Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Thí dụ · Bổn sự
Divyāvadāna
- Thông tin
- GRETIL — L. Vaidya, Mithila 1959 (Buddhist Sanskrit Texts ; 20).CC BY-NC-SA 4.0
288.017. tena khalu samayena sudhanarājakumāro mṛgayānirgataḥ/ 288.017. adrākṣītsa lubdhakaḥ sudhanaṃ rājakumāramabhirūpaṃ darśanīyaṃ prāsādikam/ 288.018. dṛṣṭvā ca punarasyaitadabhavat--ayaṃ ca rājakumāraḥ, iyaṃ ca paramadarśanīyā/ 288.019. yadyenāṃ drakṣyati, balādgrahīṣyati/ 288.019. yannvahamenāṃ prābhṛtanyāyena svayamevopanayeyam/ 288.020. tatastāṃ pāśabddhāmādāya yena rājakumārastenopasaṃkrāntaḥ/ 288.020. upasaṃkramya pādayor nipatya kathayati--idaṃ mama devasya strīratnaṃ prābhṛtamānītam, pratigṛhyatāmiti/ 288.021. adrākṣītsudhanakumāro manoharāṃ kinnarīmabhirūpāṃ darśanīyāṃ prāsādikāṃ paramaśubhavarṇapuṣkalatayā samanvāgatāṃ sarvaguṇasamuditāmaṣṭādaśābhiḥ strīlakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtāṃ janapadakalyāṇāṃ kāñcanakalaśakūrmapīnonnatakaṭhinasahitasujātavṛttapragalbhamānastanīmabhinīlaraktāṃśukavisṛtāyatanavakamalasadṛśanayanāṃ subhruvamāyatatuṅganāsāṃ vidrūmamaṇiratnaviṃvaphalasaṃsthānasadṛśādharoṣṭhīṃ sudṛḍhaparipūrṇagaṇḍapārśvāmatyartharatikarakapolatilakānupūrvacaritāṃ saṃgatabhruvāravindavikacasadṛśaparipūrṇavimalaśaśivapuṣaṃ pralambabāhuṃ gambhīrativalikasaṃtatamadhyāṃ stanabhārāvanāmyamānapūrvārdhāṃ rathāṅgasaṃsthitasujātajaghanāṃ kadalīgarbhasadṛśakarānupūrvāvasthitasujātakarabhoruṃ sunigūḍhasuracitasarvāṅgasundaraśirāṃ sahitamaṇipīḍāsamraktakaratalapraharṣanūpuravalayām hārardhahāranirghoṣavimalaśitagatimāyatanīlasūkṣmakeśīṃ sacīvaraprabhraṣṭakāñcīguṇāṃ nūpurāvacchāditapādāṃ kṣāmodarīm/ 288.030. tāṃ pratikīrṇahārāmuttaptajāmbūnadacārupūrṇāṃ dṛṣṭvā kumāraḥ sahasā papāta viddho dṛḍharāgaśareṇa/ 288.031. tatra sa rāgavarāhadavadahanapataṅgasadṛśena jalacandracañcalavimalojjvalasvabhāvena durgrāhyatareṇa nadītaraṅgajñaṣamakarasurabhigamanena <289>garuḍapavanajavasamagatinā tūlaparivartanalaghutareṇa vānarāvasthitacapalodbhrāntatareṇa satatābhyāsakleśaniṣevaṇarāgasukhāsvādalobhena sarvakleśaviṣamadurgaprapātaniḥsaṅgena paramasalīlena cittena tadbhūtānugatayā ayoniśomanaskāradhanurvisṛtaiḥ samyogābhilaṣitaparamarahasyaśabdena kāmaśareṇa hṛdaye viddha/
289.004. āha ca-- 289.005. dṛṣṭvā ca tāṃ sudhana indusamānvaktrāṃ prāvṛḍaghanāntaraviniścariteva vidyuta/ 289.007. tatsnehamanmathavilāsasamudbhavena sadyaḥ sa cetasi nu rāgaśareṇa viddhaḥ//2//
289.009. sa tāmatimanoharāṃ gṛhītvā hastināpuraṃ gataḥ/ 289.009. sa ca lubdhaḥ pañcagrāmavareṇācchāditaḥ/ 289.010. tataḥ sudhano rājakumāro manoharayā rūpayauvanaguṇena sughanaḥ kumāronekaiścopacāraśataistathā apahṛto yathā muhūrtamapi tāṃ na jahāti/ 289.011. yāvadapareṇa samayena jetavanāddvau brāhmaṇau abhyāgatau/ 289.012. tatraiko rājānāṃ saṃśritaḥ, dvitīyaḥ sudhanaṃ kumāram/ 289.012. yo rājānaṃ saṃśritaḥ, sa rājñā purohitaḥ sthāpito bhogaiśca saṃvibhaktaḥ/ 289.013. yastu sudhanaṃ kumāram, sa bhogamātreṇa saṃvibhaktaḥ/ 289.014. sa kathayati--yathā tava sahāyo brāhmaṇo mama pitrā paurohitye 'vasthāpitaḥ, evamahaṃ tvāmapi paurohitye sthāpayāmīti/ 289.016. eṣa ca vṛttāntastena brāhmaṇena karṇaparamparayā śrutaḥ/ 289.016. tasyaitadabhavat--ahaṃ tathā kariṣye, yathā kumāro rājyameva nāsādayiṣyati, kutastaṃ purohitaṃ sthāpayiṣyatīti? yāvadapareṇa samayena tasya rājño vijite 'nyatamaḥ kārvaṭikaḥ prativiruddhaḥ, tasya samucchittaye eko daṇḍaḥ preṣitaḥ/ 289.019. sa hatavihatavidhvastaḥ pratyāgataḥ/ 289.019. evam yāvatsapta, ye daṇḍāḥ preṣitāḥ, te 'pi hastavidhvastāḥ pratyāgatāḥ/ 289.020. amātyai rājā vijñāpitaḥ sarvo 'sau āhūyatāmiti/ 289.022. brāhmaṇa purohitaḥ saṃlakṣayati--ayaṃ sa kumārasya vadhopāyakāla iti/ 289.022. tena rājā vijñaptah--deva, naivamasau śakyaḥ saṃnāmayitum/ 289.023. rājā kathayati--kiṃ mayā svayaṃ gantavyam? purohitaḥ kathayati--kimarthaṃ devaḥ svayaṃ gacchati? ayaṃ sudhanaḥ kumāro yuvā baladarpayuktaḥ/ 289.025. eṣa daṇḍasahāyaḥ preṣyatāmiti/ 289.025. rājā
kathayati--evamastviti/ 289.025. tato rājā kumāramāhūya kathayati--gaccha kumāra, daṇḍasahāyaḥ kārvaṭikaṃ saṃnāmaya/ 289.026. evaṃ deveti sudhanaḥ kumāro rājñaḥ pratiśrutya antaḥpuraṃ praviṣṭaḥ/ 289.027. manoharādarśanāccāsya sarvaṃ vismṛtam/ 289.027. punarapi rājñā abhihitah--punarapi taddarśanātsarvaṃ vismṛtam/ 289.028. purohitena cābhihitah--deva, sudhanaḥ kumāro manoharayā atīva sakto na śakyate preṣayitum/ 289.029. rājā kathayati--sādhanaṃ sajjaṃ kriyatām/ 289.029. nirgataḥ kumāro 'ntaḥpurāt preṣayitavyo yathā manoharāyāḥ sakāśaṃ na prativasatīti/ 289.030. evaṃ deveti amātyai rājñaḥ pratiśrutya balaugho hastyaśvarathapadātisampanno 'nakapraharaṇopakaraṇayuktaḥ sajjīkṛtaḥ/ 289.032. tataḥ kumāro nirgatah uktah--gaccha kumāra, sajjo balaugha iti/ 289.032. sa kathayati--deva, gamiṣyāmi <290>manoharāṃ dṛṣṭvā/
290.001. rājā kathayati--kumāra na draṣṭavyā, kālo 'tivartate/ 290.001. sa kathayati--tāvadyadi evam, mātaraṃ dṛṣṭvā gacchāmi/ 290.002. gaccha kumāro avalokya jananīm/ 290.002. sa manoharasantakaṃ cūḍāmaṇimādāya mātuḥsakāśamupasaṃkrāntaḥ/ 290.003. pādayor nipatya kathayati--amba, ahaṃ kārvaṭikaṃ saṃnāmanāya gacchāmi/ 290.005. duhitā śakrakalpasya kinnarendrasya māninī/ 290.006. pālyā virahaśokārtā madvātsalyadhiyā//3//
290.007. ayaṃ cūḍāmaṇi suguptaṃ sthāpayitavyaḥ/ 290.007. na kadācinmanoharāyā dātavyo 'nyatra prāṇaviyogāditi/ 290.008. sa evaṃ mātaraṃ pitaraṃ saṃdiśya abhivādya ca nānāyodhabalaughatūryanir nāditaiḥ saṃprasthitaḥ/ 290.009. anupūrveṇa janapadānatikramya tasya kārvaṭikasya nātidūre 'nyataṃ vṛkṣamūlaṃ niśritya vāsamupagataḥ/ 290.010. tena khalu samayena vaiśravaṇo mahārājo 'nekayakṣaparivāro 'nekayakṣaśatasahasraparivāraḥ/ 290.011. tena yakṣāṇām yakṣasamitiṃ saṃprasthitaḥ/ 290.011. tasya tena pathā gacchataḥ khagapathena yānamavasthitam/ 290.012. tasyaitadabhavat--bahuśo 'hamanena pathā samatikrāntaḥ/ 290.012. na ca me kadācidyānaṃ pratihatam/ 290.013. ko 'tra heturyenedānīṃ pratihata iti? paśyati sudhanaṃ kumāram/ 290.013. tasyaitadabhavat--ayaṃ bhadrakalpiko bodhisattvaḥ khedamāpatsyati yuddhāyābhiprasthitaḥ/ 290.014. sāhāyyamasya karaṇīyam/ 290.015. kārvaṭikaḥ saṃnāmayitavyaḥ/ 290.015. na ca kasyacitprāṇinaḥ pīḍā karaṇīyeti viditvā pāñcikaṃ mahāyakṣasenāpatimāmantrayate--ehi tvaṃ pāñcika, sudhanasya kumārasya kārvaṭikamayuddhena saṃnāmaya/ 290.017. na ca te kasyacitprāṇinaḥ pīḍā kartavyeti/ 290.017. tatheti pāñcikena yakṣasenāpatinā vaiśravaṇasya mahārājasya pratiśrutya divyaścaturaṅgo balakāyo nirmitah--tālamātrapramāṇāḥ puruṣaḥ, parvatapramāṇā hastinaḥ, hastipramāṇā aśvāḥ/ 290.019. tato nānāvidhakhaṅgamuśalatomarapāśacakraśaraparaśvadhādiśastraviśeṣeṇa nānāvāditrasaṃkṣobheṇa ca mahābhayamupadarśayan mahatā balaudhena pāñciko 'nuprāptaḥ/ 290.021. hastyaśvarathanirghoṣānnānāvāditranidvanāt/ 290.022. yakṣāṇāṃ svaprabhāvācca prākāraḥ prapapāta vai//4//
290.023. tataste karvaṭanivāsinastaṃ balaughaṃ dṛṣṭvā tacca prākārapatanaṃ paraṃ viṣādamāpannāḥ papracchuh--kuta eṣa balaugha āgacchatīti? te kathayanti--śīghraṃ dvārāṇi muñcata/ 290.024. eṣa pṛṣṭhataḥ kumāra āgacchati/ 290.025. tasya ca balaugho yadi ciraṃ vidhārayiṣyatha, sarvathā na bhaviṣyatheti/ 290.026. te kathayanti-- 290.027. vyutpannā na vayaṃ rājño na kumārasya dhīmataḥ/ 290.028. nṛpapauruṣakebhyo sma bhītāḥ saṃtrāsamāgatāḥ//5//
290.029. tairdvārāṇi muktāni/ 290.029. tata ucchritadhvajapatākāpūrṇakalaśā nānāvidhatūryanir nāditaiḥ sudhanaṃ kumāraṃ pratyudgatāḥ/ 290.030. tena ca samāśvāsitāḥ, tadabhiprāyaśca rājabhaṭaḥ sthāpitaḥ/ 290.030. nipakāśca nigṛhītāḥ/ 290.031. karapratyāyāśca nibaddhāḥ/ 290.031. tatastaṃ karvaṭakaṃ sphītīkṛtya sudhanakumārah <291>pratinivṛttaḥ/
291.001. dhanena ca rājñā tāmeva rātriṃ svapno dṛṣṭah--gṛdhreṇāgatya rājña udaraṃ sphoṭayitvā antrāṇyākṛṣya sarvaṃ tannagaramantrairveṣṭitam, sapta ratnāni gṛhaṃ praveśyamānāni dṛṣṭāni/ 291.002. tato rājā bhītastrastaḥ saṃvigna āhṛṣṭaromakūpo laghukadhvevotthāya mahāśayane niṣadya kare kapokaṃ dattvā cintāparo vyavasthitah--mā haiva me atonidānaṃ rājyaccyutirbhaviṣyati, jīvitasya vā antarāya iti/ 291.005. sa prabhātāyāṃ rajanyāṃ svapnaṃ brāhmaṇāya purohitāya nivedayāmāsa/ 291.005. sa saṃlakṣayati--yādṛśo devena svapno dṛṣṭaḥ, niyataṃ kumāreṇa karvaṭako nirjitaḥ/ 291.006. vitathanirdeśaḥ karaṇīyaḥ/ 291.007. iti kṛtvā kathayati--deva, na śobhanaḥ svapnaḥ/ 291.007. niyatamatonidānaṃ rājyāccyutirbhaviṣyati, jīvitasyāntarāya iti/ 291.008. kevalaṃ tu atrāsti pratikāraḥ, sa ca brāhmaṇakamantreṣu dṛṣṭaḥ/ 291.008. ko 'sau pratikārah? deva, udyāne puṣkariṇī puruṣapramāṇikā kartavyā/ 291.009. tata sudhayā praleptavyā/ 291.010. susaṃmṛṣṭāṃ kṛtvā kṣudramṛgāṇāṃ rudhireṇa pūrayitavyā/ 291.010. tato devena snānaprayatena tāṃ puṣkariṇīmekena so 'ānenāvataritavyam, ekenāvatīrya dvitīyenottaritavyam, dvitīyenottīrya tṛtīyenāvataritavyam, tṛtīyenāvatīrya caturthenottaritavyam/ 291.012. tataścaturbhirbrāhmaṇairvedavedāṅgapāragairdevasya pādayorjihvayā nirleḍhavyam, kinnaravasayā ca dhūpo deyaḥ/ 291.013. evaṃ devo vidhūtapāpaściraṃ rājyaṃ pālayiṣyatīti/ 291.014. rājā kathayati--sarvametacchakyam yadidaṃ kinnaramedamatīva durlabham/ 291.014. purohitaḥ kathayati--deva, yadeva durlabhaṃ tadeva sulabham/ 291.015. rājā kathayati--yathā katham? purohitaḥ kathayati--deva, nanviyaṃ manoharā kinnarī/ 291.016. rājā kathayati--purohita, mā maivaṃ vada/ 291.016. kumārasyātra prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ/ 291.017. sa kathayati--nanu devena śrutam-- 291.018. tyajedekaṃ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṃ tyajet/ 291.019. grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet//6//
291.020. dṛḍhenāddhyātmanā(?) rājyaṃ kumārasyāsya dhīmataḥ/ 291.021. śakṣyasi hyaparāṃ kartuṃ ghātayaināṃ manoharām//7// iti/ 291.022. ātmābhinandino na kiṃcinna pratipadyanta iti tenādhivāsitam/ 291.022. tato yathopadiṣṭaṃ purohitena kārayitumārabdham/ 291.023. puṣkariṇī khātā sudhayopaliptā kṣudramṛgarudhiramupāvartāyitumārabdham/ 291.024. sa ca prayogaḥ sudhanasyāntaḥpurajanenopalabdhaḥ/ 291.024. tāḥ prītimanasaḥ saṃvṛttāh--vayaṃ rūpayauvanasampannāḥ/ 291.025. idānīmasmākaṃ sudhanaḥ kumāraḥ paricārayiṣyatīti/ 291.026. tāḥ pramuditā dṛṣṭvā manoharā pṛcchati--kim yūyamatīva praharṣitā iva? yāvadaparayā sa vṛttānto vistareṇa manoharāyā niveditaḥ/ 291.027. tato manoharā saṃjātaduḥkhadaurmanasyā yena sudhanasya kumārasya jananī tenopasaṃkrāntā/ 291.028. upasaṃkramya pādayor nipatya karuṇadīnavilambitairakṣarairetamarthaṃ nivedayāmāsa/ 291.029. sā kathayati--yadyevaṃ svāgatamidaṃ kuru vicārayiṣyāmīti/ 291.029. manoharayā āgamya punarapi samākhyātam/ 291.030. tayā api vicāritam/ 291.030. paśyati bhūtam/ 291.030. tatastayā sa cūḍāmaṇirvastrāṇi ca manoharāyai dattāni, uktā ca--putrike, prāpte kāle āgantavyam/ 291.031. evaṃ mamopālambho na bhavatīti/ 291.032. tato rājā yathādiṣṭena krameṇa snānaprayato rudhirapūrṇāṃ puṣkiriṇimavatīryottīrṇah<292>/ 292.001. tato 'sya brāhmaṇairjihvayā pādau nilīḍhau, avasthitah--ānīyatāṃ kinnarīti ca samādiṣṭam/ 292.002. tatsamanantarameva manoharā gaganatalamutplutya gāthāṃ bhāṣate-- 292.003. sparśasaṃgamanaṃ mahyaṃ ramitaṃ ca me/ 292.004. nāgīva
bandhanānmuktā eṣā gacchāmi sāmpratam//8// iti/ 292.005. rājñā dṛṣṭā vāyupathena gacchantī/ 292.005. sa bhītaḥ purohitamāmantrayate--yadarthaṃ kṛto yatnaḥ, sa na saṃpannaḥ, manoharā kinnarī niṣpalāyiteti/ 292.006. purohitaḥ kathayati--deva, siddhārtho 'pagatapāpo devaḥ sāmpratamiti/ 292.007. tato manoharāyāḥ khagapathena gacchantyā etadabhavat--yadahametāmavasthāṃ prāptā, tattasya ṛṣerbyapadeśāt/ 292.008. yadi tena nākhyātamabhaviṣyat, nāhaṃ grahaṇa gatā abhaviṣyat/ 292.009. tena hi yasyāmi tāvadasyaiva ṛṣeḥ sakāśāmiti/ 292.009. sā tasyāśramapadaṃ gatā/ 292.009. pādābhivandanaṃ kṛtvā tam ṛṣimuvāca--maharṣe, tava vyapadeśādahaṃ grahaṇaṃ gatā, manuṣyasya saṃsparśaśca saṃprāptaḥ/ 292.011. jīvitāntarāyaścaitatsaṃvṛttaḥ/ 292.011. tadvijñāpayāmi--yadi yadā kadācitsudhanaḥ kumāra āgacchati māṃ samanveṣamāṇaḥ, tasyemāmaṅgulimudrāṃ dāturmahasi/ 292.012. evaṃ ca vaktavyam--kumāra, viṣamāḥ panthāno durgamāḥ, khedamāpatsyase, nirvatasveti/ 292.013. yadi nirvāyamāṇo na riṣṭhet, tasya mārgaṃ vyapadeṣṭumarhasi--kumāra, manoharayā samākhyātam--uttare digbhāge trayaḥ kālaparvatāḥ, tānatikramya apare trayaḥ, tānapyatikramya apare trayaḥ, tānatikramya himavān parvatarājaḥ, tasyottareṇotkalakaparvataḥ, tata utkūlako jalapatha ekadhārako vajrakaḥ kāmarūpī/ 292.017. tatra khadirake parvate guhā, praveśa ekadhārake tu kīlakāḥ, vajrake pakṣirājena praveśaḥ/ 292.018. ebhirupāyaiste parvatā atikramaṇīyāḥ, yantrāṇi ca bhuṅktavyāni/ 292.019. ajavaktrameṇḍhakaḥ puruṣo rākṣasarūpī piṅgalāguhāyāṃ
lālāsrotasā mahānajagaro vegena pradhāvati/ 292.020. sa te vikrameṇa hantavyaḥ/ 292.020. arāntaragatāṃ nābhīm yatra paśyettatra kiṭibhakaśca/ 292.022. ayaṃ bhuktena bāṇena hantavyo mama kāraṇāt/ 292.023. yatra paśyeddvau meṣau saṃghaṭṭantau parasparam/ 292.024. tayoḥ śṛṅgamekaṃ bhaṅktvā mārgaṃ pratilapsyase//9//
292.025. āyasau puruśau dṛṣṭvā śastrapāṇī mahābhayau/ 292.026. tayorekaṃ pādayitvā mārgaṃ pratilapsyase//10//
292.027. saṃkocayantīṃ prasārayantīṃ rākṣasīmāyasaṃ mukham/ 292.028. yadā paśyettatra kīlakaṃ lalāṭe tasyā nikhānayet//11//
292.029. śūlāvartastadā kūpo vilaṅghyaste ṣaṣṭihastakaḥ/ 292.030. haripiṅgalakeśākṣo dāruṇo yatra rākṣasaḥ//12//
292.031. kārmukaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā hantavyaśca durāsadaḥ/ 292.032. nadyaśca bahavastāryā nakragrahasamākulāḥ//13//
293.001. <293>raṅgā pataṅgā tapanī citrā rudantī hasantī āśīviṣā vetranadī ca/ 293.002. raṅgāyāṃ rākṣasīkopaḥ pataṅgāyāmamanuṣyakāḥ/ 293.003. tapantyāṃ grāhabahulatvaṃ citrāyāṃ kāmarūpiṇaḥ//14//
293.004. rudantyāṃ kinnarīceṭyo hasantyāṃ kinnarasnuṣā/ 293.005. āśīviṣāyāṃ nānāvidhāḥ sarpā vetranadyāṃ tu śālmaliḥ//15//
293.006. raṅgāyāṃ dhairyakaraṇaṃ pataṅgāyāṃ parākramaḥ/ 293.007. tapantyāṃ grāhamukhabandhaṃ citrāyāṃ vividhagītam//16//
293.008. rudantyāṃ saumanasye samuttāram, hasantyāṃ tūṣṇībhāvayogena, aśīviṣāyāṃ sarpaviṣamantrayogena, vetranadyāṃ tīkṣṇaśastrasampātayogena samuttāraḥ/ 293.009. nadīḥ samatikramya pañca yakṣaśatāni gulmakam/ 293.010. taddhairyamāsthāya vidrābyam/ 293.010. tato drumasya kinnararājasya bhavanamiti/ 293.010. tato manoharā tam ṛṣimevamuktvā pādābhivandanaṃ kṛtvā prakrāntā//
293.012. yāvatsudhanaḥ kumārastaṃ karvaṭakaṃ saṃnāmya gṛhītaprābhṛto hastināpuramanuprāptaḥ/ 293.012. śrutvā ca rājā parāṃ prītimupagataḥ/ 293.013. tataḥ kumāro mārgaśramaṃ prativinodya pituḥ sakāśaṃ gataḥ/ 293.013. praṇāmaṃ kṛtvā purastānniṣaṇṇaḥ/ 293.014. rājñā paramayā saṃtoṣaṇayā saṃbhāṣitaḥ, uktaśca--kumāra, śivena tvamāgatah? deva, tava prasādātkarvaṭakaḥ saṃnāmitaḥ, nipakā gṛhītāḥ, cintakaḥ sthāpitaḥ/ 293.015. ime tu karapratyayāḥ/ 293.016. paṇyāgāraśca sthāpyatāmiti/ 293.017. rājā kathayati--kumāra tiṣṭha, prābhṛtaṃ sahitā eva bhokṣyāmaḥ/ 293.018. deva gacchāmi, ciraṃ dṛṣṭā me manoharā/ 293.018. alaṃ kumāra adya gamanena/ 293.018. tiṣṭha, śvo gāmiṣyasīti/ 293.019. so 'navabudhyamāna evamāha--tāta, adyaiva mayā avaśyaṃ gantavyam/ 293.019. rājā tūṣṇīmavasthitaḥ/ 293.020. tataḥ kumāraḥ svagṛhaṃ gataḥ/ 293.020. yāvatpaśyati śriyā varjitamantaḥpuradvāram/ 293.020. sa cintāparaḥ praviśya manoharāṃ na paśyati/ 293.021. itaścāmutaśca saṃbhrāntaḥ śūnyahṛdayaḥ śabdaṃ kartumārabdhah--manohare manohare iti/ 293.022. yāvadantaḥpuraṃ saṃnipatitam/ 293.022. tāḥ striyaḥ kṣepaṃ kartumārabdhāḥ/ 293.022. viddho 'sau hṛdayaśalyena sutarāṃ praṣṭumārabdhaḥ/ 293.023. tābhiryathābhūtaṃ samākhyātam/ 293.023. sa śokena saṃpramuhyate/ 293.023. tāḥ striyaḥ kathayanti--deva, asminnantaḥpure tatpraviśiṣṭatarāḥ striyaḥ santi, kimarthaṃ śokaḥ kriyate? sa pitur nairguṇyamupaśrutya kṛtaghnatāṃ ca, mātuḥ sakāśamupasaṃkrāntaḥ/ 293.025. pādayor nipatya kathayati--amba, 293.026. manoharāṃ na paśyāmi manorathaguṇairyutām/ 293.027. sādhurūpasamāyuktā kva gatā me manoharā//17//
293.028. manasā saṃpradhāvāmi mano me saṃpramuhyate/ 293.029. hṛdayaṃ dahyate caiva rahitasya tayā bhṛśam//18//
293.030. manobhirāmā ca manoharā ca manonukūlā ca manoratiśca/
294.001. <294>saṃtaptadeho 'smi manoharāṃ vinā kuto mamedaṃ vyasanaṃ samāgatam//19// iti/ 294.003. sā kathayati--putra, kṛcchrasaṃkaṭasambādhaprāptā manohareti mayā pratimuktā/ 294.003. amba, yathā katham? tayā yathāvṛttaṃ vistareṇa samākhyātam/ 294.004. sa pitur nairguṇyamakṛtajñatāṃ ca jñātvā kathayati--kutra gatā katareṇa vā patheti? sā kathayati-- 294.006. eṣo 'sau parvataśaila ṛṣisaṃghaniṣevitaḥ/ 294.007. uṣito dharmarājena yatra yātā manoharā//20// iti/ 294.008. sa manoharāviyogaduḥkhārtaḥ kṛcchraṃ vilalāpa, karuṇaṃ paridevate-- 294.009. manoharāṃ na paśyāmi manorathaguṇairyutām/ 294.010. sādhurūpasamāyuktā kva gatā me manoharā//21//
294.011. manasā saṃpradhāvāmi mano me saṃpramuhyate/ 294.012. hṛdayaṃ dahyate caiva rahitasya tayā bhṛśam//22//
