Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 2/2

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Thí dụ · Bổn sự

Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35

Tác giả
Haribhaṭṭa
Thông tin
GRETILCC BY-NC-SA 4.0

samudravelāraśanāvibhūṣite samucchvasatkomalaśādvalāṃśuke dadhāsi māṃ kiṃ patimukhyaghātinīṃ kṣite vidāraṃ na dadāsi kiṃ nu me // HJm_19.42

atha tāṃ rājñīṃ tathā vilāpaparāṃ sa vyādho dhīrayāmāsa | mā devi śokaṃ kārṣīḥ | satyādhiṣṭhānamāhātmyena sa mahātmā punarudbhūtamanoharamahāviṣāṇaḥ samapagataśaraviṣavegaḥ sattvopakārāya prāṇān bibhrat karoty eva tasya mahato gajayūthasyādhipatyam iti ||

atha vacanam idaṃ niśamya tasmān nṛpamahiṣī pramanāḥ punar babhūva kṣitipatir api vismayaṃ jagāma dviradapateḥ karuṇāṃ muhur vicintya // HJm_19.43

tad evaṃ kṣāntiphalam abhilaṣantaḥ karuṇātmakāḥ śastreṇāpi praharati vairiṇi satyām api śaktau kṣamanta eva mahātmāna ity avadhārya kṣamāyām ādaraḥ karaṇīya iti ||

|| hastijātakaṃ navamam ||

20. candra

apahṛtadaṃṣṭra ivāhiḥkṣāmyati śaktyā vinā saroṣo 'pi / sati sāmarthye nojjhati yaḥ kṣāntiṃ sa kṣamī jñeyaḥ // HJm_20.1

tadyathānuśrūyate parākramanītiprabhāvavijitānyarājasāmantaḥ prabhūtahastyaśvakośasaṃpadupetas tejasvī dhīraḥ śuśrūṣādibhiḥ prajñāguṇair adhiṣṭhitas trivargānukūlaprakṛtiḥ prakṛtidakṣiṇo dakṣiṇāpathādhipatiḥ kaliṅgarājo nāma rājā babhūva |

bhujavīryaparājitaṃ jitāreḥ paradeśaṃ balino balāni yasya abhisasrur udīrṇatuṅgavṛddheḥ salilānīva taṭāntam amburāśeḥ // HJm_20.2

aparasparaḍiṇḍimaiḥ svanadbhiḥ kariṇo yasya vitanyamānakopāḥ vaśagāḥ paritaḥ prayāṇakāle katham apy aṅkuśadhāriṇāṃ babhūvuḥ // HJm_20.3

tasyaivaṃvidhabalodayasya narapateḥ sapatnair akhaṇḍitamānasya khaṇḍadhāro nāma dvijātir amātyo babhūva | sa ca rājā kulasaṃtativicchedabhīruḥ kadācid anekān devatāviśeṣāṃs tanayārtham upayācate sma | tataḥ khaṇḍadhāras taṃ rājānam uvāca | praviśatu devo 'ntaḥpuram ahaṃ devasya putrārthaṃ devatāṃ samupāsiṣye rājyaṃ ca pratipālayiṣyāmīti | tatheti ca rājābhidhāyāntaḥpuraṃ praviśya viṣayaparāyaṇo babhūva | khaṇḍadhāro 'pi ca svanāmāṅkaṃ sarvaparicchedajātaṃ rājyam anuśaśāsa | kaliṅgarājo 'pi ca vividhanṛttagītāvalokanaśravaṇāpahṛtahṛdayaḥ surapatir ivāpsarogaṇaparivṛto 'varodhanajanamadhyagato vijahāra |

manoharāv ārdramadhūkapāṇḍū samudgirantāv iva kāntim indoḥ kasyāścid ādarśanibaddhadṛṣṭeḥ sapattralekhāv akarot kapolau // HJm_20.4

apaśyad anyāṃ stimitāyatākṣīṃ smitena kiṃciccalitādharāgrām navotpalāvasthitam utpalena tirodadhānāṃ cakitaṃ dvirepham // HJm_20.5

parāṅmukhīṃ kāṃcid adhiṣṭhitāsanāṃ manoharālekhyapaṭāvalokinīm upetya niḥśabdapadaṃ sa bhūpatiś cakāra hastadvayasaṃvṛtekṣaṇām // HJm_20.6

vidhunvatīṃ pāṇim alaṃ mayeti bhiyāsvanām asphuritābhidhānām stanau dukūlena tirodadhānāṃ jagrāha dūtīm api vepitāṅgīm // HJm_20.7

tvam eva me bhāvini jīvitaṃ paraṃ nidhehi dṛṣṭiṃ mayi valguhāsini iti bruvan kāṃcid avāṅmukhīṃ sthitāṃ prasādayāmāsa kathaṃcid aṅganām // HJm_20.8

kiṃciccalanmukharanūpurabhūṣaṇena pādena kuṭṭimatalaṃ likhatīṃ salīlam karṇe jagāda kim api pramadāṃ hasantīṃ lakṣyīkṛto 'nyavanitānayaneṣupātaiḥ // HJm_20.9

atha tasya narapater evam akhaṇḍaviṣayasukhānubhāvinas tāḥ śuddhāntamattakāśinyo vividhamṛduhasitakathākrodherṣyābhrūbhaṅgamanoharair vilāsair atīva hṛdayam ācikṣipuḥ ||

parihāsakālacalitonnatabhruvaḥ smitacandrikāparigatānanendavaḥ trivalīvijihmatanuromarājayo na mano haranti vada kasya yoṣitaḥ // HJm_20.10

sphuritaprakāśadaśanāvalīrucaḥ paritaḥ kṣarantya iva kāntim aindavīm na haranti kaṃ nu lavalīsugandhayaḥ pramadājanasya madamaṇḍanā giraḥ // HJm_20.11

vadanendavaḥ śravaṇaruddhadṛṣṭayaḥ parapuṣṭakaṇṭharucayaḥ śiroruhāḥ pariṇāmitālaphalasaṃnibhāḥ stanā na manoharaṃ kim iva nāma yoṣitām // HJm_20.12

na gatās ta eva laghutāṃ jagattraye sukhinas ta eva sudhiyas ta eva ca bahudoṣasarpanicitāni saṃśritā na vilāsinīviṣalatāvanāni ye // HJm_20.13

atha kāle gacchati devy āpannasattvā babhūva |

tasyā guṇanidhau vṛddhiṃ yāte garbhe dine dine agrayoḥ saṃbhṛtakṣīrau jagmatuḥ śyāmatāṃ stanau // HJm_20.14

jānunor upari nyasya pāṇī pallavakomalau dṛṣṭvā bhartāram uttasthau sā kathaṃcid ivāsanāt // HJm_20.15

adya prasavinī syān nu śvo veti sakutūhalaḥ putrārthī bhūpatiḥ snigdhaṃ tām apaśyat punaḥ punaḥ // HJm_20.16

atha viśuddhe 'hani sākṣṇāṃ nidhim iva svaprabhayāvabhāsitanṛpatibhavanāntaram amarakumārākāram akhilabhuvanālaṃkārabhūtaṃ tanayam asūta |

śarīraprabhayā cāndrīṃ sa jahāra yataḥ prabhām tasyākāri tato nāma candra ity eva bandhubhiḥ // HJm_20.17

anyāsām api triṃśanmātrāṇāṃ rājñīnāṃ tanayā jajñire | athāṣṭavarṣadeśīyāṃś candreṇa kumāreṇa saha kumārān kṣatravidyāgrahaṇāya kasmaicid gurave nivedayāmāsa | sarvāṃś ca tān kumārān mṛgayādivyasanaparāyaṇān anekaiḥ kalāguṇais tejasā bhujabalena ca candraḥ kumāro 'tiśiṣye |

jāyante guṇabāndhavāḥ sumatayaḥ ślāghyaṃ garimṇāṃ padaṃ rūḍhaṃ lāghavadoṣa eva mahatāṃ keṣāṃcid ā janmanaḥ dṛśyante hi narā mahaty api kule jātāḥ samānāḥ śunā kiṃ nodanvata iddharatnanicayāc chambūka utpadyate // HJm_20.18

samānā nīlatā satyaṃ śikhicandrendranīlayoḥ sā tu ratnagatā ślāghyā kalyāṇaṃ hi sadāśrayaḥ // HJm_20.19

vidyante na guṇāḥ puṃsi kvacid ākṛtimaty api indranīlākṛtiṃ kāco vahann api na tadguṇaḥ // HJm_20.20

atha sa rājā bodhisattvaṃ yauvarājye 'bhiṣicya tebhyo 'pi ca kumārebhyaḥ kiṃcid deśam adāt | atha ca candro manujādhipānumataḥ saha bhrātṛbhiḥ svadeśaṃ gatvā khaṇḍadhāranāmāṅkāni dṛṣṭvovāca | sarvathā nāmamātreṇāsmatpitā rājā khaṇḍadhāra evātrādhipatir iti | kumārā ūcuḥ | nanv apanīyedaṃ khaṇḍadhāranāma svāni svāni svadeśe nāmāni vayaṃ sarvopakaraṇeṣu lekhayāmaḥ | tatheti ca pratipanne candreṇa prathamaṃ candranāmāropya paścād ātmīyāni nāmāni te lekhayāmāsuḥ | tac ca tathā nirvṛttaṃ vijñāya khaṇḍadhāraḥ paraṃ kopam āgamya brāhmaṇān saṃnipātya rahasy avocat | apahṛtam anena me rājaputreṇādhipatyam | tad idam atra prāptakālaṃ kenacid upāṃśunā candraḥ prāṇair viyojanīya iti | paśyantu bhavantaḥ |

laghīyaḥ prājyaṃ vā phalam abhimataṃ prāptumanasā nirīheṇa sthātuṃ kṣaṇam api na yuktaṃ matimatā kulālo daṇḍena bhramayati na cec cakram aniśaṃ śarāvaḥ kumbho vā na hi bhavati satyām api mṛdi // HJm_20.21

brāhmaṇā ūcuḥ | tvam evopāyam atra vastuni śakto 'dhigantum iti | khaṇḍadhāra uvāca | yady evaṃ tato yadi kathaṃcid ayaṃ rājā svapnaṃ bhavatām agrato nivedayet tato yuṣmābhir vaktavyaṃ deva khaṇḍadhāraḥ svapnaphalābhijñaḥ | sa eṣa praṣṭavya iti | tatheti ca brāhmaṇāḥ pratipedire | atha kadācit sa rājā svapnadarśanodvignahṛdayas tebhyo brāhmaṇebhyaḥ svapnaṃ nivedayāmāsa | brāhmaṇaiś ca khaṇḍadhāraḥ svapnādhyāyavedīti nirdiṣṭaḥ | tataḥ sa rājā khaṇḍadhāram āhūya svapnam iti nivedayāmāsa |

svapne kilādya puram etad aśeṣam antrair āveṣṭitaṃ parividhūsaradīnalokam baddhvā nipīḍitatanuḥ kunayena cāhaṃ kṣiptaś citābhuvi kaḍevarasaṃkulāyām // HJm_20.22

tad asya tāvat svapnasya guravaḥ phalam ākhyātum arhantīti | khaṇḍadhāra uvāca | deva kaṣṭaḥ khalu svapnasya vipāko dṛśyate |

rājyād vā mahato bhraṃśaṃ svapnas tat sūcayaty ayam māsadvayena gantavyaṃ diṣṭāntam athavā tvayā // HJm_20.23

śrutvā vacas tasya sa bhūmipālo viprasya viproṣitakāntiśobhaḥ martavyam ity āgatasādhvasatvān nodyānabhūmau na gṛhe 'bhireme // HJm_20.24

vicintyamānaṃ maraṇaṃ prakṛtyā karoti dūre 'pi manoviṣādam samutphaṇāśīviṣadurnirīkṣyaṃ śarīriṇāṃ kiṃ punar atyupoḍham // HJm_20.25

atha sa rājā khaṇḍadhāram uvāca | bhavet punaḥ kaścid upāyo yenāhaṃ rājyaparibhraṃśaṃ na prāpnuyām akālamaraṇaṃ veti | khaṇḍadhāra uvāca | tena khalu devaḥ śrotum arhaty upāyam iti | saha candreṇa kumāreṇa sarvakumārā yajñakarmaṇy ālabdhavyā anye ca catuṣpadāḥ prāṇinaḥ |

tallohitasya śukatuṇḍavilohitasya pūrṇāṃ vitānabhuvi puṣkariṇīṃ viśālām bhūpāla yady avatariṣyasi tan na rājyād bhraṃśaṃ gamiṣyasi paretapater vaśaṃ vā // HJm_20.26

atha sa rājā punar api me jīvataḥ putrā guṇavattarā bhaviṣyantīti vicintya tān kumārān nigaḍabaddhān ānīya khaṇḍadhāram uvāca | prārabhyatām ādhvaraṃ karmeti |

tataḥ kumāreṣu bhṛśaṃ viṣādiṣu pravartite karmaṇi sāptatantave mahībhujo jyeṣṭhasutād vinākulaḥ sa mantridhūrto nijagāda pārthivam // HJm_20.27

nṛcandra candraḥ sa bhavaccharīrajo balāvalipto yadi nāgamiṣyati tadā śubhadhvaṃsi vidhānam ādhvaraṃ bhaviṣyatīdaṃ na phalāya bhūyase // HJm_20.28

rājovāca | gurujanabhaktaḥ khalu candraḥ kumāras tan na mamājñāṃ laṅghayiṣyati | dūtam asmai praheṣyāmīti | tatheti ca pratipanne khaṇḍadhāreṇa sa rājā dūtam āhūyovāca | gaccha yatra tatrāvasthitaṃ candraṃ brūhi śīghraṃ bhavatā matsakāśam āgantavyam iti | tatheti sa ca dūtaḥ parigṛhītarājaśāsano bodhisattvasakāśam ājagāma | sa ca mahātmā saparijanaḥ surabhimāsaprārabdhasahakāramañjarīkam atimuktakāśokatilakagandhādhivāsitalatāmaṇḍapam akhaṇḍaśobhaṃ vilāsavasatim iva vasantalakṣmyāḥ kiṃcid udyānaṃ praviśyātmānaṃ vinodayāmāsa | pratīhāranivedito 'bhyanujñātapraveśaś ca dūtaḥ pratatabāṣpakaṇavarṣiṇā mukhena praṇamya candraṃ katham api tam anekasattvavināśāyopacaritam adhvaravṛttāntam ākhyāya tāṃ rājājñāṃ nivedayāmāsa | tato bodhisattvaṃ suhṛdo bāndhavāś caivam ūcuḥ | sarvam idaṃ tava nāśāya durātmanaḥ khaṇḍadhārasya cchandaviceṣṭitam | mahādhūrtasya yater iva śāntā ca śarīrakriyā rākṣasasyeva cāśuddham antaḥkaraṇam | aho durātmanāṃ caritāni sarvathā |

praśāntaveṣe 'pi virūkṣamānase na durjane viśvasanīyam aṇv api bako hi tiṣṭhann api niścalas taṭe parisphurantīṃ śapharīṃ na hanti kim // HJm_20.29

upanayati viṣādaṃ dhairyam apy āśritānāṃ janayati parimohaṃ tāpam antar vidhatte ahiviṣam iva daṃśaprāptam ekāntatīvraṃ caritam abhajanīyaṃ duḥsahaṃ durjanasya // HJm_20.30

tad ājñāpayatu kumāro yāvad enaṃ durātmānaṃ rakṣovṛttim aphalabrāhmaṇanāmānaṃ khaṇḍadhārakaṃ baddhvānayāmaḥ paretanāthavaśaṃ vā prāpayāma iti | bodhisattva uvāca | satyaṃ mamāpi khaṇḍadhāraṃ prati kiṃcid abhyutthitaḥ kopa āsīt | sa tu me hutavaha iva saliladhārayā kṣamayopaśāntiṃ nītaḥ | yadi cāsmatprāṇair guravaś cirajīvino bhavanti nanu kṛtārthā vayam iti tad alam atrabhavatāṃ khaṇḍadhāraṃ prati kopena yāsyāmy evāham | atha sa dūto vismayād ity avocat | aho mahad āścaryaṃ sarvathā kumāraḥ paramārthakṣamī | kutaḥ |

uttiṣṭhantaṃ yasya vairikṣayāya krodhavyālaṃ kṣāntividyā ruṇaddhi śreyaḥprāpto baddhaśuddhāśayānāṃ labdhālokaḥ so 'graṇīḥ kṣāntibhājām // HJm_20.31

atha bodhisattvo bāṣpasalilakaṇamucā svaparijanenānugamyamāno rathavaram āruhya yajñamadhyagataṃ pitaram āgamya covāca |

tyakto 'smi yadi tātena svajīvitagaveṣiṇā mama deham imaṃ yajñapaśutām upakalpaya // HJm_20.32

mayā tyakto 'si putreti bruvāṇasya mahīpateḥ candrasyopari duḥkhena nipetur bāṣpabindavaḥ // HJm_20.33

yadā ciram api sthitvā gantavyaṃ mṛtyugocaram tadā paravināśena ko vāñched āyuṣaḥ sthitim // HJm_20.34

atha khaṇḍadhāras tān ṛtvija uvāca | śṛṇvantūpādhyāyāḥ prathamāhutau pātyamānāyāṃ candraḥ kumāraḥ prāg ānaddhavyaḥ paścād ime kumārā iti |

iti bruvāṇam udgrīvāḥ khaṇḍadhāraṃ vyalokayan kumārāḥ sukumārāṅgāḥ śārdūlaṃ hariṇā iva // HJm_20.35

atha te kumārāḥ kṛtāñjalayo bodhisattvam iti vijñāpayāmāsuḥ |

tvayi sthite bhrātari lokavatsale mahātmani jyāyasi tuṅgacetasi paśūn ivāsmān katham eṣa nirghṛṇo yamakṣayaṃ neṣyati khaṇdadhārakaḥ // HJm_20.36

atha teṣāṃ bhrātṝṇāṃ vacanam ākarṇya duḥkhāyamānahṛdayo bodhisattvo maitrīsamanvitaṃ samādhim ālalambe |

samādhinā tasya viśuddhacetasaḥ samāhatānām ca samāhitātmanaḥ bhujaṅganīlāni savismayātmanāṃ nṛpātmajānāṃ nigaḍāni pusphuṭuḥ // HJm_20.37

nigaḍasphuṭanavismite ca tasmin rājani kim idam iti ca jātavimarśe tatra khaṇḍadhārake |

udiyāya payoguruḥ payodaḥ pidadhad dyāṃ śitikaṇṭhakaṇṭhanīlaḥ sphuritaprabhayā taḍidbhṛkuṭyā kupito rākṣasavaj jagarja coccaiḥ // HJm_20.38

khagamuktavibhagnapādapāni dhvanimanti pracalacchilātalāni śikharāṇi nipātayan girīṇāṃ pravavau vahnisakhaḥ pracaṇḍavegaḥ // HJm_20.39

pramumoca tato ghanāghanaṃ tad ghanajālaṃ ghanam aśmanāṃ samūham bhṛśam ākulacetasāṃ dvijānāṃ makhamadhye praṇavadhvaniḥ śaśāma // HJm_20.40

paripāṭalayan payodharāṇām udarāṇi prabhayā payogurūṇi drutam astam iyāya pārthivasya vyasanaṃ draṣṭum aśaknuvann ivārkaḥ // HJm_20.41

kupitair iva śātakumbhakumbhāḥ kratubhūmau nihitāḥ pratāḍyamānāḥ upalais tvaritaṃ divaḥ patadbhiḥ kṛtabhaṅgāḥ paricakvaṇuś calantaḥ // HJm_20.42

praśaśāma bhayād ivādhvarāgniḥ paritaḥ prasphuritākulasphuliṅgaḥ galitaślathapāṇḍudhūmajālo gaganād aśmabhir āhataḥ patadbhiḥ // HJm_20.43

kariṇāṃ gurulohakośabaddhā radanāḥ śliṣṭamṛdas taṭābhighātāt upalābhihatāḥ parikvaṇanto mumucuḥ prasphuritatviṣaḥ sphuliṅgān // HJm_20.44

nipapāta śikhī nivāsayaṣṭeḥ kṛkavākur virasaṃ rarāsa bhītaḥ upalābhihatāś ca lolanetrā viviśuś chekamṛgā gṛhodarāṇi // HJm_20.45

