Divyāvadāna

230.020. sa bhagavate pratipādayitvā praṇidhānaṃ kartumārabdhah--anenāhaṃ kuśalamūlena ekacchatrāyāṃ pṛthivyāṃ rājā syām, atraiva ca buddhe kārāṃ kuryāmiti/ 230.022. tato munistasya niśābhya bhāvaṃ bālasya samyakpraṇidhiṃ ca buddhvā/ 230.024. iṣṭaṃ phalaṃ kṣṛtravaśena dṛṣṭvā jagrāha pāṃśuṃ karuṇāyamānaḥ//60//

230.026. tena yāvadrājyavipākyaṃ kuśalamākṣiptam/ 230.026. tato bhavatā smitaṃ vidarśitam/ 230.026. dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavantaḥ smitaṃ vidarśayanti, tasmin samaye nīlapītalohitāvadātamañjiṣṭhasphaṭikarajatavarṇā arciṣo mukhānniścaranti/ 230.028. kecidūrdhvato gacchanti, kecidadhastādgacchanti/ 230.029. ye 'dho gacchanti, te saṃjīvaṃ kālasūtraṃ saṃghātaṃ rauravaṃ mahārauravaṃ tapanaṃ pratāpanamavīciparyanteṣu gatvā ye śītanarakāsteṣūṣṇībhūtvā nipatanti, ye uṣṇanarakāsteṣu śītībhūtvā nipatanti/ 230.031. tena teṣāṃ sattvānāṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabhyante/ 230.031. teṣāmevaṃ bhavati--kiṃ nu <231>bhavanto vayamitaścyutāḥ, āhosvidanyatropapannā iti, yenāsmākaṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhāḥ/

231.002. teṣāṃ bhagavān prasādasaṃjananārthaṃ nirmitaṃ visarjayati/ 231.002. teṣāmevaṃ bhavati--na vayamitaścyutāḥ, nāpyanyatropapannāḥ/ 231.003. api tvayamapūrvadarśanah {sattvah}/ 231.003. asyānubhāvenāsmākaṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhā iti/ 231.004. te nirmite cittāni prasādayitvā narakavedanīyāni karmāṇi kṣapayitvā devamanuṣyeṣu pratisaṃdhiṃ gṛhṇanti yatra satyānāṃ bhājanabhūtā bhavanti/ 231.005. ye ūrddhvato gacchanti, te cāturmahārājikān devāṃstrāyastriṃśān yāmāṃstuṣitānnirmāṇaratīn paranirmitavaśavartino brahmakāyikān brahmapurohitān mahābrahmān parīttābhānapramāṇābhānābhāsvarān parīttaśubhānapramāṇaśubhāñ śubhakṛtsnānanabhrakān puṇyaprasavān bṛhatphalānabṛhānatapān sudṛśān sudarśanānakaniṣṭhaparyanteṣu deveṣu gatvā anityaṃ duḥkhaṃ śūnyamanātmetyuddhoṣayanti/ 231.009. gāthādvayaṃ ca bhāṣante-- 231.010. ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane/ 231.011. dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāramiva kuñjaraḥ//61//

231.012. yo hyasmin dharmavinaye apramattaścariṣyati/ 231.013. prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati//62//

231.014. atha tā arciṣastrisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātumanvāhiṇḍya bhagavantamevānugacchanti/ 231.015. yadi bhagavānatītaṃ karma vyākartukāmo bhavati, pṛṣṭhato 'ntardhīyante/ 231.015. anāgataṃ vyākartukāmo bhavati, purato 'ntardhīyante/ 231.016. narakopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pādatale 'ntardhīyante/ 231.016. tiryagupapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pārṣṇyāmantardhīyante/ 231.017. pretopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pādāṅguṣṭhe 'ntardhīyante/ 231.018. manuṣyopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, jānuno 'ntardhīyante/ 231.018. balacakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati, vāme karatale 'ntardhīyante/ 231.019. cakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati, dakṣiṇe karatale 'ntardhīyante/ 231.020. devopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, nābhyāmantardhīyante/ 231.020. śrāvakabodhiṃ vyākartukāmo bhavati, āsye 'ntardhīyante/ 231.021. pratyekāṃ bodhiṃ vyākartukāmo bhavati, ūrṇāyāmantardhīyante/ 231.022. anuttarāṃ samyaksambodhiṃ vyākartukāmo bhavati, uṣṇīṣe 'ntardhīyante/ 231.022. atha tā arciṣo bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavato vāme karatale 'ntarhitāḥ/ 231.023. athāyuṣmānānandaḥ kṛtāñjalipuṭo gāthāṃ bhāsate-- 231.025. vigatodbhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagatyuttamahetubhūtāḥ/ 231.027. nākāraṇaṃ śaṅkhamṛṇālagauraṃ smitaṃ vidarśayanti jinā jitārayaḥ//36//

231.029. tatkālaṃ svayamadhigamya vīra buddhyā śrotṛrṇāṃ śramaṇa jinendra kāṅkṣitānām/ 231.031. dhīrābhirmunivṛṣa vāgbhiruttamābhirutpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ//64//

232.001. meghastanitanirghoṣa govṛṣendranibhekṣaṇa/ 232.002. phalaṃ pāṃśupradānasya vyākuruṣva narottam//65//

232.003. bhagavānāha--evametadānanda evametadānanda/ 232.003. nāhetvapratyayaṃ tathāgatā arhantaḥ samyaksambuddhāḥ smitamupadarśayanti/ 232.004. api tu sahetu sapratyayaṃ tathāgatā arhantaḥ samyaksambuddhāḥ smitamupadarśayanti/ 232.005. paśyasi tvamānanda dārakam yena tathāgatasya pātre pāṃśvañjaliḥ prakṣiptah? evaṃ bhadanta/ 232.006. ayamānanda dārako 'nena kuśalamūlena varṣaśataparinirvṛtasya tathāgatasya pāṭaliputre nagare aśoko nāṃnā rājā bhaviṣyati caturbhāgacakravartī dhārmiko dharmarājā, yo me śarīradhātūn vaistārikān kariṣyati/ 232.008. caturaśītiṃ dharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpayiṣyati/ 232.009. bahujanahitāya pratipatsyata iti/ 232.009. āha ca-- 232.010. astaṃgate mayi bhaviṣyati ekarājā yo 'sau hyaśoka iti nāma viśālakīrtiḥ/ 232.012. maddhātugarbhaparimaṇḍitajambukhaṇḍametatkariṣyati narāmarapūjitānām//66//

232.014. ayamasya deyadharmo yattathāgatasya pāṃśvañjaliḥ pātre pakṣiptaḥ/ 232.014. yāvadbhagavatā teṣāṃ sarva āyuṣmate ānandāya dattāḥ/ 232.015. gomayena miśrayitvā yatra caṃkrame tathāgataścaṃkramyate, tatra gomayakārṣīṃ prayacchati/ 232.016. yāvadāyuṣmatā ānandena teṣāṃ sagomayena miśrayitvā yatra caṃkramati bhagavān, tatra gomayakārṣī dattā//

232.018. tena khalu punaḥ samayena rājagṛhe bimbisāro rājā rājyaṃ kārayati/ 232.018. rājño bimbisārasya ajātaśatruḥ putraḥ/ 232.019. ajātaśatrorudāyī/ 232.019. udāyibhadrasya muṇḍaḥ/ 232.019. muṇḍasya kākavarṇī/ 232.020. kākavarṇinaḥ sahalī/ 232.020. sahalinastulakucī/ 232.020. tulakucermahāmaṇḍalaḥ/ 232.020. mahāmaṇḍalasya prasenajit/ 232.021. prasenajito nandaḥ/ 232.021. nandasya bindusāraḥ/ 232.021. pāṭaliputre nagare biṃdusāro nāma rājā rājyaṃ kārayati/ 232.022. bindusārasya rājñaḥ putro jātaḥ/ 232.022. tasya susīma iti nāmadheyaṃ kṛtam/ 232.023. tena ca samayena campāyāṃ nagaryāmanyatamo brāhmaṇaḥ/ 232.023. tasya duhitā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā janapadakalyāṇī/ 232.024. sā naimittikairvyākṛtā--āsyā dārikāyā rājā bhartā bhaviṣyati/ 232.025. dve putraratne janayiṣyati, ekaścaturbhāgacakravartī bhaviṣyati/ 232.025. dvitīyaḥ pravrajitvā siddhavrato bhaviṣyati/ 232.026. śrutvā ca brāhamaṇasya romaharṣo jātaḥ/ 232.026. saṃpattikāmo lokaḥ/ 232.026. sa tāṃ duhitaraṃ grahāya pāṭaliputraṃ gataḥ/ 232.027. tena sā sarvālaṃkārairvibhūṣayitvā rājño bindusārasya bhāryārthamanupradattā--iyaṃ hi devakanyā dhanyā praśastā ceti/ 232.028. yāvad rājñā bindusāreṇāntaḥpuraṃ praveśitā/ 232.029. antaḥpurikāṇāṃ buddhirutpannā--iyamabhirūpā prāsādikā janapadakalyāṇī/ 232.029. yadi rājā anayā sārdhaṃ paricārayiṣyati, asmākaṃ bhūyaścakṣuḥsampreṣaṇamapi na kariṣyati/ 232.030. tābhiḥ sā nāpitākarma śikṣāpitā/ 232.031. sā rājñaḥ kṛśaśmaśruṃ prasādhayati yāvat suśikṣitā saṃvṛttā/ 232.031. yadā <233>ārabhate rājñaḥ keśaśmaśrum, tadā rājā śete/

233.001. yāvat rājñā prītena vareṇa pravāritā--kiṃ tvaṃ varamicchasīti? tayā abhihitam--devena me saha samāgamaḥ syāt/ 233.002. rājā āha--tvaṃ nāpinī, ahaṃ rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ/ 233.003. kathaṃ mayā sārdhaṃ samāgamo bhaviṣyati? sā kathayati--deva nāhaṃ nāpinī, api tu brāhmaṇasyāhaṃ duhitā/ 233.004. tena devasya patnyarthaṃ dattā/ 233.005. rājā kathayati--kena tvaṃ nāpitakarma śikṣāpitā? sā kathayati--antaḥpurikābhiḥ/ 233.005. rājā āha--na bhūyastvayā nāpitakarma kartavyam/ 233.006. yāvadrājñā agramahiṣī sthāpitā/ 233.006. tayā sārdhaṃ trīḍati ramate paricārayati/ 233.007. sā āpannasattvā saṃvṛttā/ 233.007. yāvadaṣṭānāṃ navānāṃ vā māsānāmatyayāt prasūtā/ 233.008. tasyāḥ putro jātaḥ/ 233.008. tasya vistareṇa jātimahaṃ kṛtvā kiṃ kumārasya bhavatu nāma? sā kathayati--asya dārakasya aśokāsmi saṃvṛttā/ 233.009. tasya aśoka iti nāma kṛtam/ 233.010. yāvaddvitīyaḥ putro jātaḥ/ 233.010. tasya vigataśoka iti nāma kṛtam/ 233.011. aśoko duḥsparśagātraḥ/ 233.011. rājño bindusārasyānabhipretaḥ/ 233.011. atha rājā bindusāraha kumāraṃ parīkṣitukāmaḥ piṅgalavatsājīvaṃ parivrājakamāmantrayate--upādhyāya, kumārāṃstāvatparīkṣāmah--kaḥ śakyate śakyate mamātyayādrājyaṃ kārayitum? piṅgalavatsājīvaḥ parivrājakaḥ kathayati--tena hi deva kumārānādāya suvarṇamaṇḍapamudyānaṃ nirgaccha, parīkṣāmaḥ/ 233.014. yāvadrājā kumārānādāya suvarṇamaṇḍapamudyānaṃ nirgataḥ/ 233.015. yāvadaśokaḥ kumāro mātrā cocyate--vatsa, rājā kumārān parīkṣitukāmaḥ suvarṇamaṇḍapamudyānaṃ gataḥ, tvamapi tatra gaccheti/

233.016. aśokaḥ kathayati--rājño 'hamanabhipreto darśanenāpi, kimahaṃ tatra gāmiṣyāmi? sā kathayati--tathāpi gaccheti/ 233.018. aśoka uvāca--āhāraṃ preṣaya/ 233.018. yāvadaśokaḥ pāṭaliputrānnirgacchati, rādhaguptena cāgrāmātyaputreṇoktah--aśoka, kva gamiṣyasīti? aśokaḥ kathayati--rājā adya suvarṇamaṇḍape udyāne kumārān parīkṣayati/ 233.020. tatra rājño mahallako hastināgastiṣṭhati/ 233.020. yāvadaśokastasmin mahallake 'bhiruhya suvarṇamaṇḍapamudyānaṃ gatvā kumārāṇāṃ madhye 'tra pṛthivyāṃ prastīrya niṣasāda/ 233.022. yāvat kumārāṇāmāhāra upanāmitaḥ/ 233.022. aśokasyāpi śālyodanaṃ dadhisamiśraṃ mṛdbhājane preṣitam/ 233.023. tato rājñā bindusāreṇa piṅgalavatsājīvaḥ parivrājako 'bhihitah--upādhyāya, parīkṣa kumārān--kaḥ śakyate mamātyayādrājyaṃ kartumiti? paśyati piṅgalavatsājīvaḥ parivrājakaḥ, cintayati ca--aśoko rājā bhaviṣyati/ 233.025. ayaṃ ca rājño nābhipretaḥ/ 233.025. yadi kathayiṣyāmi aśoko rājā bhaviṣyatīti, nāsti me jīvitam/ 233.026. sa kathayati--deva abhedena vyākariṣyāmi/ 233.027. rājā āha--abhedena vyākuruṣva/ 233.027. āha--yasya yānaṃ śobhanaṃ sa rājā bhaviṣyati/ 233.027. teṣāmekaikasya buddhirutpannā--mama yānaṃ śobhanam/ 233.028. āha rājā bhaviṣyāmi/ 233.028. aśokaścintayati--ahaṃ hastiskandhenāgataḥ/ 233.029. mama yānaṃ śobhanam, ahaṃ rājā bhaviṣyāmīti/ 233.029. rājā āha--bhūyastāvadupādhyāya parīkṣasva/ 233.030. piṅgalavatsājīvaḥ parivrājakaḥ kathayati--deva, yasyāsanamagram, sa rājā bhaviṣyati/ 233.031. teṣāmekaikasya buddhirutpannā--mamāsanamagram/ 233.031.

aśokaścintayati--mama pṛthivyāsanam, ahaṃ rājā bhaviṣyāmi/ 233.032. evaṃ bhājanaṃ bhojanaṃ pānam/ 233.032. vistareṇa kumārān parīkṣya praviṣṭaḥ/

234.001. <234>yāvadaśoko mātrocyate--ko vyākṛto rājā bhaviṣyatīti? aśokaḥ kathayati--abhedena vyākṛtam--yasya yānamagramāsanaṃ pānaṃ bhājanaṃ ceti, sa rājā bhaviṣyatīti/ 234.002. yathā paśyami--ahaṃ rājā bhaviṣyāmi/ 234.003. mama hastiskandham yānaṃ pṛthivī āsanaṃ mṛṇmayaṃ bhājanaṃ śālyodanaṃ dadhivyañjanaṃ pānīyaṃ pānamiti//

234.005. tataḥ piṅgalavatsājīvaḥ parivrājakah aśoko rājā bhaviṣyatīti tasya mātaramārabdhaḥ sevitum/ 234.006. yāvat tayocyate--upādhyāya, kataraḥ kumāro rājño bindusārasyātyayādrājā bhaviṣyatīti? āha--aśokaḥ/ 234.007. tayocyate--kadācit tvāṃ rājā nirbandhena pṛcchet/ 234.007. gaccha tvam/ 234.008. pratyantaṃ samāśraya/ 234.008. yadā śṛṇoṣi aśoko rājā saṃvṛttāḥ, tadā āgantavyam/ 234.008. yāvat sa pratyanteṣu janapadeṣu saṃśritaḥ//

234.010. atha rājño bindusārasya takṣaśilā nāma nagaraṃ viruddham/ 234.010. tatra rājñā bindusāreṇa aśoko visarjitah--gaccha kumāra, takṣaśilānagaraṃ saṃnāhaya/ 234.011. caturaṅgaṃ balakāyaṃ dattam, yānaṃ praharaṇaṃ ca pratiṣiddham/ 234.012. yāvadaśokaḥ kumāraḥ pāṭaliputrānnirgacchan bhṛtyairvijñaptah--kumāra, naivāsmākaṃ sainyapraharaṇam--kena vayaṃ kam yudhyāmah? tatah aśokenābhihitam--yadi nāma rājyavipākyaṃ kuśalamasti, sainyaṃ praharaṇaṃ ca prādurbhavatu/ 234.014. evamukte kumāreṇa pṛthivyāmavakāśo dattaḥ/ 234.015. devatābhiḥ sainyapraharaṇāni copanītāni/ 234.015. yāvat kumāraścaturaṅgena balakāyena takṣaśilāṃ gataḥ/ 234.016. śrutvā takṣaśilānivāsinaḥ paurā ardhatṛtīyāni yojanāni mārge śobhāṃ kṛtvā pūrṇaghaṭamādāya pratyudgatāḥ/ 234.017. pratyudgamya ca kathayanti--na vayaṃ kumārasya viruddhāḥ, nāpi rājño bindusārasya, api tu duṣṭāmātyā asmākaṃ paribhavaṃ kurvanti/ 234.018. mahatā ca satkāreṇa takṣaśilāṃ praveśitaḥ/ 234.019. evaṃ vistareṇāśokaḥ khaśarājyaṃ praveśitaḥ/ 234.019. tasya dvau mahānagnau saṃśritau/ 234.019. tena tau vṛttyā saṃvibhaktau tasyāgrataḥ parvatān saṃchindantau saṃprasthitau/ 234.020. devatābhiścoktam--aśokaścaturbhāgacakravartī bhaviṣyati, na kenacidvirodhitavyamiti/ 234.021. vistareṇa yāvadāsamudrā pṛthivī ājñāpitā//

234.023. yāvat susīmaḥ kumāra udyānāt pāṭaliputraṃ praviśati/ 234.023. rājño bindusārasyāgrāmātyaḥ khallāṭakaḥ pāṭaliputrānnirgacchati/ 234.024. tasya susīmena kumāreṇa trīḍābhiprāyatayā khaṭakā pātitā/ 234.025. yāvadamātyaścintayati--idānīṃ khaṭakāṃ nipātayati/ 234.025. yadā rājā bhaviṣyati, tadā śastraṃ pātayiṣyati/ 234.026. tathā kariṣyāmi yathā rājaiva na bhaviṣyati/ 234.026. tena pañcāmātyaśatāni bhinnāni/ 234.027. aśokaścaturbhāgacakravartī nirdiṣṭa eva, rājye pratiṣṭhāpayiṣyāmaḥ/ 234.027. takṣśilāśca virodhitāḥ/ 234.028. yāvadrājñā susīmaḥ kumārastakṣaśilāmanupreṣitaḥ/ 234.028. na ca śakyate saṃnāmayitum/ 234.028. bindusāraśca rājā glānībhūtaḥ/ 234.029. tenābhihitam--susīmaṃ kumāramānayatha, rājye pratiṣṭhāpayiṣyāmīti/ 234.029. aśokaṃ takṣaśilāṃ praveśayatha/ 234.030. yāvadamātyairaśokaḥ kumāro haridrayā pralipto lakṣāṃ ca lohapātre kvāthayitvā kvathitena rasena lohapātrāṇi mrakṣayitvā chorayanti--aśokaḥ kumāro glānībhūta iti/ 234.032. yadā bindusāraḥ svalpāvaśeṣaprāṇaḥ saṃvṛttaḥ, tadā amātyairaśokaḥ kumāraḥ sarvālaṃkārairbhūṣayitvā<235> rājño bindusārasyopanītah--imaṃ tāvadrājye pratiṣṭhāpaya/

235.001. yadā susīma āgato bhaviṣyati, tadā taṃ rājye pratiṣṭhāpayiṣyāmaḥ/ 235.002. tato rājā ruṣitaḥ/ 235.002. aśokena cābhihitam--yadi mama dharmeṇa rājyaṃ bhavati, devatā mama paṭṭaṃ bandhantu/ 235.003. yāvaddevatābhiḥ paṭṭo baddhaḥ/ 235.003. taṃ dṛṣṭvā bindusārasya rājña uṣṇaṃ śoṇitaṃ mukhādāgatam yāvatkālagataḥ/ 235.004. yadā aśoko rājye pratiṣṭhitaḥ, tasyordhvam yojanam yakṣāḥ śṛṇvanti, adho yojanaṃ nāgāḥ/ 235.005. tena rādhagupto 'grāmātyaḥ sthāpitaḥ/ 235.006. susīmenāpi śrutam--bindusāro rājā kālagataḥ, aśoko rājye pratiṣṭhitaḥ/ 235.006. iti śrutvā ca ruṣito 'bhyāgataḥ/ 235.007. tvaritaṃ ca tasmāddeśādāgataḥ/ 235.007. aśokenāpi pāṭaliputre nagare ekasmin dvāre eko nagnaḥ sthāpitaḥ, dvitīye dvitīyaḥ, tṛtīye rādhaguptaḥ, pūrvadvāre svayameva rājā aśoko 'vasthitaḥ/ 235.009. rādhaguptena ca pūrvasmin dvāre yantramayo hastī sthāpitaḥ/ 235.009. aśokasya ca pratimāṃ parikhāṃ khanayitvā khadirāṅgāraiśca pūrayitvā tṛṇenācchādya pāṃśunākīrṇā/ 235.010. susīmaścābhihitah--yadi śakyase 'śokaṃ ghātayituṃ rājeti(?)/ 235.011. sa yāvatpūrvadvāraṃ gatah--aśokena saha yotsyāmīti/ 235.012. aṅgārapūrṇāyāṃ parikhāyāṃ patitaḥ/ 235.012. tatraiva cānayena vyasanamāpannaḥ/ 235.012. yadā ca susīmaḥ praghātitaḥ, tasyāpi mahānagno bhadrāyudho nāṃnā anekasahasraparivāraḥ, sa bhagavacchāsane pravrajito 'rhan saṃvṛttaḥ//

235.014. yadā aśoko rājye pratiṣṭhitaḥ sa tairamātyairavajñayā dṛśyate/ 235.014. tenāmātyānāmabhihitam--bhavantaḥ, puṣpavṛkṣān phalavṛkṣāṃśca cchittvā kaṇṭakavṛkṣān paripālayatha/ 235.015. amātyā āhuh--devena kutra dṛṣṭam? api tu kaṇṭakavṛkṣāṃś chittvā puṣpavṛkṣān phalavṛkṣāṃśca paripālayitavyam/ 235.017. tairyāvat trirapi rājña ājñā pratikūlitā, tato rājñā ruṣitena asiṃ niṣkośaṃ kṛtvā pañcānāmamātyaśatānāṃ śiraṃsi cchinnāni/ 235.018. yāvadrājā aśoko 'pareṇa samayenāntaḥpuraparivṛto vasantakālasamaye puṣpitaphaliteṣu pādapeṣu pūrvanagarasyodyānaṃ gataḥ/ 235.019. tatra ca paribhramatā aśokavṛkṣaḥ supuṣpito dṛṣṭaḥ/ 235.020. tato rājño mamāpi sahanāmā ityanunayo jātaḥ/ 235.020. sa ca rājā aśoko duḥsparśagātraḥ/ 235.021. tā yuvatayastaṃ necchanti spraṣṭum/ 235.021. yāvadrājā śayitaḥ, tasyāntaḥpureṇa roṣeṇa tasmādaśokavṛkṣāt puṣpāṇi śākhāśca cchinnāḥ/ 235.022. yāvadrājñā pratibuddhena so 'śokavṛkṣo dṛṣṭaḥ, pṛṣṭaśca--kena tacchinnam? te kathayanti--deva, antaḥpurikābhiriti/ 235.023. śrutvā ca rājñā amarṣajātena pañca strīśatāni kiṭikaiḥ saṃveṣṭya dagdhāni/ 235.024. tasyemānyaśubhānyālokya caṇḍo rājā caṇḍāśoka iti vyavasthāpitaḥ/ 235.025. yāvadrādhaguptenāgrāmātyenābhihitah--deva, na sadṛśaṃ svayamevedṛśamakāryaṃ kartum/ 235.026. api tu devasya vadhyaghātakāḥ puruṣāḥ sthāpayitavyāḥ, ye devasya vadhyakaraṇīyaṃ śodhayiṣyanti/ 235.027. yāvadrājñā rājapuruṣāḥ prayuktāh--vadhyaghātaṃ me mārgadhveti/ 235.028. yāvat tatra nātidūre pūrvatapādamūle karvaṭakam/ 235.028. tatra tantravāyaḥ prativasati/ 235.028. tasya putro jātaḥ/ 235.028. girika iti nāmadheyaṃ kṛtam/ 235.029. caṇḍo duṣṭātmā mātaraṃ pitaraṃ ca paribhāṣate, dārakadārikāśca tāḍayati, pipīlikān makṣikān mūṣikān matsyāṃśca jālena baḍiśena praghātayati/ 235.031. caṇḍo dārakastasya caṇḍagirika iti nāmadheyaṃ kṛtam/ 235.031. yāvadrājapuruṣairdṛṣṭaḥ pāpe karmaṇi pravṛttaḥ/ 235.032. sa tairabhihitah--śakyase rājño 'śokasya vadhyakaraṇīyaṃ kartum? sa <236>āha--kṛtsnasya jambudvīpasya vadhyakaraṇīyaṃ sādhayiṣyāmīti/

