Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 2/3

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luận tạng

Dharmasamuccaya

Thông tin
GRETIL — Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya.CC BY-NC-SA 4.0

yathā rūpaṃ tathā sarva viṣayāścittahetavaḥ / cittaṃ dāntaṃ sadā śāntaṃ doṣamiśravigarhitam // dhs_11.69 //

ekamekaṃ yathā śāli gandharūpe pṛthagvidhe / saṃśleṣo yāti nānātvaṃ tathācittaṃ pravartate // dhs_11.70 //

kriyāṃ hi tatra kurute yatra (cittaṃ) pradhāvati / cittasaṃvāhanaṃ tadvākyaṃ loko 'yaṃ sampravartate // dhs_11.71 //

viṣayād bhrāntamanasaś(cā)tivego mahābalaḥ / cittaṃ(śānta)karaṃ dāntaṃ śivaṃ bhavati dehinām // dhs_11.72 //

dāntena cetasā tattvadarśanaṃ bhavati

tenādāntena śīghreṇa sarvapāpavihāriṇā / bhrāmyate tribhavaḥ sarvaḥ na ca tattvaṃ sa paśyati // dhs_11.73 //

samīraṇaraṇodbhrānto lokaḥ saṃsāre bhramati

samīraṇaraṇodbhrānto yathā bhramati sāgaraḥ / citteśvarasamāyukto loko 'yaṃ bhrāmyate sadā // dhs_11.74 //

cittaṃ śubhaṃ sukhamedhīta

śubhopanītaṃ cittaṃ(hi) śubheṣvevāpanīyate / tathā śubhānucaritamaśnute teṣu dhāvati // dhs_11.75 //

yogavāhicittaṃ pratyayaṃ labhate

yogavāhi nṛṇāṃ cittaṃ vāyvambusamameva ca / pratyayaśca yathā labhyastathā tat paridhāvati // dhs_11.76 //

cittaṃ pradhāvati parivartate ca

śīghraṃ pradhāvate cittaṃ śīghrañca parivartate / śīghraṃ nayati deveśa (bhuvane) dāyabhūmiṣu // dhs_11.77 //

cittasya karttṛtvam

karttṛtvaṃ sarvadharmāṇāṃ bharttṛtvaṃ sarvakarmaṇām / netṛtvaṃ sarvakarmāṇāṃ cittatvamiti lakṣyate // dhs_11.78 //

cittaṃ na viśvaset

na viśvaseddhi cittasya nityaṃ chidraprahāriṇaḥ / durlabhasyāpi vaśyasya capalasya viśeṣataḥ // dhs_11.79 //

cittagativarṇanam

muhūrtena śubhaṃ yāti muhūrtena tathāśubham / bhavatyavyākṛtaṃ śīghraṃ gatirasya na vidyate // dhs_11.80 //

nāyatirjñāyate tasya gamanaṃ naiva vidyate / abhūtaḥ sambhavastasya bhūtvā ca pratigacchati // dhs_11.81 //

rūparahitaṃ cittam

nākāro vidyate tasya sañcayo 'pi na vidyate / grahaṇaṃ tasya naivāsti niḥśarīrasya sarvataḥ // dhs_11.82 //

pratyayasādhanavarṇanam

hetupratyayasāmagrayā prāptaḥ sañjāyate punaḥ / maṇisomapratyayo (hi) pratyayo jñāyate 'nalaḥ // dhs_11.83 //

cittamindriyarūpādīn prati dhāvati

tathaivendriyarūpādīn prativijñānasambhavaḥ / naikasya jñāyate cittaṃ samavāyyanulakṣyate // dhs_11.84 //

cittaṃ durnivāryam

tadevaṃ viṣayaṃ matvā durnivārya ca sarvataḥ / saddharmamatirāstheyā na kāmeṣu kathañcana // dhs_11.85 //

cittamati capalam

caṇḍāticapalaṃ tīvramaviṣahyaṃ mahāvalam / cittaṃ karoti karmāṇi yanna paśyanti bāliśāḥ // dhs_11.86 //

duḥkhapravartakaṃ cittam

sarvasya karmaṇaścittaṃ hetubhūtaṃ bhave bhave / bhavet pravartakaṃ duḥkhaṃ yena dhāvati bāliśaḥ // dhs_11.87 //

cittadoṣo mahādoṣa eva

vātādayo na doṣāḥ syurdoṣā rāgādayo matāḥ / vātādibhirapāyeṣu mānavo nopapadyate // dhs_11.88 //

cittadoṣo mahādoṣo nityaṃ(pāpa) vidarśakaḥ / tasmātteṣāṃ samāśreyo na vātādigamādiha // dhs_11.89 //

rāgānugaṃ cittaṃ duṣṭaṃ bhavati

vātādayaḥ praṇaśyanti dehanāśāccharīriṇām / (rāgādayo) na tasya syurjanmāntaraśatairapi // dhs_11.90 //

tasmād rāgasya vaśagaṃ na vidheyaṃ kadācana / ābhyantikaṃ paraṃ śreyaḥ prāpyate rāgasaṅkramāt // dhs_11.91 //

mana eva cikitsako bhavati

yaścittavaidyaḥ sa bhiṣag na śarīrabhiṣag bhṛśam / manaścikitsako jñeyo na tathā laukiko mataḥ // dhs_11.92 //

svacittakarmaṇā dagdho narake patati

karmacintyaṃ samaṃ cintyaṃ na cittena prapadyate / svacittakarmaṇā dagdho narakānupadhāvati // dhs_11.93 //

dhyānādeva cittaṃ śuddhaṃ bhavati

yacchreyaḥ samacittasya na tat (kvāpyupa)padyate / saṃrakṣyaṃ hṛdayaṃ mūḍhaḥ prayātamanudhāvati // dhs_11.94 //

cittavaśago duḥkhamāpnoti

dhyānād dhyeyena kūṭena yaḥ pumān vanamāśritaḥ / taṃ muktvā cittakaḥ so 'yaṃ saṃprahṛṣyati bāliśaḥ // dhs_11.95 //

ye bālāścittapāśena cittakarmavicāriṇaḥ / nīyante hyavaśā ghoraṃ narakaṃ karmamohitā // dhs_11.96 //

cittavaividhyanirūpaṇam

sucittamapi yaccitaṃ na taccittaṃ satāṃ matam / karmacittaṃ mahācittaṃ tridhātugatacitritam // dhs_11.97 //

sattvā citrairupāyairhi bhramanti gatipañcake / tat sarva karmasācivyaṃ citrakartṛ vicitritam // dhs_11.98 //

cittavaśago baddho bhavati

cittacitrakareṇedaṃ karmajātaṃ vicitritam / yena sarvamidaṃ baddhaṃ jagad bhramati mohitam // dhs_11.99 //

varṣātaparajodhūmaiścittaṃ naśyati bhūbhujaiḥ / kalpakoṭisahastreṇa citraṃ cittaṃ vinaśyati // dhs_11.100 //

nāśaṃ prayāti basudhā sāgaraścāpi śuṣyati / cittenāpi kṛtaṃ citraṃ tasyānubhavane sthite // dhs_11.101 //

pramatte citte nānāgatirbhavati

nānāgatisamāvṛttā nānākarmasamānugāḥ / nānācittavaśāḥ sattvā bhramanti gatipañcake // dhs_11.102 //

bāliśā (nāṃ)nṛṇāṃ cittaṃ viṣayaṃ(prati)dhāvati / na cinotyaśubhaṃ karma yena dhāvati durgatim // dhs_11.103 //

cañcalaṃ cittaṃ sadā viṣamaṃ bhavati

tasmāccittaṃ sadā rakṣyaṃ cañcalaṃ viṣamaṃ kharam / nityaṃ viṣayasaṃsaktaṃ tṛṣṇāviṣasamāvṛttam // dhs_11.104 //

viṣayānuraktaṃ cittaṃ vyasane pātayati

dhāvate viṣayaṃ caitad vyasanaṃ nāvabudhyate / paścāttu vyasane prāpte phalaṃ vindati karmaṇaḥ // dhs_11.105 //

samāhitacittaḥ sukhamaśnute

apāyabhīrutā tasya tasya cittaṃ samāhitam / samāhitena cittena sukhāt sukhamavāpnute // dhs_11.106 //

nirjitacittaḥ sukhamāpnoti

viṣamaṃ capalaṃ tīvramaviṣahyaṃ mahābalam / yaiścittaṃ nirjitaṃ dhīraiste loke sukhino matāḥ // dhs_11.107 //

// iti cittavarga ekādaśaḥ //

(12) vāgvargaḥ

nirvāṇābhilāṣukaḥ pāruṣyaṃ varjayet

pāruṣyaṃ varjayet dhīmān samyagvāg bhīrato bhavet / mādhuryābhirato jarntunirvāṇasyāntike sthitaḥ // dhs_12.1 //

vācaṃ paśyan sadābhāṣenmalināṃ ca vivarjayet / vāṅmanenābhibhūtā ye te yānti narakaṃ narāḥ // dhs_12.2 //

ekadharmavyatītasya mṛṣāvādasya dehinaḥ / pratīrṇapratilokasya nākārya pāpamastiha // dhs_12.3 //

mṛṣāvāg na prayoktavyā

mṛṣāvācaṃ na bhāṣeta sarvā pratyayakārikām / yathā badhyati saṃsāre sugatiṃ naiva paśyati // dhs_12.4 //

sādhupratyayatenīhā sarvavidveṣakārikā / kāntāraḥ sarvādharmāṇāṃ mṛṣāvāca pravartate // dhs_12.5 //

jātamātrasya martyasya kaṭhārī jāyate mukhe / paścāt chinattyātmānaṃ vācā durbhāṣitaṃ vadan // dhs_12.6 //

sarvā kāryapatākā sā sarvapāpaprasūtikā / tamasāṃ yonirekā sā yāṃ vācaṃ bhāṣate mṛṣā // dhs_12.7 //

satyena hīnāḥ puruṣāḥ sarvasādhuvivarjitāḥ / tṛṇavad yānti loke 'smin pratyapāyeṣu duḥkhitāḥ // dhs_12.8 //

na vadedanṛtaṃ dhīraḥ kaṣṭā hyanṛtavāditā / pūtigandhyasukhī cāpi paścāttāpena tapyate // dhs_12.9 //

satyamahimā

satyaṃ ca na vivarjeta tasya dharmo na vidyate / vinivartitadharmasya sthitaṃ duḥkhamanekajam // dhs_12.10 //

satyaṃ sarvadharmāṇāṃ pradīpabhūtam

pradīpaḥ sarvadharmāṇāṃ sādhūnāṃ ratnavat priyam / svargasya ca paraṃ vartma satyamuktaṃ gatajvaraiḥ // dhs_12.11 //

satyaṃ na hi divaṃ yāti mokṣasyāsatyavādinaḥ / satyahīnā hi puruṣāḥ paśutulyāḥ prakīrtitāḥ // dhs_12.12 //

jaghanyānāṃ jaghānyāste yeṣāṃ na vidyate / satyaṃ dharmasya sopānaṃ jyotiṣāmākaro mahān // dhs_12.13 //

panthāśca mokṣadharmāṇāṃ dhanānāṃ dhanamuttamam / pāpakaiśca (pari)trāṇāṃ satyamuktaṃ manīṣibhiḥ // dhs_12.14 //

satyabhūṣitaṃ vāg bhūṣaṇasyāpi bhūṣaṇam

jyotiṣāṃ paramaṃ jyotiścakṣuścakṣuṣmatāmapi / draviṇena vinā satyaṃ bhūṣaṇasyāpi bhūṣaṇam // dhs_12.15 //

nidhānamatulaṃ satyamahārya (sarvasādhakam) / gacchanti (satyā yiṇaḥ) puruṣāḥ paramāṃ gatim // dhs_12.16 //

na tathā bhāsate rājā nānālaṅkārabhūṣitaḥ / satyena bhūṣito dhīmān śobhate devavad yathā // dhs_12.17 //

na mātā na pitā cātha mitrāṇi na ca bāndhavāḥ / trāṇamevaṃ yathā śrutvā tasmāt satyaparo bhavet // dhs_12.18 //

anṛtanindā

vahnīnāṃ paramo vahnirviṣāṇāṃ paramaṃ viṣam / durgatīnāṃ ca sopānamanṛtaṃ parikīrtitam // dhs_12.19 //

viṣāgnitulyasaṃsparśa vartayedanṛtaṃ pumān / anṛtena hi yo deva dagdhaityabhidhīyate // dhs_12.20 //

satyāsatyayoḥ parasparavirodhitvam

tasmāt sarvābhisāreṇa (na vadeda) nṛtaṃ pumān / sarva bhayādikaṃ kaṣṭamanṛtaṃ kīrtitaṃ budhaiḥ // dhs_12.21 //

vahnīnāṃ paramo vahnirnirdahedapi sāgaram / kiṃ punaryo mṛṣāvādī kāṣṭhaloṣṭhasamākṛtiḥ // dhs_12.22 //

satyaṃ tyaktvā mṛṣāvādaṃ yo naraḥ pratipadyate / ratnaṃ tyaktvā sa pāpātmā pāṣāṇaṃ pratipadyate // dhs_12.23 //

yasyātmā na bhavet dviṣṭo yasya vā narakaṃ priyam / mṛṣāvādaṃ svadehāgnim abuddhiḥ sa niṣevate // dhs_12.24 //

sadedaṃ satyavacanaṃ bhūṣaṇaṃ sarvadehinām / satyaṃ tyaktvā mṛṣāvāde kasmād yānti kubuddhayaḥ // dhs_12.25 // satyaṃ guṇānāmagryaṃ vai doṣāṇāmanṛtaṃ smṛtam / guṇāṃstyaktvā kathaṃ mūḍho doṣeṣu paridhāvati // dhs_12.26 //

bījaṃ sarvasya duḥkhasya mṛṣāvādaḥ prakīrtitaḥ / tathā satyaṃ sukhasyaiva tasmānnānṛtako bhavet // dhs_12.27 //

satyavādī hi puruṣaḥ priyaḥ sarvasya dehinaḥ / cakṣurdoṣaimṛṣāvādī tasmānnānṛtako bhavet // dhs_12.28 //

devakalpāḥ sadā kṛṣṭāḥ puruṣāḥ satyavādinaḥ / nārakeyāstathā mūḍhā janā hyanṛtacetasaḥ // dhs_12.29 //

kalyāṇānāṃ paraṃ satyaṃ doṣāṇāmanṛtaṃ tathā / doṣavarjī guṇadveṣī puruṣaḥ puruṣottamaḥ // dhs_12.30 //

sukhodayaṃ sukhodarkaṃ sukhena paripacyate / sukhena labhate satyaṃ(satyaṃ) nirvāṇagāmikam // dhs_12.31 //

duḥkhodayaṃ kaṭuphalaṃ duḥkhena saha pacyate / anṛtaṃ sarvaduḥkhāntaṃ kaḥ pumān na vivarjayet // dhs_12.32 //

nānyadeśāgataṃ satyaṃ nānyasmāt prārthyate hi tat / sarvatīrthottamaṃ satyaṃ na tīrthasalilāvṛtam // dhs_12.33 //

dīpānāṃ ca paro dīpaḥ satyaṃ buddhena deśitam / auṣadhānāṃ paraṃ tacca sadā duḥkhaniṣūdanam // dhs_12.34 //

amṛtañca viṣañcaiva jihvāpāśe sthitaṃ nṛṇām / amṛtaṃ satyamityuktaṃ viṣaṃ tūktaṃ mṛṣāvacaḥ // dhs_12.35 //

yasyānṛtamabhipretaṃ tasya satyaṃ dhruvaṃ sthitam / viṣantu yasyābhimataṃ tasyeṣṭaṃ syānmṛṣāvacaḥ // dhs_12.36 //

viṣeṇa niścitaṃ nāśo mṛṣāvādena niścitaḥ / mṛtavat sa pumānasti yo mithyātvabhibhāṣate // dhs_12.37 //

nātmano hi hitaṃ pathyaṃ (para)sya na kathañcana / paścāttu paraduḥkhāya tat kathaṃ sevyate nṛbhiḥ // dhs_12.38 //

deśe deśe mayā dṛṣṭaṃ janmamṛtyusahasrakam / paraḥ sahastraṃ janayennāśayedanṛtaṃ vacaḥ // dhs_12.39 //

abhijātasa niṣkarṣo dvijātīnāṃ ca bhūṣaṇam / darśanaṃ mokṣamārgasya satyamityabhidhīyate // dhs_12.40 //

tṛṣṇānadī hayamārāṇāṃ satāṃ satyena karmaṇām / pūrvavat satyamityuktaṃ paraṃ sugatadeśikam // dhs_12.41 //

anādinidhane loke tṛṣṇāpāraṅgatā (narāḥ) / nāstyatrāṇaṃ yathā satyamiti dharmavido viduḥ // dhs_12.42 //

abhidhyāpāśo na sevanīyaḥ

satyavadhyā sadā kleśā vajravadhyā yathā nagāḥ / hatā(ste) puruṣā (jñeyā ye ') bhidhyā parivañcitāḥ // dhs_12.43 //

paracittasamenedaṃ rūpādyaiḥ parivañcyate / abhidhyāmānasaṃ pāśaṃ sevitaṃ na vicakṣaṇaiḥ // dhs_12.44 //

dahyate 'vikṛta ātmā tailadīptirivānalaḥ / abhidhyādagdhamanasaḥ kāraṇaṃ nopalabhyate // dhs_12.45 //

vyāpādaḥ sattvān mohayatyeva

yasmāt tat sarvadā varjyaṃ kaṭukāśāviṣodayam / vyāpādamohitāḥ sattvā nityaṃ tadgatamānasāḥ // dhs_12.46 // na śāntimadhigacchanti sarpā iva bileśayāḥ / atha kūrasvabhāvā ye vyāpādaparamā narāḥ // dhs_12.47 //

na teṣāṃ vidyate saukhyamādityena yathā tamaḥ / na dharme nārthanikaro na dharmā na ca bāndhavāḥ // dhs_12.48 //

rakṣanti puruṣān sarvān vyāpādāhatacetasaḥ / tamasāmākaro hyeṣa vyāpāda iha kathyate // dhs_12.49 //

vyāpādayati janakaṃ vyāpādaḥ parikīrtitaḥ / avyāpādaḥ paraṃ śreyo na vyāpādaḥ kathañcana // dhs_12.50 //

avyāpādaparā ye tu te yānti padamacyutam / niyatātathavādī yo 'dharmavādī na dhārmikaḥ // dhs_12.51 //

sa cauraḥ sarvalokasya na cauraḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ / dharmavādī naro yastu carate dharmameva yaḥ // dhs_12.52 //

sa yāti śāśvataṃ sthānaṃ yatra gatvā na śocyate / mithyāvacohata (pumān) laukikaḥ samprakīrtyate // dhs_12.53 //

lokottaraiḥ kalpaśataiḥ kadācit kathyate na vā / tasmāt lokottaraṃ vākyaṃ laukikaṃ na kathañcana // dhs_12.54 //

saṃsārabandhanaṃ dṛṣṭaṃ laukikaṃ viṣavad vacaḥ / tṛṣṇārataḥ sadā puṇyānmucyateti suniścitam // dhs_12.55 //

lokottaro (naro) dhanyo vidvadbhiḥ samudāhṛtaḥ / hitaṃ tattvaṃ ca yo mūḍho na gṛhṇāti gurorvacaḥ // dhs_12.56 //

satyavādī sadā devatābhiḥ puraskṛtaḥ

sa paścād vyasane prāpte tapyate svena cetasā / satyavādī sadā dānto devatābhiḥ puraskṛtaḥ // dhs_12.57 //

priyo bhavati lokasya paścād deveṣu modati / priyo bhavati lokasya paścād svāntena(vardhate) / darśanīyaṃ mukhaṃ cāsya devalokeṣu jāyate // dhs_12.58 //

abhūtavādī puruṣaḥ sarvasattvopapātakaḥ / tamonicayasaṅkāśo jīvannapi mṛtaḥ samaḥ // dhs_12.59 //

kathaṃ na jihvā patitā vākyasaṃstutikattṛkā / mṛṣā vadati yo vācaṃ sadbhūtaguṇanāśikām // dhs_12.60 //

mukhe sannihito byālo mukhe sannihito 'phalaḥ / (mukhe)sañjvalito vahniryo vācā bhāṣate mṛṣā // dhs_12.61 //

jihvā saṅgrathitaiḥ pāśaiḥ narakasyāgrahetukaiḥ / chettā ca dharmahetūnāṃ mṛṣāvādaḥ pravartate // dhs_12.62 //

na tasya mātā na pitā buddho nāpi samvaraḥ / yaḥ pāpabuddhiḥ patito mṛṣāvādaṃ prabhāṣateḥ // dhs_12.63 //

akasmāllaghutāṃ yāti ṣaḍbhiśca parivartate / mucyate devatābhiśca yo vācaṃ bhāṣate mṛṣā // dhs_12.64 //

asaṅgṛhītavākyasyāvicārya krodhanasya ca / capalasyālpabhāgyasya sthitaṃ duḥkhamanantakam // dhs_12.65 //

parasya duḥkhaṃ dṛṣṭvāpi sattvaḥ sattvopapātakaḥ / paravyasanavat tajjñaḥ pumān narakagāmikaḥ // dhs_12.66 // ye yathāvādino marttyā na ca tatkāriṇaḥ sadā // dhs_12.67 // satyameva svargasya nirvāṇasya ca sopānam

satyaṃ svargasya sopānaṃ nirvāṇadvārameva tat / tasmāt satyaparo nityaṃ nityaṃ dharmagatiḥ smṛtiḥ // dhs_12.68 //

anṛtaṃ na vadet

aśokamajaraṃ sthānaṃ prayāti puruṣottamaḥ / varjayedanṛtaṃ dhīmān ninditaṃ tattvadarśibhiḥ // dhs_12.69 //

// iti vāgvargo dvādaśaḥ //

(13) karmavargaḥ

śubhāśubhakarmaṇāṃ phalabhogaḥ

śubhānāmaśubhānāṃ ca karmaṇāṃ phalaniścayaḥ / bhujyate sukṛtaṃ sarva karmabaddhā hi dehinaḥ // dhs_13.1 //

(yadaṅgī)kriyate karma tatkṛdbhiranubhūyate / cittamānena mūḍhena tṛṣṇānagaravāsinā // dhs_13.2 //

svayameva phalaṃ bhuṅkte

sahāyairbahubhiḥ sārdha kurute karma duṣkṛtam / ekākī karmaṇastasya phalaṃ bhuṅkte bhave bhave // dhs_13.3 //

karmaṇāmavisaṃyogaḥ sarvaiḥ svajanabāndhavaiḥ / śubhāśubhaṃ paraṃ loke gacchantamanugacchati // dhs_13.4 //

yatra prayānti puṇyāni gandhastatrānudhāvati / tathā śubhāśubhaṃ karma gacchantamanugacchati / svakarmaphaladāyādā prāṇena karmayojinaḥ // dhs_13.5 //

sukṛtaiḥ suralokaṃ gacchanti

sukṛtaiḥ suralokeṣu duṣkṛtaiśca tathāpyadhaḥ / yadduḥkhaṃ karmaphalajaṃ jāyate kaṭukodayam // dhs_13.6 //

tasyopamānamasuraṃ triṣu dhātuṣu jāyate / tridoṣajaṃ tricittotthaṃ triṣu dhātuṣu pacyate // dhs_13.7 //

tasya karmavipākasya triṣu dhātuṣu lakṣyate / hetupratyayasāmagrīsamutthaṃ ca prameva tat // dhs_13.8 //

anyakṛtakarmaṇaḥ phalaṃ nānyo bhuṅkte

na hyanyena kṛtaṃ pāpamanyena paripacyate / sukarmaphaladāyādaḥ prāṇināṃ sarva eva hi // dhs_13.9 //

pūrvoktānāṃ trividhānāṃ svasya kṛta eva vipāko bhavati

karmaṇastrividhasyāsya na cāpyanyasya pacyate / catvāriṃśadvipākasya ghoraṃ bhavati ceṣṭitam // dhs_13.10 //

karmaphalavarṇanam

ekaḥ karoti karmāṇi ekaśca phalamaśnute / ekastarati durgāṇi sahāyo jāyate 'paraḥ // dhs_13.11 //

jalāpekṣī jano yastu kurute karma duṣkṛtam / na jano janaśatānāṃ bhuṅkte hi vyañjanaṃ (kvacit) // dhs_13.12 //

na hyanyena kṛtaṃ karma saṅkrāmatyaparasya tat / na manye 'nādinidhanamasmiṃlloke na cāparaiḥ // dhs_13.13 //

duḥkhāsvādaṃ sukhodbhūtaṃ yena duścaritaṃ kṛtam / tena carati saṃsāre prerite karmavāyunā // dhs_13.14 //

kasya dharmo vardhate?

anapekṣitatattvasya vyākulīkṛtacetasaḥ / vardhate sakalo (dharmaḥ) dharmāvṛtamanoharaḥ // dhs_13.15 //

ke narakaṃ gacchanti?

manasā vañcitāḥ sattvā manasā vipramohitāḥ / gacchanti narakaṃ pāpāstamastamaparāyaṇāḥ // dhs_13.16 //

tamovṛte hi saṃsāre durlabhaṃ buddhaśāsanam / duḥkhād duḥkhataraṃ yānti yebhyaḥ dharmo na rocate // dhs_13.17 //

anādimati saṃsāre karmajālāvṛtā prajā / jāyate bhriyate cai(va) svakarmaphalahetunā // dhs_13.18 //

jāyante narake devā nārakeyāstathāvidhāḥ / manuṣyāḥ pretaviṣaye narakaṃ vā prayānti hi // dhs_13.19 //

sukarmaṇaiva sukham

anyonyaprabhavaṃ dṛṣṭaṃ duḥkhaṃ vā yadi vā sukham / kleśadharmodbhave janmanyaparādikṛtaṃ ca tat // dhs_13.20 //

asaṅkhyeyakṛtaṃ karma saṃsāre prāṇibhiḥ sadā / tatra śakyaṃ budhairgantuṃ varjayitvā tathāgataiḥ // dhs_13.21 //

nādharmasya phalaṃ sādhu viparītaṃ na pacyate / hetoḥ sadṛśatā dṛṣṭā jalasya vividhasya vai // dhs_13.22 //

sādṛśyasya hetuphalaṃ viparītaṃ na jātu hi / saṃskṛtānāmarūpāṇāṃ hetuḥ pratyayasambhavaḥ // dhs_13.23 //

sahetukaṃ sarva karmaphalam

nāhetukaṃ phalaṃ dṛṣṭaṃ narake tu viśeṣataḥ / hetusaṅghātasaṃsaktaṃ narakeṣu vipacyate // dhs_13.24 //

kṛtoparatagāḍhānāṃ niyataṃ pāpagāminām / karmaṇā phalasambandho narakeṣu vipacyate // dhs_13.25 //

deśānāṃ prati kālaṃ tu yat karma (vi)nivartate / tasya neṣṭaṃ phalaṃ dṛṣṭaṃ tattvamārgavidarśakaiḥ // dhs_13.26 //

udāharaṇapradarśanapūrvakaṃ phalasya karmādhīnatvameveti

dīpādhīnā prabhā yadvat karmādhīnaṃ phalaṃ tathā / anyo 'nyaphalasambhūtaḥ saṃskṛtaḥ sarva eva hi // dhs_13.27 //

pratītyasamutpādasamarthanam

anyonyahetukā dṛṣṭā hyanyonyavaśavartinaḥ / sādṛśyasyānubandhena dṛśyante tattvadarśakaiḥ // dhs_13.28 //

nāhetuphalasandhānamīśvarādibhirāsthitam / bhavanti saṃskṛtā dharmā deśitāstattvadarśibhiḥ // dhs_13.29 //

anādimatisaṃsāre hetupratyayasambhave / sādṛśyaṃ karmaṇā dṛṣṭaṃ viparītaṃ na kalpyate // dhs_13.30 //

buddhasya svarūpam

tatstheṣu karmavaśagāḥ prāṇinaḥ karmahetujāḥ / sa karmaphalatattvajño (buddha) ityabhidhīyate // dhs_13.31 //

keṣāṃ śāntiḥ na vidyate?

