm_5.89{89} //

iti tair bhikṣubhiḥ pṛṣṭo bhagavān sa munīśvaraḥ / tāṃś ca bhikṣugaṇān sarvān samāmaṃtryābravīt tathā // rm_5.90{90} //

na hi sa bhikṣavo brahmā nāpi vāsau surādhipaḥ / naiva lokādhipālāś ca yādya rātrāv ihāgatā // rm_5.91{91} //

api tu dārikā dṛṣṭā yuṣmābhiḥ sagatā pathi / yayāhaṃ sālapuṣpaiś ca prāvakīryyābhitoṣitaḥ // rm_5.92{92} //

sā māṃ puṣpair avākīryya gṛhasyārthe punar vanaṃ / gatā puṣpāṇy upāhartuṃ vṛkṣārūḍhāpatat taroḥ // rm_5.93{93} //

tato 'sau patanodvignā vedanākrāṃtacetasā / triratnāni smaranty eva dehaṃ tyaktvā divaṃ yayau // rm_5.94{94} //

tatra svarge samāsādya smṛtva māṃ sugataṃ punaḥ / draṣṭuṃ dharmaṃ ca me śrotum ihāsau samupāgatā // rm_5.95{95} //

tan mayā deśitaṃ tasyai saṃbodhidharmam uttamaṃ / śrutvā sā cānumodyaivaṃ saṃharṣitā divaṃ yayau // rm_5.96{96} //

ity evaṃ bhikṣavo matvā triratnāni śubhārthibhiḥ / sevitavyāni saṃsmṛtvā gatvā ca śaraṇaṃ sadā // rm_5.97{97} //

ye bhajanti triratnāni saṃsmṛtvā śaraṇaṃ gatāḥ / durgatiṃ te na gachaṃti vrajanti sadgatiṃ sadā // rm_5.98{98} //

ye nindanti triratnāni pratikṣipya pramādataḥ / sadgatiṃ te na gachanti vasanti narake sadā // rm_5.99{99} //

tasmān nityāṃ triratnāni saṃsmṛtvā śaraṇaṃ gatāḥ / satkṛtya bhāvayitvā ca bhajadhvaṃ bodhivāṃchayā // rm_5.100{100} //

tathā vo maṅgalaṃ nityaṃ sarvatra sarvadā bhavet / kramād bodhicarīṃ pūrya saṃbodhim api lapsyatha // rm_5.101{1} //

ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā te bhikṣavo mudā / tathety abhyanumodantas triratnāni sadābhajan // rm_5.102{2} //

ity evaṃ guruṇādiṣṭaṃ mayaivaṃ te pracakṣyate / śrutvaitac chrāvayitvā ca triratnāni sadā bhaja // rm_5.103{3} //

tatas tvaṃ kramaśaś caiva bodhicaryāṃ samācaran / sarvapāpavinirmuktaḥ sukhāvatīṃ samāvrajeḥ // rm_5.104{3*} //

ity etad guruṇādiṣṭaṃ upaguptena bhikṣuṇā / śrutvā rājā tathety evam abhyanandat sapārṣadaḥ // rm_5.105{4} //

tat saṃbuddhānubhāvaṃ munivarakathitaṃ śālapuṣpāvadānaṃ / ye śrutvā śrāvayanti pramuditamanasaḥ śraddhayā bodhikāmāḥ / te sarvakleśamuktāḥ sakalaguṇadharā bodhicaryyānuraktāḥ / kṛtvā loke hitārthaṃ jinavaravasatiṃ saṃprayaṃti praharṣaiḥ // rm_5.106{5} //

++ iti śālapuṣpāvadānaṃ samāptaṃ ++

vi sūkaryavadāna punar evaṃ yatīśo 'sāv upagupto jināṃśajaḥ / triratnasmṛtijaṃ puṇyaṃ khyātuṃ nṛpam abravīt // rm_6.1{1} //

mahatpuṇyānubhāvatvaṃ triratnasmṛtisaṃbhavaṃ / tad ahaṃ te pravakṣyāmi śṛṇu rājan samāhitaḥ // rm_6.2{2} //

dharmatā khalu devānāṃ svargacyavanadharmmiṇāṃ / paṃcapūrvanimittāni prādurbhaveyur ātmani // rm_6.3{3} //

akliṣṭāni hi vāsāṃsi kliśyeyuś cyavanāntike / amlānāni ca mālyāni mlāyeran sahasā khalu // rm_6.4{4} //

daurgandhaṃ niḥsared dehāt kakṣābhyāṃ sveda udbhavet / pracyutisamaye prāpte svāsane na dhṛtiṃ labhet // rm_6.5{5} //

etatpaṃcanimittāni svargāc cyavanadharmiṇāṃ / sarveṣāṃ prodbhaveyuś ca pracyutisamayāgame // rm_6.6{6} //

puraikadevaputrasya tathā cyavanadharmiṇaḥ / etatpaṃcanimittāni prādur āsaṃś cyuteḥ puraḥ // rm_6.7{7} //

atha cyavanadharmāsau devaputro viṣāditaḥ / avaśyaṃ cyavanaṃ svargān matvā rautsīd adhīritaḥ // rm_6.8{8} //