śiśiraṃ jaladānilaṃ pipāsuḥ pṛthuvalmīkavinirgatārdhabhogaḥ phaṇam āśu saphūtkṛtaṃ vitanya praviveśāśmabhir āhato bhujaṅgaḥ // HJm_20.46

parihṛtya tu bodhisattvam ārāt sakumāraṃ nipatatsu vegavatsu upaleṣu nṛpaḥ sakhaṇḍadhāro bhavanaṃ bhītajanākulaṃ pratasthe // HJm_20.47

sacivasya mahīpateś ca yātos taḍiduddyotavibhāvite 'rdhamārge aśaniḥ śirasī bibheda bhedacyutamastiṣkalavopadigdhakeśe // HJm_20.48

mṛtam aśrumatī janān niśamya kṣitipālaṃ kṣitipālapūjitājñam mṛducittatayātiduḥkhabhārāt sahasā jīvitam utsasarja devī // HJm_20.49

atha bhītajanojjhitāntarālaṃ bhavanaṃ bhūmipateḥ sphuṭatkapāṭam upalābhihataṃ papāta sadyaḥ kanakastambhavibhaṅgajātanādam // HJm_20.50

mṛtau bhavetām atha kiṃ nu jīvitau śaṭhāśayau pārthivakhaṇḍadhārakau iti sphuradbhiḥ paritaḥ payodharā ruṣeva vidyunnayanair vyalokayan // HJm_20.51

atha prabhātasamaye bodhisattvaḥ pitror agnisaṃskāraṃ kṛtvā dattanivāpasalilāñjaliḥ saṃvignamatir aho sūktam idaṃ buddhānāṃ bhagavatām utpannapradhvaṃsinaḥ sarvabhāvā iti vicintya tān bhrātṝn uvāca |

māṃ putravṛkṣaṃ saṃvṛddhyai sā siktvā snehavāriṇā anavāptaphalā mattaḥ kva yātā jananī mama // HJm_20.52

pṛthivīṃ pṛthivīpālaḥ pālayitvā pitā mama kva yātaḥ khaṇḍadhāreṇa saha khaṇḍitadharmaṇā // HJm_20.53

smaraṇīyavibhūtīdaṃ patitastambhatoraṇam śocantīva guroḥ sadma vicyutāḥ śālabhañjikāḥ // HJm_20.54

imā viṣamasaṃpātasphuṭitā galiteṣṭakāḥ ātmānam iva śocanti dhūsarāś citrabhittayaḥ // HJm_20.55

kiṃ nu saṃgītaśāleyam uta vāsagṛhaṃ bhavet kṛcchrād ity anumīyante bhāgā bhagnasya veśmanaḥ // HJm_20.56

āsīd iha gṛhaṃ sthāne śrīmat tasya mahīpateḥ ity utsuko janaḥ śokād anyebhyaḥ kathayiṣyati // HJm_20.57

niḥśrīkam upalāghātaparetaśukakokilam idaṃ ca bhavanodyānaṃ dhyāyatīva mahīpateḥ // HJm_20.58

aniṣṭhitasukhāśānāṃ vipattiṃ pratipālayan itiśabdaḥ samāptyarthaḥ sotkaṇṭha iva tiṣṭhati // HJm_20.59

puṃsām acchinnakṛtyānāṃ kariṣyati karoti ca cakāra ca samāptyartham itiśabdam anityatā // HJm_20.60

sthitāyāṃ mayy api vyoma nityam ity abhidhīyate ity ūrdhvam iva paśyantī krodhāt tiṣṭhaty anityatā // HJm_20.61

aparādhīnavṛttitvād upalabdhamanaḥśamāḥ apāstabāndhavasnehā niḥsaṅgāḥ sukham āsate // HJm_20.62

saṃkalpād viṣayābhilāṣiṇi jane tṛṣṇā karoty āspadaṃ tṛṣṇābaddhamanā nikāramalinaṃ badhnāti sevāñjalim sevārtaḥ param ārirādhayiṣayā nighno bhavaty andhavan nighno duḥkhaparamparāparibhavakleśair adhiṣṭhīyate // HJm_20.63

kṛcchrāl labdham api krameṇa bhavati prabhraṃśi bhūyaḥ sukhaṃ tadbhraṃśe paritāpam eti puruṣaś cittānalaṃ jvālayan duḥkhasyāsya bhavānubandhajananī hetuḥ śaṭhā jālinī te 'tyantaṃ sukhino manaḥsu nihitā yaiḥ samyag alpecchatā // HJm_20.64

tato 'haṃ rājyam utsṛjya bahuvyasanakaṇṭakam śāntyai śāntipathasthānaṃ gamiṣyāmi tapovanam // HJm_20.65

athābhiṣicyānujam āhitakriyaṃ dvijātibhir bhrātaram udyatāśiṣam vihāya lakṣmīṃ tapaso vivṛddhaye vanāya vavrāja sa dhīramānasaḥ // HJm_20.66

tad evaṃ tena bhagavatā bodhisattvabhūtenāpakāriṇy api kṣamā na śithilīkṛteti vicintya śreyogaveṣibhiḥ kṣāntibalair bhavitavyam iti ||

|| candrajātakaṃ daśamam ||

22. mṛga

na vinā vīryāt tanv api phalam īpsitam āpyate jagadbhūtyai / iti khedam agaṇayitvā vyāyacchante mahābhāgāḥ // HJm_22.1*

tadyathānuśrūyate kvacid amalasalilavāhinyā vetasapaṅktiśyāmatīralekhayā madgukulānugamyamānacakitamīnakulākulāmbhastalayā prasāritadukūladhavalapulinayā nimnagayā parikṣiptabhūdharapārśve kvacid dāvānalārdhadagdhapariṇatāmalakākṣabadarākīrṇavasudhātale marakatasūcīharitadarbhāṅkuropacite kvacid varāhāvataraṇasaṃtrāsapariplutadarduraparimucyamānapalvalataṭānte 'nyatra mṛgapiśitādhmātaprasuptaśārdūlādhyāsitaguhāmukhe vividhavallīvalayapariveṣṭitanimnakuṭilalekhāṅkitataruskandhe ghanapalāśavaṃśīvanarodhāndhakāranikuñje gahanāntare bodhisattvo mṛgayūthādhipatir babhūva | tena ca mahātmanā rājyam iva sadvṛttena narapatinānupālyamānaṃ hariṇayūtham akutobhayaṃ mahatīṃ vṛddhim agamat |

hariṇaṃ harakaṇṭhanīlapṛṣṭhaṃ harisattvaṃ haritaṃ tṛṇaṃ daśantam sadasatpathavedinaṃ mṛgās te tam upādhyāyam ivānvaguḥ suśiṣyāḥ // HJm_22.2

atha kadācit priyamṛgayasya tan mṛgayūthaṃ vyādhasakāśāt kasyacid avanipateḥ śrutipatham ājagāma | sa ca rājā gṛhītadhanvā turagavarādhirohī sainyaparivṛtas tad vanam āgamya dūrāt taṃ mṛgayūtham ālokayāmāsa |

vihāya romanthanam unmukhasthiraḥ sa kṛṣṇasāraḥ śarapātaśaṅkitān mṛgān ninīṣuṃ śaragocaraṃ nṛpaṃ vilokayāmāsa camūpuraḥsaram // HJm_22.3

vilokya saṃbhūtakhalīnanisvanaṃ jighāṃsu tat sainyam adhijyakārmukam mṛgaiḥ parīto bhayaloladṛṣṭibhiḥ sa yūthabhartedam acintayad dhruvam // HJm_22.4

mahīpatiḥ pāti sukhaṃ sukhārthinīṃ prajām anutpannabhayāṃ śubhāśrayāt acintayitvātmagataṃ pariśramaṃ sa rakṣitā yo vyasane 'pi rakṣati // HJm_22.5

amūn bhayabhrāntavilolalocanān parisravacchoṇitasiktabhūtalān mṛgān purastāt patataḥ sphurattanūn vilokayiṣyāmi kathaṃ śarāhatān // HJm_22.6

mṛgāṃs tad enān mṛgayāvinodino na yāvad āghnanti śitaiḥ śilīmukhaiḥ balena tāvad bhayalolacakṣuṣāṃ prayatnam eṣāṃ karavāṇi rakṣaṇe // HJm_22.7

idam vanam anena sainyena sarvataḥ parikṣiptaṃ tat katamayā diśā mṛgayūthaṃ nirvāhayāmīti samantato 'valokyācintayat | bhavatu labdha upāyaḥ | imāṃ girisaritam ullaṅghya svasti mṛgebhyaḥ syād iti tarkayāmi | na caikena krameṇaite hariṇāḥ śakyanta etāṃ śīghrasalilavāhinīṃ samudrapatnīṃ ullaṅghitum iti | tad idam atra prāptam asyāḥ sarito madhyāvasthitasya mama pṛṣṭhe kramaṃ dattvā sukham ete mṛgā yāsyantīti vicintya kvacit taṭataruśikhāpraskhalitasalilāyāḥ paribhramadāvartamadhyabhrāntaviśīrṇaphenasaṅghāyās tasyāḥ kṣitidharasarito madhyam avagāhya sthirayitvātmānaṃ sa mahātmā tān mṛgān uvāca |

pariplutya taṭād asmād dattvā pṛṣṭhe kramaṃ mama yāta yātabhayāḥ śīghraṃ svayūthyāḥ saṃkaṭād itaḥ // HJm_22.8

śarīraṃ viśarārutvād dharmābhāvāc ca phalgu me yuṣmannirvāhaṇāt sāraṃ lapsyate sucirād idam // HJm_22.9

paropakāravimukho yadā kāyaḥ kalis tadā yadā tv anyaddhitālambī kāyaratnam idaṃ tadā // HJm_22.10

paripātum ahaṃ bhayāt samartho yadi yuṣmān nṛpasainikānubaddhān saphalo 'dya bhavet tataḥ pṛthivyāṃ mama yūthādhipatitvaśabda eṣaḥ // HJm_22.11

āgamyatāṃ tad adhunā nanu tāvad eva yuṣmāsu yāvad iṣavo na patanti śātāḥ pṛṣṭhaṃ mamācalasarijjalasetubhūtam āruhya nistarata sainyabhayād amuṣmāt // HJm_22.12

atha te hariṇā maraṇabhītā yūthapatipṛṣṭhe kramaṃ dattvā nadīsalilam ullaṅghya dvitīyaṃ kūlam upagantum ārebhire |

yathā yathā tasya bhṛśaṃ nipetuḥ pṛṣṭhe mṛgās trāsavilolanetrāḥ tathā tathāsau mṛgayūthabhartā khurān sthiratvaṃ prasabhaṃ nināya // HJm_22.13

rudhiram atha mṛgāṇāṃ patyur utkhātamāṃsāt khurapuṭaparibhinnāt tasya cakṣāra pṛṣṭhāt mṛgakulam acalāntaṃ gacchad ālokya cārāt sa rujam agaṇayitvā prītim evālalambe // HJm_22.14

paripālitasattvānām upāyena balena vā ruṇaddhi mahatāṃ duḥkhaṃ antaḥprītiparamparā // HJm_22.15

atha sa rājā hariṇanistaraṇāya saritsalilamadhyasaṃkramībhūtātmānaṃ yūthapatim ālokya vismayam āgamya śarāsaneṣu śarān saṃdadhānaṃ senājanam uvāca | yaḥ khalu kaścin mṛgam āhanyāt so 'smaddrohīti |

athāvavādam ākarṇya sa janas tasya bhūpateḥ bāṇaviśleṣiṇaḥ sadyaś cakāra dhanuṣo guṇān // HJm_22.16

bodhisattvo 'pi ca kiṃ nu nistīrṇāḥ sarve mṛgāḥ syur na veti paścād ālokayann apaśyad ekam atīva bhayacañcalākṣam atikrāntaṃ yūtham ālokayantam asāmarthyād anutsahamāṇaṃ kramaṃ dātuṃ katamayā diśā gacchāmīti dolāyamānahṛdayaṃ hariṇaśāvakam ālokya ca paramāṃ karuṇām ālalambe |

jahīhi śaṅkāṃ na hi bodhisattvo bhavantam utsrakṣyati bālam ekam dvirephaśabdair iti puṣpavanta āśvāsayāmāsur iva drumās tam // HJm_22.17

atha yūthapatiḥ pratyuttīrya tasmāt salilāt taṃ mṛgaśāvakam uvāca |

aṅgādhiruhya matpṛṣṭhaṃ vimuñca maraṇavyathām bhavantaṃ saritaḥ pāraṃ neṣyāmy aham itas taṭāt // HJm_22.18

uddhartuṃ vīryam ārabdhaṃ yena lokaṃ bhavārṇavāt sa tvāṃ nottārayiṣyāmi katham ekaṃ nadījalāt // HJm_22.19

atha tenādhirūḍho 'sau mṛgaśāvena vīryavān jagāhe karuṇālambī saritaṃ vīcimālinīm // HJm_22.20

amūni pṛṣṭhe tava vikṣatāni rujaṃ na gāḍhāṃ janayanti kaccit iti bruvāṇeva samuttarantaṃ parāmṛśat tam sarid ūrmihastaiḥ // HJm_22.21

atha yūthādhipatis taṃ mṛgaśāvakam uttārya tasyāḥ saritaḥ praharṣaviśālalocanayā mātrā saṃyojayāmāsa |

kṛtvātha jānunī bhūmau mṛgaśāvaḥ pipāsitaḥ jagrāha tvaritaṃ mātuḥ saṃbhūtaprasrutī stanau // HJm_22.22

sā cainaṃ parivṛttāsyā stanyapānacalānanam ālileha muhuḥ snehāj jihvayā calitāgrayā // HJm_22.23

atha bodhisattvaḥ pariśramavaśāt khurakṣatavedanayā cāvasannaśarīraprayatnaḥ |

kathaṃcid anviṣya khurāṅkaśādvalāṃ śanair mṛgāṇāṃ padavīṃ samākulaḥ niviśya mandaṃ rudhirokṣitaḥ kṣitau kṣaṇaṃ viśaśrāma sa saṃbhṛtaśramaḥ // HJm_22.24

imāṃ daśāṃ nirghṛṇayādya vatsa satyā jananyāpi mayāsi nītaḥ iti kṣatāṅgaṃ karuṇānutāpād bhṛśaṃ rurodeva tam īkṣamāṇā // HJm_22.25

sa ca rājā tāṃ saritam uttīrya saparijanas turagād avatīrya vismitamanās taṃ mahātmānam upasasāda | sa yūthādhipatī rājānam ālokyābravīt |

abhyutthānārham ālokya yat tvāṃ nāhaṃ samutthitaḥ nādākṣiṇyaṃ tad etan me śrameṇāsmy avasāditaḥ // HJm_22.26

atha sa rājā savismayam upaviśya kuśalaṃ pṛṣṭvā yūthapatim iti saṃrādhayann uvāca |

nirvrīḍaiḥ param upahantum udyatāstrair bhogecchātimiraniruddhabuddhinetraiḥ dharmajño hariṇamuniḥ kṛpāsahāyo mādṛkṣair narapaśubhis tvam arcanīyaḥ // HJm_22.27

bibharti bhṛtyān nṛpa ātmarakṣaṇaṃ vidhitsur āyodhanakālanirbhayān svayūtharakṣāpaṭunā tu sarvathā nayena te bhūmibhujāṃ jito nayaḥ // HJm_22.28

citraṃ kim atra bahavo yadi bhūmipālaṃ bhṛtyā raṇāntaragataṃ paripālayanti ekena nāma hariṇā bahavas tvayāmī yat pālitāḥ khalu tad adbhutam etad atra // HJm_22.29

bahuguṇakaruṇānvitā taveyaṃ guṇavikalāṃ karuṇāviyogalaghvīm hariṇa hariṇatā viśeṣalābhād avahasatīva manuṣyatāṃ mamaitām // HJm_22.30

ity abhisaṃrādhya sa rājā yūthapatim apṛcchat | kīdṛśaṃ punar anena paropakārapaṭunā vīryeṇa bhavān padam abhilaṣati | bodhisattva uvāca |śrūyatāṃ mahārāja |

buddhatvam adhigantuṃ me vīryaṃ vīryavatāṃ vara yathāśakti mṛgatve 'pi satīdaṃ nāvasīdati // HJm_22.31

yathā mayāmī hariṇā bhayākulāḥ pratāritā bhīmarayān nadījalāt tathā bahukleśasamākulaṃ jagat pratārayeyaṃ bhavaduḥkhatoyadheḥ // HJm_22.32

na ca mahārāja śakyate vīryaparāṅmukhena balavatāpy abhilaṣitaṃ padam abhigantum | paśya |