mārgāmārgaviruddhā ye mūḍhā buddhasya śāsane / (na) teṣāṃ vidyate śāntirādityasya tamo yathā // dhs_13.32 //

karmāyattaṃ sukham

karmāyattaṃ sukhaṃ dṛṣṭaṃ sukhāyattaṃ manastathā / mano 'vaboddhayā(ste)dharmā ye vyutpattivicāriṇaḥ // dhs_13.33 //

sucaritasya karmaṇaḥ phalam

anityāḥ sarvasaṃskārā jalabud budasannibhāḥ / tasmāt sucaritaṃ karma loke martya paratra ca // dhs_13.34 //

dṛṣṭaṃ karmaphalaṃ loke dṛṣṭā eva vicitratā / yaḥ pramādaparaḥ puṃsāstasyātmā dhruvamapriyaḥ // dhs_13.35 //

karmarajjvātidṛḍhayā duṣpramokṣasugāḍhayā / baddhā bālā na gacchanti nirvāṇapuramuttamam // dhs_13.36 //

// iti karmavargastrayodaśaḥ //

(14) saṃyojanavargaḥ

jñānena nirvāṇādhigamaḥ

jñānaśastre(ṇa)tāṃ chitvā nirmuktā vigatajvarā / prayānti nirvṛttiṃ dhanyā yatra jñānyeva vidyate // dhs_14.1 //

sadṛśaṃ hi phalaṃ hetoḥ kathayanti manīṣiṇaḥ / hetorasadṛśaṃ naiva phalaṃ pacati dehinām // dhs_14.2 //

hetupratyayasambaddhajanmapratyayasaṅgatāḥ / yathā baddhā hi saṃsāre pramucyante (na)dehinaḥ // dhs_14.3 //

paramaśānterūpāyaḥ

tāṃ viśliṣya susambaddhāṃ gāḍhāṃ durviṣehāṃ parām / gacchanti paramāṃ śānti yatra duḥkhaṃ na vidyate // dhs_14.4 //

karmaṇā niyataṃ jantuḥ karmaṇā paripacyate / sūpagaṃ (nanu) saṃsāre sukhaṃ naivopalabhyate // dhs_14.5 //

duḥkhe duḥkhābhiṣaktānāṃ jantūnāṃ mūḍhacetasām / sanmārgadeśiko nāsti yo 'smād duḥkhāt pramocayet // dhs_14.6 //

ye na dharmaparā nityaṃ ye na satyaparāḥ sadā / ye ca yoniratā nityaṃ teṣāṃ duḥkhaṃ na hīyate // dhs_14.7 //

dharma iha paratra ca sukhāvahaḥ

mātṛvat pitṛvaccaiva (mitravad) bandhuvat sadā / dharmo vai deśito buddhairiha loke paratra ca // dhs_14.8 //

trigatyavasthitāḥ sattvāstridoṣavaśamāgatāḥ / tridhātugatikā nityaṃ trilokyāṃ patitāḥ (janāḥ) // dhs_14.9 //

trikarmopāntavaśagāḥ strīpānādiparāśca ye / na bhavānmuktigatikāḥ syurbhūmau vicaranti te // dhs_14.10 //

keṣāṃ duḥkhaṃ na vidyate?

triratne (na) pramādyanti tribodhivaśagāśca ye / tridṛṣṭivarjakā ye tu teṣāṃ duḥkhaṃ na vidyate // dhs_14.11 //

trikālasthitisaṃlagnā vijvarāstattvadarśinaḥ / tribhāgakṛtisantuṣṭā vītaśokā nivṛttigāḥ // dhs_14.12 //

trirāśisamavetā ye trikarmapravicāriṇaḥ / na te vatsyanti saṃsāre vītadoṣā gatajvarāḥ // dhs_14.13 //

mārgāmārgavidhijñā ye bhāvābhāvavicintakāḥ / maitrībhāvaviviktā ye te yānti paramāṃ gatim // dhs_14.14 //

naraḥ kān bhajet?

anāvilena(manasā) viprasannena (cetasā) / sarvadā dharmavaśagān dhīrān viprān bhajennaraḥ // dhs_14.15 //

satyameva prapannā ye smṛtyā (hitvā) manomalam / bhāvābhilāṣād viratā muktā niḥsaṃśayaṃ hi te // dhs_14.16 //

nityaṃ duḥkhasukhairbaddhā vipralabdhā hyanekaśaḥ / narā nidhanatāṃ yānti prāṇino mohavañcitāḥ // dhs_14.17 //

kairdurguṇaiḥ svargo na labhyate?

nāhrīkyamanapatrāpyaṃ kausīdyaṃ pāpamitratā / naitāni nākabījāni tebhyo rajyenna paṇḍitaḥ // dhs_14.18 //

āhrīkyamanapatrāpyaṃ nityaṃ pāpānucāriṇaḥ / naraḥ prapātāt patati sa paścāt pratibudhyate // dhs_14.19 //

krodherṣyādibhayagrastāḥ svarga na gacchanti

krodherṣyāstyānamiddhaṃ hi tvaśraddhaṃ yanmanastathā / mohaśokabhayagrastā na svarga prabhavanti te // dhs_14.20 //

amṛtaṃ madyapānaṃ ca mithyādṛṣṭiśca lubdhatā / kāraṇāni karaṇasya vyāpādakrūrakarmatā // dhs_14.21 //

kudṛṣṭeḥ kuphalam

adarśanaṃ paraṃ śreyo na kudṛṣṭiḥ kathañcana / kudarśanena saṃmūḍhāḥ prayānti narakaṃ narāḥ // dhs_14.22 //

ahetuṃ hetumāpaśyantya (nityaṃ) nityavannarāḥ / prayānti narakaṃ tīvraṃ mithyāvādena vañcitāḥ // dhs_14.23 //

kaṣṭena tejasā teṣāṃ mithyādarśanatatparāḥ / prajñābhimānino bhūtā mohayantyaparān janān // dhs_14.24 //

mohāndhakāragahane patantyeva mahārṇave / loke prakṛtiduḥkhe 'smin hetubhūtā hi te janāḥ // dhs_14.25 //

śarāṇāṃ tāpanaṃ kṣepaṃ kathayanti manīṣiṇaḥ / cittatā yā tudatyante sarvataḥ kleśaparvataḥ // dhs_14.26 //

kleśanāgād vimokṣo yo yasya jñānapuraḥ saraḥ / prāpyate vītakai rūpaiḥ puruṣaistattvadarśibhiḥ // dhs_14.27 //

anyo 'nyamatibhiḥ sarvā loko 'yaṃ vipralobhitaḥ / na yāti paramāṃ śāntiṃ yatra mithyā na kathyate // dhs_14.28 //

narakahetavaḥ

auddhatyapāpasaṃsargaḥ kausīdyaṃ lubdhatā tathā / hetavo narakasyaite śīlasya hi vivarjanam // dhs_14.29 //

madyapānaṃ sadā hiṃsā paradārābhidarśanam / lobhaḥ kūrā matiścaiva hetavo narakasya te // dhs_14.30 //

nāśahetavaḥ

paiśunyaṃ pāpasaṃsargo mithyādṛṣṭirasaṃyamaḥ / cāpalyaṃ manasaścaiva nāśayanti naraṃ sadā // dhs_14.31 //

avidyayā saha pāruṣyaiḥ mithyāvāgabhimānitā / na sukhāya bhavantyete asmiṃlloke na cāpare // dhs_14.32 //

ke parivarjanīyāḥ?

yadyasau bhramati prāyo lokesmin kinna cāpare / yadyasambhrāmite loke ye ca duḥkhe nimajjati // dhs_14.33 //

tacceṣṭitamavidyāyāḥ kathayanti tathāgatāḥ / mithyāmāno 'timānī ca sarvathā (parivarjyatām) / parivarjyāḥ sadā hyete duḥkhavṛkṣasya hetavaḥ // dhs_14.34 //

jñāninaḥ paramodārā nityaṃ kleśavadhe ratāḥ / chitvā (tad) bandhanaṃ sarva gacchanti padamacyutam / ādimadhyāntakalyāṇamasmiṃlloke na cāpare // dhs_14.35 //

doṣasevanaiḥ nāśo bhavati

doṣāṇāṃ sevanaṃ dṛṣṭamavidyāsampravartakam / varjanīyāḥ sadā kleśāḥ sevyaṃ jñānamanuttamam // dhs_14.36 //

jñānena muktirbhavati

jñānena muktirbhavati na ca kleśairihocyate / jñānāgninā hi dahayante kleśakāṣṭhā na śeṣataḥ // dhs_14.37 //

kāmamayajñānaṃ kleśajanakam

kleśaiḥ kimartha saṃruddhā jālinī viṣa(yai) ratā / punaḥ kāmamayaṃ jñānaṃ cakṣuḥpaṭalabādhakam // dhs_14.38 //

rāganindā

nirvāṇayati sambuddhavākyabhaiṣajyabhojanaiḥ / saddharmasenāpatinā rāgasenā vigarhitāḥ // dhs_14.39 //

śubhā vāṇī prayoktavyā

udīritā śubhā vāṇī niścetavyā prayatnataḥ / catvāro hi viparyāsā budbudavaccakāsate / lokadharmāstathā cāṣṭau nāśayantyakhilaṃ jagat // dhs_14.40 //

jñānaplavaḥ santaraṇasamarthaḥ

jālinīprabhavā nadyo vitarkaśatadustarāḥ / jñānaplavaṃ samāruhya taranti munayaḥ śivāḥ // dhs_14.41 //

keṣāṃ muktirna vidyate?

mūḍhā ye bhūtamanaso narāḥ kāmasya sevinaḥ / sadā ca pañcabhiḥ sthānairmuktisteṣāṃ na vidyate // dhs_14.42 //

ayoniśomanaskārairyo vahniḥ samudīryate / sa yoniśomanaskāravarṣaṇaiḥ pratikalpate // dhs_14.43 //

avidyāsaṃbhavam andhatvaṃ kathaṃ dūrībhavet?

andhatvaṃ cirakālotthamavidyāsambhavaṃ nṛṇām / tadalpakāle jātena pradīpena na paśyati // dhs_14.44 //

jñānalokena trayo doṣāḥ vinaśyanti

rāgamūḍhā vipacyante narake mandamedhasaḥ / jñāninastu na naśyanti nirvāṇagamanā yathā / trayo do(ṣā) vinaśyanti jñānalokena dehinām // dhs_14.45 //

tasmādaśeṣavijñānaśīlakṣāntirato bhavet / amūḍhānāṃ praṇaśyanti trayo doṣāḥ śarīriṇām // dhs_14.46 //

jñānānalena mandaśca kleśendhana mahāttviṣaḥ / vyādhinirmagnatanavaḥ śayyāveṣṭanagocarāḥ // dhs_14.47 //

yatra yāti paraṃ vedaṃ manomohamayaṃ phalam / yāni duḥkhānyanekānyanekā bhujyate gatiḥ // dhs_14.48 //

pañcakaiḥ prāṇibhinityametanmohasya ceṣṭitam / trayo vā nirjitā doṣā yairidaṃ dahyate jagat // dhs_14.49 //

jñānayogena sukhaṃ bhavati

tamagniṃ jñānayogena nirvāpya sukhito bhavet / tasmājjñānāgninā nityaṃ nirdahet kleśaparvatam / kleśaparvatadagdhasya sukhaṃ padamavasthitam // dhs_14.50 //

// iti saṃyojanavargaścaturdaśaḥ //

(15) pāpavargaḥ

pāpaphalasya ajñātā paritāpaṃ labhate

kriyamāṇasya pāpasya vijñeyaṃ kaṭukaṃ phalam / yo na jānāti mūḍhātmā paścāt sa paritapyate // dhs_15.1 //

(phalaṃ ca) labhate puruṣaḥ sarvapāpasya karmaṇaḥ / tasmāt pāpaṃ na seveta yadīcchet sukhamātmanaḥ // dhs_15.2 //

alpādapi mahāghorāt narakāt pāpacetasaḥ / muktyartha (tāni) pāpāni bhūyo mohavaśaṃ gatāḥ // dhs_15.3 //

na viśvaseddhi pāpasyā(lpatāṃ) narakagāmikām / alpena vahninā śaile dahayante sarvato drumāḥ // dhs_15.4 //

nāsti pāpasamo śatruḥ

pāpena narakaṃ yāti pāpena paridahyate / pāpena naiti nirvāṇaṃ nāsti pāpasamo ripuḥ // dhs_15.5 //

pāpācāro hi puruṣo na kvacit sukhamedhate / (pāpaṃ) tasmānna seveta yadīcchet sukhamātmanaḥ // dhs_15.6 //

sādhukāraṃ ca sādhūnāṃ pāpamārgasya duṣkaram / kurvantaḥ pāpakān sattvā modante(laghucetasaḥ) // dhs_15.7 //

vipākakaṭukaḥ paścāt paritāpo 'lpacetasaḥ / kuto 'pacitagātrasya karmaṇo dṛśyate phalam // dhs_15.8 //

tasmāt pāpaṃ na kurvīta kaṣṭā pāpasya vedanā / pāpaṃ pāpavipākaṃ ca pāpināṃ pacyate dhruvam // dhs_15.9 //

na hi pāpaṃ na pāpasya tasmāt pāpaṃ vivarjayet / parivarjitapāpasya na pāpād bhayamasti hi // dhs_15.10 //

svakṛtaṃ bādhate pāpaṃ parīkṣyaṃ naiva bhujyate / kalyāṇasya phalaṃ sādhu kaṣṭaṃ pāpasya pacyate // dhs_15.11 //

kṛtvā tu puruṣaḥ pāpaṃ kalyāṇaṃ nānusevate / na śastrāgniprapātebhyo duḥkhaṃ syāt tādṛśaṃ nṛṇām // dhs_15.12 //

yathā niṣevitaṃ mithyāpāpaṃ pāpeṣu kalpyate / vinivarjitapāpasya nityaṃ ca śubhacetasaḥ // dhs_15.13 //

śāntasya bhikṣornirvāṇaṃ nātidūram

(dehino) śāntavaktrasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ / tīvrāt tīvrataraṃ yānti narāḥ kukṛtakāriṇaḥ // dhs_15.14 //

sukhāt sukhataraṃ yānti narāḥ sukṛtakāriṇaḥ / na hi tīvrasya pāpasya sukhaṃ phalamavāpyate // dhs_15.15 //

sukhasya vā phala tīvraṃ viparītaṃ na pacyate / anādimati saṃsāre sukṛtānāṃ phalaṃ sukham // dhs_15.16 //

karmaṇāṃ sukṛtānāṃ ca tathā duḥkhaphalaṃ smṛtam / pāpaṃ pāpānugaṃ dṛṣṭaṃ śubhasya ca śubhaṃ tathā // dhs_15.17 //

pāpī narakeṣupapadyate

pāpācāraḥ śubhadveṣī narakeṣūpapadyate / parivarjitapāpasya nityaṃ ca śubhacetasaḥ // dhs_15.18 //

hastāvalambi nirvāṇamadṛṣṭaṃ tadanāvilam / ādimadhyāntakalyāṇā dharmā nityaṃ sukhodayāḥ // dhs_15.19 //

tasmāt pāpaṃ vivarjayet

ādimadhyāntakaṭukaṃ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ / tasmāt pāpaṃ sadā varjyamālambyañca śubhaṃ sadā // dhs_15.20 //

parivarjitapāpasya nityaṃ sukhamavasthitam /

anādimati saṃsāre dagdhāḥ pāpaiḥ punarnarāḥ / khedaṃ kasmānna gacchanti bālā mohavaśānugāḥ // dhs_15.21 //

āpātamadhuraṃ pāpaṃ pariṇāme 'gnisannibham / pāpakārī tu puruṣaḥ sarvaloke vigarhitaḥ / śubhakārī sadā śāntastasmāt pāpaṃ vivarjayet // dhs_15.22 //

dhīraistattvanidarśakaiḥ pāpavivarjanam aniṣṭamahitaṃ dṛṣṭaṃ vipāke kaṭuvedanam / pāpaṃ pāpavipākaṃ ca tasmād dhīmān vivarjayet // dhs_15.23 //

asti pāpaṃ dhruvaṃ pāpe pāpamasti na pātakam / pāpāceṣṭā kṣayāpekṣā kṛpā cittasugāmitā // dhs_15.24 //

pāpaṃ pāpāśritaṃ nityaṃ dharmo dharmāśritastathā / unnayatyuktametaddhi dhīraistattvanidarśakaiḥ // dhs_15.25 //

pāpavirahitāḥ paramaṃ sukhaṃ prāpnuvanti

acetanā dhruvaṃ bālā yeṣāṃ duścaritaṃ priyam / vinivarjitapāpāstu gacchanti paramāṃ gatim // dhs_15.26 //

atīva vañcanāghorā niyatā pāpagāminī / mānuṣyaṃ durlabhaṃ prāpya yasya pāpaṃ priyaṃ bahu // dhs_15.27 //

śubhāśubhaphalayoḥ pariṇāmabhedaḥ

pāpād virajyate yastu śubhe vātīva rajyate / sa sukhāt sukhamāpnoti nivṛttiṃ vā prayāti hi // dhs_15.28 //

naro bhavati dhanyo 'yaṃ yaḥ śubhānyupasevate / sa tvadhanyatamo loke yaḥ pāpamupasevate // dhs_15.29 //

ādimadhyāntanidhanaṃ sadbhireva vigarhitam / pāpaṃ pāpānugaṃ dṛṣṭaṃ narakāyopakalpyate // dhs_15.30 //

śubhakarmā sukhamāpnoti devalokaṃ ca gacchati atīva śobhate loke śubhakarmā jitendriyaḥ / kāyasya bhedāt satataṃ devaloke sa jāyate // dhs_15.31 //

pāpasya pariṇāmaḥ sudāruṇaḥ

duṣkṛtasyānubaddhaṃ hi duṣkṛtaṃ phalamucyate sukṛtasya tathā dṛṣṭaṃ phalaṃ sukhavipākajam / bījasyāśuvibhītasya pariṇāmaḥ sudāruṇaḥ // dhs_15.32 //

nimittaṃ sadṛśaṃ dṛṣṭaṃ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ / pāpenākṛṣyate jantuḥ durgatau baḍiśairiva // dhs_15.33 //

baḍiśairmucyate mīnaḥ pāpaṃ pāpānna mucyate / dina pīḍāpi pāpasya sarvathā duḥkhakārikā // dhs_15.34 //

amedhyasya yathā gandhaḥ pratikūlo hi dehinām / śubhasya vāsanā ramyā vipraṇaṣṭasya durgatau // dhs_15.35 //

vileṣu vāsanaṃ yadvat puṣpe naṣṭe pradṛśyate / calatyayaṃ pāpakārī nityaṃ kāmavaśānugaḥ // dhs_15.36 //

ke śubhacāriṇaḥ?

ālasyānṛtiko nityaṃ nāsau kalyāṇamarhati / anantā rajanī teṣāṃ (yeṣāṃ) pāpe sthitaṃ manaḥ // dhs_15.37 //

prabhātaṃ rajanī teṣāṃ yeṣāṃ pāpe sthirā matiḥ / anīrṣyakāḥ sakalyāṇāḥ puruṣāḥ śubhacāriṇaḥ // dhs_15.38 //

alpapāpī sukhamāpnute

ye na pāpātmano bhūtāste nityaṃ koṭacāriṇaḥ / alpabhārā yathā nāvā plavate na nimajjati // dhs_15.39 //

pāpīmitreṇa duḥkhaṃ bhavati

tathālpapāpapuruṣaḥ plavate na nimajjati / na pāpamitrasaṃsargāt puruṣaḥ sukhavān bhavet // dhs_15.40 //

pāpamitraṃ samāsādya sarvānalaparo bhavet / karmārambha vidhijño yo nityaṃ sūkṣmārtha (darśakaḥ) // dhs_15.41 //

nāsau limpati pāpena paṅkena gaganaṃ yathā / aśrutaṃ puruṣaḥ śṛṇvan śrutañcāpi bhaved dṛḍham // dhs_15.42 //

paṇḍitalakṣaṇam

pāpaṃ ca varjayed dhīmān pretya deveṣu jāyate / guṇadoṣaparijñānammetat paṇḍitalakṣaṇam // dhs_15.43 //

mūḍhalakṣaṇam

guṇadoṣāparijñānametanmūḍhasya lakṣaṇam / guṇeṣu guṇasañcāro doṣeṣu ca tathaiva ca // dhs_15.44 //

mūḍhāmūḍhayorlakṣaṇam

sadoṣaguṇatattvajño nityaṃ bhavati śokabhāk / pāpakarttā (tu) puruṣaḥ śatruvaccātmanaḥ sthitaḥ // dhs_15.45 //

śubhakarttā tathā puṃso mitravat pratipadyate / tamonirayabhūmiṣvamṛto 'yaṃ pratipadyate // dhs_15.46 //

yasya pāparatā buddhirnityaṃ viṣayatatparā / viṣayārāmacapalā nityaṃ rāgānucāriṇī // dhs_15.47 //

yasya buddhirna dharmeṣu narasya duḥkhabhāginaḥ / hetutaśca mahāduḥkhāntahetorvahnisaṃyutāt // dhs_15.48 //

kṣīṇapāpā vayaṃ sarve bhūyo lokamihāgatāḥ / sukṛtasya phalaṃ sādhu hyanekaguṇamaṇḍitam // dhs_15.49 //

duṣkṛtasya phalaṃ duḥkhaṃ visaṃvādakamiṣyate / te vayaṃ sukhaduḥkhābhyāṃ bhūyāma bhavasaṅkaṭe // dhs_15.50 //

karmavāyusamudbhrāntāḥ samudrasya yathormayaḥ / kṛtaṃ pāpeṣvamanasaḥ pāpaiḥ rakṣanti ye janāḥ // dhs_15.51 //

te tasya hetornarakaṃ prayāntyaśubhacāriṇaḥ / tasmāttu narakānmuktāḥ te gacchanti triviṣṭapam // dhs_15.52 //

te hi duḥkhaṃ (na)saṃsmṛtya punaḥ kāmavaśānugāḥ / kharībhūtamidaṃ cittaṃ dolādolaiḥ sukhāsukhaiḥ // dhs_15.53 //

viyogo 'yaṃ parīghāto na ca duḥkhairna vidyate / apāradārasaṃyukta indriyaiḥ parivañcitaḥ // dhs_15.54 //

tṛṣṇāpāśavaśagaḥ saṃsāre bhramati

jano bhramati saṃsāre tṛṣṇāpāśavaśānugaḥ / narakāt pretabhuvanaṃ tiryagyoniṣu pretataḥ // dhs_15.55 //

tiryagbhyo nākabhuvanaṃ nākād bhūyo nṛjātiṣu / ekakarmaparibhrānto jagad bhramati cakravat // dhs_15.56 //

sarva duḥkham

na ca khedavaśaṃ yānti(hyabhyāsa) vaśamāgatāḥ / rakṣanti nākabhuvanaṃ virajyante tathā sukhaiḥ // dhs_15.57 //

sukhāt sukhaparibhrāntā bhramanti bhramacāriṇaḥ / duḥkhaṃ padmasahasrāṇi padmakoṭiśatāni ca // dhs_15.58 //

(tāni) duḥkhāni bhuṅktāni na ca kliśyanti bāliśāḥ / na sukhaṃ vidyate loke sarvaduḥkhaiḥ pariplutam // dhs_15.59 //

duḥkhasya hetuḥ bhavati

udvegaṃ naiva gacchanti prāṇino mohapīḍitāḥ / duḥkhena khidyate bālo duḥkhahetau ca vartate // dhs_15.60 //

hetau śataphalaṃ dṛṣṭaṃ bījaṃ prati yathā phalaiḥ / sukhaduḥkhakaśābaddhāḥ prāṇinastribhavānugāḥ // dhs_15.61 //

na yānti paramaṃ kṣemaṃ sarvaduḥkhavivarjitam / smaryate (hi) yadā duḥkhaṃ tadā vidhyati dehinam // dhs_15.62 //

vismṛte ca punarduḥkhe caranti vigatajvarāḥ / nārakaṃ tu sadā duḥkhaṃ smṛtaṃ bhavati dehibhiḥ // dhs_15.63 //

tadā kṛṣṇamidaṃ saukhyamanumānena tiṣṭhati / tadeva viditaṃ matvā jagat sarva samanvitam // dhs_15.64 //

śreyasi kriyatāṃ buddhirdoṣebhyo vinivāryate / kṣaṇādhikāracapalaṃ jīvitaṃ veti vartate // dhs_15.65 //

kṣīyante cāpi karmāṇi tasmācchreyaḥparo bhavet / cittavegaṃ manaḥ sarva jīvitaṃ veti vartate // dhs_15.66 //

anāgatād duḥkhāt jñānī na bibheti

tasmānna jīvikāhetau pāpaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ / anāgatasya duḥkhasya na vibheti mahājanaḥ // dhs_15.67 //

yenā(sya) pacyate pāpaṃ mohapāpavaśaṅgatam / mohitaḥ pāpakairdhamairaśubhaiḥ śuklavarjitaiḥ // dhs_15.68 //

mūḍhaḥ pāpavaśād narakaṃ gacchati

nīyate narakaṃ mūḍho yatra pāpaṃ vipacyate / yasya pāpād bhayaṃ nāsti sa pāpaṃ kurute bahu // dhs_15.69 //

sa pāpānantasandagdhaḥ paścānnarakamāpnute / (api) sūkṣmāgnikaṇikā yathā dāhāya kalpate // dhs_15.70 //

pāpavirahitāḥ sukhamicchanti

anyairapi tathā pāpairnarakaṃ yāntyabuddhayaḥ / apāpabhīrutā tasmāt kartavyā sukhamicchatā // dhs_15.71 //

hiṃsā mithyāvaco 'brahmacarya bhūyaḥ sukhodayam / āhrīkyamanapatrāpyamauddhatyaṃ pāpamitratā // dhs_15.72 //

viṣāgnisadṛśaṃ pāpam

viṣāgnisadṛśā hayete tebhyo rakṣet prayatnataḥ / duḥkhaṃ hi māradharmo 'yaṃ sukhaṃ dharmasamantataḥ // dhs_15.73 //

sukhaduḥkhayorlakṣaṇam

lakṣaṇaṃ(sukha) duḥkhānāṃ vidustattvavido janāḥ / satyaṃ dānaṃ tathā kṣāntiḥ sadā cāpāpamitratā / maitrī sadābhibhūteṣu prasthānaṃ tridivasya (hi) // dhs_15.74 //