294.013. manobhirāmā ca manoharā ca manonukūlā ca manoratiśca/ 294.015. saṃtaptadeho 'smi manoharāṃ vinā kuto mamedaṃ vyasanaṃ samāgatam//23// iti/ 294.017. tato mātrā abhihitah--putra, santyasminnantaḥpure tadviśiṣṭatarāḥ striyaḥ/ 294.017. kimarthaṃ śokas triyata iti? kumāraḥ kathayati--kuto me ratiranuprāpyatāmiti? sa tayā samāśvāsyamāno 'pi śokasaṃtāpasaṃtaptastasyāḥ pravṛttiṃ samanveṣamāṇa itaścāmutaśca paribhramitumārabdhaḥ/ 294.019. tasya buddhirutpannā--yata eva labdhastameva tāvatpṛcchāmi/ 294.020. sa halakasya sakāśaṃ gataḥ pṛcchati--manoharā kutastvayā labdheti? sa kathayati--amuṣmin pradeśe ṛṣiḥ prativasati/ 294.021. tasyāśramapade brahmasabhā nāma puṣkiriṇī/ 294.022. tasyāṃ snātumavatīrṇā ṛṣivyapadeśena labdheti/ 294.022. sa saṃlakṣayati--ṛṣiridānīmabhigantavyaḥ, tasmātpravṛttirbhaviṣyatīti/ 294.023. eṣa ca vṛttānto rājñā śrutah--manoharāviyogātkumāro 'tīva viklava iti/ 294.024. tato rājñā abhihitah--kumāra, kimasi viklavah? idānīṃ tadviśiṣṭataramantaḥpuraṃ vyavasthāpayiṣyāmīti/ 294.025. sa kathayati--tāta, na śakyaṃ mayā tāmanānīya antaḥpurasthena bhavitum/ 294.026. sa rājñā bahvapyucyamāno na nivartate/ 294.026. tato rājñā nagaraprākāraśṛṅgeṣvārakṣakāḥ puruṣāḥ sthāpitāḥ, yathā kumāro na niṣkāsatīti/ 294.027. kumāraḥ kṛtsnāṃ rātriṃ jāgartukāmaḥ/ 294.028. uktaṃ ca--pañceme rātryā alpaṃ svapanti bahu jāgārti/ 294.028. katame pañca puruṣāh? striyāmavekṣya(pekṣā?)vān pratibaddhacittaḥ/ 294.029. strīpuruṣa utkośaḥ, ṛṇī, caurasenāpatiḥ, bhikṣuścālabdhavīrya iti/ 294.030. atha kumārasyaitadabhavat--yadi dvāreṇa yāsyāmi, rājā dvārapālakān rakṣakāṃśca daṇḍenotsādayiṣyati/ 294.031. yannvahamarakṣitena pathā gaccheyamiti/ 294.031. sa rātryā vyutthāya nīlotpalamālābaddhaśirā<295> yena rakṣiṇaḥ puruṣā na santi, tena tāṃ mālāṃ dhvaje baddhvā avatīrṇaḥ/
295.001. candraścoditaḥ/ 295.002. tato 'sau candramavekṣya manoharāvirahita evaṃ vilalāpa-- 295.003. bhoḥ pūrṇacandra rajanīkara tārarāja tvaṃ rohiṇīnayanakānta susārthavāha/ 295.005. kaccitpriyā mama manoharaṇaikadakṣā dṛṣṭā tvayā bhuvi manoharanāmadheyā//24// iti/ 295.007. anubhūtapūrvaratimanusmarañ jagāma/ 295.007. dadarśa mṛgīm/ 295.007. tāmapyuvāca-- 295.008. he tvaṃ kuraṅgi tṛṇavāripalāśabhakṣe svastyastu te cara sukhaṃ na mṛgārirasmi/ 295.010. dīrghekṣaṇā mṛgavadhūkamanīyarūpā dṛṣṭā tvayā mama manoharanāmadheyā//25//
295.012. sa tāmatikramya anyatamaṃ pradeśaṃ gato dadarśa vanaṃ nānāpuṣpaphalopaśobhitaṃ bhramarairupabhujyamānasāram/ 295.013. tato 'nyatamaṃ bhramaramuvāca-- 295.014. nīlāñjanācalasuvarṇa madhudvirepha vaṃśāntarāmburuhamadhyakṛtādhivāsa/ 295.016. varṇādhimātrasadṛśāyatakeśahastā dṛṣṭā tvayā mama manoharanāmadheyā//26//
295.018. tasmādapi pradeśādatikrāntaḥ paśyatyāśīviṣam/ 295.018. dṛṣṭvā cāha-- 295.019. bhoḥ kṛṣṇasarpa tanupallavalolajihva vaktrāntarotpatitadhūmakalāpavaktra/ 295.021. rāgāgninā tava samo na viṣāgnirugro dṛṣṭā tvayā mama manoharanāmadheyā//27//
295.023. tamapi pradeśaṃ samatikrānto dadarśāparaṃ kokilābhināditam/ 295.023. dṛṣṭvā ca punastaṃ kokilamuvāca-- 295.025. bhoḥ kokilottama vanāntaravṛkṣavāsin nārī manohara patatrigaṇasya rājan/ 295.027. nīlotpalāmakasamāyatacārunetrā dṛṣṭā tvayā mama manoharanāmadheyā//28//
295.029. tamapi pradeśaṃ samatikrānto dadarśāśokavṛkṣaṃ sarvapariphullam/ 295.030. maṅgalyanāmāntaranāmayukta sarvadrumāṇāmadhirājatulya/
296.001. <296>manoharāśoka vibhūrcchitaṃ mām eṣo 'ñjaliste kuru vītaśokam//29//
296.003. sa evaṃ viklavo 'nupūrveṇa tasya ṛṣerāśramapadamanuprāptaḥ/ 296.003. sa tam ṛṣiṃ savinayaṃ praṇipatyovāca-- 296.005. cīrājināmbaradhara kṣamayā viśiṣṭa mūlāṅkurāmalakabilvakapitthabhakta/ 296.007. vande ṛṣe nataśirā vada me laghu tvaṃ dṛṣṭā tvayā mama manoharanāmadheyā//30//
296.009. tataḥ sa ṛṣiḥ sudhanaṃ kumāraṃ svāgatavacanāsanadānakriyādipuraḥsaraḥ pratisaṃmodya uvāca-- 296.011. dṛṣṭā sā paripūrṇacandravadanā nīlotpalābhāsvarā rūpeṇa priyadarśanā subadanā nīlañcatabhrūlatā/ 296.013. tvaṃ svastho bhuvi bhujyatāṃ hi vividhaṃ mūlaṃ phalaṃ ca prabho pañcātsvasti gamiṣyasīti manasā nātrāsti me saṃśayaḥ//31//
296.015. idaṃ hyavocadvacanaṃ ca subhrūḥ kumāra tṛṣṇā tvayi bādhate me/ 296.017. mahacca duḥkhaṃ vasatāṃ vaneṣu yātāṃ ramāṃ drakṣyasi niṣcayena//32// iti/ 296.019. iyaṃ ca tayā aṅgulimudrikā dattā/ 296.019. kathayati ca-- kumāra, viṣamāḥ panthāno durgamāḥ/ 296.020. khedamāpatsyase, nivartasveti/ 296.020. yadi ca nivāryamāṇo na tiṣṭhet, tasya mārgamupadeṣṭumarhasi/ 296.021. kumāra, idaṃ ca tayā samākhyātam--uttare digbhāge trayaḥ kālaparvatāḥ, tānatikramya apare trayaḥ, tānapyatikramya himavān parvatarājaḥ/ 296.022. tatpradeśena tvayā imāni bhaiṣajyāni samudānetavyāni--tadyathā sūdayā nāmauṣadhistayā ghṛtaṃ paktvā pātavyam/ 296.023. tena ca te na tṛṣā na bubhukṣā, smṛtibalaṃ ca vardhayati/ 296.024. vānaraḥ samudānetavyaḥ, mantramadhyetavyam, saśaraṃ dhanurgrahītavyam, maṇayo 'vabhāsātmakāh agado viṣaghātako 'yaskīlāstrayo vīṇā ca/ 296.026. himavataḥ parvarājasyottareṇotkīlakaḥ parvataḥ/ 296.026. tataḥ kūlako jalapathaḥ khadiraka ekadhārako vajrakaḥ kāmarūpī/ 296.027. utkīlaka erāvatako 'dhobāṇaḥ pramokṣaka ete parvatāḥ/ 296.027. sarve te samatikramaṇīyāḥ/ 296.028. tatra khadirake parvate guhā, praveśa ekadhārake tu kolakāḥ, vajrake pakṣirājena praveśaḥ/ 296.029. ebhirupāyaiste sarve parvatāḥ samatikramaṇīyāḥ, yantrāṇi ca bhaṅktavyāni/ 296.029. ajavaktro meṇḍhakaḥ puruṣo rākṣasīrūpī piṅgalāyāṃ guhāyāṃ lālāsrotasā mahatā ajagaro vegena pradhāvati/ 296.031. sa te vikrameṇa hantavyaḥ/ 296.031. arāntaragatāṃ nābhīm yatra paśyettatra kiṭibhakaśca/
297.001. <297>ayaṃ muktena bāṇena hantavyo mama kāraṇāt/ 297.002. yatra paśyeddvau meṣau saṃghaṭṭantau parasparam/ 297.003. tayoḥ śṛṅgamekaṃ bhaṅktvā bhārgaṃ pratilapsyase//33//
297.004. āyasau puruṣau dṛṣṭvā śastrapāṇī mahābhayau/ 297.005. tayorekaṃ tāḍayitvā mārgaṃ pratilapsyase//34//
297.006. saṃkocayantīṃ prasārayantīṃ rākṣasīmāyasaṃ sukham/ 297.007. yadā paśyettadā kīlaṃ lalāṭo tasyā nikhānayet//35//
297.008. śūlāvartastadā kūpo vilaṅghyaste ṣaṣṭihastakaḥ/ 297.009. haripiṅgalakeśākṣo dāruṇo yakṣarākṣasaḥ//36//
297.010. kārmukaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā hantavyaśca durāsadaḥ/ 297.011. nadyaśca bahavastāryā nakragrahasamākulāḥ//37//
297.012. raṅgā pataṅgā tapanī citrā rudantī hasantī āśīviṣā vetranadī ca/ 297.013. raṅgāyāṃ rākṣasīkopaḥ pataṅgāyāmamānuṣāḥ/ 297.014. tapantyāṃ grāhabahutvaṃ citrāyāṃ kāmarūpiṇaḥ//38//
297.015. rudantyāṃ kinnarīceṭyo hasantyāṃ kinnarīsnuṣā/ 297.016. āśīviṣāyāṃ nānāvidhāḥ sarpā vetranadyāṃ tu śālmaliḥ//39//
297.017. raṅgāyāṃ dhairyakaraṇaṃ pataṅgāyāṃ parākramaḥ/ 297.018. tapantyāṃ grāhamukhabandhaścitrāyāṃ vividhaṃ gītam//40//
297.019. rudantyāṃ saumanasyena samuttāraḥ/ 297.019. hasantyāṃ tūṣṇībhāvena, āśīviṣāyāṃ sarvaviṣamantraprayogeṇa samuttāraḥ, vetranadyāṃ tīkṣṇaśastrasampātayogena samuttāraḥ/ 297.020. nadīmatikramya pañca yakṣaśatāni gulmakasthānam/ 297.021. taddhairyamāsthāya vidrāvyam/ 297.021. tato drumasya kinnararājasya bhavanamiti//
297.022. tataḥ sudhanaḥ kumāro yathopadiṣṭānauṣadhimantrāgadaprayogān samudānīya tasya ṛṣeḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā prakrāntaḥ/ 297.023. tatastena yathopadiṣṭāḥ sarve samudānītāḥ sthāpavitvā vānaram/ 297.024. tatastānādāya punarapi tasya ṛṣeḥ sakāśamupasaṃkrāntaḥ/ 297.024. uktaśca--alaṃ kumāra, kimanena vyavasāyena? kiṃ manoharayā? tvamekākī asahāyaḥ śirīrasaṃśayamavapsyasīti/ 297.025. kumāraḥ prāha--maharṣe, avaśyamevāhaṃ prayāsyāmīti/ 297.026. kutah? 297.027. candrasya khe vicarataḥ kva sahāyabhāvo daṃṣṭrābalena balinaśca mṛgādhipasya/ 297.029. agneśca dāvadahane kva sahāyabhāvah asmadvidhasya ca sahāyabalena kiṃ syāt//41//
298.001. <298>kiṃ bho mahārṇavajalaṃ na vigāhitavyaṃ kiṃ sarpadaṣṭa iti naiva cikitsanīyaḥ//
298.003. vīryaṃ bhajetsumahadūrjitasattvadṛṣṭam yatne kṛte yadi na siddhyati ko 'tra doṣaḥ//42// iti/ 298.005. tataḥ sudhanaḥ kumāro manoharopadiṣṭena saṃprasthitaḥ/ 298.005. anupūrveṇa parvatanadīguhāprapātādīni bhaiṣajyamantrāgadaprayogeṇa vinirjitya drumasya kinnararājasya bhavanasamīpaṃ gataḥ/ 298.007. kumāro 'paśyannagaramadūraṃ śrīmadudyānopaśobhitaṃ nānāpuṣpaphalopetaṃ nānāvihagasevitaṃ taḍāgadīrghikāvāpikinnaraiḥ samupāvṛtam/ 298.008. kinnarīstatra cāpaśyat pānīyārthamupagatāḥ/ 298.008. tatastāḥ sudhanakumāreṇābhihitāh--kimanena bahunā pānīyena kriyata iti? tāḥ kathayanti--asti drumasya kinnararājasya duhitā manoharā nāma/ 298.010. sā manuṣyahastagatā babhūva/ 298.010. tasyāḥ sa manuṣyagandho naśyati/ 298.011. sudhanaḥ kumāraḥ pṛcchati--kimete ghaṭāḥ samastāḥ sarve tasyā upari nipātyante, āhosvidanupūrveṇeti? tāḥ kathayanti--anupūrvyā/ 298.012. sa saṃlakṣayati--śobhano 'yamupāyaḥ/ 298.013. imāmaṅgulimudrāmekasmin ghaṭe prakṣipāmīti/ 298.013. tenaikasyāḥ kinnaryā ghaṭe 'nālakṣitaṃ prakṣiptā/ 298.014. sā ca kinnarī abhihitā--anena tvayā ghaṭena manoharā tatprathamataraṃ snāpayitavyā/ 298.014. sā saṃlakṣayati--nūnamatra kāryeṇa bhavitavyam/ 298.015. tatastayāsau ghaṭaḥ prathamataraṃ manoharāyā mūrdhni nipātito yāvadaṅgulimudrā utsaṅge nipatitā/ 298.016. sā manoharayā pratyabhijñātā/ 298.016. tataḥ kinnarīṃ pṛcchati--mā tatra kaścinmanuṣyo 'bhyāgatah? sā āha--ubhyāgtaḥ/ 298.017. gaccha, enaṃ pracchannaṃ praveśaya/ 298.018. tayā praveśitaḥ, sugupte pradeśe sthāpitaḥ/
298.018. tato manoharā pituḥ pādayor nipatya kathayati--tāta, yadyasau sudhanaḥ kumāra āgacchet, yenāhaṃ hṛtā, tasya tvaṃ kiṃ kuryāh? sa kathayati--tamahaṃ khaṇḍaśataṃ kṛtvā catasṛṣu śikṣu kṣipeyam/ 298.020. manuṣyo 'sau, kiṃ teneti/ 298.020. manoharā kathayati--tāta, manuṣyabhūtasya kuta ihāgamanam? ahamevaṃ bravīmīti/ 298.021. tato drumasya kinnararājasya paryavasthāno vigataḥ/ 298.022. tato vigataparyavasthānaḥ kathayati--yadyasau kumāra āgacchet, tasyāhaṃ tvāṃ sarvālaṃkāravibhūṣitāṃ prabhūtacitropakaraṇaiḥ kinnarīsahasraparivṛtāṃ bhāryārthaṃ dadyāmiti/ 298.024. tato manoharayā hṛṣṭatuṣṭapramuditayā sudhanaṃ kumāro divyālaṃkāravibhūṣito drumasya kinnararājasyopadarśitaḥ/ 298.025. tato drumaḥ kinnnararājaḥ sudhanaṃ kumāraṃ dadarśa abhirūpaṃ darśanīyaṃ prasādikaṃ paramayā śubhavarṇapuṣkalatayā samanvāgatam/ 298.026. dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayamupagataḥ/ 298.027. tatastasya jijñāsāṃ kartukāmena sauvarṇāḥ stambhā ucchritāḥ, sapta tālāḥ, sapta bheryaḥ, sapta sūkarāḥ/ 298.028. āha ca-- 298.029. tvayā kāntyā jitāstāvadete kinnaradārakāḥ/ 298.030. saṃdarśitaprabhāvastu divyasambandhamarhasi//43//
298.031. atyāyataṃ śaravaṇaṃ kṛtvoddhṛtya śaraṃ kṣaṇāt/ 298.032. vyuptamanyūnamuccitya punardehi tilāṭakam//44//
299.001. <299>saṃdarśaya dhanurvede dṛṭalakṣādikauśalam/ 299.002. tataḥ kīrtipatākeyaṃ tavāyattā manoharā//45//
299.003. sudhanakumāro bodhisattvaḥ/ 299.003. kuśalāśca bhavanti bodhisattvāsteṣu śilpasthānakarmasthāneṣu/ 299.004. devatāścaiṣāmautsukyamāpatsyante avighnabhāvāya/ 299.004. tato bodhisattvo nṛttagītavīṇāpaṇavasughoṣakavallarīmṛdaṅgādinānāvidhena daivatopasaṃhṛtena vāditraviśeṣeṇa samantādāpūryamāṇe 'nekaiḥ kinnarasahasraiḥ pativṛtaḥ/ 299.007. śatakratusamādiṣṭairyakṣaiḥ sūkararūpibhiḥ/ 299.008. utpāṭite śaravane same vyuptaṃ tilāḍakam//46//
299.009. ekīkṛtaṃ samuccitya śakrasṛṣṭaiḥ pipīlakaiḥ/ 299.010. kumāraḥ kinnarendrāya vismitāya nyavedayat//47//
299.011. nīlotpaladalābhenāsinā gṛhītena paśyato drumasya kinnararājasya sauvarṇastambhasamīpaṃ gatvā tān stambhān kadalīcchedena khaṇḍakhaṇḍaṃ chettumārabdhaḥ/ 299.012. tatastāṃs tilaśo 'vakīrya sapta tālān sapta bherīḥ sapta ca sūkarān bāṇena vidhya sumeruvadakampyo 'vasthitaḥ/ 299.013. tato gaganatalasthābhirdevatābhiśca kinnaraśatasahasrairhāhākārakilikilāprakṣveḍoccair nādo muktaḥ, yaṃ dṛṣṭvā ca kinnararājaḥ paraṃ vismayamupagataḥ/ 299.015. tataḥ kinnarīsahasrasya manoharāsamānarūpasya madhye manoharāṃ sthāpayitvā sudhanaḥ kumāro 'bhihitah--ehi kumāra, pratyabhijānāsi manoharāmiti? tataḥ sudhanaḥ kumārastāṃ pratyabhijñāya gāthābhigītenoktavān-- 299.018. yathā drumasya duhitā mameha tvaṃ manoharā/ 299.019. śīghrametena satyena padaṃ vraja manohare//48//
299.020. tataḥ sā drutapadamabhikrāntā/ 299.020. kinnarāḥ kathayanti--deva, ayaṃ sudhanaḥ kumāro balavīryaparākramasamanvito manoharāyāḥ pratirūpaḥ/ 299.021. kimarthaṃ vipralabhya? dīyatāmasya manohareti/ 299.022. tato drumaḥ kinnararājaḥ kinnaragaṇena saṃvarṇitaḥ sudhanaṃ kinnarābhimetena mahatā satkāreṇa puraskṛtya manoharāṃ divyālaṃkāravibhūṣitāṃ vāmena pāṇinā gṛhītvā dakṣiṇena sauvarṇabhṛṅgāraṃ sudhanaṃ kumāramabhihitah--kumāra, eṣā te manoharā kinnarīpativṛtā bhāryārthāya dattā/ 299.024. aparicitā mānuṣāḥ, yathaināṃ na parityakṣasīti/ 299.025. paraṃ tāteti sudhanaḥ kumāro drumasya kinnararājasya pratiśrutya kinnarabhavanastho manoharayā sārdhaṃ niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍate ramate paricārayati/ 299.027. so 'pareṇa samayena svadeśamanusmṛtya mātāpitṛviyogajena duḥkhenātyāhato manoharāyā nivedayati--mātāpitṛviyogajaṃ me duḥkhaṃ bādhata iti/ 299.028. tato manoharayā eṣa vṛttānto vistareṇa pitur niveditaḥ/ 299.029. sa kathayati--gaccha kumāreṇa sārdham/ 299.029. apakrāntayā te bhavitavyam/ 299.029. vipralambhakā manuṣyāḥ/ 299.030. tato drumeṇa kinnararājena prabhūtaṃ maṇimuktāsuvarṇādīn dattvā anupreṣitaḥ/ 299.030. sa manoharayā sārdhamuparivihāyasā kinnarakhagapathena saṃprasthitaḥ/ 299.031. anupūrveṇa hastināpuranagaramanuprāptah<300>/
300.001. tato hastināpuraṃ nagaraṃ nānāmanohareṇa surabhinā gandhaviśeṣeṇa sarvā digāmoditam/ 300.002. śrutvā dhanena rājñā ānandabheryastāḍitāḥ, sarvaṃ ca tannagaramapagatapāṣāṇaśarkarakaṭhallaṃ kāritam/ 300.003. candanavāriṣiktamāmuktapaṭṭadāmakalāpasamucchritadhvajapatākaṃ surabhidhūpaghaṭikopanibaddhaṃ nānāpuṣpāvakīrṇaramaṇīyam/ 300.004. tataḥ kumāro 'nekanaravarasahasraparivṛto manoharayā sārdhaṃ hastināpuraṃ nagaraṃ praviṣṭaḥ/ 300.005. tato mārgaśramaṃ prativinodya vividhāni ratnānyādāya pituḥ sakāśamupasaṃkrāntaḥ/ 300.006. pitrā kaṇṭhe pariṣvaktaḥ/ 300.006. pārśve rājāsane niṣaṇṇaḥ/ 300.006. kinnaranagaragamanāgamanaṃ ca vistareṇa samākhyātam/ 300.007. tato dhanena rājñā atibalavīryaparākrama iti viditvā rājyābhiṣekeṇābhiṣiktaḥ/ 300.008. sudhanaḥ kumāraḥ saṃlakṣayati--yanmama manoharayā sārdhaṃ samāgamaḥ saṃvṛtto rājyābhiṣekaścānuprāptaḥ, tatpūrvakṛtahetuviśeṣāt/ 300.009. yannvahamidānīṃ dānāni dadyām, puṇyāni kuryāmiti/ 300.010. tena hastināpure nagare dvādaśa varṣāṇi nirgaṭo yajña iṣṭaḥ//
300.011. syātkhalu te mahārāja anyaḥ sa tena kālena samayena sudhanaḥ kumāro veti? na khalvevaṃ draṣṭavyam/ 300.012. api tvahameva tena kālena tena samayena bodhisattvacaryāyāṃ vartamānaḥ sudhano nāma rājā babhūva/ 300.013. yanmayā manoharānimittaṃ balavīryaparākramo darśitaḥ, dvādaśa varṣāṇi nirargaṭo yajña iṣṭaḥ, na tena mayā anuttarā samyaksambodhiradhigatā, kiṃ tu taddānaṃ tacca vīryamanuttarāyāḥ samyaksamboderhetumātrakaṃ pratyayamātrakaṃ saṃbhāramātrakam//
300.016. ityavocadbhagavān/ 300.016. āttamanasaste ca sarve lokā bhagavato bhāṣitamabhyanandan//
300.017. iti sudhanakumārāvadānaṃ samāptam//
********** avadāna 31 **********
301.001. div31 toyikāmahāvadānam/
301.002. tatra bhagavbānāyuṣmantamāmantrayate--sma āgamaya ānanda yena śrāavastīti/ 301.002. evaṃ bhadantetyāyucmānānando bhagavataḥ pratyaśrauṣīt/ 301.003. atha bhagavān yena śrāvastī tena cārikāṃ prakrāntaḥ/ 301.004. yāvadanyatamasmin pradeśe brāhmaṇaśchinnabhakto halaṃ vāhayati, tasyārthāya dārikā peyāmādāya gatā/ 301.005. bhagavāṃśca pradeśamanuprāptaḥ/ 301.005. dadarśa sa brāhmaṇo buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakcaṇaiḥ samalaṃkṛtamaśītyānuvyañjanairvirājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamamiva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam/ 301.007. sahadarśanāccāsya bhagavati prasāda utpannaḥ/ 301.008. na tathā dvādaśavarṣābhyastaḥ śamathaścattasya kalyatāṃ janayati, aputrasya vā putrapratilambhaḥ, daridrasya vā nidhidarśanam, rājyābhinandano vā rājyābhiṣekaḥ, yathopacitakuśalamūlasya sattvasya tatprathamato buddhadarśanam/ 301.010. sa tāṃ peyāmādāya laghuladhveva yena bhagavāṃstenopasaṃkrāntaḥ/ 301.011. upasaṃkramya bhagavantametadavocat--iyaṃ bho gautama peyā/ 301.011. yadyasti mamāntike 'nukampā, pibedbhagavān gautamaḥ peyāmiti/ 301.012. tato bhagavatā brāhmaṇasya jīrṇakūpo darśitah--sacette brāhmaṇa parityaktā, asmiñ jīrṇakūpe prakṣipeti/ 301.013. tena tasmiñ jīrṇakūpe prakṣiptā/ 301.013. sa jīrṇakūpo vāpyāyamānaḥ peyāpūrṇaḥ, yathāpi tadbuddhānāṃ buddhānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena/ 301.014. tato bhagavatā sa brāhmaṇo 'bhihitah--cāraya mahābrāhmaṇa peyāmiti/ 301.015. sa cārayitumārabdhaḥ/ 301.015. bhagavatā tathā adhiṣṭhitā yathā
sarvasaṃghena pītā/ 301.016. sa ca jīrṇakūpo vāpyāyamānastathaiva peyāpūrṇo 'vasthitaḥ/ 301.017. tato 'sau brāhmaṇo bhūyasyā mātrayā abhiprasanno bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastānniṣaṇṇo dharmaśravaṇāya/ 301.018. tasya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāyasatyasamprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, pūrvavadyāvadanādikālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhittvā srotāapattiphalaṃ sākṣātkṛtam/ 301.020. atikrānto 'haṃ bhadanta, atikrāntaḥ/ 301.020. eṣo 'haṃ bhagavantaṃ buddhaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca/ 301.021. upāsakaṃ ca māṃ dhāraya adyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇaṃ gatamabhiprasannam/ 301.022. athāsau brāhmaṇo vaṇigiva labdhalābhaḥ śasyasampanna iva kṛṣīvalaḥ śūra iva vijitasaṃgrāmaḥ sarvaroganirmukta ivāturo bhagavato bhāṣitamabhyānandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrānto yāvatkṣetraṃ gataḥ/ 301.025. paśyati tasmin kṣetre sauvarṇān yavān saṃpannān/ 301.025. dṛṣṭvā ca punarvismayotphullalocano gāthāṃ bhāṣate-- 301.027. aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam/ 301.028. adyaiva vāpitaṃ bījamadyaiva phaladāyakam//1//
301.029. tato 'sau brāhmaṇastvaritatvaritaṃ rājñaḥ sakāśamupasaṃkrāntaḥ/ 301.029. upasaṃkramya jayenāyuṣā vardhayitvā rājānamuvāca--deva, mayā yavāḥ prakīrṇāḥ, te sauvarṇāḥ saṃvṛttāḥ/ 301.030. tasyādhiṣṭhāyakena prasādaḥ kriyatāmiti/ 301.031. rājñā adhiṣṭhāyako 'nupreṣitaḥ/ 301.031. brāhmaṇena rāśīkṛtya bhājitaḥ/ 301.031. rājabhāgaḥ svābhāvikā yavāḥ saṃvṛttāḥ/ 301.032. adhiṣṭhāyakena rājñe niveditam/ 301.032. rājñā samādiṣṭam--<302>punarbhājayateti/
