Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa
Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā
- Thông tin
- GRETIL — P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1960 (Buddhist Sanskrit Texts, 4).CC BY-NC-SA 4.0
atha khalu buddhānubhāvena ye trisāhasramahāsāhasre lokadhātau catvāro mahārājānaḥ, sarve ca śakrā devendrāḥ, sarve ca mahābrahmāṇaḥ, sahāpatiś ca mahābrahmā, te sarve yena bhagavāṃstenopasaṃkrāntāḥ / (vaidya 99) upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya ekānte 'tiṣṭhan / ekānte sthitāś ca te mahārājānaḥ, sarve ca śakrā devendrāḥ, sarve ca brahmakāyikā devā mahābrahmāṇaśca, sahāpatiś ca mahābrahmā buddhānubhāvena buddhādhiṣṭhānena buddhasahasraṃ samānvāharanti sma / ebhireva nāmabhirebhireva padairebhirevākṣaraiḥ subhūtināmadheyaireva bhikṣubhiriyameva prajñāpāramitopadiṣṭā, ayameva prajñāpāramitāparivartaḥ / tatrāpi śakrā eva devendrāḥ paripṛcchanti sma, paripraśnayanti sma - asminneva pṛthivīpradeśe iyameva prajñāpāramitā bhāṣitā / maitreyo 'pi bodhisattvo mahāsattvo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya asminneva pṛthivīpradeśe enāmeva prajñāpāramitāṃ bhāṣiṣyate iti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ viśuddhiparivarto nāmāṣṭamaḥ // asp_9: stutiparivarto navamaḥ / atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - prajñāpāramiteti bhagavan nāmadheyamātram etat / tacca nāma idamiti nopalabhyate / vāgvastveva nāmetyucyate / sāpi prajñāpāramitā na vidyate nopalabhyate / yathaiva nāma, tathaiva prajñāpāramitā / yathā prajñāpāramitā tathā nāma / dharmadvayametanna vidyate nopalabhyate / kiṃ kāraṇaṃ bhagavan maitreyo bodhisattvo mahāsattvo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya ebhireva nāmabhiḥ ebhireva padaiḥ ebhirevākṣaraiḥ asminneva pṛthivīpradeśe prajñāpāramitāṃ bhāṣiṣyate? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - tathā hi subhūte maitreyo bodhisattvo mahāsattvo na rūpaṃ nityaṃ nānityaṃ na rūpaṃ baddhaṃ na muktam, atyantaviśuddhamityabhisaṃbhotsyate / evaṃ nā vedanāṃ na saṃjñāṃ na saṃskārān / na vijñānaṃ nityaṃ nānityam, na vijñānaṃ baddhaṃ na muktam, atyantaviśuddhamityabhisaṃbhotsyate / anena subhūte kāraṇena maitreyo bodhisattvo mahāsattvaḥ anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya ebhireva nāmabhirebhireva padavyañjanairasminneva pṛthivīpradeśe imāmeva prajñāpāramitāṃ bhāṣiṣyate //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - pariśuddhā bateyaṃ bhagavan prajñāpāramitā? bhagavānāha - rūpaviśuddhitaḥ subhūte pariśuddhā prajñāpāramitā / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānaviśuddhitaḥ subhūte pariśuddhā prajñāpāramitā / rūpānutpādānirodhāsaṃkleśāvyavadānaviśuddhitaḥ subhūte pariśuddhā prajñāpāramitā / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānānutpādānirodhāsaṃkleśāvyavadānaviśuddhitaḥ subhūte pariśuddhā prajñāpāramitā / ākāśaviśuddhitaḥ subhūte pariśuddhā prajñāpāramitā / rūpanirupalepāparigrahatayā subhūte pariśuddhā prajñāpāramitā / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānanirupalepāparigrahatayā subhūte pariśuddhā prajñāpāramitā / ākāśapratiśrutkāvacanīyapravyāhāranirupalepatayā subhūte pariśuddhā prajñāpāramitā / sarvopalepānulepadharmānupalepatayā subhūte pariśuddhā prajñāpāramitā //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - sulabdhā bata lābhāsteṣāṃ bhagavan kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca, yeṣāmiyaṃ prajñāpāramitā śrotrāvabhāsamapyāgamiṣyati, prāgeva ya udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti / na teṣāṃ cakṣūrogo bhaviṣyati, na śrotrarogo na ghrāṇarogo na jihvārogo na kāyarogo bhaviṣyati / na dhandhāyitatā bhaviṣyati, na te viṣamāparihāreṇa kālaṃ kariṣyanti / bahūni caiṣāṃ devatāsahasrāṇi pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhato 'nubaddhāni bhaviṣyanti / aṣṭamīṃ caturdaśīṃ pañcadaśīṃ ca sa dharmabhāṇakaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā yatra yatra prajñāpāramitāṃ bhāṣiṣyate, tatra tatra bahutaraṃ puṇyaṃ prasaviṣyati / evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - evametatsubhūte, evam etat / bahūni subhūte tasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā devatāsahasrāṇi (vaidya 101) pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhato 'nubaddhāni bhaviṣyanti / bahūni ca devatāsahasrāṇi tatrāgamiṣyanti sarvāṇi dharmaśravaṇārthikāni / tāni ca rakṣāvaraṇaguptiṃ saṃvidhāsyanti tasya dharmabhāṇakasya imāṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣamāṇasya / tatkasya hetoḥ? sadevamānuṣāsurasya hi subhūte lokasya prajñāpāramitā anuttaraṃ ratnam / ato 'pi subhūte kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasaviṣyati / api tu khalu punaḥ subhūte bahavo 'ntarāyā bhaviṣyanti asyā gambhīrāyāḥ prajñāpāramitāyā likhyamānāyā udgṛhyamāṇāyā dhāryamāṇāyā vācyamānāyāḥ paryavāpyamānāyāḥ pravartyamānāyā upadiśyamānāyā uddiśyamānāyāḥ svādhyāyyamānāyāḥ /
tatkasya hetoḥ? tathā hi subhūte bahupratyarthikāni mahāratnāni bhavanti / yathāsāraṃ ca gurutarapratyarthikāni bhavanti / anuttaraṃ cedaṃ subhūte mahāratnaṃ lokasya yaduta prajñāpāramitā / hitāya sukhāya pratipannā lokasya / sarvadharmāṇāmanutpādāyānirodhāyāsaṃkleśāyāvināśayogena pratyupasthitā / na ca subhūte prajñāpāramitā kaṃciddharmamālīyate, na kaṃciddharmaṃ saṃkliśyate, na kaṃciddharmaṃ parigṛhṇāti / tatkasya hetoḥ? tathā hi subhūte sarve te dharmā na saṃvidyante nopalabhyante / anupalabdhitaḥ subhūte anupaliptā prajñāpāramitā / anupalipteti subhūte iyaṃ prajñāpāramitā / tathā hi subhūte rūpanirupalepatayā anupalipteyaṃ prajñāpāramitā / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānanirupalepatayā subhūte anupalipteyaṃ prajñāpāramitā / sacedevam api subhūte bodhisattvo mahāsattvo na saṃjānīte, carati prajñāpāramitāyām / sā khalu punariyaṃ subhūte prajñāpāramitā na kasyaciddharmasyāveśikā vā niveśikā vā saṃdarśikā vā nidarśikā vā āvāhikā vā nirvāhikā vā //
atha khalu saṃbahulāni devaputrasahasrāṇi antarīkṣe kilakilāprakṣveḍitena cailavikṣepānakārṣuḥ, dvitīyaṃ batedaṃ dharmacakrapravartanaṃ jambūdvīpe paśyāma iti cāvocan / atha khalu bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtiṃ sthavirametadavocat - nedaṃ subhūte dvitīyaṃ dharmacakrapravartanaṃ nāpi kasyaciddharmasya pravartanaṃ vā nivartanaṃ vā / evamiyaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitā //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - mahāpāramiteyaṃ bhagavaṃstasya bodhisattvasya mahāsattvasya, yasyāsaṅgatā sarvadharmeṣu, yo 'sāvanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmo na ca kaṃciddharmamabhisaṃbudhyate, dharmacakraṃ ca pravartayiṣyati, na ca kaṃciddharmaṃ saṃdarśayiṣyati / tatkasya hetoḥ? na hi kaściddharmo ya upalabhyate, yo vā dharmaḥ sūcyate / nāpi kaściddharmaṃ pravartayiṣyati / tatkasya hetoḥ? atyantānabhinirvṛttā hi bhagavan sarvadharmāḥ / nāpi kaṃciddharmaṃ nivartayiṣyati / tatkasya hetoḥ? ādyanabhinirvṛttā hi bhagavan sarvadharmāḥ, prakṛtiviviktatvātsarvadharmāṇām //
evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - evametatsubhūte, evam etat / na hi subhūte śūnyatā pravartate vā nivartate vā / nāpi subhūte ānimittaṃ pravartate vā nivartate vā / nāpi subhūte apraṇihitaṃ pravartate vā nivartate vā / yā subhūte evaṃ deśanā, iyaṃ sā sarvadharmāṇāṃ deśanā / (vaidya 102) naiva ca kenaciddeśitā, nāpi kenacicchrutā, nāpi kenacitpratīcchitā, nāpi kenacitsākṣātkṛtā, nāpi kenacitsākṣātkriyate, nāpi kenacitsākṣātkariṣyate / nāpyanayā dharmadeśanayā kaścitparinirvṛto nāpi parinirvāsyati nāpi parinirvāti / nāpyanayā dharmadeśanayā kaściddakṣiṇīyaḥ kṛtaḥ //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - asatpāramiteyaṃ bhagavan ākāśasattāmupādāya / asamasamatāpāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmānupalabdhitāmupādāya / viviktapāramiteyaṃ bhagavan atyantaśūnyatāmupādāya / anavamṛdyapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmānupalabdhitāmupādāya / apadapāramiteyaṃ bhagavan anāmāśarīratāmupādāya / asvabhāvapāramiteyaṃ bhagavan anāgatimagatimupādāya / avacanapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmāvikalpatāmupādāya / anāmapāramiteyaṃ bhagavan skandhānupalabdhitāmupādāya / agamanapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmāgamanatāmupādāya / asaṃhāryapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmāgrāhyatāmupādāya / akṣayapāramiteyaṃ bhagavan akṣayadharmayogatāmupādāya / anutpattipāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmānabhinirvṛttitāmupādāya / akārakapāramiteyaṃ bhagavan kārakānupalabdhitāmupādāya / ajānakapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmāṇāmanātmatāmupādāya / asaṃkrāntipāramiteyaṃ bhagavan cyutyupapattyanupattitāmupādāya / avinayapāramiteyaṃ bhagavan pūrvāntāparāntapratyutpannārthānupalabdhitāmupādāya / svapnapratiśrutkāpratibhāsamarīcimāyāpāramiteyaṃ bhagavan anutpādavijñāpanatāmupādāya / asaṃkleśapāramiteyaṃ bhagavan rāgadveṣamohāsvabhāvatāmupādāya / avyavadānapāramiteyaṃ bhagavan āśrayānupalabdhitāmupādāya / anupalepapāramiteyaṃ bhagavan ākāśānupalepatāmupādāya / aprapañcapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmamananasamatikramatāmupādāya / amananapāramiteyaṃ bhagavan aniñjanatāmupādāya / acalitapāramiteyaṃ bhagavan dharmadhātusthititāmupādāya /
virāgapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmāvitathatāmupādāya / asamutthānapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmanirvikalpatāmupādāya / śāntapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmanimittānupalabdhitāmupādāya / nirdoṣapāramiteyaṃ bhagavan guṇapāramitāmupādāya / niḥkleśapāramiteyaṃ bhagavan parikalpāsattāmupādāya / niḥsattvapāramiteyaṃ bhagavan bhūtakoṭitāmupādāya / apramāṇapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmasamutthānāsamutthānatāmupādāya / antadvayānanugamapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmānabhiniveśanatāmupādāya / asaṃbhinnapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmāsaṃbhedanatāmupādāya / aparāmṛṣṭapāramiteyaṃ bhagavan sarvaśrāvakapratyekabuddhabhūmyaspṛhaṇatāmupādāya / avikalpapāramiteyaṃ bhagavan vikalpasamatāmupādāya / aprameyapāramiteyaṃ bhagavan apramāṇadharmatāmupādāya / asaṅgapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmāsaṅgatāmupādāya / anityapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmāsaṃskṛtatāmupādāya / duḥkhapāramiteyaṃ bhagavan ākāśasamadharmatāmupādāya / śūnyapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmānupalabdhitāmupādāya / anātmapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmānabhiniveśanatāmupādāya / alakṣaṇapāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmānabhinirvṛttitāmupādāya (vaidya 103) / sarvaśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan anantāparyantatāmupādāya / smṛtyupasthānādibodhipakṣadharmapāramiteyaṃ bhagavaṃsteṣāmanupalabdhitāmupādāya / śūnyatānimittāpraṇihitapāramiteyaṃ bhagavan trivimokṣamukhānupalabdhitāmupādāya / aṣṭavimokṣapāramiteyaṃ bhagavaṃsteṣāmanupalabdhitāmupādāya / navānupūrvavihārapāramiteyaṃ bhagavan prathamadhyānādīnāmanupalabdhitāmupādāya /