ālasyāt sasahāyo 'pi na gacchaty udayaṃ janaḥ hastāgrāt skhalito bhūmau toyārdra iva kandukaḥ // HJm_22.33

api ca |

vipaścitāpy alasadhiyā sukhāśrayaṃ na śakyate padam abhigantum ucchritam avāhitaṃ vahanam aritradhāribhiś cirād api vrajati na pāram ambudheḥ // HJm_22.34

rājovāca | samyag abhihitaṃ mṛgayūthādhipatinā | kutaḥ |

jātasyāpi kule viśuddhayaśasi prakhyātabhogodaye prāptasyāpi sabhāsu paṇḍitadhurām agryāṃ vipaścittayā ālasyān na manorathaḥ sakṛd api prāpnoti puṃsaḥ phalaṃ lakṣyaṃ naiti guṇārpito 'pi viśikhaḥ kṣeptuḥ prayatnād vinā // HJm_22.35

tad itthaṃ vīryāvalambinā bhavatā śakyam adhigantuṃ bauddhaṃ padam iti |

ye śāntaṃ padam ārurukṣava iha kleśair abhinnāśayās tvattaḥ prāk kṛtinaḥ kṛtapraṇidhayo bodhau ghaṭante janāḥ teṣāṃ vartmani vājinām iva pariśrāntyā śanair dhāvatām ājāneya ivojjhitaśramabhayo bhāvī bhavān agrimaḥ // HJm_22.36

bibhrāṇaṃ pariveṣiṇīṃ vitamasāṃ dehatviṣāṃ saṃhatiṃ dharmaṃ dharmakathābhilāṣiṇi muhuḥ prakhyāpayantaṃ jane chinnakleśanibandhanaṃ guṇadhanair abhyarcitaṃ sūribhis tvāṃ buddhatvam upāgataṃ gatabhavaṃ drakṣyanti dhanyā janāḥ // HJm_22.37

iti sa rājā bodhisattvam abhisaṃrādhyovāca | aho bhavantam evaṃ dharmābhimukham ālokya mamāpi dharmābhilāṣa utpannaḥ |

tad ācakṣva mahābuddhe dharmaṃ dharmavidāṃ vara sevyamānena śuddhena yena yāyāṃ na durgatim // HJm_22.38

bodhisattva uvāca | yady evam ataḥ śrotum arhati mahārājaḥ |

avadyād vinivṛttiś ca pravṛttiś ca śubhāśraye dharmatattvam idaṃ samyag ākhyātaṃ khyātabuddhibhiḥ // HJm_22.39

sphuṭīkṛte 'pi tattve 'smin prakāśitaśubhāśubhe yo gacchati vimārgeṇa so 'ndhaḥ saty api cakṣuṣi // HJm_22.40

iti prajñāpradīpena vilokitamahāpathaḥ bhajasva bhajamānāni karmāṇi kleśahānaye // HJm_22.41

kṣitīśa kṣapitājñāna kṣitiṃ dharmeṇa pālaya tīkṣṇadaṇḍād bhūmipālān nityam udvijate janaḥ // HJm_22.42

yadi yaśasi mṛṇālabhaṅgaśukle jagadavabhāsini te 'sti kācid icchā phalam abhimatam āptukāmatā vā bibhṛhi guṇābharaṇaṃ tato viśuddham // HJm_22.43

atha sa narapatir aho bhavato 'nayā dharmadeśanayā prahlāditam idaṃ me hṛdayam ity abhidhāya parāṃ prītim ājagāma |

tato yūthapates tasya khurakṣatasamutthayā āviṣṭasya rujā gurvyā nimimīlatur akṣiṇī // HJm_22.44

tasyātha nṛpatiḥ kṛtvā-citāṃ candanadārubhiḥ agnisaṃskāram akarot kṛtinaḥ puṇyajanmanaḥ // HJm_22.45

atha tatra gate suhṛdīva divaṃ hariṇe karuṇāvimalaprakṛtau anuśocya ciraṃ vasudhādhipatiḥ puram āgamad āśu vitānamanāḥ // HJm_22.46

tasmin mṛge mṛgavadhūsadṛśekṣaṇābhiḥ sattvopakārakuśale kuśalānvitābhiḥ jñātāv iva vyuparate viratakriyābhir acchinnam aśru mumuce vanadevatābhiḥ // HJm_22.47

prāvepatātha vasudhā calitādriśṛṅgā vātānilena parivardhitasāgarormiḥ bhrāntadvirephaśabalaś ca vikīrṇagandho mandārapuṣpanikaro nabhasaḥ papāta // HJm_22.48

nirvāṇakāle ca bhagavatā bhikṣūnāṃ purastād idaṃ jātakam abhyadhāyi |

mṛgayūthādhipas tatra vane 'bhūvam ahaṃ tadā parivrāṭ ca subhadro 'yaṃ babhūva mṛgaśāvakaḥ // HJm_22.49

bhagavataś ca prāk parinirvṛte tatra subhadre parivrājake bhikṣavaḥ papracchuḥ | kāni punaḥ karmāṇi subhadreṇa kṛtāni yat sarvaśrāvakebhyaḥ paścād arhatphalaṃ prāpya prathamam eva ca bhagavataḥ parinirvṛta iti | bhagavān āha |

kāśyapo nāma buddho 'bhūj jñeyasāgarapāragaḥ nāmnāśoko 'bhavad bhikṣuḥ svasrīyas tasya tāyinaḥ // HJm_22.50

sulabhaṃ me paraṃ jyotir mātule sugate sati aśokaḥ paricintyeti na vyāyacchata muktaye // HJm_22.51

deśāntaram aśoke 'tha gate gatapunarbhavaḥ kāśyapo nirvṛtau cetaḥ kṛtavān kṛtiṇāṃ varaḥ // HJm_22.52

tataḥ sthite 'śokataror adhastād aśokabhikṣau vinibaddhaśokā mahīruhe tatra kṛtādhivāsā mumoca muktādyuti devatāśru // HJm_22.53

bhaviṣyatīty adya vicintayantyā jinasya nirvāṇam anirvṛtāyāḥ papāta pārāśariṇaḥ śarīre tasyāsram uṣṇaṃ vanadevatāyāḥ // HJm_22.54

nirabhram etad gaganaṃ kuto nu mamedam ambhaḥ patitaṃ śarīre iti bruvann unmukham īkṣamāṇaḥ sa devatāṃ tāṃ rudatīm apaśyat // HJm_22.55

papraccha caināṃ paridīnadīnāṃ kiṃ devate rodiṣi jātaśokā sā cāsya kaṇṭhaskhalitābhidhānā bhikṣoḥ kathaṃcit kathayāṃ babhūva // HJm_22.56

mahāmuniḥ kāruṇiko jagaddhitaṃ vihāya dagdhānuśayendhano vaśī pradāya nirvāsyati kāśyapo 'dhunā janāya śokaṃ kṛpaṇeti rodimi // HJm_22.57

akampite vādivacaḥpataṅgakaiḥ pariprakāśīkṛtasatpathāpathe munipradīpe parinirvṛtiṃ gate jagattrayavyāpi tamo bhaviṣyati // HJm_22.58

niśamya cedaṃ vanadevatāvacaḥ sa marmaṇīvābhihataḥ śiteṣuṇā papāta bhūmau vinimīlitekṣaṇaś cirāt samutthāya ca paryadevata // HJm_22.59

apṛcchad enaṃ vanadevatotsukā pracakṣva bhikṣo kim iti prarudyate sa mātulo me bhagavān iti vyathāṃ kathaṃ na yāsyāmi sa cedam abravīt // HJm_22.60

manoharaṃ vākkusumaṃ jinadrumād gṛhītam atyalpam idaṃ pramādinā jagattrayakleśaparaṃparāharaṃ mayā na labdhaṃ phalam alpabuddhinā // HJm_22.61

idam manaḥsadmani me kṛtāśrayaṃ nirodhakaṃ muktipathasya dāruṇam vibhidya kasmān na gato 'si nirvṛtiṃ tathāgatendor vacanāṃśubhis tamaḥ // HJm_22.62

atha sā devatā taṃ bhikṣum idam avocat | alam alam ativiṣādena | yāvan na nirvāṇam upagacchati sa bhagavāṃs tāvad eva bhavantaṃ mantraprabhāvād ākāśena neṣyāmīti | anukampitaḥ syām ahaṃ bhavatyety uktavati tatra tathāgatabhāgineye sā devatā tasmād aśokān mantraparijaptāni kusumāny ādāya mamainam aśokakusumāñjalim īkṣamāṇo nabhasā gacchantīm mām anugacchety uvāca |

athānvagāt tāṃ nabhasā sa devatām aśokapuṣpāñjalibaddhalocanaḥ kṣaṇena cāgamya tathāgatāntikaṃ jagāda bāṣpaṃ visṛjan muhur muhuḥ // HJm_22.63

pramādinaṃ bālam apetadhīplavaṃ nimagnam ajñānamahāpayonidhau munīndra māṃ duḥkhamahormipīḍitaṃ kṣaṇād anuttārya kathaṃ nu gacchasi // HJm_22.64

iti bruvāṇaṃ parigadgadākṣaraṃ kṣarantam asraṃ kaluṣīkṛtekṣaṇam kṣaṇād vimokṣāya nivartya kāpathāt pathā viśuddhena nināya taṃ jinaḥ // HJm_22.65

athārhatphalabhāginaṃ bhāgineyaṃ kṛtvā sakalaṃ ca lokaṃ vacanāṃśubhiḥ prakāśya kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ parinirvavau | parinirvṛte ca tatra bhagavati śokavaśīkṛteṣu surāsurakinnaramahoragayakṣamanuṣyeṣu nabhasaḥ paripatati mandārakusumavarṣe sā devatā śokavaśād iti tat tad vilapitum ārebhe |

siṃhāsanopaviṣṭasya vākpuṣpāni vimuñcataḥ kasya śroṣyati loko 'yaṃ dharmārthī dharmadeśanām // HJm_22.66

tvayi nātha paraṃ jyotiḥ prāpte 'stam iva bhāskare tamasā durnivāreṇa nimīlitam idaṃ jagat // HJm_22.67

adya tvayi gate śāntim aśāntena manobhuvā jagan mohayituṃ nūnaṃ punar āropitaṃ dhanuḥ // HJm_22.68

gate munau śāntim anāśrayā vayaṃ kva viśramiṣyāma udīrṇamanyavaḥ guṇair iti jñeyapathānugāminā munīndra vikruṣṭam iva tvayā vinā // HJm_22.69

bhavantaṃ bodhāya praṇidhim avalambya tribhuvane bhramantaṃ sattvārthaṃ sthiradhiyam ahaṃ nojjhitavatī parityajya tvaṃ māṃ kim iti jananīṃ vatsala gataḥ prayāte tvayy evaṃ ruditam iva dīnaṃ karuṇayā // HJm_22.70

atha sa bhikṣur abhyadhāt | alam alaṃ devate viṣādena na kvacid iyam anityatā na praharati yatredṛśasyāpi bhagavato vajragurusārasyābhāva iti | atha sā devatā kathaṃcid ātmānaṃ dhīrayitvā praṇidhim iti cakāra |

mām āgamya yathānena bhikṣuṇāsāditaṃ phalam tathā śākyamuneḥ śiṣyaḥ paścimaḥ syām ahaṃ tadā // HJm_22.71

arhatphalaṃ samāsādya nirvāṇasamaye muneḥ tasmāt prāk parinirvāyāṃ soḍhuṃ śokam aśaknuvan // HJm_22.72

atha bhagavāṃs teṣāṃ bhikṣūṇāṃ purastād idaṃ varṇayitvā punar uvāca |

yāsāv aśokanilayā babhūva vanadevatā sa parivrāṭ subhadro 'yaṃ bhadracetā mahāmatiḥ // HJm_22.73

praṇidhānavaśād eṣa mama śrāvakatāṃ gataḥ prathamaṃ mama nirvāṇāt tasmād eva ca nirvṛtaḥ // HJm_22.74

iti jātakam etad adbhutaṃ vidhivac chākyamuniprakāśitam viduṣāṃ manasaḥ praśāntaye prathanīyaṃ madhurābhidhāyinā // HJm_22.75

parahitakaraṇārthaṃ khyāpitātipratijñair api vipadi na mukto vīryasaṃnāhabandhaḥ iti parivigaṇayya prāptum atyantaniṣṭhāṃ bhuvanahitavidhāne mā sma gātālasatvam // HJm_22.76

|| iti mṛgajātakam ||

24. mūlikajātakam

ripum api nopekṣante karuṇāmṛducetaso gadagrastam / lokasya bandhubhūtāḥ kiṃ punar acchinnajanmānam // HJm_24.1*

tadyathānuśrūyate samadhigatavedavedāṅgatihāsaḥ paramārthajñaḥ paramārthābhilāṣī sarvasattvānukampī mūliko nāma brāḥmaṇo bodhisattvo babhūva | sa ca mahātmā vyādhimatāṃ vyādhipraśamanāya himavanmandarapariyātrasahyavindhyavanāntarāṇy oṣadhinimittaṃ vicacāra |

ālokayann atha bhujaṅgamaveṣṭitāni sāndrāṇi candanavanāni nidāghakāle śṛṅgāgraviskhalanajarjaritāgrajālaṃ babhrāma siddhanilayaṃ malayaṃ kadā cit // HJm_24.2

hārītatuṇḍaparikhaṇḍitavidyutāni paśyan navāni maricāni darīmukheṣu jighran samīracalitaṃ kusumādhivāsam adhyāsta khedavigamāya śilāṃ sa dhīraḥ // HJm_24.3

kṛtapariśramavinodaś ca samutthāya mahauṣadhīnāṃ khanitreṇa mūlāni cakhāna | baddhvā ca mahāntam auṣadhabhāraṃ gacchāmy adhunāuṣadhapradānena janam anāmayaṃ kariṣyāmīti vicintya malayāt pratiṣṭhamāno gāḍhaglāniparipāṇḍutanuśarīram upāntanihitakamaṇḍalupātraṃ pariṇatatṛṇasaṃstaropaviṣṭam agratoniṣaṇṇahariṇamithunam abhinavasaṃdhyāsadṛśacīvaraprāvṛtāṅgam upaśāntendriyaṃ pratyekabuddham adrākṣīt ||

ālokya śāntam atha taṃ vinayāvalambī skandhān mahāntam avatārya sa mūlabhāram bhaktiprasādabharam udgirateva dūrād ālagnabhūmirajasā śirasā vavande // HJm_24.4

.... .... .... .... hjm_24.5

sa brāhmaṇaś cainam apṛcchad evaṃ paśyāmy ahaṃ glānaśarīram āryam ārūḍharogābhibhavapratanvyā pratyekabuddhas tam uvāca vācā // HJm_24.6

idaṃ ca valmīkasamaṃ śarīraṃ utpāditaṃ karmaparaṃparābhiḥ kurvvadbhir ādhiṃ jagatām anekair adhyāsitaṃ vyādhibhujaṅgamaiś ca // HJm_24.7

iyaṃ jarākeśariṇī yadā ca śarīram ākrāmati mānakasya madaṃ viṣādād vigatendriyārthas tadāsya cittadvirado jahāti // HJm_24.8

tato paro mṛtyur akāraṇāriḥ kuṭīrakaṃ dehamayaṃ bhanakti bhagne hi yasmin bhavati kṣaṇena sarvakriyāṇāṃ viratir janasya // HJm_24.9

imais tribhir mṛtyujarāgadāribhiḥ prabādhyate karmasamīritair janaḥ anantarakleśahutāśasambhavo bhavo yam āryair ata eva neṣyate // HJm_24.10

iti vicārya vicārapaṭur bhavān pratibhayān bhujagapratimān bhavān śamapathe viniveśya manorathaṃ samadhirohatu vīryamayaṃ rathaṃ // HJm_24.11

atha bodhisattvaḥ aho subhāṣitam ity abhidhāya taṃ pratyekajinam abhimantryābravīt |

subhāṣitamaṇeḥ prāptir avidyātimiracchidaḥ nānyatra svacchagambhīradhītoyān sādhusāgarāt // HJm_24.12

supuruṣaparicoditasya dharme paṭutaratāṃ puruṣasya yāti vīryaṃ vahanam iva samīraṇapraṇunnaṃ salilanidhau sthitadakṣakarṇadhāraṃ // HJm_24.13

tato 'haṃ bhadantaṃ tāvat paricariṣyāmi yāvad asmād glānyān mahākāntārād iva samuttīrṇa ity abhidhāya gaganamadhyapratyāsanne sphuradaṅśumaṇḍale vivasvati tarucchāyānilīneṣu śvāsavaśaparisphuratprakāśajihvātāluṣu śvetāpāṅgeṣu palvalasalilāvataraṇasamutsukeṣu sajalajaladharanīleṣu vanamahiṣayūtheṣu surabhiśiśiracandanataruviṭapān sutarāṃ pariveṣṭayatsu bhujageṣu tīkṣṇatarātapāliṅganasaṃtaptapāṃsunikareṣu pathikajanavimucyamāneṣv adhvasu malayatarugṛhapativiśrāṇitaṃ paripākamṛdusurabhivividhaphalapiṇḍapātam ānīya |

sa palāśaiḥ palāśasya mahad ātapavāraṇam kṛtvā pratyekabuddhasya dadhārātapaśāntaye // HJm_24.14

na cintayati yaḥ khedam upāyakuśalo vaṇik labhate vipulaṃ lābhaṃ catasraḥ saṃbhraman diśaḥ // HJm_24.15

bodhisattvo vicintyeti tasya kartum upāsanām na kṣudhaṃ nātapaṃ tīvraṃ na ca khedam ajīgaṇat // HJm_24.16

budhān upāsīta na cej jagadgurūn āvāpnuyān naiva janaḥ subhāṣitam dhanāya yo gacchati ratnamedinīṃ sa yujyate ratnaviśeṣasampadā // HJm_24.17

iti sa paricaraṃs tam āryavṛttaṃ kuśalaphalopacayāya dhīrasattvaḥ pratidivasam upācitaprasādaḥ saphalam amanyata sādhv ajanmalābham // HJm_24.18

atha sa pratyekajino bodhisattvasya dviguṇataraprasādajananārtham ambaratalam utpatya tat tat prātihāryam adarśayat ||

parivisphuradaṅśuparītatanuḥ payasīva tatāna nabhasy amale śuśubhe ca suvarṇagiripratimaḥ kamalāsanamadhyagataḥ sa vaśī // HJm_24.19

praviveśa muhuḥ paribhidya mahīm udiyāya śanaiḥ saviteva punaḥ anayac ca sa yogabalād bahutāṃ yugapad bhujayoḥ salilajvalanau // HJm_24.20

spṛśati sma vilolanakhadyutinā kamalapratimena kareṇa ravim bahutām agamad gatajanmabhayas salileṣv iva śuddhavapus tapanaḥ // HJm_24.21

tam iti prasamīkṣya maharddhibalaṃ dyutimantam anuṣṇamarīcim iva suciraṃ stimitīkṛtanetrayugo dvijamukhyatamaḥ sa jagāda mudam // HJm_24.22

taṃ prātihāryaramaṇīyataraprabhāvaṃ pratyekabuddham avalokya dṛḍhaprasādaiḥ vidyādharair mumucire nabhasā vrajadbhiḥ puṣpāṇi keśararajaḥkapiśodarāṇi // HJm_24.23

atha bodhisattvaḥ kṣititalavinihitajānuḥ pramodāpūryamāṇahṛdayaḥ śirasi viniveśitāñjalis taṃ pratyekajinaṃ prabhāsvarair vacanamaṇibhir abhyarcayām āsa ||

imām ālokya bhavataḥ prātihāryavatīṃ tanum brahmāpi vismayaṃ yāyān mādṛk kim u pṛthagjanaḥ // HJm_24.24

darśitaprātihāryeṇa bhavatā dīptatejasā idam adhyāsitaṃ vyoma dvisūryam iva lakṣyate // HJm_24.25

yogināṃ tvādṛśām etad ṛddhimāhātmyam adbhutam parānugrahaniṣpattipaṭūnāṃ vyaktim archati // HJm_24.26