302.001. taiḥ punarbhājitam/ 302.001. tathaiva rājabhāgaḥ svābhāvikā yavāḥ saṃvṛttāḥ/ 302.001. evam yāvat saptakṛtvo bhājitam/ 302.002. tathaiva/ 302.002. rājā kutūhalajātaḥ svayameva paśyati--tathaiva/ 302.003. tenāsau brāhmaṇo 'bhihitah--brāhmaṇa, tavaitatpuṇyanirjātam/ 302.003. alaṃ rājabhāgena, yathābhipretaṃ tanmamānuprayaccheti/ 302.004. tatastena brāhmaṇena parituṣṭena yaddattam, tatsauvarṇāḥ saṃvṛttāḥ//
302.005. tato bhagavān saṃprasthitaḥ/ 302.005. yāvadanyatamasmin pradeśe pañcakārṣaśatānyutpāḍūtpāṇḍukāni sphuṭitapāṇipādāni śaṇaśāṭīnivāsitāni laṅgalāni vāhayanti/ 302.006. te 'pi balīvardā baddhaiḥ prayoktraiḥ pratodayaṣṭibhiḥ kṣatavikṣatagātrā muhurmuhur niśvasanto vahanti/ 302.007. tadṛśuste kārṣākā buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtaṃ pūrvavadyāvadupacitakuśalamūlasattvasya tatprathamato buddhadarśanam/ 302.009. tato yena bhagavāṃstenopasaṃkrāntāḥ/ 302.009. adrākṣīdbhagavāṃstān kārṣakān dūrādeva/ 302.010. dṛṣṭvā ca punarvineyāpekṣayā mārgādapakramya purastādbhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ/ 302.010. eta kārṣakā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekāntaniṣaṇṇāḥ/ 302.011. tato bhagavatā teṣāṃ kārṣakāṇāmāśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasamprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, pūrvavadyāvadanādikālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhittvā srotāapattiphalaṃ sākṣātkṛtam/ 302.014. te dṛṣṭasatyā yena bhagavāṃstenopasaṃkrāntaḥ/ 302.014. praṇamayya bhagavantamidamavocat--deśaya bhadanta, svākhyāte dharmavinaye pravrajyāmupasampadaṃ bhikṣubhāvam/ 302.015. carema bhagavato 'ntike brahmacaryamiti/ 302.016. te bhagavatā ehibhikṣukayā pravrājitāḥ pūrvavadyāvatte 'vasthitā buddhamanorathena/ 302.017. teṣāṃ bhagavatā avavādo dattaḥ/ 302.017. tairyujyamānaiḥ pūrvavadabhivādyāśca saṃvṛttāḥ/ 302.017. te 'pi balīvardā yoktrāṇi varatrāṇi ca cchittvā yena bhagavāṃstenopasaṃkrāntāḥ/ 302.018. upasaṃkramya bhagavantaṃ sāmantakena anuparivāryāvasthitāḥ/ 302.019. teṣāṃ bhagavatā tribhiḥ padārthairdharmo deśitaḥ pūrvavadyāvadyathā gaṅgāvatāre haṃsamatsyakūrmāṇām yāvad dṛṣṭasatyāḥ svarbhavanaṃ gatāḥ//
302.021. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuh--kiṃ nu taiḥ kārṣakapūrvakairbhikṣubhiḥ karma kṛtam yena kārṣakāḥ saṃvṛttāḥ, bhagavataśca śāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇādarhattvaṃ sākṣātkṛtam? tairbalīvardapūrvakairdevaputraiḥ kiṃ karma kṛtam, yana balīvardeṣūpapannāḥ, satyadarśanaṃ ca kṛtamiti? bhagavānāha--ebhireva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtānyupacitāni labdhasambhārāṇi pūrvavadyāvatphalanti khalu dehinām//
302.026. bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'sminneva bhadrakalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma śāstā loka udapādi/ 302.027. pūrvavat/ 302.027. sa vārāṇasīnagarīmupaniśritya viharati ṛṣivadane(patane) mṛgadāve/ 302.028. tasya śāsane etāni pañca karṣakaśatāni pravrajitānyabhūvan/ 302.028. tatraibhir na paṭhitaṃ na svādhyāyitaṃ nāpi manasikāro vihitaḥ/ 302.029. kiṃ tu śraddhādeyaṃ bhuktvā bhuktvā saṃgaṇikābhirataiḥ kausīdyenābhināmitam//
303.001. <303>kiṃ manyadhve bhikṣavo yāni tāni pañca bhikṣuśatāni, etānyeva tāni pañca karṣakaśatāni/ 303.002. yo 'sau vihārasvāmī, sa evāsau gṛhapatiryasyaite kārṣahāḥ/ 303.002. yadebhirvihārasvāmisantakaṃ śraddhādeyaṃ paribhujya na paṭhitaṃ na svādhyāyitaṃ nāpi manasikāro vihitaḥ, kiṃ tu saṃgaṇikābhirataiḥ kausīdyenābhināmitam, tena karmaṇā pañca janmaśatāni tasya vihārasvāminaḥ kārṣakāḥ saṃvṛttāḥ/ 303.005. yāvadetarhyapi tasyaiva kārṣakā jātāḥ/ 303.005. yadebhiḥ kāśayapasya samyaksambuddhāsya śāsane pravrajya brahmacaryaṃ caritam, tenaitarhi mama śāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇādarhattvaṃ sākṣātkṛtam/ 303.007. te ca balīvardapūrviṇo devaputrāḥ kāśyapasya samyaksambuddhasya śāsane pravrajitā āsan/ 303.008. tatraibhiḥ kṣudrānukṣudrāṇi śikṣāpadāni khaṇḍitāni/ 303.008. tena karmaṇā balīvardeṣūpapannāḥ/ 303.009. yanmamāntike cittamabhiprasāditam, tena deveṣūpapannāḥ/ 303.009. yatkāśyape samyaksambuddhe brahmacaryaṃ vāsitam, tenedānīṃ devaputrabhūtaiḥ satyadarśanaṃ kṛtam/ 303.010. iti bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇāmekāntakṛṣṇo vipākaḥ, pūrvavadyāvadābhogaḥ karaṇīyaḥ/ 303.011. ityevaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam//
303.013. tatra bhagavānāyucmantamāmantrayate sma--āgamaya ānanda yena toyikā/ 303.013. evaṃ bhadantetyāyuṣmānānando bhagavato 'śrauṣīt/ 303.014. bhagavāṃstoyikāmanuprāptaḥ/ 303.014. tasmiṃśca pradeśe brāhmaṇo lāṅgalaṃ vāhayati/ 303.015. athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtagātraṃ pūrvavadyāvatsamantato bhadrakam/ 303.016. dṛṣṭvā saṃlakṣayati--yadi bhagavantaṃ gautamamupetya abhivādayiṣyāmi, karmaparihāṇirme bhaviṣyati/ 303.017. atha nopetyābhivādayiṣyāmi, puṇyaparihāṇiḥ/ 303.018. tatko 'sāvupāyaḥ syādyena me na karmaparihāṇi syānnāpi puṇyaparihāṇiriti? tasya buddhirutpannā--atrastha evābhivādanaṃ karomi/ 303.019. evaṃ na karmaparihāṇirbhavati nāpi puṇyaparihāṇiriti/ 303.020. tena yathāgṛhītayaiva pratodayaṣṭyā tatrasthenābhivādanaṃ kṛtam--abhivādaye buddhaṃ bhagavantam/ 303.021. tatra bhagavānāyuṣmantamānandamāmantrayate--kṣaṇa ānanda eṣa brāhmaṇaḥ/ 303.022. sacedasyaivaṃ samyakpratyātmajñānadarśanaṃ pravartate/ 303.022. etasmin pradeśe kāśyapasya samyaksambuddhasyāvikopito 'shtisaṃghātastiṣṭhatīti/ 303.023. athānenopasaṃkramya vandito bhaveyam/ 303.023. evamanena dvābhyāṃ samyaksambuddhābhyāṃ vandanā kṛtā bhavet/ 303.024. tatkasya hetoh? asminn ānanda pradeśe kāśyapasya samyaksambuddhasyāvikopito 'sthisaṃghātastiṣṭhatīti/ 303.025. athāyuṣmānānando laghulaghveva caturguṇamuttarāsaṅgaṃ prajñapya bhagavantamidamavocat--niṣīdatu bhagavān prajñapta evāsane/ 303.027. evamayaṃ pṛthivīpradeśo dvābhyāṃ samyaksambuddhābhyāṃ paribhukto
bhaviṣyati, yacca kāśyapena samyaksambuddhena, yaccaitarhi bhagavateti/ 303.028. niṣaṇṇo bhagavān prajñapta evāsane/ 303.028. niṣadya bhagavān bhikṣūnāmantrayate sma--icchatha yūyaṃ bhikṣavaḥ kāśyapasya samyaksambuddhasya śarīrasaṃghātamavikopitaṃ draṣṭum? etasya bhagavan kālaḥ, etasya sugata samayo 'yam/ 303.030. bhagavān bhikṣūṇāṃ kāśyapasya samyaksambuddhasyāvikopitaṃ śarīrasaṃghātamupadarśayatu, dṛṣṭvā bhikṣavaścittamabhiprasādayiṣyanti/ 303.032. bhagavatā laukikaṃ cittamutpāditam/ 303.032. dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavanto laukikam <304>
304.001. <304>cittamutpādayanti, tasmin samaye kuntapipīlikādayo 'pi prāṇino bhagavataścetasā cittamājānanti/ 304.002. nāgāḥ saṃlakṣayanti--kiṃ kāraṇaṃ bhagavatā laukikaṃ cittamutpāditam? bhagavān kāśyapasya samyaksambuddhasya śarīrasaṃghātamavikopitaṃ draṣṭukāmaḥ/ 304.003. tatastaiḥ kāśyapasya samyaksambuddhasyāvikopitaḥ śarīrasaṃghāta ucchrāpitaḥ/ 304.004. tatra bhagavān bhikṣūnāmantrayate sma--gṛhṇīta bhikṣavo nimittam/ 304.005. antardhāsyatīti/ 304.005. antarhitaḥ//
304.006. rājñā prasenajitā śrutam--bhagavatā śrāvakāṇāṃ darśanāya avikopitaḥ kaśyapasya samyaksambuddhasya śarīrasaṃghāta ucchrāpita iti/ 304.007. śrutvā ca punaḥ kutūhalajātaḥ sārdhamantah--pureṇa kumārauramātyairbhaṭabalāgrair naigamajanapadaiśca draṣṭuṃ saṃprasthitaḥ/ 304.008. evaṃ virūḍhako 'nāthapiṇḍado gṛhapatiḥ, ṛṣidattaḥ purāṇasthapatiḥ, viśākhā mṛgaramātā, anekāni ca prāṇiśatasahasrāṇi kutūhalajātāni draṣṭuṃ saṃprasthitāni pūrvakaiśca kuśalamūlaiḥ saṃcodyamānāni/ 304.010. yāvadasau antarhitaḥ/ 304.011. taiḥ śrutam--antarhito 'sau bhagavataḥ kāśyapasya samyaksambuddhasya śīrarasaṃghāta iti/ 304.012. śrutvā ca punasteṣāṃ duḥkhadaurmanasyamutpannam--vṛthā asmākamāgamanaṃ jātamiti//
304.013. athānyatamena copāsakena sa pradeśaḥ pradakṣiṇīkṛtaḥ/ 304.013. evaṃ cetasā cittamabhisaṃskṛtam--asmānme padāvihārāt kiyatpuṇyaṃ bhaviṣyatīti? atha bhagavāṃstasya mahājanakāyasyāvipratisārasaṃjananārthaṃ tasya copāsakasya cetasā cittamājñāya gāthāṃ bhāṣite-- 304.016. śataṃsahasrāṇi suvarṇaniṣkā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti/ 304.018. yo buddhacaityeṣu prasannacittaḥ padāvihāraṃ prakaroti vidvān//2//
304.020. anyatamenāpyupāsakena tasmin pradeśe mṛttikāpiṇḍo dattaḥ/ 304.020. evaṃ cittamabhisaṃskṛtam--padāvihārasya tāvadiyatpuṇyamākhyātaṃ bhagavatā/ 304.021. asya tu mṛttikāpiṇḍasya kiyatpuṇyaṃ bhaviṣyatīti? atha bhagavāṃs tasyāpi cittamājñāya gāthāṃ bhāṣate-- 304.023. śataṃsahasrāṇi suvarṇapiṇḍaṃ jāmbūnadā nāsya samā bhavanti/ 304.025. yo buddhacaityeṣu prasannacitta āropayenmettikapiṇḍamekam//3// iti/ 304.028. tacchrutvā anekaiḥ prāṇiśatasahasrairmṛtpiṇḍasamāropaṇaṃ kṛtam/ 304.028. aparaistatra muktapuṣpāṇi kṣiptāni, evaṃ cittamabhisaṃskṛtam--padāvihārasya mṛttikāpiṇḍasya ceyatpuṇyamuktaṃ bhagavatā, asmākaṃ tu muktapuṣpāṇāṃ kiyatpuṇyaṃ bhaviṣyatīti? atha bhagavāṃsteṣāmapi cittamājñāya gāthāṃ bhāṣate--
305.001. <305>śataṃsahasrāṇi suvarṇamūḍhaṃ jāmbūnadā nāsya samā bhavanti/ 305.003. yo buddhacaityeṣu prasannacitta āropayenmuktakapuṣparāśim//4// iti/ 305.005. aparaistatra mālāvihāraḥ kṛtaḥ, cittaṃ cābhisaṃskṛtam--muktapuṣpāṇāṃ bhagavatā iyatpuṇyamuktam/ 305.006. asmākaṃ mālāvihārasya kiyatpuṇyaṃ bhaviṣyatīti? atha bhagavāṃsteṣāmapi cittamājñāya gāthāṃ bhāṣate-- 305.008. śatasahasrāṇi suvarṇavāhā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti/ 305.010. yo buddhacaityeṣu prasannacitto mālāvihāraṃ prakaroti vidvān//5// iti/ 305.012. aparaistatra dīpamālā dattā, cittaṃ cābhisaṃskṛtam--mālāvihārasya bhagavatā iyatpuṇyamuktam/ 305.013. asmākaṃ pradīpadānasya kiyatpuṇyaṃ bhaviṣyatīti? atha bhagavāṃsteṣāmapi cetasā cittamājñāya gāthāṃ bhāṣate-- 305.015. śataṃsahasrāṇi suvarṇakoṭyo jāmbūnadā nāsy bhavanti/ 305.017. yo buddhacaityeṣu prasannacittaḥ pradīpadānaṃ prakaroti vidvān//6// iti/ 305.019. aparaistatra gandhābhiṣeko dattaḥ, cittaṃ cābhisaṃskṛtam--pradīpadānasya bhagavatā iyat puṇyamuktam/ 305.020. asmākaṃ gandhābhiṣekasya kiyatpuṇyaṃ bhaviṣyatīti? atha bhagavāṃsteṣāṃ cetasā cittamājñāya gāthāṃ bhāṣate-- 305.022. śatasahasrāṇi suvarṇāśayo jāmbūnadā nāsya samā bhavanti/ 305.024. yo buddhacaityeṣu prasannacitto gandhābhiṣekaṃ prakaroti vidvān//7// iti/ 305.026. aparaistatra dhvajapatākāropaṇaṃ kṛtam, cittaṃ cābhisaṃskṛtam--padavihārasya mṛtpiṇḍadānasya, muktapuṣpāṇāṃ mālavihārasya pradīpadānasya gandhābhiṣekasya ca iyatpuṇyamuktaṃ bhagavatā, āsmākaṃ chatradhvajapatākāropaṇasya kiyatpuṇyaṃ bhaviṣyatīti? atha bhagavāṃsteṣāṃ cittamājñāya gāthāṃ bhāṣate--
306.001. <306>śatasahasrāṇi suvarṇaparvatā meroḥ samā nāsya bhavanti/ 306.003. yo buddhacaityeṣu prasannacitta āropayecchatradhvajapatākam//8//
306.005. eṣāṃ hi dakṣiṇā proktā aprameye tathāgate/ 306.006. samudrakalpe saṃbuddhe sārthavāhe anuttare//9// iti/ 306.007. teṣāmetadabhavat--parinirvṛtasya tāvadbhagavataḥ pūjākaraṇādi yatpuṇyamuktaṃ bhagavatā, tiṣṭhataḥ kiyatpuṇyaṃ bhaviṣyatīti/ 306.008. atha bhagavāṃsteṣāmapi cetasā cittamājñāya gāthāṃ bhāṣate-- 306.009. tiṣṭhantaṃ pūjayedyacca yaccāpi parinirvṛtam/ 306.010. samaṃ cittaprasādena nāsti puṇyaviśeṣatā/ 306.011. evaṃ hyacintiyā buddhā buddhadharmāpyacintiyā//10//
306.012. acintiyaiḥ prasannānāmapratihatadharmacakrapravartinām/ 306.013. samyaksambuddhānāṃ nālaṃ guṇapāramadhigantum//11// iti/ 306.014. tato bhagavatā tasya mahājanakāyasya tathāvidhā dharmadeśanā kṛtā, yām anekaiḥ prāṇiśatasahasrairmahān viśeṣo 'dhigataḥ/ 306.015. kaiścicchrāvakabodhau cittānyutpāditāni, kaiścit pratyekabodhau, kaiściduṣmagatāni pratilabdhāni, kaiścid mūrdhānaḥ, kaiścitsatyānulomaḥ kṣāntyaḥ, kaiścicchrotāapattiphalaṃ sākṣātkṛtam, kaiścitsakṛdāgāmiphalam, kaiścidanāgāmiphalam, kaiścitsarvakleśaprahāṇādarhattvaṃ sākṣātkṛtam/ 306.018. yadbhūyasā sā parṣadbuddhaniṃnā dharmapravaṇā saṃghaprāgbhārā vyavasthitā/ 306.019. sārdhaṃ tatra brāhmaṇagṛhapatibhistasmin pradeśe mahaḥ sthāpitah--toyikāmahastoyikāmaha iti saṃjñā saṃvṛttā//
306.021. iti toyikāmahāvadānamekatriṃśattamam//
********** avadāna 32 **********
307.001. div32 rūpāvatyavadānam/
307.002. evaṃ mayā śrutam/ 307.002. ekasmin samaye bhagavāñ śrāvastyāṃ viharati sma jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme mahatā bhikṣusaṃghena sārdhamardhatrayodaśabhirbhikṣuśataiḥ/ 307.003. satkṛto bhagavān gurukṛto mānitaḥ pūjito bhikṣubhibhikṇyupāsakopāsikai rājñā rājamātrair nānāvaṇikchramaṇabrāhmaṇaparivrājakanaigamajanapadair nāgairyakṣairgandharvairasuragatuḍakinnaramahoragaiḥ/ 307.005. lābhī ca bhagavān prabhutānāṃ praṇītānāṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ divyānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca, taiśca bhagavānanupaliptaḥ padmamiva vāriṇā/ 307.007. tena khalu punaḥ samayena ayameva bhagavato 'nurūpa udāraḥ kalyāṇakīrtiśabda śloko 'bhyudgatah--ityapi sa bhagavāṃstathāgato 'rhan samyaksambuddho vidyācaraṇasampannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca buddho bhagavān/ 307.010. sa imāṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ saśramaṇabrāhmaṇīṃ prajāṃ sadevamanuṣīṃ svayamabhijñāya sākṣātkṛtvopasampadya viharati/ 307.011. sa dharmaṃ deśayatyādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇāṃ paryavasāne kalyāṇam/ 307.012. svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ saṃprakāśayati sma/ 307.013. tatra bhagavān bhikṣūnāmantrayate sma--evaṃ ca bhikṣavaḥ sattvā jānīyuh--dānaṃ dānaphalaṃ dānasaṃvibhāgasya ca vipākam, apīdānīm yo 'sau caramaḥ kavalaḥ paścima ālopaḥ, tamapi nāsaṃvibhajya pariṣvātmanā vā paribhuñjīran, na cotpannaṃ mātsaryaṃ cittaṃ paryādāya tiṣṭheyuḥ/ 307.016. yasmāttarhi bhikṣavaḥ sattvā na jānanti dānasya phalaṃ dānasaṃvibhāgasya ca phalavipākam yathāhaṃ jāne dānasya phalaṃ dānasaṃvibhāgasya ca phalavipākam, tasmātsattvā yo 'sau caramaḥ kavalaḥ paścima ālopaḥ, tamevādattvā imamasaṃvibhajya pareṣvātmanā vā paribhuñjate, utpannaṃ cauṣāṃ mātsaryamalaṃ cittaṃ paryādāya tiṣṭhati//
307.020. bhikṣavaḥ sarvasaṃśayajātāḥ sarvasaṃśayānāṃ chettāraṃ buddhaṃ bhagavantamapṛcchan--āścaryaṃ bhadanta yāvacca bhagavata etarhi yācakāḥ priyāḥ/ 307.021. na bhikṣava etarhi mama, yathā atīte 'pyadhvani yācanakāḥ priyāḥ/ 307.022. taccrūyatām//
307.023. bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvanyuttarāpatheṣu janapadeṣu utpalāvatī nāṃ nagarī rājadhānī babhūva ṛddhā ca sphaītā ca kṣemā ca ākīrṇabahujanamanuṣyā ca/ 307.024. athāpareṇa samayena utpalāvatyāṃ nagararājadhānyāṃ durbhikṣamabhūd durjīvaṃ durlabhapiṇḍaṃ nasukaramapatāne pragrahaṇe yāpayitum/ 307.026. tena khalu samayenotpalāvatyāṃ rājadhānyāṃ rūpāvatī nāma strī babhūva abhirūpā darśanīyā prāsādikā śubhavarṇapuṣkalanayā samanvāgatā/ 307.027. atha rūpāvatī strī svānniveśanānniṣkramya utpalāvatyāṃ rājadhānyāṃ jaṅghāvihāramanukrāmati/ 307.028. anyataradapavarakaṃ prāviśat/ 307.028. tasmin khalu samaye tasminnapavarake strī prasūtā, dārakaṃ prajātā abhirūpaṃ prāsādikaṃ śubhavarṇapuṣkalatayā samanvāgatam/ 307.030. taṃ sā strī kṣutkṣāmaparītā raikṣacittā dārakaṃ gṛhṇāti, icchati ca svāni putramāṃsāni bhikṣayitum/ 307.031. tāṃ dṛṣṭvā rūpāvatī strī etadavovat--kimidaṃ bhagini kartukāmāsi? sā āha--jighatsitāsmi bhagini/ 307.032. icchāmi svakāni putramāṃsāni <308>bhakṣayitum/
308.001. rūpāvatī āha--tenabhagini niveśane kiṃcitsaṃvidyate 'nnaṃ vā pānaṃ vā bhojanaṃ vā svādanīyaṃ vā? durlabhaḥ putraśabdo lokasya/ 308.002. na me bhagini kiṃcitsaṃvidyate niveśane annaṃ vā pānaṃ vā khādyaṃ vā bhojanaṃ vā svādanīyaṃ vā lehyaṃ vā/ 308.003. durlabhaṃ jīvitaṃ lokasya/ 308.004. rūpāvatyāha--tena hi bhagini muhūrtamāgamaya, yāvadahaṃ niveśanaṃ gatvā tavārthāya bhojanamānayiṣyāmi/ 308.005. sā āha--yatkhalu bhagini jānīyāh--kukṣirme lupyati, pṛthivī me sphuṭati, hṛdayaṃ me dhūmāyati, diśo me na pratibhānti/ 308.006. na tāvattvaṃ dvāraśālāyā nirgatā bhaviṣyasi yāvanme vāyava ākramiṣyanti/ 308.007. yathā rūpāvatyā etadabhavat--yadi dārakaṃ gṛhītvā gamiṣyāmi, eṣā strī kṣutkṣāmaparītā kālaṃ kariṣyati/ 308.008. atha dārakamapahāya yāsyāmi, niyataṃ dārakaṃ bhakṣayiṣyati/ 308.009. yathākathaṃ punarmama kurvantyā dvayorjīvitalābhaḥ syāt? tasyā etadabhavat--anaparādhyāśayavati saṃsāre bahūni duḥkhānyanubhūtāni asakṛ nnarakeṣvasakṛttiryakṣvasakṛd yamaloke 'sakṛ nmanuṣyalokeṣu hastacchedāḥ pādacchedāḥ karṇacchedā karṇanāsācchedā aṅgapratyaṅgacchedāstathānyāni vividhāni bahūni duḥkhanyanubhūtāni/ 308.012. ko mayā tenārtho 'nuprāpto yadā āhamātmanaḥ sthāmaṃ ca balaṃ ca vīryaṃ ca saṃjanayitvā imāṃ striyaṃ svena rudhireṇa māṃsena saṃtarpya imaṃ dārakaṃ parimocayeyam/ 308.014. rūpāvatī pṛcchati--asti te bhagini niveśane śastram? sā strī āha--astīti/ 308.015. tena hi yatra bhavati, tadupadarśaya/ 308.015. sā taṃ pradeśamupadarśayāmāsa/ 308.016. tato rūpāvatyā svayameva śastraṃ
tīkṣṇaṃ gṛhītvā tau stanau cchittvā tāṃ striyaṃ svakena māṃsarudhireṇa saṃtarpayati sma/ 308.017. saṃtarpya ca tāṃ striyametadavocat--yatkhalu bhagini jānīyāh--ayaṃ dārako mayā svakena māṃsarudhireṇa krītaḥ/ 308.018. sāhaṃ tava nikṣepamanuprayacchāmi--mā bhūyo dārakaṃ bhakṣayiṣyasi, yāvadahaṃ niveśanaṃ gatvā tavārthāya bhojanamānayiṣyāmi/ 308.019. sā āha--adya tāvan bhūyaḥ/ 308.020. atha rūpāvatī strī rudhireṇoddharatā yena svaṃ niveśanaṃ tenopasaṃkrāntā/ 308.021. adrākṣīdrūpāvatyāḥ striyāḥ svāmī rūpāvatīm, strīṃ rudhireṇoddharatā pradharatā dūrata eva agacchantīm/ 308.022. dṛṣṭvā ca punā rūpāvatīmetadavocat--kenedamevamrūpaṃ rūpāvati viprakāraṃ kṛtam? sautāṃ prakṛtiṃ vistareṇārocayati sma/ 308.023. ārocayitvā etadavocat--prajñapaya āryaputra tasyā striyā bhaktam/ 308.024. sa āha--prajñapaya āryaduhitastasyā bhaktam/ 308.024. api tu satyavacanaṃ tāvatkariṣyāmi/ 308.024. yenāryaduhitaḥ satyena satyavacanena ayamevamrūpa āścaryādbhuto dharmo na kadācid dṛṣṭo vā śruto vā, tena satyena satyavacanena ubhau tava stanau yathāpaurāṇau prādurbhavetām/ 308.026. sahakṛtenāsminnevamrūpe satyavacane tasyā asminneva kṣaṇe ubhau stanau yathāpaurāṇau prādurbhūtau//