// iti pāpavargaḥ pañcadaśaḥ //

(16) narakavargaḥ

aṣṭau narakāgnayaḥ

kṛtvā duṣkṛtakarmāṇi sattvā viṣamajīvinaḥ / yā gatiḥ pretya gacchantī tānapāyān (hi me) śṛṇu // dhs_16.1 //

sañjīvaṃ kāmasūtraṃ ca sampātaṃ dvau ca rauravau / tamoparaṃ mahācitrapatanaṃ ca pratāpanam // dhs_16.2 //

ityete narakā aṣṭāvākhyātā duratikramāḥ / raudrakarmābhisaṅkīrṇāḥ pratyekaṃ kṣobhadā (matāḥ) // dhs_16.3 //

narakāgnīnāṃ bhayānakatvam

catuḥskandhāścaturdvārā vibhaktā bhāgaśo mitāḥ / ayaḥ prākāraparyantā ayasā pratiduḥkhitāḥ // dhs_16.4 //

taptāyomayasaṃ bhūmirjvalantī tejasodgatā / anekayojanaśataṃ dahati svaciṃṣā(bhṛśam) // dhs_16.5 //

kandarpadamanā ghorā arciṣmanto durāsadāḥ / romaharṣaṇarūpāste 'pyāhurduḥkhā bhayānakāḥ // dhs_16.6 //

narake patitā bhṛśaṃ tapyante

ete patanti narake ūrdhvapādā avāṅmukhāḥ / ṛṣīṇāmativaktāraḥ saṃyatānāṃ tapasvinām // dhs_16.7 //

te punastatra pacyante taptāmbhasi kṛtā iva / krandamānā divārātrau, nagā vāteritā iva // dhs_16.8 //

praṇadanti mahānādaṃ tīvraduḥkhaiḥ pratāpitāḥ / sarvā diśaśca dhāvanti nārakaiḥ puruṣairdrutāḥ // dhs_16.9 //

kudṛṣṭyā mohayitvārthe mohapāśāvṛto janaḥ / prāpnoti narakaṃ ghoraṃ kāraṇodadhisaṃvṛtaḥ // dhs_16.10 //

kudṛṣṭyā dagdhasarvasvo manuṣyaḥ puruṣādhamaḥ / tathā baddho 'sti narake mānināṃ ghorakāraṇam // dhs_16.11 //

ye mithyāvaśamāpannāḥ puruṣā mandamedhasaḥ / te sarve narakaṃ yānti cittairhi parivañcitāḥ // dhs_16.12 //

kukṛtaphalam

yastvayā duṣkṛtaṃ pūrva kṛtaṃ cittānuvartinā / tasya bhuṅktaphalaṃ mūḍha vipākottama (māpsyasi) // dhs_16.13 //

hāryāṇi paricittāni, saṃsevyāḥ parayoṣitaḥ / hrasvā (hi) jantavo nityaṃ svacittaparivañcitāḥ // dhs_16.14 //

tasya karmavipākasya vaśa eva tvamāgataḥ / kiṃ krandasi svayaṃ kṛtvā kukarma puruṣādhama! // dhs_16.15 //

ye narāḥ kukṛtaṃ kṛtvā pañcatvaṃ yāntyamedhasaḥ / yeṣāṃ tu niṣphalaṃ janma bījamuptaṃ yathoṣare // dhs_16.16 //

alpamādhuryasaṃyuktān kāmān kaṭuvipākinaḥ / sevate yastvasau mūḍhaḥ sa yāti tamaso tamaḥ // dhs_16.17 //

kiṃ kṛtaṃ mūḍha bhavatā putradārasukhārthinā / dahasye narake caikaḥ svakarmaphalavañcitaḥ // dhs_16.18 //

keṣāṃ duṣkaraṃ jīvanam?

yaḥ putradāravaśagaḥ sevate duṣkaraṃ naraḥ / sa yāti narakatvaṃ (ca) pāpaṃ tadanubhūyate // dhs_16.19 //

na dārā na sutā nārtha na mitrāṇi kathañcana / mṛtyukāle samutpanne rakṣanti samupasthitāḥ // dhs_16.20 //

yeṣāṃ sāṃkleśikaṃ cittaṃ tṛṣṇayā parivañcitam / sahāyatā kutasteṣāṃ kasmāt (tvaṃ) paritapyase? // dhs_16.21 //

hṛto 'si pūrvaviṣayaistṛṣṇayā parivañcitaḥ / kiṃ krandasi svayaṃ kṛtvā kukṛtaṃ mūḍhacetanaḥ // dhs_16.22 //

na tathāgnirna śastrāṇi na viṣaṃ nārayaḥ sthitāḥ / bādhate puruṣaṃ loke yathā duṣkṛtyamātmajam // dhs_16.23 //

pakṣiṇāṃ nīḍavāsavat bhavacakram

digbhāge hi yathā gatvā saṃśrayante vanaspatīn / vihagāḥ kālamutthāya tathā prāṇisamāgamaḥ // dhs_16.24 //

nāśayitvā paraṃ dravyaṃ kṛtvā lokavyatikramaṃ / kiṃ karotyaśubhaṃ karma mohena parivañcitaḥ // dhs_16.25 //

yena yāti parāṃ śāntiṃ yena yātyasurālayam / tatra hetuḥ paraṃ mohastamasāmapi yat tamaḥ // dhs_16.26 //

kuṭumbāya kṛtaṃ pāpaṃ narake pātayati

putradāramayaiḥ pāśaiścānītā narakālayam / yadartha kriyate pāpaṃ yuṣmābhiścittavañcitaiḥ // dhs_16.27 //

mitrāṇi putrāḥ (pitarau kiṃ) bandhujanabāndhavāḥ / yeṣāmarthe kṛtaṃ pāpaṃ bhavadbhirmandabuddhibhiḥ // dhs_16.28 //

nūnamātmā na te kānto babhūva narabhūmiṣu / yena tvayā kṛtaṃ pāpaṃ putrārthena narādhamaḥ // dhs_16.29 //

yena pūrvakṛtaṃ pāpaṃ paścānna paritapyate / sa yāti narakaṃ ghoraṃ putrakāraṇavañcitaḥ // dhs_16.30 //

pāpakarmaphalam

kiṃ kariṣyanti putrāste kiṃ dārāḥ kiṃ ca bāndhavāḥ / dahasyanādinarake vahniḥ karma dunotyasau // dhs_16.31 //

svayaṃ kṛtvāśubhaṃ karmāsukhodayamaninditaḥ / tapyase 'pi vṛthādhānaḥ paścānmohena vañcikaḥ // dhs_16.32 //

rāgadveṣānugāḥ pāpaṃ mohena parivañcitāḥ / aghaṃ prayānti te sarve putradārasukhārthinaḥ // dhs_16.33 //

antargatena ca punarbahiḥsthena ca vahninā / dahyamāno(hi)duḥkhena narake pāpakarmaṇā // dhs_16.34 //

vaśaṃ prāptāḥ svacittasya sarva eva viḍambitāḥ / kiṃ krandasi vṛthā nāde vahninā paritāpitaḥ // dhs_16.35 //

pāpānugaphalaṃ dṛṣṭam

atha pāpāni karmāṇi kṛtavānasi manyase / durmate tatra mā kranda kiṃ vṛthā paridevase // dhs_16.36 //

pāpeṣu rakṣyate mūḍhaḥ kāraṇāśuci rakṣyate / pāpānugaphalaṃ dṛṣṭaṃ hetupratyayasambhavam // dhs_16.37 //

kasmānna sevito dharmaḥ pāpañca nahi varjitam / pāpād bahiśca puruṣo narakaṃ naiva paśyati // dhs_16.38 //

yo na vindanti mūḍhātmā phalaṃ pāpasya karttṛkam / so 'vaśyaṃ labhate doṣān kathaṃ bhokṣyasi durmate // dhs_16.39 //

pāpena vañcita pūrvaṃ pāpena paridahyate / na kariṣyasi pāpāni tvaduḥkhenaiva yāsyasi // dhs_16.40 //

kṛtavānasi pāpāni śubhāni na kathañcana / pāpena dahyate tasmādaśubhe na manaḥ kṛthāḥ // dhs_16.41 //

kiṃ duḥkhādapi duḥkham?

nāsti duḥkhādato duḥkhaṃ yaḥ pāpamanusevate / tasmāt pāpaṃ na seveta yadi duḥkhaṃ na vāñchasi // dhs_16.42 //

kuṭumbijanānāṃ spaṣṭoktiḥ

tasyāntarhṛdaye bimbaṃ kintu śāntirna vidyate / kāruṇyāspadabhūtāḥ smo nāsmākaṃ karuṇāhṛdi // dhs_16.43 //

yathā kṛtaṃ bhavadbhiśca pāpaṃ mohāvṛtairbahu / tad vaḥ pradhāvate gāḍhaṃ na ca ye tatra hetavaḥ // dhs_16.44 //

śīlaṃ na rakṣitaṃ mūḍha pāpaṃ ca bahu sañcitam / sambhūtasya ca pāpasya phalametadupasthitam // dhs_16.45 //

na vayaṃ kāraṇaṃ tatra yūyameva hi kāraṇam / yaḥ pāpaṃ kurute karma sa hetustasya karmaṇaḥ // dhs_16.46 //

bhavadbhiryat kṛtaṃ pāpaṃ tṛṣṇāśāpaviḍambitaiḥ / tad vo prapadyate ghoraṃ kimasmān paribhāṣata // dhs_16.47 //

nākṛtaṃ pacyate pāpaṃ na pāpaṃ syādahetukam / yena yaddhi kṛtaṃ pāpaṃ tasya tat paripacyate // dhs_16.48 //

pāpī narakaṃ yāti

tad bhavantaḥ kriyāhīnā madyapānena vañcitāḥ / patitā narake tīvre kiṃ vṛthā paritapyatha // dhs_16.49 //

te yūyaṃ kāmaparamāḥ ghoraṃ narakamāgatāḥ / kāraṇeṣvapi tīvreṣu kiṃ tathā paritapyatha // dhs_16.50 //

yadā kṛtāni pāpāni bhavadbhiḥ kāmamohitaiḥ / tadā kasmānna nikṛṣṭaṃ kimadya paritapyatha // dhs_16.51 //

hetubhūto hi narako mṛṣāvādasya deśitaḥ / heturvai sevitaṃ pūrva niṣphalaṃ paridevatha // dhs_16.52 //

nārthena labhate satyaṃ na kṛcchreṇopapadyate / tasmāt satyaṃ parityajya mṛṣāvādeṣu rajyase // dhs_16.53 //

pūrveṣu pāpamahitaṃ bhavatā mūḍhacetasā / kṛtaṃ bhavadbhiḥ kukṛtaṃ (duṣkṛtyaṃ) paripacyate // dhs_16.54 //

pāpakṣayād vinirmukto narakaṃ nopalabhyate / nākrandamānāḥ puruṣāḥ vimucyante kathañcana // dhs_16.55 //

pāpakartṛ phalaṃ svayameva bhuṅkte

kiṃ krandatha vṛthā mūḍhā vañcitāḥ svena karmaṇā / muñcitā vañcitā bālā vṛthā krandantyabuddhayaḥ // dhs_16.56 //

ahitairhitarūpaistvaṃ mitrarūpaiśca śatrubhiḥ / vipralabdho 'si bho martya! gacchannasi mahat tamaḥ // dhs_16.57 //

nānyaḥ śatruryathā karma duṣkṛtaṃ tava pāpakam / karmaṇā trividhenātha nīyase yamasādhanam // dhs_16.58 //

kasmādasi tato mūḍha, vañcitaḥ putrasaṃjñakaiḥ / na dānādiṣu buddhistaiḥ kṛtā (te) mohavañcitā // dhs_16.59 //

asmāṃllokātparaṃ lokaṃ śatrupṛṣṭhorago yathā / śatrūṇāṃ prathamaḥ śatruḥ sarvapāpanidarśakaḥ // dhs_16.60 //

viṣāgniśastrapratima! svayaṃ hi duṣkṛtaṃ kṛtam / tvayā kṛtāni karmāṇi tvamevamanubhokṣyase // dhs_16.61 //

yasya śāntaṃ sadā cittaṃ viṣayairyo na hanyate / na hyavasthāmimāṃ yānti tathātvamanupaśyasi // dhs_16.62 //

narakasya dhvaniṃ śrutvā kathaṃ krandasi durmate! / kiṃ punaryatra vahnistvāṃ dhakṣyati śuṣkakāṣṭhavat // dhs_16.63 //

na dagdhā vahninā ye ca dagdhāste kukṛtaiḥ svakaiḥ / vahnistu śāmyate kvāpi duṣkṛtāgnirna śāmyati // dhs_16.64 //

nāgnirniryāti lokāntaṃ nāgnispṛṣṭo naro (mṛtaḥ) / kukṛtāgnimayaṃ pāpaṃ yad dhakṣyati hi tattvataḥ // dhs_16.65 //

kukṛtāgnividagdhā ye te dagdhā narake narāḥ / pāpāgnivarjitā ye tu na teṣāṃ narakodayaḥ / yadyātmanaḥ priyo nityaṃ vibheṣi narakād yadi // dhs_16.66 //

vivarjaya svapāpāni tato duḥkhaṃ na yāsyasi / yānti pāpamaye nityaṃ(narā) mohavaśānugāḥ // dhs_16.67 //

prāpnoṣi narakaṃ ghoraṃ kimaśrūṇi vimuñcasi? / duḥkhaṃ duḥkhavipākaṃ ca duḥkhāntagamanaṃ tathā // dhs_16.68 //

sukṛtaṃ nādimadhyāntaśobhanaṃ paripacyate / nātra loke tvayāpāpaṃ yatkṛtaṃ sukṛtaṃ (muhuḥ) // dhs_16.69 //

tasya tīvravipākasya phalamadyopabhokṣyase / hetupratyayasādṛśyaṃ viparītaṃ na kalpyate // dhs_16.70 //

hetuḥ kṛto yathā pūrva tathā phalamavāpsyasi / yathā tava tathānyeṣāṃ prāṇarakṣā prayatnataḥ // dhs_16.71 //

kasmāt prāṇātipātāste kṛtāḥ pāpānuvartinā / prāṇatyāgena puruṣairyad dhanaṃ samupārjitam // dhs_16.72 //

karmodayakṛtaṃ tatte yattvayā samupārjitam / sarveṣāṃ dayitā dārāḥ prāṇebhyo 'pi garīyasaḥ // dhs_16.73 //

tattvayā rāgaraktena kasmādapakṛtāvanāt / buddhervyāmohajanakaṃ dharmāṇāṃ dūṣaṇaṃ param // dhs_16.74 //

dharmapānaṃ tvayā kārya karmānuparivarjitam / jihvāviṣasamutthaṃ yat sarvāpratyayakārakam // dhs_16.75 //

mṛṣāvādaṃ tvayā pāpaṃ karmānuparivarjitam / evaṃ pañcavidheyeṣu yasmāt tvamanuraktavān // dhs_16.76 //

tasmāt saṃmukṣya mā rodi kiṃ vṛthā paridevase / viṣayaṃ pāpakā dharmā yasmānnu parivañcitaḥ // dhs_16.77 //

tasmāt prāpnoṣi narakaṃ jvālāmālākulaṃ mahat / etat tṛṣṇāgninā sarva pradīptaṃ bhuvanatrayam // dhs_16.78 //

dharmācaraṇe sāvahitena bhavitavyam

dṛṣṭvā nācarito dharmaḥ kimadya paritapyase / (śrutvā) te madhuraṃ cittaṃ kāmamandirakaṃ vacaḥ // dhs_16.79 //

udīrite mahāpāpe tasmai tatphalamāgatam / sa kṛtvā pāpakaṃ karma niyatā pāpavedanā // dhs_16.80 //

karuṇaṃ vikalaṃ dīnaṃ kimadya paritapyase / karmakṣayeṇa narakāt mucyante pāpakāriṇaḥ // dhs_16.81 //

vikrośamagnā bahuśo na mucyante kathañcana / aniṣṭaṃ pāpakaṃ karma kṛtvā rogavaśe sthitāḥ // dhs_16.82 //

ajñānino 'śubhamācaranti

paridevati yo mūḍho vṛthā sa paridevati / anāgataphalajño yaḥ pratyutpannaśubhe rataḥ // dhs_16.83 //

krośate narake nāsau yathā tvamanutapyase / mayā kṛtāni karmāṇi phaladāni mamaiva hi // dhs_16.84 //

rogeṇa śatruṇā dagdhaḥ paścānnarakamāgataḥ / pramādabhūmiraśubhā rāgadagdhasya dehinaḥ // dhs_16.85 //

tena pāśena baddho 'haṃ gato 'vasthāmimāṃ bhṛśam / durācāraratānāṃ tu nṛṇāmasya phalaṃ kaṭu // dhs_16.86 //

ajñānabādhito 'smīti svakṛtaṃ bhujyate mayā / nirdayānāṃ sughorāṇāṃ pāpānāṃ vaśamāgataḥ // dhs_16.87 //

muktiḥ kathaṃ syāt?

muktirasmāt kathaṃ syādvai duḥkhasaṃsārasāgarāt / duḥkhād duḥkhataraṃ karma mayedaṃ paripacyate // dhs_16.88 //

sukhāvāptiṃ na paśyāmi kṣemaṃ vā narakasya me / jīvalokādahaṃ bhraṣṭo abuddha iva mārgataḥ // dhs_16.89 //

jīvo 'yaṃ vivaśo bhūtvā vikṛtaiḥ parivāritaḥ / jvālāmālākulaṃ sarvamantarikṣaṃ nirantaram // dhs_16.90 //

diśaśca tridiśaścaiva pṛthi(vī) ca nirantarā / kṛpaṇo 'jñānago duḥkhī nivāsaṃ nopalakṣaye // dhs_16.91 //

kṣuradhārāvitaptasya nṛpasyāsyātibhīṣaṇam / kāntāre bāhyamānasya niḥ sahāyasya sarvataḥ / trātāraṃ nāvagacchāmi yo 'smād duḥkhāt pramocayet // dhs_16.92 //

niḥśaktiravaśo duḥkhī vahninā paritāpitaḥ / nīye 'haṃ vivaśaḥ kvāpi bāhubandhanayantritaḥ // dhs_16.93 //

na vārthā nāpi mitrāṇi na putrā na ca yoṣitaḥ / trāyante vyasanādasmāt kṛtaghnā bata te mama // dhs_16.94 //

adharmacāriṇo na kvāpi śaraṇam

nirānandasya na sukhaṃ duḥkhaṃ (gṛhṇāmi sarvaśaḥ) / mṛtyupāśena baddhasya śaraṇaṃ nopalakṣyate // dhs_16.95 //

saṃkruddhā iva te, krūrā bhaviṣyanti samantataḥ / nirānandā diśaḥ sarvā vyālaiśca parivāritā // dhs_16.96 //

narakaṃ pātakasyaiva pateyaṃ dhṛtibhāvataḥ / yacca yaccehaṃ paśyāmi jaṅgamaṃ sthāvaraṃ tathā / tat sarva vyākulaṃ caiva vahninā paridīpitam // dhs_16.97 //

nādhigacchāmi śaraṇaṃ niḥsahāyo 'smi sarvataḥ / ghore tamasi majjāsi sāgare ca hṛtaplavaḥ // dhs_16.98 //

gaganaṃ naiva paśyāmi nakṣatragrahatārakam / viparītamidaṃ sarva tamasā parivāritam // dhs_16.99 //

pañcendriyāṇi sarvāṇi viratāni hi sarvataḥ / krakacaistu tadā sarva śarīraṃ paripāṭayate // dhs_16.100 //

nādhigacchāmi śaraṇaṃ kāmaṃ bandho bhaviṣyati / vardhante duḥkhanikarā sarvataḥ parivārataḥ // dhs_16.101 //

muhurmuhuśca vardhante vedanāñcitadehajāḥ / duḥkhaiśca (parivardhante) nissahāyaṃ ca sarvataḥ // dhs_16.102 //

samīkṣya karmajaṃ nityaṃ dhyeyo hetuḥ punaḥ punaḥ / kathayanti sukhaṃ vṛddhāḥ svakarmaphalajairdṛḍham // dhs_16.103 //

yat pūrva karaṇīyaṃ te tatpaścāt paricintyase / mohena vañcitaḥ pūrvaṃ kimadya paritapyase / kiṃ punaḥ pāpakartturyaḥ kaṭukaṃ paripacyate // dhs_16.104 //

anekaduḥkhahetūtthaṃ tava duḥkhaṃ bhaviṣyati / trāṇaṃ naiva (ca) yatrāsti vinā karmaparikṣayāt // dhs_16.105 //

evaṃ satyasya nāśena yamadūtairanekaśaḥ / nīyate narakaṃ ghoraṃ karmapāśavaśaṅgataḥ // dhs_16.106 //

catuṣkoṇaścaturdvāro vibhakto bhāgaśo mitaḥ / pacyate yatra vivaśā nārakeyā hyanekaśaḥ // dhs_16.107 //

bhedaprāyeṇa bahuśo yattvayā kathitaṃ bahu / kalmaṣaṃ bhūtadharmāṇāṃ tasyaitat phalamāgatam // dhs_16.108 //

paiśunyasevino narakaṃ yānti

bhasmībhavanti te nityaṃ mitrasvajanabāndhavaiḥ / eṣāmabhimataṃ duṣṭaṃ paiśunyaṃ sadvigarhitam // dhs_16.109 //

tasmānna carito dharmaḥ paiśunyaṃ ca na varjitam / paiśunyaṃ saphalaṃ bhuktvā kimadya paritapyase // dhs_16.110 //

jihvādhanavinirmuktaṃ tīkṣṇaṃ viṣamamucchritam / pāruṣyamiti sandṛṣṭamaho! tatphalamīdṛśam // dhs_16.111 //

sattvaṃ pāruṣyaparamaṃ ghoraṃ narakamāgatam / jihvāyātaṃ tavākṛtyai kimadya paridevase // dhs_16.112 //

sahastraguṇaparyantaḥ svato hṛdayasambhavaḥ / kṣutpipāsāmayo vahniḥ samādahati mārutam // dhs_16.113 //

paruṣavāco narakasya cāntaram

yadantaraṃ himāgnyorhi merusarṣapayośca yat / tadantaraṃ jihvayoktyā narake jvalanasya ca // dhs_16.114 //

narakaprabhavo vahnirna kvāpyanyatra prāpyate / kṣutpipāsāmayo vahnirdeveṣvapyupalabhyate // dhs_16.115 //

yo hyataḥ kāraṇāttīkṣṇo vahnirbhavati nārakaḥ / na tathā sa prabhavati yathā vahnistadudbhavaḥ // dhs_16.116 //

pūrvottarā baddhapadaṃ nirarthakamasaṅgatam / vistrabdha yattvayā proktaṃ tasyaitatphalamāgatam // dhs_16.117 //

pareṣāṃ sampadaṃ dṛṣṭvā mama syāditi cintitam / tamo 'bhikhyāsamutthasya viṣasya phalamāgatam // dhs_16.118 //

vyāpārānaladagdho 'si mānuṣyaṃ puruṣādhama! / dahanād dahanaṃ prāpto tapyase ca vikatthyase // dhs_16.119 //

vyāpāraparamohe tu narakāyopapattaye / rajjvaitayaiva baddho 'si puruṣaḥ parikrandase // dhs_16.120 //

vyāpādenākṛṣṭo 'si ghoraṃ narakamāgataḥ / karmakṣayād bhavenmokṣo narakācca vimokṣyase // dhs_16.121 //

adharmakathanaṃ dahatyeva

adharmo dharmarūpeṇa sādhurūpeṇa pāpakam / yat tvayā kathitaṃ pūrva tat tvāṃ dahati nānalaḥ // dhs_16.122 //

kathaṃ tattvavinaṣṭānāṃ dharmādharmanicchatām / deśitaṃ vivaraṃ pāpaṃ niyataṃ pāpagāmikam // dhs_16.123 //

(yas)tvayā varjito dharmaḥ sādhavaścāpi ninditāḥ / yattvayopārjitaṃ kṛṣṭaṃ tattvayādya vipacyate // dhs_16.124 //

tṛṣṇāviṣayayuktena mohavegena sarvadā / yataḥ sadharmavinayaiḥ kiṃ tathā paridevase // dhs_16.125 //

sa bhavet pāpakṛnnityaṃ mohapāśavaśaṅgataḥ / ki tapyase rodiṣi ca karma kṛtvā sudāruṇam // dhs_16.126 //

hetupratyayamūḍhasya dharmādharmeṣu sarvadā / prāpto 'si narakaṃ ghoraṃ nārakāgraṃ sudāruṇam // dhs_16.127 //

kāmavaśānugā narakaṃ yānti

kāmaiḥ kramati saṃyuktairyanna bhavati ceṣṭitam / sukṛtaṃ karmavirasaṃ phalametadupasthitam // dhs_16.128 //

kṣapayitvā pramādena sukhāsaktena cetasā / sukṛta narakaṃ yānti devāḥ kāmavaśānugāḥ // dhs_16.129 //

āryāpavādakā narakaṃ yānti

āryāpavādakā ye ca ye ca karmaphaladviṣaḥ / te mṛtvā narakaṃ yānti ye ca mithyāvinītakāḥ // dhs_16.130 //

dharmavañcakā eva narakagāminaḥ

jananīgṛhapāpīyā ye cānye dharmavañcakāḥ / teṣāmiṣṭakarā loke narakasya ca gāminaḥ // dhs_16.131 //

pāparatā duḥkhamanubhavanti

ye cānye sukhasaṃsaktā nityaṃ pāparatā narāḥ / duḥkhād duḥkhaṃ tu te yānti cittena parivañcitāḥ // dhs_16.132 //

avadyakāryāṇi narake pātayanti

tasmādavadyakārye na matiṃ (kuryāt kathañcana) / hīnānyavadyakāryāṇi narake pātayanti ca // dhs_16.133 //

ataḥ kuśalakarmāṇi karttavyāni

(karmāṇi) kuryāt kuśalāni nityaṃ parārthabaddhena manorathena /

(hitaḥ sadaivaṃ narakasya rodhī) / sevyo 'pavargo daśadharma eṣaḥ // dhs_16.134 //