ātmārthaṃ bhāsate nenduḥ prācīmukhaviśeṣakaḥ parārthā eva mahatām udayāḥ śuddhacetasām // HJm_24.27

yadi nāham upāgamiṣyam enaṃ malayaṃ candanapādapāndhakāram na bhavatsamupāsanāsamutthaṃ kuśalaṃ muktipathasya bījam āpsyam // HJm_24.28

madanugrahakāmyayā dadhānas tanum etām atanuprabhāvagurvvīm malayādrivanāntare sthito 'si kṣapitakleśa gadacchalena nūnam // HJm_24.29

dadhatīddharuco maṇiṃ samudrāḥ sphaṭikacchedasitaṃ payaḥ payodāḥ mahatīṃ phalasampadaṃ ca vṛkṣāś ciram āyuś ca bhavādṛśāḥ parārtham // HJm_24.30

vāktantubhis tava guṇastutipuṣpamālāṃ saṃgranthya yat kuśalamūlaphalaṃ mayāptam prajñāspadaṃ daśabalatvam avāpya tena bhūyāsam asya jagato bhavabhaṅgahetuḥ // HJm_24.31

atha sa pratyekabuddhaḥ tasya brāhamaṇasya buddhatvāya praṇidhim ākarṇya pramuditamanās tatraivāntaradhīyata | bodhisattvo 'pi ca mahāntam iva lābham adhigamya

pratyekabuddhapadapāṃsum asau niveśya mūrdhni prasādasamudīritaromakūpaḥ āttauṣadhir malayaśailavanāntarālāl lokasya rogam apanetum agāj janāntam // HJm_24.32

tad evaṃ sa bhagavān bodhisattvabhūtaḥ sakalalokasya kleśavyādhim apahartukāmaḥ karuṇāprotsāhitavīryabalaḥ svakhedam agaṇayitvā glānam pratyekabuddhaṃ paricacārety ataḥ kuśalaphalam abhilaṣatā kulaputreṇa glānaparicaryāyān nānādareṇa bhavitavyam iti ||

|| mūlikajātakaṃ caturthaṃ ||

26. jājvalijātakam

dhyānapradīpabhāsā labdhāloko 'pi naiti nirvāṇam / yad bodhiṃ prāptumanās tat sattvahitānubandhāya // HJm_26.1*

tadyathānuśrūyate | samadhigatavedatattvo vividhaśāstrābhyāsavimalamatir anekāsu vidvatsadaḥsu prasṛtakīrtiḥ svasamayavyāpāraparāyaṇo gṛhāśramam adhyāvasan kadā cit bodhisattvo jājvalī nāma brāhmaṇo babhūva | sa ca mahātmā viditagārhasthyadoṣaḥ praśamasukhābhilāṣī paripūrṇavibhave 'pi bhavane ratim alabhamānaḥ kadā cid evam acintayat ||

vibhave sati jāyate madaḥ sati tasmin praśamaḥ kuto bhavet asati praśame gatatrapo malinaṃ karma samīhate janaḥ // HJm_26.2

muhur apriyasaṃprayogaduḥkhaṃ muhur ādhiḥ priyaviprayogakāle draviṇārjanakhinnamānasānāṃ yadi vāñchā viphalā tato viṣādaḥ // HJm_26.3

gṛhiṇām iti nityam ākulānāṃ svajanasnehanibaddhamānasānām sukham ity aphalābhimānabhājāṃ tanur apy asti na nirvṛtir gṛheṣu // HJm_26.4

gṛhasaṃjñakam ity apāsya kaṣṭaṃ tvaritaṃ bandhanam etad ātmakāmaḥ tapasām abhivṛddhaye vanāntaṃ praśamasthānam ahaṃ tataḥ śrayiṣye // HJm_26.5

iti sa cintayitvā mahātmā parityajya gṛhavāsaṃ stimitasalilavāhinyā kusumitataṭataruśobhitayā śāstrābhyāsanirmalayeva prajñayā nimnagayālaṅkṛtabhūdharaikadeśe visrabdhahariṇagaṇadaśanadaṣṭaśādvalaramaṇīye nalinīvananilīnakalahaṃsakādambacakravākopaśobhite yogimano'nukūle kva cid atimahati vanāntare kṛṣṇājinaśabalīkṛtavakṣaḥsthalaḥ sthānaviśeṣalābhaparituṣṭayeva brāhmyā śriyāliṅgitamūrtir mūrtimān iva saṃtoṣaḥ kaṃ cid viṭapinam āśritya yogābaddhamanās tapaś caritum ārebhe ||

dhyānaikatānamanasā vijitendriyeṇa saṃtoṣalābhasukhinā karuṇānvitena yas tena saṃśrita udāradhiyā dvijena mene mudeva sa tarus tarutāṃ kṛtārthām // HJm_26.6

tṛṇāstaraṇam āstīrya nāsāprāhitalocanaḥ dadhyau sa dhyāyinām agryo dhyeyam ekāgramānasaḥ // HJm_26.7

vīryapāramitāmārgavāhanopacitaśramam dhyānapāramitā dhīraṃ vyaśiśramad ivātha tam // HJm_26.8

kāmebhyo 'kuśalebhyaś ca dharmebhyo 'vasthitaṃ pṛthak savitarkavicāraṃ ca viśuddhātmā vivekajam // HJm_26.9

kṛtaprītisukhāsvādam āsvāditaśamāmṛtaḥ sa lebhe prathamaṃ dhyānaṃ dhyātā mārgasya labdhaye // HJm_26.10

avitarkāvicāraṃ ca vicārakuśalas tataḥ so 'dhyātmasaṃprasādāc ca dvitīyaṃ dhyānam ādade // HJm_26.11

virajya ca śanaiḥ prīteḥ smṛtimān samupekṣakaḥ dhīraḥ kāyasukhāsvādī tṛtīyaṃ dhyānam āpa saḥ // HJm_26.12

upekṣāpariśuddhaṃ ca prahāṇāt sukhaduḥkhayoḥ virāgāc ca tataḥ prīteś caturthaṃ dhyānam āyayau // HJm_26.13

evam asāv utpāditacaturdhyāno mūrtivatyeva karuṇayāliṅgitamūrtir upaśamaparāyaṇas tatra vane tiraścām api bandhur iva viśrambhahetur āsīt ||

mṛgāḥ kapotāḥ śikhinaś cakorāḥ bhadrāśayā vyālamṛgāś ca te te vihṛtya śiṣyā iva kānanānte viśaśramus tasya samīpam etya // HJm_26.14

atha tasya mahātmanaḥ kadā cid ābaddhaparyaṅkasya caraṇasamīpāvasthitamṛgamithunasya dhyānaniścalanayanasya pratyāsannaprasavā kapotī tṛṇāni tanūni ca dāruśakalāni cañcvādāya vinibaddhajaṭākalāpamaulau śirasi nilīya kiñcinnimnamadhyakulāyaṃ racayitvā tatrāṇḍāni muktvā tṛṇabījāśvatthaphalādyāhārakāṅkṣiṇī nabhaḥ samutpatya vanāntareṣu vihṛtya punaḥ punar āgamya ca tāny aṇḍāny avaṣṭabhyāvatasthe ||

tataḥ kapotītanupiñchasaṃkule tadaṅgasaṃpīḍanasaṃbhṛtoṣmaṇi kulāyake 'ṇḍāni vipāṭalāṅgakāḥ kapotapotāḥ paribhidya niryayuḥ // HJm_26.15

vilokya śāvān atha tān kapotikā muhur jighatsāvivṛtāgratuṇḍakān acintayitvā mahatīṃ nijāṃ kṣudhaṃ priyaṅgunīvāraphalaiḥ pupoṣa sā // HJm_26.16

kapotakās te prabhavattanūruhā gṛhītabījām avalokya mātaram muhur mukhāni praca(2)lāgrapakṣakāḥ prasārayām āsur udīritasvarāḥ // HJm_26.17

dhyānāvasānasamaye 'tha samitphalārthaṃ śāntendriyo jigamiṣuḥ sa munir vanāntam dṛṣṭvā gṛhītatṛṇavṛkṣaphalāṃ kapotīṃ tasthau kulāyavati mūrdhni nilīyamānām // HJm_26.18

atha bodhisattvo niyatam atra mama jaṭābhāre viracitatṛṇakāṣṭhaśakalālayā prasūteyaṃ kapotī | yadi cāham utthāya samidhāṃ kandamūlaphalānāṃ cāharaṇāya gamiṣyāmi tato niyatam eṣā tapasvinī sthānam idam āgamya ||

anīkṣamāṇādya kapotapotakān imān prakāśīkṛtatāmratālukān nilīya vṛkṣeṣu śucā muhur muhur nabhaḥ samutpatya paribhramiṣyati // HJm_26.19

aho janmaśatabhrāntivāsanaiṣānuvartate tiraścām apy apatyeṣu saṃrūḍho yad apahnavaḥ // HJm_26.20

yadi na syur apatyāni mitraṃ vā bandhur eva vā svatākṣaḥ syāt svatābhāvān nirbījo 'pahnavaḥ kutaḥ // HJm_26.21

asaty apahnave cetaḥ parivṛṇvanti nādhayaḥ asatsv ādhiṣu niḥsaṅgaḥ sukham āste śamānvitaḥ // HJm_26.22

utpādyāpatyasaṃjñāni duḥkhāni kleśamohitaḥ khedam eti jano mūḍhaḥ paścāttāpena tāpitaḥ // HJm_26.23

anasy anicchann api gaur balīyasā yathā balāc chākaṭikena yojyate śubhāśubhenaiṣa kubuddhir asyate tathā bhavodanvati karmaṇā janaḥ // HJm_26.24

tasmāt kapotaśiśavo na bhavanti yāvad asmajjaṭālayagatāḥ pravirūḍhapakṣāḥ dhyānāmṛtopacitacittaśarīratuṣṭiḥ tiṣṭhāmi tāvad iha niścalamūrtir eva // HJm_26.25

iti vicintya bodhisattvaḥ kapotaśāvakānukampayā kṣudham avigaṇayya punaḥ paryaṅkam ābadhya dhyānasukhenātmānaṃ prīṇayām āsa | pravirūḍhapakṣeṣu kapotaśāvakeṣu mātrā saha gaganaṃ utplutya gateṣu tatsamīpanivāsinī devatā samupagamya bodhisattvam ālokya vismayasamadhyāsitamatir aho mahātmano 'sya maharṣeḥ sattveṣv anukampā yat prāktanāt dhyānād utthāya kapotakaparirakṣaṇāya punar api dhyānenātmānaṃ niścalīkṛtyāyam avasthitaḥ || na caiṣa mahātmā gateṣv apy eteṣu kapotakeṣu kulāyam imaṃ śirastaḥ samapaneṣyati | tad aham evāsya jaṭāmukuṭaviracitam enaṃ kapotālayam apaneṣyāmīti vicintya ||

vikīrṇam antaḥ kva cid aṇḍakhaṇḍaiḥ sā taṃ kulāyaṃ munisattamasya śanaiḥ śanaiḥ pallavakomalena karadvayenāpanināya mūrdhnaḥ // HJm_26.26

gatāyām ca tasyāṃ devatāyāṃ bodhisattvo dhyānāc cittam apanīya śiraso laghutvam avetyaivaṃ cintayām āsa ||

prarūḍhapakṣeṣu kapotakeṣu gateṣu mātrā saha kānanāntam kenāpi bhaktipravaṇena nūnaṃ tadālayo me śiraso 'panītaḥ // HJm_26.27

iti vicintyotthāya sa mahātmā samitkuśakusumaphalāny ānīya kṛtābhiṣekaḥ ||

hutvāgniṃ sphuraduditārciṣaṃ dinārdhe vyāpaṅkaṃ phalam upayujya baddhagandham nāsāgrasthitanayanas taror adhastād ārebhe punar api yogam ekacittaḥ // HJm_26.28

tad evam dhyānavilokitatattvaḥ kṣamo 'pi nirvāṇam upagantuṃ sa bhagavān bodhisattvabhūto lokahitāya bahūpadrave 'pi saṃsāre paribhrāntavān iti vicintya buddhe bhagavati paraḥ prasāda utpādanīya iti ||

|| jājvalijātakaṃ ṣaṣṭham ||

32. siṃha

tṛṇam api rakṣanti budhā yatnena mahīyasānyanikṣiptam / prajñāguravaḥ kiṃ punar aśrāntāḥ prāṇinikṣepam // HJm_32.1*

tadyathānuśrūyate dhautarajatastambhānurūpasatuhinaśikharāgraskhalanaparijarjarīkṛtajaladharasya muktācūrṇanikaradhavalaprāleyoparivyādhagaṇānusṛtacamarakhuramārgasya haravṛṣabhaviṣāṇollekhaviṣamīkṛtavividhakukṣer anekabhūrjasaraladevadārunamerupadmakavanaśyāmanikuñjasya prasṛtanirjharasalilakṣālitamūlabhūmeḥ kṣaṇadāsamayajvalitamahauṣadhitvāt kṛtapradīpasahasrasyeva vidyādharamithunaparibhogasurabhīkṛtamānasasarastīraparyantalatāgṛhakāntarasya kvacit kesaritalaprahāravinipātitabhītaprasphuritanyaṅkucaraṇakṣepotkhātatṛṇasya kvacid umācaraṇatalālaktakāṇkitaśādvalaśyāmabhūmer anyatra śakunituṇḍakhaṇḍitapariṇatataruphalākīrṇopavanāntarasya pavanavitanyamānoccāvacakusumagandhasurabheḥ surabhimāsaprārabdhaviṭapimukulāṅkurasya kuraravinipātaśabdabhītaśakunikulavimucyamānagaṅgātīrasalilasya salīlakinnaramithunagītaśravaṇaniścalamṛgakulasya tuṅgaśikharatayā kṣīrasāgarasyevoccatām upagatasya himagirer ekadeśe sādaram iva tarubhiḥ kusumārcitadvāraśilātalāṃ haritatṛṇāṅkurodbhedaśyāmaparyantāṃ vikacakamalena sarasābhyalaṃkṛtasamīpām anatimahatīṃ guhām adhyāvasann atibahalaharidrāsalilābhiṣiktadukūlasūtraparipiṅgakesaraniruddhakandharaḥ kisalayasukumāralolatarajihvaḥ kiṃcitparimlānātimuktakakusumarāśiparipāṇḍuvigrahaḥ śaśikalākoṭikuṭilatīkṣṇadaṃṣṭraḥ pṛthūraskaḥ pīvaraprakoṣṭhaḥ pratanumadhyaḥ sphuritakhadirāṅgārakapilanayanayugalaḥ śyenatuṇḍavṛjinanakhāṅkuraḥ śyāmaprāntavāladhir alaṃkāra iva tuhinagirer aninditāṅgo nāma kadācid anuttrāsitadviradamṛgo mṛgādhipatir bodhisattvo babhūva |

avetya tasyātha nisargabhadratāṃ muner iva prāṇiṣu bhadracetasaḥ svabhāvabhadrāḥ kamanīyalocanā mudā mṛgā bandhum ivainam anvayuḥ // HJm_32.2

śamānvitaḥ kesaravalkalākulo mṛgānuyāto mṛgarājatāpasaḥ śanaiḥ sa niṣkramya guhoṭajāntarāc cakhāda pakvāni phalāni śākhinām // HJm_32.3

phalopayogāya vanāntare caran sa khelagāmī calacārukesaraḥ mahāgṛhasthair atithipriyair iva pratīkṣyate smātithivan mahīruhaiḥ // HJm_32.4

guhāntarān niṣpatato himātyaye prakāśatālor atimātrajṛmbhaṇāt tatāna tasyāṅgasukhaṃ puraḥ śanair divākaraḥ prābhṛtavan navātapam // HJm_32.5

ayaṃ mṛgāṇāṃ patir atra bhūdhare patatriṇāṃ tārkṣa ivoruvikramaḥ itīva tasyopari jātasaṃbhramā niśākaracchattram adhārayan niśā // HJm_32.6

papau sa yasyāṃ sariti kṣapākaraprasannam ambhaḥ śiśiraṃ taṭasthitaḥ kṛtārtham ātmānam amanyateva sā sphuṭaṃ jahāseva ca phenapaṅktibhiḥ // HJm_32.7

himācalas tena viśuddhacetasā mahātmanā kesariṇā samāśritaḥ mahāntam ātmānam atīva bhāsato mudeva mene kanakācalād api // HJm_32.8

kva ca bhuvanabhayaṃkaraṃ haritvaṃ kva ca karuṇāsya garīyasī mṛgeṣu iti munim iva taṃ sthitaṃ himādrau mṛgaripavo 'pi mṛgādhipaṃ praṇemuḥ // HJm_32.9

atha kadācit tasya mṛgapater avanipater iva salīlam āsannakusumitalatānartakīkisalayāṅgulisamāhanyamānamadhukaraśreṇivīṇāśabdaramaṇīye prasṛtanirjharamṛdaṅgadhvanipravartitamayūralāsake guhādvāre samupaviṣṭasya purastān niṣpīditālaktakagulikāparipāṭalamukham abhinavāmalakīphalānurūpanayanam āttapariṇatodumbarābhyāṃ śāvakābhyām adhyāsitaskandhaṃ phalarasārdramalinakarāṅgulīkaṃ vānaramithunam abhipraṇamyovāca |

aninditam aho karma tava vākkāyacetasām aninditāṅga ity etat tvannāmānuguṇaṃ smṛtam // HJm_32.10

aho tyāgakṣamāvīryagāmbhīryakaruṇādayaḥ tvadguṇāḥ guṇināṃ śreṣṭha munīn apy atiśerate // HJm_32.11

aho vṛttena śuddhena bhavataḥ śuddhacetasaḥ paraṃ mārdavam ānītaṃ krūrāṇām api mānasam // HJm_32.12

dhanyo 'yaṃ dhanyahimavān himacchannaśilātalaḥ iti dhīrasvabhāvena yas tvayā samupāśritaḥ // HJm_32.13

tasmād imau śiśū bhīmavyāladarśanabhīrukau nikṣipya tvayi gacchāvo vanam āvāṃ phalārthinau // HJm_32.14

upādāya phalaṃ yāvad āvrajāvo vanāntarāt rakṣaṇīyau tvayā tāvad etau capalagātrakau // HJm_32.15

kāpeyaṃ capalatvaṃ ca tulyakālam idaṃ dvayam tasmād ābhyāṃ kṛtā bādhā soḍhavyā bhavatā kṣaṇam // HJm_32.16

duḥkhāny api garīyāṃsi parārthapratipattaye sahanta eva dhīmanta ātmasaukhyānapekṣiṇaḥ // HJm_32.17

bhayam icchati yo hartum atyantam bhīrucetasām manaḥsaṃtāpinīṃ pīḍāṃ sa kathaṃ na sahiṣyate // HJm_32.18

iti samabhihitaḥ sa tena siṃhaḥ kapimithunena sutābhirakṣaṇāya nṛpa iva pararakṣaṇakṣamo 'pi kṣaṇam idam ākulatāṃ gataḥ pradadhyau // HJm_32.19