308.028. atha śakrasya devānāmindrasyaitadabhavat--atityāgo 'tityāgagauravatā yā rūpāvatyā striyā kṛtaḥ/ 308.029. mā haiva sā rūpāvatī strī ataḥ śakrabhavanāccyāvayet/ 308.029. yannvahamenāṃ mīmāṃseyam/ 308.030. atha śakro devendra udārabrāhmaṇarūpamātmānamabhinirmāya sauvarṇadaṇḍakamaṇḍalumādāya suvarṇadaṇḍena maṇivālavyajanena vījyamānastadyathā balavān puruṣaḥ saṃmiñjitaṃ bāhuṃ prasārayet prasāritaṃ saṃmiñjayet, evameva śakro devānāmindro deveṣu trāyastriṃśeṣvantarhita utpalāvatyām <309>rājadhānyāṃ pratyasthāt/
309.001. atha śakro devānāmindra utpalāvatyāṃ rājadhānyāṃ bhaikṣyamanvāhiṇḍan yana rūpāvatyāḥ striyā niveśanaṃ tenopasaṃkramya dvāri sthitvā bhaikṣyamutkrośate/ 309.002. tato rūpāvatī strī bhaikṣamādāya yena sa brāhmaṇaveṣadharaḥ śakraḥ, tenopasaṃkramya bhaikṣamupanāmayate/ 309.003. atha sa śakro devānāmindro rūpāvatīṃ striyametadvocat--satyaṃ te rūpāvari dārakasyārthāyobhau stanau parityaktau? sā āha--ārya brāhmaṇa satyam/ 309.005. sa tāmāh--evaṃ te rūpāvatī ubhau stanau parityajāmīti parityajantyāḥ parityajya vā abhūccittasya vipratisārah? sā āha--na me ubhau stanau parityajantyā abhūccittasya vipratisāraḥ/ 309.007. śakra aha--atra kaḥ śraddhāsyati? rūpāvatyāha--tena hi brāhmaṇa satyavacanaṃ kariṣyāmi/ 309.008. yena satyena brahman satyavacanenobhau stanau parityajāmīti parityajantyāḥ parityajya vā nābhūccittasyānyathātvam, nābhūccittasya vipratisāraḥ, api ca brahman yena satyena mayā dārakasyārthāyobhau stanau parityaktau, na rājyārthaṃ na bhogārthaṃ na śakrārthaṃ na rājñāṃ cakravartināṃ viṣayārthaṃ nānyatrāhamanuttarāṃ samyaksambodhimabhisambudhya adāntān damayeyam, amuktān mocayeyam, anāśvastānāśvāsayeyam, aparinirvṛtān parinirvāpayeyam, tena satyena satyavacanena mama strīndriyamantardhāya puruṣendriyaṃ prādurbhavet/ 309.014. tasyāstasminneva kṣaṇe strīndriyamantarhitam, puruṣendriyaṃ prādurbhūtam/ 309.014. atha khalu śakro devendrastuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajātas tata eva ṛddhyā vaihāyasamabhyudgamyodānamudānayati--rūpāvatyāḥ strīndriyamantarhitam, puruṣendriyaṃ prādurbhūtam/ 309.016. rūpāvatyāḥ striyo rūpāvataḥ kumāra iti saṃjñā utpāditā//
309.018. athāpareṇa samayenopalāvatyāṃ rājadhānyāṃ nagaryāṃ rājā aputraḥ kālagataḥ/ 309.018. tatra piṇḍatajātīyānāṃ mahāmātrāṇāmetadabhūt--yannu vayamutpalāvatyāṃ rāhadhānyāṃ rāhānaṃ sthāpayema/ 309.020. teṣāmetadabhūt--nānyatra rūpāvatakumārātkṛtapuṇyātkṛtakuśalāt/ 309.020. te rūpāvataṃ kumāramutpalāvatyāṃ rājadhānyāṃ rājānaṃ sthāpayanti/ 309.021. atha sa ṣaṣṭivarṣāṇi rājyaṃ kārayati/ 309.021. dharmeṇa rājyaṃ kārayitvā kālamakārṣīt/ 309.022. kāyasya bhedāttasyāmevotpalāvatyāṃ rājadhānyāmanyatamasya śroṣṭhino gṛhapateragramahiṣyāḥ kukṣāvupapannaḥ/ 309.023. sā pūrṇānāmaṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānāmatyayāddārakaṃ janayati abhirūpaṃ darśanīyaṃ prāsādikaṃ śubhavarṇapuṣkalatayā samanvāgatam/ 309.024. tasya jātamātrasya tādṛśī kāyātprabhā muktā, yayā prabhayā candrasya prabhā niṣprabhīkṛtā/ 309.025. athānyatarā strī yena sa śreṣṭhī gṛhapatistenopasaṃkrāntā/ 309.026. upasaṃkramya śreṣṭhinaṃ gṛhapatimetadavocat--yatkhalu gṛhapate jānīyāh--te dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ śubhayā varṇapuṣkalatayā samanvāgataḥ/ 309.027. tasya jātamātrasya tādṛśī kāyātprabhā pramuktā, yayā candrasya prabhā niṣprabhīkṛtā/ 309.028. atha sa śreṣṭhī gṛhapatistuṣṭa udagra āttamanāḥ prītasaumanasyajātas tasyā eva rātryā atyayādye jānanti brahmaṇā lakṣaṇyā naibhittikā vaipañcikā bhūmyantarikṣamantrakuśalā nakṣatraśukragrahacaritajñāḥ, sa tān saṃnipātya dārakamupadarśayati--yatkhalu brāhmaṇā jānīdhvam--ayamagramahiṣyā dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prasādikāḥ śubhayā varṇapuṣkalatayā samanvāgataḥ/ 309.032. etasya jātamātrasya tādṛśī kāyātprabhā muktā, yayā candrasya prabhā niṣprabhīkṛtā/ 309.033. tadasya brāhmaṇā dārakasya lakṣaṇāni prekṣya <310>nāma avasthāpayati/
310.001. tasye ta brāhmaṇā lakṣaṇanaimittikā vipañcikā bhūmyantarīkṣamantrakuśalā nakṣatraśukragrahacatiteṣu kovidā dārakamupagatāḥ/ 310.002ṭe saṃlakṣya vadanti--te gṛhapate dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prasādikaḥ śubhayā varṇapuṣkalatayā samanvāgaraḥ/ 310.003. asya jātamātrasya tādṛśī kāyātprabhā muktā yayā candraprabhā niṣprabhīkṛtā/ 310.004. tadbhavatvasya candraprabha iti nāma/ 310.005. atha śreṣṭhī gṛhapatistān brāhmaṇān bhojayitvā visarjya candraprabhasya dārakasya catasro dhātrīranuprayacchati aṅkadhātrī maladhātrī stanadhātrī karīḍāpaṇilā dhātrī/ 310.006. aṅkadhātrītyucyate yā dārakamaṅkena parikarṣayati, aṅkapratyaṅgāni ca saṃsthāpayati/ 310.007. maladhātrītyucyate yā dārakaṃ snāapayati, cīvarakānmalaṃ prapātayati/ 310.008. stanyadhātryucyate yā dārakaṃ stanyaṃ pāyayati/ 310.009. krūḍāpanikā dhātryucyate yāni tāni dārakāṇāṃ dakṣakāṇāṃ taruṇakānāṃ ktīḍāpanikāni bhavanti, yadyathā--akāyikā sakāyikā vitkoḍikā(?) syapeṭārikā vaṃśaghaṭikā saṃdhāvaṇikā hastivigrahā aśvavigrahā balīvardavigrahāḥ kathayanti dhanurgrahāḥ kāṇḍakaṭacchupūrakūrcabhaiṣajyasthavikāśca purataḥ patikṛṣyante/ 310.012. sa ābhiścatasṛbhirunnīyate vardhyate mahatā śrīsaubhāgyena/ 310.012. yadā candraprabho dārako 'ṣṭavarṣo jātyā saṃvṛttaḥ, tadainaṃ mātāpitarau susnātaṃ suviliptaṃ sarvālaṃkāravibhūṣitaṃ kṛtvā saṃbahulairdārakaiḥ parivṛttaṃ lipiṃ prāpayante/ 310.014. tena khalu samayena tasyāṃ lipiśālāyāṃ pañcamātrakadārakaśatāni lipiṃ śikṣanti/ 310.015. atha candraprabho dārakastān
dārakānetadavocat--etaddārakā vayaṃ sarve 'nuttarāṃ samyaksambodhimabhisambodhau cittamutpādayema/ 310.016. te āhuh--kiṃ candraprabha bodhisattvena karaṇīyam? sa āha--ṣaṭ pāramitāḥ paripūrayitavyāḥ/ 310.017. katamāḥ ṣaṭ? tadyathā--dānapāramitā śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitā/ 310.018. tadahaṃ dānaṃ dadāmi, yannvahaṃ tiryagyonigatebhyo 'pi dānaṃ dadyām/310.19. sa tīkṣṇaṃ śastramādāya madhusarpiśca yenānyataraṃ mahāśmaśānaṃ tenopasaṃkrāntaḥ/ 310.020. śastreṇātmanaḥ kāyaṃ kṣaṇitvā madhusarpiṣā mrakṣayitvā tasmin sa mahāśmaśāne ātmānaṃ vadhāyotsṛjati/ 310.021. tena ca samayena tasmin mahāśmaśāne uccaṃgamaḥ pakṣī prativasati/ 310.022. sa candraprabhasya dārakasyāṅge sthitvā dakṣiṇaṃ nayanaṃ gṛhītvā utpāṭayati, punarmuñcati/ 310.023. dvirapi trirapi uccaṃgamaḥ prāṇī candraprabhasya dārakasya dakṣiṇaṃ nayanaṃ gṛhītvā utpāṭayitvā punarmuñcati/ 310.024. atha candraprabho dāraka uccaṃgamaṃ pakṣiṇamidamavocat--kimidaṃ pakṣi mama nayanaṃ gṛhītvā utpāṭayitvā utpāṭayitvā punaḥ pramuñcasi? sa āha--na mama candraprabha kiṃcidevāmiṣye(?) yathā manuṣyākṣi/ 310.026. taṃ manye candraprabha vārayiṣyasi? candraprabha āha--sacenmama pakṣī sahasrakṛtvo nayanaṃ gṛhītvā utpāṭayatu, punarmuñca (tu), na tvevāhaṃ vārayeyam/ 310.028. ityuktvā tāvantaḥ pakṣiṇaḥ saṃnipatitāḥ/ 310.028. yena candraprabho nirmāṃso 'sthiśakalīkṛtaḥ/ 310.029. sa kālamakārṣīt/ 310.029. tasyāmevotpalāvatyāṃ rājadhānyāmanyatarasya brāhmaṇamahāśālasyāgramahiṣyāḥ kukṣau upapannaḥ/ 310.030. sā
pūrṇānāṃ navānāṃ māsānāmatyayāddārakaṃ janayati, abhirūpaṃ darśanīyaṃ prāsādikāṃ śubhayā varṇapuṣkalatayā samanvāgatam/ 310.032. tasya mātāpitarau brāhmaprabha iti nāma sthāpitavantau/ 310.033. yadā brāhmaprabho nāma māṇavako 'ṣṭavarṣajātīyaḥ saṃvṛttaḥ, tena sarve brāhmaṇakā <311>mantrā adhītāḥ/
311.001. yadā brahmaprabho māṇavako dvādaśavarṣajātīyaḥ saṃvṛttaḥ, sa pañcamātrāṇi māṇavakāni svayameva mantrān vācayati/ 311.002. yadā brahmaprabho māṇavakaḥ ṣoḍaśavarṣo jātyā saṃvṛttaḥ, tadainaṃ mātāpitarau āhatuh--brahmaprabha, tavārthāya niveśanaṃ kariṣyāvaḥ/ 311.003. sa āha--amba tāta, na tāvanmama niveśanena prayojanam/ 311.004. tau āhatuh--kiṃ punastvaṃ brahmaprabha kariṣyasi? sa āha--icchāmyahaṃ sattvānāmarthāya tapastaptuṃ duṣkaraṃ caritum/ 311.005. tau āhatuh--yasyedānīṃ brahmaprabha kālaṃ manyase/ 311.006. brahmaprabhamāṇavako mātāpitroḥ pādau śirasā vanditvā triṣkṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya utpalāvatyā rājadhānyā niṣkramya yenānyataradvanaṣaṇḍaṃ tenopasaṃkrāntaḥ/ 311.007. tena khalu samayena tasmin vanaṣaṇḍe dvau brāhmaṇarṣī prativasataḥ/ 311.008. apaśyatāṃ brāhmaṇarṣīṃ brahmaprabhaṃ māṇavakaṃ dūrata evāgacchantam/ 311.009. dṛṣṭvā ca brahmaprabhaṃ māṇavakametadavocat--ehi brahmaprabha, svāgatam, mā śrānto 'si, mā klāntaḥ/ 311.010. kimarthamidaṃ vanaṣaṇṭamabhyāgatah? sa āha--icchāmyahaṃ sarvasattvānāmarthāya tapastaptuṃ duṣkaraṃ caritum/ 311.011. tau āhatuh--evamastu, bhavatu, ṛddhyantāṃ saṃkalpāḥ, paripūryantāṃ manorathāḥ//
311.012. atha brahmaprabho māṇavako 'nyatarasmin pradeśe kuṭīṃ kārayitvā caṃkramaṃ pratiṣṭhāpya sattvānāmarthāya tapastaptavān/ 311.013. athāpareṇa samayena brahmaprabhasya kuṭyā nātidūre vyāghrī gurviṇī vāsamupagatā/ tāṃ brahmaprabho māṇavako 'drākṣīt/ 311.014. tāṃ dṛṣṭvā ca yena punastau dvau brahmarṣī tenopasaṃkrāntaḥ/ 311.014. upasaṃkramya tau ca brahmarṣī etadavocat--yatkhalu ṛṣī jānītām--iha me kuṭyā nātidūre vyāghrī gurviṇī vāsamupagatā/ 311.016. tasyāḥ ka utsahate bhaktaṃ dātum? tau āhatuh--āvāṃ tasyā bhaktaṃ dāsyāvaḥ/ 311.017. athāpareṇa samayena vyāghrī prasūtā kṣutkṣāmaparītā icchati svakau potakau bhakṣayitum/ 311.017. ekaṃ potakaṃ gṛhṇāti dvitīyaṃ muñcati, na bhakṣayati/ 311.018. tāṃ brahmaprabho māṇavako 'paśyat/ 311.018. dṛṣṭvā ca punaryena tau brahmarṣī tenopasaṃkrāntaḥ/ 311.019. upasaṃkramya punaryena tau dvau brahmarṣī tenopasaṃkrāntaḥ/ 311.020. upasaṃkramya dvau brahmarṣī etadavocat--yatkhalu brāhmaṇau jānītām--sā vyāghrī prasūtā kṣutkṣāmaparītā svakau potakau bhakṣayitumicchati/ 311.021. ekaṃ potakaṃ gṛhītvā dvitīyaṃ muñcati na bhakṣayati/ 311.022. tasyāḥ ka utsahate bhaktaṃ dātum? tau āhatuh--āvāṃ tasyā bhaktaṃ dāsyāvaḥ/ 311.022. atha tau brahmarṣī yena sā vyāghrī tenopasaṃkrāntau/ 311.023. apaśyatsā vyāghrī brahmarṣī dūrata evāgacchantau/ 311.024. dṛṣṭvā ca kṣutkṣāmaparītā abhidravitukāmā/ 311.024. tayoretadabhūt--ka utsahate tiryagyonigarasyārthāya jīvitaṃ parityaktumiti? tau tata eva ṛddhyā vaihāyasamabhinirgatau/ 311.025. brahmaprabho māṇavako
'drākṣīt/ 311.026. dṛṣṭvā ca punastau brahmarṣī etadavocat--nanu brāhmaṇau, yuvābhyāmetaduktam--āvāmasyā bhaktaṃ dāsyāva iti/ 311.027. etatkhalu brāhmaṇau yuvayorbrāhmaṇajātyoḥ satyam? tau āhatuh--ka utsahate tiryagyonigatasyārthāya jīvitaṃ parityaktum? brahmaprabho māṇavaka āha--ahamutsahetiryagyonigatasyārthāya jīvitaṃ parityaktum/ 311.029. atha sa brahmaprabho māṇavako yena sā vyāghrī tenopasaṃkrāntaḥ/ 311.030. tasyā vyāghryāḥ purata ātmānamavasṛjati sma/ 311.030. brahmaprabho māṇavo bhaitrīvihārī babhūva/ 311.031. sā taṃ na śaktābhidrotu(gdhu)m/ 311.031. atha brahmaprabhasya māṇavasyaitadabhavat--iyaṃ mama vyāghrī sāvijñānakaṃ kāyaṃ na bhakṣayati/ 311.032. sa itaścetaśca vilokitavān/ 311.032. tatastīkṣṇaṃ ca veṇupeśīṃ tīkṣṇāṃ gṛhītvā idamevaṃ rūpaṃ satyavacanamakarot--samanvāharantu me ye 'smin vanaṣaṇḍe 'dhyuṣitā <312>udārā devā nāgā yakṣā asurā garuḍāḥ kinnarā mahoragāḥ, te 'pi sarve samanvāharantu/
312.002. ayamahaṃ tyāgaṃ kariṣyāmi, atityāgaṃ tyāgātityāgaṃ svayaṃ galaparityāgam/ 312.002. api tu yenāhaṃ satyena satyavacanena parityajāmi, na rājyārthaṃ na bhogārthaṃ na śakrāthaṃ na rājacakravartiviṣayārtham, anyatra kathamahamanuttarāṃ samyaksambodhidhimabhisambudhya adāntān damayeyam, atirṇāṃs tārayeyam, amuktān mocayeyam, anāśvastānāśvāsayeyam, aparinirvṛtān parinirvāpayeyam, tena satyena satyavacanena mā me parityāgo niṣphalo bhūditi kṛtvā svayameva galaṃ chittvā tasyā vyāghryā purata upanikṣipati/ 312.008. vyāghrīnakhāvalivilāsavilupyamānā vakṣaḥsthalī kṣaṇamalakṣyata vīkṣayārā(?)/ 312.010. romāñcacarcitatanostuhināṃśuśubhrasattvā prakāśakiraṇāṅkurapūriteva//1//
312.012ṭasyāmiṣāharaṇaśoṇitapānamattāṃ vyāghrīṃ sahasramavalokayataścakāra/ dīrghapravāsasamayākulitā muhūrtaṃ kaṇṭhāvalambanadhṛtiṃ nijajīvavṛttiḥ//2//
312.016. sahaparityakte khalu bhikṣavo brahmaprabheṇa māṇavena svake gale, ayaṃ rtisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ kampati saṃkampati saṃprakampati, calati saṃcalati, vedhati saṃvedhati saṃpravedhati, pūrvā digunnamati paścimā avanamati, paścimā digunnamati pūrvā digunnamati, dakṣiṇā digunnamati uttarā digavanamati, uttarā digunnamati dakṣiṇā digavanamati, madhyamunnamati, anto 'vanamati, anta unnamati, madhyamavanamati, sūryacandramasau na tapato na bhāsato na virājataḥ//
312.021. syādyuṣmākaṃ bhikṣavo 'nyā sā tena samayenottarāpatheṣu janapadeṣūtpalāvatīnāṃ nagarīrājadhānī babhūva/ 312.022. na hyevaṃ draṣṭavyam/ 312.022. puṣkalāvataṃ tena kālena tena samayenotpalāvataṃ nāma nagaraṃ rājadhānī babhūva/ 312.023. syādbhikṣavo yuṣmākaṃ kāṅkṣā vimatirvā--anyaḥ sa tena kālena tena samayenotpalāvate nagare rājadhānyāṃ rūpāvatī strī babhūva/ 312.024. na hyevaṃ draṣṭavyam/ 312.024. ahaṃ sa tena kālena tena samayena rūpāvatī nāma strī babhūva/ 312.025. syādbhikṣavo yuṣmākaṃ kāṅkṣā vā vimatirvā--anyā sā tena kālena tena samayenāpavarake strī prasūtā/ 312.026. na caivaṃ draṣṭavyam/ 312.026. candraprabhamāṇavikā tena kālena tena samayenāpavarake strī prasūtā/ 312.027. syādyuṣmākaṃ bhikṣavaḥ kāṅkṣā vā vimatirvā--anyastena kālena tena samayena dārako babhūva/ 312.028. na hyevaṃ draṣṭavyam/ 312.028. rāhulaḥ kumāraḥ sa tena kālena tena samayena dārako 'bhūt/ 312.029. syādyuṣmākaṃ bhikṣavaḥ kāṅkṣā vā vimatirvā--anyaḥ sa tena kālena tena samayena candraprabho nāma dārako babhūva/ 312.030. na hyevaṃ draṣṭavyam/ 312.030. ahameva sa tena kālena tena samayena candraprabho nāma dārako babhūva/ 312.031. syādyuṣmākaṃ bhikṣavaḥ kāṅkṣā vā vimatirvā--anyaḥ sa tena kālena tena samayena pañcamātrāṇi dārakaśatānyabhūvan/ 312.032. na hyevaṃ draṣṭavyam/ 312.033. imāni tāni pañca etadbhadrikaśatāni tena kālena tena samayena pañcamātrāṇi dārakaśatāni <313>abhūvan/
313.001. syādyuṣmākaṃ bhikṣavaḥ kāṅkṣā vā vimatirvā--anyaḥ sa tena kālena tena samayena tasmin mahāśmaśāne uccaṃgamo nāma pakṣī babhūva/ 313.002. na hyevaṃ draṣṭavyam/ 313.002. kauṇḍinyo bhikṣustena kālena tena samayenoñcaṃgamo nāma pakṣī babhūva/ 313.003. syādyuṣmākaṃ bhikṣavaḥ kāṅkṣā vā vimatirvā--anyaḥ sa tena kālena tena samayena brahmaprabho nāma māṇavo 'bhūt/ 313.004. na haivaṃ draṣṭavyam/ 313.005. ahameva sa tena kālena tena samayena brahmaprabho nāma māṇavo 'bhūt/ 313.005. syādyuṣmākaṃ bhikṣavaḥ kāṅkṣā vā vimatirvā--anyau tau tena kālena tena samayena brahmaprabhasya māṇavasya mātāpitarau abhūtām/ 313.007. na haivaṃ draṣṭavyam/ 313.007. rājā śuddhodano māyādevī tena kālena tena samayena brahmaprabhasya māṇavasya mātāpitarau abhūvatām/ 313.008. syādyuṣmākaṃ bhikṣavaḥ kāṅkṣā vā vimatirvā--anyaḥ sa tena kālena tena samayena vanamabhūt/ 313.009. .... syādbhikṣavo yuṣmākaṃ kāṅkṣā vā vimatirvā--anyau tau tena kālena tena samayena dvau brahmarṣī abhūtām/ 313.010. na haivaṃ draṣṭavyam/ 313.010. maitreyo bodhisattvaḥ suprabhaśca buddhastena kālena tena samayena tasmin vanaṣaṇḍe dvau brahmarṣī abhūtām/ 313.011. syādyuṣmākaṃ bhikṣavaḥ kāṅkṣā vā vimatirvā--anyaḥ sa tena kālena tena samayena vyāghrī babhūva/ 313.012. na haivaṃ draṣṭavyam/ 313.012. kauṇḍinyo bhikṣuḥ sa tena kālena tena samayena dvau vyāghrapotau babhūvatuḥ/ 313.015. na haivaṃ draṣavyam/ 313.015. nando bhikṣū rāhulaśca tena kālena tena samayena vyāghrapotakau abhūtām/ 313.016. tadā me
bhikṣavaścatvāriṃśatkalpasamprasthito maitreyo bodhisattva ekena galaparityāgena paścānmukhīkṛtaḥ/ 313.017. tadanena bhikṣavaḥ paryāyeṇa veditavyam/ 313.017. evaṃ sacet sarve sattvā jānīyuh--dānasya phalaṃ dānasaṃvibhāgasya ca vipākam yathā ahaṃ jānābhi dānasya phalaṃ dānasaṃvibhāgasya ca vipākam, yo 'sau caramaḥ kavalaḥ paścima ālopaḥ, tamāpi nādattvā nāsaṃvibhajyāpareṣvātmanā nopabhuñjīran, nāpyutpannaṃ mātsaryaṃ cittaṃ paryādāya tiṣṭhet/ 313.020. yasmāttarhi bhikṣavaḥ sattvā na jānanti dānasya phalaṃ dānasaṃvibhāgasya ca vipākam, tasmātsattvā yo 'sau caramaḥ kavalaḥ paścima ālopaḥ, tamapyadattvā asaṃvibhajya apareṣāmātmanā paribhuñjate, utpannaścaiṣāṃ mātsaryamalaścittaṃ paryādāya tiṣṭhati//
313.023. punākṛtaṃ na paśyati no śubhāśubhaṃ na sevitam/ 313.024. na paśyati paṇḍite jane na nāśametyāryagaṇe//3//
313.025. śubhāśubhaṃ kṛtaṃ kṛtajñeṣu na jātu naśyati/ 313.026. sukṛtaṃ śobhanaṃ karma duṣkṛtaṃ cāpyaśobhanam/ 313.027. ubhayasya vipāko 'sti hyavaśyaṃ dāsyate phalam//4//
313.028. idamavocadbhagavān/ 313.028. āttamanaso bhikṣavo bhikṣuṇya upāsakā upāsikā devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragāḥ sarvāvatī ca pariṣadbhagavato bhāṣitamabhyanandan//
313.030. rūpāvatyavadānaṃ dvātriṃśattamam//
********** avadāna 33 **********
314.001. div33 śārdūlakarṇāvadānam/