catuḥsatyapāramiteyaṃ bhagavan duḥkhādīnāmanupalabdhitāmupādāya / daśapāramiteyaṃ bhagavan dānādīnāmanupalabdhitāmupādāya / balapāramiteyaṃ bhagavan anavamṛdyatāmupādāya / vaiśāradyapāramiteyaṃ bhagavan atyantānavalīnatāmupādāya / pratisaṃvitpāramiteyaṃ bhagavan sarvajñatāsaṅgāpratighātitāmupādāya / sarvabuddhadharmāveṇikapāramiteyaṃ bhagavan gaṇanāsamatikramatāmupādāya / tathāgatatathatāpāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmāvitathatāmupādāya / svayaṃbhūpāramiteyaṃ bhagavan sarvadharmāsvabhāvatāmupādāya / sarvajñajñānapāramiteyaṃ bhagavan yaduta prajñāpāramitā sarvadharmasvabhāvasarvākāraparijñānatāmupādāyeti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ stutiparivarto nāma navamaḥ // asp_10: dhāraṇaguṇaparikīrtanaparivarto daśamaḥ / atha khalu śakrasya devānāmindrasyaitadabhūt - pūrvajinakṛtādhikārāste kulaputrāḥ kuladuhitaraśca bhaviṣyanti bahubuddhāvaropitakuśalamūlāḥ, kalyāṇamitraparigṛhītāśca bhaviṣyanti, yeṣāmiyaṃ prajñāpāramitā śrotrāvabhāsamapyāgamiṣyati / kaḥ punarvādo ya enāmevaṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti / udgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvopadiśyoddiśya svādhyāyya tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante / na te avaramātrakeṇa kuśalamūlena samanvāgatā bhaviṣyanti / bahubuddhaparyupāsitāste kulaputrāḥ kuladuhitaraśca bhaviṣyanti / paripṛṣṭāḥ paripraśnīkṛtāśca te buddhā bhagavanto bhaviṣyanti kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiścaināmeva prajñāpāramitām / śrutā ceyaṃ paurvakāṇāmapi tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmantikāt, ya enāṃ prajñāpāramitāmetarhyapi śroṣyanti / śrutvā codgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante / bahubuddhāvaropitakuśalamūlāste kulaputrāḥ kuladuhitaraśca veditavyāḥ, ya etasyāmeva gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyāṃ nāvaleṣyante na saṃleṣyante, na viṣatsyanti na viṣādamāpatsyante, na vipṛṣṭhīkariṣyanti mānasam, na bhagnapṛṣṭhīkariṣyanti, notrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsamāpatsyante //
atha khalvāyuṣmān śāriputraḥ śakrasya devānāmindrasya imamevaṃrūpaṃ caitasaiva cetaḥparivitarkamājñāya bhagavantametadavocat - yo bhagavan ihaivaṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāṃ kulaputro vā kuladuhitā vā abhiśraddadhadavakalpayannadhimucya prasannacitto bodhāya cittamutpādya enāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyatyupadekṣatyuddekṣyati svādhyāsyati, tathatvāya śikṣiṣyate, tathatvāya pratipatsyate, tathatvāya yogamāpatsyate, yathāvinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvastathā sa dhārayitavyaḥ / tatkasya hetoḥ? gambhīrā bhagavan iyaṃ prajñāpāramitā / na hi bhagavan parīttakuśalamūlenāparipṛcchakajātīyena aśrutvā buddhānāṃ bhagavatāṃ saṃmukhībhāvataḥ pūrvamacaritavatā ihaiveyamevaṃ gambhīrā prajñāpāramitā adhimoktuṃ śakyā / ye punaranadhimucya enāmanavabudhyamānāḥ pratikṣeptavyāṃ maṃsyante, pūrvāntato'pi bhagavaṃstaiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiśceyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā bhāṣyamāṇā pratikṣiptā / tatkasya hetoḥ? yathāpi nāma parīttatvātkuśalamūlānām / na hi bhagavan acaritavadbhiḥ pūrvāntata iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā śakyā adhimoktum / ye'pi ca pratikṣepsyanti enāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣyamāṇām, te'pyevaṃ veditavyāḥ - pūrvāntato'pyebhiriyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā bhāṣyamāṇā pratikṣiptā / tathā hyeṣāmasyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ nāsti śraddhāḥ, nāsti kṣāntirnāsti rucirnāsti cchando nāsti vīryaṃ (vaidya 105) nāstyapramādo nāstyadhimuktiḥ, na caibhiḥ pūrvaṃ buddhā bhagavanto buddhaśrāvakā vā paripṛṣṭāḥ, na ca paripraśnīkṛtā iti //
atha khalu śakro devānāmindra āyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - gambhīrā ārya śāriputra prajñāpāramitā / kimatrāścaryaṃ syādyadasyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ pūrvamacaritāvī bodhisattvo mahāsattvo nādhimucyeta? atha khalu śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - namaskaromi bhagavan prajñāpāramitāyai / sarvajñajñānasya sa bhagavannamaskāraṃ karoti, yaḥ prajñāpāramitāyai namaskāraṃ karoti / bhagavānāha - evameva kauśika, evametat / sarvajñajñānasya sa kauśika namaskāraṃ karoti yaḥ prajñāpāramitāyai namaskāraṃ karoti / tatkasya hetoḥ? atonirjātā hi kauśika buddhānāṃ bhagavatāṃ sarvajñatā / sarvajñajñānanirjātā ca punaḥ prajñāpāramitā prabhāvyate / evamasyāṃ prajñāpāramitāyāṃ caritavyam / evamasyāṃ prajñāpāramitāyāṃ sthātavyam / evamasyāṃ prajñāpāramitāyāṃ pratipattavyam / evamasyāṃ prajñāpāramitāyāṃ yogamāpattavyam //
atha khalu śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - kathaṃ bhagavan prajñāpāramitāyāṃ caran bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthito bhavati? kathaṃ prajñāpāramitāyāṃ caran prajñāpāramitāyāṃ yogamāpadyate? evamukte bhagavān śakraṃ devānāmindrametadavocat - sādhu sādhu kauśika / sādhu khalu punastvaṃ kauśika yastvaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhamenamarthaṃ paripraṣṭavyaṃ paripraśnīkartavyaṃ manyase / idamapi te kauśika buddhānubhāvena pratibhānamutpannam / iha kauśika bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpe na tiṣṭhati, rūpamiti na tiṣṭhati / yataḥ kauśika bodhisattvo mahāsattvo rūpe na tiṣṭhati, rūpamiti na tiṣṭhati, evaṃ rūpe yogamāpadyate / evaṃ vedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu / vijñāne na tiṣṭhati, vijñānamiti na tiṣṭhati / yataḥ kauśika bodhisattvo mahāsattvo vijñāne na tiṣṭhati, vijñānamiti na tiṣṭhati, evaṃ vijñāne yogamāpadyate / rūpamiti kauśika na yojayati, yataḥ kauśika rūpamiti na yojayati, evaṃ rūpamiti na tiṣṭhati / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānamiti kauśika na yojayati, yataḥ kauśika vijñānamiti na yojayati, evaṃ vijñānamiti na tiṣṭhati / evaṃ prajñāpāramitāyāṃ sthito bhavati / evaṃ yogamāpadyate //
atha khalvāyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā / duravagāhā bhagavan prajñāpāramitā / durudgrahā bhagavan prajñāpāramitā / apramāṇā bhagavan prajñāpāramitā / bhagavānāha - evametacchāriputra, evametat / rūpaṃ gambhīramiti śāriputra na tiṣṭhati / yataḥ śāriputra rūpaṃ gambhīramiti na tiṣṭhati, evaṃ rūpe yogamāpadyate / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānaṃ śāriputra gambhīramiti na tiṣṭhati / yataḥ śāriputra vijñānaṃ gambhīramiti na tiṣṭhati, evaṃ vijñāne yogamāpadyate / rūpaṃ śāriputra gambhīramiti na yogamāpadyate (vaidya 106) / yataḥ śāriputra rūpaṃ gambhīramiti na yogamāpadyate, evaṃ rūpaṃ gambhīramiti na tiṣṭhati / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānaṃ śāriputra gambhīramiti na yogamāpadyate / yataḥ śāriputra vijñānaṃ gambhīramiti na yogamāpadyate, evaṃ vijñānaṃ gambhīramiti na tiṣṭhati //
evamukte āyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā avinivartanīyasya vyākṛtasya bodhisattvasya mahāsattvasya purato bhāṣitavyā / tatkasya hetoḥ? sa hi bhagavan na kāṅkṣiṣyati, na vicikitsiṣyati na dhaṃdhāyiṣyati na vivadiṣyati //
atha khalu śakro devānāmindra āyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - sacetpunarārya śāriputra avyākṛtasya bodhisattvasya mahāsattvasya purata iyaṃ prajñāpāramitā bhāṣyeta, ko doṣo bhavet? evamukte āyuṣmān śāriputraḥ śakraṃ devānāmindrametadavocat - dūrataḥ sa kauśika bodhisattvo mahāsattva āgato veditavyaḥ / cirayānasaṃprasthitaḥ paripakvakuśalamūlaḥ sa kauśika bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ, yo'vyākṛta imāṃ prajñāpāramitāṃ lapsyate darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya / śrutvā ca notrasiṣyati na saṃtrasiṣyati na saṃtrāsamāpatsyate / na cedānīmasau cireṇa vyākaraṇaṃ pratilapsyate'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ / āsannaṃ tasya vyākaraṇaṃ veditavyam / sa bodhisattvo mahāsattvo naikaṃ vā dvau vā trīn vā tathāgatānarhataḥ samyaksaṃbuddhānatikramiṣyati, tato vyākaraṇaṃ pratilapsyate'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / api tu tānārāgayiṣyati, ārāgayitvā tāṃstathāgatānarhataḥ samyaksaṃbuddhānna virāgayiṣyati / tathāgatadarśanaṃ ca vyākaraṇenāvandhyaṃ kariṣyati, tathāgatadarśanācca tato vyākaraṇaṃ pratilapsyate'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / yāvacca vyākaraṇaṃ pratilapsyate'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, tāvadavandhyaṃ kariṣyati tathāgatadarśanavandanaparyupāsanopasthānaṃ yāvannānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddha iti //
atha khalvāyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - dūrataḥ sa bhagavan bodhisattvo mahāsattva āgato bhaviṣyati / cirayānasaṃprasthitaḥ / paripakvakuśalamūlo hi bhagavan sa bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ lapsyate darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya / kaḥ punarvādo'tra yaḥ śrutvā codgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyatyupadekṣyatyuddekṣyati svādhyāsyati //
atha khalu bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - evametacchāriputra, evametat / dūrataḥ sa śāriputra bodhisattvo mahāsattva āgato veditavyaḥ / cirayānasaṃprasthitaḥ / paripakvakuśalamūlo hi sa śāriputra bodhisattvo mahāsattvo bhaviṣyati, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ lapsyate darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya / kaḥ punarvādo'tra yaḥ śrutvā codgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyatyupadekṣyatyuddekṣyati svādhyāsyati //
atha khalvāyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - pratibhāti me bhagavan, pratibhāti me sugata aupamyodāharaṇam / tadyathāpi nāma bhagavan yo'yaṃ bodhisattvayānikaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā svapnāntaragato'pi bodhimaṇḍe niṣīdet, veditavyametadbhagavan, ayaṃ bodhisattvo (vaidya 107) mahāsattva āsanno'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodherabhisaṃbodhāyeti / evameva bhagavan yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ lapsyate darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya, kaḥ punarvādaḥ śrutvā codgrahītuṃ dhārayituṃ vācayituṃ paryavāptuṃ pravartayituṃ deśayituṃ upadeṣṭuṃ uddeṣṭuṃ svādhyāpanāya / veditavyametadbhagavan dūrato'yaṃ bodhisattvayānikaḥ pudgala āgataścirayānasaṃprasthitaḥ / āsanno'yaṃ bodhisattvayānikaḥ pudgalo vyākaraṇasya / vyākariṣyantyenaṃ buddhā bhagavanto bodhisattvaṃ mahāsattvamanuttarāyāḥ samyaksaṃbodherabhisaṃbodhāyeti / cirayānasaṃprasthitaḥ paripakvakuśalamūlo hi sa bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ, yasyeyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā upapatsyate'ntaśaḥ śravaṇāyāpi / kaḥ punarvādo'tra bhagavan yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā enāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyatyupadekṣyatyuddekṣyati svādhyāsyati / tatkasya hetoḥ? bhūyastvena hi bhagavan dharmavyasanasaṃvartanīyaiḥ sattvāḥ karmopacayairavihitāḥ, teṣāṃ bhūyastvena asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ cittāni pratikūlāni bhaviṣyanti, cittāni parivellayiṣyanti /
na hyanupacitakuśalamūlāḥ sattvā asyāṃ bhūyastvena bhūtakoṭyāṃ praskandanti prasīdanti / upacitakuśalamūlāḥ khalu punaste bhagavan sūpacitakuśalamūlāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraśca veditavyāḥ, yeṣāmasyāṃ bhūtakoṭyāṃ cittaṃ praskandati prasīdati / tadyathāpi nāma bhagavan puruṣo yojanaśatikādaṭavīkāntārād dviyojanaśatikādvā triyojanaśatikādvā caturyojanaśatikādvā pañcayojanaśatikādvā daśayojanaśatikādvā aṭavīkāntārānniṣkrāmet / sa niṣkramya paśyetpūrvanimittāni gopālakān vā paśupālakān vā sīmā vā ārāmasaṃpado vā vanasaṃpado vā, tato'nyāpi va nimittāni, yairnimittairgrāmo vā nagaraṃ vā nigamo va sūcyeta / tasya tāni pūrvanimittāni dṛṣṭaivaṃ bhavati - yathemāni pūrvanimittāni dṛśyante, tathā āsanno me grāmo vā nagaraṃ vā nigamo vā iti / sa āśvāsaprāpto bhavati / nāsya bhūyaścoramanasikāro bhavati / evameva bhagavan yasya bodhisattvasya mahāsattvasyeyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā upavartate, veditavyaṃ tena bhagavan abhyāsanno'smyanuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ, nacireṇa vyākaraṇaṃ pratilapsye'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodheriti / nāpi tenotrasitavyaṃ na saṃtrasitavyaṃ na bhetavyaṃ śrāvakabhūmervā pratyekabuddhabhūmervā / tatkasya hetoḥ? tathā hi asyemāni pūrvanimittāni saṃdṛśyante yadutemāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ labhate darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya / evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - evametacchāriputra, evametat / pratibhātu te śāriputra punarapyetatsthānam, yathāpi nāmaitadbuddhānubhāvena vyāharasi vyāhariṣyasi ca //