śakyate hi mahān api kanakarāśir anyanikṣipto 'bhirakṣitum | katham imau capalaprakṛtī vānaraśiśū rakṣaṇīyāv iti | atha vā yena mayā sakalam eva saṃsārabhayāj jagat paripālanīyaṃ so 'ham etau na paripālayiṣyāmīti na tu yuktam idaṃ mayā vitarkayitum iti sa mahātmā viniścitya tat pravaṅgamithunam uvāca |

tad gacchataṃ tuhinaśailam imaṃ vigāhya tuṅgaiḥ snubhir gaganamadhyam ivollikhantam svādūni śīghrataram ānayataṃ phalāni premṇā śiśudvayam idaṃ paripālayāmi // HJm_32.20

atha tat kapimithunaṃ bodhisattvasamīpe tat putrakadvayaṃ vinikṣipya sāntvayitvā ca tvaritataragamanaṃ phalopanayanāya himavadvanāntarāṇi paribabhrāma | aciragatayoś ca tayoḥ kapyos tasmin mahātmani kesariṇi pitarīva tau kapiśāvau premābabandhatuḥ | aninditāṇgaś ca tābhyāṃ pariṇatisvādūni śithiladaśanaprāntagṛhītāni phalāni prāyacchat | tau ca prakṛticapalatayā tasya mahātmanas tāṃ tāṃ viheṭhanāṃ cakratuḥ |

guhājiropāntavane manohare hareḥ suṣupsoḥ sukhaśītamārute rutena tau vānaraśāvakau muhur muhūrtanidrāsukham asya jaghnatuḥ // HJm_32.21

nidrānimīlite kiṃcit punas tasya vilocane aṅgulibhyāṃ tutudatuḥ sphuliṅgāpiṅgatārake // HJm_32.22

sukhaṃ tasyopaviṣṭasya sthitvācakitam antike prānte lāṅgūlam ādāya samācakṛṣatur muhuḥ // HJm_32.23

saṭāṃ vyālambya pṛṣṭhaṃ ca tasyāruhya punaḥ punaḥ sahajāc cāpalād dūram utpatyotpatya petatuḥ // HJm_32.24

vidyamāneṣv api puraḥ prabhūteṣu phaleṣu tau jighatsor ānanāt tasya samācikṣipatuḥ phalam // HJm_32.25

iti duśceṣṭitaṃ tat tat tayor vānaraśāvayoḥ karuṇābhadracittatvāt sa sehe putrayor iva // HJm_32.26

sarvatra samacittānāṃ sukhaduḥkhānapekṣiṇām satāṃ sarvadhurīṇānāṃ na kvacit khidyate manaḥ // HJm_32.27

atha kadācid atiparuṣavipulapakṣasaṃghātaḥ kuṭilakarkaśanakhāgraḥ prakṛtiraudranayanaḥ kvacid alabdhapiśitāhāraḥ paribhramya gaganatalaṃ niśātakṣuratīkṣṇatuṇḍaḥ kṣurako nāma gṛdhraḥ saśabdavegaḥ sahasāvapatya tau bodhisattvasamīpavartinau phalāsvādena calitadhavalatanudantapaṅktī vānaraśiśū bhayavivṛtavikṛtamukhakau virasataravyāhṛtī caraṇābhyām ādāya tvaritataram antarīkṣam utpatya himagiriśikhare vyalīyata | bodhisattvo 'pi ca kaṣṭaṃ kaṣṭam ity abhidhāya yady aham enaṃ gṛdhraṃ parākrameṇābhidraveyaṃ punar ayam utpatyānyatra viṣamatare śikhare nilīya pravagaśiśudvayam idam vipādayet | sarvathā nedaṃ kapiśiśudvayaṃ mayā śakyate draṣṭum |

abhivardhitavedanākulākṣaṃ virasavyāhṛtilakṣyatālurandhram udarasrutaśonitārdraroma kṣudhitaśyenavilupyamānamāṃsam // HJm_32.28

anena gṛdhreṇa viluptamāṃsake prakāmam asmin kapiśāvakadvaye phalāny upādāya tayor upetayoḥ kim adya śakṣyāmy abhidhātum agrataḥ // HJm_32.29

pātuṃ gatau capalakau saraso jalaṃ nu vṛkṣaṃ phalārtham abhiruhya nu kiṃ niviṣṭau syātām imāṃ kim atha vādriguhāṃ praviṣṭau vyālena kenacid utātra vipāditau tau // HJm_32.30

tūṣṇīṃ sthito mṛgapate kim adhomukhas tvam ācakṣva tāv iha śiśū kva gatau bhavetām itthaṃ tayoḥ pravagayoḥ paridīnadṛṣṭyoḥ śroṣyāmi vihvalapadāni kathaṃ vacāṃsi // HJm_32.31

upalabhya cirāt tayor abhāvaṃ sutayoḥ kundavipāṇḍudantapaṅktyoḥ samupetya śucā kariṣyatas tau baḍiśottāritamīnavepanāni // HJm_32.32

tad idam atra prāptakālaṃ manye |

yāvad vyāghranakhāṅkurākṛtibhṛtā cañcvā vibhidyodare gṛdhro 'yaṃ kapiśāvayor bhayavator antrāṇi nākarṣati gatvā tāvad ahaṃ himādriśikharaprāntaṃ niveśyonmukhaḥ sāntvenainam upāyapūrvakam ahaṃ neṣyāmi dharmyāṃ sthitim // HJm_32.33

iti vicintya sa mahātmā gṛdhrasamīpam āgamyovāca | bho śakunivara mama haste pitṛbhyām etau śāvakau nikṣiptau tan na yuktaṃ bhavato vivṛtadaśanadīnamukhakau virasasvarau vipādayitum enāv iti |

nūnaṃ tavāpy apatyāni bhūtapūrvāṇi santi vā yādṛśo bhavatas teṣu sneho 'nyasyāpi tādṛśaḥ // HJm_32.34

iti kāruṇyam ālambya mā vadhīḥ kapiśāvakau tṛptir ātyantikī nāsti bhuktvāpy enau tavāturau // HJm_32.35

dhig aho jīvitaṃ tasya dhig ātmasneham īdṛśam yaḥ śarīrakaleḥ puṣṭiṃ karoti parahiṃsayā // HJm_32.36

ajñānāj jāyate snehaḥ sadoṣe 'pi śarīrake tatpuṣṭaye karoty ajño nimittakarma durgateḥ // HJm_32.37

ātmātmīyavinābhāvād yaḥ śūnyaṃ sarvam īkṣate tasyābhūtavikalpotthaṃ na ruṇaddhi manas tamaḥ // HJm_32.38

tamo'bhāvād yadā tattvam āsādayati kovidaḥ tadā bhavati mokṣāya śubhāśubhaparāṅmukhaḥ // HJm_32.39

siṃhān nānyo māṃsabhuk kaścid asti krūro veti spaṣṭam etat pṛthivyām saiṃhīṃ kaṣṭāṃ yonim apy āśrito 'haṃ necchāmy etāṃ prāṇihiṃsām adharmyām // HJm_32.40

mṛgam iha gahane mṛgendrajuṣṭe mṛgaripuṇābhihataṃ svayaṃ mṛtaṃ vā khagavara nabhasi bhraman nirīkṣya drutagatir atsyasi tasya māṃsam etya // HJm_32.41

kṣudham api mahatīṃ tato 'dhivāsya jvalanaśikhām iva deham uttapantīm narakanipatanāya mā sma kārṣīr akuśalam īdṛśam ujjhitāpramādaḥ // HJm_32.42

antaḥsattvāsthisaṃdhisphuṭanataṭataṭāśabdahuṃkārabhīmāḥ saṃtanvantaḥ sphuliṅgānikaram uruśikhālohitadhyāmabhīmāḥ lolajvālākalāpā narakahutabhujaḥ sūribhiḥ kathyamānāḥ kurvanty ādhiṃ janasya śravaṇam api gatāḥ kiṃ punaḥ saṃspṛśantaḥ // HJm_32.43

āyasyāṃ kūṇitākṣaṃ jvalitahutavahasparśasaṃtāpitāyāṃ kumbhyāṃ gāḍhaṃ nadantaṃ kvathitaparicalattailapūrṇāsyakaṇṭham ālokyālekhyabhittau likhitam api naraṃ nārakaṃ pacyamānaṃ hiṃsro 'pi krūrabhāvāt ka iva na viramed durgatiprāptihetoḥ // HJm_32.44

śrutvā durgatiduḥkhāni viramaty aśubhān na yaḥ so 'naddhāpuruṣākāraḥ pāṣāṇahṛdayo 'pi vā // HJm_32.45

atha sa gṛdhro bodhisattvadharmadeśanāprasāditamatir abhipraṇamyovāca | mṛgapate prakāśitam idam bhavatā bālalakṣaṇam | paṇḍitalakṣaṇam idānīṃ vyākhyātum arhasīti | atha bodhisattvaḥ prasannamanasam enam avetyovāca | yady evam ataḥ śrūyatāṃ paṇḍitalakṣaṇam iti |

alābhe lābhe vā suhṛdi hitavāci dviṣati vā stutau nindāyāṃ vā mahati vibhave vā vipadi vā vikāraṃ yo nāyāty upaśamaviśuddhena manasā sthitaḥ sa prājñānām upari saviteva dyutimatām // HJm_32.46

athavā kim anena bhavataḥ paṇḍitalakṣaṇaśravaṇena | vimucyetām etau kapiśāvakāv ātmānam evāhaṃ te pradāsyāmīti |

tvam addhi māṃsaṃ piba śoṇitaṃ ca mamākṣiṇī coddhara niścalasya itīdam uktvā vinimīlitekṣaṇaś ciraṃ viniṣkampatanur babhūva saḥ // HJm_32.47

dadhvāna dundubhir atha dhvaninā digantān āpūrayan surapateḥ puramadhyavartī gṛdhrāya dattatanum ānamitaiḥ śirobhiḥ siṃhaṃ sthitā nabhasi tuṣṭuvire ca siddhāḥ // HJm_32.48

cacāla bhūś calitasuvarṇabhūdharā visismiye tridaśagaṇaḥ savāsavaḥ udīritastutibhir ahīśvarair api prapātitās tadupari puṣpavṛṣṭayaḥ // HJm_32.49

atha kesariṇo guhāntike nidadhau vānaraśāvakau khagaḥ nakhabhinnatanū viniścalau bhayamūrcchāvinimīlitekṣaṇau // HJm_32.50

śanair upāgamya ca bodhisattvam utthāpayāmāsa sa gṛdhravaryaḥ sthito 'gratas tasya vinītabhāvo jagāda bhaktyā stutim īdṛśīṃ ca // HJm_32.51

dayālutā kveyam aho tavocchritā kva siṃhateyaṃ jagato bhayaṃkarī cirāya kenāpi viśeṣahetunā bhavān muniḥ ko 'pi mṛgādhipāyate // HJm_32.52

prajñāvalambi yasyaiva samaduḥkhasukhaṃ manaḥ sa eva prāṇamūlyena krīṇāty āpadgataṃ param // HJm_32.53

tvādṛśā na bhaveyuś cet sthirāḥ sajjanasetavaḥ duḥkhodanvati majjeyur agādhe mahati prajāḥ // HJm_32.54

imām ākarṇya kalyāṇīṃ bhavato dharmadeśanām adyārabhya kariṣyāmi vairiṣv api dayām aham // HJm_32.55

pṛcchāmi ca bhavantaṃ kiṃ punar anena tapasā padam abhilaṣasīti | bodhisattva uvāca |

anādisaṃsāravivartanaśramaprabādhanāduḥkhaparaṃparāhatam jagat samuddhartum idaṃ bhavodadhes tathāgatatvāya mamāyam ādaraḥ // HJm_32.56

gṛdhra uvāca | īdṛṅ mahāprajñasya bhavato na durlabhaṃ bauddhaṃ padaṃ sarvathā |

gambhīrair adurāsadaiḥ sadasatāṃ vijñātṛbhiḥ karmaṇāṃ śāstrāviṣkṛtabuddhibhiḥ parahitavyāpārasaktātmabhiḥ sādhvīnām avagantṛbhir bhavabhidāṃ tāthāgatīnāṃ girāṃ mohacchedi bhave bhave bhavatu no yuṣmadvidhaiḥ saṃgatam // HJm_32.57

guhāntike mayā tatra sthāpitau kapiśāvakau tasmān mām adhunā sādho visarjayitum arhasi // HJm_32.58

bodhisattva uvāca | aho paṭuvijñāno 'si yat tvayāyam asmadupadeśo gṛhītaḥ |

bodhyaṃ bandhugirā sphuṭīkṛtam api sthūlaṃ na gṛhṇāti yaḥ sūkṣme vastuni tasya śāstraviṣaye vyarthaṃ matiḥ khidyate draṣṭuṃ yasya na śaktir asti bhavanadvāraṃ prakāśe sati cchidraṃ sūkṣmataraṃ sa jātatimiraḥ sūcyāḥ kathaṃ drakṣyati // HJm_32.59

upadeṣṭari saty api pramādī na hi bālo mativāmatāṃ jahāti ṛjutām upanītam apy abhīkṣṇaṃ punar āgacchati vakratāṃ śvapuccham // HJm_32.60

upadiṣṭapathaḥ prasannaśāstrair anavācīnamatir na yāty amārgam paṭubhadramanāḥ parītadehaḥ paṭubhir veṇudharair iva dvipendraḥ // HJm_32.61

ayam akṣagaṇaḥ susaṃyato na vikāraṃ kurute vipaścitaḥ sugṛhītaphaṇo bhujaṅgamo na hi śaknoty aparāddhum aṇv api // HJm_32.62

apakāraphalaṃ janasya gāḍhaṃ padam aiśvaryam asajjane tanoti haritālam aher niṣiktam antar vadane tīvrataraṃ viṣaṃ karoti // HJm_32.63

jitam indriyavairibhiḥ pramādāj janam icchā vinipātayaty anarthe pravilīnasuvarṇadarśanīyā śalabhaṃ dīptir iva sphurantam agnau // HJm_32.64

avipaścitam indriyārthasaktiḥ puruṣaṃ pātayati svadharmamārgāt ślathabandhanaruddhanābhimūlaṃ phalam agrād iva pādapasya paktiḥ // HJm_32.65

na ced bhaveyuḥ prakṛtiprabādhanā viṣadrumāśīviṣaśastravahnayaḥ asajjanasyāvilatīkṣṇacetasaḥ samā bhavet kena punaḥ sahopamā // HJm_32.66

akāraṇakrodhaka uṣṇabhāṣaṇaḥ khalo bhṛkuṭyā viṣamīkṛtekṣaṇaḥ anekarandhrotthitabhīmapannagaḥ karoti valmīka ivādhikaṃ bhayam // HJm_32.67

niśātayā roṣaśilātale dṛḍhaṃ paropaghātāya mudābhyudīrṇayā dunoti kaṃ nāma na gocaraṃ gataṃ gatatrapo vāgasidhārayā khalaḥ // HJm_32.68

śaṭhatvasaṃnāhabhṛtaḥ khalāś ciraṃ durāvarāś cendriyasainyamadhyagāḥ aruṃtudāḥ sādhujane 'pi niṣkṛpāḥ kṛpāṇadhārām iva pātayanti gām // HJm_32.69

budho na viśvāsam iyād asajjane vinītaveṣe 'pi manojñavācy api surūpadeho 'pi kalasvano 'pi san na kiṃ mayūraḥ sphurato 'tti pannagān // HJm_32.70

yadīṣyate cittakuṭumbapoṣaṇaṃ cirāya vā dhīmahiṣīvivardhanam ato vipaścijjaladodaye sati prakīryatāṃ sadguṇabījam ātmani // HJm_32.71

cirāya satsaṃgataśuddhamānaso na yāty asatsaṃgatam ātmavān naraḥ manoharendīvarapuṣpagocaro na jātu bhṛṅgaḥ kuṇape nilīyate // HJm_32.72

raṇagatasya yathā ratir udbhavaty anaparāddhaśarasya dhanuṣmataḥ guṇaśarair atidūranipātibhiḥ prahatadoṣaripoḥ sudhiyas tathā // HJm_32.73

ativiśuddham ahāryam akṛtrimaṃ guṇavibhūṣaṇam āryajanārcitam samupalabhya narasya na jāyate suravarābharaṇeṣv api vismayaḥ // HJm_32.74

sukham atyantam anvicchan guṇānāṃ vā samudbhavam asajjanam atas tyaktvā kalyāṇaṃ mitram āśrayet // HJm_32.75

na jātu prītaye sādhor anāryajanasaṃgatam snātasya tīrthasalilaiḥ śukletaram ivāmbaram // HJm_32.76

saṃparkeṇa tamobhidām jagadaghapradhvaṃsināṃ dhīmatāṃ krūro 'pi prakṛtiṃ vihāya malinām ālambate bhadratām yat tṛṣṇāglapito 'pi necchati janaḥ pātuṃ tad eva kṣaṇād ujjhaty ambudharodarasthitam apāṃ patyuḥ payaḥ kṣāratām // HJm_32.77

tad gamyatām yathāsukham iti bodhisattvenābhihitaḥ sa pakṣī taṃ mahātmānaṃ pradakṣiṇīkṛtya gaganatalam utpatya paribhraman dadarśa rudhirābhiraktanakhamukhaśmaśruṇā vyāghreṇopayujyamānamāṃsam upacitamedaḥpīvaraskandham abhinavamustāsvādanasurabhīkṛtavadanāntarālam avanitalotkiraṇamalinakuṭiladaṃṣṭrādvayam īṣatpaṅkopadigdhaśarīram anatidūrāvasthitagṛdhramaṇḍalaparivṛtam upāntatarunilīnamukharavāyasagaṇāvalokyamānaṃ varāhataruṇam | ālokya caivam acintayad yāvad ayaṃ vyāghraḥ kṛtāhāraparyāptir bhūtvā svanilayaṃ gacchati tāvad aham ekānte tiṣṭhāmīti sthitvā ca krameṇa |

śārdūle pramanasi tatra labdhatṛptau saṃgatyā svavasatim āgate salīlam vārāhaṃ palam upayujya baddhamedaḥ śyeno 'pi svanilayam ājagāma tūrṇam // HJm_32.78

mṛgapatir api bhānau kiṃśukottaṃsarāge sthitavati kanakādrer mūrdhni bhāsvanmayūkhe taruviṭapakulāyālīnacañcadvihaṅgacalitamṛdusaṭāntaḥ svaṃ nivāsaṃ jagāma // HJm_32.79

dṛṣṭvā ca tau kṣurakanakhavibhinnatanū tanūbhūtaceṣṭau mūrcchāvaśavinimīlitanayanau kapiśiśū duḥkhāyamānahṛdayo bhavatu salilābhiṣekeṇānayor mūrcchāpanodaṃ kariṣyāmīti vicintya |

niruddham ambhastaṭasevibhir vibhir nirantaram pallavavidrumair drumaiḥ śanair upetāli kuśeśayāśayā vyagāhatāpiñjarakesaraḥ saraḥ // HJm_32.80

avagāhya ca tat saro mahad drutam uttīrya vilambikesaraḥ sa guhāntikam āgaman muhuś caraṇanyāsavibhugnaśādvalam // HJm_32.81