314.002. evaṃ mayā śrutam/ 314.002. ekasmin samaye bhagavāñ śrāvastyāṃ viharati sma jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme/ 314.003. athāyuṣmānānandaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaramādāya śrāvastīṃ mahānagarīṃ piṇḍāya prāvikṣat/ 314.004. athāyuṣmānānandaḥ śrāvastīṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyo yenānyatamamudapānaṃ tenopasaṃkrāntaḥ/ 314.005. tena khalu samayena tasminnudapāne prakṛtir nāma mātaṅgadārikā udakamuddharate sma/ 314.006. athāyuṣmānānandaḥ prakṛtiṃ mātaṅgadārikāmetadavocat--dehi me bhagini pānīyam, pāsyāmi/ 314.007. evamukte prakṛtirmātaṅgadārikā āyuṣmantamānandamidamavocat--mātaṅgadārikāhamasmi bhadanta ānanda/ 314.008. nāhaṃ te bhagini kulaṃ vā jātiṃ vā pṛcchāmi/ 314.008. api tu sacette parityaktaṃ pānīyam, dehi, pāsyāmi/ 314.009. atha prakṛtirmātaṅgadārikā āyuṣmata ānandāaya pānīyamadāt/ 314.010. athāyuṣmānānandaḥ pānīyaṃ pītvā prakrāntaḥ//
314.011. atha prakṛtirmātaṅgadārikā athāyuṣmata ānandasya śarīre mukhe svare ca sādhu ca suṣṭhu ca nimittamudgṛhītvā yoniśomanasikāreṇāviṣṭā saṃrāgacittamutpādayati sma--āryo me ānandaḥ svāmī syāditi/ 314.013. mātā ca me mahāvidyādharī/ 314.013. sā śakṣyatyāryamānandamānayitum/ 314.013. atha prakṛtirmātaṅgadārikā pānīyaghaṭamādāya yena caṇḍālagṛhaṃ tenopasaṃkramya pānīyaghaṭamekānte nikṣipya svāṃ jananīmidamavocat--yatkhalu evamamba jānīyāh--ānando nāma śramaṇo mahāśramaṇagautamasya śrāvaka upasthāyakaḥ/ 314.016. tamahaṃ svāminamicchāmi/ 314.016. śakṣyasi tamamba ānayitum? sā tāmavocat--śaktāhaṃ putri ānandamānayituṃ sthāpayitvā yo mṛtaḥ syādyo vā vītarāgaḥ/ 314.018. api ca/ 314.018. rājā prasenajit kauśalaḥ śramaṇagautamamatīva sevate bhajate paryupāsane/ 314.018. yadi jānīyāt, so 'yaṃ caṇḍālakulasyānarthāya pratipadyeta/ 314.019. śramaṇaśca gautamo vītarāgaḥ śrūyate/ 314.020. vītarāgasya {mantrāh} punaḥ sarvamantrānabhibhavanti/ 314.020. evamuktā prakṛtirmātaṅgadārikā mātaramidamavocat--sacedadamba śramaṇo gautamo vītarāgaḥ, tasyāntikācchramaṇamānandaṃ na pratilapsye, jīvitaṃ parityajeyam/ 314.022. sacetpratilapsye, jīvāmi/ 314.022. mā te putri jīvitaṃ parityajasi/ 314.022. ānayāmi śramaṇamānandam//
314.024. atha prakṛtermātaṅgadārikā mātā madhye gṛhāṅganasya gomayenopalepanaṃ kṛtvā vedīmālipya darbhān saṃstīrya agniṃ pajvālya aṣṭaśatamarkapuṣpāṇāṃ gṛhītvā mantrānāvartayamānā ekaikamarkapuṣpaṃ parijapya agnau pratikṣipati sma/ 314.026. tatreyaṃ vidyā bhavati-- 314.027. amale vimale kuṅkume sumane/ 314.027. yena baddhāsi vidyut/ 314.027. icchayā devo varṣati vidyotati garjati/ 314.028. vismayaṃ mahārājasya samabhivardhayituṃ devebhyo manuṣyebhyo gandharvebhyaḥ śikhigrahā devā viśikhigrahā devā ānandasyāgamanāya saṃgamanāya kramaṇāya grāṇāya juhomi svāhā//
315.001. <315>athāyuṣmata ānandasya cittamakṣiptam/ 315.001. sa vihārānniṣkramya yena caṇḍālagṛhaṃ tenopasaṃkrāmati sma/ 315.002. adrākṣīccaṇḍālī āyuṣmantamānandaṃ dūrādevāgacchantam/ 315.002. dṛṣṭvā ca punaḥ prakṛtiṃ duhitaramidamavocat--ayamasau putri śramaṇa ānanda āgacchati/ 315.003. śayanaṃ prajñapaya/ 315.004. atha prakṛtirmātaṅgadārikā hṛṣṭatuṣṭā pramuditamanā āyuṣmata ānandasya śayyāṃ prajñapayati sma//
315.005. athāyuṣmānāndo yena caṇḍālagṛhaṃ tenopasaṃkrāntaḥ/ 315.005. upasaṃkramya vedīmupaniśrityāsthāt/ 315.005. ekāntasthitaḥ sa punarāyuṣmānāndaḥ prārodīt/ 315.006. aśrūṇi pravartayamāna evamāha--vyasanaprāpto 'hamasmi/ 315.007. na ca me bhagavān samanvāharati/ 315.007. atha bhagavānāyuṣmantamānandaṃ samanvāharati sma/ 315.008. samanvāhṛtya saṃbuddhamantraiścaṇḍālamantrān pratihanti sma/ 315.008. tatreyaṃ vidyā-- 315.009. sthitiracyutiḥ sunītiḥ/ svasti sarvaprāṇibhyaḥ//
315.010. saraḥ prasannaṃ nirdeṣaṃ praśāntaṃ sarvato 'bhayam/ 315.011. ītayo yatra śāmyanti bhayāni calitāni ca//1//
315.012. tadvai devā namasyanti sarvasiddhāśca yoginaḥ/ 315.013. etena satyavākyena svastyānandāsya bhikṣave//2//
315.014. athāyuṣmānāndaḥ pratihatacaṇḍālamantraścaṇḍālagṛhānniṣkramya yena svako vihārastenopasaṃkramitumārabdhaḥ//
315.016. adrākṣītprakṛtirmātaṅgadārikā ānandamāyuṣmantaṃ pratigacchantam/ 315.016. dṛṣṭvā ca punaḥ svāṃ jananīmidamavocat--ayamasau mātaḥ śramaṇa ānandaḥ pratigacchati/ 315.017. tāmāha mātā--niyataṃ putri śramaṇena gautamena samanvāhṛto bhaviṣyati/ 315.018. tena mama mantrāḥ pratihatā bhaviṣyanti/ 315.018. prakṛtirāha--kiṃ punaramba balavattarāḥ śramaṇasya gautamasya mantrā nāsmākam? tāmāha mātā--balavattarāḥ śramaṇasya gautamasya mantrā nāsmākam/ 315.020. ye putri mantrāḥ sarvalokasya prabhavanti, tān mantrāñ śramaṇo gautama ākāṅkṣamāṇaḥ pratihanti/ 315.021. na punarlokaḥ prabhavati śramaṇasya gautamasya mantrān pratihantum/ 315.022. evaṃ balavattarāḥ śramaṇasya gautamasya mantrāḥ//
315.023. athāyuṣmānānando yena bhagavāṃstenopasaṃkrāntaḥ/ 315.023. upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte 'sthāt/ 315.024. ekāntasthitamāyuṣmantamānandaṃ bhagavānidamavocat--udgṛhṇa rvamānanda imāṃ ṣaḍakṣarīvidyām/ 315.025. dhāraya vācaya paryavāpnuhi ātmano hitāya sukhāya bhikṣūṇāṃ bhikṣuṇīnāmupāsakānāmupāsikānāṃ hitāya sukhāya/ 315.026. iyamānanda ṣaḍakṣarīvidyā ṣaḍbhiḥ samyaksambuddhairbhāṣitā, caturbhiśca mahārājaiḥ, śakreṇa devānāmindreṇa, brahmaṇā ca sahāpatinā/ 315.027. mayā caitarhi śākyamuninā samyaksambuddhena bhāṣitā/ 315.028. tvamapyetarhi ānanda tāṃ dhārasya vācaya paryavāpnuhi/ 315.029. yaduta tadyathā-- 315.030. aṇḍare pāṇḍare kāraṇḍe keyūre 'rcihaste kharagrīve bandhumati vīramati dhara vidha cilimile vilo:aya viṣāṇi loke/ 315.031. viṣa cala cala/ 315.031. golamati gaṇḍavile cilimile sātiniṃne yathāsaṃvibhakte golamati gaṇḍavilāyai svāhā//
316.001. <316>yaḥ kaścidānanda ṣaḍakṣaryā vidyayā paritrāṇaṃ svastyayanaṃ kuryāt, sa yadi vadhārho bhavet, daṇḍena mucyate, daṇḍārhaḥ prahāreṇa, prahārārhaḥ, paribhāṣaṇayā, paribhāṣaṇārho romaharṣaṇena, romaharṣaṇārhaḥ punareva mucyate/ 316.003. nāhamānanda taṃ samanupaśyāmi sadevaloke samāraloke sabrahmaloke saśramaṇabrāhmaṇikāyāṃ prajāyāṃ sadevamānuṣikāyāṃ sāsurāyām yastvanayā ṣaḍkṣaryā vidyayā rakṣāyāṃ kṛtāyāṃ rakṣāsūtre bāhau baddhe svastyayane kṛte abhibhavituṃ śaknoti varjayitvā paurāṇaṃ karmavipākam//
316.007. atha prakṛtirmāraṅgadārikā tasyā eva rātryā atyayāt śiraḥsnātā anāhatadūṣyaprāvṛtā muktāmālyābharaṇā yena śrāvastī nagarī tenopasaṃkramya nagaradvāre kapāṭamūle niśrityāsthādāyuṣmantamānandamāgamayamānā--niyatamanena mārgeṇa ānando ānando bhikṣurāgamiṣyatīti/ 316.009. dadarśāyuṣmānānandaḥ prakṛtiṃ mātaṅgadārikāṃ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhām/ 316.010. dṛṣṭvā ca punarjehrīyamāṇarūpo 'pragalbhāyamānarūpo duḥkhī durmanāḥ śīghraṃ śīghraṃ śrāvastyā vinirgamya yena jetavanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ/ 316.012. upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte 'sthāt/ 316.012. ekāntasthita āyucmānānando bhagavantamidamavocat--iyaṃ me bhagavan prakṛtirmātaṅgadārikā pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhā gacchantamanu gacchati, tiṣṭhantamanu tiṣṭhati/ 316.014. yadyadeva kulaṃ pinṇḍāya praviśāmi, tasya tasyaiva dvāre tūṣṇībhūtā tiṣṭhati/ 316.015. trāhi me bhagavan, trāhi me sugata/ 316.015. evamukte bhagavānāyuṣmantamānandamidamavocat--kiṃ te prakṛte mātaṅgadārike ānandena bhikṣuṇā? prakṛtirāha--svāminaṃ bhadanta ānandamicchāmi/ 316.017. bhagavānāha--anujñātāsi prakṛte mātāpitṛbhyāmānandāya? anujñātāsmi bhagavan, anujñātāsmi sugata/ 316.018. bhagavānāha--tena hi saṃmukhaṃ mamānujñāpaya tvam/ 316.019. atha prakṛtirmātaṅgadārikā bhagavataḥ pratiśrutya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavato 'ntikāt prakrāntā/ 316.020. yena svakau mātāpitarau tenopasaṃkrāntā/ 316.021. upasaṃkramya mātāpitroḥ pādāñ śirasā vanditvā ekānte 'sthāt/ 316.021. ekāntasthitā
svakau mātāpitarāvidamavocat--saṃmukhaṃ me amba tāta śramaṇasya gautamasya ānandāya utsṛjatam/ 316.023. atha prakṛtermātaṅgadārikāyā mātāpitarau prakṛtimādāyā yena bhagavāṃstenopasaṃkrāntau/ 316.024. upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte 'sthāt/ 316.025. ekāntasthitā bhagavantametadavocat--imau tau bhagavan mātāpitarāvāgatau/ 316.026. atha bhagavān prakṛtermātaṅgadārikāyā mātāpitarāvidamavocat--anujñātā yuvābhyāṃ prakṛtirmātaṅgadārikā ānandāyeti? tāvāhatuh--anujñātā bhagavan, anujñātā sugata/ 316.028. tena hi yūyaṃ prakṛtimapahāya gacchata svagṛham/ 316.028. atha prakṛtermātaṅgadārikāyā mātāpitarau bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavato 'ntikātprakrāntau//
316.031. atha prakṛtermātaṅgadārikāyā mātāpitarāvaciraprakrāntau viditvā bhagavān prakṛtiṃ mātaṅgadārikāmidamavocat--arthikāsi prakṛte ānandena bhikṣūṇā? prakṛtirāha--arthikāsmi bhagavan, <317>arthikāsmi sugata/
317.001. tena hi prakṛte ya ānandasya veṣaḥ, sa tvayā dhārayitavyaḥ/ 317.001. sā āha--dhārayāmi bhagavan, dhārayāmi sugata/ 317.002. pravrajayatu māṃ sugata, pravrajayatu māṃ bhagavān/ 317.002. atha bhagavān prakṛtiṃ mātaṅgadārikāmidamavocat--ehi tvaṃ bhikṣuṇī, cara brahmacaryam/ 317.003. evamukte prakṛtirmātaṅgadārikā bhagavatā muṇḍā kāṣāyapravṛtā/ 317.004. atha bhagavān prakṛtiṃ mātaṅgadārikāmehibhikṣuṇīvādena pravrājayitvā dharmyayā kathayā saṃdarśayati sma, samādāpayati sma, smuttejayati sma, saṃpraharṣayati sma/ 317.006. yeyaṃ kathā dīrgharātraṃ saṃsārasamāpannānāṃ pratikūlā śravaṇīyā, tadyathā--dānakathā śīlakathā svargakathā kāmeṣvādīnavaṃ niḥsaraṇaṃ bhayaṃ saṃkleśavyavadānam, bodhipakṣāṃstān dharmān bhagavān prakṛtyai bhikṣuṇyai saṃprakāśayati sma/ 317.008. atha prakṛtirbhikṣuṇī bhagavatā dharmyayā kathayā saṃdarśitā samādāpitā samuttejitā saṃpraharṣitā hṛṣṭacittā kalyāṇacittāa muditacittā vinīvaraṇacittā ṛjucittākhilacittā bhavyā dharmadeśitamājñātum/ 317.010. yadā ca bhagavāñ jñātaḥ prakṛtiṃ bhikṣuṇīṃ hṛṣṭacittāṃ kalyāṇacittāṃ muditacittāṃ vinīvaraṇacittāṃ bhavyāṃ pratibalāṃ sāmutkarṣikīṃ dharmadeśanāmājñātum, tadā yeyaṃ bhagavatāṃ buddhānāṃ caturāyasatyaprativedhikī dhrmadeśanā, yaduta duḥkhaṃ samudayo nirodho mārgaḥ, tāṃ bhagavān prakṛterbhikṣuṇyā vistareṇa saṃprakāśayati sma/ 317.014. atha prakṛtirbhikṣuṇī tasminnevāsane niṣaṇṇā caturāyasatyānyabhijñātāsīt, duḥkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ mārgam/ 317.015. tadyathā vastramapagatakālakaṃ rajanopagataṃ raṅgodake prakṣiptaṃ samyageva raṅgaṃ pratigṛhṇīyāt, evameva prakṛtirbhikṣuṇī tasminnevāsane niṣaṇṇā caturāyasatyāni abhisamayati sma, tadyathā--duḥkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ mārgam//
317.018. atha praṛtirbhikṣuṇī dṛṣṭadharmā prāptadharmā viditadharmā akopyadharmā paryavasitadharmā adhigatārthalābhasaṃvṛttā tīrṇakāṅkṣāvicikitsā vigatakathaṃkathā vaiśāradyaprāptā aparapratyayā ananyaneyā śāstuḥ śāsane anudharmacāriṇī ājāneyamānā dharmeṣu bhagavataḥ pādayoḥ śirasā nipatya bhagavantamidamavocat--atyayo me bhagvan, atyayo me sugata/ 317.021. yathā bālā yathā mūḍhā yathā avyaktā yathā akuśalā duṣṭrajñajātīyā, yāhamānandaṃ bhikṣuṃ svāmivādena samudācārṣam/ 317.023. sāhaṃ bhadanta atyayamatyayataḥ paśyāmi/ 317.023. atyayamatyayato dṛṣṭvā deśayāmi/ 317.023. atyayamatyayata āviṣkaromi/ 317.024. āyatyāṃ saṃvaramāpadye/ 317.024. atastasyā mama bhagavann atyayamatyayato jānātu pratigṛhṇātu anukampāmupādāya/ 317.025. bhagavānāha--āyatyāṃ saṃvarāya sthitvā tvaṃ prakṛte atyayamatyayato 'dhyāgamaḥ/ 317.026. yathā bālā yathā mūḍhā yathā avyaktā yathā akuśalā duṣprajñajātīyā tvamānandaṃ bhikṣuṃ svāmivādena samudācarasīti/ 317.027. yataśca tvaṃ prakṛte atyayaṃ jānāsi, atyayaṃ paśyasi, āyatyāṃ ca saṃvaramāpadyase, ahamapi te 'tyayamatyayato gṛhṇāmi/ 317.028. vṛddhireva te prakṛte pratikāṅkṣitavyā kuśalānāṃ dharmāṇām, na hāniḥ/ 317.029. atha prakṛtirbhikṣuṇī bhagavatābhinanditānuśiṣṭā ekā vyapakṛṣṭā apramattā ātāpinī smṛtimatī saṃprajānā prahitāni viviktāni viharati sma/ 317.031. yadarthaṃ kuladuhitaraḥ keśānavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayā agārādanāgārikāṃ pravrajanti, tadanuttarabrahmacaryaparyavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayamabhijñāya sākṣākṛtyopasampadya<318> pravedayate sma--kṣīṇā me jātiḥ, uṣitaṃ brahmacaryam, kṛtaṃ karaṇīyam, nāparamasmādbhavaṃ prajānāmīti//
318.002. aśrauṣuḥ śrāvasteyakā brāhmaṇagṛhapatayah--bhagavatā kila caṇḍāladārikā pravrājiteti/ 318.004. śrutvā ca punaravadhyāyanti--kathaṃ hi nāma caṇḍāladārikā bhikṣūṇāṃ samyakcaryāṃ cariṣyati? bhikṣuṇīnāmupāsakānāmupāsikānāṃ samyakcaryāṃ cariṣyati? kathaṃ hi nāma caṇḍāladārikā brahmakṣatriyagṛhapatimahāśālakuleṣu pravekṣyati? 318.007. aśrauṣīdrājā prasenajitkauśalah--bhagavatā caṇḍāladārikā pravrajiteti/ 318.008. śrutvā ca punaravadhyāyati--kathaṃ hi nāma caṇḍāladārikā bhikṣūṇāṃ samyakcaryāṃ cariṣyati? bhikṣuṇīnāmupāsakānāmupādikānāṃ samyakcaryāṃ cariṣyati? kathaṃ brāhmaṇakṣatriyagṛhapatimahāśālakuleṣu pravekṣyati? vimṛśya ca bhadraṃ yānaṃ yojayitvā bhadraṃ yānamabhiruhya saṃbahulaiśca śrāvasteyairbrāhmaṇagṛhapatibhiḥ parivṛtaḥ puraskṛtaḥ śrāvastyā niryāti sma/ 318.011. yena jetavanamanāthapiṇḍadasyārāmaḥ, tenopasaṃkrāntaḥ/ 318.012. tasya khalu yāvatī yānasya bhūmiḥ, tāvadyānena gatvāṃ sa yānādavatīrya pattikāyaparivṛtaḥ pattikāyapuraskṛtaḥ padbhyāmevārāmaṃ pravikṣat/ 318.013. praviśya yena bhagavāṃstenopasṃkrāntaḥ/ 318.014. upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ/ 318.014. te 'pi saṃbahulāḥ śrāvasteyakā brāhmaṇakṣatriyagṛhapatayo bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ/ 318.016. apyaikatyā bhagavatā sārdhaṃ saṃmukhaṃ saṃrañjanīṃ saṃmodinīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisārya ekānte niṣaṇṇāḥ/ 318.017. apyaikatyā bhagavataḥ purataḥ svakasvakāni mātāpaitṛkāṇi nāmagotrāṇi nāmagotrāṇi anuśrāvya ekānte niṣaṇṇāḥ/ 318.018. apyaikatyā yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya ekānte niṣaṇṇāḥ/ 318.019. apyaikatyāstūṣṇīmbhūtā ekānte niṣaṇṇāḥ//
318.020. atha bhagavān rājānaṃ prasenajitaṃ kauśalamārabhya teṣāṃ ca saṃbahulānāṃ śrāvasteyakānāṃ brāhmaṇakṣatriyagṛhapatīnāṃ cetasā cittamājñāya prakṛterbhikṣuṇyāḥ pūrvanivāsamārabhya bhikṣūnāmantrayate sma--icchatha yūyaṃ bhikṣavastathāgatasya saṃmukhaṃ prakṛterbhikṣuṇyāḥ pūrvanivāsamārabhya dharmakathāṃ śrotum? bhikṣavo bhagavantamāhuh--etasya bhagavan kālaḥ, etasya sugata samayaḥ, yadbhagavān prakṛterbhikṣuṇyāḥ pūrvanivāsamārabhya dharmakathāṃ kathayet, yadbhagavataḥ śrutvā bhikṣavo dhārayiṣyanti/ 318.025. bhagavānāha--tena hi bhikṣavaḥ śṛṇuta, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuruta, bhāṣiṣye/ 318.025. evaṃ sādhu bhagavanniti te bhikṣavo bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ/ 318.026. bhagavāṃstānidamavocat-- 318.027. bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani gaṅgātaṭe atimuktakadalīpāṭalakāmalakīvanagahanapradeśe tatra triśaṅkur nāma mātaṅgarājāḥ prativasati sma saṃbahulaiśca mātaṅgasahasraiḥ sārdham/ 318.028. sa punaribhikṣavastriśaṅkurmātaṅgarājaḥ pūrvajanmādhītān vedān smanusmarati sma sāṅgopāṅgān sarahasyān sanighaṇṭakaiṭabhān sākṣaraprabhedānitihāsapañcamān, anyāni ca śāstrāṇi padako{śo?} vaiyākaraṇo lokāyate yajñamantre mahāpuruṣalakṣaṇe niṣṇāto niṣkāṅkṣaḥ/ 318.031. bhāṣyaṃ ca yathādharmaṃ vedavratapadānyanuśrutaṃ ca bhāṣate sma/ 318.032. tasya triśaṅkormātaṅgarājasya śārdūlakarṇo nāma kumāro 'bhūdutpannaḥ/ <319>rūpataśca kulataśca śīlataśca guṇataśca sarvaguṇaiścopeto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ paramayā śubhavarṇapuṣkalatayā samanvāgataḥ/
319.002. atha triśaṅkurmātaṅgarājaḥ śārdūlakarṇaṃ kumāraṃ pūrvajanmādhītān vedānadhyāpayati sma yaduta sāṅgopāṅgān sarahasyān sanighaṇṭakaiṭabhān sākṣaraprabhedānitihāsapañcamānm, anyāni ca śāstrāṇi, bhāṣyaṃ ca yathādharmaṃ vedavratapadāni//
319.005. atha triśaṅkormātaṅgarājasyaitadabhavat--ayaṃ mama putraḥ śārdūlakarṇo nāma kumārah upeto rūpataśca kulataśca śīlataśca guṇataśca, sarvaguṇopetp^bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ, paramayā ca varṇapuṣkalatayā samanvāgataḥ/ 319.007. cīrṇavrato 'dhītamantro vedapāragaḥ/ 319.007. samayo 'yam yannvahamasya niveśanadharmaṃ kariṣye/ 319.008. tatkuto nvahaṃ śārdūlakarṇasya putrasya śīlavatīṃ guṇavatīṃ rūpavatīṃ pratirūpāṃ prajāvatīṃ labheyamiti? 319.010. tasmin khalu samaye puṣkarasārī nāma brāhmaṇa utkūṭaṃ nāma droṇamukhaṃ paribhuṅkte sma sasaptotsadaṃ stṛṇakāṣṭhodakaṃ dhānyasahagataṃ rājñāgnidattena brahmadeyaṃ dattam/ 319.011. puṣkarasārī punarbrāhmaṇa upeto mātṛtaḥ pitṛtaḥ saṃśuddho gṛhiṇyāmanā {kule jātyāṃ vā} kṣipto jātivādena gotravādena yāvadāsaptamamātāmahapitāmaham/ 319.013. yugapadupādhyāyo 'dhyāpako mantradharastrayāṇāṃ vedānāṃ pāragaḥ sāṅgopāṅgānāṃ sarahasyānāṃ sanighaṇṭakeiṭabhānāṃ sākṣaraprabhedānāmitihāsapañcamānāṃ padako{śo} vaiyākaraṇaḥ/ 319.015. lokāyatayajñamantramahāpuruṣalakṣaṇeṣu pāragaḥ/ 319.015. sphītamutkūṭaṃ nāma droṇamukhaṃ paribhuṅkte/ 319.016. puṣkarasāriṇo brāhmaṇasya prakṛtir nāma māṇavikā duhitā bhūtā/ 319.016. upetā rūpataśca kulataśca śīlataśca guṇataśca, sarvaguṇopetā abhirūpā darśanīyā prāsādikā paramayā varṇapuṣkalatayā samanvāgatā śīlavatī guṇavatī//
319.019. atha triśaṅkormātaṅgarājasyaitadabhavat--astyuttarapūrveṇotkūṭo nāma droṇamukhaḥ/ 319.019. tatra puṣkarasāro nāma brāhmaṇaḥ prativasati/ 319.020. upeto mātṛtaḥ pitṛto yāvat traivedike pravacane vistareṇa/ 319.021. sa cotkūṭaṃ droṇamukhaṃ paribhuṅkte sasaptotsadaṃ satṛṇakāṣṭhodakaṃ dhānyabhogaiḥ sahagataṃ rājñāgnidattena brahmadeyaṃ dattam/ 319.022. tasya puṣkarasāriṇo brāhmaṇasya prakṛtir nāma māṇavikā duhitā upetā rūpataśca kulataśca śīlataśca srvaguṇopetā abhirūpā darśanīyā prāsādikā paramayā varṇapuṣkalatayā samanvāgatā śīlavatī guṇavatī putrasya me śārdūlakarṇasya pratirūpā patnī bhaviṣyatīti/ 319.025. atha triśaṅkurmātaṅgarāja etamevārthaṃ bahulaṃ rātrau cintayitvā vitarkya tasyā eva rātryā atyayāt pratyūṣakālasamaye srvaśvetaṃ vaḍavārathamabhiruhya mahatā śvapākagaṇena amātyagaṇena parivṛtaścaṇḍālanagarānniṣkramyottareṇa prāgacchadyenotkūṭaṃ droṇamukham/ 319.027. atha triśaṅkurmātaṅgarāja utkūṭasyottarapūrveṇa sumanaskaṃ nāmodyānaṃ nānāvṛkṣasaṃchannaṃ nānāvṛkṣakusumitaṃ nānādvijanikūjitaṃ nandanamiva devānāṃ tadupasaṃkrāntaḥ/ 319.029. upasaṃkramya brāhmaṇaṃ puṣkarasāriṇamāgamayamāno 'sthāt--brāhmaṇaḥ puṣkarasārī māṇavakān mantrān vācayitumihāgamiṣyatīti//