// iti narakavargaḥ ṣoḍaśaḥ //

(17) pretavargaḥ

adānasya kutaḥ sukham?

adāntasya kutaḥ śāntiranuptasya kutaḥ phalam? / adīpikā prabhā nāsti adānasya kutaḥ sukham // dhs_17.1 // hṛcchāntirhi tathā nāsti nayanārthasya dehinaḥ / dānena virahāt tadvat sukhaṃ pretairna labhyate // dhs_17.2 //

kukarmī pretalokaṃ gacchati

yaṃ pretya pretalokasya triloke ca yathādhamāḥ / bhrameṇa paramodvignāstanmātsaryakṛtaṃ phalam // dhs_17.3 //

na dātrā labhyate kiñcit kṛtanāśo na vidyate / svakarmaphalabhoktāraḥ prāṇinaḥ karmabhoginaḥ // dhs_17.4 //

tava yatkukṛtaṃ dagdhāḥ pretyalokeṣvavasthitāḥ / kṣutpipāsāmayeneha vahninā paridīpitāḥ // dhs_17.5 //

kadā tu viṣayo 'smākaṃ bhaviṣyati sukhodayaḥ / paridāhāt kadā cāsmāt parimokṣo bhaviṣyati // dhs_17.6 //

mārgāmārgavihīno duḥkhita eva jīvati

mārgāmārgavivikto 'haṃ na jñātaṃ karmaṇaḥ phalam / kṣutpipāsāmayo vahnirajñātaḥ prakaṭodayaḥ // dhs_17.7 //

kleśāndhakāravadanā nirāśāstyaktajīvikāḥ / tvaksnāyujālabaddhāḥ sma jīvāmo bata duḥkhitāḥ // dhs_17.8 //

na trātā sarvato 'smākaṃ hanta kṛcchragatā vayam / utpanneṣu manuṣyeṣu khaṇḍitāḥ svena karmaṇā // dhs_17.9 //

kasmānna carito dharmo ratnadīpeṣu sañcitaḥ / yaḥ karoti śubhaṃ nityamaśubhaṃ na ca sarvadā // dhs_17.10 //

samadṛṣṭipathenaiti svargasopānamāśritaḥ / yeṣāmarthe kṛtaṃ pāpaṃ kleśayan mānasaṃ bahu // dhs_17.11 //

anena te gatāḥ sarve bhavānāṃ trāsane sthitaḥ / baddho 'si bandhanaistīvrairyamadattairadhiṣṭhitaḥ // dhs_17.12 //

pāparajjvākṛṣyamāṇaḥ svakṛtaṃ bhunakti

prāpto 'si tamaso ghoraṃ yamalokaṃ durāsadam / ihopabhokṣyase karma yattvayā kukṛtaṃ kṛtam // dhs_17.13 //

svakṛtaṃ bhujyate bāla! pareṣāṃ naiva bhujyate / ākṛṣyamāṇa eṣo 'tra pāparajjvā sughorayā // dhs_17.14 //

analaḥ pretalokasya kṣutpipāsāmayo mahān nāgniśastraviṣāṇāṃ hi nipātastādṛśaḥ kaṭuḥ // dhs_17.15 //

kṣutpipāsāmayāgneśca nipāto yādṛśaḥ (kaṭuḥ) / na kṣaṇo nāpi hi lavo na muhūrto na śarvarī // dhs_17.16 //

duḥkhānvitā vayam

yatra saukhyaṃ bhavenmṛtyurnityaṃ duḥkhāvṛtā vayam / duḥkhād duḥkhataraṃ prāpto duḥkhaheturniṣevitaḥ // dhs_17.17 //

duḥkhāt kadācinmokṣaḥ syād bhaviṣyati sukhodayaḥ / notsave dṛśyate toyaṃ taḍāgeṣu ca śuṣyati // dhs_17.18 //

karmaphalasvarūpanirūpaṇam

sarito nāśamāyāsuḥ kathaṃ dhāvāmahe cayam / te vayaṃ śuṣkasalilāḥ saśailavanakānanāḥ // dhs_17.19 //

paridhāvāmahe bhūmau nityaṃ salilakāṃkṣiṇaḥ / te vayaṃ dagdhatanavaḥ kṣutpipāsāhatā narāḥ // dhs_17.20 //

śaraṇaṃ nādhigacchāmaḥ kaṣṭaṃ vyasanamāgatāḥ / vajradaṃṣṭrairmahātīkṣṇaiḥ kākolūkaiśca sammataḥ // dhs_17.21 //

abhidruto na paśyāmi śaraṇaṃ saukhyadāyakam / pratibimbamidaṃ tasya karmaṇaḥ samupasthitam // dhs_17.22 //

kṛtaṃ karma yathāsmābhistathedaṃ phalamāgatam / karmavāyuragā baddhāḥ karmasūtreṇa pācitāḥ // dhs_17.23 //

karmakṣayādṛte na muktiḥ

palāyanaṃ na paśyāma ṛte karmakṣayāditi / yasya pāpānyaniṣṭāni vahnivat tāni paśyati // dhs_17.24 //

kīdṛśaṃ pretabhavanam?

sa naiti pretabhavanaṃ kṣutpipāsānalāvṛtam / muhurmuhuḥ pravardhante vedanā narakodbhavāḥ // dhs_17.25 //

jvālāmālākulasyaiva śailasya sadṛśā vayam / jvalitaḥ śāmyate śailaḥ salilenaiva sarvathā // dhs_17.26 //

sa samudropamo vahnirammākaṃ naiva śāmyati / kasmin kṣaṇe samudbhūtastṛṣṇāvāyusahāyavān // dhs_17.27 //

karmāgnirnirdahatyasmān parivāryasamantataḥ / te vayaṃ pāpakarmāṇaḥ śukladharmavivarjitāḥ // dhs_17.28 //

pretalokamimaṃ prāptāḥ svargasya phalamohitāḥ / kṣutpipāsāmayo vahnirdvitīyaścāgnisambhavaḥ // dhs_17.29 //

kukarmaṇaiva mudgarāśimayā janāḥ pretabhavanaṃ gacchanti

mudgarāśimayā(dārāḥ) na putrāḥ na ca bāndhavāḥ / vañcito 'smi svacittena karmaṇā parivañcitā // dhs_17.30 //

prāpto 'smi pretabhavanaṃ mitrajñātinirākṛtaḥ / na dārāḥ nāpi mitrāṇi na putrāḥ nāpi bāndhavāḥ // dhs_17.31 //

kukṛtaphalanirūpaṇam

trāyate karmapāśena nīyamānaṃ balīyasā / nānyastrātā yathā karma trividhaṃ bhujyate mayā // dhs_17.32 //

dānaṃ śīlaṃ śrutaṃ cāpi trividhaṃ parikīrtitam / mohajālavṛteneha yanmayā kukṛtaṃ kṛtam // dhs_17.33 //

śubhakarmaṇaiva pretalokāt muktirbhavati

karmaṇo hetubhūtasya yatkṛtaṃ phalamāgatam / yadi mucyāmahe pāpāt pretalokād durāsadāt // dhs_17.34 //

aśubhāni kukarmāṇi vivarjayet

na bhūyaḥ pāpakaṃ karma kariṣyāmi kathañcana / uṣṇānyuṣṇavipākāni mahāpīḍākarāṇi ca / kukarmāṇyaśubhānīha tasmāttāni vivarjayet // dhs_17.35 //

// iti pretavargaḥ saptadaśaḥ //

(18) tiryagvargaḥ

paradrohaṃ kadāpi na kuryāt

bhakṣaṇaṃ bhavadanyonyavadhabandhāvarodhanam / tiryagyoniṃ samāsādya tasmād drohaṃ vivarjayet // dhs_18.1 //

mohopahatacittāśca śīladānavivarjitāḥ / tiryagyonau va jāyante bālāstṛṣṇāviḍambitāḥ // dhs_18.2 //

gamyāgamyaṃ na vindanti bhakṣyābhakṣyaṃ tathaiva ca / kāryākāryabahirbhūtā dharmādharmatiraskṛtāḥ // dhs_18.3 //

pañcendriyajarāmūḍhāstṛṣṇāpāśavaśānugāḥ / krodherṣyāmatisaṃgrastāstiryagyonyupagā narāḥ // dhs_18.4 //

paryeṣṭyupahatā martyāḥ pramādopahatāḥ surāḥ / kṣuttarṣavyasanāḥ pretāḥ kāraṇātte ca nārakāḥ // dhs_18.5 //

ke tiryagyoniparāyaṇāḥ?

parasparabadhātyuktāstiryagyoniparāyaṇāḥ evaṃ bahuvidhaistaistairvyasanairākulaṃ jagat // dhs_18.6 //

mātsaryopahato duṣkṛta na kuryāt

na kuryāda duṣkṛtaṃ karma mātsaryopahataḥ param / mātsaryopahatā yānti pretāstiryakṣu jantavaḥ // dhs_18.7 //

keṣāṃ saphalaṃ janma?

teṣāṃ hi saphalaṃ janma teṣāṃ buddhiravañcitā / te ca pūjyāḥ sadā sadbhiryeṣāṃ dharme sadā matiḥ // dhs_18.8 //

jñānarathāvarūḍhairmuktirbhavati

evaṃ tridoṣākṛtakarmasāraṃ jagad bhramatyeva durāvagādham / karoti yastasya ca śuddhasattvo 'vamānanāṃ jñānarathāvarūḍhaḥ // dhs_18.9 //

// iti tiryagvargo 'ṣṭādaśaḥ //

(19) kṣadhāvargaḥ

kṣudhāpīḍitā narā aśubhaṃ kurvanti

saṃsāre prāyaśo duḥkhaṃ traidhātukakṣudhāmayam / yeneme pīḍitāḥ sattvāḥ kurvantyaśubhamātmanaḥ // dhs_19.1 //

svadehe yuktito vahnirbubhukṣetyadhīyate / śeṣo dahati lokān vai kalpānala iva drumān // dhs_19.2 //

lokottaramimaṃ vahniṃ gacchantamanugacchati / nātmanirvāṇasandṛṣṭaṃ kalpāntaraśatairapi // dhs_19.3 //

nānalasya hi tadvīrya kṣudhāyā yādṛśaṃ balam / traidhātukamidaṃ kṛtsnamāhāraṃ prati vartate // dhs_19.4 //

mohayed vividhā cintā loke manujasambhavāḥ / tāḥ sarvā bhojanārthāya bhavanti tribhavārṇave // dhs_19.5 //

duḥkhamanirvacanīyam

antarābhavasaṃsthasya kṛṣyamāṇasya karmabhiḥ / dīrghāgamasya yad duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.6 //

avidyendhanamagnasya dahyamānasya coṣmaṇā / garbhasthasya hi yad duḥkha na tad varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.7 //

āhārarasagṛddhasya nityaṃ tadgatacetasaḥ / yad duḥkhaṃ paragṛddhasya na ca varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.8 //

dṛḍhā vidagdhamanasaḥ kāme vā taptacetasaḥ / yad bhavatyadhikaṃ duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.9 //

apriyaiḥ saha saṃsargo viṣayāstasya nityaśaḥ / praṇaṣṭe hṛdi yad duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.10 //

tṛṣṇāviṣavidagdhasya nityaṃ paryeṣaṇātmakam / āmṛtyu yad bhave duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.11 //

avyucchinnaṃ bahuvidhaṃ yad duḥkhaṃ pāpamitrajam / apāyajanakaṃ yasya na tad varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.12 //

vyasanaṃ putradārāṇāṃ yad dṛṣṭ(vā) hṛdi jāyate / narakāṇāṃ mahāmārgo na tad varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.13 //

kṣutpipāsāvidagdhasya dīpyamānasya vahninā / yad duḥkhaṃ naṣṭamanaso na tad varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.14 //

ajastraṃ paribhūtasya mitrajñātisuhṛjjanaiḥ / yad bhavecchokajaṃ duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.15 //

dārapralambanagataṃ duścalaṃ priyacetasaḥ / yad duḥkhaṃ jīrṇakāyasya na tad varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.16 //

mṛtyunā hriyamāṇasya tasmāṃllokātmano rasāt / yad duḥkhaṃ jāyate vṛttau na tad varṇayituṃ kṣamam // dhs_19.17 //

dānairaśubhanāśaḥ

yat kurvantyaśubhaṃ bālā yacca gacchati durgatim / tadāharati dānena kathayanti manīṣiṇaḥ // dhs_19.18 //

ataḥ sukṛteṣu manaḥ kāryam

pratiduṣkṛtakarmāṇi varjanīyāni sarvadā / sukṛteṣu manaḥ kārya dānaśīlavibhūṣitam // dhs_19.19 //

// iti kṣudhāvarga ekonaviṃśaḥ //

(20) kausīdyavargaḥ

kausīdyena jñānahāniḥ

kausīdyamatimāyā ca dambhaḥ pāruṣyameva ca / niyātabhūmayo dṛṣṭā jñānasya ca vivarjanam // dhs_20.1 //

saṃśleṣaścāpyasādhūnāṃ sādhūnāṃ varjanaṃ tathā / nāśasya hetavaḥ śaktā mithyādarśanameva ca // dhs_20.2 //

adeśakālasaṃraṃbho vācyāvācyamajānataḥ / anarthabhūmayo hyetā visrambhaścāpi tanmayaḥ // dhs_20.3 //

anarthabhūmayaḥ

yena tena ca samprītiḥ yatra tatra ca bhojanam / lāghavaṃ janayatyante 'praśaṃsā cātmanastathā // dhs_20.4 //

dhairyanāśaḥ smṛtibhraṃśo virodhaḥ pārthivena ca / akrāntamṛtyavo hyete krūratā manasi sthitā // dhs_20.5 //

akarmāphalatattvajño dharmādharmavahiṣkṛtaḥ / puruṣaḥ sādhunirmuktaḥ prapātagamanāśayaḥ // dhs_20.6 //

kausīdyamatinidrā ca rasanā gṛhyate tathā / puṃdveṣayonayaḥ proktāḥ pāruṣyavacanaṃ tathā // dhs_20.7 //

lobho 'pamānasya kāraṇam

atilobho 'pamānaśca atimānaśca cāpalam / dharmavarjyā kāmasevā mohasya paridīpikāḥ // dhs_20.8 //

doṣāṇāṃ mūlaṃ kausīdyam

trayāṇāmiha doṣāṇāṃ kausīdyaṃ mūlamucyate / vīryārambheṇa duṣyante doṣā manasi sambhavāḥ // dhs_20.9 //

vīryārambheṇa hi phalaṃ hyavaśyamupabhujyate / nyāyenārabdhatattvasya karmaṇo dṛśyate phalam // dhs_20.10 //

karmaṇastrividhasyāsya phalaṃ trividhamucyate / trirāśiniyataṃ tacca triśūlaṃ tribhavānugam // dhs_20.11 //

kausīdyasevino durgatiḥ

pāpasevī pracaṇḍo yaḥ kausīdyamapi sevate / dharmavidveṣakaḥ krūro 'nutpathānupadhāvati // dhs_20.12 //

yasya tasya ca santuṣṭo yasya tasya prakupyati / yatra tatra ca saṃsakto sa mūḍha iti kathyate // dhs_20.13 //

kausīdyaṃ (yat) svamanasaḥ pramādaviṣamūrcchitam / prapātaṃ taṃ ca saṃrabdhamavisaṃvādakaṃ param // dhs_20.14 //

vīryārambhe mahāpāpakausīdyamalavarjitāḥ / vimukterupabhoktāraste janāḥ sukhabhāginaḥ // dhs_20.15 //

kausīdyaṃ sarvadharmāṇāmajarāmarakārakam / tena doṣeṇa mahatā narā duḥkhasya bhāginaḥ // dhs_20.16 //

sahāyaśca sukhāveśī tasmāt tat parivarjayet / tena viddho hi puruṣaḥ svadhistutyaḥ samantataḥ // dhs_20.17 //

kusīdasyālpabhāgasya mohāpahṛtacetasaḥ / kutsitaḥ svajanaiḥ sarvairna gatirvidyate śivā // dhs_20.18 //

kausīdyarataḥ pāpībhavati

kausīdyapāpasaṃsargīstyānamiddhaṃ tathaiva ca / mokṣadvāravighātāya bhavantyete mahābhayāḥ // dhs_20.19 //

duḥkhasyaitāni harmyāṇi

āhrīkyamanapatrāpyamauddhatyaṃ pāpamitratā / duḥkhasyaitāni harmyāṇi tebhyo rakṣennu paṇḍitaḥ // dhs_20.20 // kausīdyenābhibhūtā ye nirārambhā gatitviṣaḥ / socchvāsamaraṇaṃ teṣāṃ jīvitaṃ cāpi niṣphalam // dhs_20.21 //

jīvamānā na jīvanti kausīdyopahatā narāḥ / mṛtyoratyadhikaṃ hyetat kausīdyamiti manyate // dhs_20.22 //

ārabdhavīryā eva bhavasāgaraṃ taranti

kausīdyapaṅkamagnā ye magnāste duḥkhasaṃstare / ārabdhavīryā ye puṃsaste tīrṇā bhavasāgarāt // dhs_20.23 //

kausīdyānmandavīryo yaḥ sadā pāparataśca yaḥ / sa jīvamāno 'pi mṛto mṛtastu narakāya saḥ // dhs_20.24 //

mānavānāṃ nirdhanatve kausīdyaṃ kāraṇam

nirdhanāḥ paśubhistulyāste narā duḥkhabhāginaḥ / parapiṇḍāśino dīnāḥ kausīdyaṃ tatra kāraṇam // dhs_20.25 //

prāyaśastu kusīdānāṃ paradāropajīvinām / ratābhilāṣo 'tyadhiko maithune ca sadā ratiḥ // dhs_20.26 //

te tattvakārikā riktāḥ kevalāhāratatparāḥ / mṛtyukāle samutpanne dahyante svena cetasā // dhs_20.27 //

śītoṣṇaṃ ca sahantyete kṣutpipāse tathaiva ca / gātrāntā ca kriyā kāryā yātrā dharmāya sarvadā // dhs_20.28 //

ataḥ kausīdye na matiḥ kāryā

na kausīdye matiṃ kuryāt kuśīle śīlakāmukaḥ / saṃsāre sīdati nityaṃ na ca duḥkhāt pramucyate // dhs_20.29 //

kudīdānvitaḥ lokavañcito bhavati

paribhūya satāṃ madhye kusīdāllokavañcitaḥ / vañcitaśca bhavatyante śarmaṇo vā vimucyate // dhs_20.30 //

dharmeṇa vimuktirbhavati

vīryavān smṛtisaṃlabdha ekāntanirataḥ sadā / vimuktapāpakaidharmairmokṣaṃ prāpnoti yatnataḥ // dhs_20.31 //

kukarmeṣu matiḥ na kāryā

evaṃvidhā duḥkhaparamparā hi, sattvaḥ kukarmeṣu (matiṃ) na kuryāt / loke tridoṣānalasampradīpte, kuryāt parāṃ śāntikṛpā mṛte na // dhs_20.32 //

// iti kausīdyavargo viṃśaḥ //

cittañca vāk tathā karma saṃyojanantu pāpakam / narakapretatiryakkṣutkausīdyāni vidurdaśa //

// iti dvitīyam udānam //

atha tṛtīyam udānam

(karuṇādānaśīlāni kṣāntirvīryamathāpi ca / dhyānaṃ prajñātha nirvāṇo mano bhikṣuśca te daśa // )

(21) karuṇāvargaḥ

karuṇā māteva hitakāriṇī bhavati

kṛpā sarveṣu bhūteṣu māteva hitakāriṇī / yāṃ samāśritya puruṣāḥ prayānti sukhamuttamam // dhs_21.1 //

dayānveṣīha puruṣaḥ sarvasattvahite rataḥ / pūjanīyaḥ satāṃ yāti pretya svarge ca modate // dhs_21.2 //

dayāvantaḥ sadāvarta sarvabhūtahite ratam / tamevaṃ puruṣaṃ nityaṃ praṇamanti divaukasaḥ // dhs_21.3 //

karuṇānvito devalokaṃ gacchati

prayāti devalokaṃ ca śīlavān karuṇānvitaḥ / kṛpānvitaḥ sa puruṣo candramā iva śobhate // dhs_21.4 //

sukhārthinā karuṇā sevitavyā

āśrayanti ca bhūtāni gataśokā gatavyathā / tasmād dayāprayatnena sevitavyā sukhārthinā // dhs_21.5 //

kāruṇyena yaśavṛddhirbhavati

yasya vāk kāyacitte (ca) kāruṇyena vibhūṣite / tasya mitramayā lokā bhavanti yaśasā vṛtāḥ // dhs_21.6 //

kāruṇyārdrasya viduṣo nirvāṇaṃ yāti

kāruṇyārdrasya viduṣo nityaṃ mṛdvindriyasya ca / samyagdṛṣṭiprayatnasya nirvāṇaṃ nāti dūrataḥ // dhs_21.7 //

kāruṇyavibhūṣitā manuṣyalokaṃ devavad bhūṣayanti

manuṣyaloke te devā ye kāruṇyena vibhūṣitāḥ / kāruṇyena daridrā ye te daridrāḥ satāṃ matāḥ // dhs_21.8 //

mṛdvāśayā martyāḥ sādhavaḥ

mṛdvāśayā hi ye martyāḥ sādhuvat kāñcanopamāḥ / kāruṇyamakṣayaṃ yeṣāṃ sadā manasi vartate // dhs_21.9 //

ke dharmaparāyaṇā bhavanti?

te ca sattvāḥ sadodyuktā nityaṃ dharmaparāyaṇāḥ / yeṣāṃ kāruṇyadīpena hṛdayaṃ samprakāśitam // dhs_21.10 //

na rātrau na divā teṣāṃ dharmo hi vinivartate / yeṣāṃ sarvāsvavasthāsu karuṇābhirataṃ matam // dhs_21.11 //

kāruṇyaṃ śītalaṃ cittam

kāruṇyaśītalaṃ cittaṃ sarvasattvahite ratam / bhuktvā saukhyaṃ nirupamaṃ paścād gacchati nirvṛtim // dhs_21.12 //

kāruṇyamavināśi dhanam

kāruṇyaṃ munibhiḥ śastaṃ kāruṇyaṃ nirmalaṃ saraḥ / kāruṇyaṃ doṣanirghāti kāruṇyaṃ dhanamavyayam // dhs_21.13 //

guṇānāṃ bhūṣaṇaṃ cāgraṃ sarvadoṣavighātakam / kāruṇyārdrā hi paramaṃ prayānti dhanamacyutam // dhs_21.14 //

kāruṇyaṃ (vai) dhanaṃ yasmānmādhuryapayasā yutam / na dāhaḥ krodhajastasya hṛdaye sampravartate // dhs_21.15 //

kāruṇyanāvamāruhya janā bhavasāgaraṃ taranti

kāruṇyanāvamāruhya prītirdhairyaparāyaṇaḥ / tridoṣormimahāvege bhrāmyate bhavasāgare // dhs_21.16 //

karuṇāyāḥ paribhāṣā

guṇānāmadvayaṃ śreṣṭhaṃ vinā cittena bhūṣaṇam / sādhūnāṃ dayitaṃ nityaṃ kāruṇyamiti kathyate // dhs_21.17 //

mārdavaṃ yasya hṛdaye vilīnamiva kāñcanam / sa jano hi tu kalpānte duḥkhādāśu vimucyate // dhs_21.18 //

dayāloḥ śreyāṃsi rohanti

yasya pātrīkṛtaṃ cittaṃ mārdaveṇa samantataḥ / śreyāṃsi tasya rohanti kedāra iva śālayaḥ // dhs_21.19 //

cetogṛhe nidhānaṃ tadavyayaṃ (sarva)dehinaḥ / nirvāsayati dāridrayaṃ nṛṇāmadhyāśayaṃ mahat // dhs_21.20 //

tīkṣṇendriyasyāśāntasya nidhyānasya vicāriṇaḥ / viṣayeṣu pramattasya duḥkhaṃ naiva pradhāvati // dhs_21.21 //

maitreṇa cetasā nityamanukampādayā parāḥ / te hetuphalatattvajñā duḥkhapāśād vinirgatāḥ // dhs_21.22 //

na saṅkalpe mano yeṣāṃ ramate doṣavarjitam / te doṣabhayanirmuktāḥ padaṃ gacchantyanuttaram // dhs_21.23 //

kṣāntikriyāsamāyukte mitravānakutobhayaḥ / priyo bhavati loke 'smin paścād deveṣu modate // dhs_21.24 //

dayāratnaṃ sadā sevyam

mātṛvat pitṛvaccaiva sarvalokasya te janāḥ / dayāratnaṃ sadā yeṣāṃ manasi sthitamuttamam // dhs_21.25 //

kṛpaiva sukhasya mūlamasti

sukhasya ca paraṃ mūlaṃ kṛpaiva parikīrtitā / (hṛdi) yasya kṛpā nāsti sa duḥkhī parikīrtyate // dhs_21.26 //

maitrī eva sukhāvahā

ekasatyottaraṃ brahma ekasyānuttaraṃ śivam / ekavidyā paraṃ mātā maitrī caikā sukhāvahā // dhs_21.27 //

ahiṃsakā eva dhanyāḥ

ahiṃsakāḥ sadā dhanyāḥ saddṛṣṭiḥ paramā śubhā / etad ṛju sadā satyaṃ pāpānāṃ cāpi varjanam // dhs_21.28 //

karuṇāyā māhātmyam

karttavyaḥ puruṣaistasmāt kṛpāsaṃvegamānasaiḥ / dānaśīlakṣamāmaitrījñānābhyāsaśca nirmalaḥ // dhs_21.29 //