236.001. yāvadrājño niveditam/ 236.001. rājñā abhihitam--ānīyatāmiti/ 236.002. sa ca rājapuruṣairabhihitah--āgaccha, rājā tvāmāhvayatīti/ 236.003. tenābhihitam--āgamayata, yāvadahaṃ mātapitarau avalokayāmīti/ 236.003. yāvanmātāpitarau uvāca--amba tāta, anujānīdhvam/ 236.004. yāsyāmyahaṃ rājño 'śokasya vadhyakaraṇīyaṃ sādhayitum/ 236.004. tābhyāṃ ca sa nivāritaḥ/ 236.005. tena tau jīvitādvyaparopitau/ 236.005. evam yāvadrājapuruṣairabhihitah--kimarthaṃ cireṇābhyāgato 'si? tena caitatprakaraṇaṃ vistareṇārocitam/ 236.006. sa tairyāvadrājño 'śokasyopanāmitaḥ/ 236.007. tena rājño 'bhihitam--mamārthāya gṛhaṃ kārayasveti/ 236.007. yāvadrājñā gṛhaṃ kārapitaṃ paramaśobhanaṃ dvāramātraramaṇīyam/ 236.008. tasya ramaṇīyakaṃ bandhanamiti saṃjñā vyavasthāpitā/ 236.008. sa āha--deva, varaṃ me prayaccha, yastatra praviśettasya na bhūyo nirgama iti/ 236.009. yāvadrājñābhihitam--evamastu iti/ 236.011. tataḥ sa caṇḍagirikaḥ kurkuṭārāmaṃ gataḥ/ 236.011. bhikṣuśca bālapaṇḍitaḥ sūtraṃ paṭhati/ 236.012. sattvā narakeṣūpapannāḥ/ 236.012. yāvannarakapālā gṛhītvā ayomayyāṃ bhūmau ādīptāyāṃ saṃprajvalitāyāmekajvālibhūtāyāmuttānakān pratiṣṭhāpya ayomayena viṣkambhakena mukhadvāraṃ viṣkambhya ayoguḍānādīptān pradīptān saṃprajvalitānekajvālībhūtānāsye prakṣipānti, ye teṣāṃ sattvānāmoṣṭhau api dahanti, jahvāmapi kaṇṭhamapi kaṇṭhamapi hṛdayamapi hṛdayasāmantamapi antrāṇyantraguṇānapi dagdhvā adhaḥ pragharati/ 236.016. evaṃ duḥkhā hi bhikṣavo nārakāḥ sattvā narakeṣūpapannāḥ/ 236.017. yāvannarakapālā gṛhītvā

ayomayyāṃ bhūmau ādīptāyāṃ pradīptāyāṃ saṃprajvalitāyāmekajvālibhūtāyāmuttānakān pratiṣṭhāpya ayomayena viṣkambhakena mukhadvāraṃ viṣkambhya kvathitaṃ tāmramāsye prakṣipanti, yatteṣāṃ sattvānāmoṣṭhāvapi dahati, jihvāmapi tālvapi kaṇṭhamapi kaṇṭhanālamapi, antrāṇyantraguṇānapi dagdhvā adhaḥ pragharati/ 236.020. evaṃ duḥkhā hi bhikṣavo narakāḥ/ 236.020. santi sattvā narakeṣūpapannā yānnarakapālā gṛhītvā ayomayyāṃ bhūmau ādīptāyāṃ saṃprajvalitāyāmekajvālībhūtāyāmavānmukhān pratiṣṭhāpya ayomayena sūtreṇādīptena saṃprajvalitenaikajvālībhūtenāskphāṭya ayomayena kuṭhāreṇādīptena saṃpradīptena saṃprajvalitenaikajvālībhūtena takṣaṇuvanti saṃtakṣṇuvanti saṃpratakṣṇuvanti aṣṭāṃśamapi ṣaḍaṃśamapi ṣaḍaṃśamapi caturasnamapi vṛttamapi maṇḍalamapi unnatamapi avanatamapi śāntamapi viśāntamapi takṣṇuvanti/ 236.025. evaṃ duḥkhā hi bhikṣavo narakāḥ/ 236.025. santi sattvā narakeṣūpapannā yānnarakapālā gṛhītvā ayomayyāṃ bhūmau ādīptāyāṃ pradīptāyāṃ saṃprajvalitāyāmekajvalībhūtāyāmavanmukhān pratiṣṭhāpya ayomayena ayomayena sūtreṇādīptena pradīptena saṃprajvalitenaikajvālībhūtenāsphāṭya ayomayyāṃ bhūmyāmāadīptāyāṃ pradīptāyāṃ saṃprajvalitāyāmekajvālībhūtāyāṃ takṣṇuvanti saṃtakṣṇuvanti saṃparitakṣṇuvanti, aṣṭāṃśamapi ṣaḍaṃśamapi caturasnamapi maṇḍalamapi unnatamapi avanatamapi śāntamapi viśāntamapi takṣṇuvanti/ 236.030. evaṃ duḥkhā hi bhikṣavo narakāḥ/ 236.031. santi sattvā narakeṣūpapannā yānnarakapālā gṛhītvā ayomayyāṃ bhūmāvādīptāyāṃ pradīptāyāṃ saṃprajvalitāyāmekajvalībhūtāyāmuttānakān

pratiṣṭhāpya pañcaviṣaṭabandhanāṃ kāraṇāṃ kārayanti, ubhayorhastayorāyasau<237> kīlau trāmanti, ubhayoḥ pādayorāyase kīle trāmanti, madhye hṛdayasyāyasaṃ kīlaṃ krāmanti/ 237.002. {evam} suduḥkhā hi bhiṣavo narakāḥ/ 237.002. evaṃ pañca vedanā iti kurute sadṛśāśca kāraṇāḥ sattvānāmārabdhāḥ kārayitum//

237.004. yāvat śrāvastyāmanyatamaḥ sārthavāhaḥ patnyā saha mahāsamudramavatīrṇaḥ/ 237.004. tasya sā patnī mahāsamudre prasūtā/ 237.005. dārako jātaḥ/ 237.005. tasya samudra iti nāmadheyaṃ kṛtam/ 237.005. yāvadvistareṇa dvādaśabhirvarṣairmahāsamudrāduttīrṇaḥ/ 237.006. sa ca sārthavāhaḥ pañcabhirdhūrtaśatairmuṣitaḥ/ 237.006. sārthavāhaḥ sa praghātitaḥ/ 237.007. sa ca samudraḥ sārthavāhaputro bhagavacchāsane pravrajitaḥ/ 237.007. sa janapadacārikāṃ caran pāṭaliputramanuprāptaḥ/ 237.008. sa pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaramādāya pāṭaliputraṃ piṇḍāya praviṣṭaḥ/ 237.009. so 'nabhijñatayā ca ramaṇīyakaṃ bhavanaṃ praviṣṭaḥ/ 237.009. tacca dvāramātraramaṇīyamabhyantaraṃ narakabhavanasadṛśaṃ pratibhayam/ 237.010. dṛṣṭvā ca punar nirgantukāmaścaṇḍairikenāvalokitaḥ/ 237.010. gṛhītvā coktah--iha te nidhanabhupagantavyamiti/ 237.011. vistareṇa kāryam/ 237.011. tato bhikṣuḥ śokārto bāṣpakaṇṭaḥ saṃvṛttaḥ/ 237.012. tenocyate--kimidaṃ bāladāraka iva rudasīti? sa bhikṣuḥ prāha-- 237.013. na śarīravināśaṃ hi śocāmi sarvaśaḥ/ 237.014. mokṣadharmāntarāyaṃ tu śocāmi bhṛśamātmanaḥ//67//

237.015. durlabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ pravrajyāṃ ca sukhodayām/ 237.016. śākyasiṃhaṃ ca śāstāraṃ punastyakṣyāmi durmatiḥ//68//

237.017. tenocyate--dattavaro 'haṃ nṛpatinā/ 237.017. dhīro bhava/ 237.017. nāsti te mokṣa iti/ 237.017. tataḥ sakaruṇairvacanaistaṃ bhikṣuḥ kramam yācati sma māsam yāvat/ 237.018. saptarātramanujñātaḥ/ 237.018. sa khalu maraṇabhayodvignahṛdayaḥ saptarātreṇa me na bhavitavyamiti vyāyatamatiḥ saṃvṛttaḥ//

237.020. atha saptame divase 'śokasya rājño 'ntaḥpurikāṃ kumāreṇa saha saṃraktāṃ nirīkṣamāṇāṃ saṃlapantīṃ ca dṛṣṭvā sahadarśanādeva ruṣitena rājñā tau dvāvapi taṃ cārakamanupreṣitau/ 237.021. tatra musalairayodroṇyāmasthyavaśeṣau kṛtau/ 237.022. tato bhikṣustau dṛṣṭvā saṃvignaḥ prāha-- 237.023. aho kāruṇikaḥ śāstā samyagāha mahāmuniḥ/ 237.024. phenapiṇḍopamaṃ rūpamasāramanavasthitam//69//

237.025. kva tadvadanakāntitvaṃ gātraśobhā kva sā gatā/ 237.026. dhigastvayaṃ saṃsāro ramante yatra bāliśāḥ//70//

237.027. idamālambanaṃ prāptaṃ cārake vasatā mayā/ 237.028. yamāśritya tariṣyāmi pāramadya bhavodadheḥ//71//

237.029. tena tāṃ rajanīṃ kṛtsnāam yujyatā buddhaśāsane/ 237.030. sarvasamyojanaṃ chittvā prāptamarhattvamuttamam//72//

238.001. <238>tatastasmin najanīkṣaye sa bhikṣuścaṇḍagirikenocyate--bhikṣo, nirgatā rātriḥ/ 238.001. udita ādityaḥ/ 238.002. kāraṇākālastaveti/ 238.002. tato bhikṣurāha--dīrghāyuḥ, mamāpi nirgatā rātriḥ, udita ādityaḥ/ 238.003. parānugrahakāla iti/ 238.003. yatheṣṭaṃ vartatāmiti/ 238.003. caṇḍagirikaḥ prāha--nāvagacchāmi/ 238.004. vistīryatāṃ vacanametaditi/ 238.004. tato bhikṣurāha-- 238.005. mamāpi hṛdayāddhorā nirgatā mohaśarvatī/ 238.006. pañcāvaraṇasaṃchannā kleśataskarasevitā//73//

238.007. udito jñānasūryaśca manonabhasi me śubhaḥ/ 238.008. prabhayā yasya paśyāmi trailokyamiha tattvataḥ//74//

238.009. parānugrahakālo me śāsturvṛttānuvarinaḥ/ 238.010. idaṃ śarīraṃ dīrghāyuryatheṣṭaṃ triyatāmiti//75//

238.011. tatastena nirghṛṇena dāruṇahṛdayena paralokanirapekṣeṇa roṣāviṣṭena bahūdakāyāṃ sthālyāṃ nararudhiravasāmūtrapurīṣasaṃkulāyāṃ mahālohyāṃ prakṣiptaḥ/ 238.012. prabhūtendhanaiścāgniḥ prajvālitaḥ/ 238.012. sa ca bahunāpīndhanakṣayena na saṃtapyate/ 238.013. tataḥ prajvālayitum (prārabdhaḥ/) yadā tadāpi na prajvalati, tato vicārya tāṃ lohīm, paśyati taṃ bhikṣuṃ pādmasyopari paryaṅkenopaviṣṭam/ 238.014. dṛṣṭvā ca tato rājñe nivedayāmāsa/ 238.015. atha rājani samāgate prāṇisahasreṣu saṃnipatiteṣu sa bhikṣurvaineyakālamavekṣamāṇah-- 238.015. riddhiṃ samutpādya sa tanmuhūrtaṃ lohyanatarasthaḥ salilārdragātraḥ/ 238.018. nirīkṣamāṇasya janasya madhye nabhastalaṃ haṃsa ivotpapāt//76//

238.020. vicitrāṇi ca pratihāryāṇi darśayitumārabdhaḥ/ 238.020. vakṣyati hi-- 238.021. ardhena gātreṇa vavarṣa toyamardhena jajvāla hutāśanaśca/ 238.023. varṣañ jvalaṃścaiva rarāja yaḥ khe dīptaucadhiprasravaṇeva śailaḥ//77//

238.025. tamudgataṃ vyoṃni naśāmya rājā kṛtāñjalirvismayaphullavaktraḥ/ 238.027. udvīkamāṇastamuvāca dhīraṃ kautūhalātkiṃcidahaṃ vivakṣuḥ//78//

238.029. manuṣyatulyaṃ tava saumya rūpam ṛddhiprabhāvastu narānatītya/ 238.031. na niścayaṃ tena vibho vrajāmi ko nāma bhāvastava śuddhabhāva//79//

239.001. <239>tatsāmprataṃ brūhi mamedamartham yathā prajānāmi tava prabhāvam/ 239.003. jñātvā ca te dharmaguṇaprabhāvān yathābalaṃ śiṣyavadācareyam//80//

239.005. tato bhikṣuḥ pravacanaparigrāhako 'yaṃ bhaviṣyati, bhagavaddhātuṃ ca vistarīṃ kariṣyati, mahājanahitārthaṃ ca pratipatsyata iti matvā svaguṇamudbhāvayaṃstamuvāca-- 239.007. ahaṃ mahākāruṇikasya rājan prahīṇasarvāśravabandhanasya/ 239.009. buddhasya putro vadatāṃ varasya dharmānvayaḥ sarvabhaveṣvasaktaḥ//81//

239.011. dāntena dāntaḥ puruṣarṣabheṇa śāntiṃ gatenāpi śamaṃ praṇītaḥ/ 239.003. muktena saṃsāramahābhayebhyo nirmokṣito 'haṃ bhavabandhanebhyaḥ//82//

239.015. api ca/ 239.015. mahārāja, tvaṃ bhagavatā vyākṛtah--varṣaśataparinirvṛtasya mama pāṭaliputre nagare 'śoko nāma rājā bhaviṣyati caturbhāgacakravartī dharmarājaḥ, yo me śarīradhātūn vaistārikān kariṣyati, caturaśītiṃ dharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpayiṣyati/ 239.017. idaṃ ca devena narakasadṛśaṃ sthānameva sthāpitam yatra prāṇisahasrāṇi nipātyante/ 239.018. tadarhasi deva sarvasattvebhyo 'bhayapradānaṃ dātum, bhagavataśca manorathaṃ paripūrayitum/ 239.019. āha ca-- 239.020. tasmānnarendra abhayaṃ prayaccha sattveṣu kāruṇyapurojaveṣu/ 239.022. nāthasya saṃpūrya manorathaṃ ca vistārikān dharmadharān kuruṣva//83//

239.024. atha sa rājā buddhe samupajātaprasādaḥ kṛtakarasampuṭastaṃ bhikṣuṃ kṣamayannuvāca-- 239.025. daśabalasuta kṣantumarhasīmaṃ ca tavādya deśayāmi/ 239.027. śaraṇamṛṣimupaimi taṃ ca buddhaṃ gaṇavaramāryaniveditaṃ ca dharmam//84//

239.029. api ca-- 239.030. karomi caiṣa vyavasāyamadya taṃ tadgauravattātpravaṇaprasādāt/

240.001. <240>gāṃ maṇḍayiṣyāmi janendracaityairhaṃsāṃśaśaṅkhendubalākakalpaiḥ//85//

240.003. yāvat sa bhikṣustadeva ṛddhyā prakrāntaḥ/ 240.003. atha rājā ārabdho niṣkrāmitum/ 240.004. tataścaṇḍagirikaḥ kṛtāñjaliruvāca--deva, labdhavaro 'ham/ 240.004. naikasya vinirgama iti/ 240.004. rājā āha--mā tāvanmamāpīcchasi ghātayitum/ 240.005. sa uvāca--evameva/ 240.005. rājā āha--ko 'smākaṃ prathamataraṃ praviṣṭah? caṇḍagirika uvāca--aham/ 240.006. tato rājñā abhihitam/ 240.006. ko 'treti? yāvadvadhyaghātairgṛhītaḥ/ 240.007. gṛhītvā ca yantragṛhaṃ praveśitaḥ/ 240.007. praveśayitvā dagdhaḥ/ 240.007. tacca ramaṇīyakaṃ bandhanamapanītaṃ sarvasattvebhyaścābhayapradānamanupradattam/ 240.008. tato rājā bhagavaccharīradhātuṃ vistarīṣyāmīti caturaṅgena balakāyena gatvā ajātaśatrupratiṣṭhāpitaṃ droṇastūpamutpāṭya śarīradhātuṃ gṛhītavān/ 240.010. yatroddhāraṇaṃ ca vistareṇa kṛtvā dhātupratyaṃśaṃ datvā stūpaṃ pratiṣṭhāpya evaṃ dvitīyaṃ stūpaṃ vitareṇa bhaktimato yāvatsaptadroṇādgrahāya stūpāṃśca pratiṣṭhāpya rāmagrāmaṃ gataḥ/ 240.011. tato rājā nāgair nāgabhavanamavatāritaḥ, vijñaptaśca--vayamasyātraiva pūjāṃ kariṣyāma iti/ 240.012. yāvadrājñā abhyanujñātam/ 240.013. tato nāgarājā punarapi nāgabhavanāduttāritaḥ/ 240.013. vakṣyati hi-- 240.014. rāmagrāme tvaṣṭamaṃ stūpamadya nāgāstatkālaṃ bhaktimanto rarakṣuḥ/ 240.016. dhātūnyetasmānnopalebhe sa rājā śraddhābhū(?) rājā cintayati yastvetatkṛtvā jagāma//86//

240.018. yāvadrājā caturaśītikaraṇḍasahasraṃ kārayitvā sauvarṇarūpyasphaṭikavaiḍūryamayānāṃ teṣu dhātavaḥ prakṣiptaḥ/ 240.019. evaṃ vistareṇa caturaśītikumbhasahasraṃ paṭṭasahasraṃ ca yakṣāṇāṃ haste datvā visarjitam--āsamudrāyāṃ pṛthivyāṃ hīnotkṛṣṭamadhyameṣu nagareṣu yatra koṭiḥ paripūryate, tatra dharmarājikāṃ pratiṣṭhāpayitavyam//

240.022. tasmin samaye takṣaśilāyāṃ ṣaṭtriṃśatkoṭayaḥ/ 240.022. tairabhihitam--ṣaṭtriṃśatkaraṇḍakānanuprayaccheti/ 240.023. rājā cintayati--na yadi vaistārikā dhātavo bhaviṣyanti/ 240.023. upāyajño rājā/ 240.024. tenābhihitam--pañcatriṃśatkoṭayaḥ śodhayitavyāḥ/ 240.024. vistareṇa yāvadrājñā abhihitam--yatrādhikatarā bhavanti, yatra ca nyūnatarāḥ, tatra na dātavyam//

240.026. yāvadrājā kurkuṭārāmaṃ gatvā sthavirayaśasamabhigamyovāca--ayaṃ me manorathah--ekasmin divase ekasminmuhūrte caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpayeyamiti/ 240.027. sthavireṇābhihitam--evamastu/ 240.028. ahaṃ tasmin samaye pāṇinā sūryamaṇḍalaṃ praticchādayiṣyāmīti/ 240.028. yāvat tasmin divase sthavirayaśasā pāṇinā sūryamaṇḍalaṃ praticchāditam/ 240.029. ekasmin divase ekamuhūrte caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitam/ 240.030. vakṣyati ca--

241.001. <241>tābhyaḥ saptabhyaḥ pūrvikābhyaḥ kṛtibhyo dhātuṃ tasya ṛṣeḥ sa hyupādāya mauryaḥ/ 241.003. cakre stūpānāṃ śāradābhraprabhānāṃ loke sāśīti śāsadahnā sahasram//87//

241.005. yāvacca rājñā aśokena caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitam, dhārmiko dharmarājā saṃvṛttaḥ/ 241.006. tasya dharmāśoka iti saṃjñā jātā/ 241.006. vakṣyati ca-- 241.007. āryamauryaśrīḥ sa prajānāṃ hitārthaṃ kṛtsnaṃ stūpān kārayāmāsa lokam/ 241.009. caṇḍāśokatvaṃ prāpya pūrvaṃ pṛthivyāṃ dharmāśokatvaṃ karmaṇā tena lebhe//88//

241.011. pāṃśupradānāvadānaṃ ṣaḍviṃśatimam//

********** avadāna 27 **********

242.001. div27 kuṇālāvadānam/

242.002. sa idānīmacirajātaprasādo buddhaśāsane yatra śākyaputrīyān dadarśa ākīrṇe rahasi vā, tatra śirasā pādayor nipatya vandate sma/ 242.003. tasya ca yaśo nāmāmātyaḥ paramaśrāddho bhagavati/ 242.004. sa taṃ rājānamuvāca--deva, nārhasi sarvavarṇapravrajitānāṃ praṇipātaṃ kartum/ 242.004. santi hi śākyaśrāmaṇerakāścaturbhyo varṇebhyaḥ pravrajitā iti/ 242.005. tasya rājā na kiṃcidavocat/ 242.005. atha sa rājā kenacit kālāntareṇa sarvasacivānuvāca--vividhānāṃ prāṇināṃ śirobhiḥ karyam/ 242.007. tattvamamukasya prāṇinaḥ śīrṣamānaya, tvamamukasyeti/ 242.007. yaśāmātyaḥ punarājñaptah--tvaṃ mānuṣaṃ śīrṣamānayeti/ 242.008. samānīteṣu ca śiraḥsu abhihitāh--gacchata, imāni śiraṃsi mūlyena vikrīṇīdhvamiti/ 242.009. atha sarvaśirāṃsi vikrītāni/ 242.009. tadeva mānuṣyaṃ śiro na kaścijjagrāha/ 242.009. tato rājñābhihitah--vināpi mūlyena kasmaicidetacchiro dehītai/ 242.010. na cāsyaṃ kaścit pratigrāhako babhūva/ 242.011. tato yaśāmātyastasyaḥ śirasaḥ pratigrāhakamanāsādya savrīḍo rājānamupetyedamarthamuvāca-- 242.013. gogardabhorabhramṛgadvijānāṃ mūlyairgṛhītāni śirāṃsi pumbhiḥ/ 242.015. śirastvidaṃ mānuṣamapraśastaṃ na gṛhyate mūlyamṛte 'pi rājan//1//

242.017. atha sa rājā tamamātyamuvāca--kimidamitīdaṃ mānuṣaśiro na kaścidgṛhṇātīti? amātya uvāca--jugupsitatvāditi/ 242.018. rājābravīt--kimetadeva śiro jugupsitamāhosvit sarvamānuṣaśirāṃsīti? amātya uvāca--sarvamānuṣaśirāṃsīti/ 242.019. rājābravīt--kimidaṃ madīyamapi śiro jugupsitamiti? sa ca bhayānnecchati tasmādbhūtārthamabhidhātum/ 242.020. sa rājñābhihitah--amātyaḥ, satyamucyatamiti/ 242.021. sa uvāca--evamiti/ 242.021. tataḥ sa rājā tamamātyaṃ pratijñāyāṃ pratiṣṭhāpya pratyādiśannimamarthamuvāca--haṃ bhoḥ, rūpaiśvaryajanitamadavismita, yuktamidaṃ bhavataḥ, yasmāt tvaṃ bhikṣucaraṇapraṇāmaṃ māaṃ vicchandayitumicchasi? 242.024. vināpi mūlyairvijugupsitatvāt pratigrahītā bhuvi yasya nāsti/ 242.026. śirastadāsādya mameha puṇyam yadyarjitaṃ kiṃ viparītamatra//2//

242.028. jātiṃ bhavān paśyati śākyabhikṣuṣvantargatāṃsteṣu guṇānna ceti/ 242.030. ato bhavāñ jātimadāvalepādātmānamanyāṃśca hinasti mohāt//3//

243.001. <243>āvāhakāle 'tha vivāhakāle jāteḥ parīkṣā na tu dharmakāle/ 243.003. dharmakriyāyā hi guṇā nimittā guṇāśca jātiṃ na vicārayanti//4//

243.005. yadyucchakulīnagatā doṣā garhāṃ prayānti loke 'smin/ 243.006. kathamiva nīcajanagatā guṇā na satkāramarhanti//5//

243.007. cittavaśena hi puṃsāṃ kalevaraṃ nindyate 'tha satkriyate/ 243.008. śākyaśramaṇamanāṃsi ca śuddhānyarcyānyataḥ śākyāḥ//6//

243.009. yadi guṇaparivarjito dvijātiḥ patita iti prathito 'pi yātyavajñām/ 243.011. na tu nidhanakulodgato 'pi jantuḥ śubhaguṇayukta iti praṇamya pūjyaḥ//7//

243.013. api ca/ 243.014. kiṃ te kāruṇikasya śākyavṛṣabhasyaitadvaco na śrutaṃ prājñaiḥ sāramasārakebhya iha yannṛbhyo grahītuṃ kṣamam/ 243.016. tasyānanyathavādino yadi ca tāmājñāṃ cikīrṣāmyahaṃ vyāhantuṃ ca bhavān yadi prayatate naitat suhṛllakṣaṇam//8//

243.018. ikṣukṣodavadujijñato bhuvi yadā kāyo mama svapsyati pratyutthānanamaskṛtāñjalipuṭakleśakriyāsvakṣamaḥ/ 243.020. kāyenāhamanena kiṃ nu kuśalaṃ śakṣyāmi kartuṃ tadā tasmānnāryamataḥ śmaśānanidhanāt sāraṃ grahītuṃ mayā//9//

243.022. bhavanādiva pradīptānnimajjamānādivāpsu ratnanidheḥ/ 243.023. kāyādvidhānanidhanādye sāraṃ nādhigacchanti//10//

243.024. te sāramapaśyantaḥ sārāsāreṣvakovidā prājñāḥ/ 243.025. te maraṇamakaravadanapraveśasamaye viṣīdanti//11//

243.026. dadhidhṛtanavanītakṣīratakropayogādvaramapahṛtasāro maṇḍakumbho 'vabhagnaḥ/ 243.028. na bhavati bahu śocyam yadvadevaṃ śarīre sucaritahṛtasāre naiti śoko 'ntakāle//12//

244.001. <244>sucaritavimukhānāṃ garvitānām yadā tu prasabhamiha hi mṛtyuḥ kāyakumbhaṃ bhinatti/ 244.003. dahati hṛdayameṣāṃ śokavahnistadānīṃ dadhighaṭa iva bhagne sarvaśo 'prāptasāre//13//

244.005. kartuṃ vighnamato na me 'rhati bhavān kāyapraṇāmaṃ prati śreṣṭho 'smītyaparīkṣako hi gaṇayan mohāndhakārāvṛtaḥ/ 244.007. kāyam yastu parīkṣate daśabalavyāhāradīpairbudho nāsau pārthivabhṛtyayorviṣamatāṃ kāyasya saṃpaśyati//14//

244.009. tvagmāṃsāsthiśirāyakṛtprabhṛtayo bhāvā hi tulyā nṛṇāmāhāryaistu vibhūṣaṇairadhikatā kāyasya niṣpadyate/ 244.011. etatsāramiheṣyate tu yadimaṃ niśritya kāyādhamaṃ pratyutthānanamaskṛtādikuśalaṃ prājñaiḥ samutthāpyate//15// iti/ 244.013. athāśoko rājā^hirodakasikatāpiṇḍairaṇḍakāṣṭhebhyo 'pi asārataratvaṃ kāyasyāvetya praṇāmādibhyaḥ samutthasya phalasya bahukalpaśaḥ sthāpayitvā sumeruvanmahāpṛthivībhyaḥ samutthasya phalasya bahukalpaśaḥ sthāpayitvā sumeruvanmahāpṛthivībhyaḥ sārataratāmavekṣya bhagavataḥ stūpavandanāyāmātmānamalaṃkartukāmo 'mātyagaṇaparivṛtaḥ kurkuṭārāmaṃ gatvā tatra vṛddhānte sthitvā kṛtāñjaliruvāca--asti-- 244.018. kaścidanyo 'pi nirdiṣṭo dvitīyaḥ sarvadarśanā/ 244.019. yathāhaṃ tena nirdiṣṭaḥ pāṃśudānena dhīmatā//16//

244.020. tatra yaśo nāṃnā saṃghasthavira uvāca--asti mahārāja/ 244.020. yadā bhagavataḥ parinirvāṇakālasamaye tadā apalālaṃ nāgaṃ damayitvā kumbhakālaṃ caṇḍālīgopālīṃ ca nāgaṃ mathurāmanuprāptaḥ, tatra bhagavānāyuṣmantamānandamāmantrayate--asyāmānanda mathutāyāṃ varṣaśataparinirvṛtasya tathāgatasya gupto nāṃnā gāndhiko bhaviṣyati/ 244.023. tasya putro bhaviṣyatyupagupto nāṃnā avavādakānāmagro 'lakṣaṇako buddhaḥ, yo mama varṣaśataparinirvṛtasya buddhakāryaṃ kariṣyati/ 244.024. paśyasi tvamānanda dūrata eva nīlanīlāmbararājim? evaṃ bhadanta/ 244.025. eṣa ānanda urumuṇḍo nāma parvataḥ/ 244.025. atra varṣaśataparinirvṛtasya tathāgatasya naṭabhaṭikā nāmāraṇyāyatanaṃ bhaviṣyati/ 244.026. etadagraṃ me ānanda bhaviṣyati śamathānukūlānāṃ śayyāsanānām yaduta naṭabhaṭikā nāmāraṇyāyatanam/ 244.027. āha ca-- 244.028. avavādakānāṃ pravara upagupto mahāyaśāḥ/ 244.029. vyākṛto lokanāthena buddhakāryaṃ kariṣyati//17//