319.031. atha brāhmaṇaḥ puṣkarasārī tasyā rva rātryā atyayāt srvaśvetaṃ vaḍavārathamabhiruhya śiṣyagaṇaparivṛtaḥ pañcamatrairmāṇavakaśataiḥ puraskṛta utkūṭānniryāti sma brāhmaṇān mantrān <320>vācayitum/
320.001. adrākṣīttriśaṅkurmātaṅgarājo brāhmaṇaṃ puṣkarasāriṇaṃ sūryamivodayantaṃ tejasā, jvalantamiva hutavaham, yajñamiva brāhmaṇaparivṛtam, śakramiva devagaṇaparivṛtam, haimavantamivauṣadhibhiḥ, samudramiva ratnaiḥ, candramiva nakṣatraiḥ, vaiśravaṇamiva yakṣagaṇaiḥ, brahmāṇamiva devarṣigaṇaiḥ parivṛtaṃ śobhamānam/ 320.004. dūrata evāgacchantaṃ dṛṣṭvā ca enaṃ pratyudgamya yathādharmaṃ kṛtvedamavocat--haṃ bhoḥ puṣkarasārin, svāgatam, āyāhi/ 320.005. kāryaṃ ca te vakṣyāmi, tacchrūyatām/ 320.006. evamukte brāhmaṇaḥ puṣkarasārī triśaṅkuṃ mātaṅgarājamidamavocat--na hi bhostriśaṅko śakyaṃ brāhmaṇena saha bhoḥkāraṃ kartum/ 320.007. ahaṃ bhoḥ puṣkarasāriñ śaknomi bhoḥkāraṃ kartum/ 320.007. yacchakyaṃ me kartuṃ bhavati, naiva tacchakyaṃ te kartum/ 320.008. api tu catvāro bhoḥ puṣkarasārin puruṣasya kāryamānambhāḥ pūrvasamārabdhā bhavanti yaduta ātmārthaṃ vā parārthaṃ vā ātmīyārthaṃ vā sarvabhūtasaṃgrahārthaṃ vā/ 320.010. idaṃ cātra mahattaraṃ kāryam/ 320.010. yatte vyākhyāsyāmi, tacchrūyatāam/ 320.010. putrāya me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ duhitaramutsṛja bhāryārthāya/ 320.011. yāvantaṃ kulaśulkaṃ manyase, tāvantaṃ dāsyāmi//
320.013. idaṃ ca khalu punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkormātaṅgarājasya bhṛśaṃ brāhmaṇaḥ puṣkarasārī abhiṣiktaḥ kupitaścaṇḍībhūto 'nāttamanāḥ kopaṃ ca dveṣaṃ ca mrakṣaṃ ca tatpratyayātsaṃjanitvā lalāṭe triśikhāṃ bhṛkuṭīṃ kṛtvā kaṇṭhaṃ dhamayitvā akṣiṇī parivartya nakulapiṅgalāṃ dṛṣṭimutpādya triśaṅkuṃ mātaṅgarājamidamavocat--dhig grāmyaviṣaya caṇḍāla, nedaṃ śvapākavacanam yuktam, yastvaṃ brāhmaṇaṃ vedapāragaṃ hīnaścaṇḍālayonijo bhūtvā icchasyavamarditum/ 320.017. bho durmate-- 320.018. prakṛtiṃ tvaṃ na jānāsi ātmānaṃ cābhimanyase/ 320.019. bālāgre sarṣapaṃ mā bhoḥ sthāpaya {mā} kleśamāgamaḥ/ 320.020. mā prārthayāprārthanīyāṃ vāyuṃ pāśena bandhaya//3//
320.021. na hi cāmīkaraṃ mūḍha bhavedbhasma kadācana/ 320.022. prakāśe vāndhakāre kiṃ viśeṣo nopalabhyate//4//
320.023. caṇḍālayonijastvaṃ hi dvijātiḥ punarapyaham/ 320.024. hīnaḥ śreṣṭhena saṃbandhaṃ mūḍha prārthayase katham//5//
320.025. caṇḍālayonibhūtastvamahamasmi dvijātijaḥ/ 320.026. na hi śreṣṭhaḥ prahīnena saṃbandhaṃ kartumicchati/ 320.027. śreṣṭhāḥ śreṣṭhairhi saṃbandhaṃ kurvantīha dvijātayaḥ//6//
320.028. vidyayā ye tu saṃpannāḥ saṃśuddhāścaraṇena ca/ 320.029. jātyā caivānabhikṣiptā mantraiḥ paramatāṃ gatāḥ//7//
320.030. adhyāpakā mantradharāstriṣu vedeṣu pāragāḥ/ 320.031. nighaṇṭakaiṭabhān vedān brāhmaṇā ye hyadhīyate/ 320.032. taistādṛṣairhi saṃbandhaṃ kurvantīha dvijātayaḥ//8//
321.001. <321>na hi śreṣṭho hi hīnena saṃbandhaṃ kartumicchati/ 321.002. prārthayase 'prārthanīyāṃ vāyuṃ pāśena bandhitum/ 321.003. yadasmābhiśca saṃbandhamiha tvaṃ kartumicchasi//9//
321.004. jugupsitaḥ sarvaloke kṛpaṇaḥ puruṣādhamaḥ/ 321.005. gaccha tvaṃ vṛṣala kṣipraṃ kimasmānavamanyase//10//
321.006. caṇḍālāḥ saha caṇḍālaiḥ pukkasāḥ saha pukkasaiḥ/ 321.007. kurvantīhaiva saṃbandhaṃ jātibhirjātireva ca//11//
321.008. brāhmaṇā brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ kṣatriyāḥ kṣatriyaiḥ saha/ 321.009. sārdhaṃ vaiśyāstathā vaiśyaiḥ śūdrāḥ śūdraistathā saha//12//
321.010. sadṛśāḥ sadṛśaiḥ sārdhamāvahanti parasparam/ 321.011. na hi kurvanti caṇḍālāḥ saṃbandhaṃ brāhmaṇaiḥ saha//13//
321.012. sarvajātivihīno 'si sarvavarṇajugupsitaḥ/ 321.013. kathaṃ hīnaśca śreṣṭhena saṃbandhaṃ kartumicchasi//14//
321.014. idaṃ punarvacanaṃ śrutvā brāhmaṇasya puṣkarasāriṇas triśaṅkurmātaṅgarāja idamavocat-- 321.015. yathā bhasmani sauvarṇe viśeṣa upalabhyate/ 321.016. brāhmaṇe vānyajātau vā na viśeṣo 'sti vai tathā//15//
321.017. yathā prakāśatamasorviśeṣa upalabhyate/ 321.018. brāhmaṇe vānyajātau vā na viśeṣo 'sti vai tathā//16//
321.019. na hi brāhmaṇa ākāśānmaruto vā samutthitaḥ/ 321.020. bhittvā vā pṛthivīṃ jāto jātavedā yathāraṇeḥ//17//
321.021. brāhmaṇā yonito jātāścaṇḍālā api yonitaḥ/ 321.022. śreṣṭhatve vṛṣalatve ca kiṃ vā paśyasi kāraṇam//18//
321.023. brāhmaṇe 'pi mṛtotsṛṣṭo jugupsyo 'śucirucyate/ 321.024. varṇāstathaiva cāpyanye kā nu tatra viśeṣatā//19//
321.025. yatkiṃcitpāpakaṃ karma kilbiṣaṃ kalireva ca/ 321.026. sattvānāmupaghātāya brāhmaṇaistatprakāśitam//20//
321.027. iti karmāṇi caitāni prakāśitāni brāhmaṇaiḥ/ 321.028. karmabhirdāruṇaiścāpi "puṇyo 'ham" bruvate dvijāḥ//21//
321.029. māṃsaṃ khāditukāmaistu brāhmaṇairupakalpitam/ 321.030. mantrairhi prokṣitāḥ santaḥ svargaṃ gacchantyajaiḍakāḥ//22//
322.001. <322>yadeṣa mārgaḥ svagārya kasmānna brāhmaṇā hyamī/ 322.002. ātmānamathavā bandhūnmantraiḥ saṃprokṣayanti vai//23//
322.003. mātaraṃ pitaraṃ caiva bhrātaraṃ bhaginīṃ tathā/ 322.004. putra duhitaraṃ bhāryāṃ dvijā na prokṣayantyamī//24//
322.005. mitraṃ jñātiṃ sakhīṃ vāpi ye vā viṣayavāsinaḥ/ 322.006. prokṣitāste 'pi vā mantraiḥ sarve yāsyanti sadgatim//25//
322.007. sarve yajñaiḥ samāhūtā gamiṣyanti satāṃ gatim/ 322.008. paśubhiḥ kiṃ nu bho yaṣṭairātmānaṃ kiṃ na yakṣyase//26//
322.009. na prokṣaṇair na mantraiśca svargaṃ gacchantyajaiṭakāḥ/ 322.010. na hyeṣa mārgaḥ svargāya mithyāprokṣaṇamucyate//27//
322.011. brāhmaṇai raudracittaistu paryāyo hyeṣa cintitaḥ/ 322.012. māṃsaṃ khāditukāmaistu prokṣaṇaṃ kalpitaṃ paśoḥ//28//
322.013. anyaccāhaṃ pravakṣyāmi brāhmaṇairyat prakalpitam/ 322.014. pātakā hi samākhyātā brāhmaṇeṣu caturvidhāḥ//29//
322.015. suvarṇacauryaṃ madyaṃ gurudārābhimardanam/ 322.016. brahmaghnatā ca catvāraḥ pātakā brāhmaṇeṣvamī//30//
322.017. suvarṇaharaṇaṃ varjyaṃ steyamanyanna vidyate/ 322.018. suvarṇam yo haredvipraḥ sa tenā^brāhmaṇo bhavet//31//
322.019. surāpānaṃ na pātavyamannapānam yatheṣṭataḥ/ 322.020. surāṃ tu yaḥ pibedvipraḥ sa tenābrāhmaṇo bhavet//32//
322.021. gurudārā na gantavyā anyadārā yatheṣṭataḥ/ 322.022. gurudārāṃ tu yo gacchetsa tenābrāhmaṇo bhavet//33//
322.023. na hanyād brāhmaṇaṃ hyakaṃ hanyādanyānanekaśaḥ/ 322.024. hanyāttu brāhmaṇam yo vai sa tenābrāhmaṇo bhavet//34//
322.025. ityete pātakā hyuktā brāhmaṇeṣu caturvidhāḥ/ 322.026. bhavatyabrāhmaṇā yena tato 'nye 'pātakāḥ smṛtāḥ//35//
322.027. kṛtvā caturṇāmekaikaṃ bhavedabrāhmaṇastu saḥ/ 322.028. labhate na ca sāmīcīṃ brāhmaṇānāṃ samāgame/ 322.029. āsanaṃ codakaṃ caiva vyutthānaṃ sa na cārhati//36//
322.030. tasy niḥsaraṇaṃ dṛṣṭaṃ brāhmaṇaiḥ patitasya tu/ 322.031. vrataṃ vai sa samādāya punarbrāhmaṇatāṃ vrajet//37//
323.001. <323>asau dvādaśavarṣāṇi dhārayitvā kharājinam/ 323.002. khaṭvāṅgamucchritaṃ kṛtvā mṛtaśīrṣe ca bhijanam//38//
323.003. etadvrataṃ samādāya niścayena nirantaram/ 323.004. pūrṇe dvādaśame varṣe punarbrāhmaṇatāṃ vrajet//39//
323.005. iti niḥsaraṇaṃ dṛṣṭaṃ brāhmaṇaistu tapasvibhiḥ/ 323.006. kumārgagāmibhirmūḍhairaniḥsaraṇadarśābhiḥ//40//
323.007. taditdaṃ brāhmaṇa te bravīmi--saṃjñāmātrakamidaṃ lokasya yadidamucyate brāhmaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaiśya iti vā śūdra iti vā/ 323.008. sarvamidamekameveti vijñāya putrāya me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ māṇavikāmanuprayaccha bhāryārthāya/ 323.009. yāvantaṃ kulaśulkaṃ manyase tāvantamanupradāsyāmi//
323.010. idaṃ ca khalu punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkormātaṅgarājasya brāhmaṇaḥ puṣkarasārī abhiṣaktaḥ kupitaścaṇḍībhūto 'nāttamanāḥ kopaṃ ca dveṣaṃ ca tatpratyayaṃ janayitvā lalāṭe triśikhāṃ bhṛkuṭiṃ kṛtvā kaṇṭhaṃ dhamayitvā akṣiṇī parivartya nakulapiṅgalāṃ dṛṣṭimutpādya triśaṅkuṃ mātaṅgarājamidamavocat-- 323.013. asamīkṣyaitattvayā hi kṛtā saṃjñeyamīdṛśī/ 323.014. ekaiva jātirloke 'smin sāmānyā na pṛthagvidhā//41//
323.015. kathaṃ śvapākajātīyo brāhmaṇaṃ vedapāragam/ 323.016. nihīnayonijo bhūtvā vimarditumihecchasi//42//
323.017. rājānaḥ khalu vṛṣala prati{vi}bhāgajñā bhavanti/ 323.017. tadyathā deśadharme vā nagaradharme vā grāmadharme vā nigamadharme vā śulkadharme vā āvāhadharme vā vivāhadharme vā pūrvakarmasu vā/ 323.019. catvāra ime vṛṣala varṇāḥ/ 323.019. yaduta brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdra iti/ 323.019. teṣāṃ vivāhadharmeṣu catasro bhāryā brāhmaṇasya bhavanti/ 323.020. tadyathā brāhmaṇī kṣatriyā vaiśyā śūdrī ceti/ 323.020. tisraḥ kṣatriyasya bhāryā bhavanti/ 323.021. kṣatriyā vaiśyā śūdrī ceti/ 323.021. vaiśyasya dve bhārye bhavataḥ/ 323.021. vaiśyā śūdrī ceti/ 323.022. śūdrasya tvekā bhāryā bhavati śūdrī eva/ 323.022. evaṃ brāhmaṇasya vṛṣala catvāraḥ putrā bhavanti/ 323.023. tadyathā brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraśceti/ 323.023. kṣatriyasya trayaḥ putrāḥ, kṣatriyo vaiśyaḥ śūdra iti/ 323.024. vaiśyasy dvau putrau, vaiśyaḥ śūdra iti/ 323.024. śūdrasya tveka eva putro bhavati yaduta śūdra eva/ 323.024. te brāhmaṇāḥ punarvṛṣala brāhmaṇaḥ putrāḥ/ 323.025. aurasā mukhato jātāḥ/ 323.025. urasto bāhutaḥ kṣatriyāḥ/ 323.026. nābhito vaiśyāḥ/ 323.026. padbhyāṃ śūdrāḥ/ 323.026. brahmaṇāyaṃ khalu vṛṣala lokaḥ sarvabhūtāni nirmitāni/ 323.027. tasya jyeṣṭhā vayaṃ putrāḥ kṣatriyāstadanantaram/ 323.028. vaiśyāstṛtīyakā varṇāḥ śūdranāṃnā caturthakaḥ//43// iti//
323.029. sa tvaṃ vṛṣala caturthe 'pi varṇe na saṃdṛśase/ 323.029. ahaṃ cāgre varṇe śreṣṭhe varṇe parame varṇe pravare varṇe/ 323.030. paramārthaṃ ca samyogamākāṅkṣasi/ 323.030. praṇaśya tvaṃ vṛṣala kṣipram/ 323.030. mā cāsmākamavamaṃsthāḥ//
323.031. idaṃ punarvacanaṃ śrutvā brāhmaṇasya puṣkarasāriṇastriśaṅkurmātaṅgarāja idamavocat--idamatra brāhmaṇa śṛṇu yad bravīmi/ 323.032. brahmaṇāyaṃ lokaḥ, sarvabhūtāni nirmitāni/
324.001. <324>tasya jyeṣṭho vayaṃ putrāḥ kṣatriyāstadanantaram/ 324.002. vaiśyāstṛtīyakā varṇāḥ śūdranāṃnā catruthakaḥ//44// iti//
324.003. sapādajaṅghāḥ sanakhāḥ samāṃsāḥ sapārśvapaṛṣṭhāśca narā bhavanti/ 324.005. ekāṃśato nāsti yato viśeṣo varṇāśca catvāra ito na santi//45//
324.007. atho viśeṣaḥ pravaro 'sti kaścittad brūhi yaccānumatam yathā te/ 324.009. atho viśeṣaḥ pravaro hi nāsti varṇāśca catvāra ito na santi//46//
324.011. yathā hi dārakā bālāḥ krīḍamānā mahāpathe/ 324.012. pāṃśupuñjāni saṃpaṇḍya svayaṃ nāmāni kurvate//47//
324.013. idaṃ kṣīramidaṃ dadhi idaṃ māṃsamidaṃ ghṛtam/ 324.014. na ca bālasya vacanātpāṃśavo 'nnaṃ bhavanti hi//48//
324.015. varṇāstathaiva catvāro yathā brāhmaṇa bhāṣase/ 324.016. pāṃśupuñjābhidhānena yogo '{yaḥ ko}pyeṣa na vidyate//49//
324.017. na keśena na karṇābhyāṃ na śīrṣeṇa na cakṣuṣā/ 324.018. na mukhena na nāsayā na grīvayā na bāhunā//50//
324.019. norasāpyatha pārśvābhyāṃ na pṛṣṭhenodareṇa ca/ 324.020. norubhyāmatha jaṅghābhyāṃ pāṇipādanakhena ca//51//
324.021. na svareṇa na varṇena na sarvāṃśair na maithunaiḥ/ 324.022. nānāviśeṣaḥ sarveṣu manuṣyeṣu hi vidyate//52//
324.023. yathā hi jātiṣvanyāsu liṅgam yoniḥ pṛthak pṛthak/ 324.024. sāmānyaṃ kāraṇaṃ tatra kiṃ vā jātiṣu manyase//53//
324.025. saśīrṣakāścātha narāsthiyuktāḥ sacarmakāḥ sendriyasodarāśca/ 324.027. varṇā na yuktāścaturo 'bhidhātum//54//
324.029. doṣo hyayaṃ cātra bhavedayukto yadyattvayā cābhihitaṃ nidāne/ 324.031. śrutvā tu mattaḥ pratipadya saumya yaccātra manye śṛṇu codyamānam//55//
325.001. <325>yaccātra yuktaṃ viṣamaṃ samaṃ vā tatte pravakṣyāmi niyujyamānaḥ/ 325.003. doṣo hi yaścāpi bhavedayukto vakṣyāmi te hyuttaratottaraṃ ca/ 325.005. śrutvā tu mattaḥ pratipadya saumya karmādhipatyaprabhavā manuṣyāḥ//56//
325.007. anumānamapi te brāhmaṇa yadi pramāṇam, tatra yad bravīṣi--brahmā eka iti tasmātprajā api ekajātyā eva/ 325.008. vayamapyekajātyā bhavāmaḥ/ 325.008. yacca bravīṣi--brahmaṇāyaṃ lokaḥ sarvabhūtāni ca nirmitānīti/ 325.009. sacette brāhmaṇa idaṃ pramaṇam, tadidaṃ te brāhmaṇa ayuktam yad bravīṣi catvāro varṇāh--brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā śūdrāśceti/ 325.010. api tu brāhmaṇa mithyā mama vaco bhavet, yadi brāhmaṇa saṃvādena manuṣyajāter nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 325.011. yaduta śīrṣato vā mukhato vā karṇato vā nāsikāto vā bhrūto vā rūpato vā saṃsthānato vā varṇato vā ākārato vā yonito vā āhārato vā saṃbhavato vā nānākaraṇaṃ prajñāyate//
325.014. tadyathāpi bhoḥ puṣkarasārin gavāśvagardabhoṣṭramṛgapakṣyajaiḍakānāmaṇḍajajarāyujasaṃsvedajaupapādukānāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 325.015. yaduta pādato 'pi mukhato 'pi varṇato 'pi saṃsthānato 'pi āhārato 'pi yonisambhavato 'pi nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 325.016. na caivaṃ teṣāṃ caturṇāṃ varṇānāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 325.017. tattasmātsarvamidamekamiti//
325.018. api ca brāhmaṇa amīṣāṃ phalguvṛkṣāṇāmāmrātakajambukharjūrapanasadālāvanatindukamṛdvīkabījapūrakakapitthākṣoḍanārikelatiniśakarañjādīnāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 325.019. yaduta mūlataśca skandhataśca tvagbhāgataśca sārataśca patrataśca puṣpataśca phalataśca nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 325.020. na caivaṃ caturṇāṃ varṇānāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate//
325.022. tadyathā brāhmaṇa amīṣāṃ sthalajānāṃ vṛkṣāṇāṃ sāratamālanaktamālakarṇikārasaptaparṇaśirīṣakovidārasyandanacandanaśiṃśapairaṇḍakhadirādīnāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 325.023. yaduta mūlataśca skandhataśca tvagbhāgataśca gulmataśca sārataśca patrataśca phalataśca viśeṣa upalabhyate/ 325.024. na caivaṃ caturṇāṃ varṇānāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate//
325.026. tadyathā bhoḥ puṣkarasārin, amīṣāṃ kṣīravṛkṣāṇāmudumbaraplakṣāśvatthanayagrodhavalguketyevamādīnāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 325.027. yaduta mūlataśca skandhataśca tvagbhāgataśca sārataśca patrataśca puṣpataśca phalataśca nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 325.028. na tvena caturṇāṃ varṇānāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate//
325.029. tadyathā puṣkarasārin, amīṣāmapi phalabhaiṣajyavṛkṣāṇāmāmalakīharītakīvibhītakīpharasakādīnāmanyāsāmapi vividhānāmoṣadhīnāṃ grāmajānāṃ pārvatīyānāṃ tṛṇavanaspatīnāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 325.031. yaduta mūlataśca skandhataśca gulmataśca sārataśca patrataśca puṣpataśca phalataśca nānākaraṇaṃ prajāyate/ 325.032. na tveva caturṇāṃ varṇānāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate//
326.001. <326>tadyathā sthalajānāṃ puṣpavṛkṣāṇāmatimuktakacampakapāṭalānāṃ sumanāvārṣikādhanuṣkārikādīnāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 326.002. yaduta rūpato 'pi varṇato 'pi gandhato 'pi saṃsthānato 'pi nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 326.003. na tveva caturṇāṃ varṇānāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate//
326.004. tadyathā brāhmaṇa amīṣāmapi jalajānāṃ puṣpāṇāṃ padmotpalasaugandhakamṛdugandhikādīnāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 326.005. yaduta rūpataśca gandhataśca saṃsthānataśca varṇataśca nānākaraṇaṃ parjñāyate/ 326.006. na tveva caturṇāṃ varṇānāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate/ 326.006. tadyathā puṣkarasārinn amī brāhmaṇā iti kṣatriyā iti vaiśyā iti śūdrā iti/ 326.007. tasmādekamevedaṃ sarvamiti//
326.008. apyanyatte pravakṣyāmi brāhmaṇaiḥ kalpitam yathā/ 326.009. śiraḥ satāraṃ gaganamākāśamudaraṃ tathā//57//
326.010. parvatāścāpyubhāvūrū pādau ca dharaṇītalam/ 326.011. sūryācandramasau netre roma tṛṇavanaspatī//58//
326.012. aśrūṇyavocadvarṣāsya nadyaḥ prasrāvameva ca/ 326.013. sāgarāścāpyamedhyaṃ vai evaṃ braṃhā prajāpatiḥ//59//
326.014. parīkṣasva tvaṃ brahmaṇaḥ svalakṣaṇam/ 326.014. yasmād brahmaṇo brāhmaṇā utpannāḥ, tasmātkṣatriyā api vaiśyā api śūdrā apyutpannāḥ//
326.016. evaṃ prasūtiryadi tattvataḥ syāttato hi syādvarṇakṛto viśeṣaḥ/ 326.018. yadi brāhmaṇā brahmalokaṃ vrajeyustrayaśca varṇā na vrajeyuḥ svargam/ 326.020. evaṃ bhavedvarṇakṛto viśeṣo na cenna catvāro bhavanti varṇāḥ//60//
326.022. yasmāddhi varṇaścaturtha evaṃ prayāti svargaṃ svakṛtena karmaṇā/ 326.024. yatastapaścārṣamiha praśastaṃ tasmād dvijāter na viśeṣaṇaṃ syād//61//
326.026. yadi brāhmaṇaḥ syādihaika eva dvijihvaścatuḥśravaṇastathaiva/ 326.028. caturviṣāṇo bahupād dviśīrṣa evaṃ kṛte varṇakṛto viśeṣaḥ//62//
327.001. <327>rāgaiśca nāma paraghātanaṃ ca evamprakāraṃ ca viheṭhanaṃ ca/ 327.003. sattvasya vai karmaṇo dhvaṃsanaṃ ca etānyakalyāṇakṛtāni vipraiḥ//63//
327.005. yuddhaṃ vivādaṃ kalahānyabhīkṣṇaṃ goprokṣaṇaṃ cintitaṃ brāhmaṇairhi/ 327.007. atharvaṇaṃ karmaṇā trāsanaṃ ca etāni mantrāṇi kṛtāni vipraiḥ//64//
327.009. pāpecchatā bahujanavañcanaṃ ca śāṭhyaṃ ca dhauryaṃ ca tathaiva kalpam/ 327.011. evaṃ pareṣāmahitaṃ vicintya kadā ca te svargamito vrajeyuḥ//65//
327.013. ye brāhmaṇā ugratapā vinītā vratena śīlena sadā hyupetāḥ/ 327.015. ahiṃsakā ye damasamyame ratāste brāhmaṇā brahmapuraṃ vrajanti//66//
327.017. sahāsthimāṃsaḥ sanakhaḥ sacarmā duḥkhaṃ sukhaṃ mūtrapurīṣamekam/ 327.019. pañcendriyair nāsti yato viśeṣastasmānna vai varṇacatuṣka eṣaḥ//67//
327.021. tadyathā nāma brāhmaṇa kasyacitpuruṣasya catvāraḥ putrā bhaveyuḥ/ 327.021. sa teṣāṃ nāmāni kuryāt--nandaka iti vā jīvaka iti vā aśoka iti vā śatāyuriti vā/ 327.022. iṣṭāśca punarbho etasya puruṣasya putrā bhaveyuḥ/ 327.023. tatra yo nandakaḥ sa nandet/ 327.023. yo jīvakaḥ sa jīvet/ 327.024. yo 'śokaḥ sa na śocet/ 327.024. yaḥ śatāyuḥ sa varṣaśataṃ jīvet//