// iti karuṇāvarga ekaviṃśaḥ //

(22) dānavargaḥ

śuddhāśuddhadānaparibhāṣā

guṇadvādaśasaṃyuktaṃ malairdvādaśabhirvinā / dānaṃ bhavati śuddhaṃ tad viparītaṃ sakalmaṣam // dhs_22.1 //

dānarahitā eva puruṣādhamāḥ

devānāmatha (vā) nṛṇāṃ dhanasya balamuttamam / dānena rahitā pāde patanti puruṣādhamāḥ // dhs_22.2 //

lobhamātsaryamalināḥ putradāravaśānugāḥ / manujā nidhanaṃ yānti kevalāhārakāṃkṣiṇaḥ // dhs_22.3 //

lobhagranthivimokṣāya yāñcāvṛkṣakṣayāya ca / tamonicayanāśāya pradānamiha dīyate // dhs_22.4 //

dātā paralokaṃ gacchati

aghatāṃ carate dānaṃ dātāpi tadanantaram / mārgasandarśavad dānaṃ paralokaṃ samṛcchati // dhs_22.5 //

dānāmbhasi narāḥ snātvā śīlormiparibhāvite / jñānavistīrṇa(vimalaṃ) pāraṃ duḥkhasya yānti vai // dhs_22.6 //

doṣanāśakāḥ trayo dīpāḥ

puruṣeṇa trayo dīpāḥ prajvālyā hitamicchatā / dānaṃ śīlaṃ tathā jñānamete doṣavināśakāḥ // dhs_22.7 //

tṛṣṇāvivarṇā durgandhivitarkormijhaṣākule / duḥkhārṇave plutā hyete jñānaśīleṣu rakṣitāḥ // dhs_22.8 //

kleśasya bheṣajaṃ dānaṃ, śīlaṃ, jñānam

kleśavyādhinihantārastrayo vai bheṣajāḥ smṛtāḥ / dānaṃ śīlaṃ tathā jñānamete nityaṃ sukhāvahāḥ // dhs_22.9 //

pramādaviṣamaṃ (cittaṃ) saṃkalpakuṭilaṃ laghu / vadhyate bandhanairetaistribhirjñānādibhirnṛṇām // dhs_22.10 //

doṣāgnibhiḥ (sadā) pluṣṭo yairidaṃ dahyate tadā / dānādijñānayogena hatvā gacchati nirvṛtim // dhs_22.11 //

na dānajñāna śīleṣu yeṣāṃ sammiśritā matiḥ / te nityaduḥkhitāḥ sattvāḥ sukhaṃ teṣāṃ na vidyate // dhs_22.12 //

dātāro mātsaryamalavarjitā bhavanti

adānavrīḍitasukhāścittadoṣeṇa vañcitāḥ / bhavanti vibudhāḥ hitvā tasmād dānaparo bhavet // dhs_22.13 //

dānotkarṣakramairyuktāḥ mātsaryamalavarjitāḥ / bhavanti hṛṣṭamanaso devāḥ krīḍāparāyaṇāḥ // dhs_22.14 //

kṣutpipāsāmayo vahnirya pradhānaṃ pradhāvati / mātsarya vai phalaṃ sarva taduktaṃ tattvabuddhibhiḥ // dhs_22.15 //

dānapraśaṃsā

yo dadāti sukhaṃ tasya nīyate jāyate sukham / sukhaṃ bhavati dānāddhi tasmād dānaṃ praśasyate // dhs_22.16 //

lokālokakaraṃ dānaṃ gacchantamanugacchati / gataṃ ca mantradānena yujyate bhadravatsalaiḥ // dhs_22.17 //

avisaṃvādakaṃ sthānametaduktaṃ tathāgataiḥ / avisaṃvādakatvācca nityaṃ dānaparo bhavet // dhs_22.18 //

dānī bhavārṇavaṃ tarati

mātsaryāriṃ vinirjitya kṛtvā cittaṃ śubhānvitam / ye prayacchanti dānāni te taranti bhavārṇavam // dhs_22.19 //

kṣayaistu trividhairdānaṃ triṣukāraṃ tridhārjitam / tasya kṣatānvitasyaivaṃ phalaṃ dṛṣṭaṃ tricakṣuṣā // dhs_22.20 //

kaḥ mārgaḥ sukhāvahaḥ?

dānamādau sadā deyaṃ śīlaṃ labhyaṃ prayatnataḥ / tṛṣṇā jñānena hantavyā mārga eṣa sukhāvahaḥ // dhs_22.21 //

anityā pāpikā tṛṣṇā lokasyāhitakārikā / na śakyaṃ tadvinā śreyaḥ prāptuṃ padamanuttamam // dhs_22.22 //

adānasya pariṇāmaḥ

adāne na manaḥ kārya nityaṃ dānarato bhavet / adānāt kṣutpipāsābhyāṃ dahyate pretabhūmiṣu // dhs_22.23 //

dānena śīlarakṣā sadā kāryā

rājā bhavati dānena cakravartī sudhārmikaḥ / dānabhūmiṃ samāśritya śīlaṃ rakṣanti paṇḍitāḥ // dhs_22.24 //

śīlavānapi kālajño 'jñānād (vai) parimucyate / duḥkhanairyāṇiko mārgaḥ śasto 'yaṃ munipuṃgavaiḥ // dhs_22.25 //

taṃ viditvā mahāvīro nityaṃ dānarato bhavet / adā(nā)dapi deveṣu devā hi na sukhā matāḥ // dhs_22.26 //

dānī yatra kutrāpi vasan sukhī bhavati

ājanmavipine martyā bhavanti sukhabhāginaḥ / dānasya tatphalaṃ sarvacetanābhāvitasya hi // dhs_22.27 //

tiryakṣvapi samutpannā bhavanti sukhabhāginaḥ / tatsarva dānajaṃ saukhyaṃ kathayanti manīṣiṇaḥ // dhs_22.28 //

yat pretāḥ pretabhavane bhavatyākārabhojinaḥ / svayaṃ kṛtasya dānasya phalaṃ bhavati tādṛśam // dhs_22.29 //

dānavirahitasya durdaśā bhavati

(na)dadyāt kṣutpipāse ca dahyante yena dehinaḥ / sarvadā na tapastābhyāṃ phalaṃ bhavati śītalam // dhs_22.30 //

pramādī mṛtyusamaye dāhaṃ prāpnoti

pūrva pramādacārī yo na dānādiṣu vartate / sa paścānmṛtyusamaye dahyate svena cetasā // dhs_22.31 //

dānasya phalam

priyo bhavati dānena cetasāmapi tuṣyati / paścād bhavati sa śrīmān dānasya phalamīdṛśam // dhs_22.32 //

yatra dānādi cittasyāstyupabhogāya sarvadā / tatra nirdhanataiṣā vā dayayā parirakṣitam // dhs_22.33 //

yad bhujyate sadā cittaṃ gurubhyaścāpi dīyate / yad vanaṃ śobhanaṃ dṛṣṭaṃ viparītaṃ yathā tṛṇam // dhs_22.34 //

durbalānāṃ sadārtānāṃ sattvānāṃ cakṣuranvitam / dānaṃ niḥkalpasaṃyantramasmiṃlloke paratra ca // dhs_22.35 //

manuṣyabhūmau dānasya phalam

manuṣyabhūmau dānāni dattvā yānti śubhāṃ gatim / na devā dānapatayaḥ phalabhūmirasau matā // dhs_22.36 //

karmamāhātmyam

karmabhūmirmanuṣyāṇāṃ phalabhūmiḥ surālayaḥ / karmāyattaṃ phalaṃ sarva na phalaṃ syādahetukam // dhs_22.37 //

ko mṛtaiḥ samaḥ?

dhyānādhyayananirmukto dānaśīlavivarjitaḥ / suvarṇakaṃkaṇairyukto jīvannapi mṛtaiḥ samaḥ // dhs_22.38 //

sa jīvati hi loke 'smin yo dharmamanuvartate / dharmamūḍhaḥ sadā mūḍho jīvannapi mṛtaiḥ samaḥ // dhs_22.39 //

ajñānī tu bāliśa eva

manuṣyacarmaṇā channastiryag bhavati bāliśaḥ / yasya jñānapradīpena hṛdayaṃ nāvabhāsitam // dhs_22.40 //

bhavatyetāvatā puruṣaḥ yaḥ śīlamanuvartate / śīlabhraṣṭaḥ pumān sarvaścābhistutyo 'parākramaḥ // dhs_22.41 //

dānahīnaḥ pretavigrahavān

dānahīnaḥ pramādī (ca) pāpacārī calendriyaḥ / nāsau martya iti jñeyaḥ preto vigrahavānayam // dhs_22.42 //

jñānena hīno mṛta eva

jñānaśīlavinirmukto dānaratnavivarjitaḥ / jīvamāno 'pi puruṣo mṛta ityabhidhīyate // dhs_22.43 //

ko devaḥ?

dānaśīlatapodhyānād vīryasmṛtisamādhimān / puruṣaḥ puruṣaireje devairapi sa vandyate // dhs_22.44 //

guṇavāṃstu naro vandyaḥ nirguṇaḥ paśubhiḥ samaḥ / guṇāguṇavidhijño yaḥ sa deva iti kathyate // dhs_22.45 //

keṣāṃ saphalaṃ jīvanam?

sujīvitaṃ bhavettasya yasya tyāge sthitaṃ manaḥ / nahi tyāgavinirmuktaṃ jīvitaṃ jīvanaṃ matam // dhs_22.46 //

dānaṃ nityaṃ sukhāvaham

pañcagatyupapannānāṃ sattvānāṃ svena karmaṇā / mātṛvat pitṛvad dṛṣṭaṃ dānaṃ nityaṃ sukhāvaham // dhs_22.47 //

dānaratā bhavasaṅkaṭānmucyante

etāṃ bhūmimavasthāpya sattvo dānarato bhavet / dānaśīlaratā nityaṃ mucyante bhavasaṅkaṭāt // dhs_22.48 //

// iti dānavargo dvāviṃśaḥ //

(23) śīlavargaḥ

śīlaṃ sūrya iva śobhate

dhanānāmuttamaṃ śīlaṃ sūryo jyotiṣmatāmiva / vihāya gacchati dhanaṃ śīlaṃ sthitamivāgrataḥ // dhs_23.1 //

śīlena tridaśān yāti dhyānagocarameva vā / nāsti śīlasamaṃ jyotirasmiṃlloke paratra ca // dhs_23.2 //

alpena hetunā svarga prāpnoti svargakāmikaḥ / tasmād duścaritaṃ hitvā nityaṃ sucarito bhavet // dhs_23.3 //

cetanābhāvitaṃ dānaṃ śīlaṃ ca parirakṣitam / nīyate devasandattaṃ pañcakāmaguṇānvitam // dhs_23.4 //

surakṣitena śīlenaiva sukhaṃ prāptuṃ śakyate

na mātā na pitā nārthā dayitā nāpi bāndhavāḥ / na sukhā (ste) tathā dṛṣṭā yathā śīlaṃ surakṣitam // dhs_23.5 //

śīlavān puruṣo sukhamavāpnute

śīlaṃ trāṇamihāmutra śīlaṃ gatirihottamam / śīlavān puruṣo nityaṃ sukhāt sukhamavāpnute // dhs_23.6 //

dānaśīlasamācārā ye narā śubhacāriṇaḥ / te yānti devasadanaṃ racitāḥ svena karmaṇā // dhs_23.7 //

nidhānamavyayaṃ śīlaṃ śīlasaukhyamatarkitam / śīlādhikā hi puruṣā nityaṃ sukhavihāriṇaḥ // dhs_23.8 //

śīlaṃ rakṣatu medhāvī yathā yānaṃ sukhatrayam / praśaṃsāvṛttalābhaṃ ca pretya svarge ca modate // dhs_23.9 //

śīlavān nirvāṇaṃ prāpnoti

śīlavān yo hi puruṣaḥ śīlamevāti sevate / sasukho nirvṛttiṃ yāti yatra mṛtyurna vidyate // dhs_23.10 //

anādimati saṃsāre tṛṣṇāmohādibhirvṛte / jyotirbhūta sadāśīlaṃ tasmācchīlamanāvilam // dhs_23.11 //

śīlaṃ dhanamasaṃhārya rājacaurodakādibhiḥ / tasmācchīlaṃ sadā sevyaṃ dauḥśīlyaṃ ca vigarhitam // dhs_23.12 //

śīlābhiratapuruṣaḥ nirvāṇaṃ hyantike sthitam / śīlavān puruṣo dhanyaḥ śīlavāṃścāpi sevyate // dhs_23.13 //

ravivad bhrājate śīlaṃ dauḥśīlyaṃ caiva garhitam / nirmalaṃ vītakāntāraṃ nirjvaraṃ vītakāṅkṣi ca // dhs_23.14 //

śīlapraśastasambuddhairnirvāṇapuragāmikam / āyuryāti dhruvaṃ dhīmān nityaṃ śīlenaṃ vṛṃhitam // dhs_23.15 //

śīlarahitāḥ paśubhiḥ samāḥ

na bibhenmṛtyukāle ca śīlena parirakṣitaḥ / śīlamādyantakalyāṇaṃ sarvasaukhyapravartakam / śīlavān puruṣo dhanyo dauḥśīlyābhirataḥ paśuḥ // dhs_23.16 //

tīraṃ naiva samāyānti puruṣāḥ śīlavarjitāḥ / kāryākārya na vindanti tasmācchīlaṃ samācaret // dhs_23.17 //

śīlavastreṇa ye channāste channāḥ puruṣā matāḥ / śīlena varjitā ye tu nagnāste paśubhiḥ samāḥ // dhs_23.18 //

śīlavān puruṣaḥ svarga gacchati

śīlavān puruṣaḥ svagamudyānamiva gacchati / bandhuvanmanyate tatra śīlavān (su) pramāgataḥ // dhs_23.19 //

śuciśīlasamācārāḥ śubhadharmasamanvitāḥ / devalokopagāsteṣu janāḥ sukṛtakāriṇaḥ // dhs_23.20 //

śīlena paribṛṃhitā guṇā vardhante

yo na prārthayate kāmān śīlavān puruṣaḥ sadā / guṇāstasya pravardhante śīlena paribṛṃhitāḥ // dhs_23.21 //

śīlaṃ svargasya sopānam

mahārghamuttamaṃ śīlamasmiṃlloke paratra ca / tasmāt prahāya traiguṇyaṃ śīlameva sadā caret // dhs_23.22 //

devebhyo rocate taddhi trāṇaṃ śīlaṃ śubhānvitam / bhāvitaṃ paramaṃ dhanyaṃ paralokopagāmikam // dhs_23.23 // śīlavān yadi jānīyāt phalaṃ śīlasya yādṛśam // dhs_23.24 // śastraṃ sutīkṣṇamādāya vāṇaṃ chindyādihātmanaḥ / astropamasya nindyasya abhisaukhyasamanvitam // dhs_23.25 //

śīlasya phalaṃ sugatena pradarśitam

phalaṃ śīlasya vimalaṃ sugatena pradarśitam / ādau śastaṃ tathā madhye nidhane śastameva tat // dhs_23.26 //

phalaṃ śīlasya vipulaṃ sukhāt sukhamuttamam / śīlacaryā paraṃ saukhyaṃ dhanacaryā na tādṛśī // dhs_23.27 //

narā dhanena hīyante śīlena na kathañcana / śocate puruṣastena pṛthak vā tadvirājate // dhs_23.28 //

śubhaṃ tasmānmunivaraiḥ praśastaṃ sārvagāmikam / udyānamiva gacchanti puruṣāḥ śubhacāriṇaḥ / devalokasamaṃ teṣāṃ saukhyānāmākaraṃ (param) // dhs_23.29 //

svargagamanārtha śīlaṃ samācaret

suśīlitasya śīlasya bhakṣitasyāpyanekaśaḥ / phalaṃ vipacyate svargastasmācchīlaṃ samācaret // dhs_23.30 //

śīlaṃ svargasya sopānamākaraṃ sukhanirvṛte / śīlavarjī hi puruṣo na kvacit sukhamedhate // dhs_23.31 //

śīlavān asaṃkhyāni saukhyāni labhate

śīlāmbhasā prasannena viprakīrṇena sarvadā / snātvā gacchanti puruṣā devaloke ca nirvṛte / yaddivyamālyābharaṇairdivyaiḥ saukhyaiḥ samanvitāḥ // dhs_23.32 //

ramate devabhavane tat sarva śubhahetukam / asaṃkhyāni ca saukhyāni vardhamānāni sarvadā // dhs_23.33 //

labhate puruṣaḥ sarva yaḥ śīlamanuvartate / śubhacārī sadā satyaḥ pūjyate so 'parājitaḥ // dhs_23.34 //

anekasaukhyadāyakaṃ śīlamācaraṇīyam

śubhena śobhate martyaḥ pūjyate rājabhiḥ sadā / śubhena śobhate martyastasmācchīlaṃ samācaret // dhs_23.35 //

anekasaukhyajanakaṃ sarvamāśvāsakārakam / śīlaṃ sucaritaṃ kārya duṣkṛtaṃ ca vivarjayet // dhs_23.36 //

ye dānaśīlakarttāraḥ svargatadgatamānasāḥ / teṣāṃ sakalmaṣaṃ śīlaṃ viṣamiśraṃ yathaudanam // dhs_23.37 //

nānāvidhasya śīlasya rakṣitasyāpyanekaśaḥ / śubhakāryavipākāya deveṣu paripacyate // dhs_23.38 //

śīlāmbhasā prasanneṣu saṅkīrṇeṣu ca sarvadā / snātvā gacchanti manujā devāṃścātyantikaṃ sukham // dhs_23.39 //

dānaśīlāḥ sadā dāntāḥ sarvabhūtahite ratāḥ / jñānayuktā maitracitā gatāste devasammitim // dhs_23.40 //

hatadoṣāḥ kriyāvantaḥ śīlaratnena bhūṣitāḥ / sarvasattvadayāvantaḥ suralokeṣu te budhāḥ // dhs_23.41 //

viśuddhakāñcanaprakhyā nirdhmātamalakalmaṣāḥ / samyak karma susaṃlagnā devalokeṣu te budhāḥ // dhs_23.42 //

sarvasattvadayāvantaḥ sarvasattvahitaiṣiṇaḥ / sarvapāpaviraktā ye teṣāṃ vāsaḥ surālaye // dhs_23.43 //

ahanyahani ye śīlaṃ rakṣanti suparīkṣakāḥ / ahanyahani teṣāṃ hi sukhaṃ bhavati naikaśaḥ // dhs_23.44 //

śīlavājinamārūḍhā devabhavanaṃ prayānti

śīlavājinamārūḍhāḥ puruṣāstattvacintakāḥ / prayānti devabhavanaṃ krīḍāyuktamanekaśaḥ // dhs_23.45 //

yā krīḍā devabhavane yacca saukhyamanuttamam / tat samagrasya śīlasya phalamuktaṃ tathāgataiḥ // dhs_23.46 //

devasukhaṃ śīlajameva

yaddivyamālyābharaṇā divyāmbaravibhūṣitāḥ / krīḍanti vibudhāḥ sarve tatsarva śubhahetukam // dhs_23.47 //

padmotpalavane ramye vanopavanabhūṣite / svarge ramanti ye devāstat sarva śubhajaṃ phalam // dhs_23.48 //

yadākāśa ivātasthurdivyaratnavibhūṣitāḥ / virājante 'malā devāstacchīlasya mahat phalam // dhs_23.49 //

yatkānaneṣu ramyeṣu citreṣu puṣpiteṣu ca / ramanti giripṛṣṭheṣu surāstacchīlajaṃ phalam // dhs_23.50 //

svagṛhaṃ hi yathā martyāḥ praviśanti gatavyathāḥ / tathā śīlasamācārāḥ prayānti tridivaṃ narāḥ // dhs_23.51 //

etat sujīvitaṃ śreṣṭhaṃ yacchīlaparirakṣaṇam / maraṇānāṃ paraṃ mṛtyuḥ yacchīlaparivarjanam // dhs_23.52 //

śīlamanupamaṃ kāryam

etān guṇān sadā matvā priyatvamapi cātmanaḥ / śīlaṃ surakṣitaṃ kārya dauḥśīlyaṃ ca vivarjayet // dhs_23.53 //

śīlacārī sadā dāntaḥ kṣamāvāṃśca sudarśanaḥ / sopānamiva cārūḍhaṃ prayātyānandasannidhim // dhs_23.54 //

śīlena plavabhūtena saṃsārottaraṇam

phalaṃ śīlasya tu sukhaṃ devalokeṣu pacyate / śīlena plavabhūtena saṃsārāduttaranti ca // dhs_23.55 //

śīlāmbhasā viśuddhā ye svāyattā dhīracetasaḥ / jāmbūnadamayaiḥ puṣpaiste 'trārcanti divaukasaḥ // dhs_23.56 //

ye navādātamanaso nityaṃ śīlena bhūṣitāḥ / te yānti devasadanaṃ yatra saukhyamanantakam // dhs_23.57 //

saukhyāt saukhyataraṃ yānti narāḥ sukṛtakāriṇaḥ / krīḍanti devasadane śīlena paribṛṃhitāḥ // dhs_23.58 //

śīlasopānamārūḍhāḥ sugatiṃ prayānti

śīlasopānamāruhya jñānena paribṛṃhitāḥ / narāḥ prayānti sugatiṃ jñānena ca parāyaṇā // dhs_23.59 //

suprasannena manasāśīlaṃ yadabhirakṣitam / tasya śīlasya śītasva sukhametadupasthitam // dhs_23.60 //

śīlasya pariṇāmo sukhadāyakaḥ

surakṣitasya śīlasya bhāvitasyāpyanekaśaḥ / pariṇāme sukhībhūtvā nirvāṇaṃ cādhigacchati // dhs_23.61 //

śīlaṃ rakṣatyupāyena śīlaṃ nayati saṅgatim / tasmācchīlaṃ sadā rakṣyaṃ pariṇāmo 'sya śītalaḥ // dhs_23.62 // mṛtyukāle samutpanne śīlavānakutobhayaḥ / na me durgatinā trāṇaṃ śīlaṃ hi trāṇamuttamam // dhs_23.63 //

kutsitaśīlasya kutsitaḥ pariṇāmaḥ

kācābhrapaṭalaṃ yasya śīlaṃ bhavati kutsitam / sa kutsitena śīlena kutsito jāyate naraḥ // dhs_23.64 //

śīlavirahitaḥ mūḍho bhavati svargamapi na yāti

śīlamūlena labdhvedaṃ sukhaṃ svargeṣu dehibhiḥ / tṛṣṇākṣayo na bhavati sa paścāt paritapyate // dhs_23.65 //

tasmācchīlavatā nityaṃ śīlameva viśiṣyate / niḥśīlaḥ puruṣo mūḍho na svargamadhirohati // dhs_23.66 //

pañcakāmopamaṃ divyaṃ yadidaṃ bhujyate sukham / tacchīlasya viśuddhasya prāpyate hi phalaṃ mahat // dhs_23.67 //

yattejaḥ kāñcanasyāsya meruparvataśālinaḥ / tacchīlatejasastejaḥ kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm // dhs_23.68 //

dīpyamānaiḥ sadā śīlaiḥ nirdhātukanakatviṣā / saṃyuktāstridivaṃ yānti paṇḍitā svena karmaṇā // dhs_23.69 //

trividhaśīlasya trividhaṃ phalam

hīnamadhyaviśiṣṭasya śīlasya trividhasya vai / phalaṃ hi trividhaṃ dṛṣṭaṃ hīnamadhyottamaṃ tathā // dhs_23.70 //

pramādarahitaṃ śīlamapramādopabṛṃhitam / nityaṃ tat sukhadaṃ dṛṣṭaṃ dharmateyaṃ vyavasthitā // dhs_23.71 //

śīlaprabhayā sūryasahastrasyādi parābhavaḥ

śīlodbhavā yā vimalā prabhā bhavati dehinām / na sā sūryasahastrasya saṃyuktasya bhaviṣyati // dhs_23.72 //

śīlaṃ saptavidhaṃ ramyaṃ yo rakṣati narottamaḥ / sa kāmaṃ bhuñjati phalaṃ sugatena ca deśitam // dhs_23.73 //

śīlacaryā vinā svarga na yānti

śīlacaryā samāśritya samyagdarśanatatparaḥ / martyalokād divaṃ yānti na kaṣṭaṃ tapacāriṇaḥ // dhs_23.74 //

yacchīlaṃ śīlasaṃsparśa pariṇāme 'pi śītalam / niṣevate sadāmūḍhaḥ sa paścāt paritapyate // dhs_23.75 //

saptavidhena śīlena devasānnidhyaṃ prāpyate

śīlaṃ saptavidhaṃ dhanyamavisaṃvādakaṃ padam / śīlena rakṣitaḥ puruṣo devānāmantikaṃ gataḥ // dhs_23.76 //

śīlena śobhanaṃ phalaṃ milati

yathā pakṣairdṛḍhaiḥ pakṣī svedacchatraṃ nihanti (vai) / tathā naro dṛḍhaḥ śīlairdevalokāya kalpyate // dhs_23.77 //

śrutimātraṃ ca (tacchīlaṃ) ramyād ramyataraṃ ca tat / labhate puruṣaḥ kartā phalaṃ śīlasya śobhanam // dhs_23.78 //

dānaśīlataporatnaṃ hṛdayaiśca samāśritam / devatā vā manuṣyo vā labhate paramaṃ padam // dhs_23.79 //

antarbahiśca niḥsārāḥ puruṣā dharmavarjitāḥ / saṃsārāt phalakāṅkṣibhyaḥ saddharmo na (ca) rocate // dhs_23.80 //

antarbahiśca ye sārāste narā vastuto dṛḍhāḥ / ye dharmacāriṇaḥ śāntāḥ parasattvahitaiṣiṇaḥ // dhs_23.81 //

anuttaraḥ śīlavatāṃ sugandhaḥ

na ketakī campakapuṣpagandhā, tamālake nāgarucaśca gandhaḥ / prayānti gandhā hiṃ yathā sureṇa, anuttaraḥ śīlavatāṃ sugandhaḥ // dhs_23.82 //

dauḥśīlyaṃ sadā varjyam

tasmācchīlaṃ sadā kārya dānajñānatapodhanaiḥ / dauḥśīlyaṃ ca sadā varjyaviṣaśastrānalopanam // dhs_23.83 //

śīlena eva sukhamavāpnute

evaṃ surakṣitaṃ śīlaṃ narān nayati saṅgatim / na hi śīlādṛte kaścit padaṃ sukhamavāpnute // dhs_23.84 //

devaguṇasadṛśaṃ śīlaṃ sadācaret

tasmād devaguṇaṃ matvā śīlameva sadācaret / na śīlasadṛśaṃ kiñcidanyat trāṇamihāsti vai // dhs_23.85 //