śitagṛdhranakhakṣatāṅgayor atha śākhāmṛgaśāvayos tayoḥ upari tvaritaṃ sa kesaraṃ salilasrāvi dudhāva kesarī // HJm_32.82

harikesaravārisicyamānau gurumūrcchāpagamād upetasaṃjñau udamīlayatāṃ vilocanāni sphuritottānamukhau pravaṅgaśāvau // HJm_32.83

gṛdhrātibhītaparivepitakātarāṅgau tau tasthatur mṛgapateś caraṇāntam etya ālolapallavamanoharayātha so 'pi snehena tau rasanayā muhur ālileha // HJm_32.84

vṛntacyutaṃ pariṇataṃ phalam ādayitvā premṇā muhuḥ svatanayāv iva sāntvayitvā khadyotadīpataralāṃ svaguhāṃ praviśya suṣvāpa tau sa parirabhya sukhaṃ niśāyām // HJm_32.85

krameṇa ca parimlānamālatīkusumaśekharaparidhūsaraniśākaraparimucyamānapaścimadigbhāgāyāṃ svavasatisthānotthitamātrahariṇadaśanādaśyamānatṛṇāṅkurāyāṃ pūrvasaṃdhyāsaṃrajyamānasāgarasalilāyāṃ praviralībhavannakṣatragaṇāyāṃ kamalavanaprabodharamaṇīyatarasalilāśayāyāṃ taruviṭapāvataraṇacalitaśikhikalāpamanoharataravanāntarāyām apagatāyāṃ rātrau guhāsamīpatarulatākusumaparyantasaṃcāriṇībhir alikulāvalībhiḥ sādaram upagīyamāna ivāninditakarmāninditāṅgaḥ |

tapane tapanīyakumbhavad diśam ākrāmati śātamanyavīm śanakaiḥ kapiśāvakānvitaḥ sphuritālambisaṭo viniryayau // HJm_32.86

atha gṛhītaphalaṃ phalalubdhakau svatanayāv avalokayituṃ mudā mṛgapater vasatiṃ drutam utsukaṃ pravagayor mithunaṃ drutam āgamat // HJm_32.87

upagataṃ gatamānamadodayo mṛdupadaṃ mṛduvāk karuṇānvitam kṛtanamaskṛti tan mithunaṃ hariḥ kuśalapūrvam abhāṣata lokavit // HJm_32.88

kapiśāvakayoḥ sarvam yathāvṛttam anukramāt tataś caramam ācakhyau gṛdhrāpaharaṇaṃ tayoḥ // HJm_32.89

atikrāntām atha śrutvā vyāpadaṃ putrayoḥ śucā gṛdhrakṣatāni gātrāṇi tayoḥ paspṛśatuḥ kapī // HJm_32.90

ūcatuś cedam ārdrārdraṃ stutiyuktaṃ mṛgādhipam bhavatā rakṣatā putrāv āvām api surakṣitau // HJm_32.91

tanvan dharmakathāgaṅgāṃ cihnito guṇasānubhiḥ yaśastuhinasaṃchanno jaṅgamas tvaṃ himācalaḥ // HJm_32.92

ye na mānti tanor antar asaṃkhyā bhavato guṇāḥ manye kesaratāṃ prāpya te 'mī bahir avasthitāḥ // HJm_32.93

stimitam udadheḥ kṣubhṇāty ambhaḥ patatripatiḥ patañ jaladapaṭalacchannasyendoḥ prasarpati na dyutiḥ tava punar aghavyucchedinyāṃ sthitau sthitam anyatāṃ na tu gamayituṃ cetaḥ śuddhaṃ rajastamasī kṣame // HJm_32.94

pālayitvā sutāv etāv āvayor yac chubhaṃ tvayā prāptaṃ tenātimahatā labhasva prārthitaṃ phalam // HJm_32.95

tad imāv upagṛhya putrakau bhavatā yatnavatābhipālitau bahubandhuparītagahvarāṃ vasatiṃ yāva vanāntare nijām // HJm_32.96

tena proktau yātam ity utsukau tau kṛtvā bhaktyā vandanāṃ tasya sādhoḥ śāntasthānāt putrakārūḍhapṛṣṭhau mandaṃ mandaṃ jagmatuḥ kānanāntam // HJm_32.97

yātoḥ pitroḥ pṛṣṭhamadhyādhirūḍhau lagnau gāḍhaṃ skandharomṇāṃ samūhe vyāvartyeṣal locanāny utsukau tau bhūyo bhūyo dṛṣṭavantau mṛgendram // HJm_32.98

taṃ nikṣepaṃ sarvanikṣepasāraṃ sāraprajñāgocaraḥ so 'rpayitvā skandhād bhāraṃ sthāpayitveva bhūmau khedacchedād bhūyasīṃ prītim āpa // HJm_32.99

nānyat kaṣṭataraṃ kiṃcit prāṇinikṣepadhāraṇāt pratyarpaṇāc ca tasyaiva nānyad asti sukham nṛṇām // HJm_32.100

tad evaṃ tena bhagavatā tiryaggatāv api vartamānena suciram abhirakṣitaḥ prāṇinikṣepaḥ | tadavasthenāpi ca prajñāparicayaḥ kṛta iti vicintya

yas tena dharmanikṣepo nikṣiptaḥ sādhu tāyinā pālanīyaḥ sa yuṣmābhir atyantaṃ sukham icchubhiḥ // HJm_32.101

|| iti siṃhajātakam ||

35. śākyasiṃha

vijahati divyam api sukhaṃ tribhuvanahitakāmyayā mahātmānaḥ / paraduḥkhaṃ hi garīyo duḥkhayati dayāvatāṃ cetaḥ // HJm_35.1*

tadyathānuśrūyate sakalapāramitādhigamāt pratyāsannabodhiḥ svaprabhayāvabhāsitāṅgaḥ kadācid bodhisattvas tuṣitabhavane samudapādi | sa ca mahātmā tannivāsināṃ devānāṃ dharmyayā kathayā sanmārgam abhiprakāśyaivam acintayat | kṛtayuge hi dharmaparāyaṇo lokaḥ sukham avatāryate satpatham | asmiṃs tu kaliyuge madamānalobharāgadveṣamohavaśīkṛtāḥ prāṇinaḥ sukhalavamohitātmāno durgatiparāyaṇāḥ | tan mayā yuktaṃ bodhim avagamya saṃsārāj jagad uddhartum iti | madhyadeśe ca śraddhāviśuddhamanā lokaḥ | yaś caiṣa śuddhodanaḥ kapilavastuni mahānagare narapatir ayam atīva saccaritena maharṣīn apy atiśete | tad asyaivāgramahiṣyā māyāyāḥ kukṣau janmaparigrahaṃ kariṣyāmīti vicintya niśi suptāyāḥ svapne |

kṛtvā himādridhavalaṃ guruṣaḍviṣāṇaṃ dānādhivāsitamukhaṃ dviradasya rūpam śuddhodanasya vasudhādhipater mahiṣyāḥ kukṣiṃ viveśa sa jagadvyasanakṣayāya // HJm_35.2

atha devī mahāmāyā rājñe taṃ svapnaṃ nivedayāmāsa | deva svapne kila mamādya śaradambudharāvadātaḥ ṣaḍdanto gajendro dakṣiṇaṃ kukṣiṃ bhittvodaraṃ praviṣṭa iti | tataḥ sa rājā taṃ svapnaṃ svapnaphalavidāṃ dvijātīnāṃ purastād varṇayāmāsa | te ca brāhmaṇās tam ūcuḥ | mahārāja cakravartī te putro bhaviṣyatīti | sa ca rājā pratītamanās tān dvijātīn satkṛtya visasarja |

sāntaḥpurajanā devī kadācid atha lumbinīm jagāmānumate rājñaḥ saṃbhūtottamadohadā // HJm_35.3

śākhām ālambamānāyāḥ puṣpabhārāvalambinīm devyāḥ kukṣiṃ vibhidyāśu bodhisattvo viniryayau // HJm_35.4

taṃ jātamātram atha kāñcanayūpagauraḥ prītaḥ sahasranayanaḥ śanakair agṛhṇāt māndārapuṣpanikaraiḥ saha tasya mūrdhni khān nirmale ca vinipetatur ambudhāre // HJm_35.5

saṃsthāpito balabhidā jagadekanātho dhīraḥ krameṇa bhuvi saptapadāni gatvā atyadbhutāṃ giram imāṃ nijagāda śāntāṃ janmedam antyam iti me tamasām abhāvāt // HJm_35.6

tasya prabhātha muṣitāśiśirāṃśudīptiḥ śāntātmano vasumatīm avabhāsayantī iddhaiḥ pataṅgaśaśinoḥ kiraṇair abhedyaṃ bhīmāndhakāranarakeṣu tamo bibheda // HJm_35.7

ayam ayam mahātmā dharmarājo 'bhiṣikta iti pramuditamanobhir amaraiś cāmbaratale dundubhayo 'bhijaghnire | śibikām cādhiruhya devī bodhisattvam ādāya svabhavanam agamat | athātyadbhutavismitamanāḥ śuddhodanaḥ sarvabandhanamokṣaṃ kārayitvā samucchritadhvajapatākavicitravipaṇimārgam atisurabhigandhodakokṣitavasudhātalam abhinavakusumopahāraśabalarathyāntaraṃ kapilavastunagaram akārayat |

śabalahariṇakṛtticchāditaskandhadeśaṃ nicayam analabhāsām udvahantam jaṭānām asitam anasitānāṃ karmaṇām saṃnidhānaṃ kṣitipatir aśṛṇot khād āpatantaṃ janebhyaḥ // HJm_35.8

atha sa rājābhyutthāya taṃ maharṣiṃ viditabodhisattvajanmānaṃ praviśantam abhigamyābhivādyārghapradānādinā ca satkāreṇa satkṛtya kṛtāsanaparigrahaṃ cainaṃ kuśalaṃ pṛṣṭvā dhātryaṅkagataṃ bodhisattvaṃ darśayann uvāca | bhagavan dṛśyatāṃ tāvad ayaṃ me tanayaḥ kiṃ dīrghāyuḥ syād iti | athāsito bodhisattvam ālokya caivam acintayat |

yathāyaṃ lakṣaṇaiḥ spaṣṭair bhūṣaṇair iva bhūṣitaḥ jagadduḥkhāpanodāya tathā buddho bhaviṣyati // HJm_35.9

yadāyaṃ bhavitā buddho yāsyāmi maraṇaṃ tadā śroṣyanty asmāt kathāṃ dharmyāṃ ye te dhanyāḥ śarīriṇaḥ // HJm_35.10

iti cintayatas tasya maharṣeḥ śuddhacetasaḥ nayane natapakṣmāgre babhūvatur udaśruṇī // HJm_35.11

atha śuddhodanaḥ sāśrunayanam asitam avalokya sasaṃbhramam uvā- ca | niyatam ayam alpāyuḥ | tena bhagavān sāśrulocanaḥ samvṛttaḥ | kaṣṭam avikasitam eva me tanayakamalam idam antakadviradapatir unmūlayiṣyati | asito 'bravīt | alam alaṃ mahārāja śokena | aham ātmānam anuśocāmi | yadāyaṃ viṣayān utsṛjya jarāmaraṇagrastān dehino 'valokya saṃvignamanās tapovanaṃ gatvā buddho bhaviṣyati tadāhaṃ pañcatvam upayāsyāmīty ato mama śokena sāśrum idaṃ cakṣuḥ kṛtam ity abhidhāya gate tasmin maharṣau siddhārtha iti nāma bodhisattvasya kṛtvācireṇaiva kālena gurusakāśād adhigatasarvavijñānasya tasya sadṛśāt kulād yaśodharāṃ nāma varayitvā vadhūm ānināya | katham ayaṃ jarāmaraṇarogānabhijña eva me tanayaḥ syād iti vicintya śuddhodano 'ntarbhavana evāntaḥpuramadhyavartinam avicchinnanṛttagītāvalokanaśravaṇaparāyaṇaṃ bodhisattvaṃ kārayāmāsa | sa ca yaśodharāyāṃ rāhulaṃ nāma tanayaṃ janayitvā kadācid gītopanibaddhāni pramadavanāni śrutvā bahirniṣkramaṇāya buddhiṃ kṛtvā pitrābhyanujñāto rathavaram adhiruhya kṛtaśobhāṃ kapilavastuvīthīm ālokayan paricacāra |

śrutvātha taṃ parijanān nayanābhirāmaṃ sākṣān manobhavam iva śravaṇāyatākṣam taddarśanaṃ prati samutsukamānasānāṃ ceṣṭā babhūva vividhā nagarāṅganānām // HJm_35.12

atha kācid asamāptamaṇḍanārdratilakābhyalaṃkṛtalalāṭamadhyā śravaṇaparicyutakuvalayotthāyāñjitaikavilocanā gṛhītaśalākena kamalānukāriṇā hastena paśyainam anaṅgānukāriṇam kumāraṃ gacchantam iti sakhyai darśayāmāsa | kācit punar aho bhāgyavatī yaśodharā yāsya dharmacāriṇīti vicintya ciram enaṃ stimitanayanāpaśyat | aparā punaḥ karadvayāvalambitagavākṣastambhaśālabhañjikeva bhṛśam aśobhata | kim evaṃ rājaputradarśanakutūhalād atitvaritaṃ gacchasi | samutkṣipainam ardhabaddhaṃ stanataṭāt patantaṃ hāram ayaṃ tvam aho capaleti bruvāṇaḥ kupito gurujanaḥ paśyati | kim iti nirvrīḍāsīti kācid aparām upālabdhavatī | kācit punar gurupayodharaikadeśe saṃsparśenārdhāpāvṛtaṃ kapāṭam anujagrāheva | naikākinyās tavaiva kumāradarśanakutūhalaṃ dīyatām tāvad antaram aham api kutūhalavatī rājaputraṃ draṣṭukāmā kācid ity abhāṣata |

kumāraṃ draṣṭukāmānāṃ tāsām iti visarpaṇāt mekhalānūpuradhvāno bhavaneṣu vyatanyata // HJm_35.13

gacchan narendratanayo 'tha pathi krameṇa daṇḍārpitapracalapāṇim apetakāntim vṛddhaṃ vyalokayad atīva sitottamāṅgaṃ śuddhādhivāsaparinirmitam ānatāṅgam // HJm_35.14

atha bodhisattvaḥ sārathim apṛcchat kathaya tāvat kaḥ punar ayam āropitadhanurānataparidurbalāṅgaḥ pariṇatakāśakusumasitaśirasijaḥ śiraḥprakampeṇa kim api pralayann ivālokyate | sārathir uvāca | kumāra jarā nāma sarvalokavyāpinī śarīrendriyapāṭavahāriṇī madanakathātiraskaraṇī kupiteva yūnām yauvanamadam utsārayati yayaiṣa imām avasthāṃ nīta iti | atha sa mahātmā punar uvāca | yadi jarā tāruṇyam evaṃ vināśayati kā nāma ratir asmin pariṇāmini dehe | sūta uvāca | kumāra na kevalaṃ jarā vyādhir api dhātukṣobhasaṃbhūto dehināṃ mahān anarthaḥ | tato 'paro mṛtyur nāma sarvakriyāpaharaṇapaṭur anarthataro yaḥ paricintyamāno 'pi śarīriṇāṃ mahad duḥkham utpādayati | bodhisattva uvāca |

tribhir imair anubaddham aho jagan maraṇarogajarāribhir anvaham mahati nāma bhaye sati dāruṇe katham idam viṣayaikaparāyaṇam // HJm_35.15

iti nivartaya sūta rathaṃ laghu vraja gṛhāya punaḥ kim ihāsyate maraṇarogajarāpariśaṅkino mama bhaviṣyati nopavane ratiḥ // HJm_35.16

atha rājā saṃvignamanasaṃ bodhisattvaṃ śrutvā tāṃ cāsitasya vācam anusmṛtya bhaviṣyattanayaviyogāśaṅkitamanāḥ sārathaye saṃdideśa | pramadavanam eva kumāro netavya iti | sa ca sārathiḥ prasabham enam upavanam eva praviśyābhihitavān | draṣṭum arhaty āyuṣmān iha hi |

kiṃcit kiṃcit kusumahasitavyaktiśobhāvatīnāṃ mandaṃ mandaṃ malayamarutā sarpatā nartitānām ābhānty āsām upavanalatākanyakānāṃ vijihmāḥ paryanteṣu bhramadalikulaśreṇiveṇyaḥ kvaṇantyaḥ // HJm_35.17

atha bodhisattvo rathād avatīrya jarāmaraṇarogacintāparyākulamatir antaḥśalya iva dviradapatir ity abravīt | dhairyacchidas

tanudhiyām virasāvasānāḥ śāntātmabhiḥ parihṛtā bhujagā ivogrāḥ yūno 'pi manmathaparasya jagatsapatnāḥ paryākulaṃ na hi mano viṣayā haranti // HJm_35.18

atha sa rājā nṛttagītakuśalāḥ prakāśāṅganā bodhisattvahṛdayāpakarṣaṇāya tad upavanam prāhiṇot | tāś ca kumāram abhigamya madajanitaprāgalbhyās tāṃ tāṃ ceṣṭām āviścakruḥ | atha kācid enam uktavatī paśya kumāra | vānty

ete malayānilāḥ surabhayaḥ puṣpadrumākampinaś cūtasya bhramaraḥ pradakṣiṇayati prodbhedinīṃ mañjarīm cāpāropaṇadīrghasūtrakam imaṃ svasthaṃ tvayā sthīyate śaṅke codayatīti puṣpadhanuṣaṃ tāradhvaniḥ kokilaḥ // HJm_35.19

api ca |

svarajaḥkṛtāṅgarāgā bālā sahakāramañjarīkanyā / bhramaravareṇa bhramatā kṣaṇam iva parihīyate tanvī // HJm_35.20*

aparā punar enam uvāca |

śilīmukhaṃ bhuktalatāvadhūjanaṃ vilokya tatpuṣparajovidhūsaram samīraṇākampitabālapaṅkajā muhur muhus tarjayatīva padminī // HJm_35.21

kācit tv enam abravīt |

gacchāmy ahaṃ tava kṛte kusumāni yāvad etāni sūkṣmamakarandanirantarāṇi maddṛṣṭibādhinam aśāntagatidvirephaṃ dūrāt kumāra vinivāraya tāvad eva // HJm_35.22