327.025. nāmataḥ punarbrāhmaṇa teṣāṃ nānākaraṇaṃ prajñāyate na jātitaḥ/ 327.025. tatkasya hetoh? iha khalu punarbrahmaṇa pitṛtaḥ putro jāyate/ 327.026. tasmācca tatredaṃ vyākaraṇaṃ bhavati-- 327.027. mātā bhastrā pituḥ putro yena jātaḥ sa eva saḥ/ 327.028. yadyevaṃ bho vijānāsi na te (putrā) parabhūtāḥ kvacit//68//
327.029. parīkṣasva brāhmaṇa samyageva--ko 'tra brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdra iti/ 327.030. sarve kāṇāśca kubjāśca sarve 'pasmāriṇo 'pi vā/ 327.031. kilāsinaḥ kuṣṭhinaśca gaurāḥ kṛṣṇāḥ pṛthak pṛthak//69//
328.001. <328>pratiṣṭhitāḥ//
328.002. samamajjānakhatvacapārścodaravaktrāḥ prajā hi tāḥ svakarmaṇā/ 328.003. evaṃ gate brāhmaṇa naiva bhavati viśeṣaḥ ko jātikṛto viśeṣaḥ/ 328.004. yasmānna jāterviśeṣaṇo 'sti tasmānna vai varṇacatuṣka eva//69//(a) 328.005. tasmātte brāhmaṇa bravīmi--saṃjñāmātramidaṃ lokasya yadidaṃ brāṃhaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaiśya iti vā śūdra iti vā caṇḍāka iti vā/ 328.006. ekamidaṃ sarvamidamekam/ 328.006. putrāya me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ duhitaramutsṛja bhāryārthāya/ 328.007. yāvantaṃ kulaśulkaṃ manyase tāvantamanupradāsyāmi//
328.008. idaṃ punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkormātaṅgarājāsya brāhmaṇaḥ puṣkarasārī idamavocat--kiṃ punarbhavatā ṛgvedo 'dhītaḥ, yajurvedo 'dhītaḥ, sāmavedo 'dhītaḥ, arthavavedo 'dhītaḥ, āyurvedo 'dhītaḥ, kalpādhyāyo 'pi, adhyātmamapi, mṛgacakraṃ vā, nakṣatragaṇo vā, tithikramagaṇo vā tvayādhītah? karmacakraṃ vā tvayādhigatam? athavā aṅgavidyā vā vastravidyā vā śivāvidyā śakunividyā vā tvayādhītā? athavā rāhucaritaṃ vā śukracaritaṃ vā grahacaritaṃ tvayādhītam? athavā lokāyataṃ bhavatā bhāṣyapravacanaṃ vā pakṣādhyāyo vā nyāyo vā tvayādhītah? 328.014. evamukte triśaṅkurmātaṅgarājaḥ puṣkarasāriṇaṃ brāhmaṇametadavocat--etacca mayā brāhmaṇā adhītaṃ bhūyaścottaram/ 328.015. bhūyaścottaram/ 328.015. yadapi te brāhmaṇa evaṃ syāt--ahamasmi mantreṣu pāraṃ prāpta iti, tatra te brāhmaṇa saha dharmeṇānumānaṃ pravakṣyāmi/ 328.016. na khalvevaṃ brāhmaṇa prāthamakalpikānāṃ sattvānāmetadabhavat--yaduta brāhmaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaiśya iti vā śūdra iti vā/ 328.017. ekamidaṃ sarvamidamekam//
328.019. atha brāhmaṇa sattvānāmasadṛśānāṃ cobhayathā sadṛśānāṃ tato 'nye sattvāḥ śālikṣetrāṇi kelāyanti gopāyanti vāpayanti vā, te 'mī kṣatriyā iti saṃjñā udapādi/ 328.020. athātra brāhmaṇa tadanyatamānāṃ sattvānāmetadabhavat--parigraho rogaḥ parigraho gaṇḍaḥ parigrahaḥ śalyaḥ/ 328.021. yannu vayaṃ svaparigrahamapahāya araṇyāyatanaṃ gatvā tṛṇakāṣṭhaśākhāparṇapalāśakānupasaṃhṛtya tṛṇakuṭikāṃ vā parṇakuṭikāṃ vā kṛtvā praviśya dhyāyema iti/ 328.023. atha te sattvāstaṃ parigrahamapahāyā araṇyāyatanaṃ gatvā tṛṇakāṣṭhaśākhāpatraparṇapālāśakaistṛṇakuṭiṃ vā parṇakuṭikāṃ vā kṛtvā tatraiva praviśya dhyāyanti sma/ 328.025. te tatra sāyamāsanahetoḥ prāntavāṭikāṃ prātaraśanahetośca grāmaṃ piṇḍāya praviśanti sma//
328.027. atha teṣāṃ grāmavāsināṃ satvānāmetadabhavat--duṣkarakārakā bata bhoḥ sattvā ye svakaṃ parigrahamutsṛjya grāmanigamajanapadebhyo bahir nirgatāḥ/ 328.028. teṣāṃ bahirmanaskā brāhmaṇā iti saṃjñā udapādi/ 328.029. te ca punargrāmavāsinaḥ sattvāstānatīva satkurvanti sma/ 328.029. teṣāṃ ca dātavyaṃ manyante sma//
329.001. <329>atha etṣāmeva sattvānāmanyatame sattvāstāni dhyānānyasambhāvayanto grāmeṣvavatīrya mantrapadān svādhyāyanti sma/ 329.002. tāṃste grāmanivāsina āhuh--na kevalamime sattvāḥ, ime 'dhyāpakāḥ, teṣāmadhyāpakā iti loke saṃjñā udapādi/ 329.003. ayaṃ heturayaṃ pratyayo brāhmaṇānāṃ loke prādurbhāvāya//
329.005. athānyatame sattvā vivekakālapratisamyuktān kārmāntān vividhānarthapratisamyuktān kurvanti sma/ 329.006. teṣāṃ vaiśyā iti saṃjñā udapādi//
329.007. athānyatame sattvāḥ kṣudreṇa karmaṇā jīvikāṃ kalpayanti sma/ 329.007. teṣāṃ śūdrā iti saṃjñā udapādi//
329.009. bhūtapūrvaṃ brāhmaṇa anyatamaḥ sattvo vadhūmādāya rathamāruhya anyatamasminnaraṇyapradeśe gataḥ/ 329.010. tatra ca ratho bhagnaḥ/ 329.010. tasmānmātaṅgam {mā tvaṃ gāmah} iti saṃjñā udapādi//
329.011. kṣetraṃ karṣanti ye teṣāṃ karṣakā iti saṃjñā pravṛttā//
329.012. bhāṣyeṇa ca parṣadaṃ rañjayati dharmeṇa śīlavratasamācāreṇa samyak, tasya rājā iti saṃjñābhūt//
329.014. tato 'nye sattvā vāṇijyayā jīvikāṃ kalpayanti, teṣāṃ vaṇija iti saṃjñā udapādi//
329.015. tataścānye sattvāḥ pravrajanti sma/ 329.015. pravrajitvā parāñ jayanti kleśāñ jayantīti teṣāṃ pravrajitā iti loke saṃjñā udapādi//
329.017. api tu brāhmaṇa ekaiva saṃjñā loka udapādi/ 329.017. tāṃ te pravakṣyāmi-- 329.018. brahmā loke 'sminn imān vedān vācayati/ 329.018. brahmā devānāṃ paramatāpasaḥ/ 329.018. indrasya kauśikasya vedān vācayati sma/ 329.019. indraḥ kauśiko 'raṇemi--gautamaṃ vedān vācayati/ 329.019. araṇemi--gautamaḥ śvetaketuṃ vedān vācayati/ 329.020. śvetaketuḥ śukaṃ paṇḍitaṃ vācayati/ 329.020. śukaḥ paṇḍitaśca vedān vibhajati sma/ 329.021. tadyathā puṣyo bahvṛcānāṃ paṅktiśchandogānāmekaviṃśatiradhvaryavaḥ/ 329.022. kraturatharvāṇikānām/ 329.022. ba ṛ??? cānāmete brāhmaṇa/ 329.022. sarve te vyākhyāyante/ 329.022. puṣya eko bhūtvā pañcaviṃśatidhā bhinnaḥ/ 329.023. tadyathā śuklā valkalā māṇḍavyā iti/ 329.023. tatra daśa śuklāḥ/ 329.023. aṣṭau valkalāḥ/ 329.024. sapta māṇḍavyāḥ/ 329.024. itīyaṃ brāhmaṇa bahvṛcānāṃ śākhā/ 329.024. puṣya eko bhūtvā pañcaviṃśatidhā bhinnaḥ//
329.026. anumānamapi brāhmaṇa pramāṇaṃ chandogānām/ 329.026. brāhmaṇāḥ sarva ete chandogāḥ/ 329.026. paṅktirityekā bhūtvā sāśītisahasradhā bhinnā/ 329.027. tadyathā śīlavalkā araṇemikā laukākṣāḥ kauthumā brahmasamā mahāsamā mahāyāgikāḥ sātyamugrāḥ samantavedāḥ//
329.029. tatra śīlavalkā viṃśatiḥ/ 329.029. araṇemikā viṃśatiḥ/ 329.029. laukākṣāścatvāriṃśat/ 329.029. kauthumānāṃ śatam/ 329.030. brahmasamānāṃ śatam/ 329.030. sātyamugrāṇāṃ śatam/ 329.031. samantavedānāṃ śatam/ 329.031. itīyaṃ brāhmaṇa cchandoganāṃ śākhā/ 329.031. paṅktirityekā bhūtvā sāśītisahasradhā bhinnā//
330.001. <330>anumānamapi pramāṇamadhvaryūṇām/ 330.001. ete brāhmaṇā ekaviṃśatyadhvaryavo bhūtvā ekottaraśatadhā bhinnāḥ/ 330.002. tadyathā kaṭhāḥ kaṇimā vājasaneyino jātukarṇāḥ praṣṭhapadā ṛṣayaḥ/ 330.002. tatra daśa kaṭhāḥ/ 330.003. daśa kaṇimāḥ/ 330.003. ekādaśa vājasaneyinaḥ/ 330.003. trayodaśa jātukarṇāḥ/ 330.003. ṣoḍaśa ṣoṣṭhapadāḥ/ 330.004. ekacatvāriṃśadṛṣayaḥ/ 330.004. itīyaṃ brāhmaṇa adhvaryūṇāṃ śākhā/ 330.004. ekaviṃśatyadhvaryavo bhūtvā ekottaraśatadhā bhinnāḥ//
330.006. anumānamapi brāhmaṇa pramāṇamatharvaṇikānām/ 330.006. ete mantrāḥ sarve te 'tharvaṇikāḥ/ 330.007. kratureko bhūtvā dvidhā bhinnaḥ/ 330.007. caturdhā bhūtvā aṣṭadhā bhinnaḥ/ 330.008. aṣṭadhā bhūtvā {nava}daśadhā bhinnaḥ/ 330.008. itīyaṃ brahmaṇa arharvaṇikānāṃ śākhā/ 330.008. kraturekaḥ ṣoḍaśottaradvādaśaśatadhā bhinnaḥ//
330.010. anumānamapi brāhmaṇa pramāṇaṃ pratītya etāni dvādaśabhedaśatāni ṣoḍaśabhedāśca ye brāhmaṇaiḥ pauraṇaiḥ samyag dṛṣṭāḥ/ 330.011. chandasi vā vyākaraṇe vā lokayate vā padamīmāṃsāyāṃ vā/ 330.012. na caiṣāmūhāpohaḥ prajñāyate/ 330.012. yaduta ekajātyo nāmeti viditvā bandhurbhavitumarhati/ 330.012. tatte brāhmaṇa bravīmi--saṃjñāmātrakametallokasya yaduta brāhmaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaśya iti vā śūdra iti vā/ 330.014. ekamidaṃ sarvamidamekam/ 330.014. putrāya me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ duhitamutsṛja bhāryārthāya/ 330.015. yāvantaṃ kulaśulkaṃ manyase tāvantamanupradāsyāmi//
330.016. idaṃ punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkormātaṅgarājasya brāhmaṇaḥ puṣkarasārī tūṣṇīmbhūto madgubhūtaḥ srastaskandho 'dhomukho niṣpratibhaḥ pradhyānaparo 'sthāt//
330.018. dadarśa triśaṅkurmātaṅgarājo brāhmaṇaṃ puṣkarasāriṇaṃ tūṣṇīmbhūtaṃ madgubhūtaṃ srastaskandhamadhomukhaṃ niṣpratibhaṃ pradhyānaparaṃ sthitam/ 330.019. dṛṣṭvā ca punaridamabravīt--yadapi te brāhmaṇa evaṃ syādasadṛśena saha saṃbandho bhaviṣyatīti/ 330.020. na punastvayā brāhmaṇa evaṃ draṣṭavyam/ 330.020. tatkasya hetoh? ye pramāṇaśrutiśīlaprajñādayo guṇā agryā lokasya te mama putrasya śārdūlakarṇasya saṃvidyante/ 330.022. yadapi te brāhmaṇa evaṃ syāt--ye vājapeyam yajñam yajanti, aśvamedhaṃ puruṣamedhaṃ śāmyaprāśaṃ nirargaḍam yajñam yajanti, sarve te kāyasya bhedātsugatau svargaloke deveṣūpapadyanta iti/ 330.024. na punarbrāhmaṇa tvayaivaṃ draṣṭavyam/ 330.024. tatkasya hetoh? vājapeyaṃ brāhmaṇa yajñam yajamānā aśvamedhaṃ puruṣamedhaṃ śāmyaprāśaṃ nirargaḍam yajña ca yajamānā bahudhā mantrān pravartayantaḥ prāṇihiṃsāṃ ca pravartayanti/ 330.026. tasmātte brāhmaṇa bravīmi--na hyeṣa mārgaḥ svargāya/ 330.026. ahaṃ te brāhmaṇa mārgaṃ svargāya vyākhyāmi/ 330.027. tacchṛṇu-- 330.028. śīlaṃ rakṣeta medhāvī prārthayānaḥ sukhatrayam/ 330.029. praśaṃsāṃ vittalābhaṃ ca pratya svarge ca modanam//70//
330.030. yairbrāhmaṇa itaḥ pūrvaṃ vājapeyo yajña iṣṭaḥ, yairaśvamedho yaiḥ puruṣamedho yaiḥ śāmyaprāśo yair nirargaḍo yajña iṣṭaḥ, parigṛhītastair nirargalaṃ ca kāmaiḥ kāmaḥ/ 330.031. ito nākaḥ paryeṣyate/ 330.031. ye <331>brāhmaṇa itaḥ paścādvājapeyam yajñam yakṣyanti, ye 'śvamedham ye śāmyaprāśaṃ nirargaḍam yajñam yakṣyanti, te nirarthakaṃ mahāvighātaṃ samyokṣyanti/
331.002. tasmātte brāhmaṇa bravīmi--ehi tvaṃ mayā sārdhaṃ saṃbandham yojanayasva/ 331.003. tatkasya hetoh? dharmeṇa hi caṇḍālā ajugupsanīyā bhavanti/ 331.004. api ca/ 331.005. śraddhā śīlaṃ tapastyāgaḥ śrutirjñānaṃ dayaiva ca//
331.006. darśanaṃ sarvavedānāṃ svargavratapadāni vai//71//
331.007. pramāṇamaṣṭaprakāraṃ svargāya/ 331.008. tadebhiraṣṭābhiḥ prakārair dvargagamanamiṣyate/ 331.008. ye prāyeṇa jānanti viśeṣeṇa khalvapyanekairvividhairyajñaiḥ/ 331.008. aṣṭau cemā brāhmaṇa nirdiṣṭā mātṛtulyā bhaginyo loke pravartante/ 331.009. tadyathā--aditirdevānāṃ mātā/ 331.009. duturdānavānām/ 331.009. manurmānavānām/ 331.010. surabhiḥ saurabheyānām/ 331.010. vinatā suparṇānām/ 331.010. kadrunāgānām/ 331.010. pṛthivī bhūtānāṃ mātā sarvabījānām/ 331.011. marutāṃ mahāmaha/ 331.011. mahākāśyapaṃ manasā vidanti ṛṣayaḥ//
331.012. atha khalu bhoḥ puṣkarasārin brāhmaṇānāṃ sapta gautrāṇi svākhyāsyāmi, tāni śrūyantām--tadyathā gautamā vātsyāḥ kautsāḥ kāśyapā vāsiṣṭhā māṇḍavyā ityetāni brāhmaṇa sapta gotrāṇi/ 331.014. eṣāmekaikaṃ gotraṃ saptadhā bhinnam/ 331.014. atra ye gautamāste kauthumāste gagarste bhāradvājāsta ārṣṭiṣeṇāste vaikhānasāste vajrapādāḥ/ 331.015. tatra ye vātsyāsta ātreyāste maitreyāste bhārgavāste sāvarṇyāste bahujātāḥ/ 331.016. tatra ye vātsyāsta ātreyāsta maitreyāste bhārgavāste sāvarṇyāste salīlāste bahujātāḥ/ 331.016. tatra ye kautsāste maudgalyāyanāste gauṇāyanāste lāṅgalāste lagnāste daṇḍalagnāste somabhuvāh{vah}/ 331.017. tatra ye kauśikāste kātyāyanāste darbhakātyāyanāste valkalinaste pakṣiṇaste laukākṣāste lohitāyanāh (lohityāyanāḥ/)/ 331.018. tatra ye kāśyapāste maṇḍanāsta iṣṭāste śauṇḍāyanāste rocaneyāste 'napekṣāste 'gniveśyāḥ/ 331.019. tatra ye kāśyapāste jātukarṇyāste dhānyāyanāste pārāśarāste vyāghranakhāste āṇḍāyanāsta aupamanyavāḥ/ 331.021. tatra ye māṇḍavyāste bhāṇḍāyanāste dhomrāyaṇāste kātyāyanāste khalvavāahanāste sugandhārāyaṇāste kāpiṣṭhalāyanāḥ/ 331.022. ityetāni brāhmaṇa evamekonapañcāśadgotrāṇi brāhmaṇaiḥ paurāṇaiḥ samyag dṛṣṭāni cchandasi vyākaraṇe padamīmāṃsāyām/ 331.023. anyāni ca gotrāṇi vistarato mayā vācitāni/ 331.024. tāni anyair na jñāyante//
331.025. yadutaikatvamiti viditvā bhavān bandhurbhavitumarhati/ 331.025. tasmātte brāhmaṇa bravīmi sāmānyaṃ saṃjñāmātrakamidaṃ lokasya yaduta brāhmaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaiśya iti vā śūdra iti vā/ 331.027. ekamidaṃ sarvamidamekam/ 331.027. putrāya me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ duhitaramutsṛja bhāryārthāya/ 331.028. yāvantaṃ kulaśulkaṃ manyase tāvantamanupradāsyāmi//
331.029. idaṃ punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkormātaṅgarājasya brāhmaṇaḥ puṣkarasārī tūṣṇīmbhūto madgubhūtaḥ srastaskandho 'dhomukho niṣpratibhaḥ pradhyānaparaḥ sthito 'bhūt/ 331.030. adrākṣīt triśaṅkurmātaṅgarājah <332>puskarasāriṇaṃ brāhmaṇaṃ tūṣṇīmbhūtaṃ madgubhūtaṃ srastaskandhamadhomukhaṃ niṣpratibhaṃ pradhyānaparaṃ sthitam/ dṛṣṭvā ca punaridamavocat--
332.003. yādṛśaṃ vāpyate bījaṃ tādṛśaṃ labhyate phalam/ 332.004. prajāpaterhi caikatve nirviśeṣo bhavatyataḥ//72//
332.005. na cendriyāṇāṃ nānātvaṃ kriyābhedaśca dṛśyate/ 332.006. brāhmaṇe vānyajātau vā naiṣāṃ kiṃcidviśiṣyate//73//
332.007. na hyātmanaḥ samutlarṣaḥ śreṣṭhatvamiha yujyate/ 332.008. śukraśoṇitasambhūtam yonito hyubhayaṃ samam//74//
332.009. cāturvarṇyaṃ pravakṣyāmi paśudharmakathāṃ tava/ 332.010. bhavette bhavinī bhāryā naitad brāhmaṇa yujyate//75//
332.011. yadi tāvadayaṃ loko brahmaṇā janitaḥ svayam/ 332.012. brāhmaṇī brāhmaṇasvasā kṣatriyā kṣatriyasvasāa//76//
332.013. atha vaiśyasya vaiśyā vai śūdrā vā punaḥ/ 332.014. na bhāryā bhaginī yuktā brahmaṇā janitā yadi//77//
332.015. na sattvā brahmaṇo jātāḥ kleśajāḥ karmajāstvamī/ 332.016. nīcaiścoccaiśca dṛśyante sattvā nānāśrayāḥ pṛthak//78//
332.017. teṣāṃ ca jātisāmānyād brāhmaṇe kṣatriye tathā/ 332.018. atha vaiśye ca śūdre ca samaṃ jñānaṃ pravartate//79//
332.019. ṛgvedo 'tha yajurvedaḥ sāmavedo 'pyatharvaṇam/ 332.020. itihāso nighaṇṭaśca kutaśchando nirarthakam//80//
332.021. asmākamapyadhyayane maitrī vidyā tathā śikhī/ 332.022. saṃkrāmaṇī prakrāmaṇī stambhanī kāmarūpiṇī//81//
332.023. manojavā ca gāndhārī ghorī vidyā vaśaṃkarī/ 332.024. kākavāṇī ca mantraṃ ca indrajālaṃ ca bhañjanī//82//
332.025. asmākamāsītpuruṣā vidyāsvākhyātapaṇḍitāḥ/ 332.026. maṇipuṣpāśca ṛṣayo bhāsvarāśca maharṣayaḥ//83//
332.027. saṃlprāptā devatāṛddhiṃ kiṃ cikitsasi vidyayā/ 332.028. aśikṣitāśca caṇḍālā brāhmaṇā vedapāragāḥ//84//
332.029. kipiṃjalādyo janito mantrāṇāṃ pāramiṃ gataḥ/ 332.030. na hyasau brāhmaṇīputraḥ kiṃ vā brāhmaṇa manyase//85//
333.001. <333>niṣadyajanayatkālī putraṃ dvaipāyanaṃ munim/ 333.002. ugraṃ tejasvinaṃ bhīṣmaṃ pañcābhijñaṃ mahātapam/ 333.003. na hyasau brāhmaṇīputraḥ kiṃ vā brāhmaṇa vakṣyasi//86//
333.004. kṣatriyā reṇukā nāma jajñe rāmaṃ mahāmunim/ 333.005. paṇḍitaṃ ca vinītaṃ ca sarvaśāstraviśāradam/ 333.006. na hyasau brāhmaṇīputraḥ kiṃ vā brāhmaṇa vakṣyasi//87//
333.007. ye ca te manujā āsaṃs tejasā tapasā yutāḥ/ 333.008. paṇḍitāśca vinītāśca loke ca ṛṣisaṃmatāḥ/ 333.009. na hi te brāhmaṇīputrāḥ kiṃ vā brāhmaṇa vakṣyasi//88//
333.010. saṃjñā kṛteyaṃ lokasya brāhmaṇāḥ kṣatriyāstathā/ 333.011. vaiśyāścaiva tathā śūdrāḥ saṃjñeyaṃ saṃprakīrtitā//89//
333.012. tasmātte brāhmaṇa bravīmi saṃjñāmātrakamidaṃ lokasya yaduta brāhmaṇa iti vā kṣatriya iti vā vaiśya iti vā śūdra iti vā/ 333.013. ekamidaṃ sarvamidamekam/ 333.013. putrāya me śārdūlakarṇāya prakṛtiṃ duhitaramanuprayaccha bhāryārthāya/ 333.014. yāvantaṃ kulaśulkaṃ manyase tāvantamanupradāsyāmi//
333.015. idaṃ ca punarvacanaṃ śrutvā triśaṅkormātaṅgarājasya brāhmaṇaḥ puṣkarasārī triśaṅkuṃ mātaṅgarājamidamavocat--kiṃgotro bhavān? āha--ātreyagotro 'smi/ 333.016. kimpūrvah? āha--ātreyaḥ/ 333.017. kiṃcaraṇam? āha--kāleya--maitrāyaṇīyaḥ/ 333.017. kati pravarāh? āha--trayaḥ pravarāḥ/ 333.017. tadyathā vātsyāḥ kautsyā bharadvājāśca/ 333.018. ke bhavantaḥ sabrahmacāriṇah? chandogāḥ/ 333.018. kati cchandogānāṃ bhedāh? ṣaṭ/ 333.019. te katame? āha--tadyathā/ 333.019. kauthumāḥ/ 333.019. cārāyaṇīyāḥ/ 333.019. lāṅgalāḥ/ 333.019. sauvarcasāḥ/ 333.020. kāpiṃjaleyāḥ/ 333.020. ārṣṭiṣeṇā iti//
333.021. kiṃ bhavato mātṛjaṃ gotram? āha--pārāśarīyam/ 333.021. paṭhatu bhavān sāvitrīm/ 333.021. kathaṃ bhavati? katyakṣarā sāvitrī? katigaṇḍā? katipadā? 333.023. caturviṃśatyakṣarā sāvitrī/ 333.023. trigaṇḍā/ 333.023. aṣṭākṣarapadā/ 333.023. uccārayatu bhavān sāvitrīm/ 333.024. atha khalu bhoḥ puṣkarasārin, sotpattikāṃ sāvitrīṃ pravakṣyāmi/ 333.024. tacchrūyatām/ 333.024. kathayatu bhavān/ 333.025. bhūtapūrvaṃ brāhmaṇa atīte 'dhvani vasur nāma ṛṣirbabhūva/ 333.026. pañcābhijña ugratejā mahānubhāvo dhyānānāṃ lābhī/ 333.026. tena tatra takṣakaduhitā kapilā nāma āsaditā bhāryārtham/ 333.026. sa tatra saṃraktacittastayā kanyayā sārdhaṃ maithunamagacchat/ 333.027. sa ṛṣirṛddhyā bhraṣṭo dhyānebhyo vañcitaḥ/ 333.028. ṛddhiparihīnaḥ sa vipratisārī ātmano duścaritaṃ vigarhāṇastasyāṃ velāyāṃ sāvitrīṃ bhāṣate sma/ 333.029. tadyathā-- 333.030. bhūrbhuvaḥ svaḥ/ 333.030. tatsaviturvireṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi/ 333.030. dhiyo yo naḥ pracodayāt/ 333.031. iti hi brāhmaṇa ajñānaśodhanārthamimameva mantraṃ sa brāhmaṇo divārātraṃ japati sma/ 333.032. iyaṃ brāhmaṇānāṃ sāvitrī/ 333.032. pūrvajaḥ prajāpatih--
334.001. <334>jaṭilastāpaso bhūtvā gahanaṃ vanamāśritaḥ/ 334.002. gambhīrāvabhāse tatra hyātmastaporataḥ//90//
334.003. devasya śreṣṭakaṃ bhojanamupanāmyopaviṣṭa imaṃ mantramajapat/ 334.003. iyaṃ kṣatriyāṇāṃ sāvitrī/ 334.004. citraṃ hi vaiśyakanyakā/ 334.004. atha sā kanyā arthataḥ pravīṇā/ 334.004. iyaṃ vaiśyānāṃ sāvitrī/ 334.005. atapaḥ sutapaḥ/ 334.005. jīvema śaradāṃ śatam/ 334.005. paśyema śaradāṃ śatam/ 334.005. iyaṃ śūdrāṇāṃ sāvitrī/ 334.006. bhūrbhuvaḥ svaḥ/ 334.007. kāmā hi loke paramāḥ prajānāṃ kleśaprahāṇe bhūtā antarāyāḥ/ 334.009. tasmādbhavantaḥ prajahantu kāmāṃs tato 'tulaṃ prāpsyatha brahmalokam//91//
334.011. itīyaṃ brāhmaṇa brahmaṇā sahāpatinā sāvitrī bhāṣitā, pūrvakaiśca samyaksambuddhairabhyanumoditā//