224.030. rājā āha--kiṃ punaḥ sa śuddhasattva utpannaḥ, athādyāpi notpadyata iti? sthavira uvāca--utpannaḥ sa mahātmā/ 244.031. urumuṇḍe parvate jitakleśo 'rhadgaṇaiḥ parivṛtastiṣṭhati lokānukampārtham/ 244.032. api ca deva--

245.001. <245>sarvajñalīlo hi sa śuddhasattvo dharmaṃ praṇītaṃ vadate gaṇāgre/ 245.003. devāsurendroragamānuṣāṃśca sahasraśo mokṣapuraṃ praṇetā//18//

245.005. tena khalu samayena āyuṣmānupagupto 'ṣṭādaśabhirarhatsahasraiḥ parivṛto naṭabhaṭikāraṇyāyatane prativasati/ 245.006. śrutvā ca rājā amātyagaṇānāhūya kathayati-- 245.007. saṃnāhyatāṃ hastirathāśvakāyaḥ śīghraṃ prayāsyāmyurumuṇḍaśailam/ 245.009. drakṣyāmi sarvāśravavipramuktaṃ sākṣādarhantaṃ hyupaguptaṃ nāma//19//

245.011. tato 'mātyairabhihitah--deva dūtaḥ preṣayitavyo viṣayanivāsī, sa devasya svayamevāgamiṣyati/ 245.012. rājā āha--nāsau asmākamarhatyabhigantum, kiṃ tu vayamevārhāmastasyābhigantum/ 245.013. api ca-- 245.014. manye vajramayaṃ tasya dehaṃ śailopamādhikam/ 245.015. śāstṛtulyopaguptasya yo hyājñāmākṣipennaraḥ//20//

245.016. yāvadrājñā sthaviropaguptasya sakāśaṃ dūto na preṣitaḥ sthaviradarśanāyāgamiṣyāmīti/ 245.017. sthaviropaguptaścintayati--yadi rājā āgamiṣyati, mahājanakāyasya pīḍā bhaviṣyati gocarasya ca/ 245.018. tataḥ sthavireṇābhihitam--svayamevābhigamiṣyāmīti/ 245.018. tato rājñā sthaviropaguptasyārthe nauyānenāgamiṣyatīti yāvacca mathurām yāvacca pāṭaliputramantarānnausaṃkramo 'vasthāpitaḥ/ 245.019. atha sthaviropagupto rājño 'śokasyānugrahārthamaṣṭādaśabhirarhatsahasraiḥ parivṛto nāvamabhiruhya pāṭaliputramanuprāptaḥ/ 245.021. tato rājapuruṣai rājño 'śokasya niveditam--deva, diṣṭyā vardhasva/ 245.022. anugrahārthaṃ tava sopaguptaścitteśvaraḥ śāsanakarṇadhāraḥ/ 245.024. puraskṛtastīrṇabhavaughapāraiḥ sārdhaṃ samabhyāgata eṣa padmyām//21//

245.026. śrutvā ca rājñā prītamanasā śatasahasramūlyo muktāhāraḥ svaśarīrādapanīya priyākhyāyino dattaḥ/ 245.027. ghāṇṭikaṃ cāhūya kathayati--ghuṣyantāṃ pāṭaliputre ghaṇṭāḥ/ 245.027. sthaviropaguptasyāgamanaṃ nivedyatām/ 245.028. vaktavyam-- 245.029. utsṛjya dāridryamanarthamūlam yaḥ sphītaśobhāṃ śriyamicchatīha/ 245.031. svargāpavargāya ca hetubhūtaṃ sa paśyatāṃ kāruṇikopaguptam//22//

246.001. <246>yebhir na dṛṣṭo dvipadapradhānaḥ śāstā mahākāruṇikaḥ svayambhūḥ/ 246.003. te śāstṛkalpaṃ sthaviropaguptaṃ paśyantyudāraṃ tribhavapradīpam//23//

246.005. yāvadrājñā pāṭalipurre ghaṇṭāṃ ghoṣayitvā nagaraśobhāṃ ca kārayitvā ardhatṛtīyāni yojanāni gatvā sarvavādyena sarvapuṣpagandhamālyena sarvapauraiḥ sarvāmātyaiḥ saha sthaviropaguptaṃ pratyudgataḥ/ 246.007. dadarśa rājā sthaviropaguptaṃ dūrata evāṣṭādaśabhirarhatsahasrairardhacandreṇopaguptam/ 246.008. yadantaraṃ ca rājā sthaviropaguptamadrākṣīt, tadantaraṃ hastiskandhādavatīrya padmyāṃ nadītīramabhigamya ekaṃ pādaṃ nadītīre sthāpya dvitīyaṃ nauphalake sthaviropaguptaṃ sarvāṅgenānuparigṛhya nau{saṃkramād} uttāritavān/ 246.010. uttārya ca mūlanikṛtta iva drumaḥ sarvaśarīreṇopaguptasya pādayor nipatito mukhatuṇḍakena ca pādau anuparimārjya utthāya dvau jānumaṇḍalau pṛthivītale nikṣipya kṛtāñjaliḥ sthaviropaguptaṃ nirīkṣamāṇa uvāca-- 246.013. yadā mayā śatrugaṇānnihatya prāptā samudrābharaṇā saśailā/ 246.015. ekātapatrā pṛthivī tadā me prītir na sā yā sthaviraṃ nirīkṣya//24//

246.017. tvadvarśanānme dviguṇaḥ prasādaḥ saṃjāyate 'smin varaśāsanāgre/ 246.019. tvadvarśanāccaiva pare 'pi śuddhyā dṛṣṭo mayādyāpratimaḥ svayambhūḥ//25//

246.021. api ca/ 246.022. śāntiṃ gate kāruṇike jinendre tvaṃ buddhakāryaṃ kuruṣe triloke/ 246.024. naṣṭe jaganmohanimīlitākṣe tvamarkavajjñānavabhāsakartā//26//

246.026. tvaṃ śāstṛkalpo jagadekacakṣuravavādakānāṃ pravaraḥ śaraṇyam/ 246.028. vibho mamājñāṃ vada śīghramadya kartāsmi vākyaṃ śuddhasattvā//27//

247.001. <247>atha sthaviropagupto dakṣiṇena pāṇinā rājānaṃ śirasi parimārjayannuvāca-- 247.002. apramādena saṃpādya rājyaiśvaryaṃ pravartatām/ 247.003. durlabhaṃ trīṇi ratnāni nityaṃ pūjaya pārthiva//28//

247.004. api ca mahārāja tena tena bhagavatā tathāgatenārhatā samyaksambuddhena tava ca mama {ca} śāsanamupanyastaṃ sattvasārathivareṇa gaṇamadhye parīttaṃ paripālyam yatnato 'smābhiḥ/ 247.005. rājā āha--sthavira, yathā ahaṃ nirdiṣṭo bhagavatā, tadevānuṣṭhīyate/ 247.006. kṛtah? 247.007. stūpairvicitrairgiriśṛṅgakalpaiśchatradhvajaiścocchritaratnacitraiḥ/ 247.009. saṃśobhitā me pṛthivī samantādvaistārikā dhātudharāḥ kṛtāśca//29//

247.011. api ca/ 247.012. ātmā putraṃ gṛhaṃ dārān pṛthivī kośameva ca/ 247.013. na kiṃcidaparityaktaṃ dharmarājasya śāsane//30//

247.014. sthaviropagupta āha--sādhu sādhu mahārāja, etadevānuṣṭheyam/ 247.014. kṛtah? 247.015. ye sāramupajīvanti kāyādbhogaiśca jīvikām/ 247.016. gate kāle na śocanti iṣṭam yānti surālayam//31//

247.017. yāvadrājā mahatā śrīsamudayena sthaviropaguptaṃ rājakule praveśayitvā sarvāṅgenānuparigṛhya prajñapta evāsane niṣādayāmāsa/ 247.018. sthaviropaguptasya śarīraṃ mṛdu sumṛdu, tadyathā tūlapicurvā karpāsapicurvā/ 247.019. atha rājā sthaviropaguptasya śarīrasaṃsparśamavagamya kṛtāñjaliruvāca-- 247.020. mṛdūni te 'ṅgāni udārasattvā tūlopamāḥ kāśisamopamāśca/ 247.022. ahaṃ tvadhanyaḥ kharakarkaśāṅgo niḥsparśagātraḥ paruṣāśrayaśca//32//

247.024. sthavira uvāca-- 247.025. dānaṃ manāpaṃ suśubhaṃ praṇītaṃ dattaṃ mayā hyapratipudgalasya/ 247.027. na pāṃśudānaṃ hi mayā pradattam yathā tvayādāyi tathāgatasya//33//

247.029. rājā āha--sthavira, 247.030. bālabhāvādahaṃ pūrvaṃ kṣetraṃ prāpya hyanuttaram/ 247.031. pāṃśūn ropitavāṃstatra phalam yasyedṛśaṃ mama//34//

248.001. <248>atha sthaviro rājānaṃ saṃharṣayannuvāca--mahārāja, 248.002. paśya kṣetrasya mahātmayaṃ pāṃśuryatra viruhyate/ 248.003. rājaśrīryena te prāptā ādhipatyamanuttaram//35//

248.004. śrutvā ca rājā vismayotkullanetro 'mātyānāhūyovāca-- 248.005. balacakravartirājyaṃ prāptaṃ me pāṃśudānamātreṇa/ 248.006. kena bhagavān bhavanto nārcayitavyaḥ prayatnena//36//

248.007. atha rājā sthaviropaguptasya pādayor nipatyovāca--sthavira, ayaṃ me manoratho ye bhagavatā buddhena pradeśā adhyuṣitāstānarceyam, cihnāni ca kuryāṃ paścimasyāṃ janatāyāmanugrahārtham/ 248.009. āha ca--ye buddhena bhagavatā pradeśā adhyuṣitāḥ, tānarcayannahaṃ gatvā cihnāni caiva kuryāṃ paścimāṃ janatāmanukampārtham/ 248.010. sthavira uvāca--sādhu sādhu mahārāja, śobhanaste cittotpādaḥ/ 248.011. ahaṃ pradarśayiṣyāmyadhunā/ 248.012. ye tenādhyuṣitā deśāstānnamasye kṛtāñjaliḥ/ 248.013. gatvā cihnāni teṣveva kariṣyāmi na saṃśayaḥ//37//

248.014. atha rājā caturaṅgabalakāyaṃ saṃnāhya gandhamālyapuṣpamādāya sthaviropaguptasahāyaḥ saṃprasthitaḥ/ 248.015. atha sthaviropagupto rājānamaśokaṃ sarvaprathamena lumbinīvanaṃ praveśayitvā dakṣiṇaṃ hastamabhiprasāryovāca--asmin mahārāja pradeśe bhagavāñ jātaḥ/ 248.016. āha ca-- 248.017. idaṃ hi prathamaṃ caityaṃ buddhasyottamacakṣuṣaḥ/ 248.018. jātamātreha sa muniḥ prakrāntaḥ saptapadaṃ bhuvi//38//

248.019. caturdiśamabalokya vācaṃ bhāṣitavān purā/ 248.020. iyaṃ me paścimā jātirgarbhāvāsaśca paścimaḥ//39//

248.021. atha rājā sarvaśarīreṇa tatra pādayor nipatya utthāya kṛtāñjaliḥ prarudannuvāca-- 248.022. dhanyāste kṛtapuṇyai(ṇyā)śca yairdṛṣṭaḥ sa mahāmuniḥ/ 248.023. prajātaḥ saṃśrutā yaiśca vācastasya manoramāḥ//40//

248.024. atha sthaviro rājñaḥ prasādavṛddhyarthamuvāca--mahārāja, kiṃ drakṣyasi tāṃ devatām? 248.025. yayā dṛṣṭaḥ prajāyansa vane 'smin vadatāṃ varaḥ/ 248.026. tramamāṇaḥ padān sapta śrutā vāco yayā muneḥ//41//

248.027. rājā āha--paraṃ sthavira drakṣyāmi/ 248.027. atha sthaviropagupto yasya vṛkṣasya śākhamavalambya devī mahāmāyā prasūtā, tena dakṣiṇahastamabhiprasāryovāca-- 248.029. naivāsikā yā ihāśokavṛkṣe saṃbuddhadarśinī yā devakanyā/ 248.031. sākṣādasau darśayatu svadehaṃ rājño hyaśokasya {manah}prasādavṛddhyai//42//

249.001. <249>yāvat sā devatā svarūpeṇa sthaviropaguptasamīpe sthitvā kṛtāñjaliruvāca--sthavira, kimājñāpayasi? atha sthaviro rājānāmaśokamuvāca--mahārāja, iyaṃ sā devatā, yayā dṛṣṭo bhagavāñ jāyamānaḥ/ 249.003. atha rājā kṛtāñjalistāṃ devatāmuvāca-- 249.004. dṛṣṭastvayā lakṣaṇabhūṣitāṅgaḥ prajāyamānaḥ kamalāyatākṣaḥ/ 249.006. śrutvāstvayā tasya nararṣabhasya vāco manojñāḥ prathamā vane 'smin//43//

249.008. devatā prāha--mayā hi dṛṣṭaḥ kanakāvadātaḥ prajāyamāno dvipadapradhānaḥ/ 249.011. padāni sapta kramāṇa eva śrutā ca vācamapi tasya śāstuḥ//44//

249.013. rājā āha--kathaya devate, kīdṛśī bhagavato jāyamānasya śrīrbabhūveti/ 249.013. devatā prāha--na śakyaṃ mayā vāgbhiḥ saṃprakāśayitum/ 249.014. api tu saṃkṣepataḥ śṛṇu-- 249.015. vinirmitābhā kanakāvadātā sendre triloke nayanābhirāmā/ 249.017. sasāgarāntā ca mahī saśailā mahārṇavasthā iva nauścāla//45//

249.019. yāvadrājñā jātyāṃ śatasahasraṃ dattam/ 249.019. caityaṃ ca pratiṣṭhāpya rājā prakrāntaḥ//

249.020. atha sthaviropagupto rājānaṃ kapilavastu nivedayitvā dakṣiṇahastamabhiprasāryovāca--asmin pradeśe mahārāja bodhisattvo rājñaḥ śuddhodanasyopanāmitaḥ/ 249.021. taṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇālaṃkṛtaśarīramasecanakadarśanaṃ ca dṛṣṭvā rājā sarvaśarīreṇa bodhisattvasya pādayor nipatitaḥ/ 249.023. idaṃ mahārāja śākyavardhaṃ nāma devakulam/ 249.023. atra bodhisattvo jātamātra upanīto devamarcayiṣyatīti/ 249.024. sarvadevatāśca bodhisattvasya pādayor nipatitāḥ/ 249.024. tato rājñā śuddhodanena bodhisattvo devatānāmapyayaṃ deva iti tena bodhisattvasya devātideva iti nāmadheyaṃ kṛtam/ 249.025. asmin pradeśe mahārāja bodhisattvo brāhmaṇānāṃ naimittikānāṃ vipaścikānāmupadarśitaḥ/ 249.026. asmin pradeśe asitena ṛṣiṇā nirdiṣṭo buddho loke bhaviṣyatīti/ 249.027. asmin pradeśe mahārāja mahāprajāpatyā saṃvardhitaḥ/ 249.028. asmin pradeśe lipijñānaṃ śikṣāpitaḥ/ 249.028. asmin pradeśe hastigrīvāyāmaśvapṛṣṭhe rathe śaradhanurgrahe tomaragrahe 'ṅkuśagrahe kulānurūpāsu vidyāsu pāragaḥ saṃvṛttaḥ/ 249.030. iyaṃ bodhisattvasya vyāyāmaśālā babhūva/ 249.030. asmin pradeśe mahārāja bodhisattvo devatāśatasahasraiḥ parivṛtaḥ ṣaṣṭibhiḥ strīsahasraiḥ sārdhaṃ ratimanubhūtavān/ 249.031. asmin pradeśe bodhisattvo jīrṇāturamṛtasaṃdarśanodvigno vanaṃ saṃśritaḥ/ 249.032. asmin pradeśe jambucchāyāyāṃ niṣadya viviktam <250>pāpakairakuśalairdharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhamanāśravasadṛśaṃ prathamadhyānaṃ samāpannaḥ/

250.002. atha pariṇate madhyāhne atikrānte bhaktakālasamaye bhaktakālasamaye anyeṣāṃ vṛkṣāṇāṃ chāyā prācīnaniṃnā prācīnapravaṇā prācīnaprāgbhārā, jamucchāyā bodhisattvasya kāyaṃ na jahāti/ 250.003. dṛṣṭvā ca punā rājā śuddhodanaḥ sarvaśarīreṇa bodhisattvasya pādayor nipatitaḥ/ 250.004. anena dvāreṇa bodhisattvo devatāśatasahasraiḥ parivṛto 'rdharāteḥ kapilavastuno nirgataḥ/ 250.005. asmin pradeśe bodhisattvena cchandakasyāśvamābharaṇāni ca datvā pratinivartitaḥ/ 250.006. āha ca-- 250.007. chandābharaṇānyaśvaṃ ca asmin pratinivartitaḥ/ 250.008. nirupasthāyiko vīraḥ praviṣṭhaikastapovanam//46//

250.009. asmin pradeśe bodhisattvo lubdhakasakāśāt kāśikairvastraiḥ kāṣāyāṇi vastrāṇi grahāya pravrajitaḥ/ 250.010. asmin pradeśe bhārgaveṇāśrameṇopanimantritaḥ/ 250.010. asmin pradeśe bodhisattvo rājñā bimbisāreṇārgharājyenopanimantritaḥ/ 250.011. asmin pradeśe ārāḍodrakamabhigataḥ/ 250.011. āha ca-- 250.012. udrakārāḍakā nāma ṛṣayo 'smiṃstapovane/ 250.013. adhigatācāryasattvena puruṣendreṇa tāpitā//47//

250.014. asmin pradeśe bodhisattvena ṣaḍvarṣāṇi duṣkaraṃ cīrṇam/ 250.014. āha ca-- 250.015. ṣaḍvarṣāṇi hi kaṭukaṃ tapastaptvā mahāmuniḥ/ 250.016. nāyaṃ mārgo hyabhijñāya iti jñātvā samutsṛjet//48//

250.017. asmin pradeśe bodhisattvena nandāyā nandabalāyāśca grāmikaduhitryoḥ sakāśāt ṣoḍaśaguṇitaṃ madhupāyasaṃ parimuktam/ 250.018. āha ca-- 250.019. asmin pradeśe nandāyā bhuktvā ca madhupāyasam/ 250.020. bodhimūlaṃ mahāvīro jagāma vadatāṃ varaḥ//49//

250.021. asmin pradeśe bodhisattvaḥ kālikena nāgarājena bodhisamūlamabhigacchan saṃstutaḥ/ 250.022. āha ca-- 250.023. kālikabhujagendreṇa saṃstuto vadatāṃ varaḥ/ 250.024. prayāto 'nena mārgeṇa bodhimaṇḍe 'mṛtārthinaḥ//50//

250.025. atha rājā sthavirasya pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca-- 250.026. api paśyema nāgendram yena dṛṣṭastathāgataḥ/ 250.027. vrajāno 'nena mārgeṇa mattanāgendravikramaḥ//51//

250.028. atha kāliko nāgarājaḥ sthavirasamīpe sthitvā kṛtāñjaliruvāca--sthavira, kimājñāpayasīti/ 250.029. atha sthaviro rājānamuvāca--ayaṃ sa mahārāja kāliko nāgarājā yena bhagavānanena mārgeṇa bodhimūlaṃ nirgacchan saṃstutaḥ/ 250.030. atha rājā kṛtāñjaliḥ kālikaṃ nāgarājamuvāca--

251.001. <251>dṛṣṭastvā jvalitakāñcanatulyavarṇaḥ śāstā mamāpratisamaḥ śaradenduvaktraḥ/ 251.003. ākhyāhi me daśabalasya guṇaikadeśaṃ tatkīdṛśī vada bhavan sugate tadānīm//52//

251.005. kālika uvāca--na śakyaṃ vigbhiḥ saṃprakāśayitum/ 251.005. api tu saṃkṣepaṃ śṛṇu-- 251.006. caraṇatalaparāhatā saśailā avanistadā pracacāla ṣaṭvikāram/ 251.008. ravikiraṇaprabhādhikā nṛloke sugataśaśidyutisaṃnibhā manojñā//53//

251.010. yāvadrājā caityaṃ pratiṣṭhāpya prakrāntaḥ/ 251.010. atha sthaviropagupto rājānaṃ bodhimūlamupanāmayitvā dakṣiṇaṃ karamabhiprasāryovāca--asmin pradeśe mahārāja bodhisattvena mahāmaitrīsahāyena sakalaṃ mārabalaṃ jitvā anuttarā samyaksambodhirabhisambuddhā/ 251.012. āha ca-- 251.013. iha munivṛṣabheṇa bodhimūle namucibalaṃ vikṛtaṃ nirastamāśu/ 251.015. idamamṛtamudāramagryabodhiṃ hyadhigatamapratipudgalena tena//54//

251.017. yāvadrājñā bodhau śatasahasraṃ dattam/ 251.017. caityaṃ ca pratiṣṭhāpya rājā prakrāntaḥ/ 251.017. atha sthaviropagupto rājānamaśokamuvāca--asmin pradeśe bhagavāṃś caturṇāṃ mahārājānāṃ sakāśāccatvāri śailamayāni pātrāṇi grahāyaikaṃ pātramadhimuktam/ 251.019. asmin pradeśe trapuṣabhillikayorvaṇijorapi piṇḍapātraḥ pratigṛhītaḥ/ 251.020. asmin pradeśe bhagavān vāraṇasīmabhigacchannupagenājīvikena saṃstutaḥ/ 251.021. yāvat sthaviro rājānam ṛṣivadana(patana?)mupanīya dakṣiṇaṃ hastamabhiprasāryovāca--asmin pradeśe mahārāja bhagavatā triparivartaṃ dvādaśākāraṃ dharmyaṃ dharmacakraṃ pravarjitatam/ 251.023. āha ca-- 251.024. śubhaṃ dharmamayaṃ cakraṃ saṃsāravinivartaye/ 251.025. asmin pradeśe nāthena pravarjitamanuttaram//55//

251.026. asmin pradeśe jaṭilasahasraṃ pravrajitam/ 251.026. asmin pradeśe rājño bimbisārasya dharmaṃ deśitam/ 251.027. rājñā ca bimbisāreṇa satyāni dṛṣṭāni, aśītibhiśca devatāsahasrairanekaiśca māgadhakairbrāhmaṇagṛhapatisahasraiḥ/ 251.028. asmin pradeśe bhagavatā śakrasya devendrasya dharmo deśitaḥ, śakreṇa ca satyāni dṛṣṭānyaśītibhiśca devatāsahasraiḥ/ 251.029. asmin pradeśe mahāprātihāryaṃ vidarśitam/ 251.030. asmin pradeśe bhagavān deveṣu trāyastriṃśoṣu varṣā māturjanayitryā dharmam <252>deśayitvā devagaṇaparivṛto 'vatīrṇaḥ/

252.001. vistareṇa yāvat sthaviro rājānamaśokaṃ kuśinagarīmupanāmayitvā dakṣiṇaṃ karatalamabhiprasāryovāca--asmin pradeśe mahārāja bhagavān sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinivṛtaḥ/ 252.003. āha ca-- 252.004. lokaṃ sadevamanujāsurayakṣanāgamakṣayyadharmavinaye matimān vinīya/ 252.005. vaineyasattvavirahānupaśāntabuddhiḥ śāntiṃ gataḥ paramakāruṇiko maharṣiḥ//56//

252.008. śrutvā ca rājā mūrchitaḥ patitaḥ/ 252.008. yāvajjalapariṣekaṃ kṛtvotthāpitaḥ/ 252.008. atha rājā kathaṃcit saṃjñāmupalabhya parivirvāṇe śatasahasraṃ datvā caityaṃ pratiṣṭhāpya pādayor nipatyovāca--sthavira, ayaṃ me mano rathah--ye ca bhagavatā śrāvakā agratāyāṃ nirdiṣṭāḥ, teṣāṃ śarīrapūjāṃ kariṣyāmīti/ 252.011. sthavira uvāca--sādhu sādhu mahārāja/ 252.011. śobhanaste cittotpādaḥ/ 252.011. sthaviro rājānamaśokaṃ jetavanaṃ praveśayitvā dakṣiṇaṃ karamabhiprasāryovāca--ayaṃ mahārāja sthaviraśāriputrasya stūpaḥ/ 252.013. triyatāmasyārcanāmiti/ 252.013. rājā āha--ke tasya tasya guṇā babhūvah? sthavira uvāca--sa hi dvitīyaśāstā dharmasenādhipatirdharmacakraparavartanaḥ prajñāvatāmagro nirdiṣṭo bhagavatā/ 252.016. sarvalokasya yā prajñā sthāpayitvā tathāgatam/ 252.017. śāriputrasya prajñāyāḥ kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm//57//

252.018. āha ca-- 252.019. saddharmacakramatulam yajjinena pravartitam/ 252.020. anuvṛttaṃ hi tattena śāriputreṇa dhīmatā//58//

252.021. kastasya sādhu buddhānyaḥ puruṣaḥ śāradvatasyeha/ 252.022. jñātvā guṇagaṇanidhiṃ vaktuṃ śaknoti niravaśeṣāt//59//

252.023. tato rājā prītamanāḥ sthaviraśāradvatīputrastūpe śatasahasraṃ datvā kṛtājñaliruvāca-- 252.024. śāradvatīputramahaṃ bhaktyā vande vimuktabhavasaṅgam/ 252.025. lokaprakāśakīrti jñānavatāmuttamaṃ vīram//60//

252.026. yāvat sthaviropaguptaḥ sthaviramahāmaudgalyāyanasya stūpamupadarśannuvāca--idaṃ mahārāja sthaviramahāmaudgalyāyanasya stūpam/ 252.027. triyatāmasyārcanamiti/ 252.027. rājā āha--ke tasya guṇā babhūvuriti? sthavira uvāca--sa hi ṛddhimatāmagro nirdiṣṭo bhagavatā, yena dakṣiṇena pādāṅguṣṭhena śakrasya devendrasya vaijayantaḥ prāsādaḥ prakampitaḥ, nandopanandau nāgarājānau vinītau/ 252.030. āha ca--

253.001. <253>śakrasya yena bhavanaṃ pādāṅguṣṭhena kampitam/ 253.002. pūjanīyaḥ prayatnena kolitaḥ sa dvijottam//61//

253.003. bhujageśvarau pratibhayau dāntau tau yanātidurgamau/ 253.004. loke kastasya śuddhabuddheḥ pāraṃ gacchedguṇārṇavasya//62//

253.005. yāvadrājā mahāmaudgalyāyanasya stūpe śatasahasraṃ datvā kṛtāñjaliruvāca-- 253.006. ṛddhimatāmagro yo janmajarāśokaduḥkhanirmuktaḥ/ 253.007. maudgalyāyanamahaṃ vande mūrdhnā praṇipatya vikhyātam//63//