aparā punaḥ sahāsam abhitaḥ sthitvainam abhyadhāt |

ādhūtaṃ bakulajyayā madhukaravyādhūtakiñjalkayā vinyasyorasi śaṅkhabhaṅgadhavalacchāyaṃ dhanuḥ kausumam gāmbhīryād avadhīrayantam abalās tvām ājighāṃsuḥ smaraḥ pauṣpaṃ bāṇam ṛjūkaroti niyataṃ saṃmīlitaikekṣaṇaḥ // HJm_35.23

bodhisattva uvāca | alam alaṃ bhaginya ebhir asatpralāpaiḥ | na khalu mama saṃvigne manasi saliladhārā iva hutabhuji śṛṅgārakathāḥ samavakāśam adhunā labhante |

bhaginya iti tat tasya niśamya vacanaṃ striyaḥ mukhāni namayāmāsus trapayā tyaktavibhramāḥ // HJm_35.24

hrītaṃ tad yuvatikadambakaṃ viditvā saṃvignaṃ nṛpatanayaṃ ca śuddhabuddhim tūṇīre niyatam iṣūn nidhāya pauṣpān savrīḍaṃ dhanur avatāritaṃ smareṇa // HJm_35.25

atha bodhisattvas tatra pramadavane ratim alabhamāno 'stam upeyuṣi savitari rathavaram adhiruhya tāś cāṅganā bhavanam ājagmuḥ | tato bodhisattvaḥ śṛṅgārakathām avamanyamānaḥ śayanatale viniviśya jarāmaraṇarogān eva manasi nidhāya cintāparo babhūva | tataḥ śuddhāvāsais tasya mahātmanaḥ saṃvejanāya śayanapālikānām sadya eva nidrāvaktavyatā kriyate sma | tatra ca kāsāṃcid aviralaśabdaśvāsavaśaprakāśadaśanāni vigalitalālālavavyāptaparyantāni vadanāny abhūvan | anparāsāṃ ca kuṭṭimatalaparyastāni praśithilavigalitadukūlatayā pravyaktorūṇi payodharoparivyavakīrṇahārāṇi nikṣiptaviṣamabhujalatāni mṛtānām iva śarīrāṇy āsan | aparā ca murajapuṣkaraviniveśitadviguṇabāhūpadhānavinihitānanā viṣṭarād vinipatya tathaiva śiṣye | kasyāścin nidrāpahṛtāṅguliyatnāt karād adharaviśliṣṭaprathamarandhraḥ pramadānayanatārakānīlo vaṃśaḥ papāta | dviradaviloḍitānām iva kamalinīnāṃ vividhāvasthaṃ tāsāṃ ca rūpam ālokya hasitam iva yaṣṭipradīpaiḥ | atha bodhisattvas tāsām yuvatīnāṃ nindāṃ kṛtvābhyutthāya niṣkramya cchandakam utthāpyovāca |

imaṃ samuttartumanā bhavārṇavaṃ tapovanaṃ gantum ahaṃ samudyataḥ atas tvam asmadvyavasāyasiddhaye mahājavaṃ kanthakam aśvam ānaya // HJm_35.26

chandakaś ca śuddhādhivāsaiś codyamānas tad rājaśāsanam anādṛtya tatheti pratiśrutya vāmakakṣyāvinihitāsiḥ kanthakam aśvavaram āninā- ya | bodhisattvādhirūḍhaṃ tam aśvaṃ paścād vadhryāvalambinā cchandakena saha yakṣakumārāḥ karatalavinihitakhuraṃ prabhātasamaye nabhasā maharṣer arāḍasyāśramasamīpam avatārayāmāsur iti |

atha vyudasyābharaṇāni vigrahāt sa bhāsitāni sphuṭaratnatejasā taraṅginaḥ kokilakaṇṭhamecakāṃś cakarta khaḍgena śanaiḥ śiroruhān // HJm_35.27

taṃ chandakaḥ samavalokya nirastabhūṣaṃ svacchaṃ jalāśayam ivāpahṛtāravindam saṃtāpitaḥ prabalaśokahutāśanena muktānibhān nayanavārikaṇān mumoca // HJm_35.28

bodhisattva uvāca | na khalu dharmonmukhe suhṛdi svajane vā tapovanābhiprasthite viṣādaṃ kartum arhati sajjanaḥ | tad gaccha mama gurujanam evaṃ brūhi |

athaveyam tanuḥ kṣīṇā tīvreṇa tapasā mama mayā vā tat padaṃ labdhaṃ yad dṛṣṭaṃ tattvadarśibhiḥ // HJm_35.29

chandakaś ca tatheti bodhisattvam abhipraṇamyāśvam ābharaṇāni cādāya krameṇa nagaram āgamya taṃ bodhisattvasaṃdeśaṃ narapataye nivedayāmāsa | śrutvā ca tasya viniścayaṃ sahāntaḥpureṇa śuddhodano bahuvidhaṃ vilalāpa | bodhisattvaś ca lubdhakarūpadhāriṇo devaputrāt svena śaśikiraṇarucinā vasanayugena kāṣāye vāsasī krītvā paridhāya śanaiḥ śanair arāḍasyāśramaṃ jagāma | dṛṣṭvā ca bodhisattvam āgacchantam arāḍaḥ svāgataṃ svāgatam ity abhidhāya svam uṭajam ānīya vetrāsane samupaveśya kuśalapūrvakam ālāpaṃ cakāra | tato bodhisattvas tam apṛcchat |

kīdṛśo bhavatām dharmaḥ katham vā so 'dhigamyate tattvaṃ me draṣṭukāmāya vaktum arhati sattamaḥ // HJm_35.30

arāḍa uvāca | śrotum arhati mahābhāga iti | prakṛtivikārayor janmajarāmṛtyavas tattvam ity abhihitam | prakṛtiś ca pañca mahābhūtāny ahaṃkāro vyaktaṃ ceti | vikāraś cendriyāṇi tadarthāś ca pāṇipādavākpāyūpasthaṃ mana ity asya kṣetraṃ vijānāti | tat kṣetrajña ity abhidhīyate | kṣetrajñaṃ cātmānam avacakṣate tattvavidaḥ | yac cotpādāvasānān maraṇadharmātmakaṃ tad vyaktam iti boddhavyam avyaktam etadviparyayād iti | ajñānaṃ karma tṛṣṇā ca saṃsārahetavo vijñeyāḥ | tritaye cāvasthito jantur na sattvam atikramya vartate | vipratyayāhaṃkārasaṃdehābhisaṃplavāviśeṣānupāyasaṅgābhyavapātāḥ | vipratyayo nāma viparītapravartanam | aham abhidadhāmy ahaṃ vedmīty evamādy ahaṃkāraḥ | yas tv asaṃdigdhān api bhāvān mṛtpiṇḍavad ekībhāvena paśyati sa saṃdeha iti mantavyaḥ | yad eva cāhaṃ tāny evāmūni manobuddhikarmāṇi | yaś caiṣa gaṇaḥ so 'ham ity abhisaṃplavam udāharanti | aviśeṣaḥ punaḥ pratibuddhāpratibuddhayor aviśeṣajñatā prakṛtīnāṃ ca so 'viśeṣa iti boddhavyaḥ | svāhākāravaṣaṭkāraprokṣaṇābhyukṣaṇādayo hy anupāya iti boddhavyaḥ | yatra vastuni saktim upety amedhā manovāgbuddhikarmabhiḥ so 'bhiṣvaṅga ity abhidhīyate | mamedam asyāham iti yad duḥkham abhimanyate so 'bhyavapātaḥ | prāṇināṃ saṃsārahetur ālasyaṃ nāma | tamo moho mṛtyujanmanī | mahāmohaḥ kāma iti saṃjñitaḥ | tāmisraṃ ca krodha ity avagamyatām | viṣādaḥ punar andhatāmisram abhidhīyate | anayāvidyayā pañcaparvayā bāliśo baddhamanā jātyādau mahati duḥkhe punaḥ punar āvartate | tatra cāhaṃ draṣṭā śrotā mantā kāryakāraṇaṃ cety evam avagamya saṃsāre paribhramati | ebhiś ca hetubhir janmasrotaḥpravṛttir dṛṣṭā hetvabhāvāj janmābhāva iti | tatra ca mokṣakāmaḥ pratibuddhāpratibuddhau vyaktāvyakte ca jānīyāt | etac catuṣṭayam avagamya kṣetrajñaḥ sarvaduḥkhanirmuktaḥ padam akṣaram avāpnotīti |

tyaktvādito bhavanibandhanam ādibījam ādāya liṅgam apavṛttasukhābhilāṣaḥ saṃtoṣavān padam anuttamam āptukāmaḥ śīlaṃ viśuddham upagṛhya vased vanānte // HJm_35.31

paścāc ca rāgavairāgyaprabhave bhayakṣeme viditvā nigṛhya sarvendriyagrāmaṃ manaḥśamam ālambya tataḥ kāmebhyo viviktaṃ vyāpādādibhyaś ca vivekajaṃ prathamaṃ dhyānaṃ savitarkam āpnoti | sa caivaṃvidhena kāmadveṣavigarhiṇā śamenānvito brahmalokam adhigacchati | tāṃś ca vitarkān manaḥsaṃkṣobhakarān avetya tadvirahitaṃ prītisukhātmakaṃ dvitīyaṃ dhyānam āsādayati | tayā ca prītyā hriyamāṇamanā deveṣv ābhāsvareṣūpapadyate | yaḥ punas tasmāt prītisukhāc cittam uccālayati sa tṛtīyaṃ sukhaprītirahitaṃ dhyānam āpnoti | tat tṛtīyadhyānanimagnamanāś ca śubhakṛtsneṣv amareṣu janma pratilabhate | tādṛśaṃ ca sukham āsādya yo vyapekṣāṃ karoti sa caturthaṃ sukhaduḥkhavirahitaṃ dhyānam upalabhate | tac ca dīrghatvād āyuṣaḥ kecin muktim evādhyavasyanti | kasmāt sukhaduḥkhavicchedāc cetasaś cāvyāpārāt | asya ca dhyānasya bṛhatphalair devaiḥ sāmānyaṃ phalam ācakṣate vidvāṃsaḥ | tasmāc ca samādher vyutthitaḥ śarīriṇāṃ doṣān ālokya śarīravinivṛttihetor jñānam adhigacchati | tad api ca dhyānam apahāya viśeṣakāṅkṣī rūpād api virajyate | yāni cāsmin duḥkhāni śarīre vidyante tāny ādau buddhyā samavalokayaṃs tato ghaneṣv api dravyeṣv ākāśādhimuktim utpādayati | ākāśagataṃ cātmānam abhisaṃkṣipyānantam ākāśam ālokayan viśeṣād adhigamād ātmakauśalād ātmānam ātmani saṃkṣipya kiṃcin nāstīty ākiṃcanya iti saṃjñām upagataḥ śarīravirahān mukta ity abhidhīyate | bodhisattva uvāca |

yadi cetayitāsty eva kuto muktir bhaviṣyati tasmin sati pravartante kuśalākuśalakriyāḥ // HJm_35.32

yathā ca salilabhūmivirahān na bījaṃ kenacit pravirūḍham ālokitaṃ tatpratyayāc ca dṛṣṭaṃ virohad evam ātmāpi gṛhītavyaḥ | karmājñānatṛṣṇātyāgāc ca yo niścīyate mokṣaḥ sati cātmani tatparityāgam nopalabhāmahe | tadaparityāgāc ca kuto mokṣa ity ahaṃkāraparityāgaś ca saty ātmani kuto bhavet | sati cāhaṃkāre sthitam evedaṃ janmasrotasīty abhidhāya |

arāḍasyāśramāt tasmān niṣkramya sa mahāmatiḥ tapobhir duṣkarais tīvraiḥ śoṣayāmāsa vigraham // HJm_35.33

nānena tapasā tattvādhigamo bhavatīti ca matvotthāya paridurbalaśarīro bodhisattvo nairañjanāyāṃ sariti snātvā sunandāpratipāditaṃ piṇḍam abhyavahṛtya kālena bhujagarājenābhiṣṭutaḥ |

sa cāṣapaṅktyātatanīlapakṣayā parītadehaḥ paripāṭalāṅgayā saroruhāṇāṃ pracalatpalāśayā srajeva nīlotpalapattramiśrayā // HJm_35.34

atha mandapadaṃ gatvā dhīmān hemācaladyutiḥ adhastād bodhivṛkṣasya niṣasāda sa bodhaye // HJm_35.35

tato duhitṛbhiḥ sārdhaṃ cāpam ādāya kausumam ājagāma manoyonis tasya kṣobhayituṃ manaḥ // HJm_35.36

ājighrantī puras tasya mālatīkusumaṃ navam kācin nyamīlayat kāṃcid dṛṣṭim ālolatārakām // HJm_35.37

sakhīkarṇe 'bhidhāyānyā kim api smitapūrvakam tatra līlāvatī rāmā kāśayantī mukhaṃ yayau // HJm_35.38

sakāmā darśayanty anyā jagādeti jinarṣabham rāmāyāḥ ślathakāñcīkaṃ nitambasrastam aṃśukam // HJm_35.39

kva ca yauvanam etad indukāntaṃ kva ca te tapase mano'bhilāṣaḥ bhaja kāmam ato nivartayasva vada kiṃ tapasaḥ phalaṃ tvayāptum // HJm_35.40

hitakāmyatayā bruve bhavantaṃ kim ataḥ param āptum icchasi tvam gṛhidharmam abādhinaṃ mahāntaṃ na vihāya kim anyad asti puṇyam // HJm_35.41

tvadadhigamasamutsukāsu dhīman kim iyam adayitā manoharāsv apīti mukhalavadantī kāminī kāmukāṃ vadanakamalāni nakhena khaṇḍayantī // HJm_35.42

yadā ca tāsu bodhisattvaḥ sāvajñam api dṛṣṭiviṣāṇi vikṣipatsv api nānāceṣṭāni darśayatsu dhyānastimitākṣa eva tasthau tadā māraḥ pravyājahāra | bhīṣayitvainam utthāpayateti |

tataḥ siṃhamukhaḥ kaścit phūtkāreṇa punaḥ punaḥ bodhisattvasya trāsārthaṃ vahneḥ kaṇān vyasarjayat // HJm_35.43

te kṛśānukaṇās tasya kiṃkarasya mukhojjhitāḥ nipatantaḥ kṣaṇāj jagmuḥ praphullapuṣpatām muneḥ // HJm_35.44

śatavaktreṇa tīkṣṇāgrāṃ kṣeptā śaktiṃ yadākṣipat vikasatkesaravyūho babhūvotpalaśekharaḥ // HJm_35.45

daṃṣṭrādhareṇa cānyena vidyudāpiṅgalatviṣā kṣiptāny ayoguḍoṣṇāni puṣpāṇi babhūvuḥ kṣaṇāt // HJm_35.46

anyenābhyudyato bāhuḥ sakhaḍgaḥ piṅgacakṣuṣā lohastambhasamucchrāyaḥ kṣaṇān niścalatāṃ yayau // HJm_35.47

atha madanavijetuḥ siddhamantrānilena jaladhitaṭagavahniḥ kiṃkarāṇāṃ samūhaḥ asitagatisakhena preryamāṇaḥ samantād iva virasavikīrṇaḥ kṣīṇarociḥśato 'bhūt // HJm_35.48

tataḥ sainyabhagnād viṣādavati kusumaketau bhagavāṃś caturthadhyānād vyutthāyedam acintayat |

ātmanaś cet sukhād duḥkhāt puṇyaṃ pāpaṃ prasūyate kathaṃ na bhadratā nityaṃ dharmābhāve ca dehinām // HJm_35.49

rūpasaubhāgyabhāgyādibhedaḥ katham iheṣyate yadi pūrvakṛtaṃ nāsti katham atra śubhāśubhau // HJm_35.50

karmaṇāṃ hetukaṃ karma cet sārādi na kalpayet ahetukaṃ jagat syāc cet kaḥ karmasvakatāṃ vadet // HJm_35.51

sukhahetuḥ sukham syāc ced duḥkhaṃ duḥkhasya hetukam tapasā duṣkareṇaivaṃ kathaṃ muktir bhaviṣyati // HJm_35.52