āvartya svavimānasthaḥ parivarttya vimūrchitaḥ / punaś caitanyam āsādya vilapaṃ paryyadevataḥ // rm_6.9{9} //

hā mandākini hemāvjavyāpte puṇyāmbuvāhini / tvayi snātvapy ahaṃ cyutvā yāsyāmi durgatiṃ kathaṃ // rm_6.10{10} //

hā caitraratham utsṛjya kva krīḍeyaṃ yathechayā / hā nandanavanaṃ ramyaṃ tyaktvāhaṃ kva rameya ca // rm_6.11{11} //

hā miśrikāvanaṃ divyaṃ tyaktvā ramye kuhādhunā / hā pāruṣyavanaṃ tyaktvā kva ramyāmy apsarogaṇaiḥ // rm_6.12{12} //

kva sukhaṃ lapsyate pāṇḍukaṃvalakaśilāṃ vinā / hā devasamitiṃ tyaktvā kva śroṣyāmi subhāṣitāṃ // rm_6.13{13} //

hā hā sudarśanaṃ ramyaṃ puraṃ tyaktvā vraje cyutaḥ / prāsādaṃ vaijayaṃtañ ca kadā drakṣyāmy ahaṃ punaḥ // rm_6.14{14} //

hā śakrapramukhair devaiḥ sārddhaṃ kṛdāpramoditaḥ / adhunā me kva tat saukhyaṃ śrotuṃ cāpi na lapsyate // rm_6.15{15} //

hā devyam amṛtaṃ tyaktvā kiṃ prabhokṣyāmi sāṃprataṃ / divyakāmasukhaṃ bhuktvā punar durgatim āśrayan // rm_6.16{16} //

kiyad duḥkhaṃ ca saṃbhoktuṃ yāsyāmi narakeṣv ahaṃ / etad divyamahotsāhād bhraṣṭo 'haṃ narake gataḥ // rm_6.17{17} //

mahadduḥkhābhisaṃtaptaḥ sahiṣyāmi kathaṃ tadā / hā hato 'smi svapāpena kiṃ pāpaṃ prakṛtaṃ mayā // rm_6.18{18} //

yenetaḥ svargataś cyutvā punar yāsyāmi nārakān kiṃ / upāyaṃ kariṣyāmi na yāyāṃ yena durgatiṃ // rm_6.19{19} //

ko me śāstātra vidyeta yo māṃ dharme niyojayet / dharmeṇa rakṣyate prāṇī narake saṃsthito 'pi ca // rm_6.20{20} //

dharmaṃ vinātra devo 'pi svargāt prabhransyate punaḥ / kiṃ karomi kva yāsyāmi nātropāyaṃ tu manyate // rm_6.21{21} //

sarvathāham itaś cyutvā gacheyaṃ durgatiṃ khalu / itaś cyutasya me janma labdhavyaṃ bhuvane kuha // rm_6.22{22} //

iti dhairyaṃ samādhāya manasaivaṃ vyalokayat / cyutvetaḥ saukaraṃ janma prāptavyaṃ saptame dine // rm_6.23{23} //

evaṃ svāptagatiṃ dṛṣṭvā papāta savimūrchitaḥ / athādrākṣīn mahendras taṃ patitaṃ bhuvi mūrchitaṃ // rm_6.24{24} //

dṛṣṭvā ca sahasopetya sudhāsekair asiṃcayat / tato 'sau cetanāṃ labdhvā śanair utthāya taṃ prabhuṃ // rm_6.25{25} //

dṛṣṭvā pādau pariṣvajya natvaivaṃ prārthayad rudan / hā hā nātha mahendro 'si sarvalokādhipaḥ prabhuḥ // rm_6.26{26} //

mām adhaḥ patitaṃ dṛṣṭvā nopekṣāṃ kartum arhasi / bhavān hi jagatāṃ rājā svāmī bharttā patiḥ prabhuḥ // rm_6.27{27} //

nātho dharmānuśāstā ca tan māṃ rakṣatum arhasi / tvadṛte 'nyo na me kaścid rakṣako vidyate 'tra hi // rm_6.28{28} //