// iti śīlavargastrayoviṃśaḥ //

(24) kṣāntivargaḥ

kṣamābhūṣaṇenaiva bhūṣito bhavati pumān

kṣāntyā vibhūṣitaḥ jīva bhūṣito netarairdhanaiḥ / dhanaṃ vinā samāyāti kṣāntiṃ naiva kathañcana // dhs_24.1 //

kṣamāvān puruṣaḥ sarvapriyo bhavati dehinām / pūjyate daivatairnityaṃ tasmāt kṣāntiḥ parantapa ! // dhs_24.2 //

kṣamāvān puruṣaḥ sarvatra pūjyate

kṣamāvān puruṣaḥ sarvaiḥ krodhadoṣairvivarjitaḥ / yaśasā pūjyate nityamiha loke paratra ca // dhs_24.3 //

kṣāntidhanaṃ sarvottamam

kṣāntirdhanaṃ dhanaṃ śīlaprajñāvardhanameva ca / dhanānyanyāni śastāni na hitasya kathañcana // dhs_24.4 //

sadbhiḥ kṣamāvāneva pūjyate

pūjyate satataṃ sadbhiryaśasā caiva pūjyate / kṣamāvān puruṣaḥ sarvastamāt kṣāntiparo bhavet // dhs_24.5 //

krodhaviṣasya kṣamaiva bheṣajam

kṣāntiḥ krodhaviṣasyāsya bheṣajaṃ paramaṃ matam / kṣāntyāvināśitaḥ krodho 'narthāyopajāyate // dhs_24.6 //

jñānaśīlābhibhūtānāṃ bāliśānāṃ viśeṣataḥ / pratīpakārya kurute kṣāntirmārganidarśikā // dhs_24.7 //

kṣamāvanta eva loke dhaninaḥ

sa dharmadhanahīnānāṃ bhramatāṃ gatipañcake / yeṣāṃ kṣāntimayaṃ dravyaṃ te loke dhaninaḥ smṛtāḥ // dhs_24.8 //

tamonicayakāntāre dṛḍhakrodhena dustare / kṣāntyā yathā smṛtāḥ sadbhistaranti khula mānavāḥ // dhs_24.9 //

saddharmapāṭhanaṣṭānāṃ deśikā kṣāntiruttamā / apāyabhayabhītānāṃ na bhayaṃ kṣāntirucyate // dhs_24.10 //

nṛṇāṃ kṣāntiḥ sukhāvahā

sukhāvahā sadā nṛṇāṃ duḥkhasya ca vighātikā / kṣemasamprāpikā nityaṃ viśvāsaguṇakārikā // dhs_24.11 //

śubhāsti nāyikā dhanyā hyaśubhebhyo vivarjitā / mokṣasaṃdeśikā puṃsāṃ saṃsārabhayanāśikā // dhs_24.12 //

kṣāntiḥ narakāgnivināśikā svargasopānabhūtā ca

svargasopānabhūtā sā narakāgnivināśikā / trāyate pretalokātsā tiryagyonau tathaiva ca // dhs_24.13 //

kṣāntiḥ sanmārgāmṛtadīpikā

sā guṇaudhaiḥ sadā pūrṇā śivā bhavati dehinām / sā praśaste sukhe prāpte kṣāntiḥ kāryā prayatnataḥ / sarvalokasya māteva sanmārgāmṛtadīpikā // dhs_24.14 //

// iti kṣāntivargaścaturviṃśaḥ //

(25) vīryavargaḥ

deśakriyāyuktāni kāryāṇi siddhayanti

deśakālopapannasya kriyātithyocitasya ca / nyāyenārabhyamāṇasya vīryasya sakalaṃ phalam // dhs_25.1 //

nyāyadeśakriyāhīnā adharmeṇa vivarjitāḥ / sīdanti kāryanikarā vīryeṇa parivarjitāḥ // dhs_25.2 //

ārabdhavīryā mokṣaṃ prāpnuvanti

dhyānenārabdhavīryeṇa mokṣaṃ gacchanti paṇḍitāḥ / bhavakṣipta ivākāro devaloke prayānti ca // dhs_25.3 //

yānyārabdhāni kāryāṇi vīryavad balinā nṛṇā / tāni tāni prasiddhāni vipulāni bhavanti ca // dhs_25.4 //

ye 'rthā lokottare siddhā ye ca lokeṣu sammatāḥ / te vīryeṇa prasādhyante vīryahīnā na jātu vai // dhs_25.5 //

mandavīrya cirotsāhaṃ saddharmeṇa vivarjitam / naro viśati lokaṃ (ca) śaśāṅkamiva kalmaṣam // dhs_25.6 //

vīryavattā paramāṃ gatiṃ pradadāti

āryāṣṭāṅgena mārgeṇa na jñānaparipālitaḥ / vīryavattāmahotsāho prayāti paramāṃ gatim // dhs_25.7 //

bodhiḥ vīryeṇāvāpyate

vīryaṇāvāpyate bodhiḥ svavīryeṇa tathā mahī / arhattvaṃ vīryavadbhiśca tasmānnāgnisamā gatiḥ // dhs_25.8 //

uttamasthānaprāptyartha vīryārambhe matiḥ kāryā

tasmād devān guṇān matvā vīryavān niyatendriyaḥ / vīryārambhe matiṃ kuryārnnāsti vīryasamarthanam // dhs_25.9 //

vīryārthī smṛtimān yaśca naro jñānaparāyaṇaḥ / prayātyanuttamaṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam // dhs_25.10 //

// iti vīryavargaḥ pañcaviṃśaḥ //

(26) dhyānavargaḥ

svasthaḥ kaḥ?

asaṃsaktamaternityaṃ nityaṃ dhyānavihāriṇaḥ / viśuddhamanaso nityamekāgrabhiratasya ca // dhs_26.1 //

yasyaikāgrakaraṃ cittaṃ tasya doṣā na bādhakāḥ / sa doṣabhayanirmuktaḥ svastha ityabhidhīyate // dhs_26.2 //

ekāgrābhiratañceto vivekamanudhāvati / sarvatarkavinirmuktaḥ svastha ityabhidhīyate // dhs_26.3 //

cittasyaikāgratāṃ varṇayati

yasya cittaṃ dhruvaṃ śāntaṃ nirvāṇābhirataṃ sadā / na tasyendriyajā doṣā bhavasya śubhahetavaḥ // dhs_26.4 //

yacca dhyānakṛtaṃ saukhyaṃ yacca (cittaṃ) samādhijam / cittaṃ tatsarvamekāgramate bhavati dehinaḥ // dhs_26.5 //

yatiḥ alaukikaṃ sukhaṃ bhuṅkte

ekārāmasya yatino yat sukhaṃ jāyate hṛdi / yat saukhyamativijñeyaṃ na saukhyaṃ laukikaṃ matam // dhs_26.6 //

kīdṛśaṃ cittaṃ śāntiṃ samadhigacchati?

ekāgrābhirataṃ cittaṃ viśuddhākṛtameva ca / doṣajālavinirmuktaṃ śāntiṃ samadhigacchati // dhs_26.7 //

jñānāmbhasā tṛṣṇāgniṃ hanti

ekāntamanasā nityaṃ saṃkṣiptendriyapañcakaiḥ / tṛṣṇāgninātivṛddhaṃ ca hanti jñānāmbhasā budhaḥ // dhs_26.8 //

tasya tṛṣṇāvimuktasya viśuddhasya sukhaiṣiṇaḥ / akṣayaṃ cāvyayaṃ caiva padaṃ hi sthitamagrataḥ // dhs_26.9 //

nirvāṇapuragāmi vartma

vitarkakuṭilaṃ ceto yatra yatropapadyate / ekālambanayuktena dhārya tena samādhinā / tasmādetat paraṃ vartma nirvāṇapuragāmikam // dhs_26.10 //

manonigrahaphalam

etadagraṃ manaḥ kṣutvā hanyādarisamūhakam / mano hīdaṃ vinirgṛhya (sa) vetti dhyānajairdṛḍhaiḥ // dhs_26.11 //

nirupamaṃ dhyānajaṃ sukham

(tatra sthitāḥ narāḥ śreṣṭhāḥ śraddhāvanto manīṣiṇaḥ) / prayānti paramaṃ sthānamaśokaṃ hatakilviṣam // dhs_26.12 //

nirviṣaskasya tuṣṭasya nirāgasyāpi dhīmataḥ yat sukhaṃ dhyānajaṃ bhāti kutastasyopamā parā // dhs_26.13 //

dhyānaiḥ paramaṃ padaṃ prāpyate

etatsāraṃ sudhīrāṇāṃ yogināṃ pāragāminām / yadevedaṃ manaḥ śrutvā prayānti padamacyutam // dhs_26.14 //

// iti dhyānavargaḥ ṣaḍviṃśaḥ //

(27) prajñāvargaḥ

prajñā māteva hitakāriṇī

dharmānusāriṇī prajñā vīryeṇa parivṛṃhitā / samādhibalasaṃyuktā māteva hitakāriṇī // dhs_27.1 //

prajñā gatipañcakāt trāyate

sā hi santrāyate sarvān puruṣān gatipañcakāt / na mātā na pitā tatra gacchantamanugacchati // dhs_27.2 //

prajñāśikharamāruhya śīlakandaraśobhanam / bhavadoṣamidaṃ sarva paśyati (jñāna) bhūṣaṇaḥ // dhs_27.3 //

samādhinā bhavārṇavaṃ tarati

indriyāṇīndriyārthebhyo yadā vindanti tatpadam / tadā samādhinā jñāna bhavasāgaramuttaret // dhs_27.4 //

dānaśīlatapodhyānairjñānamevāgramucyate / apavargād yadā jñānaṃ jñānaśīle sukhāvahe // dhs_27.5 //

prajñā aṣṭamo mārgastathāgatenopadiṣṭaḥ cakṣuṣāṃ ca parā dṛṣṭā prajñoktā (yā)sunirmalā / mārgāṇāṃ cāṣṭamo mārgaḥ śivaḥ proktastathāgataiḥ // dhs_27.6 //

prajñābalaṃ sarvottamam

caturṇā caiva satyānāmagre dve tu prakīrtite / bālānāṃ ca sadā dṛṣṭaṃ prajñābalamihottamam // dhs_27.7 //

janmapadvatirjñānaśastreṇa chettavyā

jñānaśastreṇa tikṣṇena latā chedyā durāsadā / hantavyā doṣanivahāśchettavyā janmapaddhatiḥ // dhs_27.8 //

na jñānātparo bandhuḥ

amṛtānāṃ paraṃ jñānaṃ śreyasāṃ nidhiruttamam / na jñānācca paraṃ bandhurna jñānāddhanamuttamam // dhs_27.9 //

jñānaśīlayutā prajñā sevitavyā

jñānaśīlayutāvṛddhā vītarāgā gataspṛhāḥ / sevitavyāḥ sadā santastattvamārganidarśakāḥ // dhs_27.10 //

kleśādīn prajñāśastreṇa vidārayet

prajñāvajreṇa tīkṣṇena mahodayavasena ca / mahāyogarathārūḍhaḥ kleśādīn pravidārayet // dhs_27.11 //

// iti prajñāvargaḥ saptaviṃśaḥ //

(28) nirvāṇavargaḥ

kleśakṣaya eva nirvāṇamārgaḥ

kleśakṣayāt paraṃ saukhyaṃ kathayanti manīṣiṇaḥ / eṣa nirvāṇago mārgaḥ kathitastattvadarśakaiḥ // dhs_28.1 //

tatpadaṃ śāśvataṃ juṣṭaṃ kathayanti tathāgatāḥ / yatra janma na mṛtyurna vidyate duḥkhasambhavaḥ // dhs_28.2 //

vibhūtasyāpramattasya śāntasya vanacāriṇaḥ / alolupasya vīrasya nirvāṇasya vibhūtayaḥ // dhs_28.3 //

viṣayeṣvapramatto nirvāṇaṃ nāticiraṃ prāpnoti

mitrāmitraprahīṇasya bhavarāgavivarjinaḥ / viṣayeṣvapramattasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ // dhs_28.4 //

śubhakarttṛ nirvāṇaṃ prāpnoti

śubhakāryeṣu saktasya maitrīkāruṇyabhāvinaḥ / saṃsārabhayabhītasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ // dhs_28.5 //

kausīdyavirahitaḥ tvaritaṃ nirvāṇaṃ yāti

kleśakṣayavidhijñasya nairātmyasyāpi tasya ca / kausīdyāccaiva muktasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ // dhs_28.6 //

vaśyendriyasya śāntasya nirvāṇaṃ samīpataram

catuḥsatyavidhijñasya tridoṣavadhasevinaḥ / vaśyendriyasya śāntasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ // dhs_28.7 //

sukhaduḥkhapāśairmukto muniḥ pāraga ucyate sukhaduḥkhamayaiḥ pāśairyasya ceto na hanyate / sa doṣabhayanirmuktaḥ pārago munirucyate // dhs_28.8 //

śubhānveṣī nirvāṇamadhigacchati

puruṣo 'pāyabhīruśca pramādabalavarjakaḥ / śubhakārī śubhānveṣī nirvāṇamadhigacchati // dhs_28.9 //

// iti nirvāṇavargo 'ṣṭāviṃśaḥ //

(29) mārgavargaḥ

āryacatuṣṭayopāsakaḥ pāraṃ gacchati

satyāni catvāri śivāni tāni, subhāvitānyeva samīkṣya vidvān / sucintako jātijarābhayebhyaḥ, pramucyaye pāramupaiti śāntaḥ // dhs_29.1 //

kāmeṣu saktaḥ bhavabhogabaddhaḥ bhavati

acintako yastu vibhūtabuddhiḥ kāmeṣu sakto bhavabhogabaddhaḥ / sa bandhanaiḥ kāmamayairnibaddho, na mucyate jātijarābhayebhyaḥ // dhs_29.2 //

bhavārṇave sukhadraṣṭā ante narakaṃ yāti

vicintya yo duḥkhamidaṃ viśālaṃ, na khedamāyāti bhavārṇavebhyaḥ / sa kāmavāṇairnihato hi mūḍhaḥ, kaṣṭāmavasthāṃ narake 'pi yāti // dhs_29.3 //

ābhyantaraṃ kṣemasukhaṃ ca hitvā, kiṃ kāmabhogābhiratā hi bālāḥ / naite bijānanti bhayaṃ ca tīvramabhyeti mṛtyurjvalanaprakāśaḥ // dhs_29.4 //

tattvamārgapradarśakaiḥ kimuktam?

anityaduḥkhaśūnyo 'yamātmā kārakavarjitaḥ / saṃsāraḥ kathito buddhaiḥ tattvamārgapradarśakaiḥ // dhs_29.5 //

tena sarvamidaṃ tattvajñānaṃ jñeyaṃ samāsataḥ / jñānajñeyavinirmuktaṃ tṛtīyaṃ nopalabhyate // dhs_29.6 //

kaḥ tattvavidhijñaḥ?

antapāravidhijño yaḥ ṣoḍaśākāratattvavit / ūrdhvagatividhijño hi kṣāntitattvavicakṣaṇaḥ // dhs_29.7 //

tattvavideva dharmatāmanuviśati

agralokaikadharmajñaḥ samanantaratattvavit / sa dharmatāmanuviśed yathā (ca) na vikampate // dhs_29.8 //

dvayopāyavinirmukto naṣṭān nāśayate muhuḥ / naṣṭapāpagatirvīraḥ strotāpanno nirucyate // dhs_29.9 //

srotāṃsya kuśalā dharmā jīryante pāpagāminaḥ / mokṣāgninā pratapyante srotāpanno bhavatyataḥ // dhs_29.10 //

prasrabdhijaṃ mahodarkamuktaṃ saṃsāramokṣakam / tṛṣṇākṣayasukhaṃ dṛṣṭaṃ satyataḥ sukhakārakam // dhs_29.11 //

kaḥ sadaiva sukhī bhavati?

nāvabadhnāti yaṃ tṛṣṇā na vitarkairvihasyate / samprāptabhavapārastu sukhī bhavati sarvadā // dhs_29.12 //

ārya mārgacatuṣṭayam anyonyaphalasambhūtam

anyonyaphalasambhūta sarvataḥ sampravartate / tadeva kāraṇaṃ jñeyamāryamārgacatuṣṭayam // dhs_29.13 //

āryasatyeṣu viditaḥ puruṣo vidyate dhruvam / viṣayeṣu hi saṃghuṣṭaṃ jagad bhramati cakravat // dhs_29.14 //

kaḥ śreṣṭho mārgaḥ?

sa mārgo deśakaḥ śreṣṭho yo mārgo bhāṣitaḥ śivaḥ / yena mārgeṇa prācīnā (dhruvaṃ) yātā manīṣiṇaḥ // dhs_29.15 //

triśaraṇagata eva sukhaṃ jīvati

sujīvitaṃ bhavet tasya yasya buddhau sthitaṃ manaḥ / nahi buddhivinirmuktaṃ jīvitaṃ jīvitaṃ bhavet // dhs_29.16 //

sujīvitaṃ bhavet tasya yasya dharme sthitaṃ manaḥ / nahi dharmavinirmuktaṃ jīvitaṃ jīvitaṃ bhavet // dhs_29.17 //

sujīvitaṃ bhavet tasya yasya saṅghe sthitaṃ manaḥ / nahi saṅghavinirmuktaṃ jīvitaṃ jīvitaṃ bhavet // dhs_29.18 //

keṣāṃ sujīvitaṃ jīvanam?

sujīvitaṃ bhavet tasya yasya satye sthitaṃ manaḥ / nahi satyavinirmuktaṃ jīvitaṃ jīvitaṃ bhavet // dhs_29.19 //

sujīvitaṃ bhavet tasya yasya mārge sthitaṃ manaḥ / nahi mārgavinirmuktaṃ jīvitaṃ jīvitaṃ bhavet // dhs_29.20 //

nirvāṇagamane yasya nityaṃ buddhiravasthitā / sa doṣādeva nirmukto na devaḥ krīḍati svayam // dhs_29.21 //

kīdṛśī krīḍā sukhodbhāvikā?

yā bhavavyāpinī krīḍā nityamekāgracetasaḥ / sā sukhodbhāvikā krīḍā na krīḍā rāgakārikā // dhs_29.22 //

kena mārgeṇa śivaṃ sthānaṃ milati?

sukhādīniha satyāni yathā dāntena vindati / tadā kṣemaṃ śivaṃ sthānaṃ prāpnoti puruṣottamaḥ // dhs_29.23 //

// iti mārgavarga ekonatriṃśaḥ //

(30) bhikṣuvargaḥ

ādarśo bhikṣuḥ lokamārgadarśakaḥ

yo hinasti na bhūtāni mitravettā sadākṣayaḥ / pitṛvat sarvabhūtāni lokastamanupaśyati // dhs_30.1 //

adattādānavirato nityaṃ jñānī jitendriyaḥ / praśāntadehakarmā (ca) tīrṇasambhavasaṅkramaḥ // dhs_30.2 //

nāpyālekhyagatā nāpi cakṣuṣā sā nirīkṣyate / hatakāmo dṛṣṭasatyo muktastādṛśa ucyate // dhs_30.3 //

samaloṣṭāśmakanakaḥ vītaśokaḥ samāhitaḥ / na kleśoragasampṛktaḥ sa saukhyaṃ dhruvamāpnuyāt // dhs_30.4 //

kaḥ bhikṣurvidyate?

arthānarthasamo yasya lābhālābhau tathaiva ca / sukhaduḥkhasamāyuktaḥ bhikṣuḥ sa khalu kathyate // dhs_30.5 //

mitrāmitraprahīṇo yaḥ samacetā jitendriyaḥ / vibheti yo na viṣayaiḥ vijñeyastādṛśo yatiḥ // dhs_30.6 //

viṣayadveṣī nirvāṇamadhigacchati

viṣamatvāddhi viṣayān dveṣṭi dhīro gatavyathaḥ / na tasya dūre nirvāṇaṃ samyaksambuddhadeśitam // dhs_30.7 //

udayavyayatattvajñaḥ samyagdṛṣṭiralolupaḥ / himavāniva niṣkramya saṃsārānmuktahetukaḥ // dhs_30.8 //

tṛṇacandanatulyo hi samatṛṣṇāmbarāśinaḥ / sa kauśeyasaṅghaṭitatṛṣṇayā naiva bādhate // dhs_30.9 //

lābhasatkārasantuṣṭaḥ santuṣṭastṛṇasaṃstaraiḥ / vahnivallābhasatkāraṃ yaḥ paśyati sa paśyati // dhs_30.10 //

buddhadeśitāḥ bhikṣudharmāḥ

vāhyate yo na viṣayaistṛṇanadyā na vāhayate / svakarmaphalatattvajñaḥ sa bhikṣurbuddhadeśitaḥ // dhs_30.11 //

nātītaṃ śocate yo hi buddhayā (caiva) gataspṛhaḥ / pratyutpannakriyāyogī na buddhistasya lipyate // dhs_30.12 //

nirvāṇe (ca) matiryasya dharme nityaṃ sthitā bhavet / na vartate sa saṃsāre śukladharmasamāvṛtaḥ // dhs_30.13 //

nāvilaṃ kriyate yasya cittaṃ vidyāgnikalpayā / dāruvadviṣayā yasya tasya duḥkhaṃ na vidyate // dhs_30.14 //

indriyāṇi vaśe yasya cendriyeṣu vaśānugaḥ / hriyate yaḥ pumarthaino nikaṣastādṛśo muniḥ // dhs_30.15 //

sādhuvaddhimano yasya kṣamāvān priyadarśanaḥ / prahlādayati cetāṃsi sa nṛṇāṃ śaśivanmuniḥ // dhs_30.16 //

aruṇābhirato yastu harmyāgreṣu na rajyati / santuṣṭaḥ pāṃśukūlena bhikṣurbhikṣārato bhavet // dhs_30.17 //

śānto dāntaḥ sudhīrarthāt tattvavit sukhaduḥkhayoḥ / sa yātyuttamamadhvānaṃ yatra gatvā na śocati // dhs_30.18 //

ṛjumatpātakānyasya nityaṃ dhyānaparāyaṇaḥ / prākṛtaiśca malai(rhīnaḥ) sa yogī satyavartmani // dhs_30.19 //

sarvendriyavighātī yaḥ sarvabhūtahite rataḥ / śānto dāntendriyaḥ svastho bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.20 //

ṣaḍindriyarathārūḍho rāgaśatrunivārakaḥ / prajñādhīraḥ kriyāvān yaḥ sa śāntipadamaśnute // dhs_30.21 //

araṇyavāsī santuṣṭo bhūmivāsī samāhitaḥ / dhunāti pāpako dharmaścāyurmeghānivāmbaraḥ // dhs_30.22 //

śubhaṃ vā dehakarmāntaḥ śubhacaryāsu saṃrataḥ / tattvadṛṣṭiḥ kriyādakṣo nāśayanmārasādhanam // dhs_30.23 //

dayālurbhikṣurnirvāṇamārge sthito bhavati

rāgātyaye na bādheta śubhacittaṃ gatālayam / maitryā kāruṇyabahulo bhikṣurnairyyāṇike sthitaḥ // dhs_30.24 //

yasya rūpādayo neṣṭā viṣayā bandhahetave / sa yāti paramāṃ śāntiṃ yatra gatvā na śocyate // dhs_30.25 //

hetupratyayatattvajñaḥ sūkṣmārthe kṛtaniścayaḥ / mokṣasrotasyabhiratastṛṣṇayā naiva rajyate // dhs_30.26 //

yo nādatte 'śubhaṃ karma śubhakarmarataḥ sadā / candrāṃśunirmalagatiryogī bhavati tādṛśaḥ // dhs_30.27 //

pradahan pāpakān dharmān śuṣkendhanamivānalaḥ / vibhrājate tribhuvane muktapāyo gatavyathaḥ // dhs_30.28 //

mokṣe 'sti yasya tu mano na saṃsāre kathañcana / nāsau badhnāti saṃsāre muktaḥ pakṣī yathāmbare // dhs_30.29 //

vedanodayatattvajño vedanāphalaniścayaḥ / sa mukta iti vijñeyastattvavid ṛtavāṃśca saḥ // dhs_30.30 //

tathāpyete sukhaduḥkhe mṛṣṭāmṛṣṭairna lipyate / dīptaṃ paśyati saṃsāraṃ yaḥ sa yogī satāṃ mataḥ // dhs_30.31 //

bhikṣurbhavati kīdṛśaḥ?

athāmūḍhamatirnityaṃ nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ / bhikṣuvṛttāvabhirato bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.32 //

na tṛptirdarśanārāmaiḥ sādhūnāṃ darśane ratiḥ / niṣkrāntagṛhakalmāṣo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.33 //

na nṛtyagītasandarśī (satyaṃ) ca punarīkṣate / saṃrakṣito śmaśāneṣu bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.34 //

ekāhaṃ paramaṃ piṇḍamādatte 'nyatra kāṅkṣati / tribhāgakukṣisantuṣṭo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.35 //

vastrottamavivarjī yaḥ pāṃsukūleṣu rajyate / muktāhāravihāro yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.36 //

karmāṇyārabhate yo na nirāśaḥ sa ca karmasu / niruddhako noparato bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.37 //

kāyakoṭivinirmukto mohadhvāntavivarjitaḥ / aliptaḥ pāpakairdharmaibhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.38 //

sarvāśayajanānītaḥ sarvāśayavivarjitaḥ / sarvāśayavinirmukto bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.39 //

āryāṣṭāṅgena mārgeṇa nirvāṇapurataḥ sthitaḥ / sarvārthadharmatā hyeṣā bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.40 //

śāntendriyo dṛḍhamatiḥ kāmapākavivarjitaḥ / ekāgrasaṃsthitamanā bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.41 //

bhūmisaṅkramaṇajño yo bhūmitattvanidarśakaḥ / bhūmeḥ parāparajño yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.42 //

sambhavāsambhavān dharmān hetupratyayasambhavān / jānīte vidhivat sarvān bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.43 //

brahmacārī ṛtujñānī styānamiddhavivarjitaḥ / kalpodagro 'vanau dakṣo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.44 //

śamasthovipaśyanāśca caturdhyānarataśca yaḥ / ālaye muditārāmo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.45 //

pakṣiṇo gaganasthasya chāyevānugataḥ sadā / saddharmasyānujīvī sa bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.46 //

kleśopakleśabadhakaḥ samadarśī śubhānvitaḥ / anāpānavidhijño yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.47 //

anukramavidhijño yo yogavit tattvadarśakaḥ / pārāpāravidhijño yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.48 //

yo na hṛṣyati harṣeṣu bhayeṣu na bibheti ca / mukto harṣabhayodvegairbhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.49 //

janmamaraṇatattvajñaḥ surāsuranamaskṛtaḥ / parāvarajñaḥ sattvānāṃ bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.50 //

saṅghāṭimātrasaṃhṛṣṭaḥ sañcayeṣu na rajyate / alpeccho brahmacārī yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.51 //

ekāśī vṛkṣamūle yaḥ sadā dhyānaṃ samīhate / lābhasatkāravirato bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.52 //

upekṣākaruṇārāgo mokṣadoṣavivarjitaḥ / nirdagdhadoṣasarvasvo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.53 //

mandavīryakusīdānāṃ bhikṣūṇāṃ darśanāya ca / nānyayogābhirakto yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.54 //

kausīdyābhirato bhikṣuḥ nahi kalyāṇamarhati na śayyāsanasambhogī bhikṣurbuddhena bhāṣitaḥ / kausīdyabhirato yastu nāsau kalyāṇamarhati // dhs_30.55 //

kleśānāṃ mūlapākaṃ hi kausīdyaṃ yasya vidyate / tasya duḥkhaṃ mahāghoraṃ saṃsāre sampravartate // dhs_30.56 //

kausīdyameva yasyāsti tasya dharmo na vidyate / kevalaṃ vastramātreṇa 'bhikṣuḥ' sa iti kathyate // dhs_30.57 //

bhikṣurbhavati na tādṛśaḥ

nādhyāpane ratiryasya na dhyānenāśu rakṣati / kevalaṃ vastumātreṇa bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.58 //

vihārābhirato yastu na rato dharmagocare / strīmadyalolupamatibhikṣurasti na tādṛśaḥ // dhs_30.59 //