253.008. yāvat sthaviropaguptaḥ sthaviramahākāśyapasya stūpam..../ 253.008. triyatāmasyārcanamiti/ 253.008. rājā āha--ke tasya guṇā babhūvah? sthavira uvāca--sa hi mahātmā alpecchānāṃ saṃtuṣṭānāṃ dhutaguṇavāditāmagro nirdiṣṭo bhagavatā, ardhāsanenopanimantritaḥ, śvetacīvareṇācchāditaḥ, dīnāturagrāhakaḥ śāstanasaṃdhārakaśceti/ 253.011. āha ca-- 253.012. puṇyakṣetramudāraṃ cīnāturagrāhako nirāyāsaḥ/ 253.013. sarvajñacīvaradharaḥ śāsanasaṃdhārako matimān//64//

253.014. kastasya gurormanujo vaktuṃ śakto guṇānniravaśeṣān/ 253.015. āsanavarasya sumatiryasya jano dattavānardham//65//

253.016. tato rājā aśokaḥ sthaviramahākāśyapasya stūpe datvā kṛtāñjaliruvāca-- 253.017. parvataguhānilāyaṃ vairaparānmukhaṃ praśamayuktam/ 253.018. saṃtoṣaguṇavivṛddhaṃ vande khalu kāśyapaṃ sthaviram//66//

253.019. yāvat sthaviropaguptaḥ sthaviravatkulasya stūpaṃ darśayannuvāca--idaṃ mahārāja sthavirabatkulasya stūpam/ 253.020. triyatāmarcanamiti/ 253.020. rājā āha--ke tasya guṇā babhūvuriti? sthavira uvāca--sa mahātmā alpābādhānāmagro nirdiṣṭo bhagavatā/ 253.021. api ca/ 253.021. na tena kasyaciddvīpadikā gāthā śrāvatī/ 253.022. rājā āha--dīyatāmatra kākaṇiḥ/ 253.022. yāvadamātyairabhihitah--deva, kimarthaṃ tulyeṣvavasthiteṣvatra kākāṇī dīyata iti? rājā āha--śrūyatāmatrābhiprāyo mama-- 253.024. ājñāpradīpena manogṛhasthaṃ hataṃ tamo yadyapi kṛtaṃ hi tena yathā kṛtaṃ sattvahitaṃ tadanyaiḥ//67//

253.028. sā pratyāhatā tasyaiva rājñaḥ pādamūle nipatitā/ 253.028. yāvadamātyā vismitā ūcuh--aho tasya mahātmano 'lpecchatā babhūva/ 253.029. anayāpyanarthī/ 253.029. yāvat sthaviropaguptaḥ sthavirānandasya stūpamupadarśayannuvāca--idaṃ sthavirānandasya stūpam/ 253.030. triyatāmasyārcanamiti/ 253.030. rājā āha--ke tasya guṇā babhūvuriti/ 253.031. sthavira uvāca--sa hi bhagavata upasthāyako babhuva, bahuśrutānāmagryaḥ pravacanagrāhakaśceti/ 253.032. āha ca--

254.001. <254>munipatrarakṣaṇapaṭuḥ smṛtidhṛtimatiniścitaḥ śrutasamudraḥ/ 254.002. vispaṣṭamadhuravacanaḥ suranaramahitaḥ sadānandaḥ//68//

254.003. saṃbuddhacittakuśalaḥ sarvatra vicakṣaṇo guṇakaraṇḍaḥ/ 254.004. jinasaṃstuto jitaraṇo suranaramahitaḥ sadānandaḥ//69//

254.005. yāvadrājñā tasya stūpe koṭirdattā/ 254.005. yāvadamātyairabhihitah--kimarthamayaṃ deva sarveṣāṃ sakāśādadhikataraṃ pūjyate? rājā āha--śrūyatāmabhiprāyah-- 254.007. yattaccharīraṃ vadatāṃ varasya dharmātmano dharmamayaṃ viśuddham/ 254.009. taddhāritaṃ tena viśokanāṃnā tasmādviśeṣeṇa sa pūjanīyaḥ//70//

254.011. dharmapradīpo jvalati prajāsu kleśāndhakārāntakaro yadadya/ 254.013. tattatprabhāvātsugatendrasūnostasmādviśeṣeṇa sa pūjanīyaḥ//71//

254.015. yadā samudraṃ salilaṃ samudre kurvīta kaścinna hi goṣpadena/ 254.017. nāthena taddharmamavekṣya bhāvaṃ sūtrāntako 'yaṃ sthavire 'bhiṣiktaḥ//72//

254.019. atha rājā sthavirāṇāṃ stūpārcanaṃ kṛtvā sthaviropaguptasya pādayor nipatya prītimanā uvāca-- 254.021. mānuṣyaṃ saphalīkṛtaṃ kratuśatairiṣṭena saṃprāpyate rājyaiśvaryaguṇaiścalaiśca vibhavaiḥ sāraṃ gṛhītaṃ param/ 254.023. lokaṃ caityaśatairalaṃkṛtamidaṃ śvetābhrakūṭaprabhairasyādyāpratimasya śāsanamidaṃ kiṃ naḥ kṛtaṃ duṣkaram//73// iti/ 254.025. yāvadrājā sthaviropaguptasya prāṇāmaṃ kṛtvā prakrāntaḥ//

254.026. yāvadrājñā aśokena jātau bodhau dharmacakre parinirvāṇe ekaikaśatasahasraṃ dattam, tasya bodhau viśeṣataḥ prasādo jātah--iha bhagavatānuttarā samyaksambodhirabhisambuddheti/ 254.027. sa yāni viśeṣayuktāni ratnāni, tāni bodhiṃ preṣayati/ 254.028. atha rājño 'śokasya tiṣyarakṣitā nāma agramahiṣī/ 254.029. tasyā buddhirutpannā--ayaṃ rājā mayā sārdhaṃ ratimanubhavati, viśeṣayuktāṃśca(krāni ca) ratnāni bodhau preṣayati/ 254.030. tayā mātaṅgī vyāharitā--śakyasi tvaṃ bodhiṃ mama sapatnīṃ praghātitum? tayābhihitam--śakṣyāmi, kiṃ tu kārṣāpaṇān dehīti/ 254.031. yāvanmātaṅgyā bodhivṛkṣo mantraiḥ parijaptaḥ, sūtraṃ ca buddham/ 254.032. yāvadbodhimṛkṣaḥ śuṣkitumārabdhaḥ/ 254.032. tato rājapuruṣai rājñe niveditam--deva, bodhivṛkṣaḥ śuṣyata iti/ 254.033. āha ca--

255.001. <255>yatropaviṣṭena tathāgatena kṛtsnaṃ jagadbuddhamidam yathāvat/ 255.003. sarvajñatā cādhigatā narendra bodhidrumo 'sau nidhanaṃ prayāti//74//

255.005. śrutvā ca rājā mūrcchito bhūmau patitaḥ/ 255.005. yāvajjalasekaṃ dattvotthāpitaḥ/ 255.005. atha rājā kathaṃcit saṃjñāmupalabhya prarudannuvāca-- 255.007. dṛṣṭvānvahaṃ taṃ drumarājamūlaṃ jānāmi dṛṣṭo 'dya mayā svayambhūḥ/ 255.009. nāthadrume caiva gate praṇāśaṃ prāṇāḥ prayāsyanti mamāpi nāśam//59//

255.011. atha tiṣyarakṣitā rājānaṃ śokārtamavekṣyovāca--deva, yadi bodhir na bhaviṣyati, ahaṃ devasya ratimutpādayiṣyāmi/ 255.012. rājā āha--na sā strī, api tu bodhivṛkṣaḥ saḥ/ 255.012. tatra bhagavatā anuttarā samyaksambodhiradhigatā/ 255.013. tiṣyarakṣitā mātaṅgīmuvāca--śakyasi tvaṃ bodhivṛkṣam yathāpaurāṇamavasthāpitum? mātaṅgī āha--yadi tāvat prāṇāntikāvaśiṣṭā bhaviṣyati, yathāpaurāṇamavasthāpayiṣyāmīti/ 255.015. vistareṇa yāvatayā sūtraṃ muktvā vṛkṣasāmantena khanitvā divase kṣīrakumbhasahasreṇa pāyayati/ 255.016. yāvadalpairahobhiryathāpaurāṇaḥ saṃvṛttaḥ/ 255.016. tato rājapuruṣai rājñe niveditam--deva, diṣṭyā vardhasva, yathāpaurāṇaḥ saṃvṛttaḥ/ 255.017. śrutvā ca prītamanā bodhivṛkṣaṃ nirīkṣamāṇa uvāca-- 255.019. bimbisāraprabhṛtibhiḥ pārthivendrairdyutiṃdharaiḥ/ 255.020. na kṛtaṃ tatkariṣyāmi satkāradvayamuttamam//76//

255.021. bodhiṃ ca snāpayiṣyāmi kumbhairgandhodakākulaiḥ/ 255.022. āryasaṃghasya ca kariṣyāmi satkāraṃ pañcavārṣikam//77//

255.023. atha rājā sauvarṇarūpyavaiḍūryasphaṭikamayānāṃ kumbhānāṃ sahasraṃ gandhodakena pūrayitvā prabhūtaṃ cānnapānaṃ samudrānīya gandhamālyapuṣpasaṃcayaṃ kṛtvā snātvā āhatāni vāsāṃsi navāni dīrghadaśāni prāvṛtya aṣṭāṅgasamanvāgatamupavāsamupoṣya dhūpakaṭacchukamādāya śaraṇatalamabhiruhya caturdiśamāyācitumārabdhah--ye bhagavato buddhasya śrāvakāste mamānugrahāyāgacchantu/ 255.026. api ca-- 255.027. samyaggatā ye sugatasya śiṣyāḥ śāntendriyā nirjitakāmadoṣāḥ/ 255.029. saṃmānanārhā naradevapūjitā āyāntu te 'sminnanukampayā mama//78//

256.001. <256>praśamadamaratā vibhuktasaṃgāḥ pravarasutāḥ sugatasya dharmarājñaḥ/ 256.003. asurasuranarārcitāryavṛttāstviha madanugrahaṇātsamabhyupaintu//79//

256.005. vasanti kāśmīrapure suramye ye cāpi dhīrāstamasāvane 'smin/ 256.007. mahāvane revatake raye 'ryā anugrahāryaṃ mama te 'bhyupeyuḥ//80//

256.009. anavataptahṛde nivasanti ye girinadīṣu saparvatakandareṣu/ 256.011. jinasutāḥ khalu dhyānaratāḥ sadā samudayāntviha te 'dya kṛpābalāḥ//81//

256.013. śairīṣake ye pravare vimāne vasanti putrā vadatāṃ varasya/ 256.015. anugrahārthaṃ mama te viśokā hyāyantu kāruṇyaniviṣṭabhāvāḥ//82//

256.017. gandhamādanaśaile ca ye vasanti mahaujasaḥ/ 256.018. ihāyāntu kāruṇyamutpādyopanimantritāḥ//83//

256.019. evamukte ca rājñā trīṇi śatasahasrāṇi bhikṣūṇāṃ saṃnipatitāni/ 256.019. tatraikaṃ śatasahasrāṇāmarhatāṃ śaikṣāṇāṃ pṛthagjanakalyāṇakānāṃ ca/ 256.020. na kāścidvṛddhāsanamākramyate sma/ 256.020. rājā āha--kimarthaṃ vṛddhāsanaṃ tannākramyate? tatra yaśo nāṃnā vṛddhaḥ ṣaḍabhijñaḥ/ 256.022. sa uvāca--mahārāja, vṛddhasya tadāsanamiti/ 256.022. rājā āha--asti sthavira tvatsakāśādanyo vṛddhatara iti? sthavira uvāca--asti mahārāja-- 256.024. vadatāṃ vareṇa vaśinā nirdiṣṭaḥ siṃhanādināmagryaḥ/ 256.025. piṇḍolabharadvājasyaitadagrāsanaṃ nṛpate//84//

256.026. atha rājā kadambapuṣpavadāhṛṣṭaromakūpaḥ kathayati--asti kaścidbuddhadarśī bhikṣurdhriyata iti? sthavira uāca--asti mahārāja piṇḍolabharadvājo nāṃnā buddhadarśī tiṣṭhata iti/ 256.028. rājā kathayati--sthavira, śakyaḥ so 'smābhirdraṣṭumiti? sthavira uvāca--mahārāja, idānīṃ drakṣyasi/ 256.029. ayaṃ tasyāgamanakāla iti/ 256.029. atha rājā prītamanā uvāca--

257.001. <257>lābhaḥ paraḥ syādatulo mameha mahāsukhaścāyamanuttamaśca/ 257.003. paśyāmyaham yattamudārasattvaṃ sākṣādbharadvājasagotranāmam//85//

257.005. tato rājā kṛtakarapuṭo gaganatalāvasaktadṛṣṭiravasthitaḥ/ 257.005. atha sthavirapiṇḍolabharadvājo 'nekairarhatsahasrairardhacandrākāreṇopagūḍho rājahaṃsa iva gaganatalādavatīrya vṛddhānte niṣasāda/ 257.007. sthavirapiṇḍolabharadvājaṃ dṛṣṭvā nānyanekāni bhikṣuśatasahasrāṇi pratyupasthitāni/ 257.008. adrākṣīdrājā piṇḍolabharadvājaṃ śvetapalitaśirasaṃ pralambabhrūlalāṭaṃ nigūḍhākṣitārakaṃ pratyekabuddhāśrayam/ 257.009. dṛṣṭvā ca rājā mūlanikṛtta iva drumaḥ sarvaśarīreṇa sthavirapiṇḍolabharadvājasya pādayoḥ patitaḥ/ 257.010. mukhatuṇḍakena ca pādāvanuparimārjya utthāya tau jānumaṇḍalau pṛthivītale pratiṣṭhāpya kṛtāñjaliḥ sthavirapiṇḍolabharadvājaṃ nirīkṣamāṇaḥ prarudannuvāca-- 257.012. yadā mayā śatrugaṇānnihatya prāptā samudrābharaṇā saśailā/ 257.014. ekātaputrā pṛthaivī tadā me prītir na yā me sthaviraṃ nirīkṣya//86//

257.016. tvaddarśanādbhavati/ 257.016. dṛṣṭo 'dya tathāgataḥ/ 257.016. karuṇālābhāt rvaddarśanācca dviguṇaprasādo mamotpannaḥ/ 257.017. api ca sthavira dṛṣṭaste trailokyanātho gururme bhagavān buddha iti? tataḥ sthavirapiṇḍolabharadvāja ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ bhruvamunnāmya rājānamaśokam uvāca-- 257.019. dṛṣṭo mayā hyasakṛdapratimo maharṣiḥ saṃtaptakāñcanasamopamatulyatejāḥ/ 257.021. dvātriśallakṣaṇadharaḥ śaradinduvaktro brāhmasvarādhikaraṇo hyaraṇāvihārī//87//

257.023. rājā āha--sthavira, kutra te bhagavān dṛṣṭaḥ, kathaṃ ceti? sthavira uvāca--yadā mahārāja bhagavān vijitamāraparivāraḥ pañcabhirarhacchataiḥ sārdhaṃ prathamato rājagṛhe varṣāmupagataḥ, ahaṃ tatkālaṃ tatraivāsam/ 257.025. mayā sa dakṣiṇīyaḥ samyagdṛṣṭa iti/ 257.025. āha ca-- 257.026. vītarāgaiḥ parivṛto vītarāgao mahāmuniḥ/ 257.027. yadā rājagṛhe varṣā uṣitaḥ sa tathāgataḥ//88//

257.028. tatkālamāsaṃ tatrāhaṃ saṃbuddhasya tadantike/ 257.029. yathā paśyasi māṃ sākṣādevaṃ dṛṣṭo mayā miniḥ//89//

257.030. yadāpi mahārāja bhagavatā śrāvastyāṃ tīrthyān bijayārthaṃ vijayārthaṃ mahāprātihāryaṃ kṛtam, buddhāvataṃsakam yāvadakaniṣṭhabhavanaṃ nirmitaṃ mahan, tatkālaṃ taitraivāhamāsam/ 257.031. mayā tadbuddhavikrīḍitaṃ dṛṣṭamiti/ 257.032. āha ca--

258.001. tīrthyā yadā bhagavatā kupathaprayātā ṛddhiprabhāvavidhinā khalu nirgṛhītāḥ/ 258.003. vikrīḍitaṃ daśabalasya tadāṃ hyudāraṃ dṛṣṭaṃ mayā tu nṛpa harṣakaraṃ prajānām//10//

258.005. yadāpi mahārāja bhagavatā deveṣu trāyastriṃśeṣu varṣā uṣitvā māturjanayitryā dharmaṃ deśayitvā devagaṇaparivṛtaḥ sāṃkāśye nagare 'vatīrṇaḥ, ahaṃ tatkālaṃ tatraivāsam/ mayā sā devamanuṣyasampadā dṛṣṭā, utpalavarṇayā ca nirmitā cakravartisampadā iti/ 258.007. āha ca-- 258.008. yadāvatīrṇo vadatāṃ variṣṭho varṣāmuṣitvā khalu devaloke/ 258.010. tatrāpyahaṃ saṃnihito babhūva dṛṣṭo mayāsau muniragrasattvaḥ//91//

258.012. yadā mahārāja sumāgadhayā anāthapiṇḍadaduhitryā upanimantritaḥ pañcabhirarhacchataiḥ sārdham ṛddhyā puṇḍravardhanaṃ gataḥ, tadāhaṃ parvataśailaṃ grahāya gaganatalamākramya puṇḍravardhanaṃ gataḥ/ 258.014. tannimittaṃ ca me bhagavatā ājñākṣiptā--na tāvat te parinirvātavyam yāvaddharmo nāntarhita iti/ 258.015. āha ca-- 258.016. yadā jagāmarddhibalena nāyakaḥ sumāgadhayopanimantrito guruḥ/ 258.018. tadā gṛhītvārdhabalena śailaṃ jagāma tūrṇaṃ khalu puṇḍravardhanam//92//

258.020. ājñā tadā śākyakuloditena dattā ca me kāruṇikena tena/ 258.022. tāvanna te nirvṛtirabhyupeyā antarhito yāvadayaṃ na dharmaḥ//93//

258.024. yadāpi mahārāja tvayā pūrvaṃ bālabhāvādbhagavato rājagṛhaṃ piṇḍāya praviṣṭasya saktuṃ dāsyāmīti pāṃśvañjalirbhagavataḥ pātre prakṣiptaḥ, rādhaguptena cānumoditam, tvaṃ na bhagavatā nirdiṣṭah--ayaṃ dārako varṣaśataparinirvṛtasya mama pāṭaliputre nagare aśoko nāma rājā bhaviṣyati caturbhāgacakravartī dhārmiko dharmarājā, yo me śarīradhātukaṃ vaistārikāṃ kariṣyati, caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, ahaṃ tatkālaṃ tatraivāsīt/ 258.028. āha ca-- 258.029. yadā pāṃśvañjalirdattastvayā buddhasya bhājane/ 258.030. bālabhāvāt prasāditvā tatraivāhaṃ tadābhavam//94//

259.001. <259>rājā āha--sthavira, kutredānīmuṣyata iti? sthavira uvāca-- 259.002. uttare sararājasya parvate gandhamādane/ 259.003. vasāmi nṛpate tatra sārdhaṃ sabrahmacāribhiḥ//95//

259.004. rājā āha--kiyantaḥ sthavirasya parivārāh? sthavira uvāca-- 259.005. ṣaṣṭyarhantaḥ sahasrāṇi parivāro nṛṇāṃ vara/ 259.006. vasāmi yairahaṃ sārdhaṃ nispṛhairjitakalmaṣaiḥ//96//

259.007. api ca mahārāja, kimanena saṃdehena kṛtena? pariviṣyatāṃ bhikṣusaṃghaḥ/ 259.007. bhuktavato bhikṣusaṃghasya pratisaṃmodanāṃ kariṣyāmi/ 259.008. rājā āha--evamastu, yathā sthavira ājñāpayati/ 259.009. kiṃ tu buddhasmṛtipratibodhito 'haṃ bodhisnapanaṃ tāvat kariṣyāmi/ 259.009. samanantaraṃ ca manāpena cāhāreṇa bhikṣusaṃghamupasthāsyāmīti/ 259.010. atha rājā sarvamitramuddhoṣakamāmantrayati--ahamāryasaṃghasya śatasahasraṃ dāsyāmi, kumbhasahasreṇa ca bodhiṃ snāpayiṣyāmi, mama nāṃnā dhuṣyatāṃ pañcavārṣikamiti/ 259.012. tatkālaṃ ca kuṇālasya nayanadvayamavipannamāsīt/ 259.012. sa rājño dakṣiṇe pārśve sthitaḥ/ 259.013. tenāṅgulidvayamutkṣiptam, na tu vāgbhāṣitā/ 259.013. dviguṇaṃ tvahaṃ prasādayiṣyāmītyākārayati/ 259.014. pāṇinā vardhitamātre ca kuṇālena sarvajanakāyena hāsyaṃ muktam/ 259.014. tato rājā hāsyaṃ muktvā kathayati--aho rādhagupta, kenaitadvardhitamiti? rādhaguptaḥ kathayati--deva, bahavaḥ puṇyārthinaḥ prāṇinaḥ/ 259.016. yaḥ puṇyārthī, tena vardhitamiti/ 259.016. rājā āha--śatasahasratryaṃ dāsyāmītyāryasaṃghe kumbhasahasreṇa ca bodhiṃ snapayiṣyāmi, mama nāṃnā ghuṣyatāṃ pañcavārṣikamiti/ 259.017. yāvat kuṇālena catasro 'ṅgulya utkṣiptāḥ/ 259.018. tato rājā ruṣitaḥ/ 259.018. rādhaguptmuvāca--aho rādhagupta, ko 'yamasmābhiḥ sārdhaṃ pratidvandvayatyalokajñah? ruṣitaṃ ca rājānamavekṣya rādhagupto rājñaḥ pādayor nipatyovāca--deva, kasya śaktir narendreṇa sārdhaṃ vispardhituṃ bhavet? kuṇālo guṇavān, pitrā sārdhaṃ vikurvate/ 259.021. atha rājā dakṣiṇena parivṛtya kuṇālamavalokyovāca--sthaviro 'ham/ 259.021. kośaṃ sthāpayitvā rājyamantaḥpuramamātyagaṇamātmānaṃ ca kuṇālaṃ suvarṇarūpyasphaṭikavaiḍūryamayānāṃ pañcakumbhasahasrāṇi nānāgandhapūrṇāni kṣīracandanakuṅkumakarpūrvāsitrairmahābodhiṃ snapayiṣyāmi, puṣpaśatasahasrāṇi ca bodhipramukhe cāryasaṃghe dadāmi, mama nāṃnā ghuṣyatāṃ pañcavārṣikamiti/ 259.024. āha ca-- 259.025. rājyaṃ samṛddhaṃ saṃsthāpya kośamantaḥpurāṇi cāmātyagaṇaṃ ca sarvam/ 259.027. dadāmi saṃghe guṇapātrabhūte ātmā kuṇālaṃ ca guṇopapannam//97//

259.029. tato rājā piṇḍolabharadvājapramukhe bhikṣusaṃghe niryātayitvā bodhivṛkṣasya ca caturdiśaṃ vāraṃ baddhvā svayameva ca vāramabhiruhya caturbhiḥ kumbhasahasrairbodhisanapanaṃ kṛtavān/ 259.030. kṛtamātre ca bodhisnapane bodhivṛkṣo yathāpaurāṇaḥ saṃvṛttaḥ/ 259.031. vakṣyati hi--

260.001. <260>kṛtamātre nṛpatinā bodhisnapanamuttamam/ 260.002. bodhivṛkṣastadā jāto haritpallavakomalaḥ//98//

260.003. dṛṣṭvā haritapatrāḍhyaṃ pallavāṅkurakomalam/ 260.004. rājā harṣaṃ paraṃ jagāma sāmātyagaṇanaigamaḥ//99//

260.005. atha rājā bodhisnapanaṃ kṛtvā bhikṣusaṃghaṃ pariveṣṭumārabdhaḥ/ 260.005. tatra yaśo nāṃnā sthaviraḥ/ 260.006. tenābhihitam--mahārāja, mahānayaṃ paramadakṣiṇīya āryasaṃghaḥ saṃnipatitaḥ, tathā te pariveṣṭavyam yathā te kṣatir na syāditi/ 260.007. tato rājā svahastena pariveṣaṇam yāvannavakāntaṃ gataḥ/ 260.007. tatra dvau śrāmaṇerau saṃrañjanīyaṃ dharmaṃ samādāya vartataḥ/ 260.008. ekenāpi saktavo dattāḥ, dvitīyenāpi saktavaḥ/ 260.009. ekena khādyakāḥ, dvitīyenāpi khādyakā eva/ 260.009. ekena modikāḥ, dvitīyenāpi modikāḥ/ 260.009. tau dṛṣṭvā rājā hasitaḥ/ 260.010. imau śrāmaṇerau bālakrīḍayā krīḍataḥ/ 260.010. yāvadrājñā bhikṣusaṃghaṃ pariveṣya vṛddhāntamārūḍhaḥ/ 260.011. sthavireṇa cānuyuktah--mā devena kutracidaprasādamutpādita iti/ 260.011. rājā āha--na iti/ 260.012. api tu asti dvau śrāmaṇerau bālakrīḍayā krīḍataḥ/ 260.013. sthavira uvāca--alaṃ mahārāja, ubhau hi tau ubhayatobhāgavimuktau arhantau/ 260.014. śrutvā ca rājñaḥ prītimanaso buddhirutpannā--tau śrāmaṇerau āgamya bhikṣusaṃghaṃ paṭenācchādayiṣyāmi/ 260.015. tatastau śrāmaṇerau rājño 'bhiprāyamavagamya bhūyo 'nye 'smābhiḥ svaguṇā udbhavayitavyā iti, tayorekena kaṭāhakā upasthāpitā, dvitīyena raṅgaḥ samudānītaḥ/ 260.017. rājñā dṛṣṭau śrāmaṇerakau/ 260.017. kimidamārabdham? tayorabhihitam--devo 'smākamavagamya bhikṣusaṃghaṃ paṭenācchādayitukāmaḥ/ 260.018. tān paṭān rañjayiṣyāmaḥ/ 260.019. śrutvā ca rājño buddhirutpannā--mayā kevalaṃ cintitam, na tu vāgniścāritā/ 260.019. paracittavādau etau mahātmānau/ 260.020. tataḥ sarvaśarīreṇa pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca-- 260.021. mauryaḥ samṛtyaḥ sajanaḥ sapauraḥ sulabdhalābhārthasuyaṣṭayajñaḥ/ 260.023. yasyedṛśaḥ sādhujane prasādaḥ kāle tathotsāhi kṛtaṃ ca dānam//100//

260.025. yāvadrājñā abhihitam--yuṣmākamāgamya tricīvareṇa bhikṣusaṃghamācchādayiṣyāmīti/ 260.026. tato rājā aśokaḥ pañcavārṣike paryavasite sarvabhikṣūṃs tricīvareṇācchādya catvāri śatasahasrāṇi saṃghasyācchādanaṃ datvā pṛthivīmantaḥpuramamātyagaṇamātmānaṃ ca kuṇālaṃ ca niṣkrītavān/ 260.028. bhūyasā bhagavacchāsane śraddhā pratilabdhā caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitamiti//