tad anukaṃpayā dṛṣṭyā dhṛtvā mām uddhara prabho / yadi māṃ rakṣituṃ nātha na śaknoti bhavān api // rm_6.29{29} //

ko māṃ samuddhared anyo hā hato narake vraje / maṃḍākinyāṃ tvayā sārddhaṃ snātvā pūtātmako 'py ahaṃ // rm_6.30{30} //

kathaṃ ca narake gatvā vaseyam aśuciṃ caran / sahāpsarogaṇair nityaṃ caritvā naṃdane vane // rm_6.31{31} //

divyasaṃgītivādyaiś ca ramāmi saṃpramoditaḥ / adyetaḥ patito pṛthvyāṃ rājagṛhopajāṃgale // rm_6.32{32} //

saukaraṃ janma lapsyāmi saptame divase khalu / tatra mūtrapuriṣādīn amedhyān api kṛcchrataḥ // rm_6.33{33} //

labdhvā bhuktvā cariṣyāmi vyādhasaṃghair upadrutaḥ / bahuvarṣasahasrāṇi bhūtvaivaṃ sūkarātmajaḥ // rm_6.34{34} //

amedhyakardame nityaṃ vatsyāmy āvartya saṃcaran / evaṃ divyāmṛtaṃ bhuktvā ramitvā bhavatā saha // rm_6.35{35} //

kathaṃ hi nārake gatvā bhokṣye 'medhyāni saṃcaraḥ / imaṃ kalpataruṃ tyaktvā yathepsitaphalapradaṃ // rm_6.36{36} //

jāṃgalaṃ vṛkṣam āśritya sthito bhokṣyāmi kiṃ tadā / sarvathāhaṃ cyuto 'smītaḥ prerito hi svakarmaṇā // rm_6.37{37} //

vividhāni ca duḥkhāni bhoktuṃ yāsyāmi nārake / tad upāyaṃ pradātavyaṃ bhavatā me 'nukaṃpinā // rm_6.38{38} //

yenāśu durgater muktaḥ prāgacheyaṃ ca svargatiṃ / sarvathā rakṣa māṃ nātha yady asti te kṛpā mayi // rm_6.39{39} //

bhavān māṃ patitaṃ dṛṣṭvā nopekṣāṃ kartum arhati / bhavān eva jagacchāstā sarvalokādhipaḥ prabhuḥ // rm_6.40{40} //

tad āśu māṃ prayatnena samuddhartuṃ samarhati / idaṃ te darśanaṃ nātha paścimaṃ me bhavet khalu // rm_6.41{41} //

janmaśatasahasraiś ca durlabhaṃ syād dhi saṃgamaṃ / ity evaṃ vilapaṃ devaputras sa taṃ surādhipaṃ // rm_6.42{42} //

natvā pādau nirīkṣyaiva tasthāv aśrugalanmukhaḥ / atha śakraḥ surendro 'sau dṛṣṭvaivaṃ pravilāpitaṃ // rm_6.43{43} //

kāruṇyā krāntacittas tam āśvāsayann abhāṣata / mā kṛthā rodanaṃ bhadra samāśvasi hi dhīraya // rm_6.44{44} //

kriyante kiṃ prayatnāni sarvathā maraṇaṃ dhruvaṃ / mṛtyur mahāvaliṣṭho hi sarvasatvāntakārakaḥ // rm_6.45{45} //

hrīyante mṛtyunā sarve mṛtyuḥ kena nihanyate / anirvāyo hi sarvatra sarvatraidhātukeṣv api // rm_6.46{46} //

sarveṣām api jantūnām ekānte maraṇaṃ dhruvaṃ / tasmān mā bhes tathā mṛtyoḥ kiṃ viṣādena sidhyate // rm_6.47{47} //

tad dhairyyataiḥ samālaṃvya triratnaṃ śaraṇaṃ vraja / gatvā ca śaraṇaṃ teṣāṃ smara nityaṃ samāhitaḥ // rm_6.48{48} //

tatas tvaṃ durgatiṃ muktvā sadgatiṃ samavāpnuyāḥ / etad eva hi saṃsāre mahopāyaṃ śubhāptaye // rm_6.49{49} //

nānyad dhi vidyate kiṃcin mṛtyau sādhāraṇe dhruve / tad anyaccetanāṃ hitvā triratnāny abhisaṃsmaran // rm_6.50{50} //

namo buddhāya dharmāya saṃghāyeti vadan bhaja / ye triratnasmṛtiṃ dhṛtvā mṛtās te puṇyabhāginaḥ // rm_6.51{51} //

kramād bodhicarīṃ prāpya yāyuś cānte sukhavatīṃ / tvaṃ cāpi triratnānaṃ smṛtvā mṛtaḥ supuṇyadhṛk // rm_6.52{52} //