(bhavenmatiryasya nityaṃ vividhe) pāpakarmaṇi / sa bhikṣurdeśito buddhaiḥ na bhoktā svakagocare // dhs_30.60 //

varamāśīviṣaviṣaṃ kathitaṃ tāmrameva ca / bhuktasyātyantaduḥśīlairadhikaṃ pāpabhojanam // dhs_30.61 //

yo hi nārhati piṇḍāya nāsau piṇḍāya kalpate / yasya piṇḍikṛtāḥ kleśāḥ sarpā iva vileśayāḥ // dhs_30.62 //

sa bhikṣuḥ piṇḍabhojī syānna strīdarśanatatparaḥ / bandhakaṃ yadi cātmānaṃ kṛtvā paraśubhakṣatim // dhs_30.63 //

bhikṣurdurguṇānāṃ svarūpam

kathaṃ sa bhikṣurvijñeyaḥ saṅgharatnapradūṣakaḥ / yasyeṣṭā lābhasatkārā viṣayā yasya sammatāḥ // dhs_30.64 //

nāridarśanasākāṅkṣī na bhikṣurna gṛhīva saḥ / rājaseviṣu sṛṣṭāśo madyapaḥ krodhanastathā // dhs_30.65 //

sadā bhikṣurbañcayate dāyakānnanu cetasā / upāyanānyupādāya rājadvārāśritā hi ye / saṃrabdhā gṛhibhiḥ sārdha yathā nāgā vanāśritāḥ // dhs_30.66 //

tasmāt tāneva puṣṇanti vāterṣyāste samāgatāḥ / putradārān parityajya ye śāntā ratnamāśritāḥ // dhs_30.67 //

bhikṣorguṇānāṃ māhātmyam

prahāya doṣān yo bhikṣurasti darśanatattvavit / rūpādiskandhatattvajño mokṣāya yatate sadā // dhs_30.68 //

dharmāvabodhābhirato dhyānārāmavihāravān tattvalakṣaṇasambodhāt prāpnuyāt padamavyayam // dhs_30.69 //

maitryārāmo hi satatamudyukto dharmagocare / tattvalakṣaṇatattvajño bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.70 //

yoniśastu matiryasya kāmakrodhairna hanyate / sa bhikṣuriti vijñeyo viparītastato 'nyathā // dhs_30.71 //

sarvabhūtadṛḍhaḥ śāntaḥ sarvasaṅgativarjitaḥ / sarvabandhananirmukto bhikṣurbhavati tattvavit // dhs_30.72 //

karmaṇi yasya vijñānaviṣayairyo na hanyate / nirmalaḥ syāt kanakavat santuṣṭo bhikṣurucyate // dhs_30.73 //

priyāpriye mano yasya na lepamanugacchati / saṅkalpānāṃ vidhijño yaḥ sarvapāpavivarjitaḥ // dhs_30.74 //

anyasaṃduṣṭacarito dharmaśīlo jitendriyaḥ / ahīnasatvo matimān bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.75 //

śāstre śāstrārthavijñāne matiryasya sadā ratā / na pānabhojanarataḥ sa bhikṣuḥ śāntamānasaḥ // dhs_30.76 //

bhikṣoḥ svarūpanirūpaṇam

vanāraṇyavihāreṣu śmaśāne tṛṇasaṃstare / ramate yasya tu mano bhikṣurbhavati tādṛśaḥ // dhs_30.77 //

doṣāṇāṃ karmatattvajñaḥ phalavit pariśeṣataḥ / hetupratyayatattvajño bhikṣuḥ syād vītakalmaṣaḥ // dhs_30.78 //

(hata) kilviṣakāntāro hatadoṣo jitendriyaḥ / punarbhavavidhijño yo bhikṣuḥ śāntamanāḥ (smṛta) // dhs_30.79 //

notkarṣo hṛṣṭahṛdaye nindayā naiva rūṣyati / samudratulyagāmbhīryo yogavān bhikṣurucyate // dhs_30.80 //

āveṇiko dṛḍhamatiḥ sūkṣmavādī na lolupaḥ / kāmavādī samo dakṣaḥ sa bhikṣuḥ śānta ucyate // dhs_30.81 //

kāmadhātūpagān hetūn rūpadhātau tathaiva ca / āruṣyeṣu ca tattvajñaḥ śāstrā bhikṣuḥ sa ucyate // dhs_30.82 //

na laukikakathāsaktaḥ śatrudoṣabadhe sadā / viṣavad yasya viṣayāḥ sa bhikṣurdeśito budhaiḥ // dhs_30.83 //

śuddhā yasya (hi)kāmeṣu matirbhavati nityaśaḥ / sa nirmuktamatirbhikṣurmuktaḥ saṃsārabandhanāt // dhs_30.84 //

dhyānādhyayanakarmaṇyaḥ kausīdyaṃ yasya dūrataḥ / hitakārī ca sattvānām āraṇyo bhikṣurucyate // dhs_30.85 //

praśnottaramatiryasya pratibhāvan jitendriyaḥ / sa dharmaḥ kathito jñeyo viparītastṛṇaiḥ samaḥ // dhs_30.86 //

buddhaśāsane kīdṛg bhikṣuḥ śastaḥ?

kāyamānasabhīryasya sarvadā naiva khidyate / sarvakṛtyakaro jñeyo yaḥ saṅghāya ca tatparaḥ // dhs_30.87 //

na parārtha na lobhārtha yaśo 'rtha kurute na tu / saṅghakārye matiryasya sa muktaḥ sarvabandhanaiḥ // dhs_30.88 //

na svargārtha matiryasya lābhārtha yaśase na vā / nirvāṇārtha kriyā sarvā sa bhikṣuḥ srota ucyate // dhs_30.89 //

pāpebhyo nityavirataḥ satkṛtyeṣu rataḥ sadā / na pāpamitrasaṃsargī bhikṣuḥ syād buddhaśāsane // dhs_30.90 //

maitryā bhāvitacittasya dakṣasya ṛjucetasaḥ / śikṣāpadeṣu raktasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ // dhs_30.91 //

jarāmaraṇaśīlasya saṃsāravimukhasya ca / dhyāne 'pi na pramattasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ // dhs_30.92 //

anityatāvidhijñasya śūnyatāvatkriyāvataḥ / dhyānotkarṣavidhijñasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ // dhs_30.93 //

dhīro 'yamagracoro 'yaṃ yo 'yaṃ bhikṣurasaṃvṛtaḥ / antaḥpurīvarasrāvī bahiścīvarasaṃvṛtaḥ // dhs_30.94 //

dharmavinayād rikto bhikṣurduḥkhabhāgī bhavedeva

yathā yatnamayo rāśiḥ sarvo 'sāraśca durbalaḥ / evaṃ sañcarati rikto vitatho bhikṣuvādikaḥ // dhs_30.95 //

sa nārakeyo duḥśīlaḥ saṅgharatnabahiṣkṛtaḥ / kāyasya bhedānnarakaṃ nīyate cittavañcitaḥ // dhs_30.96 //

vañcito dharmavinayād yāti tat svena karmaṇā / malinastamasā baddho duḥkhabhāgī bhaviṣyati // dhs_30.97 //

aprāvṛtaḥ śubhadhaman nagnaḥ sādhujugupsitaḥ / nayate narakaṃ ghoraṃ yathā dharmabahiṣkṛtaḥ // dhs_30.98 //

aśobhanasya nicayo duḥkhadvāramanāvṛtam / saṃsārabandhanaṃ tīvraṃ dauḥśīlyamiti kathyate // dhs_30.99 //

asaṃvareṇa yo dagdhaḥ sa dagdho vahninā bhṛśam / tasya saṃvarakṣīṇasya vinipāto dhruvaṃ sthitaḥ // dhs_30.100 //

kukartṛbhikṣurapi narakaṃ yāti

manasā saṃvarasthena svācāraiḥ saṃvarāyate / samūḍhacaryāmāruhya narakāyopakalpate // dhs_30.101 //

aśubhaṃ vardhate tasya divārātrau ca sarvataḥ / yasya śīlamayaṃ ratnaṃ dauḥśīlyena nivāritam // dhs_30.102 //

dharmaśūnyasya riktasya tamasā saṃvṛtasya ca / vidyate 'saṃvarastasya yo na śaucāya kalpate // dhs_30.103 //

asaṃvaramayaḥ pāśo malinaḥ sādhuvarjitaḥ / ākarṣati sa duḥśīlān pāpiṣṭhān śīlavarjitān // dhs_30.104 //

asaṃvaraiśca dauḥśīlyaiḥ pāpaiśca saha saṅgatiḥ / dūtakā narakasyaite kāmānāmapi sevakāḥ // dhs_30.105 //

asaṃvṛtaprasūtasya capalasya viśeṣataḥ / pāpakarmābhiyuktasya narakaṃ nātidūrataḥ // dhs_30.106 //

kimete nāvagacchanti karmaṇāṃ sadṛśaṃ phalam / akṣipātāya mūḍhāya durmatau (ye) vimohitāḥ // dhs_30.107 //

ahanyahani vardhante pāpanadyo durāsadāḥ / duḥkhormimālāścapalāḥ pāpiṣṭhajanahāriṇaḥ // dhs_30.108 //

na teṣāṃ sukaraṃ janma na teṣāṃ sukaraṃ manaḥ / aśīlāḥ puruṣā ye vā śukladharmavivarjitāḥ // dhs_30.109 //

dharmo 'tyuccaḥ śubho mārgaḥ

atyuccaśca śubho mārgaḥ sa 'dharma' iti kathyate / taṃ prāpyamanujaḥ śīghraṃ prayāti padamacyutam // dhs_30.110 //

tato 'pavādāḥ sādhyante śaktimantaḥ sukhāstu ye / saṃvarasya sadā dāsāsteṣāṃ duḥkhaṃ na vidyate / dauḥśīlyaparamo hyeṣa malinīkurute nṛṇām // dhs_30.111 //

ye śaikṣyapadavibhraṣṭā bhāgino narakasya te / evaṃ jñātvā naraḥ sarva saṃvaraṃ pratipadyate // dhs_30.112 //

śubhadharmī bhikṣurnirvāṇaṃ nāticiraṃ prāpnoti

bhavārṇasya sarvasya setubhūto hi saṃvaraḥ / śuddhājīvaviśuddhasya śāntavaktrasya karmaṇaḥ // dhs_30.113 //

dhyāyino vipramuktasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ / dhūrdharasyāpramattasya śmaśānavanasevinaḥ // dhs_30.114 //

śāyino bhūtale nityaṃ nirvāṇaṃ nātidūrataḥ / pāṃśuśayyāvalambāṃsapātamekaṃ sajarjaram // dhs_30.115 //

santoṣaḥ phalamūlaiśca sa sukhī buddhasambhavaḥ / vipramuktasya kāmebhyaḥ santoṣo hītarasya ca // dhs_30.116 //

savimuktakacittasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ / kuhakāmalamuktasya rajo vā tasya tāyinaḥ // dhs_30.117 //

ākāśasamacittasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ / bahubaddhapadairyuktā vijñeyā (bhava)cārikā // dhs_30.118 //

nāśikā brahmacaryasya nirvāṇagatiduḥkhikā / sevyate yā janairnityaṃ prākṛtaiḥ śīlavarjitaiḥ // dhs_30.119 //

ajastraṃ parivarjyā sā dhyāyibhistattvadarśibhiḥ / daurbalyamūlamekā sā manaskārapraṇāśikā // dhs_30.120 //

nāśinī brahmacaryasya narakasya pradarśikā / bhraṃśikā svargamārgasya duḥkhasāgaraśoṣikā // dhs_30.121 //

dūtikā pretalokasya tiryagyoninipātikā / nāmnā saṅgaṇikā sevā saṃsāre bandhamātṛkā // dhs_30.122 //

dhyānādhyayanaśaktaiva varjyā nityaṃ hi bhikṣubhiḥ / dhyānādhyayananirmukto nimittābhirataḥ sadā // dhs_30.123 //

paradharmo bhayāvahaḥ

vivarjitaḥ śubhairdharmairapāpagamanāya saḥ / svadharma yaḥ parityajya paradharmeṣu rajyate // dhs_30.124 //

dharmadvayaparibhraṣṭo vinipātāya kalpate / svagṛhaṃ yaḥ parityajya paraveśyāni tiṣṭhati // dhs_30.125 //

sadāyaṃ lāghavaṃ yāti nidhanaṃ cāśu gacchati / tathā yo vimatirbhūto vidvanmānī janecchayā // dhs_30.126 //

svadharmaviratiṃ kṛtvā paradharmeṣu vartate / adharme cāśayastasya paraliṅgopajīvinaḥ // dhs_30.127 //

tṛṇavidyābhilipto 'yaṃ pretaḥ pāpeṣu pacyate / yaśo 'ntaṃ padamāsthāya pāpakarmaṇi vartate // dhs_30.128 //

nāsau bhikṣurihocyate

śaśvat sa patito dṛṣṭaḥ śāsanāntāt pravartate / nispṛhaḥ kāmacaryāsu nirāmodaḥ pravarjitaḥ // ārabdhavīryaḥ santuṣṭo dhyāyī bhikṣurihocyate // dhs_30.129 // na ca kāmeṣu saṃsakto nityāhāravihāravān / kāṣāyasaṃvṛtaḥ kṣauro nāsau bhikṣurihocyate // dhs_30.130 //

nimittabodhako (yastu) nakṣatragaticintakaḥ / rājasevāpramattaśca na sa bhikṣurihocyate // dhs_30.131 //

vaidyakarmāṇi kurvaśca śruti saṅgrathanaṃ tathā / saṅkīrṇā dinacaryā ca kurvan bhikṣuḥ praṇaśyati // dhs_30.132 //

dhyānādhyayanavidveṣī rataḥ saṅgaṇikāsu ca / lobhasatkāralābhaṃ ca kurvan bhikṣuḥ praṇaśyati // dhs_30.133 //

suvarṇadhātusaṃsakto bahumitraratiśca yaḥ / anyalābhābhilāṣito bhikṣuḥ patati śāsanāt // dhs_30.134 //

tapasaḥ saṅganirmukto na pāpagaṇasevakaḥ / saktūdakena santuṣṭaḥ sa bhikṣurniṣṭhuraḥ smṛtaḥ // dhs_30.135 //

kaḥ śuddho bhikṣuḥ?

āgatān viṣayān sarvān tyajati jvalanopamān / viśuddhadoṣo maṇivacchuddho bhikṣurihocyate // dhs_30.136 //

antarbahirviśuddhātmā jñānādibhiralaṅkṛtaḥ / śraddhayā śīlavastreṇa kriyāvān bhikṣurucyate // dhs_30.137 //

lobhadharmavyatīto yaḥ sthito merurivācalaḥ / sarvalokapriyaḥ śāntaḥ pārago bhikṣurucyate // dhs_30.138 //

trirātrivāsī kutrāpi kuśāsanavidhārakaḥ / girigahvarasevī ca vimukto bhikṣurucyate // dhs_30.139 //

pāpabhīrurasaṃsparśī saṃvṛtaḥ ca susaṃvṛtaḥ / jñānasevī sthiraḥ śānta ekākī bhikṣurucyate // dhs_30.140 //

acalaḥ priyavādī ca pāpamitravivarjitaḥ / aśaktaḥ sarvakṛtyeṣu mukto bhikṣurihocyate // dhs_30.141 //

rājasevā kukaṣāyoktisevā

rājasevā vigarhyāsti bhikṣoścāraṇyavāsinaḥ / kukaṣāyoktisevāsau mṛtyutaskarajīvikā // dhs_30.142 //

na hi rājasevako bhikṣuryaḥ sevyo devatairapi / na hiṃsāsavasaṃsṛṣṭo mahate 'śucisevakaḥ // dhs_30.143 //

bhikṣoḥ rājasevā na śobhate

nirmalasya nirāmasya nispṛhasya ca dehinaḥ / saṃsārabhayabhītasya rājasevā na śobhate // dhs_30.144 //

vanāraṇyaśmaśāneṣu palvalo giribhūmiṣu / prāntabhūmiṣu grāmasya sthitaḥ bhikṣuḥ praśobhate // dhs_30.145 //

vanāraṇyaśmaśāneṣu bhikṣurna rājasevayā / dhyānādhyayananirmuktaḥ kavalāhārabhojitā / na bhikṣuriti vijñeyaḥ piśācasamamānasaḥ // dhs_30.146 //

dhyānāddhi vimalaṃ saukhyaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ / na tatsukhātsukhaṃ cānyadasti loke kathañcana // dhs_30.147 //

taduttamadhyānasukhaṃ muktvā yaḥ puruṣādhamaḥ / raseṣu ramate bālastena mūḍho vihanyate // dhs_30.148 //

viṣayairbhrāmitasyāsya nityaṃ tadgatacetasaḥ / vardhante 'kuśalā dharmāḥ paralokāpakarṣakāḥ // dhs_30.149 //

ātmajño bhikṣurnirvāṇamadhigacchati

ātmano yānahīnaśca gurupṛcchanakastathā / bhikṣurudyuktavīryaśca nirvāṇamadhigacchati // dhs_30.150 //

śrutaṃ yāvad bhavatyeva tāvadeva prabhāṣate / ātmajño mānahīnaśca bhikṣurbhavati tattvavid // dhs_30.151 //

mānāpamānahīno yo mārgāmārgavicakṣaṇaḥ / svaparārthavidhijño yaḥ sa tuṣṭo bhikṣurucyate // dhs_30.152 //

māninaḥ kutaḥ śāntiḥ?

māninaḥ krūramanasaścapalasyālpamedhasaḥ / lābhasatkārayātasya kutaḥ śāntirbhaviṣyati? // dhs_30.153 //

prasannācārayuktasya jñānagocarasevinaḥ / saṃsāradoṣabhītasya pravrajyā saphalā matā // dhs_30.154 //

svabhāvaparabhāveṣu yasya buddhirnamuñcati / na karmaṇyavipāke ca mārgāmārge tathaiva ca // dhs_30.155 //

nivāsopahato bhikṣuḥ sukhaṃ na vindati sadācāraviyuktasya sukhaduḥkhābhayasya ca / nivāsopahato bhikṣurbālavad dṛśyate paraiḥ // dhs_30.156 //

tṛṇavallaghutāṃ yāti svārthācca parihīyate / nivāsopahato bhikṣuḥ parihīṇavane sthitaḥ // dhs_30.157 //

dhyānādhyayanakṛtyeṣu mano naiva pravartate / nivāsopahato bhikṣurjanasañcayatatparaḥ // dhs_30.158 //

sañcayavyagramanasā jīvitaṃ parihīyate / kṣiṇoti retasaṃ svasya jīvitaṃ naiva gacchati // dhs_30.159 //

kaḥ durgatiṃ yāti?

na ca vindati yat kṛtvā sukhamanyatra bhujyate / nivāsopahato bhikṣurjanasañcayatatparaḥ / pāpāni yāti nityaṃ sa tena gacchati durgatim // dhs_30.160 //

śrāmaṇyadharmasya mahattvam

anabhipretamanaso nirāśasya ca dehinaḥ / sarvasaṅgavimuktasya śrāmaṇyaṃ saphalaṃ matam // dhs_30.161 //

girigahvaravṛkṣeṣu nityaṃ dhyānavihāriṇaḥ / prasīdati śubhaṃ jñānaṃ dauḥśīlyaparivarjitam // dhs_30.162 //

keṣāṃ saphalaṃ jīvanam?

sarvasaṅgavinirmukto viṣayairna ca vañcitaḥ / (sa) bhikṣu niṣphalo jñeyaḥ śuṣkendhanamivānalaḥ // dhs_30.163 //

nirvāṇābhiratasya bhikṣoḥ praśaṃsā

nirvāṇābhirato yo hi bhītasya vibhavārṇavāt / bhikṣurbhavati śuddhātmā na nivāsena karhicit // dhs_30.164 //

tṛṣṇā eva anarthakarī

lobhamoheṣu ye śaktāste śaktā tṛṣṇayā sadā / tṛṣṇābandhanabaddhānāṃ nāyaṃ loko na cāparaḥ // dhs_30.165 //

dharmajño durgati na labhate

asaṃśaktā matiryasya mithyākarmasu sarvadā / apakṣapātī dharmajño na sa gacchati durgatim // dhs_30.166 //

kaḥ munirucyate?

doṣapaṅkemano yasya na limpati kathañcana / ekārāmavihārīyo nirāśo munirucyate // dhs_30.167 //

nirmukto vimalācāro nivṛttamalakalmaṣaḥ / mukto yo viṣayaiḥ sarvairāraṇyo munirucyate // dhs_30.168 //

lokadharmairna nirvedaṃ samāyāti kathañcana / sukhaduḥkhasamaprajño nirmalo munirucyate // dhs_30.169 //

santoṣaḥ paramo(dharmo) nityaṃ kāmavivarjitaḥ / nirāmayaḥ kṛcchrajīvī śucirmunirihocyate // dhs_30.170 //

nayenna tena saṃśleṣaṃ yatra yatrānugacchati / ekacārī dṛḍhamatiḥ kriyāvān munirucyate // dhs_30.171 //

śubhāśubhānāṃ sarveṣāṃ karmaṇāṃ phalatattvavit / śubhāśubhaparityāgī loke 'sau munirucyate // dhs_30.172 //

udyukto doṣanāśāya nityakāmagatiḥ smṛtaḥ / udayavyayatattvajño buddhimān munirucyate // dhs_30.173 //

deśakālavidāṃ śreṣṭho 'dvayavādī jitendriyaḥ / saṃsārabhayabhīto 'yaṃ praśānto munirucyate // dhs_30.174 //

kaḥ bhikṣuḥ nirvāṇamadhigacchati?

ekārāmagato bhikṣuḥ saṃkṣiptendriyapañcakaḥ / dehalakṣaṇatattvajño nirvāṇamadhigacchati // dhs_30.175 //

vīryavān (satyavāk) bhikṣurnityaṃ doṣavivarjitaḥ / udyānamiva krīḍāyā nirvāṇamadhigacchati // dhs_30.176 //

kalyāṇadharmī bhava

dagdhe kleśe vayaṃ dagdhā vanaṃ dagdhaṃ yathāgninā / kalyāṇadharme saṃraktā na raktā kāmabhojane // dhs_30.177 //

māyayā janāḥ vañcakāḥ bhavanti

nityaṃ prāptyutsukā ye (hi) nityaṃ svajanasaṃratāḥ / māyayā vañcakā (ye tu) mūḍhāste dharmavartmani // dhs_30.178 //

śubhakarmaṇi manaḥ kāryaḥ

ramaṇīyānyaraṇyāni tatraiva ramate manaḥ / ramante vītarāgāste na tu kāmagaveṣiṇaḥ // dhs_30.179 //

sa kathābhirato yastu rato viṣayatṛṣṇayoḥ / na yāsyati puraṃ śāntaṃ yo ca mṛtyuṃ na vindati // dhs_30.180 //

advayavādī bhava

yo 'tyantaśāntamanasā nityaṃ dhyānaparāyaṇaḥ / ādimadhyāntakalyāṇo nityamadvayagocaraḥ // dhs_30.181 //

// iti bhikṣuvargastriṃśaḥ //

karuṇādānaśīlānikṣāntirvīryamathāpi ca / dhyānaṃ prajñātha nirvāṇo mano bhikṣuśca te daśa //

// iti tṛtīyam udānam //

atha caturtham udānam

(puṇyadevasukhairmitrarājastutibhiranvitāḥ / saddharmasmṛtivaipulyai gṛhīto 'yaṃ samuccayaḥ // ) //

(31) puṇyavargaḥ

puṇyapraśaṃsā

ramaṇīyāni puṇyāni phalaṃ teṣāṃ paraṃ śubham / tasmāt kuruta puṇyāni nāsti puṇyasamaṃ dhanam // dhs_31.1 //

puṇyaṃ nidhānamakṣayyaṃ puṇyaṃ ratnamanuttamam / pradīpasadṛśaṃ puṇyaṃ mātṛvat pitṛvat sadā // dhs_31.2 //

puṇyaṃ kṛtvā gatā devāḥ puṇyaṃ nayati sadgatim / puṇyaṃ kṛtvā narā loke modante tridive hi (te) // dhs_31.3 //

puṇyaṃ paraṃ sukham

puṇyādhikā hi puruṣā bhavanti sukhinaḥ sadā / tasmāt kuruta puṇyāni nāsti puṇyasamaṃ sukham // dhs_31.4 //

puṇyaṃ kṛtvā gatā devāḥ puṇyapriyadhanasya ca / hetubhūtaṃ sadā dṛṣṭaṃ tasmāt puṇyaṃ paraṃ sukham // dhs_31.5 //

puṇyādṛte sukhamasaṃbhavam

puṇyaṃ nityottamaṃ dṛṣṭaṃ chāyāvadanugāmikam / tasmāt sukhaṃ paraṃ puṇyaṃ nāsti puṇyādṛte sukham // dhs_31.6 //

puṇyāpuṇyaphalayorantaram

puṇyottīrṇāḥ punardevā patanti sukṛtānugāḥ / puṇyāpuṇyaphalo lokastasmāt puṇyaṃ samācaret // dhs_31.7 //

apuṇyanindā

ye puṇyahīnā durdāntā nityaṃ kugatigāminaḥ / kutasteṣāṃ sukhaṃ dṛṣṭaṃ sikatāsu yathā ghṛtam // dhs_31.8 //

vittena vañcitā mūḍhāḥ puṇyena parivañcitāḥ / na teṣāṃ vidyate śarma duḥkhaṃ teṣāmanuttaram // dhs_31.9 //

puṇyavaśād devalokaṃ gacchati

mānuṣyaṃ sukṛtaṃ hyetat kṛte bhavati dehinaḥ / tena karmavipākena svargalokeṣu jāyate // dhs_31.10 //

priyo bhavati yasyātmā yasya saukhye sthitā matiḥ / sa karotu mahatpuṇyaṃ devalokopapattaye // dhs_31.11 //

dharmacārī puruṣa eva sukhamavāpnute

dharmacārī hi puruṣaḥ sukhāt sukhamavāpnute / nirmalaśca parāṃ śāntiṃ kṣipramevādhigacchati / tasmāt kuruta puṇyāni (yannityaṃ) sāṃpracāyikam // dhs_31.12 //

puṇyakarttṛ avyayaṃ sukhamaśnute

puṇyakārī sadā dānto padaṃ gacchati cāvyayam / ramaṇīyāni puṇyāni karaṇīyānyanekaśaḥ // dhs_31.13 //

puṇyasya vaicitryaṃ dharmasya upādeyatā ca

vicitraṃ hi kṛtaṃ puṇyaṃ vicitraṃ paripacyate / dharmādharmapradhānasya jīvalokasya sarvataḥ / śamatrāṇo yathā dharmastasmād dharmarato bhavet // dhs_31.14 //

adharmī duḥkhaṃ prāpnoti

yo (hi) dharma parityajya ramate kukṛte naraḥ / tasya duṣkṛtadagdhasya duḥkhaṃ bhavati nityaśaḥ // dhs_31.15 //

dharme eva manaḥ kāryam

yāvannābhyeti maraṇaṃ yāvat sakalacintanam / tāvad dharme manaḥ kāryamupaśāntirbhaviṣyati // dhs_31.16 //

paropakartṛ nirvāṇapuraṃ yāti

yo hi deśayate dharma pareṣāṃ hitakāṅkṣayā / sa mātā sa pitā caiva nirvāṇapuradeśakaḥ // dhs_31.17 //