260.029. yasminneva divase rājñā aśokena caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitam, tasminneva divase rājño 'śokasya padmāvatī nāṃnā devī prasūtā/ 260.030. putro jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ/ 260.031. nayanāni cāsya paramaśobhanāni/ 260.031. yāvadrājño 'śokasya niveditam--deva, diṣṭyā vṛddhiḥ/ 260.032. devasya putro jātaḥ/ 260.032. śrutvā rājā āttamanāḥ kathayati--

261.001. <261>prītiḥ parā me vipulā hyavāptā mauryasya vaṃśasya parā vibhūtiḥ/ 261.003. dharmeṇa rājyaṃ mama kurvato hi jāto dharmavivardhano 'stu//101//

261.005. tasya dharmavivardhana iti nāma kṛtam/ 261.005. yāvat kumāro rājño 'śokasyopanāmitaḥ/ 261.005. atha rājā kumāraṃ nirīkṣya prītamanāḥ kathayati-- 261.007. sutasya me netravarāḥ supuṇyāḥ sujātanīlotpalasaṃnikāśāḥ/ 261.009. alaṃkṛtaṃ śobhati yasya vaktraṃ saṃpūrṇacandrapratimaṃ vibhāti//102//

261.011. yāvadrājā amātyānuvāca--dṛṣṭāni bhavadbhiḥ kasyedṛśāni nayanāni? amātyā ūcuh--deva, manuṣyabhūtasya na dṛṣṭāni, api tu deva, asti himavati parvatarāje kuṇāle nāma pakṣī prativasati, tasya sadṛśāni nayanāni/ 261.013. āha ca-- 261.014. himendrarāje giriśailaśṛṅge pravālapuṣpaprasave jalāḍhye/ 261.016. kuṇālanāṃneti nivāsapakṣī netrāṇi tenāsya samānyamūni//103//

261.018. tato rājñā abhihitam--kuṇālaḥ pakṣī ānīyatāmīti/ 261.018. tasyordhvato yojanam yakṣāḥ śṛṇvantyadho yojanaṃ nāgāḥ/ 261.019. tato yakṣaistatkṣaṇena kuṇālaḥ pakṣī ānītaḥ/ 261.019. atha rājā kuṇālasya netrāṇi suciraṃ nirīkṣya na kiṃcidviśeṣaṃ paśyati/ 261.020. tato rājñābhihitam--kumārasya kuṇālasadṛśāni nayanāni/ 261.021. bhavatu kumārasya kuṇāla iti nāma/ 261.021. vakṣyati hi-- 261.022. netrānurāgeṇa sa pārthivendraḥ sutaḥ kuṇāleti tadā babhāṣe/ 261.024. tato 'sya nāma prathitaṃ pṛthivyāṃ tasyāryasattvasya nṛpātmajasya//104//

261.026. vistareṇa yāvat kumāro mahān saṃvṛttaḥ/ 261.026. tasya kāñcanamālā nāma dārikā patnyarthe ānītā/ 261.027. yāvadrājā aśokaḥ kuṇālena saha kurkuṭārāmaṃ gataḥ/ 261.027. tatra yaśo nāṃnā saṃghasthaviro 'rhan ṣaḍabhijñaḥ/ 261.028. sa paśyati--kuṇālasya nacirānnayanavināśo bhaviṣyati/ 261.028. tena rājño 'bhihitam--kimarthaṃ kuṇālaḥ svakarmaṇi na niyujyate? tato rājñā abhihitah--kuṇāla, saṃghasthaviro yadājñāpayati tatparipālayitavyam/ 261.030. tataḥ kuṇālaḥ sthavirasya pādayor nipatya kathayati--sthavira, kimājñāpayasi? sthavira uvāca--cakṣuḥ kuṇāla anityamiti kuru/ 261.031. āha--

262.001. <262>cakṣuḥ kumāraṃ satataṃ parīkṣyaṃ calātmakaṃ duḥkhasahasrayuktam/ 262.003. yatrānuraktā bahavaḥ pṛthagjanāḥ kurvanti karmāṇyahitāvahāni//105//

262.005. sa ca tathā abhyāsaṃ karoti manasikāraprayuktaḥ/ 262.005. ekābhirāmah ekāmirābhirāmaḥ praśamārāmaśca saṃvṛttaḥ/ 262.006. sa rājakule vivikte sthāne 'vasthitaścakṣurādīnyāyatanānyanityādibhirākāraiḥ parīkṣate/ 262.006. tiṣyarakṣitā ca nāṃnā aśokasyāgramahiṣā taṃ pradeśamabhigatā/ 262.007. sā taṃ kuṇālamekākinaṃ dṛṣṭvā nayanānurāgeṇa gātreṣu pariṣvajya kathayati-- 262.009. dṛṣṭvā tavedaṃ nayanābhirāmaṃ śrīmadvapurnetrayugaṃ ca kāntam/ 262.011. daṃdagyate me hṛdayaṃ samantāddāvāgninā prajvalateva kakṣam//106//

262.013. śrutvā kuṇāla ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ karṇau pidhāya kathayati-- 262.014. vākyaṃ na yuktaṃ tava vaktumetat sūnoḥ purastājjananī mamāsi/ 262.016. adharmarāgaṃ parivarjayasva apāyamārgasya hi eṣa hetuḥ//107//

262.018. tatastiṣyarakṣitā tatkālamalabhamānā kruddhā kathayati-- 262.019. abhikāmāmabhigatām yattvaṃ necchasi māmiha/ 262.020. nacirādeva durbuddhe sarvathā na bhaviṣyasi//108//

262.021. kuṇāla uvāca-- 262.022. mama bhavatu maraṇaṃ mā tu sthitasya dharme viśuddhabhāvasya/ 262.023. na tu jīvitena kāryaṃ sajjanadhikkṛtena mama//109//

262.024. svargasya dharmalopo yato bhavati jīvitena kiṃ tena/ 262.025. mama maraṇahetunā vai budhaparibhūtena dhikkṛtena//110//

262.026. yāvat tiṣyarakṣitā kuṇālasya cchidrānveṣiṇī avasthitā/ 262.026. rājño 'śokasyottarāpathe takṣaśilā nagaraṃ viruddham/ 262.027. śrutvā ca rājā svayamevābhiprasthitaḥ/ 262.027. tato 'mātyairabhihitah--deva, kumāraḥ preṣyatam/ 262.028. sa saṃtāmayiṣyati/ 262.028. atha rājā kuṇālamāhūya kathayati--vatsa kuṇāla, gamiṣyasi takṣaśilānagaraṃ saṃnāmayitum? kuṇāla uvāca--paraṃ deva gamiṣyāmi/

263.001. <263>tato nṛpastasya niśāmya bhāvaṃ putrābhidhānasya manorathasya/ 263.003. snehācca yogyaṃ manasā ca buddhvā ājñāpayāmāsa vidhāya yātrām//111//

263.005. atha rājā aśoko nagaraśobhāṃ mārgaśobhāṃ ca kṛtvā jīrṇāturakṛpaṇānāthāṃśca mārgādapanīya ekarathe 'bhiruhya kumāreṇa saha pāṭaliputrānnirgataḥ/ 263.006. anuvrajitvā nivartamānaḥ kuṇālaṃ kaṇṭhe pariṣvajya nayanaṃ nirīkṣamāṇaḥ prarudannuvāca-- 263.008. dhanyāni tasya cakṣūṃṣi cakṣuṣmantaśca te janāḥ/ 263.009. satatam ye kumārasya drakṣyanti mukhapaṅkajam//112//

263.010. yāvannaimittiko brāhmaṇah--kumārasya nacirānnayanavināśo bhaviṣyati/ 263.010. sa ca rājā aśokastasya nayaneṣvatyarthamanuṣaktaḥ/ 263.011. dṛṣṭvā ca kathayati-- 263.012. nṛpātmajasya nayane viśuddhe mahīpatiścāpyanuraktamasya/ 263.014. śriyā vivṛddhe hi sukhānukūle paśyāmi netre 'dya vinaśyamāne//113//

263.016. idaṃ puraṃ svargāmiva prahṛṣṭaṃ kumārasaṃdarśanajātaharṣam/ 263.018. puraṃ vipanne nayane tu tasya bhaviṣyati śokaparītacetāḥ//114//

263.020. anupūrveṇa takṣaśilāmanuprāptaḥ/ 263.020. śrutvā ca takṣaśilāpaurā ardhatrikāṇi yojanāni mārgaśobhāṃ nagaraśobhāṃ ca kṛtvā pūrṇakumbhaiḥ pratyudgatāḥ/ 263.021. vakṣyati ca-- 263.022. śrutvā takṣaśilāpauro ratnapūrṇaghaṭādikān/ 263.023. gṛhya pratyujjagāmāśu bahumānyo nṛpātmajam//115//

263.024. pratyudgamya kṛtāñjaliruvāca--na vayaṃ kumārasya viruddhāḥ, na rājño 'śokasya, api tu duṣṭātmāno 'mātyā āgatyāsmākamapamānaṃ kurvanti/ 263.025. yāvatkuṇālo mahatā saṃmānena takṣaśilāṃ praveśitaḥ//

263.027. rājñaścāśokasya mahān vyādhirutpannaḥ/ 263.027. tasya mukhāduccāro nirgantmārabdhaḥ/ 263.028. sarvaromakūpebhyaścāśuci pragharati/ 263.028. na ca śakyate cikitsitum/ 263.028. tato rājñā abhihitam--kuṇālamānayata, rājye pratiṣṭhāpayiṣyāmīti/ 263.029. kiṃ mamedṛśena jīvitena prayojanam? śrutvā ca tiṣyarakṣitā cintayati--yadi kuṇālaṃ rājye pratiṣṭhāsyati, nāsti mama jīvitam/ 263.031. tayā abhihitam--ahaṃ te svasthaṃ kariṣyāmi/ 263.031. kiṃ tu vaidyānāṃ praveśaḥ pratiṣidhyatām/ 263.032. yāvadrājñā vaidyānāṃ praveśaḥ pratiṣiddhaḥ/ 263.032. tatastiṣyarakṣitayā vaidyānāmabhihitam--yadi kaścidīdṛśena<264> vyādhinā spṛṣṭaḥ strī vā puruṣo vā āgacchati, mama darśayitavyaḥ/

264.001. anyatamaścābhīrastādṛśenaiva vyādhinā spṛṣṭaḥ/ 264.002. tasya patnyā vaidyāya vyādhir niveditaḥ/ 264.002. vaidyenābhihitam--sa evāgacchatu āturaḥ/ 264.003. vyādhiṃ dṛṣṭvā bhaiṣajyamupadekṣyāmi/ 264.003. yāvadābhīro vaidyasakāśāmabhigataḥ/ 264.004. vaidyena ca tiṣyarakṣitāyāḥ samīpamupanītaḥ/ 264.004. tatastiṣyarakṣitayā pratigupte pradeśe jīvitād vyaparopitaḥ/ 264.005. jīvitād vyaparopya kukṣiṃ pāṭayitvā paśyati ca tasya pakvāśayasthāne antrāyāṃ kṛmirmahān prādurbhūtaḥ/ 264.0sa yadyūrdhvaṃ gacchati tenāśucīni pragharati, athādho gacchati, adhaḥ pragharati/ 264.007. yāvat tatra maricān peṣayitvā dattaṃ na ca mriyate/ 264.007. evaṃ pippalī śṛṅgaveraṃ ca/ 264.008. vistareṇa yāvat palāṇḍurdattaḥ/ 264.008. spṛṣṭaśca mṛta uccāramārgeṇa nirgataḥ/ 264.008. etacca prakaraṇaṃ tayā rajñe niveditam--deva pālāṇḍuṃ parimuṅkṣva, svāsthyaṃ bhaviṣyati/ 264.009. rājā āha--devi, ahaṃ kṣatriyaḥ/ 264.010. kathaṃ palāṇḍuṃ paribhakṣayāmi? devyuvāca--deva, paribhoktavyaṃ jīvitasyārthe, bhaiṣajyametat/ 264.011. rājñā paribhuktam/ 264.011. sa ca kṛmirmṛtam uccāramārgeṇa nirgataḥ/ 264.011. svasthībhūtaśca rājā/ 264.012. tena parituṣṭena tiṣyarakṣitā vareṇa pravāritā--kiṃ te varaṃ prayacchāmi? tayā abhihitam--saptāhaṃ devo rājyaṃ prayacchatu/ 264.013. rājā āha--ahaṃ ko bhaviṣyāmi? devyuvāca--saptāhasyātyayāddeva eva rājā bhaviṣyati/ 264.014. yāvadrājñā tiṣyarakṣitāyāḥ saptāhaṃ rājyaṃ dattam/ 264.014. tasyā buddhirutpannā--idānīṃ mayā asya kuṇālasya vairaṃ niryātitavyam/ 264.015. tayā kapaṭalekho likhitastakṣaśilakānāṃ paurāṇām--kuṇālasya nayanaṃ vināśayitavyamiti/ 264.016. āha ca-- 264.017. rājā hyaśoko balavān pracaṇḍa ājñāpayattakṣaśilājanaṃ hi/ 264.019. uddhāryatāṃ locanamasya śatrormauryasya vaṃśasya kalaṅka eṣaḥ//116//

264.021. rājño 'śoksya yatra kāryamāśu pariprāpyaṃ bhavati, dantamudrayā mudrayati/ 264.021. yāvat tiṣyarakṣitā śayitasya rājñastaṃ lekhaṃ dantamudrayā mudrayiṣyāmīti rājñaḥ sakāśamabhigatā/ 264.022. rājā ca bhītaḥ pratibuddhaḥ/ 264.023. devī kathayati--kimidamiti? rājā kathayati--devi, svapnaṃ me 'śobhanaṃ dṛṣṭam/ 264.024. paśyāmi dvau gṛdhrau kuṇālasya nayanamutpāṭayitumicchataḥ/ 264.024. devī kathayati--svāsthyaṃ kumārasyeti/ 264.025. evaṃ dvirapi rājā bhītaḥ pratibuddhaḥ kathayati--devi, svapno me na śobhano dṛṣṭa iti/ 264.026. tiṣyarakṣitā kathayati--kīdṛśaḥ svapna iti/ 264.026. rājā āha--paśyāmi kuṇālam--dīrghakeśanakhaśmaśruḥ puraṃ praviṣṭaḥ/ 264.027. devyāha--svāsthyaṃ kumārasyeti/ 264.027. yāvat tiṣyarakṣitayā rājñaḥ śayitasya sa lekho dantamudrayā mudrayitvā takṣaśilāṃ preṣitaḥ/ 264.028. yāvadrājñā śayitena svapne dṛṣṭaṃ dantā viśīrṇāḥ/ 264.029. tato rājā tasyā eva rātreratyaye naimittikānāhūya kathayati--kīdṛśa eṣāṃ svapnānāṃ vipāka iti? naimittikāḥ kathayati--deva, ya īdṛśasvapnāni paśyati/ 264.030. āha ca-- 264.031. dantā yasya viśīryante svapnānte prapatanti ca/ 264.032. cakṣurbhedaṃ ca putrasya putranāśaṃ ca paśyati//117//

265.001. <265>śrutvā ca aśokastvaritaṃmutthāyāsanāt kṛtañjaliścaturdiśaṃ devatām yācayitumārabdhaḥ/ 265.002. āha ca-- 265.003. yā devatā śāsturabhiprasannā dharme ca saṃghe ca gaṇapradhāne/ 265.005. ye cāpi loke ṛṣayo variṣṭhā rakṣantu te 'smattanayaṃ kuṇālam//118//

265.007. sa ca lekho 'nupūrveṇa takṣaśilāmupanītaḥ/ 265.007. atha takṣaśilāḥ paurajānapadā lekhadarśanāt kuṇālasya guṇavistaratuṣṭā notsahante tadaptiyaṃ niveditum/ 265.008. ciraṃ vicārayitvā rājā duṣṭaśīlaḥ svaputrasya na marṣayati, prāgevāsmākaṃ marṣayati/ 265.009. āha ca-- 265.010. munivṛttasya śāntasya sarvabhūtahitaiṣiṇaḥ/ 265.011. yasya dveṣaḥ kumārasya kasyānyasya bhaviṣyati//119//

265.012. tairyāvatkuṇālasya niveditam, lekhaścopanītaḥ/ 265.012. tataḥ kuṇālo vācayitvā kathayati--viśrabdham yathātmaprayojanaṃ kriyatāmiti/ 265.013. yāvaccaṇḍālā upanītāh--kuṇālasya nayanamutpāṭayatheti/ 265.014. te ca kṛtāñjalipuṭā ūcuh--notsāhayāmaḥ/ 265.014. kṛtah? 265.015. yo hi candramasaḥ kāntiṃ mohādabhyuddharennaraḥ/ 265.016. sa candrasadṛśādvaktrāttava netre samuddharet//120//

265.017. tataḥ kumāreṇa makuṭaṃ dattam/ 265.017. anayā dakṣiṇayotpāṭayatheti/ 265.017. tasya tu karmaṇo 'vaśyaṃ vipattavyam/ 265.018. puruṣo hi vikṛtarūpo 'ṣṭādaśābhirdaurvarṇikaiḥ samanvāgato 'bhyāgataḥ/ 265.018. sa kathayati--ahamutpāṭayiṣyāmīti/ 265.019. yāvatkuṇālasya samīpaṃ nītaḥ/ 265.019. tasmiṃśca samaye kuṇālasya sthavirāṇāṃ vacanamāmukhībhūtam/ 265.020. sa tadvacanamanusmṛtyovāca-- 265.021. imāṃ vipattiṃ vijñāya tairuktaṃ tattvavādibhiḥ/ 265.022. paśyānityamidaṃ sarvaṃ nāsti kaścid dhruve sthitaḥ//121//

265.023. kalyāṇamitrāste mahyaṃ sukhakāmā hitaiṣiṇaḥ/ 265.024. yairayaṃ deśito dharmo vītakleśairmahātmabhiḥ//122//

265.025. anityatāṃ saṃparipaśyato me gurūpadeśānmanasi prakurvataḥ/ 265.027. utpāṭane 'haṃ na bibhemi saumya netradvayasyāsthiratāṃ hi paśye//123//

265.029. utpāṭe vā na vā netre yathā vā manyate nṛpaḥ/ 265.030. gṛhītasāraṃ cakṣurme hyanityādibhirāśrayaiḥ//124//

265.031. tataḥ kuṇālastaṃ puruṣamuvāca--tena hi bhoḥ puruṣa, ekaṃ tāvannayanamutpāṭya mama haste 'nuprayaccha/ 265.032. yāvat sa puruṣaḥ kuṇālasya nayanamutpāṭayituṃ pravṛttaḥ/ 265.032. tato 'nekāni prāṇiśatasahasrāṇi vikroṣṭumārabdhāni--kaṣṭaṃ bhoḥ/

266.001. <266>eṣā hi nirmalā jyotsnā gaganātpatate śaśī/ 266.002. puṇḍarīkavanāccāpi śrīmannutpaṭyate 'mbujam//125//

266.003. teṣu prāṇiśatasahasreṣu rudatsu kuṇālasyaiva nayanamutpāṭya haste dattam/ 266.003. tataḥ kuṇālastannayanaṃ gṛhyovāca-- 266.005. rūpāṇi kasmānna nirīkṣase tvam yathāpurā prākṛta māṃsapiṇḍa/ 266.007. te vañcitāste ca vigarhaṇīyā ātmeti ye tvāmabudhāḥ//126//

266.009. sāmagrajaṃ budbadasaṃnikāśaṃ sudurlabhaṃ nirviṣamasvatantram/ 266.011. evaṃ pravīkṣanti sadāpramattā ye tvāṃ na te duḥkhamanuprayānti//127//

266.013. evamanuvicintayatā tena sarvabhāveṣvanityatām/ 266.014. srotāpattiphalaṃ prāptaṃ janakāyasya paśyataḥ//128//

266.015. tataḥ kuṇālo dṛṣṭasatyastaṃ puruṣamuvāca--idānīṃ dvitīyaṃ viśrabdhaṃ nayanamutpāṭya haste datta/ 266.016. atha kuṇālo māṃsacakṣuṣyuddhṛte prajñācakṣuṣi ca viśuddhe kathayati-- 266.017. uddhṛtaṃ māṃsacakṣurme yadyapyetatsudurlabham/ 266.018. prajñācakṣurviśuddhaṃ me pratilabdhamaninditam//129//

266.019. parityakto 'haṃ nṛpatinā yadyahaṃ putrasaṃjñayā/ 266.020. dharmarājasya putratvamupeto 'smi mahātmanaḥ//130//

266.021. eśvaryādyadyahaṃ bhraṣṭaṃ śokaduḥkhanibandhanāt/ 266.022. dharmaiśvaryamavāptaṃ me duḥkhaśokavināśanam//131//

266.023. yāvatkuṇālena śrutam--nāyaṃ tātasyāśokasya karma, api tu tiṣyarakṣitāyā ayaṃ prayoga iti/ 266.024. śrutvā ca kuṇālaḥ kathayati-- 266.025. ciraṃ sukhaṃ caiva sā tiṣyanāṃnī āyurbalaṃ pālayate ca devī/ 266.027. saṃpreṣito 'yaṃ hi yayā prayogo yasyānubhāvena kṛtaḥ svakārtham//132//

266.029. tataḥ kāñcanamālayā śrutam--kuṇālasya nayanānyutpāṭitānīti/ 266.029. śrutvā ca bhartṛtayā kuṇālasamīpamupasaṃkramya parṣadamavagāhya kuṇālamuddhṛtanayanaṃ rudhirāvasiktagātraṃ dṛṣṭvā sūrcchitā bhūmau patitā/ 266.031. yāvajjalasekaṃ kṛtvotthāpitā/ 266.031. tataḥ kathaṃcit saṃjñāmupalabhya sasvaraṃ prarudantyuvāca--

267.001. <267>netrāṇi kāntāni manoharāṇi ye māṃ nirīkṣañjanayanti tuṣṭim/ 267.003. te me vipannā hyanirīkṣaṇīyāstyajanti me prāṇasamāḥ śarīram//133//

267.005. tataḥ kuṇālo bhāryāmanunayannuvāca--alaṃ ruditena/ 267.005. nārhasi śokamāśrayitum/ 267.006. svayaṃkṛtānāmiha karmaṇāṃ phalamupasthitam/ 267.006. āha ca-- 267.007. karmātmakaṃ lokamidaṃ viditvā duḥkhātmakaṃ cāpi janaṃ hi matvā/ 267.009. matvā ca lokaṃ priyaviprayogaṃ kartuṃ priye nārhasi bāṣpamokṣam//134//

267.011. tataḥ kuṇālo bhāryayā saha takṣaśilāyā niṣkāsitaḥ/ 267.011. sa garbhādānamupādāya paramasukumāraśarīraḥ/ 267.012. na kiṃcidutsahate karma kartum/ 267.012. kevalaṃ vīṇāṃ vādayati, gāyati ca/ 267.013. tato bhaikṣyaṃ labhate/ 267.013. kuṇālaḥ patnyā saha bhuṅkte/ 267.013. tataḥ kāñcanamālā yena mārgeṇa pāṭaliputrādānītā, tameva mārgamanusmarantī bhartṛdvitīyā pāṭaliputraṃ gatā/ 267.014. yāvadaśokasya gṛhamārabdhā praveṣṭum/ 267.015. dvārapālena ca nivāritau/ 267.015. yāvadrājño 'śokasya yānaśālāyāmavasthitau/ 267.016. tataḥ kuṇālo rātryāḥ pratyūṣasamaye vīṇāṃ vādayitumārabdhaḥ/ 267.016. yathā nayanānyutpāṭitāni, satyadarśanaṃ ca kṛtam, tadanurūpaṃ hitaṃ ca gītaṃ prārabdham/ 267.017. āha ca-- 267.018. cakṣurādīni yaḥ prājñaḥ paśyatyāyatanāni ca/ 267.019. jñānadīpena śuddhena sa saṃsārādvimucyate//135//

267.020. yadi tava bhavaduḥkhapīḍitā bhavati doṣaviniśritā matiḥ/ 267.022. sukhamiha ca yadīcchasi dhruvaṃ tvaritamihāyatanāni saṃtyajasva//136//

267.024. tasya gītaśabdo rājñā aśokena śrutaḥ/ 267.024. śrutvā ca rājā prītamanā uvāca-- 267.025. gītaṃ kuṇālena mayi prasaktaṃ vīṇāsvaraṃ caiva śrutiścireṇa/ 267.027. abhyāgato 'pīha gṛhaṃ nu kaṃcinna cecchati draṣṭumayaṃ kumāraḥ//137//

267.029. atha rājā aśoko 'nyatamapuruṣamāhūyovāca--puruṣa, lakṣyate-- 267.030. na khalveṣa kiṃ gītasya kuṇālasadṛśo dhvaniḥ/ 267.031. karmaṇyadhairyatāṃ caiva sūcayanniva lakṣyate//138//

267.032. tadanenāsmi śabdena dhairyādākampito bhṛśam/ 267.033. kalabhasyeva naṣṭasya pranaṣṭakalabhaḥ karī//139//

268.001. <268>gaccha, kuṇālamānayasveti/ 268.001. yāvat puruṣo yānaśālāṃ gataḥ/ 268.001. paśyati kuṇālamuddhṛtanayanaṃ vātātapaparidagdhagātram/ 268.002. apratyabhijñāya ca rājānamaśokamabhigamyovāca--deva, na hyeṣa kuṇālaḥ/ 268.003. andhaka eṣa vanīpakaḥ patnyā saha devasya yānaśālāyamavasthitaḥ/ 268.003. śrutvā ca rājā saṃvignaścintayāmāsa--yathā mayā svapnānyaśobhanāni dṛṣṭāni, niyataṃ kuṇālasya nayanāni vinaṣṭāni bhaviṣyanti/ 268.005. āha ca-- 268.006. svapnāntare nimittāni yathā dṛṣṭāni me purā/ 268.007. niḥsaṃśayaṃ kuṇālasya netre vai nidhanaṃ gate//140//

268.008. tato rājā prarudannuvāca-- 268.009. śīghramānīyatāmeṣa matsamīpaṃ vanīpakam/ 268.010. na hi me śāmyate cetaḥ sutavyasanacintayā//141//

268.011. yāvat puruṣo yānaśālāṃ gatvā kuṇālamuvāca--kasya tvaṃ putraḥ, kiṃ ca nāma? kuṇālaḥ prāha-- 268.013. aśoko nāṃ rājāsau mauryāṇāṃ kulavardhanaḥ/ 268.014. kṛtsneyaṃ pṛthivī yasya vaśe vartani kiṃkara//142//

268.015. tasya rājñastvahaṃ putraḥ kuṇāla iti viśrutaḥ/ 268.016. dhārmikasya tu putro 'haṃ buddhasyādityabāndhavaḥ//143//

268.017. tataḥ kuṇālaḥ patnyā saha rājño 'śokasya samīpamānītaḥ/ 268.017. atha rājā aśokah {paśyati} kuṇālamuddhṛtanayanaṃ vātātapaparidagdhagātraṃ rathyācolakasaṃghātapratyavareṇa vāsasā lakṣyālakṣyapracchāditakaupīnam/ 268.019. sa tamapratyābhijñāya ākṛtimātrakaṃ dṛṣṭvā rājā kathayati--tvaṃ kuṇāla iti? kuṇālaḥ prāha--evaṃ deva, kuṇālo 'smīti/ 268.020. śrutvā mūrcchito bhūmau patitaḥ/ 268.020. vakṣyati hi-- 268.021. tataḥ kuṇālasya mukhaṃ nirīkṣya netroddhṛtaṃ śokaparītacetāḥ/ 268.023. rājā hyaśokaḥ patito dharaṇyāṃ hā putraśokena hi dahyamānaḥ//144//