evamukte āyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - tadyathāpi nāma bhagavan iha kaścideva puruṣo mahāsamudraṃ draṣṭukāmo bhavet / sa gacchenmahāsamudraṃ darśanāya / yathā yathā ca sa gacchenmahāsamudraṃ darśanāya, tathā tathā sacetpaśyetstambaṃ vā stambanimittaṃ vā parvataṃ vā (vaidya 108) parvatanimittaṃ vā, tenaivaṃ veditavyaṃ dūre tāvadito mahāsamudra iti / sacenna bhūyaḥ paśyetstambaṃ vā stambanimittaṃ vā parvataṃ vā parvatanimittaṃ vā, tenaivaṃ veditavyam - abhyāsanna ito mahāsamudra iti / tatkasya hetoḥ? anupūrvanimno hi mahāsamudraḥ, na mahāsamudrasyābhyantare kaścitstambo vā stambanimittaṃ vā parvato vā parvatanimittaṃ veti / kiṃcāpi sa na mahāsamudraṃ sākṣātpaśyati cakṣuṣā, atha ca punaḥ sa niṣṭhāṃ gacchati - abhyāsanno'smi mahāsamudrasya, neto bhūyo dūre mahāsamudra iti / evameva bhagavan bodhisattvena mahāsattvenemāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śṛṇvatā veditavyam - kiṃcāpyahaṃ taistathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhairna saṃmukhaṃ vyākṛtaḥ, atha ca punarabhyāsanno'smyanuttarāyāḥ samyaksaṃbodhervyākaraṇasya / tatkasya hetoḥ? tathā hyenāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ labhate darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāyeti / tadyathāpi nāma bhagavan vasante pratyupasthite śīrṇaparṇapalāśeṣu nānāvṛkṣeṣu nānāpallavāḥ prādurbhavanti / pallaveṣu prādurbhūteṣvāttamanaskā bhavanti jāmbūdvīpakā manuṣyāḥ tāni pūrvanimittāni vaneṣu dṛṣṭvā nacirādvanapuṣpāṇi ca phalāni ca prādurbhaviṣyanti / tatkasya heto? tathā hi imāni pūrvanimittāni stambeṣu dṛśyanta iti /
evameva bhagavan yadā bodhisattvo mahāsattvo labhate imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya, upavartate tasyeyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā / tadā paripakvakuśalaḥ sa bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ - tenaiva pūrvakeṇa kuśalamūlenopanāmiteyaṃ tasmai gambhīrā prajñāpāramitā / tatra yā devatāḥ pūrvabuddhadarśinyaḥ, tāḥ pramuditā bhavanti prītisaumanasyajātāḥ - paurvakāṇāmapi bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmimānyeva pūrvanimittānyabhūvannanuttarāyāḥ samyaksaṃbodhervyākaraṇāya / nacireṇa batāyaṃ bodhisattvo mahāsattvo vyākaraṇaṃ pratilapsyate'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodheriti / tadyathāpi nāma bhagavan strī gurviṇī gurugarbhā / tasyā yadā kāyo veṣṭate, adhimātraṃ vā kāyaklamatho jāyate, na ca sā caṃkramaṇaśīlā bhavati / alpāhārā ca bhavati / alpastyānamiddhā ca bhavati / alpabhāṣyā ca bhavati / alpasthāmā ca bhavati / vedanābahulā ca bhavati / krandantī ca bahulaṃ viharati / na ca saṃvāsaśīlā bhavati / paurvakeṇāyoniśomanasikāreṇāsevitena niṣevitena bhāvitena bahulīkṛtena imāmevaṃrūpāṃ kāyena vedanāṃ pratyanubhavāmīti, tadā veditavyamidaṃ bhagavan - yathāsyāḥ pūrvanimittāni saṃdṛśyante, tathā nacireṇa bateyaṃ strī prasoṣyate iti /
evameva bhagavan yadā bodhisattvasya mahāsattvasyeyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā upavartate darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya, śṛṇvataścaināṃ ramate cittamasyāṃ prajñāpāramitāyām, arthikatayā cotpadyate, tadā veditavyamidaṃ bhagavan - nacireṇa batāyaṃ bodhisattvo mahāsattvo vyākaraṇaṃ pratilapsyate'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodheriti //
evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - sādhu sādhu śāriputra / idamapi te śāriputra buddhānubhāvena pratibhāti / atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - āścaryaṃ bhagavan yāvatsuparigṛhītāśca suparīttāśca suparīnditāśca ime bodhisattvā mahāsattvāstathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena / bhagavānāha - tathā hi te subhūte bodhisattvā mahāsattvā bahujanahitāya (vaidya 109) pratipannā bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca / anukampakā anukampāmupādāya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmāḥ / anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyānuttaraṃ dharmaṃ deśayitukāmāḥ //
subhūtirāha - iha bhagavan bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carataḥ kathaṃ prajñāpāramitābhāvanā paripūriṃ gacchati? bhagavānāha - yadi subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran na rūpasya vṛddhiṃ samanupaśyati, carati prajñāpāramitāyām / evaṃ na vedanāyā na saṃjñāyā na saṃskārāṇām / na vijñānasya vṛddhiṃ samanupaśyati, carati prajñāpāramitāyām / na rūpasya parihāṇiṃ samanupaśyati, carati prajñāpāramitāyām / evaṃ na vedanāyā na saṃjñāyā na saṃskārāṇām / na vijñānasya parihāṇiṃ samanupaśyati, carati prajñāpāramitāyām / dharmaṃ na samanupaśyati, carati prajñāpāramitāyām / adharmamapi na samanupaśyati, carati prajñāpāramitāyām / evamasya prajñāpāramitābhāvanā paripūriṃ gacchati //
subhūtirāha - acintyamidaṃ bhagavan deśyate / bhagavānāha - rūpaṃ hi subhūte acintyam / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānaṃ hi subhūte acintyam / rūpamacintyamityapi subhūte na saṃjānīte, carati prajñāpāramitāyām / evaṃ vedanāsaṃskārāḥ / vijñānamacintyamityapi subhūte na saṃjānīte, carati prajñāpāramitāyām //
atha khalvāyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - ko'tra bhagavan adhimokṣayiṣyati evaṃgambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyām? bhagavānāha - yaḥ śāriputra caritāvī bodhisattvo mahāsattvo bhaviṣyati prajñāpāramitāyām, so'tra prajñāpāramitāyāmadhimokṣayiṣyati / āyuṣmān śāriputra āha - kathaṃ bhagavan caritāvī bodhisattvo mahāsattvo bhaviṣyati, kathaṃ caritāvīti nāmadheyaṃ labhate? bhagavānāha - iha śāriputra bodhisattvo mahāsattvo balāni na kalpayati, vaiśāradyāni na kalpayati, buddhadharmānapi na kalpayati, sarvajñatāmapi na kalpayati / tatkasya hetoḥ? balāni hi śāriputra acintyāni, vaiśāradyānyapyacintyāni, buddhadharmā apyacintyāḥ sarvajñatāpyacintyā, sarvadharmā apyacintyāḥ / evaṃ caritāvī śāriputra bodhisattvo mahāsattvo na kvaciccarati, carati prajñāpāramitāyām / evaṃ sa caritāvītyucyate, caritāvīti nāmadheyaṃ labhate //
atha khalu āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā / ratnarāśirbhagavan prajñāpāramitā / śuddharāśirbhagavan prajñāpāramitā ākāśaśuddhatāmupādāya / āścaryaṃ bhagavan syādyadenāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ paryavāpnuvatāṃ pravartayatāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāṃ likhatāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca bahavo'ntarāyā utpadyeran / evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - evametatsubhūte, evametat / bahavaḥ subhūte antarāyā imāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ paryavāpnuvatāṃ pravartayatāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāṃ likhatāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca (vaidya 110) bhaviṣyati / tatkasya hetoḥ? tathā hi subhūte imāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ paryavāpnuvatāṃ pravartayatāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāṃ likhatāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca māraḥ pāpīyānautsukyamāpatsyate'ntarāyaṃ kartum / tatra śīghraṃ likhatā sacenmāsena vā māsadvayena vā māsatrayeṇa vā likhyeta, likhitavyaiva bhavet / sacetsaṃvatsareṇa tato vāpareṇa likhitā bhavet, tathāpi likhitavyaiva khalu punaḥ subhūte bhavati tena kulaputreṇa kuladuhitrā vā iyaṃ prajñāpāramitā / tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetatsubhūte bhavati yanmahāratnānāṃ bahavo'ntarāyā utpadyante //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - iha bhagavan prajñāpāramitāyāmudgṛhyamāṇāyāṃ dhāryamāṇāyāṃ vācyamānāyāṃ paryavāpyamānāyāṃ pravartyamānāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyāṃ likhyamānāyāṃ ca māraḥ pāpīyān bahuprakāramautsukyamāpatsyate, antarāyakarmaṇa udyogaṃ ca kariṣyati / bhagavānāha - kiṃcāpi subhūte māraḥ pāpīyānudyogamāpatsyate antarāyakarmaṇaḥ asyāṃ prajñāpāramitāyāmudgṛhyamāṇāyāṃ dhāryamāṇāyāṃ vācyamānāyāṃ paryavāpyamānāyāṃ pravartyamānāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyāṃ likhyamānāyāṃ ca, atha ca punarna prasahiṣyate'cchidrasamādānasya bodhisattvasya mahāsattvasyāntarāyaṃ kartum //
atha khalvāyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - yadā bhagavan imāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ paryavāpnuvatāṃ pravartayatāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāṃ likhatāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca māraḥ pāpīyānautsukyamāpatsyate antarāyakaraṇāya, tadā kathametarhi bhagavan kulaputrāḥ kuladuhitaraśca imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca? kasya cānubhāvena bhagavaṃste kulaputrāḥ kuladuhitaraśca imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - buddhānāṃ śāriputra bhagavatāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmanubhāvena te kulaputrāḥ kuladuhitaraśca imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante / tatkasya hetoḥ? eṣā hi śāriputra dharmāṇāṃ dharmatā, ye te'prameyeṣvasaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavantastiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, te imāṃ prajñāpāramitāṃ samanvāhariṣyanti parigrahīṣyanti bhāṣyamāṇāmudgṛhyamāṇāṃ dhāryamāṇāṃ vācyamānāṃ paryavāpyamānāṃ pravartyamānāṃ deśyamānāmupadiśyamānāmuddiśyamānāṃ svādhyāyyamānāṃ likhyamānāṃ ca / ye caināṃ prajñāpāramitāṃ kulaputrāḥ kuladuhitaraścodgrahīṣyanti (vaidya 111) dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti ca, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante, tāṃśca te buddhā bhagavantaḥ samanvāhariṣyanti parigrahīṣyanti ca / na hi śāriputra buddhasamanvāhṛtānāṃ buddhaparigṛhītānāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca śakyamantarāyaṃ kartum //
evamukte āyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - ye'pi te bhagavan bodhisattvā mahāsattvā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante, sarve te bhagavan buddhānubhāvena buddhādhiṣṭhānena buddhaparigraheṇa ca imāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, tathatvāya ca śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante, evaṃ ca saṃpādayiṣyanti //
evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - evametacchāriputra, evametat / sarve te śāriputra bodhisattvā mahāsattvā buddhānubhāvena buddhādhiṣṭhānena buddhaparigraheṇa ca imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante / jñātāste śāriputra tathāgatena / adhiṣṭhitāste śāriputra tathāgatena / dṛṣṭāste śāriputra tathāgatena / vyavalokitāste śāriputra tathāgatena buddhacakṣuṣā / ye te bodhisattvā mahāsattvā imāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, tathatvāya ca śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante, śrutvo udgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvopadiśyoddiśya svādhyāyya likhitvā tathatvāya śikṣamāṇāstathatvāya pratipadyamānāstathatvāya yogamāpadyamānā āsannībhaviṣyantyanuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ, tathatvāya sthāsyantyanuttarāyai samyaksaṃbodhaye /
ye'pi śāriputra enāṃ prajñāpāramitāṃ likhitvā dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti, na ca tathatvāya śikṣiṣyante, na ca tathatvāya pratipatsyante, na ca tathatvāya yogamāpatsyante, te na tathatvāya śikṣamāṇā na tathatvāya pratipadyamānā na tathatvāya yogamāpadyamānā na tathatāyāṃ sthāsyantyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, te'pi śāriputra tathāgatena jñātāḥ / te'pi tathāgatenādhiṣṭhitāḥ / te'pi tathāgatena dṛṣṭāḥ / te'pi tathāgatena vyavalokitā buddhacakṣuṣā / teṣāmapi śāriputra mahārthiko mahānuśaṃso mahāphalo mahāvipākaśca sa pariśramaḥ parispandaśca bhaviṣyati / tatkasya hetoḥ? tathā hi prajñāpāramitā paramārthopasaṃhitā sarvadharmāṇāṃ yathābhūtaprativedhāya pratyupasthitā sarvasattvānām / (vaidya 112) ime khalu punaḥ śāriputra ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktāḥ sūtrāntāstathāgatasyātyayena dakṣiṇāpathe pracariṣyanti, dakṣiṇāpathātpunareva vartanyāṃ pracariṣyanti, vartanyāḥ punaruttarapathe pracariṣyanti / navamaṇḍaprāpte dharmavinaye saddharmasyāntardhānakālasamaye samanvāhṛtāste śāriputra tathāgatena kulaputrāḥ kuladuhitaraśca / tasmin kāle ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti, vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti, antaśo likhitvā pustakagatāmapi kṛtvā dhārayiṣyanti, jñātāste śāriputra tathāgatena / adhiṣṭhitāste śāriputra tathāgatena / dṛṣṭāste śāriputra tathāgatena / vyavalokitāste śāriputra tathāgatena buddhacakṣuṣā //