śāstuḥ subhāṣitamamūlyam

śubhādhikaparaścaikaḥ yo deśayati deśikaḥ / sa gatyantaramārgajño nātho bhavati dehinām / na mūlyaṃ vidyate śāstuḥ subhāṣitapadasya vai // dhs_31.18 //

sādhāraṇadravyād dharmadravyasya vailakṣaṇyam

na padaṃ labhate śāntaṃ yad dhanairupalabhyate / dravyaṃ sādhāraṇaṃ dṛṣṭaṃ na dharmo buddhibandhanam // dhs_31.19 //

dharmadravyamakṣuṇṇamasti

dravyaṃ vinaśyati nṛṇāṃ dharmadravyaṃ na jātu vai / ābhyantarasahastrāṇi dharma eko 'nugacchati // dhs_31.20 //

na dhanaṃ padamapyekaṃ gacchantamanugacchati /

hīyate draviṇaṃ teṣāṃ rājacaurokāgnibhiḥ / dharmavittaṃ na tacchakyamapahartu kathañcana // dhs_31.21 //

ato dharmaparo bhavet

acireṇāpi kālena bhuktvā saukhyamanekaśaḥ / bhavatyavaśyaṃ patanaṃ tasmād dharmaparo bhavet // dhs_31.22 //

dharma ekaḥ paraṃ trāṇaṃ dharma ekaḥ parā gatiḥ / dharmeṇa pūrvavartyeṣa maraṇaṃ cāpyadharmataḥ // dhs_31.23 //

dharmacāriṇaḥ praśaṃsā

varaṃ dharmo dharmacārī dharmameva niṣevate / sa sukhāt sukhamāpnoti na duḥkhamanupaśyati // dhs_31.24 //

adharmacāriṇo nindā

adharmacārī puruṣo yadādharma niṣevate / sa tadā duḥkhamāpnoti narakeṣu punaḥ punaḥ // dhs_31.25 //

nirvāṇamahattvam

ratnatrayaprasādasya bhāvitasyāpyanekaśaḥ / phalaṃ bhavati nirvāṇaṃ pūrvasvargopajīvinaḥ // dhs_31.26 //

ātmanaiva puṇyamācaraṇīyam

ātmanā kriyate puṇyamātmanā pratipadyate / sukhaṃ vā yadi vā duḥkhamātmanaivopabhujyate // dhs_31.27 //

śīlavataḥ puṇyaprabhāvo vipulaḥ

nadīstrota ivājastraṃ puruṣasya pravartate / puṇyaprabhāvo vipulo yasya śīle rataṃ manaḥ // dhs_31.28 //

bhavajanyaṃ phalaṃ yasya (yasmai) dharmo na rocate / dharmo hi nayati svarga dharmacārī sukhānvitaḥ // dhs_31.29 //

dharmādṛte puruṣaḥ narakaṃ yāti

etadeva hi paryāptaṃ yad dharmaparipālanam / dharmādṛte hi puruṣo narakānupadhāvati // dhs_31.30 //

dharmavigarhaṇānmaraṇaṃ śreyaḥ

śreyo bhaveddhi maraṇaṃ na tu dharmavigarhaṇam / dharmeṇa varjito lokaḥ saṃsāre sarvadā bhramet // dhs_31.31 //

dharmavirahitasya duḥkhamayaṃ jīvanam

dharmacakṣurvimuktasya mohenākrāntacetasaḥ / vṛthā saukhyamidaṃ dṛṣṭaṃ dṛṣṭvā yāto yathāparaḥ // dhs_31.32 //

dharmāṅkuro manaḥ kṣetre naiva rohatyacetasaḥ / yasya śīlapradā buddhiḥ dharmācaraṇatatparā // dhs_31.33 //

śubhena saviśuddhena bhāvitena prayatnataḥ / prayānti tat padaṃ śāntaṃ yatra duḥkhaṃ na vidyate // dhs_31.34 //

indriyavaśī māraṃ nātivartate

indriyāṇāṃ vaśe yastu viṣayeṣu tathaiva ca / sa sarvabandhanairbaddhaḥ sa māraṃ nātivartate // dhs_31.35 //

pāpakairdharmairalipta eva svasthaḥ

aliptapāpakairdharmaiḥ nirdhanāt kanakadyutiḥ / sa muktabhavakāntāraḥ svastho bhavati sarvataḥ // dhs_31.36 //

buddhādīnāṃ pūjayā nirvāṇalābhaḥ

buddho yeṣāṃ bahumato nityaṃ dharmaśca gocaraḥ / śuśrūṣācāryapādānāṃ śraddadhānaśca karmaṇām // dhs_31.37 //

triratnapūjayā nityaṃ sadbuddhiśca (su) nirmalā / mātāpitṛṇāṃ pūjātaḥ nirvāṇapuragāminām // dhs_31.38 //

pravrajyābhāvadharmāśca sameṣāṃ samprakīrtitāḥ / brahmacaryāttacaryāṇāṃ sarvasaukhyāgrakārakāḥ // dhs_31.39 //

dharmadānaṃ sarvottamam

dānānāmuttamaṃ dānaṃ dharmadānaṃ prakathyate / udyogānāṃ sadā dhyānaṃ yena gacchati nirvṛtim // dhs_31.40 //

agrayastathāgataḥ proktaḥ

ūrdhvādhastiryaguktasya lokasyānekakarmaṇaḥ / agrayastathāgataḥ prokto dharmāṇāṃ tattvadarśakaḥ // dhs_31.41 //

vargāṇāṃ cārthasaṅghore pravaraḥ śānta ucyate / kṣetrāṇāṃ trividhaṃ puṇyaṃ guṇaduḥkhobhayaṃ tataḥ // dhs_31.42 //

mātā pitṛsamaḥ pūjya upādhyāyaḥ sadā bhavet / sa unmīlayate cakṣurvaśagocaratāṃ prati // dhs_31.43 //

niḥsukhā viṣayā matāḥ

agrāhyā vā sadā dṛṣṭā muninā tattvadarśinā / sukhasya bhūmayo hyetā niḥsukhā viṣayā matāḥ // dhs_31.44 //

yadyevaṃ kurute dharma nirmalaṃ mārgadarśinam / saukhyaṃ tasya bhavennityaṃ na saukhyaṃ devabhūmiṣu // dhs_31.45 //

bhavāntareṣu sukṛtaṃ pṛṣṭhato dehināṃ sthitam / sa āhūya prayatnena sevitavyaḥ sadā naraiḥ // dhs_31.46 //

anāgate bhayaṃ yo hi paśyati buddhacakṣuṣā / sa paṇḍitaḥ sadā dhīro mūrkhatvādatibhīrukaḥ // dhs_31.47 //

vipattijaṃ bhayaṃ dṛṣṭvā (mārga) paśyati buddhimān / sa hi vighne tu samprāpte na viṣādena bādhyate // dhs_31.48 //

atha mūḍhamatirnityaṃ viṣayāneva sevate / vimohitaḥ sa viṣayaiḥ paścāttāpena dahyate // dhs_31.49 //

samagraṃ janma puṇyāni karaṇīyāni

yāvat samagraṃ janmedaṃ jñānaṃ yāti vināvilam / tāvat kuruta puṇyāni duḥkhaṃ hayakṛtapuṇyatā // dhs_31.50 //

kṣayaṃ prayānti puṇyāni tvaritaṃ yāti jīvitam / dharmasaṅgrahaṇe yatnaḥ karttavyastuṣite suraiḥ // dhs_31.51 //

yo hi dharma parityajya pramādopahato naraḥ / na sañcinoti puṇyāni sa paścādapi tapyate // dhs_31.52 //

na yāvadāyāti jarā na vyādhiḥ saha mṛtyunā / tāvat kāryāṇi puṇyāni mā paścāt paritapyatha // dhs_31.53 //

asaṅgṛhītapuṇyasya pramādopahatasya ca / narake kāraṇaṃ duḥkhaṃ pramādastvāṃ haniṣyati // dhs_31.54 //

kiṃ tasya jīvitenārthaḥ kiṃ bhāgyaiḥ kiṃ ca bāndhavaiḥ / sabalendriyatāṃ prāpya yo na dharmarataḥ sadā // dhs_31.55 //

ahanyahani karttavyaṃ dharmasaṅgrahaṇe manaḥ / viratiścāpi pāpebhyaḥ sādhūnāṃ darśane na ca // dhs_31.56 //

śīlena yaḥ suro janma labdhvedaṃ kāmamohitaḥ / na sañcinoti puṇyāni sa bhavaṃ nātivartate // dhs_31.57 //

dharmaratāḥ sadā vandyāḥ

jñānārambhābhiratayaḥ śīlaratnavibhūṣitāḥ / kāmarāgāddhi ye bhītā devānāṃ devasammatāḥ // dhs_31.58 //

devāste hi sadā vandyā ye dharme niratāḥ sadā / ye tu nityaṃ bhavāsaktāste sarve nidhanaṃ gatāḥ // dhs_31.59 //

dharmasetumimaṃ prāpya pārāvāragataṃ mahat / na sañcarati yastūrṇa bhavānnaiva pramucyate // dhs_31.60 //

śubhaṃ naiva praṇaśyati

śubhānucāridharmaiśca śubhaṃ bhavati sarvadā / kalpakoṭisahastreṇa śubhaṃ naiva praṇaśyati // dhs_31.61 //

puṇyaprāptyarthe karaṇīyāni karttavyāni

saṅgṛhītaṃ sadā śīlaṃ jñānaṃ ca parivartitam / dānaṃ cābhikṣayā dattaṃ bhavati svarasātmakam // dhs_31.62 //

sadaiva guṇāḥ sevyāḥ

doṣāstrayaḥ praṇaśyanti tribhirdānādibhirnṛṇām / tasmād doṣān parityajya guṇāḥ sevyāḥ prayatnataḥ // dhs_31.63 //

jñānena laukikaṃ duḥkhaṃ naśyati

saṃsargo dharmaśīlānāṃ jñānārambhaḥ prayatnataḥ / naśyati bhavajaṃ duḥkhamarkapādairyathā tamaḥ // dhs_31.64 //

abhyupeyo devarato devatābhiśca vandyate / prāpya janmāntara cāpi nirvṛtiṃ cāśu gacchati // dhs_31.65 //

// iti puṇyavarga ekatriṃśaḥ //

(32) devavargaḥ

saugatamārge carantaḥ puruṣā devatulyāḥ

panthāno muninā śāstre uktā ye tattvadarśinā / taistu samprasthitāste (hi) puruṣā devasammatāḥ // dhs_32.1 //

sugatokto mārgaḥ

satyaṃ hi dānaṃ ca tathaiva maitrī sattveṣu rakṣā priyavāditā ca / samyaktvadṛṣṭirvimalaṃ manaśca panthānamāhustridivasya buddhāḥ // dhs_32.2 //

śukladharmasamāyuktaḥ śuklacittasamanvitaḥ / sukhāt sukhataraṃ yāti jyotirjyotiḥparāyaṇaḥ // dhs_32.3 //

jyoti(hi)rjyotiṣā pūrṇa dīpo dīpāntarād yathā / tasmāddhi paramāṃllokān prayātā samprapadyate // dhs_32.4 //

ācāravān devānāmantikaṃ vrajet

yasya śuddhaṃ sadā cittaṃ nirmalaṃ maṇivat sadā / sa śānto nirmamo dhīmān devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.5 //

dhyānaśīlasamādhibhyo yasya cittaṃ śubhānvitam / sa dhīmān kāñcanaprakhyo devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.6 //

prāṇātipātād virataḥ sarvasattvadayāparaḥ / ṛtusroto 'nukampāśca devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.7 //

śrutavān sarvalokasya krūrakarmavivarjitaḥ / aliptaḥ pāpakairdharmairdevānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.8 //

tṛṇavat kāñcanaṃ yasya kāmā yasya viṣopamāḥ / sa kāmavarjako dhīmān devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.9 //

nākṛṣyate manaḥ kāmairviṣayai rāgahetubhiḥ / samantātbhavakāntārairdevānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.10 //

bhinnāḥ paramparā ādau mitravān dhanabāndhavaḥ / yaḥ karoti susaṃśliṣṭā devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.11 //

yasya buddhisthitaṃ veśma na buddhiḥ kvāpi rāgiṇī / sa jitārirviśuddhātmā devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.12 //

praśastakāyakarmānto yaḥ pāpavirataḥ sukhī / sa kāmavirato dhyāyī devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.13 //

pāpamitravinirmuktastṛṣṇāviṣavivarjitaḥ / na baddhaḥ strībhayaiḥ pāśairdevānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.14 //

prayatnavādī yo dharme dānaśīlasamādhimān / nityodyukto dṛḍhamatirdevānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.15 //

samyagbandhano yena pāśaśchinno yathāsinā / sacchinnapāśaḥ svavaśī devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.16 //

śubhakarmavipākena devaloke udbhavaḥ

manuṣyabhūtā ye sattvāścaranti sukṛtāvahāḥ / tena karmavipākena suraloke prasūyate // dhs_32.17 //

dharmapathāśritā eva balinaḥ

manuṣyāṇāṃ balād devā devānāṃ balino narāḥ / anyonyabalino te ye saddharmapathamāsthitāḥ // dhs_32.18 //

tistro 'pāyabhūmayaḥ

devānāṃ sugatirmartyāḥ martyānāṃ sugatiḥ surāḥ / apāyabhūmayastisraḥ śubhakarmavivarjitāḥ // dhs_32.19 //

sarva sukhaṃ dharmādhīnam

dharmādhīnaṃ sukhaṃ sarva dharmādhīnā hi nirvṛtiḥ / dharmaḥ supteṣu jāgarti dharmo hi paramā gatiḥ // dhs_32.20 //

devairasurā jitāḥ

dharmeṇa nirjito 'dharmaḥ satyenānṛtiko jitaḥ / jñānena varjito moho devaistu hyasurā jitāḥ // dhs_32.21 //

devalokaṃ sukhodayam

sopānabhūtā ye tāni karmāṇi tridivasya hi / yoniṃ tyaktvā narā yānti devalokaṃ sukhodayam // dhs_32.22 //

vāksaṃyamena budhāstridivaṃ sukhaṃ bhuñjanti

caturvidho vāṅniyamaḥ ko 'pi trividhapañcadhā / saptasopānamārūpyaṃ gacchanti tridivaṃ budhāḥ // dhs_32.23 //

prabhayā te ca divyantaḥ svaśarīreṇa jātayā / ramante svargabhuvane rañjitāḥ svena karmaṇā // dhs_32.24 //

śīlameva śubhasya kāraṇam

nityāmodavihārā(ye) nityaṃ saukhyavihāriṇaḥ / yad devā devabhavane śīlaṃ tatra hi kāraṇam // dhs_32.25 //

yadapsaraḥ parivṛtā yat sūryaśaśisannibhāḥ / devāḥ samantād deveṣu tatsarvaśubhahetukam // dhs_32.26 //

yadīpsitaṃ sambhavati sambhūtaṃ ca na hīyate / vartate ca śubhaṃ nityaṃ tat sarva śubhahetukam // dhs_32.27 //

śubhacārī devānāṃ samatāṃ vrajet

śubhacārī sadā dānī sarvabhūtadayārataḥ / dānamaitryā sadā yukto devānāṃ samatāṃ vrajet // dhs_32.28 //

prāṇātipātād virataḥ sarvasattvadayāparaḥ / samyagājīvakarmānto devānāṃ saṅgatiṃ vrajet // dhs_32.29 //

adatte na ratiḥ kiñcid dāne cāsya sadāmatiḥ / śāntendriyamatirdhīmān devasaṅgatimaśnute // dhs_32.30 //

mithyākāmairvimukto yaḥ satpathābhirataḥ sadā / nirvāṇakāṃkṣī vimalo devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.31 //

vimanaskaṃ hi yat prīte puruṣe kurute laghu / madyavarjī paraṃ dhīro devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.32 //

pramādavirahitaḥ sukhamāpnoti

sukha (prāṇo) hi yo devaḥ pramādaṃ nānusevate / sukhāt sukhamavāpnoti nirvṛttiṃ cādhigacchati // dhs_32.33 //

kṣayāvasānaṃ tat saukhyaṃ nirvāṇamiti śāśvatam / tat saprāpyavimāneṣu rājante puruṣottamāḥ // dhs_32.34 //

uccāduccaro merustasmāduccaṃ sadā sukham / śubhena niyato janturakaniṣṭhān surān (jayet) // dhs_32.35 //

niravadye kutastṛptirdevaloke viśeṣataḥ / atīva saukhyaṃ labhate kasmād deveṣu sarvadā // dhs_32.36 //

kaḥ saukhyamupalabhyate?

tṛṣṇāgniparidagdhena na saukhyamupalabhyate / evaṃ sukṛtadagdhena na saukhyamupalabhyate // dhs_32.37 //

trividhaṃ sukṛtaṃ kṛtvā triprakāraṃ trihetukam / etadagryaṃ tribhūmiṣṭhaṃ (triguṇaṃ ca) phalaṃ mahat // dhs_32.38 //

ahiṃsādānaparamā ye saddharmaparāyaṇāḥ / satyakṣāntidamairyuktāḥ tridivaṃ(te) samāgatāḥ // dhs_32.39 //

divyābharaṇasampannā divyamālyavibhūṣitāḥ / yad devā divyamatayaḥ (kurvanti) śubhameva tat // dhs_32.40 //

devānāṃ yanmahatsaukhyaṃ(na)nyūnādhikyamāsthitam / nyūnamadhyaṃ tu yasyaitat phalaṃ puṇyasya dṛśyate // dhs_32.41 //

puṇyakartā devalokaṃ gacchati

yena yāvaddhi yat puṇyaṃ kṛtaṃ bhavati dehinā / tasya tāvaddhi tat saukhyaṃ devalokeṣu pacyate // dhs_32.42 //

śīlasaṃrakṣaṇamāvaśyakam

svāgataṃ tava bho bhadra! sukṛtaṃ kṛtavānasi / saptadhā rakṣitaṃ śīlaṃ tasyaitat phalamāgatam // dhs_32.43 //

ramasva saha daivataiḥ

vanopavanaśaileṣu padmākaravaneṣu ca / harmyāgreṣu ramasva (tvaṃ kāñcaneṣu) sadaivataḥ // dhs_32.44 //

vanopavanaśaileṣu vaidūryaśikhareṣu ca / vanādriṣu ca naikeṣu ramasva saha daivataiḥ // dhs_32.45 //

kalpavṛkṣeṣu ramyeṣu nadīprastravaṇeṣu ca / saritsu ca viśālāsu (ramasva) saha daivataiḥ // dhs_32.46 //

strotasvinyādiyukteṣu parvateṣu nadīṣu ca / nagareṣu mahārtheṣu ramasva saha daivataiḥ // dhs_32.47 //

madagandhipraroheṣu nīlotpalavaneṣu ca / yakṣasadmasu ramyeṣu ramasva saha daivataiḥ // dhs_32.48 //

bhūmibhāgeṣu cānteṣu ratnākaravaneṣu ca / vimāneṣu ca ramyeṣu ramasva saha daivataiḥ // dhs_32.49 //

pañcāṅgikena tūryeṇa manaḥprahlādakāriṇā / nṛtyamānaḥ sukhī nityaṃ ramasva saha daivataiḥ // dhs_32.50 //

śīlabījaṃ śodhayitvā śīleṣu vividheṣu ca / krīḍa tvaṃ vividhairdivyairyathārthamanusevase // dhs_32.51 //

yatprabhāmālino devā ramante vividhaiḥ sukhaiḥ / tacchubhasya phalaṃ dṛṣṭaṃ nirmalasya viśeṣataḥ // dhs_32.52 //

yadetairvividhaiḥ saukhyairdevāḥ krīḍantyanekaśaḥ / na vayaṃ hetavastatra (tatra hetuḥ) purākṛtam // dhs_32.53 //

kūṭāgārāṇi sarvāṇi karmacitrāṇi sarvadā / bhunakti devo deveṣu satkṛtenopabṛṃhitaḥ // dhs_32.54 //

pāśatrayavimuktasya pañcabhiḥ pālitasya vai / ekadharmavyatītasya devaloko mahīyate // dhs_32.55 //

pramudyaccetasāṃ puṃsāṃ spaṣṭaceṣṭā samāhitā / āgatā devasadanaṃ svakarmaphalasākṣiṇī // dhs_32.56 //

sukṛtaphalam

uparyupari saukhyāni (tathā ca) sukṛtasya vai / bhuñjanti vibudhāḥ svarga yaddhi pūrvakṛtānugam // dhs_32.57 //

sākṣibhūtā ime sarvakarmaṇāṃ vividhā drumāḥ / nirantaraṃ susadṛśaṃ kathayanti manīṣiṇaḥ // dhs_32.58 //

bhāgyaṃ phalati sarvatra

yena yena vipākena yatra yatropapadyate / puruṣo labhate svasya prārabdhasya śubhāśubham // dhs_32.59 //

śubhakarmaṇā prāṇī nityaṃ deveṣu jāyate

śubhena karmaṇā janturnityaṃ deveṣu jāyate / tathāśubhena narake patanti puruṣādhamāḥ // dhs_32.60 //

kāmino maraṇaṃ nāvagacchanti

śubhāśubhābhyāṃ saṃraktāḥ kāminaḥ kāmamohitāḥ / nāvagacchanti maraṇaṃ yadavaśyaṃ bhaviṣyati // dhs_32.61 //

śubhāśubhavipāko 'yaṃ yo vṛkṣeṣūpalabhyate / na saukhyād viramantyete manaḥ saukhyena mohitāḥ // dhs_32.62 //

sukṛtaṃ kṛtvā mānavāḥ deveṣu yānti

trividhaṃ sukṛtaṃ kṛtvā bhāvayitvā ca saptadhā / trisaṃkhyākān ripūn hatvā yānti deveṣu mānavāḥ // dhs_32.63 //

kaḥ devānāmantikaṃ vrajet?

nāsūyati kriyākleśān na ca nandīmasūyati / sa nandyasūyakaḥ śuddho devānāmantikaṃ gataḥ // dhs_32.64 //

vinindya mātsaryamidaṃ duḥkhasyāyatanaṃ mahat / samaṃ ca trividhaṃ dattvā devānāmantikaṃ gataḥ // dhs_32.65 //

prāṇināṃ praṇayaṃ nityaṃ rakṣayitvānukampayā / maitracittaḥ sadā dānto devānāmantikaṃ gataḥ // dhs_32.66 //

adattaṃ ca dhanaṃ dattvā dattvānandaṃ ca sarvataḥ / cetanābhāvitamatirdevānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.67 //

mātṛvat paradārāṃśca dṛṣṭvā tattvārthacintakaḥ / alipto pāpakairdharmairdevānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.68 //

(kṛtaḥ) svacittaprītyartha jihvāraṇisamudbhavaḥ / kathyate sa mṛṣāvādastaṃ hitvā sugatiṃ vrajet // dhs_32.69 //

paiśūnyaṃ ca sadā hitvā maitryanarthakaraṃ padam / ślakṣṇaprabhaḥ ślakṣṇamatiḥ devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.70 //

pāruṣyaṃ śatruvaddhīro varjayatyeva sarvadā / ślakṣṇaprabhāmatirnityaṃ sarveṣu gatigāmikaḥ // dhs_32.71 //

adharmo yasya jihvāgre na bhūto na bhaviṣyati / sadā duṣkālatattvajño devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.72 //

yenedaṃ rakṣitaṃ śīlaṃ saptadhā buddhadeśitam / sa dhīraḥ śīlatattvajño devānāmantikaṃ vrajet // dhs_32.73 //

kaḥ saphalaḥ dharmajñaḥ?

vividhakarmavaśagaṃ janmedaṃ labhate suraiḥ / tatprāpya yo na dharmajñaḥ sa paścāt paritapyate // dhs_32.74 //

sukarmaṇā śubhajaṃ phalam

vanopavanaramyo 'yaṃ latāvedikamaṇḍapaḥ / yadvicitramayo lokastat sarva śubhajaṃ phalam // dhs_32.75 //

yena yena yathā karma kṛtaṃ bhavati śobhanam / tasya tasya tathā dṛṣṭaṃ phalaṃ tadanugāmikam // dhs_32.76 //

pratyakṣaṃ dṛśyate devairhīnamadhyottamaṃ sukham / yena yena yathā cīrṇaṃ tasya tasya tathā phalam // dhs_32.77 //

kukarmaṇā duḥkhajaṃ phalam

vicitraveṣāḥ saṃmūḍhā devā mohavaśānugāḥ / tannāśānmanasā mūḍhā na paśyanti mahadbhayam // dhs_32.78 //

vicitrakāmaratayo vicitraphalakāṅkṣiṇaḥ / na vā kurvanti karmāṇi te 'surā mūḍhacetasaḥ // dhs_32.79 //

ke premaparāyaṇāḥ?

phalaṃ yeṣāṃ priyaṃ cittaṃ na ca śīle ratā matiḥ / te pradīpaṃ parityajya premālokaparāyaṇāḥ // dhs_32.80 //

hetuphalatattvajñāḥ sukhino bhavanti

ye hetuphalasādṛśyenecchanti surasattamān / te hetuphalatattvajñā bhavanti sukhabhāginaḥ // dhs_32.81 //

jñānādeva muktiḥ

vinābījaṃ phalaṃ nāsti vinā dīpaṃ kutaḥ prabhā? / vinā śīlaiḥ kutaḥ svargo muktirjñānaṃ vinā kutaḥ? // dhs_32.82 //

kaḥ dhīmataḥ?

tatsukhaṃ tadvimuktasya gatakāṅkṣasya tāyinaḥ / vimuktakāmatṛṣṇasya nirmamasya ca dhīmataḥ // dhs_32.83 //

sukarmaiḥ sukhaṃ bhavatyeva

yadidaṃ karmajaṃ saukhyaṃ sarva (tajjñeya) kalmaṣam / yaṃ neṣṭakaṃ bhavatyeva tat sarvamamalaṃ smṛtam // dhs_32.84 //

devalokasya varṇanam

yo manorathakṛtsnasya bahirantaśca (sarvataḥ) / sarvālokaḥ sadāloko devatāgaṇasevitaḥ // dhs_32.85 //

virājate girivaro ratnamāṇikyasannibhaḥ / prabhūtasalilo yaśca padminībhiḥ samāvṛtaḥ // dhs_32.86 //

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.