268.025. yāvajjalapariṣekaṃ kṛtvā rājānamutthāpayitvā āsane niṣāditaḥ/ 268.025. atha rājā kathaṃcit saṃjñāmupalabhya kuṇālamutsaṅge sthāpayāmāsa/ 268.026. vakṣyati hi-- 268.027. tato muhūrtaṃ nṛpa āśvasitvā kaṇṭhe pariṣvajya rasāśrukaṇṭhaḥ/ 268.028. muhuḥ kuṇālasya mukhaṃ pramṛjya bahūni rājā vilalāpa tatra//145//

268.030. netre kuṇālapratime vilokya sutaṃ kuṇāleti purā babhāṣe/

269.001. <269>tadasya netre nidhanaṃ gate te putraṃ kuṇāleti kathaṃ ca vakṣye//146//

269.003. āha ca-- 269.004. kathaya kathaya sādhu putra tāvadvadanamidaṃ tava cārunetram/ 269.006. gaganamiva vipannacandratāravyapagataśobhamanīkṣakaṃ kṛtaṃ te//147//

269.008. akaruṇahṛdayena tena tāta munisadṛśasya na sādhu sādhubuddheḥ/ 269.010. naravaranayaneṣvavairavairaṃ prakṛtamidaṃ mama bhūri śokamūlam//148//

269.012. vada suvadana kṣiprametadarthaṃ vrajati śarīramidaṃ purā vināśam/ 269.014. tava nayanavināśaśokadagdhaṃ vanamiva nāgavimuktavajradagdham//149//

269.016. tataḥ kuṇālaḥ pitaraṃ praṇipatyovāca-- 269.017. rājannatītaṃ khalu naiva śocyaṃ kiṃ na śrutaṃ te munivākyametat/ 269.019. yatkarmabhiste 'pi jinā na muktāḥ pratyekabuddhāḥ sudṛḍhaistathaiva//250//

269.021. labdhāḥ phalasthāśca pṛthagjanāśca kṛtāni kāmānyaśubhāni dehinām/ 269.023. svayaṃkṛtānāmiha karmāṇāṃ phalaṃ kathaṃ tu vakṣyāmi parairidaṃ kṛtam//151//

269.025. ahameva mahārāja kṛtāparādhaśca sāparādhaśca/ 269.026. vinivartayāmi yo 'haṃ vinayāmi vipattijananāni//152//

269.027. na śastravajrāgniviṣāṇi pannagāḥ kurvanti pīḍāṃ nabhaso 'vikāriṇaḥ/ 269.029. śarīralakṣyeṇa dhṛtena pārthiva patanti duḥkhānyaśivāni dehinām//153//

269.031. atha rājā śokāgninā saṃtāpitahṛdaya uvāca-- 269.032. kenoddhṛtāni nayanāni sutasya mahyaṃ ko jīvitaṃ sumadhuraṃ tyajituṃ vyavastaḥ/

270.001. <270>śokānalo nipatito hṛdaye pracaṇḍah ācakṣva putra kasya harāmi daṇḍam//154//

270.003. yāvadrājñā aśokena śrutam--tiṣyarakṣitāyā ayaṃ prayoga iti/ 270.003. śrutvā rājā tiṣyarakṣitāmāhūyovāca-- 270.005. kathaṃ hi dhanye na nimajjase kṣitau cchindāmi śīrṣaṃ paraśuprahāraiḥ/ 270.007. tyajāmyahaṃ tvāmatipāpakāriṇīmadharmayuktāṃ śriyamātmavāniva//155//

270.009. tato rājā krodhāgninā prajvalitastiṣyarakṣitāṃ nirīkṣyovāca-- 270.010. utpāṭya netre paripātayāmi gātraṃ kimasyā nakharaiḥ sutīkṣṇaiḥ/ 270.012. jīvantiśūlāmatha kārayāmi cchindāmi nāsāṃ krakacena vāsyāḥ//156//

270.014. kṣureṇa jihvāmatha kartayāmi viṣeṇa pūrṇāmatha ghātayiṣye/ 270.016. sa ityevamādivadhaprayogaṃ bahuprakāraṃ hyavadannarendraḥ//157//

270.018. vijñāpayāmāsa guruṃ mahātmā/ 270.020. anāryakarmā yadi tiṣyarakṣitā tvamāryakarmā bhava mā vadha striyam//158//

270.022. phalaṃ hi maitryā sadṛśaṃ na vidyate prabhostitakṣā sugatena varṇitā/ 270.024. punaḥ praṇasya pitaraṃ kumāraḥ kṛtāñjaliḥ sūnṛtavāgjagāda//159//

270.026. rājanna me duḥkhamalo 'sti kaścittīvrāpalāre 'pi na manyutāpaḥ/ 270.028. manaḥ prasannam yadi me jananyām yenoddhṛte me nayane svayaṃ hi/ 270.030. tattena satyena mamāstu tāvannetradvayaṃ prāktanameva sadyaḥ//160//

270.032. ityuktamātre pūrvādhikapraśobhite netrayugme prādurbabhūvatuḥ/ 270.032. yāvadrājñā aśokena tiṣyarakṣitā amarṣitena jatugṛhaṃ praveśayitvā dagdhā, takṣaśilāśca paurāḥ praghātitāḥ//

271.001. <271>bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaśayacchettāramāyuṣmantaṃ sthaviropaguptaṃ pṛcchanti--kiṃ kuṇālena karma kṛtam yasya karmaṇo vipākena nayanānyutpāṭitāni? sthavira uvāca--tena hyāyuṣmantaḥ śrūyatām-- 271.003. bhūtapūrvamatīte 'dhvani vārāṇasyāmanyatamo lubdhakaḥ/ 271.004. sa himavantaṃ gatvā mṛgān praghātayati/ 271.005. so 'pareṇa samayena himavantaṃ gataḥ/ 271.005. tatra pāśanipatitānyekasyāṃ guhāyāṃ praviṣṭānyāsāditāni/ 271.006. tena vāgurayā sarve gṛhītāḥ/ 271.006. tasya buddhirutpannā--yadi praghātayiṣyāmi, māṃsaḥ kledaṃmupayāsyati/ 271.007. tena pañcānāṃ mṛgaśatānāṃ nayanātyutpāṭitāni//

271.008. kiṃ manyadhvamāyuṣmantah? yo 'sau lubdhakaḥ, sa eṣa kuṇālaḥ/ 271.008. yattatrānena bahūnāṃ mṛgaśatānāṃ nayanānyutpāṭitāni, tasya karmaṇo vipākena bahūni varṣaśatasahasrāṇi narakeṣu duḥkhamanubhūya tataḥ karmāvaśeṣeṇa pañca janmaśatāni tasya nayanānyutpāṭitāni//

271.011. kiṃ karma kṛtam yasya karmaṇo vipākenocce kule upapannaḥ, prasādikaśca saṃvṛttaḥ, satyadarśanaṃ ca kṛtam? 271.013. tena hyāyucmantaḥ śrūyatām--bhūtapūrvamatīte 'dhvani catvāriṃśadvarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ krakucchando nāma samyaksambuddho loka udapādi/ 271.014. yadā krakucchandaḥ samyaksambuddhaḥ sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ, tasya aśokena rājñā catūratnamayaṃ stūpaṃ kāritam/ 271.016. yadā rājā aśokaḥ kālagataḥ, aśrāddho rājā rājyaṃ pratiṣṭhitaḥ/ 271.016. tāni ratnānyadattādāyikairhṛtāni/ 271.017. pāṃśukāṣṭaṃ cāvaśiṣṭam/ 271.017. atra janakāyo gatvā viśīrṇaṃ dṛṣṭvā śocitumārabdhaḥ/ 271.018. tasmiṃśca samaye 'nyatamaśca śreṣṭhiputraḥ/ 271.018. tenokrah--kimarthaṃ rudyata iti? tairabhihitam--krakucchandasya samyaksambuddhasya stūpaṃ catūratnamayamāsīt, sa idānīṃ viśīrṇa iti/ 271.020. tatastena ca tatra krakucchandasya samyaksambuddhasya kāyapramāṇikā pratimā babhūva viśīrṇā, sā abhisaṃskṛtā, samyakpraṇidhānaṃ ca kṛtam--yādṛśaḥ krakucchandaḥ śāstā, īdṛśameva śāstāramārāgayeyaṃ mā virāgayeyamiti//

271.023. kiṃ manyadhvamāyuṣmantah? yo 'sau śreṣṭhiputraḥ, sa eṣa kuṇālaḥ/ 271.023. yatrānena krakucchandasya stūpamabhisaṃskṛtam, tasya karmaṇo vipākenoccakule upapannaḥ/ 271.024. yatpratimā abhisaṃskṛtā, tena karmaṇo vipākena kuṇākaḥ prāsādikaḥ samṛttaḥ/ 271.025. yat praṇidhānaṃ kṛtam, tasya karmaṇo vipākena kuṇālena śākyamuniḥ samyaksambuddhastādṛśa eva śāstā samārāgito na virāgitaḥ, satyadarśanaṃ ca kṛtam//

271.028. iti śrīdivyāvadāne kuṇālāvadānaṃ saptaviṃśatimaṃ samāptam//

********** avadāna 28 **********

272.001. div28 vītaśokāvadānam/

272.002. yadā rājñā aśokena bhagavacchāsane śraddhā pratilabdhā, tena caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitaṃ pañcavārṣikaṃ ca kṛtam/ 272.003. trīṇi śatasahastāṇi bhikṣūṇāṃ bhojitāni yatraiko 'rhatāṃ dvau śaikṣāṇāṃ pṛthagjanakalyāṇakānāṃ ca/ 272.004. (sa)samudrāyāṃ pṛthivyāṃ janakāyā yadbhūyasā bhagavacchāsane 'bhiprasannāḥ/ 272.005. tasya bhrātā vītaśoko nāma tīrthyābhiprasannaḥ/ 272.005. sa tīrthyairvigrāhitah--nāsti śramaṇaśākyaputrīyāṇāṃ mokṣa iti/ 272.006. ete hi sukhābhiratāḥ parikhedabhīravaśceti/ 272.007. yāvadrājñā aśokenocyate--vītaśoka, mā tvamanāyatane 'prasādamutpādaya, api tu buddhadharmasaṃghe prasādamutpādaya/ 272.008. eṣa āyatanagataḥ prasāda iti/ 272.008. atha rājā aśoko 'pareṇa samayena mṛgavadhāya nirgataḥ/ 272.009. tatra vītaśokenāraṇye ṛṣirdṛṣṭaḥ pañcātapenāvasthitaḥ/ 272.010. sa ca kaṣṭatapaḥ sārasaṃjñī/ 272.010. tenābhigamya pādābhivandanaṃ kṛtvā sa ṛṣiḥ pṛṣṭah--bhagavan, kiyaccitraṃ te ihāraṇye prativasatah? sa uvāca--dvādaśa varṣāṇīti/ 272.011. vītaśokaḥ kathayati--kastavāhārah? sa ṛṣiruvāca--phalamūlāni/ 272.012. kiṃ prāvaraṇam? darbhacīvarāṇi/ 272.012. kā śayyā? tṛṇasaṃstaraṇam/ 272.013. vītaśoka uvāca--bhagavan, kiṃ duḥkhaṃ bādhate? ṛṣiruvāca--ime mṛgā ṛtukāle saṃvasanti/ 272.014. yadā mṛgānāṃ saṃvāso dṛṣṭo bhavati, tasmin samaye rāgeṇa paridahyāmi/ 272.015. vītaśoka uvāca--asya kaṣṭena tapasā rāgo 'dyāpi na bādhyate, prāgeva śramaṇāḥ śākyaputrīyāḥ svāstīrṇāsanaśayanopasevinaḥ/ 272.016. kuta eṣāṃ rāgaprahāṇaṃ bhaviṣyati? āha ca-- 272.017. kaṣṭe 'smin vijane vane nivasatāṃ vāyvambumūlāśināṃ rāgo naiva jito yadīha ṛṣiṇā kālaprakarṣeṇa hi/ 272.019. bhuktavānnaṃ sadhṛtaṃ prabhūtapiśitaṃ dadhyuttamālaṃkṛtaṃ śākyeṣvindriyanigraho yadi bhavedvindhyaḥ plavetsāgare//1//

272.021. sarvathā vañjito rājā aśoko yacchramaṇeṣu śākyaputrīyeṣu kārāṃ karoti/ 272.021. etacca vacanaṃ śrutvā rājā upāyajño 'mātyānuvāca--ayaṃ vītaśokastīrthyābhiprasannaḥ/ 272.022. upāyena bhagavacchāsane 'bhiprasādayitavyaḥ/ 272.023. amātyā āhuh--deva, kimājñāpayasi? rājā āha--yadā ahaṃ rājā alaṃkāraṃ mauliṃ paṭṭaṃ cāpanayitvā snānaśālāṃ praviṣṭo bhavāmi, tadā yūyaṃ vītaśokasyopāyena mauliṃ paṭṭaṃ ca baddhvā siṃhāsane niṣādayiṣyatha/ 272.025. evamastu iti/ 272.025. yāvadrājā rājālaṃkāraṃ mauliṃ paṭṭaṃ cāpanayitvā snānaśālāyāṃ praviṣṭaḥ, tato 'mātyairvītaśoka ucyate--rājño 'śokasyātyayāt tvaṃ rājā bhaviṣyasi/ 272.027. imaṃ tāvadrājālaṃkāraṃ pravaramauliṃ paṭṭaṃ ca baddhvā siṃhāsane niṣīdayiṣyāmah--kiṃ śobhase na veti/ 272.028. taistadābharaṇamauliṃ paṭṭaṃ ca baddhvā siṃhāsane niṣādito rājñaśca niveditam/ 272.029. tato rājā aśoko vītaśokaṃ rājālaṃkāraṃ maulipaṭṭabaddhaṃ ca siṃhāsanopaviṣṭaṃ dṛṣṭvā kathayati--adhyāpyahaṃ jīvāmi/ 272.030. tvaṃ rājā saṃvṛttaḥ/ 272.030. tato rājñā abhihitam--ko 'tra? tato yāvadvadhyaghātakā nīlāmbaravasanāḥ pralambakeśā ghaṇṭāśabdapāṇayo rājñaḥ pādayor nipatyovāca--deva, kimājñāpayasi? rājā āha--vītaśoko mayā parityakta iti/

273.001. <273>yāvadvītaśoka ucyate--saśastrairvadhyaghātairasmābhiḥ parivṛto 'sīti/ 273.001. tato 'mātyā rājñaḥ pādayor nipalyovāca--deva, marṣaya vītaśokam/ 273.002. devasyaiṣa bhrātā/ 273.002. tato rājñā abhihitam--saptāhamasya marṣayāmi/ 273.003. bhrātā caiṣaḥ/ 273.003. mama bhrātuḥ snehādasya saptāhaṃ rājyaṃ prayacchāmi/ 273.003. yāvat tūryaśatāni saṃpravāditāni, jayaśabdaiścānanditam, prāṇiśatasahasraiścāñjaliḥ kṛtaḥ, strīśataiśca parivṛtaḥ/ 273.005. vadhyaghātakāśca dvāri tiṣṭhanti/ 273.005. divase gate vītaśokasyāgrataḥ sthitvā ārocayanti--nirgataṃ vītaśoka ekaṃ divasam/ 273.006. ṣaḍahānyavaśiṣṭāni/ 273.006. evaṃ dvitīye divase/ 273.006. vistareṇa yāvatsaptāhadivase vītaśoko rājālaṃkāravibhūṣito rājño 'śokasya samīpamupanītaḥ/ 273.007. tato rājñā aśokenābhihitam--vītaśoka, kañcitsugītaṃ sunṛtyaṃ suvāditamiti ? vītaśoka uvāca--na me dṛṣṭaṃ vā syācchrutaṃ veti/ 273.009. āha ca-- 273.010. yena śrutaṃ bhavedgītaṃ nṛtyaṃ cāpi nirīkṣitam/ 273.011. rasāścāsvāditā yena sa bhūyāttava nirṇayam//2//

273.012. rājā āha--vītaśoka, idaṃ mayā rājyaṃ saptāhaṃ tava dattam, tūryaśatāni saṃpravāditāni, jayaśabdaiścānanditam, añjaliśatāni pragṛhītāni, strīśataiśca paricīrṇaḥ/ 273.013. kathaṃ tvaṃ kathayasi--naiva me dṛṣṭaṃ na śrutamiti? vītaśoka uvāca-- 273.015. na me dṛṣṭaṃ nṛtyaṃ na ca nṛpa śruto gītaninado na me gandhā ghrātā na khalu rasā me 'dya viditāḥ/ 273.017. na me spṛṣṭaḥ sparśaḥ kanakamaṇihārāṅgajanitaḥ samūho nārīṇāṃ maraṇaparibaddhena manasā//3//

273.019. striyo nṛttaṃ gītaṃ bhavaśayanānyāsanavidhirvayo rūpaṃ lakṣmīrbahuvividharatnā ca vasudhā/ 273.021. nirānandā śūnyā mama nṛpa varaśayyā gatasukhā sthitān dṛṣṭvā dvāre vadhakapuruṣānnīlavasanān//4//

273.023. śrutvā ghaṇṭāravaṃ ghoraṃ nīlāmbaradharasya hi/ 273.024. bhayaṃ me maraṇājjātaṃ pārthivendra sudāruṇam//5//

273.025. mṛtyuśalyaparīto 'haṃ nāśrauṣīdgītamuttamam/ 273.026. nādrākṣaṃ nṛpate nṛttaṃ na ca bhoktuṃ manaḥspṛhā//6//

273.027. mṛtyujvaragṛhītasya na me svapno 'pi vidyate/ 273.028. kṛtsnā me rajanī yātā mṛtyumevānucintayan//7//

273.029. rājā āha--vītaśoka, mā tāvat tavaikajanmikasya maraṇabhayāttava rājaśriyaṃ prāpya harṣo notpannaḥ/ 273.030. kiṃ punarbhikṣavo janmaśatamaraṇabhayabhītāḥ sarvāṇyupapattyāyatanāni duḥkhānyanusṛtāni paśyanti/ 273.031. narake tāvaccharīrasaṃtāpakṛtamagnidāhaduḥkhaṃ ca, tiryakṣu anyonyabhakṣaṇaparitrāsaduḥkham, preteṣu kṣuttarṣaduḥkham, paryeṣṭisamudācāraduḥkhaṃ manuṣyeṣu, cyavanapatanabhraṃśaduḥkham<274> deveṣu/

274.001. ebhiḥ pañcabhirduḥkhaistrailokyamanuṣaktam/ 274.001. śārīramānasairduḥkhairutpīḍitā vadhakabhūtān skandhān paśyanti, śūnyagrāmabhūtānyāyatanāni, cauribhūtāni viṣayāṇi, kṛtsnaṃ ca traidhātukamanityatāgninā pradīptaṃ paśyanti/ 274.003. teṣāṃ rāgāḥ kathamutpadyate? āha ca-- 274.004. mā tāvadekajanmikasya maraṇabhayāttava na jāyate harṣaḥ/ 274.005. manasi viṣayairmanojñaiḥ satataṃ khalu paśyamānasya//8//

274.006. kiṃ punarjanmaśatānāṃ maraṇabhayamanāgataṃ vicintayatām/ 274.007. manasi bhaviṣyati harṣo bhikṣūṇāṃ bhojanādyeṣu //9//

274.008. teṣāṃ tu vastraśayanāsanabhojanādi mokṣo 'bhiyuktamanasāṃ janayeta saṅgam/ 274.010. paśyanti ye vadhakaśatrunibhaṃ śarīramādīptaveśmasadṛśāṃśca bhavānanityān //10//

274.012. kathaṃ ca teṣāṃ na bhavedvimokṣo mokṣārthināṃ janmaparānmukhānām/ 274.014. yeṣāṃ manaḥ sarvasukhāśrayeṣu vyāvartate padmadalādivāmbhaḥ//11//

274.016. yadā vītaśoko rājñā aśokenopāyena bhagavacchāsane 'bhiprasāditaḥ, sa kṛtakarapuṭa uvāca--deva, eṣo 'haṃ taṃ bhagavantaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksambuddhaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ceti/ āha ca-- 274.019. eṣa vrajāmi śaraṇaṃ vibuddhanavakamalavimalanibhanetram/ 274.020. budhavibudhamanujamahitaṃ jinaṃ virāgaṃ ca saṃghaṃ ca//12//iti/ 274.021. atha rājā aśoko vītaśokaṃ kaṇṭhe pariṣvajyovāca--na tvaṃ mayā parityaktaḥ, api tu buddhaśāsanābhiprasādārthaṃ tava mayā eṣa upāyaḥ pradarśitaḥ/ 274.022. tato vītaśoko gandhapuṣpamālyādivāditrasamudayena bhagavataścaityānarcayati, saddharmaṃ ca śṛṇoti, saṃghe ca kārāṃ kurute/ 274.024. sa kurkuṭārāmaṃ gataḥ/ 274.024. tatra yaśo nāṃ sthaviro 'rhan ṣaḍabhijñaḥ/ 274.024. sa tasya purato niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya/ 274.025. sthaviraśca tamavalolayitumārabdhaḥ/ 274.025. sa paśyati vītaśokamupacitahetukaṃ caramabhavikam/ 274.026. tenaivāśrayenārhattvaṃ prāptavyam/ 274.026. tena tasya pravrajyāyā varṇo bhāṣitaḥ/ 274.027. tasya śrutvā spṛhā jātā--pravrajeyaṃ bhagavacchāsane/ 274.027. tata utthāya kṛtāñjaliḥ sthavitamuvāca--labheyāhaṃ svakhyāte dharmavinaye pravrajyāmupasampadaṃ bhikṣubhāvam/ 274.028. careyamahaṃ bhavato 'ntike brahmacaryam/ 274.029. sthavira uvāca--vatsa, rājānamaśokamanujñāpayasveti/ 274.029. tato vītaśoko yena rājā aśokastenopasaṃkramya kṛtāñjaliruvāca--deva, anujānīhi mām/ 274.030. pravrajiṣyāmi svākhyāte dharmavinaye samyageva śraddhayā agārādanagārikām/ 274.031. āha ca--

275.001. <275>udbhrānto 'smi niraṅkuśo rājā iva vyāvartito vibhramāt tvadbuddhiprabhavāṅkuśena vidhivadbuddhopadeśairaham/ 275.001. ekaṃ tvamarhasi me varaṃ pradarśituṃ tvaṃ pārthivānāṃ pate lokālokavarasya śāsanavare liṅgaṃ śibhaṃ dhārayet//13//

275.005. śrutvā ca rājā sāśrukaṇṭho vītaśokaṃ kaṇṭhe pariṣvajyovāca--vītaśoka, alamanena vyavasāyena/ 275.006. pravrajya khalu vaivarṇikābhyupagatāvasaḥ, pāṃśukūlaṃ pravaraṇaṃ parijanojjñitam, āhāro bhaiṣyaṃ parakule, śayanāsanaṃ vṛkṣamūle tṛṇasaṃstaraḥ parṇasaṃstaraḥ, vyābādhe khalvapi bhaiṣajyamasulabhaṃ pūtimūtraṃ ca bhojanam/ 275.008. tvaṃ ca sukumāraḥ śītoṣṇakṣutpipāsānāṃ duḥkhānāmasahiṣṇuḥ/ 275.009. prasīda, nivartaya mānasam/ 275.009. vītaśoka uvāca--deva, 275.010. naiva hi jāne taṃ nūnaṃ viṣayatṛṣito 'nāyāsavihataḥ pravrajyāṃ prāptukāmo na ripuhṛtabalo naivārthakṛpaṇaḥ/ 275.012. duḥkhārtaṃ mṛtyuneṣṭaṃ vyasanaparigataṃ dṛṣṭvā jagadidaṃ panthānaṃ janmabhīruḥ śivamabhayamahaṃ gantuṃ vyavasitaḥ//14//

275.014. śrutvā ca rājā aśokaḥ satvaraṃ praruditumārabdhaḥ/ 275.014. atha vītaśoko rājānamanunayannuvāca--deva, 275.016. saṃsāradolāmabhiruhya lolam yadā nipāto niyataḥ prajānām/ 275.018. kimarthamāgacchati vikriyā te sarveṇa sarvasya yadā viyogaḥ//15//

275.020. rājā āha--vītaśoka, bhaikṣe tāvadabhyāsaḥ kriyatām/ 275.020. rājakule vṛkṣavāṭikāyāṃ tasya tṛṇasaṃstaraḥ saṃstṛtaḥ, bhojanaṃ cāsya dattam/ 275.021. so 'ntaḥpuraṃ paryaṭati, mahārhaṃ cāhāraṃ na labhate/ 275.022. tato rājñā antaḥpurikā abhihitā--pravrajitasārūpyamasyāhāramanuprayacchateti/ 275.022. tena yāvadabhidūṣitā pūtikulmāṣā labdhāḥ/ 275.023. tāṃśca paribhoktumārabdhaḥ/ 275.023. dṛṣṭvā rājñā aśokena nivāritaḥ/ 275.024. tasya buddhirutpannā--yadīha pravrajiṣyāmi, ākīrṇo bhaviṣyāmi/ 275.025. tato videheṣu janapadeṣu gatvā pravrajitaḥ/ 275.026. tatastena yujyatā yāvadarhattvaṃ prāptam/ 275.026. athāyuṣmato vītaśokasyārhattvaṃ prāptasya vimuktiprītisukhasaṃvedina etadabhavat--asti khalu me--pūrvaṃ rājño 'śokasya gṛhadvāramanuprāptaḥ/ 275.028. tato dauvārikamuvāca--gaccha, rājño 'śokasya nivedaya--vītaśoko dvāri tiṣṭhati devaṃ draṣṭukāma iti/ 275.029. tato dauvāriko rājānamaśokamabhigamyovāca--deva, diṣṭyā vṛddhiḥ/ 275.030. vītaśoko 'bhyāgato dvāri tiṣṭhati devaṃ draṣṭukāmaḥ/ 275.030. tato rājñā abhihitam--gaccha, śīghraṃ praveśayeti/ 275.031. yāvadvītaśoko rājakulaṃ praviṣṭaḥ/ 275.031. dṛṣṭvā ca rajā aśokaḥ saṃhāsanādutthāya mūlanikṛtta iva drumaḥ sarvaśarīreṇāyuṣmantaṃ vītaśokaṃ nirīkṣamānaḥ prarudannuvāca--

276.001. <276>bhūteṣu saṃsargagateṣu nityaṃ dṛṣṭvāpi māṃ naiti yathā vikāram/ 276.003. vivekavegādhigatasya śaṅke prajñārasasyātirasasya tṛptaḥ//16//

276.005. atha rājño 'śokasya rādhagupto nāmāgrāmātyaḥ/ 276.005. sa paśyati--āyuṣmato vītaśokasya pāṃśukūlaṃ ca cīvaraṃ mṛṇmayaṃ pātram yāvadannaṃ bhaikṣyaṃ lūhapraṇītam/ 276.006. dṛṣṭvā ca rājñaḥ pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca--deva, yathā ayamalpecchaḥ saṃtuṣṭaśca, niyatamayaṃ kṛtakaraṇīyo bhaviṣyati, prītirutpādyeta/ 276.008. kṛtah? 276.009. bhaikṣānnabhojanam yasya pāṃśukūlaṃ ca cīvaram/ 276.010. nivāso vṛkṣamūlaṃ ca tasyāniyataṃ katham//17//