śāriputra āha - iyamapi bhagavan prajñāpāramitā evaṃgambhīrā paścime kāle paścime samaye vaistārikī bhaviṣyatyuttarasyāṃ diśi uttare digbhāge? bhagavānāha - ye tatra śāriputra uttarasyāṃ diśyuttare digbhāge imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā atra prajñāpāramitāyāṃ yogamāpatsyante, te vaistārikīṃ kariṣyati / cirayānasaṃprasthitāste śāriputra bodhisattvā mahāsattvā veditavyāḥ, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti likhiṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante //
śāriputra āha - kiyantaste bhagavan bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti uttarasyāṃ diśi uttare digbhāge, bahava utāho alpakāḥ? ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti likhiṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyanti upadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante? bhagavānāha - bahavaste śāriputra subahavaḥ uttarāpathe uttarasyāṃ diśyuttare digbhāge bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti / kiṃcāpi śāriputra bahavaste, tebhyo'pi bahubhyo'lpakāste bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti likhiṣyantyudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyanti upadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante, prajñāpāramitāyāṃ ca bhāṣyamāṇāyāṃ nāvaleṣyante na saṃleṣyante, na viṣatsyanti na viṣādamāpatsyante, na vipṛṣṭhīkariṣyanti mānasam, na bhagnapṛṣṭhīkariṣyanti, notrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsamāpatsyante, cirayānasaṃprasthitāste bodhisattvā mahāsattvā veditavyāḥ / anubaddhāstaiḥ paurvakāstathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ, paripṛṣṭāḥ paripṛcchitāḥ paripraśnīkṛtāḥ / pūjitāśca taiḥ paurvakāstathāgatā arhanta samyaksaṃbuddhāḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiśca bodhisattvayānikaiḥ pudgalaiḥ / śīleṣu ca te paripūrṇakāriṇo bhaviṣyanti, bahujanasya ca te'rthaṃ kariṣyanti, yaduta imāmevānuttarāṃ samyaksaṃbodhimārabhya /
tatkasya hetoḥ? tathā hi teṣāṃ (vaidya 113) kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca mayaiva sarvajñatāpratisaṃyuktaiva kathā kṛtā / teṣāṃ jātivyativṛttānāmapi eta eva sarvajñatāpratisaṃyuktāḥ prajñāpāramitāpratisaṃyuktāḥ samudācārā bhaviṣyanti / enāmeva ca te kathāṃ kariṣyanti, enāmeva ca kathāmabhinandiṣyanti, yaduta anuttarāṃ samyaksaṃbodhimārabhya / teṣu ca susthitāḥ samāhitāśca bhaviṣyanti asyāṃ prajñāpāramitāyām / māreṇāpi te na śakyā bhedayitum, kutaḥ punaranyaiḥ sattvaiḥ, yaduta cchandato vā mantrato vā / tatkasya hetoḥ? yathāpi nāma taddṛḍhasthāmatvādanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / te ca kulaputrāḥ kuladuhitaraśca śrutvā enāṃ prajñāpāramitāmudāraṃ prītiprāmodyaprasādaṃ pratilapsyante / bahujanasya ca te kuśalamūlānyavaropayiṣyanti yadutānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / tatkasya hetoḥ? evaṃ hi taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiśca mamāntike saṃmukhaṃ vāgbhāṣitā - bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatāni bahūni prāṇikoṭīsahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīniyutaśatasahasrāṇi bodhisattvacaryāṃ caranto vayamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau prasthāpayiṣyāmaḥ saṃdarśayiṣyāmaḥ samādāpayiṣyāmaḥ samuttejayiṣyāmaḥ saṃpraharṣayiṣyāmaḥ saṃprabhāvayiṣyāmaḥ saṃbodhaye pratiṣṭhāpayiṣyāma iti, avinivartanīyān kariṣyāma iti /
tatkasya hetoḥ? anumoditaṃ hi śāriputra mayā teṣāṃ bodhisattvayānikānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca cittena cittaṃ vyavalokya yairiyaṃ vāgbhāṣitā - bodhāya caranto vayaṃ bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatāni bahūni prāṇikoṭīsahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīniyutaśatasahasrāṇi anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau prasthāpayiṣyāmaḥ saṃdarśayiṣyāmaḥ samādāpayiṣyāmaḥ samuttejayiṣyāmaḥ saṃpraharṣayiṣyāmaḥ saṃprabhāvayiṣyāmaḥ, saṃbodhaye pratiṣṭhāpayiṣyāma iti, avinivartanīyān kariṣyāma iti / evaṃ ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraśca udārādhimuktikā bhaviṣyanti, yadanyānyapi te buddhakṣetrāṇyadhyālambitavyāni maṃsyante / yatra saṃmukhībhūtāstathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā dharmaṃ deśayiṣyanti, tatra saṃmukhībhūtānāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmantikātpunarevaināṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ vistareṇa śroṣyanti / teṣvapi te buddhakṣetreṣu bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatāni bahūni prāṇikoṭīsahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīniyutaśatasahasrāṇi anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau prasthāpayiṣyanti saṃdarśayiṣyanti samādāpayiṣyanti samuttejayiṣyanti saṃpraharṣayiṣyanti saṃprabhāvayiṣyanti, saṃbodhaye pratiṣṭhāpayiṣyanti, avinivartanīyān kariṣyanti //
evamukte āyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - āścaryaṃ bhagavan yāvadidaṃ tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena atītānāgatapratyutpanneṣu dharmeṣu nāsti kiṃcidadṛṣṭaṃ vā aśrutaṃ vā aviditaṃ vā avijñātaṃ vā / na sa kaściddharmo yo na jñāto na sa kāciccaryā sattvānāṃ yā na vijñātā, yatra hi nāma anāgatānāmapi bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ caryāṃ jñātā bodhicchandikānāmadhyāśayasaṃpannānāmārabdhavīryāṇām / (vaidya 114) ye tasmin kāle imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyanti upadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, ye ca tasmin kāle āsāṃ ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ kṛtaśaḥ sarvasattvānāmarthāya udyogamāpadya anveṣiṣyante paryeṣiṣyante, gaveṣiṣyante, teṣāṃ ca kulaputrānāṃ kṛladuhitṝṇāṃ ca anveṣamāṇānāṃ paryeṣamāṇānāṃ kecidgaveṣamāṇā bodhisattvā lapsyante, kecinna lapsyante, kecidagaveṣayanto'pi lapsyante enāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitām / kimatra bhagavan kāraṇam? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - evametacchāriputra, evametat / nāsti kiṃcittathāgatasya atītānāgatapratyutpanneṣu dharmeṣvadṛṣṭaṃ vā aśrutaṃ vā aviditaṃ vā avijñātaṃ vā / tasmin khalu punaḥ śāriputra kāle tasmin samaye kecidbodhisattvā mārgayamāṇā paryeṣamāṇā gaveṣamāṇā api lapsyante imāṃ prajñāpāramitām / kecidbodhisattvā amārgayamāṇā aparyeṣamāṇā agaveṣayanto'pi lapsyante / tatkasya hetoḥ? tathā hi tairbodhisattvairmahāsattvairiyaṃ prajñāpāramitā pūrvāntato'pi anikṣiptadhurairmārgitā ca paryanviṣṭā ca /
te tenaiva pūrvakeṇa kuśalamūlacchandena enāṃ prajñāpāramitāmamārgayanto'pi aparyeṣamāṇā api agaveṣayanto'pi lapsyante / yānyapi ca tato'nyānyapi sūtrāṇi enāmeva prajñāpāramitāmabhivadanti, tāni caiṣāṃ svayamevopagamiṣyanti upapatsyante upanaṃsyante ca / tatkasya hetoḥ? evametacchāriputra bhavati - ya enāṃ prajñāpāramitāṃ bodhisattvo mahāsattvo'nikṣiptadhuro mārgayati ca paryeṣate ca, sa jātivyativṛtto'pi janmāntaravyativṛtto'pi enāṃ prajñāpāramitāṃ lapsyate / tato'nyāni ca sūtrāṇi prajñāpāramitāpratisaṃyuktāni tasya svayamevopagamiṣyanti, upapatsyante upanaṃsyante ceti //
evamukte āyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - ime eva kevalaṃ bhagavaṃsteṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktāḥ sūtrāntā upapatsyante upanaṃsyante, nānye? bhagavānāha - ye cānye'pi śāriputra gambhīrā gambhīrāḥ sūtrāntā bhaviṣyanti, te'pi teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca svayamevopapatsyante svayamevopanaṃsyante ca / tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetacchāriputra bhavati - ye bodhisattvā mahāsattvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau prasthāpayiṣyanti saṃdarśayiṣyanti samādāpayiṣyanti samuttejayiṣyanti saṃpraharṣayiṣyanti prabhāvayiṣyanti, saṃbodhaye pratiṣṭhāpayiṣyanti, avinivartanīyān kariṣyanti, svayaṃ ca tatra śikṣiṣyante, teṣāṃ śāriputra jātivyativṛttānāmapi ime gambhīrā gambhīrā anupalambhapratisaṃyuktāḥ śūnyatāpratisaṃyuktāḥ ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktāśca sūtrāntāḥ svayamevopagamiṣyanti, svayamevopapatsyante svayamevopanaṃsyante ceti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ dhāraṇaguṇaparikīrtanaparivarto nāma daśamaḥ //
asp_11: mārakarmaparivarta ekādaśaḥ / atha khalu āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - guṇā ime bhagavaṃsteṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca bhagavatā parikīrtitāḥ / kecitpunarbhagavaṃsteṣāmantarāyā utpatsyante? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - bahūni subhūte teṣāṃ mārakarmāṇyantarāyakarāṇyutpasyante / subhūtirāha - kiyadrūpāṇi bhagavaṃsteṣāṃ bahūni mārakarmāṇyantarāyakarāṇyutpatsyante? bhagavānāha - teṣāṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣamāṇānāṃ cireṇa pratibhānamutpatsyate / idaṃ subhūte prathamaṃ mārakarma veditavyam / tad api ca pratibhānaṃ jāyamānameva vikṣepsyate / idam api subhūte mārakarma veditavyam / te vijṛmbhamāṇā hasanta uccagghayanto likhiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / vikṣiptacittāḥ paryavāpsyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / anyonyavijñānasamaṅgino likhiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / smṛtiṃ na pratilapsyante / idam api subhūte mārakarma veditavyam / parasparamupahasanto likhiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / parasparamuccagghayamānā likhiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / vikṣiptacakṣuṣo likhiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / likhatāmanyonyaṃ visāmagrī bhaviṣyati / idam api subhūte mārakarma veditavyam / na vayamatra gādhaṃ nāsvādaṃ labhāmahe ityutthāyāsanātprakramiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / na vayamatra vyākṛtāḥ prajñāpāramitāyāmityaprasannacittā utthāyāsanātprakramiṣyanti / idam api subhūte mārakarma
veditavyam / na no 'tra grāmasya vā nagarasya vā nigamasya vā nāmadheyaṃ parigṛhītaṃ yatra no janma, na no 'tra nāma gotraṃ vā gṛhītam, na mātāpitrornāma gotraṃ vā gṛhītam, nāpi kulasya yatra no janmeti, te prajñāpāramitāṃ na śrotavyāṃ maṃsyante, tato 'pakramitavyaṃ maṃsyante / yathā yathā ca apakramiṣyanti, tairyāvadbhiścittotpādaistathā tathā tāvataḥ kalpān saṃsārasya punaḥ punaḥ parigrahīṣyanti, yatra taiḥ punareva yogamāpattavyaṃ bhaviṣyati / tatkasmāt? imāṃ hi subhūte prajñāpāramitāmaśṛṇvanto bodhisattvā mahāsattvā laukikalokottareṣu dharmeṣu na nirjāyante / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte bodhisattvayānikāḥ pudgalā imāṃ prajñāpāramitāṃ sarvajñajñānasyāhārikāṃ vivarjya utsṛjya ye te sūtrāntā naiva sarvajñajñānasyāhārikāstān paryeṣitavyān maṃsyante / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / yathā khalu punaḥ subhūte na laukikalokottareṣu śikṣitukāmā na laukikalokottareṣu dharmeṣu niryātukāmā iha prajñāpāramitāyāṃ na śikṣante / prajñāpāramitāyāmaśikṣamāṇā na laukikalokottareṣu dharmeṣu niryānti / evaṃ te parīttabuddhayo laukikalokottarāṇāṃ yathābhūtaparijñāyā mūlaṃ prajñāpāramitāṃ vivarjya utsṛjya praśākhāmadhyālambitavyāṃ maṃsyante / tadyathāpi nāma subhūte kukkuraḥ svāmino 'ntikātpiṇḍāṃśchorayitvā karmakarasyāntikātkavalaṃ paryeṣitavyaṃ manyeta, evameva subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ, pudgalāḥ, ye imāṃ prajñāpāramitāṃ sarvajñajñānasya mūlaṃ chorayitvā śākhāpatrapalālabhūte śrāvakapratyekabuddhayāne