334.013. paṭha bhostriśaṅko nakṣatravaṃśam/ 334.013. atha kim? bhoḥ kathayatu bhavān/ 334.013. śrūyatām/ 334.014. bhoḥ puṣkarasārin, nakṣatravaṃśaṃ kathayiṣyāmi/ 334.014. tadyathā-- 334.015. kṛttikā rohiṇī mṛgaśirā ārdrā punarvasuḥ puṣyah āśleṣā maghā pūrvaphalgunī uttaraphalgunī hastā citrā svātī viśākhā anurādhā anurādhā jyeṣṭā mūlā pūrvāṣāḍhā uttarāṣāḍhā abhijit śravaṇā dhaniṣṭhā śatabhiṣā pūrvabhādrapadā uttarabhādrapadā revatī aśvinī bharaṇī/ 334.017. ityetāni bhoḥ puṣkarasārinn aṣṭāviṃśatinakṣatrāṇi//
334.019. katitārakāṇi katisaṃsthānāni katimuhūrtayogāni kimāhārāṇi kiṃdaivatāni kiṃgotrāṇi? 334.021. kṛttikā bhoḥ puṣkarasārin nakṣatraṃ ṣaṭtāraṃ kṣurasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ dadhyāhāramagnidaivataṃ vaiśyāyanīyaṃ gotreṇa/ 334.022. rohiṇīnakṣatraṃ pañcatārakaṃ śakaṭākṛtisaṃsthānaṃ pañcacatvāriṃśanmuhūrtayogaṃ mṛgamāṃsāhāraṃ prajāpatidaivataṃ bhāradvājaṃ gotreṇa/ 334.023. mṛgāśirānakṣatraṃ tritāraṃ mṛgaśīrṣasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ phalamūlāhāraṃ somadaivataṃ mṛgāyaṇīyaṃ gotreṇa/ 334.024. ārdrānakṣatramekatāraṃ tilakasaṃsthānaṃ pañcadaśamuhūrtayogaṃ sarpirmaṇḍāhāraṃ sūryadaivataṃ hārītāyanīyaṃ gotreṇa/ 334.026. punarvasunakṣatraṃ dvitāraṃ padasaṃsthānaṃ pañcacatvāriṃśanmuhūrtayogaṃ madhyāhāram aditidaivataṃ vāsiṣṭhaṃ gotreṇa/ 334.027. puṣyanakṣatraṃ tritāraṃ vardhamānasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ madhumaṇḍāhāraṃ bṛhaspatidaivatam aupamanyavīyaṃ gotreṇa/ 334.028. āśleṣānakṣatramekatāraṃ tilakasaṃsthānaṃ pañcadaśamuhūrtayogaṃ pāyasabhojanaṃ sarpadaivataṃ maitrāyaṇīyaṃ gotreṇa/ 334.029. itīmāni bhoḥ puṣkarasārin sapta nakṣatrāṇi pūrvadvārakāṇi//
334.031. maghānakṣatraṃ pañcatāraṃ nadīkubjasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ tilakṛsarāhāraṃ titṛdaivatam <335>piṅgalāyanīyaṃ gotreṇa/
335.001. pūrvaphalgunīnakṣatraṃ dvitāraṃ padakasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ bilvabhojanaṃ bhavadaivataṃ gautamīyaṃ gotreṇa/ 335.002. uttaraphalgunīnakṣatraṃ dvitāraṃ padakasaṃsthānaṃ pañcacatvāriṃśanmuhūrtayogaṃ godhūmamatsyāhāramaryamādaivataṃ kauśikaṃ gotreṇa/ 335.003. hastanakṣatraṃ pañcatāraṃ hastasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ śyāmākabhojanaṃ sūryadaivataṃ kāśyapaṃ gotreṇa/ 335.004. citrānakṣatramekatāraṃ tilakasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ mudgakṛsaraghṛtapūpāhāraṃ tvaṣṭṛdaivataṃ kātyāyanīyaṃ gotreṇa/ 335.005. svātīnakṣatramekatāraṃ tilakasaṃsthānaṃ pañcadaśamuhūrtayogaṃ mudgakṛsaraphalāhāraṃ vāyudaivataṃ kātyāyanīyaṃ gotreṇa/ 335.007. viśākhānakṣatraṃ dvitāraṃ viṣāṇasaṃsthānaṃ pañcacatvāriṃśanmuhūrtayogaṃ tilapuṣpāhāramindrāgnidaivataṃ śākhāyanīyaṃ gotreṇa/ 335.008. ityetāni bhoḥ puṣkarasārin saptanakṣatrāṇi dakṣiṇadvārakāṇi//
335.009. anurādhānakṣatraṃ catustāraṃ ratnāvalīsaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ surāmāṃsāhāraṃ mitradaivatamālambāyanīyaṃ gotreṇa/ 335.010. jyeṣṭhānakṣatraṃ tritāram yavamadhyasaṃsthānaṃ pañcadaśamuhūrtayogaṃ śāliyavāgūbhojanamindradaivataṃ dīrghakātyāyanīyaṃ gotreṇa/ 335.011. mūlanakṣatraṃ saptatāraṃ vṛścikasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ mūlaphalāhāraṃ nairṛtidaivataṃ kātyāyanīyaṃ gotreṇa/ 335.012. pūrvāṣāḍhānakṣatraṃ catustāraṃ govikramasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ nyagrodhakaṣāyāhāraṃ toyadaivataṃ darbhakātyāyanīyaṃ gotreṇa/ 335.013. uttarāṣāḍhānakṣatraṃ catustāraṃ gajavikramasaṃsthānaṃ pañcacatvāriṃśanmuhūrtayogaṃ madhulājāhāraṃ viśvadaivataṃ maudgalāyanīyaṃ gotreṇa/ 335.015. abhijinnakṣatraṃ tritāraṃ gośīrṣasaṃsthānaṃ ṣaṇmuhūrtayogaṃ vāyvāhāraṃ brahmadaivataṃ brahmāvatīyaṃ gotreṇa/ 335.016. śravaṇānakṣatraṃ tritāram yavamadhyasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ pakṣimāṃsāhāraṃ viṣṇudaivataṃ kātyāyanīyaṃ gotreṇa/ 335.017. ityetāni bhoḥ puṣkarasārin sapta nakṣatrāṇi paścimadvārakāṇi//
335.019. dhaniṣṭhānakṣatraṃ catustāraṃ śakunasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ kulatthapūpāhāraṃ vasudaivataṃ kauṇḍinyāyanīyaṃ gotreṇa/ 335.020. śatabhiṣānakṣatramekatāraṃ tilakasaṃsthānaṃ pañcadaśamuhūrtayogam yavāgubhojanaṃ varuṇadaivataṃ tāṇḍyāyanīyaṃ gotreṇa/ 335.021. pūrvabhādrapadānakṣatraṃ dvitāraṃ padakasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ māṃsarudhirāhāramahirbudhnyadaivataṃ jātūkarṇyaṃ gotreṇa/ 335.022. uttarabhādrapadānakṣatraṃ dvitāraṃ padakasaṃsthānaṃ pañcacatvāriṃśanmuhūrtayogaṃ māṃsāhāram aryamādaivataṃ dhyānadrāhyāyaṇīyaṃ gotreṇa/ 335.024. revatīnakṣatramekatāraṃ tilakasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ madhupāyasabhojanaṃ gandharvadaivataṃ maitrāyaṇīyaṃ gotreṇa/ 335.026. bharaṇīnakṣatraṃ tritāraṃ bhagasaṃsthānaṃ triṃśanmuhūrtayogaṃ tilataṇḍulāhāram yamadaivataṃ bhārgavīyaṃ gotreṇa/ 335.027. ityetāni bhoḥ puṣkarasārin sapta nakṣatrāṇi uttaradvārakāṇi//
335.028. amīṣāṃ bhoḥ puṣkarasārinn aṣṭaviṃśatīnāṃ nakṣatrāṇāṃ ṣaṇnakṣatrāṇi pañcacatvāriṃśanmuhūrtayogāni/ 335.029. tadyathā--rohiṇī punarvasu uttaraphalgunī viśākhā uttarāṣāḍhā uttarabhādrapadā ceti/ 335.030. pañcanakṣatrāṇi pañcadaśamuhūrtayogāni/ 335.030. tadyathā--ārdrā āśleṣā svātī jyeṣṭhā śatabhiṣā ceti/ 335.031. eko 'bhijit ṣaṇmuhūrtayogam/ 335.031. avaśiṣṭāni triṃśanmuhūrtayogāni//
336.001. <336>amīṣāṃ bhoḥ puṣkarasārin saptānāṃ nakṣatrāṇāṃ pūrvadvārikāṇāṃ kṛttikā prathamā nāmā, āśleṣā paścimā nāma/ 336.002. amīṣāṃ saptānāṃ nakṣatrāṇāṃ dakṣiṇadvārīkāṇāṃ maghā prathamā nāma, viśākhā paścimāa nāma/ 336.003. amīṣāṃ paścimadvārikāṇāṃ saptānāṃ nakṣatrāṇāmanurādhā prathamā nāma, śravaṇā paścimā nāma/ 336.004. amīṣāṃ saptānāṃ nakṣatrāṇāmuttaradvārikāṇāṃ dhaniṣṭhā prathamā nāma, bharaṇī paścimā nāma//
336.006. amīṣāṃ bhoḥ puṣkarasārinn aṣṭāviṃśatīnāṃ nakṣatrāṇāṃ sapta balāni/ 336.006. katamāni sapta? yaduta trīṇi pūrvāṇi viśākhānurādhā punarvasuḥ punarvasuḥ svātiśca/ 336.007. triṇi dāruṇāni/ 336.007. ārdrā āśleṣā bharaṇī ceti/ 336.008. catvāri saṃmānanīyāni/ 336.008. yaduta trīṇi uttarāṇi rohiṇī ceti/ 336.008. pañca mṛdukāni/ 336.009. śravaṇā dhaniṣṭhā śatabhiṣā jyeṣṭhā mūlā iti/ 336.009. pañca dhāraṇīyāni/ 336.009. hastā citrā āśleṣā maghā abhijicceti/ 336.010. catvāri kṣiprakaraṇīyāni/ 336.010. yaduta kṛttikā mṛgaśirā puṣyā aśvinī ceti//
336.011. amīṣāṃ bhoḥ puṣkarasārinn aṣṭhāviṃśatīnāṃ nakṣatrāṇāṃ trayo yogā bhavanti--ṛṣabhānusārī yogaḥ/ 336.012. vatsānusārī yogaḥ/ 336.012. yuganaddho yogaḥ/ 336.012. tatra nakṣatram yadi purastādgacchati candraśca pṛṣṭhataḥ, ayamucyate ṛṣabhānusārī yoga iti/ 336.013. yaduta candraḥ purastād gacchati nakṣatraṃ ca pṛṣṭhataḥ, tadā bhavati vatsānusārī yogaḥ/ 336.014. yadi punaścandro nakṣatraṃ cobhau samau yugapad gacchataḥ, tadāyamucyate yoga iti//
336.016. atha khalu bhoḥ puṣkarasārin grahān pravakṣyāmi/ 336.016. tacchrūyatām/ 336.016. tadyathā śukro bṛhaspatiḥ śanaiścaro budho 'ṅgārakaḥ sūryastārādhipatiśceti//
336.018. evaṃ viparivartamāne loke nakṣatreṣu pravibhakteṣu kathaṃ rātridivasānāṃ hrāso vṛddhiśca bhavati? taducyate/ 336.019. hemantānāṃ dvitīye māsi rohiṇyāmaṣṭabhyāṃ dvādaśamuhūrto divaso bhavati/ 336.020. aṣṭādaśamuhūrtā rātriḥ/ 336.020. grīṣmāṇāṃ paścime māse rohiṇyāmaṣṭabhyāmaṣṭādaśamuhūrto divaso bhavati/ 336.021. dvādaśamuhūrto rātriḥ/ 336.021. varṣāṇāṃ paścime māse rohiṇyāmaṣṭabhyāṃ caturdaśamuhūrto divase bhavati/ 336.022. ṣoḍaśamuhūrtā rātriḥ//
336.023. kiṃ bhostriśaṅko rātridivasānāṃ prasthānam? divasānudivasam/ 336.023. kiṃ pakṣasya prasthānam? pratipad/ 336.024. kiṃ saṃvatsarasya prasthānam? pauṣaḥ/ 336.024. kimṛtūnāṃ prasthānam? prāvṛṭ//
336.025. kiṃ bhostriśaṅko kṣaṇasya parimāṇam? kiṃ lavāsya? kiṃ muhūrtasya? tadyathā bhoḥ puṣkarasārin striyā nātidīrghahrasvaḥ kartinyāḥ sūtrodyāmaḥ/ 336.026. evaṃ dīrghastatkṣaṇam/ 336.026. viṃśatyadhikaṃ tatkṣaṇaśatamekaḥ kṣaṇaḥ/ 336.027. triṃśallavā eko muhūrtaḥ/ 336.027. etena kramasambandhena triṃśanmuhūrtamekaṃ rātridivasamanumīyate/ 336.028. teṣāṃ muhūrtānāmimāni nāmāni bhavanti-- 336.029. āditya udayati ṣaṇṇavatipauruṣāyāṃ chāyāyāṃ caturojā nāma muhūrto bhavati/ 336.029. ṣaṣṭipauruṣāyāṃ chāyāyāṃ śveto nāma muhūrto bhavati/ 336.030. dvādaśapauruṣāyāṃ chāyāyāṃ samṛddho nāma muhūrto bhavati/ 336.031. ṣaṭpauruṣāyāṃ chāyāyāṃ śarapathe nāma muhūrto bhavati/ 336.031. pañcapauruṣāyāṃ chāyāyāmatisamṛddho<337> nāma muhūrto bhavati/
337.001. catuḥpauruṣāyāṃ chāyāyāmudgato nāma muhūrto bhavati/ 337.002. tripauruṣāyāṃ chāyāyāṃ sumukho nāma muhūrto bhavati/ 337.002. sthite madhyāhne vajrako nāma muhūrto bhavati/ 337.003. parivṛto madhyāhne tripuruṣāyāṃ chāyāyāṃ rohito nāma muhūrto bhavati/ 337.003. catuḥpauruṣāyāṃ chāyāyāṃ balo muhūrtaḥ/ 337.004. pañcapauruṣāyāṃ chāyāyāṃ vijayo nāma muhūrtaḥ/ 337.004. ṣaṭpauruṣāyāṃ chāyāyāṃ sarvaraso nāma muhūrtaḥ/ 337.005. dvādaśapauruṣāyāṃ chāyāyāṃ vasur nāma muhūrtaḥ/ 337.005. ṣaṣṭipauruṣāyāṃ chāyāyāṃ sundaro nāma muhūrtaḥ/ 337.006. avataramāṇa āditye ṣaṇṇavatipauruṣāyāṃ chāyāyāṃ parabhayo nāma muhūrto bhavati/ 337.007. ityetāni divasasya muhūrtāni//
337.008. atha khalu bhoḥ puṣkarasārin rātryā muhūrtāni vyākhyāsyāmi/ 337.008. astaṃgata āditye raudro nāma muhūrtaḥ/ 337.009. tatastārāvacaro nāma muhūrtaḥ/ 337.009. samyamo nāma muhūrtaḥ/ 337.009. sāmpraiyako nāma muhūrtaḥ/ 337.010. ananto nāma muhūrtaḥ/ 337.010. gardabho nāma muhūrtaḥ/ 337.010. rākṣaso nāma muhūrtaḥ/ 337.010. sthite 'rdharātre 'vayavo nāma muhūrtaḥ/ 337.011. atikrānte 'rdharātre brahmā nāma muhūrtaḥ/ 337.011. ditir nāma muhūrtaḥ/ 337.011. arko nāma muhūrtaḥ/ 337.012. vidhamano nāma muhūrtaḥ/ 337.012. āgneyo nāma muhūrtaḥ/ 337.012. ātapāgnir nāma muhūrtaḥ/ 337.013. abhijinnāma muhūrtaḥ/ 337.013. ityetāni rātrermuhūrtanāmāni/ 337.013. iti bhoḥ puṣkarasārinn imāni triṃśanmuhūrtāni yairahorātraṃ prajñāyate//
337.015. tatkṣaṇaḥ kṣaṇo lavo muhūrtaḥ/ 337.015. tatra triṃśatitamo bhāgo muhūrtasya lavaḥ/ 337.015. ṣaṣṭitamo bhāgo lavasya kṣaṇaḥ/ 337.016. viṃśatyuttarabhāgaśataṃ kṣaṇasya tatkṣaṇaḥ/ 337.016. tadyathā striyā nātidīrghahrasvaḥ kartinyāḥ sūtrodyāmaḥ/ 337.017. evaṃ dīrghastatkṣaṇaḥ/ 337.017. viṃśatyuttarakṣaṇaśataṃ tatkṣaṇasyaikaḥ kṣaṇaḥ/ 337.017. ṣaṣṭiḥ kṣaṇā eko lavaḥ/ 337.018. triṃśallavā eko muhūrtaḥ/ 337.018. etena kramayogena triṃśanmuhūrtamekamahorātram/ 337.019. triṃśadahorātrāṇyeko māsaḥ/ 337.019. dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ/ 337.019. caturojāḥ śvetaḥ samṛddhaḥ śarapatho 'tisamṛddha udgataḥ sumukho vajrako rohito balo vijayaḥ sarvaraso vasuḥ sundaraḥ parabhayaḥ/ 337.020. raudrastārāvacaraḥ samyamaḥ sāmpraiyako 'nanto gardabho rākṣaso 'vayavo brahmā ditirarko vidhamano āgneya ātapāgnirabhijit/ 337.022. itīmāni muhūrtānāṃ nāmāni//
337.023. kālotpattimapi te brāhmaṇa vakṣyāmi, śṛṇu-- 337.024. kālasya kiṃ pramāṇamiti taducyate/ 337.024. dvāvakṣinimeṣāveko lavaḥ/ 337.024. aṣṭau lavā ekā kāṣṭhā/ 337.025. ṣoḍaśa kāṣṭhā ekā kalā/ 337.025. kalānāṃ triṃśadekā nāḍikā/ 337.025. tatra dve nāḍike eko muhūrtaḥ//
337.026. nāḍikāyāḥ punaḥ kiṃ pramāṇam? taducyate-- 337.027. droṇaṃ salilasyaikam/ 337.027. tadvaraṇato dve palaśate bhavataḥ/ 337.027. nālikāchidrasya kiṃ pramāṇam? suvarṇamātram/ 337.028. upari caturaṅgalā suvarṇaśalākā kartavyā/ 337.028. vṛttaparimaṇḍalā samantāccaturasrā āyatā/ 337.029. yadā caivaṃ śīryeta tat toyaṃ ghaṭasya tadaikā nāḍikā/ 337.029. etena nāḍikāpramāṇena vibhakte dve nāḍike eko muhūrtaḥ/ 337.030. etena bho brāhmaṇa triṃśanṃhūrtāḥ, yai rātridivasā anumīyanta iti//
338.001. <338>tataḥ ṣoḍaśa nimeṣā ekā kāṣṭhā/ 338.001. ṣoḍaśa kāṣṭhā ekā kalā/ 338.001. ṣaṣṭiḥ kalā eko muhūrtaḥ/ 338.002. triṃśanmuhūrtā ekamahorātram/ 338.002. triṃśadahorātrāṇyeko māsaḥ/ 338.002. dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ//
338.003. etena punarakṣinimeṣeṇa ṣoḍaśakoṭyo 'ṣṭapañcāśañca śatasahasrāṇi aṣṭāśītisahasrāṇi sa evaṃ māpitaḥ/ 338.004. tacca brāhmaṇa kālotpattirvyākhyātā//
338.005. śṛṇu brāhmaṇa trośayojanānāmutpattim/ 338.006. vātāyanarajāṃsi sapta, śaśakrajaḥ/ 338.006. sapta śaśakarajāṃsi eḍakarajaḥ/ 338.007. sapta eḍakarajāṃsi ekaṃ gorajaḥ/ 338.007. sapta gorajāṃsi ekā yūkā/ 338.007. sapta yūkā ekā likṣā/ 338.008. sapta likṣā eko yavaḥ/ 338.008. sapta yavā ekāṅguliḥ/ 338.008. dvādaśāṅgulayo vitastiḥ/ 338.008. dve vitastī eko hastaḥ/ 338.009. catvāro hastā ekaṃ dhanuḥ/ 338.009. dhanuḥsahasramekaḥ krośaḥ/ 338.009. catvāraḥ krośā eko māgadhayojanaḥ/ 338.010. yojanasya pramāṇaṃ piṇḍitam/ 338.010. paramāṇūnāṃ koṭiśatasahasrāṇi caturviṃśatiścaikonatriṃśatkoṭisahasrāṇi dvādaśa ca śatasahasrāṇi/ 338.011. evaṃ māpitam yojanamiti//
338.012. śṛṇu brāhmaṇa suvarṇasya parimāṇotpattim/ 338.012. tatkathayatu bhavān-- 338.013. dvādaśa yavā māṣakaḥ/ 338.013. ṣoḍaśa māṣakā ekaḥ karṣaḥ/ 338.013. suvarṇasya parimāṇaṃ piṇḍitamiti/ 338.014. dve koṭī pañcaviṃśatiśca sahasrāṇi pañcaśatānyaṣṭau ca paramāṇavaḥ/ 338.014. evaṃ māpitā brāhmaṇa suvarṇasya parimāṇotpattiḥ//
338.016. śṛṇu brāhmaṇa palapramāṇam/ 338.016. catuḥṣaṣṭimāṣakāḥ palaṃ māgadhakam/ 338.016. māgadhakayā tulayā palasya parimāṇaṃ piṇḍitam/ 338.017. paramāṇūnāmaṣṭakoṭayaḥ saptacatvāriṃśacca śatasahasrāṇi sapta ca sahasrāṇi dve śate aśītiśca paramāṇavaḥ/ 338.018. evaṃ māpitaṃ brāhmaṇa palasya parimāṇamiti/ 338.019. śṛṇu brāhmaṇa rasaparimāṇasyotpattim/ 338.019. caturviṃśatipalāni māgadhakaḥ prasthaḥ/ 338.019. tat rasaparimāṇam/ 338.020. māgadhakayā tulayā prasthasya parimāṇaṃ piṇḍitam/ 338.020. dve koṭiśate tisraśca koṭaya ekonatriṃśacca śatasahasrāṇi catuḥsaptatisahasrāṇi sapta ca śatāni viṃśatiśca paramāṇavaḥ/ 338.022. evaṃ māpitā brāhmaṇa rasamānasyotpattiriti//
338.023. śṛṇu brāhmaṇa dhānyaparimāṇasyotpattim/ 338.023. ekonatriṃśatipalānyekakarṣeṇonāni māgadhaḥ prasthaḥ/ 338.024. māpitaṃ dhānyaparimāṇam/ 338.024. māgadhakayā tulayā prasthasya parimāṇaṃ piṇḍitam/ 338.024. koṭiśatamaṣṭapañcāśacca koṭayo dviraśītiśca śatāshasrāṇi ekaṣaṣṭiśca sahasrāṇi pañcaśatāni triṃśacca paramāṇavaḥ/ 338.026. evaṃ māpitaṃ brāhmaṇa dhānyasya parimāṇamiti//
338.027. paṭha bhostriśaṅko nakṣatravyākaraṇaṃ nāmādhyāyam/ 338.027. atha khalu bho brāhmaṇa nakṣatravyākaraṇaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmi tacchrūyatām/ 338.028. kathayatu bhavān-- 338.029. kṛttikāsu jāto mānavo yaśasvī bhavati/ 338.029. rohiṇyāṃ jātaḥ subhago bhavati bhogavāṃśca/ 338.030. mṛgaśirasi jāto yuddhārthī bhavati/ 338.030. ārdrāyāṃ jāta utso 'nnapānānāṃ bhavati/ 338.031. punarvasau jāto bhavati gorakṣaśca/ 338.031. puṣye jātaḥ śīlavān bhavati/ 338.031. āśleṣāyām <339>jātaḥ kāmuko bhavati/
339.001. maghāyāṃ jāto matimān bhavati, mahātmā ca/ 339.001. pūrvaphalgunyāṃ jāto 'lpāyuṣko bhavati/ 339.002. uttaraphalgunyāṃ jāta upavāsaśīlo bhavati, svargaparāyaṇaśca/ 339.003. haste jātaścauro bhavati/ 339.003. citrāyāṃ jāto nṛtyagītakuśalo bhavati, ābharaṇavidhijñaśca/ 339.004. svātyāṃ jāto gaṇako bhavati, gaṇakamahāmātro vā/ 339.004. viśākhāyāṃ jāto rājabhaṭo bhavati/ 339.005. anurādhāyāṃ jāto vāṇijako bhavati sārthikaḥ/ 339.005. jyeṣṭhāyāṃ jāto 'lpāyuṣko bhavati, alpabhogaśca/ 339.006. mūle jātaḥ putravān bhavati, yaśasvī ca/ 339.006. pūrvāṣāḍhāyāṃ jāto yogācāro bhavati/ 339.007. uttarāṣāḍhāyāṃ jāto bhakteśvaraḥ kulīnaśca bhavati/ 339.007. abhijiti jātaḥ kīrtimān puruṣo bhavati/ 339.008. śravaṇe jāto rājapūrjito bhavati/ 339.008. dhaniṣṭhāyāṃ jāto dhanāḍhyo bhavati/ 339.008. śatabhiṣāyāṃ jāto mūliko bhavati/ 339.009. pūrvabhādrapadāyāṃ jātaścaurasenāpatirbhavati/ 339.009. uttarabhādrapadāyāṃ jāto gandhiko bhavati, gandharvaśca/ 339.010. revatyāṃ jāto nāviko bhavati/ 339.010. aśvinyāṃ jāto 'śvavāṇijako bhavati/ 339.011. bharaṇyāṃ jāto vadhyaghātako bhavati/ 339.011. ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin nakṣatravyākaraṇo nāma//
339.012. paṭha bhostriśaṅko nakṣatranirdeśaṃ nāmādhyāyam/ 339.012. atha bhoḥ puṣkarasārin nakṣatranirdeśaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmi/ 339.013. tacchrūyatām/ 339.013. kathayatu bhavān-- 339.014. kṛttikāsu niviṣṭaṃ vai nagaraṃ jvalati śriyā/ 339.015. prabhūtaratnojjvalaṃ caivaṃ tannagaraṃ vinirdiśet//92//
339.016. rohiṇyāṃ tu niviṣṭaṃ vai nagaraṃ tad vinirdiśet/ 339.017. dhārmiko 'tra jano bhūyātprabhūtadhanasaṃcayaḥ/ 339.018. vidyāprakṛtisampannaḥ svadārābhirato 'pi ca//93//
339.019. mṛgaśīrṣe niviṣṭaṃ tu strībhirgobhirdhanaistathā/ 339.020. mālyabhogaiśca saṃkīrṇamadbhutaiśca puraskṛtam//94//
339.021. ārdrāyāṃ matsyamāṃsāni bhakṣyabhojyadhanāni ca/ 339.022. bhavanti krūrapuruṣā mūrkhaprakṛtayaḥ pure//95//
339.023. punarvasau niviṣḍe tu nagaraṃ dīpyate śriyā/ 339.024. prabhūtadhanadhānyaṃ ca bhūtvā cāpi viniśyati//96//
339.025. śrīmatpuṣye niviṣṭe tu prajā duṣṭā prasīdati/ 339.026. yuktāḥ śriyā ca dharmiṣḍhāstathaiva cirajīvinaḥ//97//
339.027. tejasvinaśca dīrghāyurdhanadhānyarasānvitāḥ/ 339.028. vanaspatistathā kṣipraṃ puṣyettatra punaḥ punaḥ//98//
339.029. āśleṣāyāṃ niviṣṭe tu durbhagāḥ kalahapriyāḥ/ 339.030. duḥśīlā duḥkhabhājaśca nivasanti narādhamāḥ//99//
339.031. maghāyāṃ ca niviṣṭe tu vidyāvanto mahādhanāḥ/ 339.032. svadārābhiratā martyā jāyante suparākramāḥ//100//
340.001. <340>phālgunyāṃ tu striyo mālyaṃ bhojanācchādanaṃ śubham/ 340.002. gandhopetāni dhānyāni niviṣṭe nagare bhavet//101//
340.003. uttarāyāṃ tu phalgunyāṃ dhānyāni ca dhanāni ca/ 340.004. mūrkhā janā strībhir niviṣṭe nagare bhavet//102//
340.005. haste ca viniviṣṭe tu vidyāvanto mahādhanāḥ/ 340.006. parasparaṃ ca rucitaṃ śayanaṃ nagare bhavet//103//
340.007. citrāyāṃ ca niviṣṭe tu strījitāḥ sarvamānavāḥ/ 340.008. śrīmatkāntaṃ ca nagaraṃ jvalantaṃ tadvinirdiśet//104//
340.009. svātyāṃ pure niviṣṭe tu prabhūtadhanasaṃcayāḥ/ 340.010. lubdhāḥ krūrāśca mūrkhāśca prabhūtā nagare bhavet//105//
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