276.011. nirāśravam yasya mano viśālaṃ nirāmayaṃ copacitaṃ śarīram/ 276.013. svacchandato jīvitasādhanaṃ ca nityotsavaṃ tasya manuṣyaloke//18//

276.015. śrutvā tato rājā prītamanā uvāca-- 276.016. apahāya mauryavaṃśaṃ magadhapuraṃ sarvaratnanicayaṃ ca/ 276.017. dṛṣṭvā vaṃśānivahaṃ prahīṇamadamānamohasārambham//19//

276.018. atyuddhṛtamiva manye yaśasā pūtaṃ puramiva mahaṃ ca/ 276.019. pratipadyatāṃ tvayā daśabaladharaśāsanamudāreṇa//20//

276.020. atha rājā aśokaḥ sarvāṅgena parigṛhya prajñapta evāsane niṣādayāmāsa, praṇītena cāhāreṇa svahastaṃ saṃtarpayati/ 276.021. bhuktavantaṃ viditvā dhautahastamapanītapātramāyuṣmato vītaśokasya purato niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya/ 276.022. athāyuṣmān vītaśoko rājānamaśokaṃ dharmyayā kathayā saṃdarśayannuvāca-- 276.024. apramādena saṃpādya rājyaiśvaryaṃ pravartatām/ 276.025. durlabhā trīṇi ratnāni nityaṃ pūjaya pārthiva//21//

276.026. sa yāvadharmyayā kathayā saṃharṣayitvā saṃprasthitaḥ//

276.027. atha rājā aśokaḥ kṛtakarapuṭaḥ pañcabhiramātyaśataiḥ parivṛto 'nekaiśca paurajanapadasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛta āyuṣmantaṃ vītaśokamanuvrajitumārabdhaḥ/ 276.028. vakṣyati hi-- 276.029. bhrātā jyeṣṭhena rājñā tu gauraveṇānugamyate/ 276.030. pravrajyāyāḥ khalu ślādhyaṃ saṃdṛṣṭikamidaṃ phalam//22//

277.001. <277>tata āyuṣmān vītaśokaḥ svaguṇānudbhāvayan paśyataḥ sarvajanakāyasya ṛddhyā vaihāyasamutpatya prakrāntaḥ/ 277.002. atha rājā aśokaḥ kṛtakarapuṭaḥ prāṇiśatasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛto gaganatalāvasaktadṛṣṭirāyuṣmantaṃ vītaśokaṃ nirīkṣamāṇa uvāca-- 277.004. svajanasnehaniḥsaṅgo vihaṃga iva gacchasi/ 277.005. śrīrāganigadairbaddhānasmān pratyādiśānniva//23//

277.006. ātmāyattasya śāntasya mahaḥsaṃketacāriṇaḥ/ 277.007. dhyānasya phalametacca rāgāndhairyanna dṛśyate//24//

277.008. api ca/ 277.009. ṛddhyā khalvavabhartsatāḥ paramayā śrīgarvitāste vayaṃ buddhyā khalvapi nāmitāḥ śirasitāḥ prajñābhimānodayam/ 277.011. prāptārthena phalāndhabuddhimanasaḥ saṃvejitāste vayaṃ saṃkṣepeṇa sabāṣpadurdinamukhāḥ sthāne vimuktā vayam//25//

277.013. tatrāyuṣmān vītaśokaḥ pratyantimeṣu janapadeṣu śayyāsanāya nirgataḥ/ 277.013. tasya ca mahān vyādhirutpannaḥ/ 277.014. śrutvā ca rājñā aśokena bhaiṣajyamupasthāyikāśca visarjitāḥ/ 277.014. tasya tena vyādhinā spṛṣṭasya śiraḥ khustamabhavat/ 277.015. yadā ca vyādhirvigataḥ, tasya virūṭāni śirasi romāṇi/ 277.016. tena vaidyopasthāyakāśca visarjitāḥ/ 277.016. tasya ca gorasaprāya āhāro 'nusevyate/ 277.016. sa ghoṣaṃ gatvā bhaikṣyaṃ paryaṭati/ 277.017. tasmiṃśca samaye puṇḍravardhananagare nirgranthopāsakena buddhapratimā nirgranthasya pādayor nipātitā citrārpitā/ 277.018. upāsakenāśokasya rājño niveditam/ 277.018. śrutvā ca rājñā abhihitam--śīghramānīyatām/ 277.019. tasyordhvam yojanam yakṣāḥ śṛṇvanti, adho yojanaṃ nāgāḥ/ 277.019. yāvattaṃ tatkṣaṇena yakṣairupanītam/ 277.020. dṛṣṭvā ca rājñā ruṣitenābhihitam--puṇḍravardhane sarve ājīvikāḥ praghātayitavyāḥ/ 277.021. yāvadekadivase 'ṣṭādaśasahasrāṇyājīvikānāṃ praghātitāni/ 277.021. tataḥ pāṭaliputre bhūyo 'nyena nirgranthopāsakena buddhapratimā nirgranthasya pādayor nipātitā citrārpitā/ 277.022. śrutvā ca rājñā amarṣitena sa nirgranthopāsakaḥ sabandhuvargo gṛhaṃ praveśāyitvā agninā dagdhaḥ/ 277.023. ājñaptaṃ ca--yo me nirgranthasya śiro dāsyati, tasya dīnāraṃ dāsyāmīti/ 277.024. ghoṣitam/ 277.024. sa cāyuṣmān vītaśoka ābhīrasya gṛhe rātriṃ vāsamupagataḥ/ 277.025. tasya ca vyādhinā kliṣṭasya lūhāni cīvarāṇi, dīrghakeśanakhaśmaśruḥ/ 277.026. ābhīryā buddhirutpannā--nirgrantho 'yamasmākaṃ gṛhe rātriṃ vāsamupagataḥ/ 277.027.

svāminamuvāca--āryaputra, saṃpanno 'yamasmākaṃ dīnāraḥ/ 277.027. imaṃ nirgranthaṃ praghātayitvā śiro rājño 'śokasyopanāmayeyamiti/ 277.028. tataḥ sa ābhīro 'siṃ niṣkoṣaṃ kṛtvā āyuṣmantaṃ vītaśokamabhigataḥ/ 277.029. āyuṣmatā ca vītaśokena pūrvānte jñānaṃ kṣiptam/ 277.029. paśyati svayaṃkṛtānāṃ karmaṇāṃ phalamidamupasthitam/ 277.030. tataḥ karmapratiśaraṇo bhūtvā avasthitaḥ/ 277.030. tena tathāsyābhīreṇa śiraśchinnam/ 277.031. rājño 'śokasyopanītam--dīnāraṃ prayaccheti/ 277.031. dṛṣṭvā ca rājñā aśokena parijñātam--viralāni cāsya śirasi romāṇi na vyaktimupagacchanti/ 277.032. tato vaidyā upasthāyakā ānītāḥ/ 277.032. tairdṛṣṭvā <278>abhihitam--deva, vītaśokasyaitacchiraḥ/

278.001. śrutvā rājā mūrcchito bhūmau patitaḥ/ 278.001. yāvajjalasekaṃ datvā sthāpitaḥ/ 278.002. amātyaiścābhihitam--deva, vītarāgāṇāmapyatra pīḍā/ 278.002. dīyatāṃ sarvasattveṣvabhayapradānam/ 278.003. yāvadrājñā abhayapradānaṃ dattam--na bhūyaḥ kaścit praghātayitavyaḥ//

278.004. tato bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāramāyuṣmantamupaguptaṃ pṛcchanti--kiṃ karma kṛtamāyuṣmatā vītaśokena yasya karmaṇo vipākena śastreṇa praghātitah? sthavira uvāca--tena hyāyuṣmantaḥ karmāṇi kṛtāni pūrvamanyāsu jātiṣu/

278.006. śrūyatām-- 278.007. bhutapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani anyatamo lubdho mṛgān praghātayitvā jīvikāṃ kalpayati/ 278.008. aṭavyāmudapānam/ 278.008. sa tatra lubdho gatvā pāśān yantrāṃśca sthāpayitvā mṛgān praghātayati/ 278.009. asti buddhānāmutpāde pratyekabuddhā loke utpadyante/ 278.009. vistaraḥ/ 278.009. anyataraḥ pratyekabuddhastasminnudapāne āhārakṛtyaṃ kṛtvā udapānāduttīrya vṛkṣamūle paryaṅkena niṣaṇṇaḥ/ 278.010. tasya gandhena mṛgāstasminnudapāne nābhyāgatāḥ/ 278.011. sa lubdha āgatya paśyati--neiva mṛgā udapānamabhyāgatāḥ/ 278.012. padānusāreṇa ca taṃ pratyekabuddhamabhigataḥ/ 278.012. dṛṣṭvā cāsya buddhirutpannā--anenaiṣa ādīnava utpāditaḥ/ 278.013. tenāsiṃ niṣkoṣaṃ kṛtvā sa pratyekabuddhaḥ praghātitaḥ//

278.014. kiṃ manyadhve āyuṣmantah? yo 'sau lubdhaḥ sa eṣa vītaśokaḥ/ 278.014. yatrānena megāḥ praghātitāḥ, tasya karmaṇo vipākena mahān vyādhirutpannaḥ/ 278.015. yatpratyekabuddhaḥ śastreṇa praghātitaḥ, tasya karmaṇo vipākena bahūni varṣasahasrāṇi narakeṣu duḥkhamanubhūya pañca janmaśatāni manuṣyeṣūpapannaḥ śastreṇa praghātitaḥ/ 278.017. tatkarmāvaśeṣeṇaitarhi arhatprāpto 'pi śastreṇa praghātitaḥ//

278.018. kiṃ karma kṛtam yenoccakule upapannaḥ, arhattvaṃ ca prāptam? sthavira uvāca--kāśyape samyaksambuddhe pravrajito 'bhūt pradānaruciḥ/ 278.019. tena dāyakadānapatayaḥ saṃghabhaktaṃ kārāpitāstarpaṇāni yavāgūpānāni nimantraṇakāni/ 278.020. stūpeṣu ca cchatrāṇyavaropitāni, dhvajāḥ patākāḥ/ 278.021. gandhamālyapuṣpavāditrasamudayena pūjāḥ kṛtāḥ/ 278.021. tasya karmaṇo vipākenoccakule upapannaḥ/ 278.022. yāvaddaśavarṣasahasrāṇi brahmacaryaṃ caritvā samyakpraṇidhānaṃ kṛtam, tasya karmaṇo vipākenārhattvaṃ prāptamiti//

278.024. iti śrīdivyāvadāne vītaśokāvadānamaṣṭāviṃśatimam//

********** avadāna 29 **********

279.001. div29 aśokāvadānam/

279.002. yadā rājñā aśokena ardhāmalakadānena bhagavacchāsane śraddhā pratilabdhā, sa bhikṣūnuvāca--kena bhagavacchāsane prabhūtaṃ dānaṃ dattam? bhikṣava ūcuh--anāthapiṇḍadena gṛhapatinā/ 279.004. rājā āha--kiyattena bhagavacchāsane dānaṃ dattam? bhikṣava ūcuh--koṭiśataṃ tena bhagavacchāsane dānaṃ dattam/ 279.005. śrutvā ca rājā aśokaścintayati--tena gṛhapatinā bhūtvā koṭiśataṃ bhagavachāsane dānaṃ dattam/ 279.006. tenābhihitam--ahamapi koṭiśataṃ bhagavacchāsane dānaṃ dāsyāmi/ 279.007. tena yāvaccaturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitam, sarvatra ca śatasahasrāṇi dattāni--jātau, bodhau, dharmacakre, parinirvāṇe ca, sarvatra śatasahasraṃ dattam/ 279.008. pañcavārṣikaṃ kṛtam/ 279.009. tatra ca catvāri śatasahasrāṇi dattāni, trīṇi śatasahasrāṇi bhikṣūṇāṃ bhojitāni yatrekarmahatāṃ dvau śaikṣāṇāṃ pṛthagjanakalyāṇakānāṃ ca/ 279.010. kośaṃ sthāpayitvā mahāpṛthivīmantaḥpurāmātyagaṇamātmānaṃ kuṇālaṃ ca āryasaṃghe niryātayitvā catvāri śatasahasrāṇi dattvā niṣkrītavān/ 279.012. ṣaṇṇavatikoṭyo bhagavacchāsane dānaṃ dattam/ 279.012. sa yāvad glānībhūtaḥ/ 279.012. atha rājā idānīṃ na bhaviṣyāmīti viklavībhūtaḥ/ 279.013. tasya rādhagupto nāmāmātyo yena saha pāṃśudānaṃ dattam/ 279.014. tadā sa rājānamaśokaṃ viklavībhūtamavekṣya pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca-- 279.015. yacchatrusaṃghaiḥ prabalaiḥ sametya nodvīkṣitaṃ caṇḍadivākarābham/ 279.017. padmānanaśrīśatasamprapītaṃ kasmāt sabāṣpaṃ tava deva vaktram//1//

279.019. rājā āha--rādhagupta, nāhaṃ dravyavināśaṃ na rājyanāśanaṃ na cāśrayaviyogaṃ śocāmi, kiṃ tu śocāmi--āryairyadviprayukṣyāmi/ 279.021. nāhaṃ punaḥ sarvaguṇopapannaṃ saṃghaṃ samakṣaṃ naradevapūjitam/ 279.023. saṃpūjayiṣyāmi varānnapānairetaṃ vicintyāśruvimokṣaṇam//2//

279.025. api ca rādhagupta, ayaṃ me manoratho babhūva--koṭiśataṃ bhagavacchāsane dānaṃ dāsyāmīti, sa ca me 'bhiprāyo na paripūrṇaḥ/ 279.026. tato rājñā aśokena catvāraḥ koṭyaḥ paripūrayiṣyāmīti hiraṇyasuvarṇaṃ kurkuṭārāmaṃ praṣayitumārabdhaḥ//

279.028. tasmiṃśca samaye kuṇālasya saṃpadir nāma putro yuvarājye pravartate/ 279.028. tasyāmātyairabhihitam--kumāra, aśoko rājā svalpakālāvasthāyī/ 279.029. idaṃ ca dravyaṃ kurkuṭārāmaṃ preṣyate/ 279.029. kośabalinaśca rājānaḥ/ 279.030. nivārayitavyaḥ/ 279.030. yāvat kumāreṇa bhāṇḍāgārikaḥ pratiṣiddhaḥ/ 279.030. yadā rājño 'śokasyāpratiṣiddhā (tasya) suvarṇabhājane āhāramupanāmyate/ 279.031. bhuktvā tāni suvarṇabhājanāni <280>kurkuṭārāmaṃ preṣayati/

280.001. tasya suvarṇabhājanaṃ pratiṣiddham/ 280.001. rūpyabhājane āhāramupanāmyate, tānyapi kurkuṭārāmaṃ preṣayati/ 280.002. tato rūpyabhājanamapi pratiṣiddham, yāvallohabhājana āhāramupanāmyate/ 280.003. tānyapi rājā aśokaḥ kurkuṭārāmaṃ preṣayati/ 280.003. tasya yāvanmṛdbhājana āhāramupanāmyate/ 280.004. tasmiṃśca samaye rājño 'śokasya ardhāmalakaṃ karāntaragatam/ 280.004. atha rājā aśokaḥ saṃvigno 'mātyān paurāṃśca saṃnipātya kathayati--kaḥ sāmprataṃ pṛthivyāmīśvarah? tato 'mātya utthāyāsanādyena rājā aśokastenāñjaliṃ praṇamyovāca--deva, pṛthivyāmīśvaraḥ/ 280.006. atha rājā aśokaḥ sāśrudurdinanayanavadano 'mātyānuvāca-- 280.008. dākṣiṇyādanṛtaṃ hi kiṃ kathayata bhraṣṭādhirājyā vayaṃ śeṣaṃ tvāmalakārdhamityavasitam yatra prabhutvaṃ mama/ 280.010. eśvaryaṃ dhignāryamuddhatanadītoyapraveśopamaṃ martyendrasya mamāpi yatpratibhayaṃ dāridryamabhyāgatam//3//

280.012. athavā ko bhagavato vākyamanyathā kariṣyati? saṃpattayo hi sarvā vipattinidhanā iti pratijñātam yadavitathavādinā gautamena, na hi tadvisaṃvadati//

280.014. pratiśiṣyate 'smanne cirādājñā mama yāvatī yathā manasā/ 280.015. sādyaiva mahādriśilātalavihatanadīvat pratinivṛttā //4//

280.016. ājñāpya vyavadhūtaḍimbaḍamarāmekātapatrāṃ mahīmutpāṭya pratigarvitānarigaṇānāśvāsya dīnāturān/ 280.018. bhraṣṭasvāyatano na bhāti kṛpaṇaḥ saṃpratyaśoko nṛpah chinnāmlānaviśīrṇapatrakusumaḥ śuṣyatyaśoko yathā//5//

280.020. tato rājā aśokaḥ samīpo gataṃ puruṣamāhūyovāca--bhadramukha, pūrvaguṇānurāgādbhraṣṭaiśvaryasyāpi mama imaṃ tāvadapaścimaṃ vyāpāraṃ kuru/ 280.021. idaṃ mamārdhāmalakaṃ grahāya kurkuṭārāmaṃ gatvā saṃghe niryātaya/ 280.022. madvacanācca saṃghasya pādābhivandanaṃ kṛtvā vaktavyam--jambudvīpaiśvaryasya rājña eṣa sāmprataṃ vibhava iti/ 280.023. idaṃ tāvadapaścimaṃ dānaṃ tathā paribhoktavyam yathā me saṃghagatā dakṣiṇā vistīrṇā syāditi/ 280.024. āha ca-- 280.025. idaṃ pradānaṃ caramaṃ mamādya rājyaṃ ca taṃ caiva gataṃ svabhāvam/ 280.027. ārogyavaidyoṣadhivarjitasya trātā na me 'styāryagaṇādbahirdhā//6//

280.029. tatathā bhujyatām yena pradānaṃ mama paścimam/ 280.030. yathā saṃghagatā me 'dya vistīrṇā dakṣiṇā bhavet//7//

280.031. evaṃ deveti s puruṣo rājño 'śokasya pratiśrutya tadardhāmalakaṃ kurukuṭārāmaṃ gatvā vṛddhānte sthitvā kṛtāñjalistadardhāmalakaṃ saṃghe niryātayannuvāca--

281.001. <281>ekacchatrasamucchrayāṃ vasumatīmājñāpayan yaḥ purā lokaṃ tāpayati sma madhyadivasaprāpto divā bhāskaraḥ/ 281.003. bhāgyacchidramavekṣya so 'dya nṛpatiḥ svaiḥ karmābhirvañcitaḥ saṃprāpte divasakṣaye raviriva bhraṣṭaprabhāvaḥ sthitaḥ//8//

281.005. bhaktyavanatena śirasā praṇamya saṃghāya tena khalu dattamidamāmalakasyārdhaṃ lakṣmīcāpalyacihnitam/ 281.006. tataḥ saṃghasthaviro bhikṣūnuvāca--bhadantā bhavantaḥ, śakyamidānīṃ saṃvegamutpādayitum/ 281.007. kutah? evaṃ hyuktaṃ bhagavatā--paravipattiḥ saṃvejanīyaṃ sthānamiti/ 281.007. kasyedānīṃ sahṛdayasya saṃvego notpadyate? kutah? 281.009. tyāgaśūro narendro 'sāvaśoko mauryakuñjaraḥ/ 281.010. jambudvīpeśvaro bhūtvā jāto 'rdhāmalakeśvaraḥ//9//

281.011. mṛtyaiḥ sa bhūmipatiradya hṛtādhikāro dānaṃ prayacchati kilāmalakārdhametat/ 281.013. śrībhogāvistaramadairatigarvitānāṃ pratyādiśanniva manāṃsi pṛthagjanānām//10//

281.015. yāvattadardhāmalakaṃ cūrṇayitvā yūṣe prakṣipya saṃghe cāritam/ 281.015. tato rājā aśoko rādhaguptamuvāca--kathaya rādhagupta, kaḥ sāmprataṃ pṛthivyāmīśvarah? atha rādhagupto 'śokasya pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca--devaḥ pṛthivyāmīśvaraḥ/ 281.017. atha rājā aśokaḥ kathaṃcidutthāya caturdiśamavalokya saṃghāya añjaliṃ kṛtvovāca--eṣa idānīṃ mahatkośaṃ sthāpayitvā imāṃ samudraparyantāṃ mahāpṛthivīṃ bhagavacchrāvakasaṃghe niryātayāmi/ 281.019. āha ca-- 281.020. imāṃ samudrottamanīlakañcukāmanekaratnākarabhūṣitānanām/ 281.022. dadāmyahaṃ bhūtadharāṃ samandarāṃ saṃghāya tasminnupabhujyate phalam//11//

281.024. api ca/ 281.025. dānenāhamanena nendrabhavanaṃ na brahmaloke phalaṃ kāṅkṣāmi drutavārivegacapalaṃ prāgeva rājaśriyam/ 281.027. dānasyāsya phalaṃ tu bhaktimahato yanme 'sti tenāpnuyāṃ cittaiśvaryamahāryamāryamahitaṃ nāyāti yadvikriyām//12//

281.029. yāvat patrābhilikhitaṃ kṛtvā dantamudrayā mudritam/ 281.029. tato rājā mahāpṛthivīṃ saṃghe datvā kālagataḥ/ 281.030. yāvadamātyair nīlapītābhiḥ śibikābhir nirhāritvā śarīrapūjāṃ kṛtvā rājānaṃ pratiṣṭhāpayiṣyāma iti, yāvadrādhaguptenābhihitam/ 281.031. rājñā aśokena mahāpṛthivī saṃghe niryātitā <282>iti/

282.001. tato 'mātyairabhihitam--kimarthamiti? rādhagupta uvāca--eṣa rājño 'śokasya manorathe babhūva--koṭiśataṃ bhagavacchāsena dānaṃ dāsyāmīti/ 282.002. tena ṣaṇṇavitikoṭyo dattā yāvadrājñyā pratiṣiddhā/ 282.003. tadabhiprāyeṇa rājñā mahāpṛthivī saṃghe dattā/ 282.003. yāvadamātyaiścatasraḥ koṭyo bhagavacchāsane dattvā pṛthivīṃ niṣkrīya saṃpadī rājye pratiṣṭhāpitaḥ/ 282.004. saṃpaderbṛhaspatiḥ putraḥ, bṛhaspatervṛṣasenaḥ, vṛṣasenasya puṣyadharmā, puṣyadharmaṇaḥ puṣyamitraḥ/ 282.005. so 'mātyānāmantrayate--ka uapāyaḥ syādyadasmākaṃ nāma ciraṃ tiṣṭhet? nairabhihitam--devasya ca vaṃśādaśoko nāṃnā rājā babhūveti/ 282.006. tena caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitam/ 282.007. yāvadbhagavacchāsanaṃ prāpyate, tāvattasya yaśaḥ sthāsyati/ 282.008. devo 'pi caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpayatu/ 282.008. rājā āha--maheśākhyo rājā aśoko babhūva/ 282.009. anyaḥ kaścidupāya iti? tasya brāhmaṇapurohitaḥ pṛthagjano 'śrāddhaḥ/ 282.010. tenābhihitam--deva, dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ nāma ciraṃ sthāsyati/ 282.010. yāvadrājā puṣyamitraścaturaṅgabalakāyaṃ saṃnāhayitvā bhagavacchāsanaṃ vināśayiṣyāmīti kukkuṭārāmaṃ nirgataḥ/ 282.011. dvāre ca siṃhanādo muktaḥ/ 282.012. yāvatsa rājā bhītaḥ pāṭaliputraṃ praviṣṭaḥ/ 282.012. evaṃ dvirapi trirapi/ 282.012. yāvadbhikṣūṃśca saṃghamāhūya kathayati--bhagavacchāsanaṃ nāśāyiṣyāmīti/ 282.013. kimicchatha stūpaṃ saṃghārāmān vā? bhikṣubhiḥ parigṛhītāḥ/ 282.014. yāvatpuṣyamitro yāvat saṃghārāmaṃ bhikṣūṃśca praghātayan prasthitaḥ/ 282.015. sa

yāvacchākalamanuprāptaḥ/ 282.015. tenābhihitam--yo me śramaṇaśiro dāsyati, tasyāhaṃ dīnāraśataṃ dāsyāmi/ 282.016. dharmarājikāvārhadbuddhyā(?) śiro dātumārabdham/ 282.016. śrutvā ca rājā arhatpraghātayitumārabdhaḥ/ 282.017. sa ca nirodhaṃ samāpannaḥ/ 282.017. tasya paropakarmo na kramate/ 282.017. sa yatnamutsṛjya yāvatkoṣṭhakaṃ gataḥ/ 282.018. daṃṣṭhrānivāsī yakṣaścintayati--idaṃ bhagavacchāsanaṃ vinaśyati/ 282.018. ahaṃ ca śikṣāṃ dhārayāmi/ 282.019. na mayā śakyaṃ kasyacidapriyaṃ kartum/ 282.019. tasya duhitā kṛmiśena yakṣeṇa yācyate, na cānuprayacchati--tvaṃ pāpakarmakārīti/ 282.020. yāvatsā duhitā tena kṛmiśasya dattā bhagavacchāsanaparitrāṇāryaṃ parigrahaparipālanārthaṃ ca/ 282.021. puṣyamitrasya rājñaḥ pṛṣṭhato yakṣo mahān pramāṇe yūyam(?)/ 282.022. tasyānubhāvātsa rājā na pratihanyate/ 282.022. yāvaddaṃṣṭrānivāsī yakṣastaṃ puṣyamitrānubandhayakṣaṃ grahāya parvatacarye 'carat/ 282.023. yāvaddakṣiṇā mahāsamudraṃ gataḥ/ 282.023. kṛmiśena ca yakṣeṇa mahāntaṃ parvatamānayitvā puṣyamitro rājā sabalavāhano 'vaṣṭabdhaḥ/ 282.024. tasya munihata iti saṃjñā vyavasthāpitā/ 282.024. yadā puṣyamitro rājā praghātitastadā mauryavaṃśaḥ samucchinnaḥ//

282.026. iti śrīdivyāvadāne aśokāvadānaṃ samāptam//

********** avadāna 30 **********

283.001. div30 sudhanakumārāvadānam/

283.002. punarapi mahārāja yanmayā anuttarasamyaksambodhiprāptaye dānāni dattāni, puṇyāni kṛtāni, vīryapāramitā ca pariripūtā, anuttarā samyaksambodhir nārādhitā, tacchrūyatām//