(vaidya 116) sāraṃ vṛddhatvaṃ paryeṣitavyaṃ maṃsyante / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / tatkasya hetoḥ? na hi te 'lpabuddhayo jñāsyanti - prajñāpāramitā āhārikā sarvajñajñānasyeti / te prajñāpāramitāṃ vivarjya utsṛjya chorayitvā tato 'nye sūtrāntā ye śrāvakabhūmimabhivadanti, pratyekabuddhabhūmimabhivadanti, tānadhikataraṃ paryavāptavyān maṃsyante / śākhāpatrapalālopamāḥ pratipannāste tathārūpā bodhisattvā veditavyāḥ / tatkasya hetoḥ? na hi subhūte bodhisattvena mahāsattvenaivaṃ śikṣitavyaṃ yathā śrāvakayānikāḥ pratyekabuddhayānikā vā pudgalāḥ śikṣante / kathaṃ ca subhūte śrāvakayānikāḥ pratyekabuddhayānikā vā pudgalāḥ śikṣante? teṣāṃ subhūte evaṃ bhavati - ekamātmānaṃ damayiṣyāmaḥ, ekamātmānaṃ śamayiṣyāmaḥ, ekamātmānaṃ parinirvāpayiṣyāmaḥ, ityātmadamaśamathaparinirvāṇāya sarvakuśalamūlābhisaṃskāraprayogānārabhante / na khalu punaḥ subhūte bodhisattvena mahāsattvenaivaṃ śikṣitavyam / api tu khalu punaḥ subhūte bodhisattvena mahāsattvenaivaṃ śikṣitavyam - ātmānaṃ ca tathatāyāṃ sthāpayiṣyāmi sarvalokānugrahāya, sarvasattvān api tathatāyāṃ sthāpayiṣyāmi, aprameyaṃ sattvadhātuṃ parinirvāpayiṣyāmīti / sarvakuśalamūlābhisaṃskāraprayogā bodhisattvena mahāsattvenaivamārabdhavyāḥ, na ca tairmantavyam / tadyathāpi nāma subhūte kaścideva puruṣo hastinamapaśyan hastino varṇasaṃsthāne paryeṣeta / so 'ndhakāre hastinaṃ labdhvā yena prakāśaṃ tenopanidhyāyeta / tenopanidhyāyan hastipadaṃ paryeṣitavyaṃ manyeta / hastipadācca hastino varṇasaṃsthāne grahītavye manyeta / tatkiṃ
manyase subhūte api nu sa paṇḍitajātīyaḥ purūṣo bhavet? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte tathārūpāste bodhisattvayānikāḥ pudgalā veditavyāḥ, ya imāṃ prajñāpāramitāmajānānā aparipṛcchantastāṃ chorayitvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmā ye te sūtrāntāḥ śrāvakabhūmimabhivadanti, pratyekabuddhabhūmimabhivadanti, tān paryeṣitavyān maṃsyante / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / tadyathāpi nāma subhūte ratnārthikaḥ puruṣo mahāsamudraṃ dṛṣṭvā nāvagāheta, ratnāni na nidhyāyet nādhyālambeta / sa ratnahetorgoṣpadaṃ paryeṣitavyaṃ manyeta / sa goṣpadodakena mahāsamudraṃ samīkartavyaṃ manyeta / tatkiṃ manyase subhūte - api nu sa paṇḍitajātīyaḥ puruṣo veditavyaḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte tathārūpāste bodhisattvayānikāḥ pudgalā veditavyāḥ, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ labdhvāpyanavagāhamānā avijānantastakṣyanti / ye ca sūtrāntāḥ śrāvakabhūmimabhivadanti, pratyekabuddhabhūmimabhivadanti alpotsukavihāritayā tān paryeṣitavyān maṃsyante / yatra bodhisattvayānaṃ na saṃvarṇyate, kevalamātmadamaśamathaparinirvāṇameva ity api pratisaṃlayanamiti / srotaāpattiphalaṃ prāpnuyāmiti, sakṛdāgāmiphalamityanāgāmiphalamityarhattvaṃ prāpnuyāmiti, pratyekabodhiṃ prāpnuyāmiti, dṛṣṭa eva dharme anupādāya āsravebhyaścittaṃ vimocya parinirvāpayāmiti / idamucyate śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyuktamiti / nātra bodhisattvairmahāsattvairevaṃ cittamutpādayitavyam / tatkasya hetoḥ? mahāyānasaṃprasthitā hi subhūte
bodhisattvā mahāsattvā mahāsaṃnāhasaṃnaddhā bhavanti / na taiḥ (vaidya 117) kadācidalpotsukatāyāṃ cittamutpādayitavyam / tatkasya hetoḥ? lokapariṇāyakā hi bhavanti te satpuruṣā lokārthakarāḥ / tasmāttairnityakālaṃ satatasamitaṃ ṣaṭpāramitāsu śikṣitavyam / ye ca khalu punaḥ subhūte aparipakvakuśalamūlāḥ parīttakubuddhikā mṛdukādhyāśayā bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ, te ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktān sūtrāntānajānānā anavabuddhyamānā imāṃ prajñāpāramitāṃ chorayitvā ye te sūtrāntāḥ śrāvakapratyekabuddhabhūmimabhivandanti, tān paryeṣitavyān maṃsyante / idam api subhūte mārakarma veditavyaṃ teṣāṃ tathārūpāṇāṃ bodhisattvayānikānāṃ pudgalānām tadyathāpi nāma subhūte palagaṇḍo vā palagaṇḍāntevāsī vā vaijayantasya prāsādasya pramāṇena prāsādaṃ kartukāmo nirmātukāmaḥ syāt / sa sūryācandramasorvimānapramāṇaṃ maṇḍalaṃ paryeṣeta / paryeṣamāṇaḥ sa sūryācandramasorvimānaṃ paśyet / sa tataḥ pramāṇaṃ grahītavyaṃ manyate / tatkiṃ manyase subhūte vaijayantaprāsādapramāṇaṃ prāsādaṃ kartukāmena nirmātukāmena sūryācandramasorvimānātpramāṇaṃ grahītavyaṃ bhavati? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ, ye prajñāpāramitāṃ śrutvā prajñāpāramitāṃ labdhvā prajñāpāramitāṃ riñcitvā prajñāpāramitāmutsṛjya śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyuktaiḥ sūtrāntaiḥ sarvajñatāṃ paryeṣitavyāṃ maṃsyante, ye te sūtrāntā evamabhivadanti - ekamātmānaṃ damayiṣyāmaḥ, ekamātmānaṃ śamayiṣyāmaḥ, ekamātmānaṃ parinirvāpayiṣyāma iti /
kevalamātmadamaśamathaparinirvāṇamevopanayanti, tathārūpān sūtrāntān paryeṣyante, tathā ca śikṣitavyaṃ maṃsyante / tatkiṃ manyase subhūte api nu te paṇḍitajātīyāḥ bodhisattvā veditavyāḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / tadyathāpi nāma subhūte kaścideva puruṣo rājānaṃ ca cakravartinaṃ bhraṣṭukāmo bhavet, sa rājānaṃ cakravartinaṃ paśyet / dṛṣṭvā ca īdṛśo rājā cakravartī varṇena saṃsthānena tejasā ṛddhyā ceti nimittaṃ gṛhītvā koṭṭarājaṃ paśyet / sa tasya koṭṭarājasya varṇaṃ saṃsthānaṃ teja ṛddhiṃ ca nimittaṃ ca gṛhītvā apratibalo viśeṣagrahaṇaṃ prati evaṃ vadet - īdṛśa eva sa rājā cakravartī varṇena saṃsthānena tejasā ṛddhyā ca nimittena ceti / tatkiṃ manyase subhūte api nu sa paṇḍitajātīyaḥ puruṣo veditavyo yaścakravartinaṃ koṭṭarājena samīkartavyaṃ manyeta? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā prajñāpāramitāṃ labdhvā prajñāpāramitāṃ riñcitvā prajñāpāramitāmutsṛjya śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyuktaiḥ sūtrāntaiḥ sarvajñatāṃ paryeṣitavyāṃ maṃsyante / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / na khalu punarahaṃ subhūte ebhirevaṃrūpaiḥ śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyuktaiḥ sūtrāntairbodhisattvasya mahāsattvasya sarvajñatāṃ paryeṣitavyāṃ vadāmi / api tu khalu punaḥ subhūte yattathāgatena prajñāpāramitāyāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmupāyakauśalyamākhyātam, tatrāśikṣitvā bodhisattvo
mahāsattvo na niryāsyatyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / tatkasya hetoḥ? (vaidya 118) dhandhako hyanyeṣu sūtrānteṣu bodhisattvasamudāgamaḥ / tasmāttarhi subhūte tathāgata enāmanuśaṃsāṃ prajñāpāramitāyāṃ paśyan anekaparyāyeṇa bodhisattvān mahāsattvānasyāṃ prajñāpāramitāyāṃ saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati saṃniveśayati pratiṣṭhāpayati - evaṃ bodhisattvā mahāsattvā avinivartanīyā bhaveyuranuttarāyāḥ samyaksaṃbodheriti / tatkiṃ manyase subhūte api nu paṇḍitajātīyāste bodhisattvāḥ pratibhānti, ye avinivartanīyayānaṃ mahāyānamavāpya samāsādya punareva tadvivarjya vivartya hīnayānaṃ paryeṣitavyaṃ maṃsyante? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - tadyathāpi nāma subhūte bubhukṣitaḥ puruṣaḥ śatarasaṃ bhojanaṃ labdhvā hitavipākaṃ sukhavipākaṃ yāvadāyuḥparyantaṃ kṣutpipāsānivartakam, tadapāsya ṣaṣṭikodanaṃ paryeṣitavyaṃ manyeta / ṣaṣṭikodanaṃ labdhvā śatarasaṃ bhojanamutsṛjya vivarjya taṃ ṣaṣṭikodanaṃ paribhoktavyaṃ manyeta / tatkiṃ manyase subhūte api nu sa puruṣaḥ paṇḍitajātīyo bhavet? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani eke bodhisattvāḥ, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā prajñāpāramitāṃ labdhvā prajñāpāramitāṃ riñciṣyanti, prajñāpāramitāmutsrakṣyanti prajñāpāramitāṃ chorayiṣyanti, prajñāpāramitāṃ dūrīkariṣyanti, prajñāpāramitāṃ riñcitvā prajñāpāramitāmutsṛjya prajñāpāramitāṃ chorayitvā prajñāpāramitāṃ dūrīkṛtya tataḥ śrāvakapratyekabuddhayānapratisaṃyuktān sūtrāntān paryeṣitavyān maṃsyante / ye te
sūtrāntāḥ śrāvakapratyekabuddhabhūmimabhivadanti, taiḥ sarvajñatāṃ paryeṣitavyāṃ maṃsyante / tatkiṃ manyase subhūte api nu paṇḍitajātīyāste bodhisattvā veditavyāḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / tadyathāpi nāma subhūte kaścideva puruṣo 'nardhyaṃ maṇiratnaṃ labdhvā alpārdhyeṇa alpasāreṇa maṇiratnena sārdhaṃ samīkartavyaṃ manyeta / tatkiṃ manyase subhūte api nu sa paṇḍitajātīyaḥ puruṣo veditavyaḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ, ya idaṃ gambhīraṃ prabhāsvaraṃ prajñāpāramitāratnaṃ labdhvā śrutvā śrāvakapratyekabuddhayānena samīkartavyaṃ maṃsyante, śrāvakapratyekabuddhabhūmau ca sarvajñatāmupāyakauśalyaṃ ca paryeṣitavyaṃ maṃsyante / tatkiṃ manyase subhūte api nu paṇḍitajātīyāste bodhisattvā veditavyāḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - idam api subhūte teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāsyamāṇāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāmudgṛhyamāṇāyāṃ vācyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyāmantaśo likhyamānāyām api bahūni pratibhānānyutpatsyante, yāni cittavikṣepaṃ kariṣyanti / idam api subhūte teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - śakyā punarbhagavan prajñāpāramitā likhitum? bhagavānāha - no hīdaṃ sūbhūte / ye kecitsubhūte prajñāpāramitāṃ lipyakṣarairlikhitvā prajñāpāramitā likhiteti maṃsyante, asatīti vā akṣareṣu prajñāpāramitāmabhinivekṣyante, anakṣareti vā, idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam //
(vaidya 119) punaraparaṃ subhūte prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ deśamanasikārā utpatsyante, grāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīmanasikārā utpatsyante, udyānamanasikārā utpatsyante, gurumanasikārā utpatsyante, ākhyānamanasikārā utpatsyante, cauramanasikārā utpatsyante, gulmasthānamanasikārā utpatsyante, viśikhāmanasikārā utpatsyante, śibikāmanasikārā utpatsyante, sukhamanasikārā utpatsyante, duḥkhamanasikārā utpatsyante, bhayamanasikārā utpatsyante, strīmanasikārā utpatsyante, puruṣamanasikārā utpatsyante, napuṃsakamanasikārā utpatsyante, priyāpriyavyatyastamanasikārā utpatsyante, mātāpitṛpratisaṃyuktā manasikārā utpatsyante, bhrātṛbhaginīpratisaṃyuktā manasikārā utpatsyante, mitrabāndhavasālohitāmātyapratisaṃyuktā manasikārā utpatsyante, prajāpatiputraduhitṛpratisaṃyuktā manasikārā utpatsyante, gṛhabhojanapānapratisaṃyuktā manasikārā utpatsyante, cailamanasikārā utpatsyante, śayanāsanamanasikārā jīvitamanasikārā itikartavyatāmanasikārā rāgamanasikārā dveṣamanasikārā mohamanasikārā ṛtumanasikārā sukālamanasikārā duṣkālamanasikārā gītamanasikārā vādyamanasikārā nṛtyamanasikārā kāvyanāṭaketihāsamanasikārāḥ śāstramanasikārā vyavahāramanasikārā hāsyamanasikārā lāsyamanasikārāḥ śokamanasikārā āyāsamanasikārā ātmamanasikārāḥ, ityetāṃścānyāṃś ca subhūte manasikārān māraḥ pāpīyānupasaṃhariṣyati asyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmudgṛhyamāṇāyāṃ vācyamānāyāmuddiśyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyāmantaśo likhyamānāyāmantarāyaṃ kariṣyati, cittavikṣepaṃ kariṣyati bodhisattvānāṃ mahāsattvānām / tatra bodhisattvena mahāsattvena mārakarmāṇi boddhavyāni / buddhvā ca vivarjayitavyāni / punaraparaṃ subhūte utpatsyante rājamanasikārāḥ kumāramanasikārāhastimanasikārā aśvamanasikārā rathamanasikārā gulmadarśanamanasikārāḥ / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte utpatsyante agnimanasikārā icchāmanasikārā dhanadhānyasamṛddhimanasikārāḥ / idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmutpatsyante lābhasatkāracīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāmantarāyā imāṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣamāṇānāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāmantaśo likhatāṃ lābhasatkāraślokasvādāścittotpīḍā vā / idam api subhūte bodhisattvairmahāsattvairmārakarma veditavyam / etāni taiḥ sarvāṇi mārakarmāṇi boddhavyāni, buddhvā ca vivarjayitavyāni //
punaraparaṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmimāṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣamāṇānāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāmantaśo likhatāṃ ye te gambhīrā gambhīrāḥ sūtrāntā bhaviṣyanti śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyuktāḥ, tān māraḥ pāpīyān bhikṣuveṣaṇopasaṃkramya upasaṃhariṣyati - iha śikṣasva, idaṃ likha, idamuddiśa, idaṃ svādhyāya, itaḥ sarvajñatā niṣpatsyate iti / na khalu punaḥ subhūte bodhisattvena mahāsattvena upāyakuśalena tebhyaḥ spṛhotpādayitavyā / tatkasya hetoḥ? kiṃ cāpi subhūte teṣu sūtrānteṣu śūnyatānimittāpraṇihitāni bhāṣitāni, (vaidya 120) na khalu punarupāyakauśalyaṃ tatra bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmākhyātam / tatra ye 'nabhijñā bhaviṣyanti bodhisattvā upāyakauśalyajñānaviśeṣasya, te imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ riñcitavyāṃ maṃsyante / te imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ riñcitvā śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyukteṣu sūtrānteṣu upāyakauśalyaṃ paryeṣitavyaṃ maṃsyante / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte dhārmaśravaṇikaśchandiko bhaviṣyati prajñāpāramitāmudgrahītukāmaḥ, dharmabhāṇakaś ca kilāsī bhaviṣyati na dharmaṃ deśayitukāmaḥ / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca akilāsī bhaviṣyati prajñāpāramitāṃ dātukāmaḥ, dhārmaśravaṇikaś ca kilāsī vā bahukṛtyo vā bhaviṣyati / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dhārmaśravaṇikaśchandiko bhaviṣyati prajñāpāramitāmudgrahītukāmo dhārayitukāmo vācayitukāmaḥ paryavāptukāmaḥ pravartayitukāmo 'ntaśo likhitukāmo 'pi bhaviṣyati, gatimāṃś ca matimāṃś ca smṛtimāṃś ca bhaviṣyati / dharmabhāṇakaścānyaddeśāntaraṃ kṣepsyate noddhaṭṭitajño vā na vā vipañcitajñaḥ, anabhijño vā bhaviṣyati / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyāṃ śikṣyamāṇāyāmantaśaḥ likhyamānāyām / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca akilāsī bhaviṣyatyabhijño dātukāmo vācayitukāma imāṃ prajñāpāramitām, dhārmaśravaṇikaś ca deśāntaraṃ prasthito bhaviṣyati noddhaṭṭitajño vā na vā vipañcitajño 'nabhijño vā bhaviṣyati / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca āmiṣaguruko lābhasatkāracīvaraguruko bhaviṣyati /
dhārmaśravaṇikāś ca alpecchaḥ saṃtuṣṭaḥ pravivikto 'rthaṃ vā na dātukāmo bhaviṣyati / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāyāṃ śikṣyamāṇāyāṃ likhyamānāyām / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dhārmaśravaṇikaś ca śrāddho bhaviṣyati imāṃ prajñāpāramitāṃ śrotukāmo 'rthamavaboddhukāmo 'rthaṃ dātukāmo 'rthaṃ parityaktukāmaḥ / dharmabhāṇakaś ca aśrāddho bhaviṣyati alpeccho vā na vā bhāṣitukāmaḥ / ato 'pi subhūte visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dhārmaśravaṇikaś ca śrāddho bhaviṣyati śrotukāmo 'rthamavaboddhukāmaḥ / dharmabhāṇakasya ca tāni sūtrāṇi dharmāntarāyikatayā na saṃbhaviṣyanti nāvatariṣyanti / ato 'pi subhūte dhārmaśravaṇikasyāprāptadharmabhāṇinaḥ prativāṇī bhaviṣyati / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāmudgṛhṇatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ paryavāpnuvatāṃ pravartayatāmantaśo likhatām / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca bhāṣitukāmo bhaviṣyati / dhārmaśravaṇikaś ca acchandiko bhaviṣyati śravaṇāya / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāmudgrahītuṃ (vaidya 121) dhārayituṃ vācayituṃ paryavāptuṃ pravartayitumantaśo likhitum / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dhārmaśravaṇiko middhaguruko bhaviṣyati, kāyaguruko bhaviṣyati / sa tena middhagurukatvena samanvāgataḥ kāyaklamathena samanvāgato na śrotukāmo bhaviṣyati /
dharmabhāṇakaś ca bhāṣitukāmo bhaviṣyati / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇako middhaguruko bhaviṣyati, kāyaguruko bhaviṣyati / sa tena middhagurukatvena samanvāgataḥ kāyaklamathena samanvāgato na bhāṣitukāmo bhaviṣyati / dhārmaśravaṇikaś ca śrotukāmo bhaviṣyati / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati likhanāya vācanāya paryavāptaye vā / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ śikṣyamāṇāyāṃ kaścideva tatrāgatya nirayāṇāmavarṇaṃ bhāṣiṣyate, tiryagyoneravarṇaṃ bhāṣiṣyate, pretaviṣayasyāvarṇaṃ bhāṣiṣyate, asurakāyānāmavarṇaṃ bhāṣiṣyate - evaṃduḥkhā nirayāḥ, evaṃduḥkhā tiryagyoniḥ, evaṃduḥkhaḥ pretaviṣayaḥ, evaṃduḥkhā āsurāḥ kāyāḥ, evaṃduḥkhāḥ saṃskārāḥ / ihaiva duḥkhasyāntaḥ karaṇīya iti / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ śikṣyamāṇāyāṃ vā kaścideva tatrāgatya devānāṃ varṇaṃ bhāṣiṣyate - evaṃsukhitā devāḥ, evaṃsukhāḥ svargāḥ, evaṃ kāmadhātau kāmāḥ sevitavyāḥ, evaṃ rūpadhātau dhyānāni samāpattavyāni, evamārūpyadhātau tatsamāpattayaḥ samāpattavyāḥ / tad api ca sarvaṃ prajñatā vimṛśya sarvaiva duḥkhopapattiriti / uktaṃ hīdaṃ bhagavatā - acchaṭāsaṃghātamātrakamapyahaṃ bhikṣavo bhavābhinirvṛttiṃ na varṇayāmi / sarvaṃ hi saṃskṛtamanityaṃ sarvaṃ bhayāvagataṃ duḥkhaṃ sarvaṃ traidhātukaṃ śūnyaṃ sarvadharmā anātmānaḥ / tadevaṃ sarvamaśāśvatamanityaṃ duḥkhaṃ vipariṇāmadharmakaṃ viditvā paṇḍitairihaiva srotaāpattiphalaṃ prāptavyam, sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalam, ihaivārhattvaṃ prāptavyam / mā no bhūyastābhiḥ saṃpattivipattibhirduḥkhabhūyiṣṭhābhiḥ samavadhānaṃ bhūditi / tatraike bodhisattvāḥ saṃvegamāpatsyante / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte ye 'pi te bhikṣavo dharmabhāṇakāḥ, te ekākitābhiratā bhaviṣyanti / ye 'pi dhārmaśravaṇikāste 'pi parṣadgurukā bhaviṣyanti / te 'pi dharmabhāṇakā evaṃ vakṣyanti - ye māmanuvartsyanti, tebhyo 'hamimāṃ prajñāpāramitāṃ dāsyāmi / ye māṃ nānuvartsyanti, tebhyo na dāsyāmīti / evaṃ te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca arthikatayā chandikatayā dharmagauraveṇa taṃ dharmabhāṇakamanuvartsyanti, na cāvakāśaṃ dāsyanti, sa ca dharmabhāṇaka āmiṣakiṃcitkābhilāṣī, te ca na dātukāmāḥ / sa ca tena tena gamiṣyati, yena yena durbhikṣaś ca ayogakṣemaś ca jīvitāntarāyaś ca bhaviṣyati / te ca dhārmaśravaṇikāḥ parebhyaḥ śroṣyanti - asau pradeśo (vaidya 122) durbhikṣaś ca ayogakṣemaś ca / tasmiṃś ca pradeśe jīvitāntarāyo bhavediti / sa ca dharmabhāṇakastān kulaputrānevamabhivyāhariṣyati - amuṣmin kulaputrāḥ pradeśe durbhikṣabhayam / kaccitkulaputrā yūyamāgamiṣyatha mā paścādvipratisāriṇo bhaviṣyatha durbhikṣabhayaṃ praviṣṭāḥ? evaṃ te tena dharmabhāṇakena sūkṣmeṇopāyena pratikṣepsyate / te ca nirviṇṇarūpā evaṃ jñāsyanti - pratyākhyānanimittānyetāni, naitāni dātukāmatānimittānīti / nāyaṃ dātukāma iti viditvā nānuvartsyanti / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ śikṣyamāṇāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyām / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇako yena jantubhayaṃ yena vyālabhayaṃ yenāmanuṣyabhayaṃ tena saṃprasthito bhaviṣyati / sa tena caran viharan yena vyālakāntāraṃ sarīsṛpakāntāraṃ corakāntāraṃ pānīyakāntāraṃ durbhikṣakāntāraṃ tena prakramiṣyati / sa tān dhārmaśravaṇikānevaṃ vakṣyati - yatkhalu kulaputrā jānīdhvaṃ yasmin pradeśe jantubhayaṃ vyālabhayaṃ kravyādabhayaṃ sarīsṛpakāntāraṃ corakāntāraṃ pānīyakāntāraṃ durbhikṣakāntāraṃ tena vayaṃ saṃprasthitāḥ / jānīdhvaṃ kulaputrāḥ - śakyatha yūyametāni duḥkhāni pratyanubhavitum? evaṃ tān sūkṣmeṇopāyena pratyākhyāsyati / tataste nirvetsyante / nirviṇṇāḥ santo nānuvartsyanti / te punareva pratyudāvartsyante / ayam api subhūte prajñāpāramitāyāmantarāya utpatsyate uddiśyamānāyāḥ svādhyāyyamānāyāḥ yāvallikhyamānāyāḥ / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇako bhikṣurmitrakulabhikṣādakulaguruko bhaviṣyati / sa tayā mitrakulabhikṣādakulagurukatayā abhīkṣṇaṃ mitrakulabhikṣādakulānyavalokayitavyānyupasaṃkramitavyāni maṃsyate / sa tayā abhīkṣṇāvalokanatayā bahukṛtyatayā tān dhārmaśravaṇikān pratyākhyāsyati - asti tāvanme kiṃcidavalokayitavyam, asti tāvanmamopasaṃkramitavyamiti / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ paryavāpyamāṇāyām / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
iti hi subhūte māraḥ pāpīyāṃstaistaiḥ prakāraistathā tathā ceṣṭiṣyate, yathemāṃ prajñāpāramitāṃ na kaścidudgrahīṣyati, na dhārayiṣyati, na vācayiṣyati, na paryavāpsyati, na pravartayiṣyati, na deśayiṣyati, nopadekṣyati, noddekṣyati, na svādhyāsyati, na lekhayiṣyati, na likhiṣyati / tasmāttarhi subhūte yāvanto 'ntarāyā visāmagryāṃ saṃvartante, tāni sarvāṇi bodhisattvena mahāsattvena mārakarmāṇīti boddhavyāni, buddhvā ca vivarjayitavyānīti //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - kimatra bhagavan kāraṇaṃ yadiha māraḥ pāpīyānevaṃ mahāntamudyogamāpatsyate? tathā tathā copāyena ceṣṭiṣyate, yathemāṃ prajñāpāramitāṃ (vaidya 123) na kaścidudgrahīṣyati na dhārayiṣyati na vācayiṣyati na paryavāpsyati na pravartayiṣyati na deśayiṣyati nopadekṣyati noddekṣyati na svādhyāsyati na lekhayiṣyati na likhiṣyati? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - prajñāpāramitānirjātā hi subhūte buddhānāṃ bhagavatāṃ sarvajñatā / sarvajñatānirjātaṃ ca tathāgataśāsanam / tathāgataśāsananirjātaṃ ca aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ kleśaprahāṇam / prahīṇakleśānāṃ ca māraḥ pāpīyānavatāraṃ na labhate / alabhamāno duḥkhārto durmanāḥ śokaśalyaparigato bhavati / ataḥ sa prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ paryavāpyamāṇāyāṃ mahatā saṃvegena mahāntamudyogamāpadyate / sa mahatodyogena tathā tathopāyena ceṣṭate, yathā na kaścidimāṃ prajñāpāramitāṃ likhedvā paryavāpnuyādveti //
punaraparaṃ subhūte māraḥ pāpīyān śramaṇaveṣeṇāgatya bhedaṃ prakṣepsyati / evaṃ ca navayānasaṃprasthitāḥ kulaputrā vivecayiṣyanti naiṣā prajñāpāramitā yāmāyuṣmantaḥ śṛṇvanti / yathā punarmama sūtrāgataṃ sūtraparyāpannam, iyaṃ sā prajñāpāramitā / ityevaṃ subhūte māraḥ pāpīyān saṃśayaṃ prakṣepsyati / evaṃ ca punaḥ subhūte māraḥ pāpīyān śramaṇaveṣeṇāgatya bhedaṃ prakṣipya navayānasaṃprasthitān bodhisattvānalpabuddhikān mandabuddhikān parīttabuddhikānandhīkṛtānavyākṛtānanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃśayaṃ pātayiṣyati / te saṃśayaprāptā imāṃ prajñāpāramitāṃ nodgrahīṣyanti na dhārayiṣyanti na vācayiṣyanti na paryavāpsyanti na pravartayiṣyanti na deśayiṣyanti nopadekṣyanti noddekṣyanti na svādhyāsyanti na lekhayiṣyanti na likhiṣyanti / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte māraḥ pāpīyān bhikṣūnnirmāya buddhaveṣeṇāgatya evaṃ mārakarmopasaṃhariṣyati - yo bodhisattvo gambhīreṣu dharmeṣu carati, sa bhūtakoṭiṃ sākṣātkaroti / sa śrāvako bhavati, na bodhisattvo yathāyaṃ bodhisattva iti / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
evaṃ subhūte māraḥ pāpīyānevamādikāni subahūni anyāny api mārakarmāṇyutpādayiṣyati asyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ paryavāpyamāṇāyām / tāni bodhisattvena mahāsattvena boddhavyāni / buddhvā ca vivarjayitavyāni / na bhaktavyāni / ārabdhavīryeṇa smṛtimatā saṃprajānatā ca bhavitavyam //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - evametadbhagavan, evametatsugata / yāni tāni bhagavan mahāratnāni, tāni bahupratyarthikāni bhavanti / tatkasya hetoḥ? yaduta durlabhatvānmahārghatvācca / agrāṇi hi tāni bhagavan bhavanti / tasmāttāni ca bahupratyarthikāni bhavanti / evameva bhagavan asyāḥ prajñāpāramitāyāḥ prāyeṇa bahavo 'ntarāyā utpatsyante / tatra ye 'ntarāyavaśena kusīdā bhaviṣyanti, veditavyamidaṃ bhagavan mārādhiṣṭhitāste bodhisattvā bhaviṣyanti, navayānasaṃprasthitāś ca te bhagavan bhaviṣyanti, alpabuddhayaś ca te bhagavan bhaviṣyanti, (vaidya 124) mandabuddhayaś ca te bhagavan bhaviṣyanti, parīttabuddhayaś ca te bhagavan bhaviṣyanti, viparyastabuddhayaś ca te bhagavan bhaviṣyanti / nāpi teṣāmudārodāreṣu dharmeṣu cittaṃ prakramiṣyati, ye imāṃ prajñāpāramitāṃ nodgrahītavyāṃ maṃsyante, na dhārayitavyāṃ na vācayitavyāṃ na paryavāptavyāṃ na pravartayitavyāṃ na deśayitavyāṃ nopadeṣṭavyāṃ noddeṣṭavyāṃ na svādhyātavyāṃ na lekhayitavyāmantaśo na likhitavyām api maṃsyante //
evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - evametatsubhūte, evam etat / mārādhiṣṭhitāste subhūte bodhisattvā veditavyāḥ / navayānasaṃprasthitāś ca te subhūte bodhisattvā bhaviṣyanti, alpabuddhayaś ca te bhaviṣyanti, mandabuddhayaś ca te bhaviṣyanti, parīttabuddhayaś ca te bhaviṣyanti, viparyastabuddhayaś ca te bhaviṣyanti / na ca teṣāmudārodāreṣu dharmeṣu cittaṃ prakramiṣyati, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ nodgrahītavyāṃ maṃsyante, na dhārayitavyāṃ na vācayitavyāṃ na paryavāptavyāṃ na pravartayitavyāṃ nopadeṣṭavyāṃ noddeṣṭavyāṃ na svādhyātavyāṃ na lekhayitavyāmantaśo na likhitavyām api maṃsyante //
kiṃcāpi subhūte imāni mārakarmāṇyutpatsyante, subahavaścātra māradoṣā antarāyakarā utpatsyante / atha ca subhūte ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahītavyāṃ maṃsyante dhārayitavyāṃ vācayitavyāṃ paryavāptavyāṃ pravartayitavyāmupadeṣṭavyāmuddeṣṭavyāṃ svādhyātavyāṃ lekhayitavyāmantaśo likhitavyām api maṃsyante, veditavyametatsubhūte buddhānubhāvena buddhādhiṣṭhānena te maṃsyante / buddhaparigraheṇodgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti lekhayiṣyantyantaśo likhiṣyantīti / tatkasya hetoḥ? māro 'pi hyatra pāpīyān mahāntamudyogamāpatsyate antarāyakaraṇāya / tathāgato 'pyarhan samyaksaṃbuddha udyogamāpatsyate 'nuparigrahāyeti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ mārakarmaparivarto nāmaikādaśaḥ //
asp_12: lokasaṃdarśanaparivarto dvādaśaḥ / atha khalu bhagavān punarapyāyuṣmantaṃ subhūtimāmantrayate sma - tadyathāpi nāma subhūte striyā bahavaḥ putrā bhaveyuḥ, pañca vā daśa vā viṃśatirvā triṃśadvā catvāriṃśadvā pañcāśadvā śataṃ vā sahasraṃ vā / sarve te māturglānāyā udyogamāpadyeran - kathamasmākaṃ māturjīvitāntarāyo na bhavediti, kathamasmākaṃ mātā ciraṃ jīvet, kathamasmākaṃ mātuḥ kāyo na vinaśyet, kathamasmākaṃ mātā cirasthitikā bhavet, kathamasmākaṃ māturnāma avinaṣṭaṃ bhavet, kathamasmākaṃ māturna duḥkhā vedanotpadyeta, na cāsyā asparśavihāraḥ amanaāpaḥ kāye utpadyeta / tatkasya hetoḥ? etayā hi vayaṃ janitāḥ / duṣkarakārikaiṣā asmākaṃ jīvitasya dātrī lokasya ca saṃdarśayitrī / iti te putrāstāṃ mātaraṃ sarvasukhopadhānaiḥ sudhṛtāṃ dhārayeyuḥ, sugopāyitāṃ gopāyeyuḥ, sukelāyitāṃ kelāyeyuḥ - mā khalvasyāḥ kācidduḥkhā vedanā duḥkho vā sparśa utpadyeta, cakṣuṣo vā śrotrato vā ghrāṇato vā jihvāto vā kāyato vā manasto vā vātato vā pittato vā śleṣmato vā saṃnipātato vā daṃśato vā maśakato vā sarīsṛpato vā manuṣyato vā amanuṣyato vā āpātato vā utpātato vā aniṣṭanipātaḥ śarīre nipatet / evaṃ te putrāstāṃ mātaraṃ sarvasukhopadhānaiḥ samanvāhṛtya kelāyeyurmamāyeyurgopāyeyuḥ - eṣāsmākaṃ mātā janayitrī, duṣkarakārikaiṣā asmākaṃ jīvitasya dātrī, lokasya ca saṃdarśayitrīti / evameva subhūte tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā imāṃ prajñāpāramitāṃ samanvāharanti / ye 'pi te likhanti udgṛhṇanti dhārayanti vācayanti paryavāpnuvanti pravartayanti deśayantyupadiśantyuddiśanti svādhyāyanti,
sarve te tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasyānubhāvena adhiṣṭhānena samanvāhāreṇa / ye 'pi te 'nyeṣu lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā etarhi tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya, hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca, sarvasattvānāṃ cānukampakā anukampāmupādāya, te 'pi sarve imāṃ prajñāpāramitāṃ samanvāharanti, autsukyamāpadyante - kimitīyaṃ prajñāpāramitā cirasthitikā bhavet, kimityasyāḥ prajñāpāramitāyā nāma avinaṣṭaṃ bhavet, kimityasyāḥ prajñāpāramitāyā bhāṣyamāṇāyā likhyamānāyāḥ śikṣyamāṇāyā māraḥ pāyīyān mārakāyikā vā devatā antarāyaṃ na kuryuriti / evaṃ hi subhūte tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā enāṃ prajñāpāramitāṃ kelāyanti mamāyanti gopāyanti / tatkasya hetoḥ? eṣā hi mātā janayitrī tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānām / asyāḥ sarvajñatāyā darśayitrī lokasya ca saṃdarśayitrī / atonirjātā hi subhūte tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ / prajñāpāramitā hi subhūte tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya sarvajñajñānasya janayitrī darśayitrī, evamasya lokasya saṃdarśayitrī / atonirjātā hi subhūte tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ sarvajñatā / ye 'pi kecitsubhūte atīte 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ, te 'pi sarve enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ / ye 'pi te subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani tathāgatā arhantaḥ (vaidya 126) samyaksaṃbuddhā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante, te 'pi
sarve enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante / ye 'pi te subhūte etarhi aprameyeṣvasaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā daśadiśi loke tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya, hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca, anukampakā anukampāmupādāya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ, te 'pi sarve enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ / aham api subhūte etarhi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhaḥ / evamiyaṃ subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ janayitrī, evamasya lokasya saṃdarśayitrī //
atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - yadbhagavānevamāha - prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrīti, kathaṃ bhagavan prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī? katamaś ca bhagavan lokastathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhairākhyātaḥ? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - pañca subhūte skandhāḥ tathāgatena loka ityākhyātāḥ / katame pañca? yaduta rūpaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam / ime subhūte pañca skandhāstathāgatena loka ityākhyātāḥ //
subhūtirāha - kathaṃ bhagavaṃstathāgatānāṃ prajñāpāramitayā pañca skandhā darśitāḥ? kiṃ vā bhagavan prajñāpāramitayā darśitam? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - na lujyante na pralujyante iti subhūte pañca skandhā loka iti tathāgatānāṃ prajñāpāramitayā darśitāḥ / tatkasya hetoḥ na lujyante na pralujyante iti darśitāḥ? śūnyatāsvabhāvā hi subhūte pañca skandhāḥ, asvabhāvatvāt / na ca subhūte śūnyatā lujyate vā pralujyate vā / evamiyaṃ subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī / na ca subhūte ānimittaṃ vā apraṇihitaṃ vā anabhisaṃskāro vā anutpādo vā abhāvo vā dharmadhāturvā lujyate vā pralujyate vā / evamiyaṃ subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhata samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāḥ sattvāḥ, asaṃkhyeyāḥ sattvā iti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāḥ sattvāḥ, asaṃkhyeyāḥ sattvā iti yathābhūtaṃ prajānāti? sattvāsvabhāvatayā subhūte aprameyāḥ sattvā asaṃkhyeyāḥ sattvā iti yathābhūtaṃ prajānāti / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāḥ sattvā asaṃkhyeyāḥ sattvā iti yathābhūtaṃ prajānāti / yāny api tāni subhūte aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ cittacaritāni, tāny api subhūte tathāgataḥ sattvāsadbhāvatayaiva prajānāti / evaṃ khalu subhūte prajñāpāramitāmāgamya tathāgato 'prameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāmaprameyāṇyasaṃkhyeyāni cittacaritāni ca yathābhūtaṃ prajānāti / evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī //
(vaidya 127) punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ saṃkṣiptāni cittāni saṃkṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ saṃkṣiptāni cittāni saṃkṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? sa saṃkṣepaṃ kṣayataḥ kṣayaṃ ca akṣayato yathābhūtaṃ prajānāti / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ saṃkṣiptāni cittāni saṃkṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgatā imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ vikṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ vikṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? dharmatātaḥ subhūte tāni cittāni vikṣiptāni / alakṣaṇāni hi tāni cittāni akṣīṇānyavikṣīṇānyavikṣiptāni tāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / evaṃ hi subhūte tathāgatā imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ vikṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāmaprameyākṣayāṇi cittānyaprameyākṣayāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāmaprameyākṣayāṇi cittāni aprameyākṣayāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? tasya subhūte tathāgatasyādhiṣṭhitaṃ bhavati taccittam, anirodhamanutpādamasthitamanāśrayamasamamaprameyamasaṃkhyeyam, yenaiva yathābhūtaṃ prajānāti ākāśāprameyākṣayatayā cittāprameyākṣayateti / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāmaprameyākṣayāṇi cittānyaprameyākṣayāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ saṃkliṣṭāni cittāni saṃkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ saṃkliṣṭāni cittāni saṃkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? asaṃkleśasaṃkliṣṭāni subhūte tāni cittāni asaṃketāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ saṃkliṣṭāni cittāni saṃkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmasaṃkliṣṭāni cittānyasaṃkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmasaṃkliṣṭāni cittānyasaṃkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? prakṛtiprabhāsvarāṇi subhūte tāni cittāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ (vaidya 128) prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmasaṃkliṣṭāni cittānyasaṃkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ līnāni cittāni līnāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ līnāni cittāni līnāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? anālayalīnāni subhūte tāni cittāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ līnāni cittāni līnāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ pragṛhītāni cittāni pragṛhītāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ pragṛhītāni cittāni pragṛhītāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? agrāhyāṇi subhūte tāni cittāni pragrahītavyāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ pragṛhītāni cittāni pragṛhītāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sāsravāṇi cittāni sāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sāsravāṇi cittāni sāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? asvabhāvāni subhūte tāni cittāni asatsaṃkalpāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sāsravāṇi cittāni sāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmanāsravāṇi cittānyanāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmanāsravāṇi cittānyanāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? abhāvagatikāni subhūte tāni cittāni anābhogāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmanāsravāṇi cittānyanāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sarāgāṇi cittāni sarāgāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sarāgāṇi cittāni sarāgāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? yā subhūte cittasya sarāgatā, na sā cittasya yathābhūtatā / yā cittasya yathābhūtatā, na sā cittasya sarāgatā / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sarāgāṇi cittāni sarāgāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