īśvaraḥ kāraṇaṃ kecid abudhāḥ saṃpracakṣate kathaṃ na samatā loke samavartīśvaro hi saḥ // HJm_35.53

ity evam abudhāḥ kecid astināstipravādinaḥ kudṛṣṭikarmato hīnā jāyante narakeṣv api // HJm_35.54

sudṛṣṭikarmato bhadrā āryajñānapravedinaḥ svargalokaṃ gatāḥ kecit kāyavākcittasaṃyamāt // HJm_35.55

aho bhavarato lokaḥ kleśasaṃghair vihanyate jarāvyādhivipannaś ca mṛtaḥ punaḥ prajāyate // HJm_35.56

atha bodhisattvasyaivam abhavat | kasmin sati jarāmaraṇaṃ bhavati kiṃ ca pratyayāt | punar evam abhavat | yad utāvidyāpratyayāḥ saṃskārāḥ saṃskārapratyayaṃ vijñānaṃ vijñānapratyayaṃ nāmarūpaṃ nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanaṃ ṣaḍāyatanapratyayaḥ sparśaḥ sparśapratyayā vedanā vedanāpratyayā tṛṣṇā tṛṣṇāpratyayam upādānam upādānapratyayo bhavo bhavapratyayā jātir jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavanty evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati | avidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ saṃskāranirodhād vijñānanirodho vijñānanirodhān nāmarūpanirodho nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ sparśanirodhād vedanānirodho vedanānirodhāt tṛṣṇānirodhas tṛṣṇānirodhād upādānanirodha upādānanirodhād bhavanirodho bhavanirodhāj jātinirodho jātinirodhāj jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyante | evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavati | ity evaṃ bodhisattvasya prajñācakṣur udapādi |

athāsau bhagavān buddhaḥ prajñālokaprakāśakaḥ vaihāyasaṃ samudgamya siṃhanādaṃ nanāda ca // HJm_35.57

siṃho 'haṃ vādijantūnāṃ virajasko nirāsravaḥ duḥkhasyāntaṃ kariṣyāmi sattvānāṃ nirahaṃkṛtiḥ // HJm_35.58

tataś cakampe sadharādharā dharā velām vyatītya prasasāra sāgaraḥ saṃsaktamandrāśayasaumyanisvanāḥ divaukasāṃ dundubhayaḥ prasasvanuḥ // HJm_35.59

diśaḥ prasannābharaṇāś cakāśire mārtaṇḍacandrau śaradīva rejatuḥ paribhramac candanacūrṇarañjitaṃ papāta puṣpaṃ nabhasaḥ sugandhimat // HJm_35.60

samāyayur vismayaphullalocanā divaukasas tatra sahāpsarogaṇaiḥ vavau manojñātmaguṇaḥ samīraṇo manaḥsu harṣo jagatāṃ vyajṛmbhata // HJm_35.61

udīritā harṣaparītamānasair mahadbhir bhūtagaṇaiḥ savismayaiḥ buddhasya dharmātiśayastavāśrayāḥ samantataḥ śuśruvire giraḥ śubhāḥ // HJm_35.62

aho bataudāryam aho subuddhitā viśuddhitām paśya yathāsya cetasaḥ aho svasaukhyeṣu nisaṅgatā mater namo 'stu te 'tyadbhutadhairyavikrama // HJm_35.63

sanāthatāṃ sādhu jagad gataṃ tvayā punarvibuddhekṣaṇapaṅkajaśriyā amogharūpā bata puṇyasaṃcayāś cirasya dharmeṇa khalūrjitaṃ jitam // HJm_35.64

sarvabuddhāś ca buddhāya vadantaḥ sādhu sādhv iti sauvarṇaratnacchattrāṇi prayacchanti sma suśriye // HJm_35.65

atha sarvadevagaṇā bodhisattvaṃ bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ prāptābhijñaṃ jitamārabalaṃ jayodgatacchattradhvajapatākaṃ puruṣavaidyaṃ vigatabhayasiṃhaṃ sudāntanāgaṃ traividyaprāptam daśabalavikramaṃ pūrvapraṇidhibodhiprāptaṃ viditvābhisaṃpūjayanta iti prārthayāmāsuḥ |

nāthodya jagatāṃ dhīra mārahantar jinarṣabha andhabhūte jagaty evaṃ prajñādīpaṃ prakāśaya // HJm_35.66

kṣutpipāsāhate loke durdṛṣṭivikalāśaye sarvapāramitāmeghair dharmāmṛtaṃ pravarṣaya // HJm_35.67

iti tuṣṭāḥ sarve ca devagaṇāḥ prāñjalayas tatraiva tasthuḥ |

tato 'tra kāmāvacarāḥ suvaktrāḥ sugandhapuṣpākṣatalājatoyaiḥ sauvarṇakumbhaiś ca sagītavādyais tasyābhiṣekaṃ saphalaṃ pracakruḥ // HJm_35.68

atha tathāgato mahānandaḥ sarvasattvānāṃ dharmaṃ deśayāmīti tataḥ samutthāya carituṃ pracakrāma | atha māro bhagavantaṃ sametyovāca |

parinirvātu buddhaḥ saṃś cittasaṃkalpavarjitaḥ mahānto munayaḥ prājñā nirvāṇaṃ hi yayur vrataiḥ // HJm_35.69

evam ukte 'tha māre 'smin bhagavāṃs tam uvāca saḥ ahaṃ tāvan na pāpīyann āgamiṣyāmi nirvṛtim // HJm_35.70

yāvan na bhikṣavo dhīrā dāntāḥ prājñā viśāradāḥ āryajñānaprasaṃbodhā bhaviṣyanti bahuśrutāḥ // HJm_35.71

yāvan na trīṇi ratnāni loke saṃprathitāni ca dānapārādibhiḥ śaktā bodhisattvā jitārthinaḥ // HJm_35.72

bhaviṣyanti na me yāvad bodhiprāptā jitārayaḥ tāvat pāpiṣṭha yāsyāmi nirvāṇaṃ na kṣayāntakṛt // HJm_35.73

evam ukte 'tha śākyendre 'dhomukhaḥ kusumāyudhaḥ hato 'ham iti kāṣṭhena viṣasāda mahīṃ likhan // HJm_35.74

atha mārakanyakāḥ pitaraṃ viṣādavantaṃ dṛṣṭvā sahasaitya pratyabhāṣanta |

durmanāsi kathaṃ tāta procyatāṃ yady asau naraḥ rāgapāśena taṃ baddhvā kuñjaraṃ vānayāmahe // HJm_35.75

ānayitvā ca taṃ śīghraṃ kariṣyāmi vaśaṃ tava tāta mā gā viṣādaṃ taṃ naro 'yaṃ kim ato bhayam // HJm_35.76

māra āha |

arhan sa sugato loke na rāgasya vaśaṃ vrajet viṣayaṃ me vyatikrāntaṃ tasmāc chocāmy ahaṃ bhṛśam // HJm_35.77

tatas tāḥ strīcāpalyād aviditaprabhāvā bodhisattvasya prabhūtayauvanamattakāśinyaḥ pitur vacanam anuśrutya bodhisattvam upasaṃkrāntās tanmanaḥ saṃkṣobhayituṃ pracakramire |

babhāṣa śakyendram aninditādharā vilāsinī taṃ madhurapralāpinī stanau prakāśya dvipakumbhanirjitau mukhena candraṃ kamalaṃ ca hāsinī // HJm_35.78

ekātapatraṃ jagataḥ prabhutvaṃ navaṃ vayaḥ saumyavapuś ca kāntam etāṃś ca hitvā tapasā kimarthaṃ ramasva kāmaṃ mama kāmyadehe // HJm_35.79

anyā surāmā mṛgaśāvakākṣī śanaiḥ śanais taṃ madavihvalāṅgī gatyā jayantī gajarājahaṃsau kiṃcid vihasyātha muniṃ babhāṣe // HJm_35.80

sauvarṇamuktābharaṇāṅgabhūṣaṃ tvadartham eveha bibharmi rājan prabhuṅkṣva kāmaṃ tapasaḥ phalaṃ tat kāme prasaktā munayo hy aṭante // HJm_35.81

ācchādya vastreṇa mukhārdhabhāgaṃ nibadhya dṛṣṭiṃ munivaṃśaketau tasthau tadagre kim api pravaktuṃ vikāśayantī kamalaṃ salīlā // HJm_35.82

lokānukampā tava cen mataṃ syād vihāya mātāpitarau ca mitrān vane vasaṃs tvaṃ kam ivoddhariṣyer iti pragalbhaṃ manasīva tasyāḥ // HJm_35.83

kurvanti bhāvāni muniṃ vijetuṃ yathā yathā tāḥ sma vilāsavatyaḥ tasthau nirīhe nirahaṃkṛtau ca tathā tathāsau stimitāyatākṣaḥ // HJm_35.84

etā muner bhāvavidarśayantyo mano 'tha hartuṃ na ca śaknuvantyaḥ tapo'parādhāj jarasā nipītaṃ vapur virūpaṃ tamasābhijagmuḥ // HJm_35.85

tatas tāḥ pitur antikaṃ gatvaivam āhuḥ |

satyaṃ vadasi nas tāta na rāgeṇa sa nīyate viṣayaṃ no vyatikrāntaṃ vayaṃ śocāmahe 'pi tat // HJm_35.86

tat sādhu nas tātedam jarājarjaraśarīram antardhāpaya | māra āha |

nāhaṃ paśyāmi taṃ loke puruṣaṃ sacarācare buddhasya yo hy adhiṣṭhānaṃ śaknuyāt kartum anyathā // HJm_35.87

taṃ gatvā tvaritaṃ yūyaṃ prārthayadhvaṃ guṇāmbudhim sa vaḥ paurāṇakaṃ kāyaṃ kariṣyati yathāmatam // HJm_35.88

tatas tās tathāgataṃ prārthayitvā labdhapaurāṇādhikasundaradehāḥ svabhavanaṃ yayuḥ | atha durdine saṃjāte mucilindanāgarājaḥ svabhavanān niṣkramya bhagavataḥ kāye śītārtaṃ mā bhūd iti saptabhiḥ phaṇair ācchādya durdine vyatikrānte tathāgataṃ praṇamya svabhavanaṃ jagāma | tataś carakaparivrājakavṛddhaśrāvakagautamanirgranthājīvikādayas taṃ tathāgataṃ nyagrodhamūlasthaṃ praṇipatyocuḥ | api bhagavatā gautamenaitat saptāhadurdinaṃ samyak sukhena vyatināmitam iti | bhagavān āha |

sukhaṃ vivekatuṣṭasya sadā śāntau sthitasya ca sukhaṃ virāgato loke pāpānāṃ samatikramāt // HJm_35.89

tatas tathāgato dhyānasukhavedī tārāyaṇamūle tasthau | tanmuhūrte trapuṣabhallikau vaṇijau vividhapaṇyaṃ gṛhītvā dakṣiṇāpathād uttarāpathaṃ gacchantau kāṣāyasaṃvṛtaśāntadehaṃ tathāgataṃ paśyantau praharṣajātau tatpādau śirasābhivandya madhupāyasapūrṇapiṇḍapātraṃ tasmai pradadatuḥ | atha tathāgatasya bhojanakālaṃ jñātvā catvāro mahārājānaḥ saparivārāḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanatūryatāḍāvacarasaṃgītakaiḥ pūjāṃ kṛtvā sarpimaṇḍapātrāṇi prayacchanti sma | atha bhagavāṃs tāni pātrāṇi pratigṛhya maṅgalavākyapūrvaṃ tān uvāca |

śrīr vo 'stu dakṣiṇe haste śrīr vo vāmakare sthitā śrīr vo 'stu sarvalokeṣu māleva śirasi sthitā // HJm_35.90

svasti kurvantu vo devās tiṣṭhatāṃ gacchatāṃ pathi matir dharme sadā bhūyāt pāpe ma bhūt kadā cana // HJm_35.91

labdhārthāḥ satataṃ yūyaṃ nīrogāḥ paramāyuṣaḥ anena karmaṇā bauddhā bhavantu sugatātmajāḥ // HJm_35.92

iti śrutvā muner vākyaṃ cittapadmaprakāśikāḥ buddhe dharme ca saṃghe ca te nityam śaraṇaṃ yayuḥ // HJm_35.93

atha tathāgatasyaitad abhavat |

duṣkareṇa mayā bodhiḥ prāpteyaṃ paramārthataḥ deśayeyaṃ parebhyaś cen na te jānanty alaṃ tataḥ // HJm_35.94

iti niścitya sārajñas tūṣṇībhāvaṃ yayau muniḥ mūrkhānāṃ maṇḍale saṃstho maunatvād vipraśobhate // HJm_35.95

atha khalu śikhī brāhmaṇas tathāgataraśmisaṃcoditaḥ sārdhaṃ śakrādidevagaṇai rātrau divyāvabhāsenāvabhāsya tathāgatam abhivandya ca dharmadeśanatāyai prārthayāmāsa |

mohāndhe bhagavāṃl loke prajñādīpaṃ pradīpaya kṣutpipāsāhate loke dharmāmṛtaṃ pravarṣaya // HJm_35.96

yato bodhiṃ samāsādya duṣkareṇaiva tāpasā dhyānasukheṣu līno 'si loko 'yam pralayaṃ vrajet // HJm_35.97

atha tathāgatas tam śikhinaṃ brāhmaṇaṃ tūṣṇībhāvenādhivāsayati sma | tasminn eva samaye māgadhānāṃ pāpācāratvān mahotpātam udapādi | punar api śikhī brāhmaṇas tathāgatam etad avocat |

bhagavan magadhe deśe mahotpātasamākulāḥ bhavanti vikalā lokā bhūtayakṣair upadrutāḥ // HJm_35.98

teṣāṃ pāpāgniśāntaye dharmāmṛtaṃ pravarṣaya yathāpūrvaṃ pratijñātaṃ sāphalyaṃ kuru sāṃpratam // HJm_35.99

atha bhagavāṃs taṃ sarvāvantaṃ lokadhātuṃ buddhacakṣuṣāvalokayann adhamottamamadhyamāṃ lokasthitiṃ dṛṣṭvā deśayeyaṃ vā na veti vicintayan karuṇayā saṃcoditaḥ śikhine brāhmaṇāya dharmadeśanatayā svīkṛtavān dharmaṃ deśayiṣyāmīti | tataḥ śikhī brāhmaṇaḥ pramuditamanā muneś caraṇau vanditvā svabhavanaṃ yayau | atha bodhivṛkṣadevatā praṇamyaivam āha | kva bhagavan dharmacakraṃ pravartayiṣyasīti | tathāgata āha | vārāṇasyāṃ mṛgadāva iti | kutaḥ |

kāśī puṇyavatī bhūmiḥ subhikṣā sujanāśrayā yatra devāḥ sadā santy apy amarā martum icchayā // HJm_35.100

api ca |

tatra pravartitaṃ cakraṃ pūrvabuddhais tathāgataiḥ anāgatāś ca tatraiva vartayiṣyanti dharmakam // HJm_35.101

tato vārāṇasīṃ gamiṣyāmīti prasthitaṃ tathāgatam ājīvako dṛṣṭvā praṇāmaṃ kṛtavān | tenaiva sārdhaṃ vividhāṃ saṃmodanāṃ kathāṃ kṛtvā bhagavataḥ kva gamanābhiprāyam ity abhyanuyuktas tathagataś cainam avocat |

vārāṇasīṃ gamiṣyāmi gatvā vai yogināṃ purim andhabhūtasya lokasya dharmolkāṃ saṃprakāśaye // HJm_35.102

gaccha gautamety utthāya sa ājīvako dakṣiṇābhimukhaḥ prakrāntaḥ | tathāgato 'pi vārāṇasīm abhigacchan gaṅgāmahānadīṃ vihāyasā tīrtvānupūrveṇa janapadacārikāṃ caran pātracīvaram ādāya vārāṇasīṃ mahānagarīṃ piṇḍāya prāvikṣat | tasyāṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhakta ṛṣipatane mṛgadāve devatābhiḥ prajñaptaratnasiṃhāsane paryaṅkam ābhujya samādhistimitavigrahas tasthau | tataḥ pañcakā bhadravargīyā bhikṣavas tathāgatasya pādau śirobhir vandya prāñjalayo niṣeduḥ | atha tathāgatadehād raśmir niścaran sarvāvantaṃ lokadhātum avabhāsya saṃcodayati sma |

mānuṣaṃ durlabhaṃ prāpya kṣaṇasaṃpat sudurlabhā tathāgatasya cotpattir udumbarasudurlabhā // HJm_35.103

adya kāśīṃ gato buddho lokānāṃ duḥkhaśāntaye tad vo dharme matiḥ kāryā samāyātātra satvaram // HJm_35.104

tataḥ samantād digbhyaḥ pūrvapraṇidhānasamanvāgatā bodhisattvagaṇāḥ śakrabrahmādilokapālāḥ surāsurayakṣagandharvagaruḍakinnaramahoraganāgarājamanuṣyāś ca svasvabhavanād āgatya tathāgatasya mahatīṃ pūjāṃ prakurvantaś caraṇayor nipatya bhagavantam abhisaṃmukhās tatraiva tasthuḥ | tato dharmacakrapravartano nāma bodhisattvo bhagavantaṃ pradakṣiṇīkṛtya praṇamya sarvaratnamayaṃ sahasrāraṃ nānāsugandhipuṣpadāmasaṃyuktaṃ tathāgatapūjārtham upanāmayya kṛtāñjalipuṭo dharmacakrapravartanāyainaṃ prārthayāmāsa |

bhagavan muniśārdūla jitamāra jinarṣabha pūraya dharmaśaṅkhāṃ ca kutīrthamṛgabhītaye // HJm_35.105

yas tvaṃ pūrvādibhiḥ pūrvaṃ praṇidhiṃ kṛtavān iti buddho bhaveyaṃ lokeṣu sattvaduḥkhapraśāntaye // HJm_35.106

tat kuru bhagavan nātha pratijñāyāś ca pūraṇam no ced bhagavāṃś chāstā bhavaduḥkhākulaṃ jagat // HJm_35.107

dīpaṃkaraprasādena buddho bhavasi sāṃpratam duḥkhāgnidīpitaṃ lokaṃ dṛṣṭvāmṛtaṃ pravarṣaya // HJm_35.108

brahmādyā lokapālāś ca śrotukāmāḥ samāgatāḥ duḥkhamūlaprahāṇāya dharmacakraṃ pravartaya // HJm_35.109

athāvocan mahābauddhaḥ śākyasiṃho dayodadhiḥ parṣadaṃ ca samālokya bhikṣūn ālabhya pañcakān // HJm_35.110

avidyābījasaṃbhūtaḥ skandhāṅkuraḥ prarohati puṇyapāparasaṃ pītvā bhavavṛkṣo mahān bhavet // HJm_35.111

tasya phalaṃ mahat svādu pariṇāmaṃ viṣāyate tad evaṃ viṣaphalaṃ jñātvā tyaktavyaṃ dūrato budhaiḥ // HJm_35.112

viṣavṛkṣāṅkuraṃ dagdhuṃ bījam eva pradahyatām avidyābījadagdhena bhavān muktir bhaved dhruvam // HJm_35.113

ity evaṃ bhagavān buddhaḥ puruṣadamyasārathiḥ dharmacakraṃ pravartyātha punar dharmaṃ dideśa saḥ // HJm_35.114

śrāvakāṇāṃ catuḥsatyam āryam aṣṭāṅgamārgikam ādāv ante ca madhye ca kalyāṇaṃ brahmacaryakam // HJm_35.115

tataḥ praharṣād iva sācalācalā mahī cakampe nibhṛtārṇavāṃśukā vitastanuḥ khe suradundubhisvanā diśaḥ prasādābharaṇāś cakāśire // HJm_35.116

prasaktamandastanitāḥ prahāsinas taḍitpinaddhāś ca ghanāḥ samantataḥ parasparāśleṣavikīrṇareṇubhiḥ prasaktam enaṃ kusumair avākiran // HJm_35.117

samudvahan dhīragatiḥ samīraṇaḥ sugandhi nānādrumapuṣpajaṃ rajaḥ mudā pravṛttair avibhaktabhaktibhis tam arcayāmāsa kṛśāṃśukair iva // HJm_35.118

atha sarvāvate dhātau babhūvur brahmacāriṇaḥ buddhasya vacanaṃ śrutvā buddhadharmaparāyaṇāḥ // HJm_35.119

tataḥ sarve samutthāya pujāṃ kṛtvā jagadguroḥ sanāthaṃ syāj jagac cādya iti proktā yayur mudā // HJm_35.120

bhagavān api sakalasattvoddhāraṃ kariṣyāmīti samutthāya janapadacārikāṃ pracarati sma | tad evam ayaṃ bhagavāṃs tribhuvanahitakāmyayā divyasukham api vijahya duṣkaraṃ kṛtavān iti buddhe paraḥ prasādaḥ karaṇīyaḥ | satkṛtya ca taddharmaṃ śrotavyam evaṃ duṣkareṇa bodhiprāptavān iti | eṣa rājakumāro rājyasukhatṛpto divyastrīparibhogavirataḥ sakalarājyabhogyāni tṛṇavad vijahya paraduḥkhena duḥkhī duṣkaracaryāṃ caran balavantaṃ māraṃ vijitvā samyaksaṃbodhim api prāpto buddho babhūva | ayam eva bhagavāñ chākyasiṃhas tribhuvananātha iti bodhigaveṣiṇā puruṣeṇa rājyasukham api viramaṇīyam | duṣkareṇāpi bhavitavyaṃ māram api jetavyam iti bodhisattvena bodhivāñchayā bhavitavyam iti ||

|| iti śākyasiṃhatathāgatajātakaṃ samāptam ||

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.