283.003. bhūtapūrvaṃ mahāraja pañcālaviṣaye rājanau babhūvatuḥ, uttarapāñcālo dakṣiṇapāñcālaśca/ 283.005. tatrottarapāñcālo mahādhano nāṃnā dastināpure rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca śāntakalikalahaḍimbaḍmarataskaradurbhikṣarogāpagataṃ śalīkṣugomahiṣīsampannam/ 283.007. dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayati/ 283.007. tasmiṃśca nagare mahāhrada utpalakumudapuṇḍrīkasampanno haṃsakāraṇḍavacakravākopaśobhito ramaṇīyaḥ/ 283.008. tatra ca hrade janmacitrako nāṃ nāgapotaḥ prativasati/ 283.009. sa kālena kālaṃ samyagvāridhārāmanuprayacchati/ 283.010. atīva śasyasampattirbhavati/ 283.010. śasyavatī vasumatī/ 283.010. subhikṣānnapāno deśaḥ/ 283.011. dānamānasatkāravāṃśca lokaḥ śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakopabhojyaḥ/ 283.011. dakṣiṇapāñcālastu rājā adharmabhūyiṣṭhaścaṇḍo rabhasaḥ karkaśo 'dharmeṇa rājyaṃ kārayati, nityaṃ daṇḍena ghātanadhāraṇabandhanahiḍinigaḍoparodhana rāṣṭranivāsināṃ trāsayati/ 283.013. adharmabhūyiṣṭhatayā cāsya devo na kālena kālaṃ samyagvāridhāramutsṛjati/ 283.014. tato 'sau mahājanakāyaḥ saṃtrastaḥ svatrastaḥ svajīvitāpekṣayā rāṣṭraparityāgaṃ kṛtvā uttarapāñcālasyaiva rājño viṣayaṃ gatvā prativasati/ 283.015. yāvadapareṇa samayena dakṣiṇapāñcālo rājā mṛgayāvyapadeśena janapadān vyavalokanāya nirgataḥ/ 283.016. yāvat paśyati grāmanagarāṇi śūnyāni, udyānadevakulāni bhinnaprabhagnāni/ 283.017. sa janakāyaḥ kva gata iti kathayati/ 283.018. amātyāḥ kathayatnti--deva, uttarapāñcālasya rājño viṣayaṃ gataḥ/

283.018. kimartham? deva, abhayaṃ prayaccha, kathayāmaḥ/ 283.019. dattaṃ bhavatu/ 283.019. tataste kathayanti--deva, uttarapāñcālo rājā dharmeṇa rājyaṃ kārayati/ 283.020. tasya janapadā ṛddhāśca sphītāśca kṣemāśca subhikṣāśca ākīrṇabahujanamanuṣyāśca praśāntakalikalahaḍimbaḍamarataskaradurbhikṣarogāpagatāḥ śālīkṣugomahiṣīsampannāḥ/ 283.022. dānamānasatkāravāṃśca lokaḥ śramaṇabrāhmaṇavanīpakopabhojyaḥ/ 283.022. devastu caṇḍo rabhasaḥ karkaśo nityaṃ tāḍanaghātanadhāraṇabandhananigaḍoparodha(na) rāṣṭraṃ trāsayati/ 283.023. yato 'sau janakāyaḥ saṃtrastaḥ saṃvegamāpanna uttarapāñcālasya rājño viṣayaṃ gataḥ/ 283.024. dakṣiṇapāñcālo rājā kathayati--bhavantaḥ, ko 'sāvupāyaḥ syādenāsau janakāyaḥ punarāgatya eṣu grāmanagareṣu prativaset? amātyā āhuh--yadi deva uttarapāñcālavaddharmeṇa rājyaṃ kārayasi, maitracitto 'nukampācittaśca rāṣṭraṃ pālayasi, nacirādasau janakāyaḥ punarāgatya eṣu grāmanagareṣu prativaset/ 283.027. dakṣiṇapāñcālo rājā kathayati--bhavantaḥ, yadyevam, ahamapyuttarapāñcālavaddharmeṇa rājyaṃ kārayāmi, maitracitto hitacitto 'nukampācittaśca rāṣṭraṃ pālayāmi/ 283.029. yūyaṃ tathā kuruta, yathā asau janakāyaḥ punarāgatya eṣu grāmanagareṣu prativasatīti/ 283.030. amātyā āhuh--deva, aparo 'pi tatrānuśaṃso 'sti/ 283.031. tasmin nagare mahāgrada utpalakumudapuṇḍarīkasaṃchanno haṃsakāraṇḍavacakravākopaśobhitah<284>/

284.001. tatra janmacitrako nāma nāgapotakaḥ prativasati/ 284.001. sa kālena kālaṃ samyagvāridhāramanuprayacchati/ 284.002. atīva śasyasampattirbhavati/ 284.002. teṃs tasya śasyavatī vasumatī, subhikṣānnapānaśca deśaḥ/ 284.003. rājā āha--ko 'sau upāyaḥ syādyenāsau nāgapota ihānīyeta? amātyā āhuh--deva, vidyāmantradhāriṇḥ, tānānayeti/ 284.004. te samanviṣyantām/ 284.004. tato rājñā suvarṇapiṭakaṃ dhvajāgre baddhvā svavijite ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam--ya uttarapāñcālarājaviṣayājjanmacitrakaṃ nāma nāgapotakamānayati, tasyemaṃ suvarṇapiṭakaṃ dāsyāmi, mahatā ca satkāreṇa satkariṣyāmīti/ 284.007. yāvadanyatamo 'hituṇḍiko 'mātyānāṃ sakāśaṃ gatvā kathayati--mamedaṃ suvarṇapiṭakamanuprayacchata/ 284.008. ahaṃ janmacitraṃ nāma nāgapitakamapahṛtyānayāmīti/ 284.009. amātyāḥ kathayanti--eṣa gṛhāṇa/ 284.009. sa kathayati--yo yuṣmākaṃ śraddhayitaḥ pratyayitaśca, tasya haste tiṣṭhatu/ 284.010. ānīte janmacitre nāgapotake grahīṣyāmīti/ 284.010. evaṃ kuruṣveti/ 284.010. tato 'sau ahituṇḍikaḥ pratyayitasya puruṣasya haste suvarṇapiṭakaṃ sthāpayitvā hastināpuraṃ gataḥ/ 284.012. tenāsau hradaḥ samantato vyavalokitaḥ/ 284.012. nimittīkṛtah--asau jñmacitro nāgapotaka etasmin pradeśe tiṣṭhatīti/ 284.013. tato balyupahāranimittaṃ punaḥ pratyāgataḥ/ 284.013. amātyānāṃ kathayati--balyupahāramenaṃ prayacchata/ 284.014. saptame divase taṃ nāgapotakamapahṛtya ānayāmīti/ 284.014. sa cāhituṇḍikastena saṃlakṣitah--mamāsāvapaharaṇāyāgataḥ/ 284.015. saptame divase māmapahariṣyati/ 284.015. mātāpitṛviyogajaṃ me

duḥkhaṃ bhaviṣyatīti/ 284.016. kiṃ karomi, kiṃ śaraṇaṃ prapadyeyamiti/ 284.016. tasya hradasya nātidūre dvau lubdhakau prativasataḥ, sārako halakaḥ/ 284.017. tau hradamāśritya jīvikāṃ kalpayataḥ/ 284.017. ye sthalagatāḥ prāṇino mṛgaśarabhasūkarādayastaṃ hradamupasarpanti, tān praghātayataḥ, ye 'pi jalagatā matsyakacchapamaṇḍūkādayaḥ/ 284.019. tatra sārakaḥ kālagataḥ, halako jīvati/ 284.019. janmacitro nāgapotaḥ saṃlakṣayati--ko 'nyo 'sti mama śaraṇamṛte halakāt lubdhakāt? tato manuṣyaveṣamāsthāya halakasya lubdhakasya sakāśaṃ gataḥ/ 284.021. gatvā kathayati--bhoḥ puruṣa, kiṃ tvaṃ jānīṣe kasyānubhāvāddhanasya rājño janapadā ṛddhāśca sphītāśca subhikṣākīrṇabahujanamanuṣyāśca praśāntakalikalahaḍimbaḍamarataskaradurbhikṣarogāpagatāḥ śālīkṣugomahiṣīsampannā iti? sa kathayati--jāne sa rājā dhārmiko dharmeṇa rājyaṃ kārayati, maitracitto hitacitto 'nukmpācittaśca rāṣṭraṃ pālayatīti/ 284.025. asmin pradeśe janmacitrako nāma nāgapitakaḥ prativasati/ 284.026. sa kālena kālaṃ samyagvāridhārāmanuprayacchati/ 284.027. atīva śasyasampattirbhavati/ 284.027. śasyavatī vasumatī, subhikṣānnapānaśca deśa iti/ 284.028. janmacitraḥ kathayati--taṃ nāgapotakamito viṣayādapaharet, tasya nāgapotakasya kiṃ syāt? na śobhanaṃ syāt, mātāpitṛviyogajaṃ duḥkhaṃ syādrājño rāṣṭrasya ca/ 284.030. yo 'paharati, tasya kiṃ tvaṃ kuryāh? sa āha--jīvitādvyaparopayeyam/ 284.030. jānīṣe tvaṃ kataro 'sau nāgapotaka iti? na jāne/ 284.031. ahamevāsau nāgaḥ/ 284.031. dakṣiṇapāñcālavaiṣayikenāhituṇḍikenāpahṛtya nīyeta/

284.032. sa balyupahāravidhānārthaṃ gataḥ/ 284.032. saptame divase āgamiṣyati/

285.001. <285>āgatya asya hradasya catasṛṣu dikṣu khadiraśalākānnikhanya nānāraṅgaiḥ sūtrairveṣṭayitvā mantrānāvartayiṣyati/ 285.002. tatra tvayā pracchanne saṃnikṛṣṭe sthātavyam/ 285.002. yadā tenāyamevamrūpaḥ prayogaḥ kṛto bhavati, tadā hradamadhyāt kvathamānaṃ pānīyamutthāsyati ahaṃ cotthāsyāmi/ 285.003. tadā tvayāsau ahituṇḍikaḥ śareṇa marmaṇi tāḍayitavyaḥ, āśu copasaṃkramya vaktavyah--mantrānupasaṃhara/ 285.004. mā te utkṛttamūlaṃ śiraḥ kṛtvā pṛthivyāṃ nipātayiṣyāmīti/ 285.005. yadyasau mantrānanupasaṃhṛtya prāṇairviyokṣyate, mṛtaṃ te 'ham yāvajjīvaṃ mantrapāśabddhaḥ syāmiti/ 285.006. lubdhakaḥ prāha--yadi tavaikasyaivaṃ guṇaḥ syāt, tathāpyahamevaṃ kuryām, prāgeva sarājakasya rāṣṭrasya/ 285.007. gaccha, ahaṃ te trāteti/ 285.008. tatastena nāgapotakena tasyaikapārśve guptasthānamupadarśitam/ 285.008. yāvadasau lubdhakaḥ saptame divase pratigupte pradeśe ātmānaṃ gopayitvā avasthitaḥ/ 285.009. sa cāhituṇḍika āgatya balyupahāraṃ kartumārabdhaḥ/ 285.010. tena catasṛṣu dikṣu catvāraḥ khadirakīlakā nikhātāḥ/ 285.010. nānāraṅgaiḥ sūtrairveṣṭayitvā mantrā āvartitāḥ/ 285.0tatastasmāt pānīyaṃ kvathitumārabdham/ 285.011. lubdhakena ca śareṇa marmaṇi tāḍitaḥ/ 285.012. niṣkośaṃ cāsiṃ kṛtvā abhihitah--tvamasmadviṣayanivāsinaṃ nāgapotamapaharasi/ 285.013. mā te utkṛttamūlaṃ śiraḥ kṛtvā pṛthivyāṃ nipātayāmīti/ 285.013. tato 'hituṇḍikena duḥkhavedanābhibhūtena maraṇabhayabhītena mantrā vyāvartitāḥ/ 285.014. tatsamanantaraṃ ca lubdhakena jīvitād vyaparopitaḥ/ 285.015. tato nāgo

mantrapāśavinirmukto hradādabhyudgamya lubdhakaṃ pariṣvaktavān, evaṃ cāha--tvaṃ me mātā, tvaṃ me pitā, yanmayā tvāmāgamya mātāpitṛviyogajaṃ duḥkhaṃ notpannam/ 285.017. āgaccha, bhavanaṃ gacchāmaḥ/ 285.017. tenāsau bhavanaṃ nītaḥ, nānāvidhena cānnapānena saṃtarpitaḥ, ratnāni copadarśitāni, mātāpitrośca niveditaḥ/ 285.018. amba tāta--eṣa me suhṛccharaṇaṃ bāndhavaḥ/ 285.019. asyānubhāvādyuṣmābhiḥ saha viyogo na jāta iti/ 285.019. tābhyāmasau vareṇa pravārito vividhāni ca ratnāni dattāni/ 285.020. sa tānyādāya tasmād hradād vyuthitaḥ/ 285.020. tasya ca hradasya nātidūre puṣpaphalasalilasampanne nānāśakunikūjite ṛṣeragramāśramapadam/ 285.021. tatra ca nāgapotakena sārdhaṃ vṛttakaṃ tatsarvaṃ vistareṇa samākhyātam/ 285.022. tata ṛṣiḥ kathayati--kiṃ ratnaiḥ kiṃ vā te suvarṇena? tasya bhavane 'mogho nāṃ pāśastiṣṭhati, tam yācasva/ 285.023. tato lubdhako 'moghapāśe saṃjātatṛṣṇah ṛṣivacanamupaśrutya punarapi nāgabhavanaṃ gataḥ/ 285.024. yāvatpaśyati bhavanadvāre tamamoghapāśam/ 285.025. tasyaitadabhavat--eṣa sa pāśo yo mayā prārthanīyaḥ/ 285.025. iti viditvā nāgabhavanaṃ praviṣṭaḥ/ 285.025. tato janmacitreṇa nāgapotakena anyaiśca nāgaiḥ sasambhramaiḥ pratisaṃmodito ratnaiśca pravāritaḥ/ 285.026. sa kathayati--alaṃ mama ratnaiḥ/ 285.027. kiṃ tu etamamoghapāśaṃ prayacchatheti/ 285.027. sa nāga āha--tavānena kiṃ prayojanam? yadā garutmatopadrutā bhavāmaḥ, tadā anenātmānaṃ rakṣāmaḥ/ 285.028. lubdhaka āha--yuṣmākameṣa kadācit karhicit garutmatopadrutānāmupayogaṃ gacchati/ 285.029. mama tu

anena satatameva prayojanam/ 285.030. yadasti kṛtamupakṛtaṃ ca, anuprayaccheti/ 285.030. janmacitrasya nāgapotakasyaitadabhavat--mamānena bahūpakṛtam/ 285.031. mātāpitarau avalokya dadāmīti/ 285.031. ten mātāpitarau avalokya sa pāśo dattaḥ/ 285.032. tato 'sau lubdhakaḥ pṛthivīlabdhaprakhyena sukhasaumanasyenāpyāyitamanā amoghapāśamādāya nāgabhavanādabhyudgamya svagṛhaṃ gataḥ//

286.001. <286>yāvadapareṇa samayena dhano rājā devyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati/ 286.001. tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayato na putro na duhitā/ 286.002. sa kare kapolaṃ dattvā cintāparo vyavasthitah--anekadhanasamuditaṃ me gṛham/ 286.003. na me putro na duhitā/ 286.003. mamātyayātsvakulavaṃśacchede rāṣṭrāpahāraḥ sarvasantasvāpateyamaputramiti kṛtvā anyarājavidheyo bhaviṣyatīti/ 286.004. sa śramaṇabrāhmaṇasuhṛtsambandhibāndhavairucyate--deva, kimasi cintāparah? sa etatprakaraṇaṃ vistareṇārocayati/ 286.006. te kathayati--devatārādhanaṃ kuru, putraste bhaviṣyatīti/ 286.006. so 'putraḥ putrābhinandī śivavaruṇakuberavāsavādīnanyāṃśca devatāviśeṣānāyācate, tadyathā--ārāmadevatā vanadevatā catvaradevatā śṛṅgāṭakadevatā balipratigrāhikāḥ/ 286.008. sahajāḥ sahadharmikā nityāvubaddhā api devatā āyācate/ 286.009. asti caiṣa loke pravādo yadāyācanahetoḥ putrā jāyante duhitaraśceti/ 286.009. tacca neivam/ 286.010. yadyevamabhaviṣyat, ekaikasya putrasahasramabhaviṣyat, tadyathā rājñaścakravartinaḥ/ 286.010. api tu trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvātputrā jāyante duhitaraśca/ 286.011. katameṣāṃ trayāṇām? mātāpitarau raktau bhavataḥ saṃnipatitau/ 286.012. mātā cāsya kalyā bhavati ṛtumatī ca/ 286.012. gandharvaḥ pratyupasthito bhavati/ 286.013. eṣā trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvātputrā jāyante duhitaraśca/ 286.013. sa caivamāyācanaparastiṣṭhati/ 286.014. anyatamaśca bhadrakalpiko bodhisattvastasyāgramahiṣyā avakrāntaḥ/ 286.015. pañcāveṇīyā dharmā ekatye paṇḍitajātīye mātṛgrāme/

286.015. katame pañca? raktaṃ puruṣaṃ jānāti viraktaṃ jānāti/ 286.016. kālaṃ jānāti kratuṃ jānāti/ 286.016. garbhamavakrāntaṃ jānāti/ 286.016. yasya sakāśādgarbhamavakrāmati tamapi jānāti/ 286.017. dārakaṃ jānāti, dārikāṃ jānāti/ 286.017. saceddārako bhavati, dakṣiṇaṃ kukṣiṃ niśritya tiṣṭhati/ 286.018. saceddārikā bhavati, vāmaṃ kukṣiṃ niśritya tiṣṭhati/ 286.018. sā āttamanāḥ svāminn ārocayati--diṣṭyā vardhasva āryaputra/ 286.019. āpannasattvāsmi saṃvṛttā/ 286.019. yathā ca me dakṣiṇaṃ kukṣiṃ niśritya tiṣṭhati, niyataṃ dārako bhaviṣyatīti/ 286.020. so 'pyāttamanāttamanāḥ pūrvaṃ kāyamunnamayya dakṣiṇaṃ bāhumabhiprasārya udānamudānayati--apyevāhaṃ cirakālābhilaṣitaṃ putramukhaṃ paśyeyam/ 286.022. jāto me syānnāvajātaḥ/ 286.022. kṛtyāni me kurvīt/ 286.022. pratibharet/ 286.022. dāyādyaṃ me pratipadyeta/ 286.023. kulavaṃśo me cirasthitikaḥ syāt/ 286.023. asmākaṃ cāpyatītakālagatānāmalpaṃ vā prabhūtaṃ vā dānāni datvā puṇyāni kṛtvā asmākaṃ nāṃnā dakṣiṇāmādekṣyati--idaṃ tayoryatratatropapannayorgacchatoranugacchatu iti/ 286.025. āpannasattvāṃ viditvā upariprāsādatalagatāmayantritāṃ dhārayati tiktāmlalavaṇamadhurkaṭukaṣāyavivarjitairāhāraiḥ/ 286.026. hārārdhahāravibhūṣitagātrīmapsarasamiva nandanavanacāriṇīṃ mañcānmañcaṃ pīṭhātpīṭhamanavatarantīmadharimāṃ bhūmim/ 286.027. na cāsyāḥ kiṃcidamanojñaśabdaśravaṇam yāvadeva garbhasya paripākāya/ 286.028. sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānāmatyayātprasūtā/ 286.029. dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko gauraḥ kanakavarṇaśchatrākāraśirāḥ

pralambabāhurvistīrṇalalāṭa uccaghoṇaḥ saṃgatabhrūstuṅganāsaḥ sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ/ 286.030. tasya jātau ānandabheryastāḍitāḥ/ 286.031. śrutvā rājā kathayati--kimetaditi/ 286.031. antaḥpurikābhī rājñe niveditam--deva, diṣṭyā vardhasva/ 286.032. putraste jāta iti/ 286.032. tato rājñā taṃ sarvaṃ nagaramapagatapāṣāṇaśarkarakaṭhallam <287>vyavasthitam, candanavārisiktamucchratadhvajapatākaṃ surabhidhūpaghaṭikopanibuddhaṃ nānāpuṣpābhikīrṇaramaṇīyam/

287.002. ājñā ca dattā--śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakebhyo dānaṃ prayacchata, sarvabandhanamokṣaṃ ca kuruteti/ 287.003. tasyaivaṃ trīṇi saptakānyekaviṃśatidivasān vistareṇa jātakarma karoti/ 287.004. tasya jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpitumārabdham--kiṃ bhavatu dāraksya nāmeti? amātyāḥ kathayanti--ayaṃ dārako dhanasya rājñaḥ putraḥ, bhavatu dārakasya sudhano nāmeti/ 287.005. tasya sudhana iti nāmadheyaṃ vyavashtāpitam/ 287.006. sudhano dārako 'ṣṭābhyo dhātrībhyo 'nudatto dvābhyāmaṃsadhātrībhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām/ 287.007. so 'ṣṭābhirdhātrībhirunnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navatītena sarpiṣā sarpimaṇḍairvā anyaiścottaptottaptairupakaraṇaviśeṣaiḥ/ 287.009. āśu vardhate hradasthamiva paṅkajam//

287.010. sa yadā mahān saṃvṛttastadā lipyāmupanyastaḥ saṃkhyāyāṃ gaṇanāyāṃ mudrāyāmuddhāre nyāse nikṣepe vastuparīkṣāyāṃ kumāraparīkṣāyāṃ kumārikāparīkṣāyāṃ dāruparīkṣāyāṃ ratnaparīkṣāyāṃ vastraparīkṣāyām/ 287.012. so 'ṣṭāsu parīkṣāsu ghaṭako vācakaḥ paṇḍitaḥ paṭupracāraḥ saṃvṛttaḥ/ 287.012. sa yāni tāni bhavanti rājñāṃ kṣatriyāṇāṃ mūrdhābhiṣiktānāṃ janapadaiśvaryamanuprāptānāṃ mahāntaṃ pṛthivīmaṇḍalamabhinirjityādhyāvasatāṃ pṛthagbhavanti śilpasthānakarmasthānāni, tasyathā--hastigrīvāyāmaśvapṛṣṭhe rathe tsarau dhanuṣi apayāne niryāṇe 'ṅkuśagrahe pāśagrahe chedye bhedye muṣṭibandhe padabandhe dūravedhe śabdavedhe marmavedhe 'kṣuṇṇavedhe dṛḍhaprahāritāyām/ 287.016. pañcasthāneṣu kṛtāvī saṃvṛttaḥ/ 287.017. tasya pitrā trīṇyantaḥpurāṇi vyavasthāpitāni jyeṣṭhaṃ madhyaṃ kanīyasam/ 287.017. trīṇi vāsagṛhāṇi māpitāni, haimantikaṃ graiṣmikaṃ vārṣikam/ 287.018. trīṇyudyānāni māpitāni, haimantikaṃ graiṣmikaṃ vārṣikam/ 287.019. tataḥ sudhanakumāra upariprāsādatalagato niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍati ramate paricārayati//

287.021. yāvadapareṇa samayena halako lubdhako mṛgayāmanveṣamāṇastena tenānuvicarannanyatamaṃ parvatamanuprāptaḥ/ 287.022. tasya ca parvatasyādhastādṛṣerāśramapadaṃ paśyati puṣpaphalasampannaṃ nānāpakṣigaṇavicāritam/ 287.023. mahāntaṃ ca hradamutpalakumudapuṇḍarīkasaṃchannaṃ haṃsakāraṇḍavacakravākopaśobhitam/ 287.024. sa tamāśramapadaṃ paribhramitumārabdhaḥ/ 287.024. yāvattam ṛṣiṃ paśyati dīrghakeśaśmaśrunakharomāṇaṃ vātāpakarṣitaśarīraṃ cīvaravalkaladhāriṇamanyatamavṛkṣamūlāśrayatṛṇakuṭikākṛtanilayam/ 287.025. dṛṣṭvā ca punaḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā kṛtāñjalipuṭaḥ papraccha--bhagavan, kiyacciramasmin pradeśe tava prativasatah? catvāriṃśadvarṣāṇi/ 287.027. asti tvayā iyatā kālenāsmin pradeśe kaścidāścaryādbhutadharmo dṛṣṭaḥ śruto vā? praśāntātmā ṛṣirmandaṃ mandamuvāca--bhadramukha, dṛṣṭaste 'yaṃ hradah? dṛṣṭo bhagavan/ 287.029. eṣā brahmasabhā nāma puṣkiriṇī utpalapadmakumudapuṇḍarīkasaṃchannā nānāpakṣigaṇaniṣevitā himarajatatuṣāragaurāmbusampūrṇā surabhikusumapūrṇatoyā/ 287.030. asyāṃ puṣkiriṇyāṃ pañcadaśamyāṃ manoharā nāma drumasya kinnararājasya duhitā pañcakinnarīśataparivārā nānāvidhasnānodvartanairāgatya snāti/ 287.032. snānakāle cāsyā madhuragītavāditaśabdena mṛgapakṣiṇo 'vahriyante/

288.001. ahamapi taṃ śabdaṃ śrutvā mahatā prītisaumanasyena saptāhamatināmayāmi/ 288.001. etadāścaryaṃ bhadramukha mayā dṛṣṭamiti/ 288.002. atha halakasya lubdhakasyaitadabhavat--śobhano 'yaṃ mayā amoghaḥ pāśo nāgāllabdho manoharāyāḥ kinnaryāḥ kṣepsyāmīti/ 288.003. so 'pareṇa samayena pūrṇapañcadaśyāmamoghaṃ pāśamādāya hradatīrasamīpe puṣpaphalaviṭapagahanamāśritya avadhānatatparo 'vashtitaḥ/ 288.004. yāvanmanoharā kinnarī pañcaśataparivāritā tādṛśyaiva vibhūtyā brahmasabhāṃ puṣkiriṇīmavatīrṇā snātum/ 288.005. tatsamantaraṃ ca halakena lubdhakena amoghaḥ pāśaḥ kṣiptaḥ, yena manoharā kinnarī baddhā/ 288.006. tayā amoghapāśaśritayā hrade mahāhatanādaḥ kṛto bhīṣaṇaśca śabdo niścāritaḥ, yaṃ śrutvā pariśiṣṭaḥ kinnarigaṇa itaścāmutaśca saṃbhrānto manoharāṃ nirīkṣitumārabdhaḥ/ 288.008. paśyanti baddhām/ 288.008. dṛṣṭvā ca punarbhītā niṣpalāyitāḥ/ 288.009. adrākṣītsa lubdhakastāṃ paramarūpadarśanīyām/ 288.009. dṛṣṭvā ca punarupaśliṣṭo grahīṣyāmīti/ 288.010. sā āha--hā hatāsmi, hā mandabhāgyā, mamodṛśīmavasthāmāptām/ 288.011. mā naiṣīstvaṃ hi mā sprākṣīr naitattva suceṣṭitam/ 288.012. rājabhogyā surūpāhaṃ na sādhu grahaṇaṃ tava//1// iti/ 288.013. lubdhakaḥ prāha--yadi tvāṃ na gṛhṇāmi, niṣpalāyase/ 288.013. sā kathayati--nāhaṃ niṣpalāye/ 288.014. yadi na śraddadhāsi, imaṃ cūḍāmaṇiṃ gṛhāṇa/ 288.014. asyānubhāvenāhamuparivihāyasā gacchāmīti/ 288.015. lubdhakaḥ kathayati--kathaṃ jāne? tayā śirasthaścūḍāmaṇirdatta uktaśca--eṣa cūḍāmaṇiryasya haste, tasyāhaṃ vaśā bhavāmi/ 288.016. tato lubdhakenāsau cūḍāmaṇirgṛhītaḥ, pāśabaddhāṃ caināṃ saṃprashtitaḥ//