kramād bodhicarīṃ prāpya saṃprayāyāḥ sukhāvatīṃ / itīndreṇa samādiṣṭaṃ śrutvā devasuto 'tha saḥ // rm_6.53{53} //

tathety anusaṃmodya punar natvaivam abravīt / adyārabhya mahendrāhaṃ triratnānaṃ sadā smaran // rm_6.54{54} //

gatvā ca śaraṇaṃ teṣāṃ upāsako bhave khalu / ity uktvā sa mahendrasya puraḥ sthitvā kṛtāñjaliḥ // rm_6.55{55} //

anusmṛtya triratnānāṃ namaskṛtim udāharat / namo buddhāya bhadrāya namo dharmāya tāyine // rm_6.56{56} //

namaḥ saṃghāya nāthāya sarvadāpi name bhaje / adyārabhya triratnānāṃ sadāhaṃ śaraṇaṃ vraje // rm_6.57{57} //

upāsako bhaven nityaṃ namāmi satataṃ smaret / ity uktvā devaputro 'sau kāladharmayutaś cyutaḥ // rm_6.58{58} //

tuṣite devaloke 'bhūd upapannaḥ supuṇyataḥ / dharmatā khalu devānāṃ ye devāḥ svargataś cyutāḥ // rm_6.59{59} //

te 'dholokeṣu gacheyur na tūrddhvabhuvaneṣu hi / atha śakro narendro 'sau dṛṣṭvā taṃ svargataś cyutaṃ // rm_6.60{60} //

kutrāsau labhate janma ity adhastād vyalokayat / kim asau sūkarīgarbha utpanno vā na veti ca // rm_6.61{61} //

apaśyat sarvataś cainaṃ na dadarśa kuhāpi sa / tato 'sau vismitaḥ śakro divyena cakṣuṣā punaḥ // rm_6.62{62} //

kutrāsau labhate janma ity evaṃ samalokayat / vata tiryyakṣu jāto 'sau preteṣu ca prajāyate // rm_6.63{63} //

atha narakeṣu vā jāta ity evaṃ samalokayat / teṣu triṣv apy apāyeṣu nādrākṣīt taṃ samaṃtataḥ // rm_6.64{64} //

tato manuṣyalokeṣu jāto veti dadarśa ca / tatrāpi ca sa sarvatra nādrākṣīt taṃ sureśvaraḥ // rm_6.65{65} //

tataś caturmahārājabhuvaneṣu prajāyate / iti teṣu ca sarvatra vilokayan dadarśa na // rm_6.66{66} //

tataś ca vismitaḥ śakras trayastriṃśe vyalokayan / tatrāpi taṃ na cādrākṣīt kutrāpi ca samaṃtataḥ / evaṃ sarvatra lokeṣu vilokayaṃs tadudbhavaṃ / adṛṣṭvā vismitaḥ śakraḥ punar evaṃ vyaciṃtayat / aho vata mahāścaryyaṃ yan mayāpi na dṛśyate // rm_6.67{67} //

kutrāsau jāyate nūnaṃ na manye tat pravṛttitāṃ / ko nu jñāsyati tadvṛttiṃ buddhād anyo na kaścana // rm_6.68{68} //

buddha eva jagaddarśī ṣaḍabhijñas trikālavit / tasmād aham ito gatvā saṃbuddhe samupācaran // rm_6.69{69} //

vijñapyaivaṃ ca tadvṛttiṃ praṣṭum arhāmi sāṃprātaṃ / ity evaṃ manasā dhyātvā devendro 'sau savismayaḥ // rm_6.70{70} //

sahasā jetakāraṇye jināśramam avātarat / tatrāsau sugataṃ dṛṣṭvā saharṣavismayānvitaḥ // rm_6.71{71} //

praṇamya purataḥ sthitvā kṛtāṃjalipuṭo 'vadat / bhagavaṃs tad vijānīyā yad ihāham upāgataḥ // rm_6.72{72} //

tathāpi praṣṭum ichāmi tat samādeṣṭum arhasi / ekaḥ kālagato devaputraḥ svargāc cyuto gataḥ // rm_6.73{73} //

ṣaṭsu lokeṣu sarvatra dṛśyate na mayā hy asau / kutrāsau jāyate śāstar mayā na dṛśyate kvacit // rm_6.74{74} //

tasyotpattiḥ kuha sthāne tat samādeṣṭum arhasi / itīndravacanaiḥ śrutvā sa saṃbuddho munīśvaraḥ // rm_6.75{75} //

tasya puṇyātmanaḥ sthānaṃ iṃdrāya samacakṣatac / kauśika tuṣito nāma lokadhātuḥ prasiddhitaḥ // rm_6.76{76} //