(vaidya 129) punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vītarāgāṇi cittāni vītarāgāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vītarāgāṇi cittāni vītarāgāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? yaḥ subhūte cittasya vigamaḥ, na sā cittasya sarāgatā / yā vītarāgasya cittasya yathābhūtatā, na sā cittasyā sarāgatā / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vītarāgāṇi cittāni vītarāgāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sadoṣāṇi cittāni sadoṣāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sadoṣāṇi cittāni sadoṣāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? yā subhūte cittasya sadoṣatā, na sā cittasya yathābhūtatā / yā cittasya yathābhūtatā, na sā cittasya sadoṣatā / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sadoṣāṇi cittāni sadoṣāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vītadoṣāṇi cittāni vītadoṣāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vītadoṣāṇi cittāni vītadoṣāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? yaḥ subhūte cittasya vigamaḥ, na sā cittasya sadoṣatā / yā vītadoṣasya cittasya yathābhūtatā, na sā cittasya sadoṣatā / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vītadoṣāṇi cittāni vitadoṣāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ samohāni cittāni samohāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ samohāni cittāni samohāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? yā subhūte cittasya samohatā, na sā cittasya yathābhūtatā / yā cittasya yathābhūtatā, na sā cittasya samohatā / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ samohāni cittāni samohāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vītamohāni cittāni vītamohāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vītamohāni cittāni vītamohāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? yaḥ subhūte cittasya vigamaḥ, na sā cittasya samohatā / yā vītamohasya cittasya yathābhūtatā, na sā cittasya samohatā / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ (vaidya 130) prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vītamohāni cittāni vītamohāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmavipulāni cittānyavipulāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmavipulāni cittāni avipulāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? asamutthānayogāni subhūte tāni cittāni asamutthānaparyāpannāni / evaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmavipulāni cittānyavipulāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vipulāni cittāni vipulāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vipulāni cittāni vipulāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? na hīyante subhūte tāni cittāni, na vivardhante tāni cittāni, na vigacchanti tāni cittāni, avigamatvādeva cittānām / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vipulāni cittāni vipulāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmahadgatāni cittānyamahadgatāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmamahadgatāni cittānyamahadgatāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? anāgatikāni subhūte tāni cittāni agatikāni aparyāpannāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmamahadgatāni cittānyamahadgatāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ mahadgatāni cittāni mahadgatāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ mahadgatāni cittāni mahadgatāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? samatāsamāni subhūte tāni cittāni svabhāvasamāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ mahadgatāni cittāni mahadgatāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmapramāṇāni cittānyapramāṇāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmapramāṇāni cittānyapramāṇāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? aniśrayatvātsubhūte tāni cittānyapramāṇāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ (vaidya 131) prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmapramāṇāni cittāni apramāṇāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sanidarśanāni cittāni sanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sanidarśanāni cittāni sanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? samadarśanāni subhūte tāni cittāni cittasvabhāvāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sanidarśanāni cittāni sanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmanidarśanāni cittānyanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmanidarśanāni cittānyanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? alakṣaṇatvādarthaviviktatvātsubhūte adṛśyaṃ taccittaṃ trayāṇāṃ cakṣuṣāṃ sarveṣāṃ vā anavabhāsagatam / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmanidarśanāni cittānyanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sapratighāni cittāni sapratighāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sapratighāni cittāni sapratighāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? asatsaṃkalpitāni subhūte tāni cittāni, śūnyānyārambaṇavaśikāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sapratighāni cittāni sapratighāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmapratighāni cittānyapratighāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmapratighāni cittānyapratighāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? advayabhūtāni subhūte tāni cittāni abhūtasaṃbhūtāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmapratighāni cittānyapratighāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sottarāṇi cittāni sottarāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sottarāni cittāni sottarāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? yā subhūte sottarasya cittasya yathābhūtatā, na tatrāsti manyamānatā / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ sottarāṇi cittāni sottarāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
(vaidya 132) punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmanuttarāṇi cittānyanuttarāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmanuttarāṇi cittānyanuttarāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? aṇv api hi subhūte cittamanupalabdham / tato niṣprapañcāni tāni cittāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmanuttarāṇi cittānyanuttarāṇi cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmasamāhitāni cittānyasamāhitāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmasamāhitāni cittānyasamāhitāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? asamasamāni hi subhūte tāni cittāni asamavahitāni, evamasamāhitāni tāni cittāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmasamāhitāni cittānyasamāhitāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ samāhitāni cittāni samāhitāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ samāhitāni cittāni samāhitāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? samasamāni hi subhūte tāni cittāni samavahitāni / evaṃ samāhitāni cittānyākāśasamāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ samāhitāni cittāni samāhitāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmavimuktāni cittānyavimuktāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmavimuktāni cittānyavimuktāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? svabhāvavimuktāni subhūte tāni cittāni abhāvasvabhāvāni / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmavimuktāni cittānyavimuktāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vimuktāni cittāni vimuktāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vimuktāni cittāni vimuktāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? cittaḥ hi subhūte tathāgatena na atītamupalabdhaṃ na anāgatam, na pratyutpannamupalabdham, asattvāccittasya / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāṃ vimuktāni cittāni vimuktāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmadṛśyāni cittānyadṛśyāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya (vaidya 133) aprameyāṇāṃ sattvānāmadṛśyāni cittānyadṛśyāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? asattvātsubhūte adṛśyaṃ taccittam / abhūtatvādavijñeyam, apariniṣpattito 'grāhyaṃ prajñācakṣuṣā divyena cakṣuṣā / kutaḥ punarmāṃsacakṣuṣā? sarveṣāmanavabhāsagatatvāt / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṃ sattvānāmadṛśyāni cittānyadṛśyāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāsaṃkhyeyānāṃ parasattvānāṃ parapudgalānāmunmiñjitanimiñjitāni yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyāṇāṃ parasattvānāṃ parapudgalānāmunmiñjitanimiñjitāni yathābhūtaṃ prajānāti? sarvāṇi tāni subhūte rūpaniśritāni utpadyamānānyutpadyante iti yathābhūtaṃ prajānāti / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / sarvāṇi tāni vijñānaniśritāni utpadyamānānyutpadyante iti yathābhūtaṃ prajānāti / tatra subhūte kathaṃ tathāgatena tānyunmiñjitanimiñjitāni rūpaniśritāni vijñātāni bhavanti? evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ? kathaṃ tathāgatena tānyunmiñjitanimiñjitāni vijñānaniśritāni vijñātāni bhavanti? bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi rūpagatam etat / na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi rūpagatam etat / bhavati ca na bhavati ca tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi rūpagatam etat / naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi rūpagatam etat / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vijñānagatam etat / na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vijñānagatam etat / bhavati ca na bhavati ca tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vijñānagatam etat / naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vijñānagatam etat / śāśvata ātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi rūpagatam etat / aśāśvata ātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi rūpagatam etat / śāśvataś ca aśāśvata ātmāvalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi rūpagatam etat /
naiva śāśvato nāśāśvata ātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi rūpagatam etat / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / śāśvata ātmāvalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi vijñānagatam etat / aśāśvata ātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi vijñānagatam etat / śāśvataścāśāśvata ātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi vijñānagatam etat / naiva śāśvato nāśāśvata ātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi vijñānagatam etat / antavānātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi rūpagatam etat / anantavānātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi rūpagatam etat / antavāṃś ca anantavāṃścātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi rūpagatam etat / naivāntavān nānantavānātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi rūpagatam etat / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / antavānātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi vijñānagatam etat / anantavānātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi vijñānagatam etat / antavāṃś ca anantavāṃścātmā avalokaś ca idameva (vaidya 134) satyaṃ mohamanyaditi vijñānagatam etat / naivāntavān nānantavānātmā avalokaś ca idameva satyaṃ mohamanyaditi vijñānagatam etat / sa jīvastaccharīramidameva satyaṃ mohamanyaditi rūpagatam etat / anyo jīvo 'nyaccharīramidameva satyaṃ mohamanyaditi rūpagatam etat / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / sa jīvastaccharīramidameva satyaṃ mohamanyaditi vijñānagatam etat / anyo jīvo 'nyaccharīramidameva satyaṃ mohamanyaditi vijñānagatam etat /
evaṃ hi subhūte tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāsaṃkhyeyānāṃ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ tānyunmiñjitanimiñjitāni rūpaniśritāni vijñātāni bhavanti / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / tānyunmiñjitanimiñjitāni vijñānaniśritāni vijñātāni bhavanti //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmamasaṃkhyeyānāṃ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ tānyunmiñjitanimiñjitāni yathābhūtaṃ prajānāti / iha subhūte tathāgato rūpaṃ jānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgato rūpaṃ jānāti? tathā subhūte tathāgato rūpaṃ jānāti, yathā tathatā / evaṃ hi subhūte tathāgato rūpaṃ jānāti / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / iha subhūte tathāgato vijñānaṃ jānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgato vijñānaṃ jānāti? tathā subhūte tathāgato vijñānaṃ jānāti, yathā tathatā / evaṃ hi subhūte tathāgato vijñānaṃ jānāti / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ tānyunmiñjitanimiñjitāni yathābhūtaṃ prajānāti / evaṃ hi subhūte tathāgatastathāgatatathatayā ca skandhatathatayā ca unmiñjitanimiñjitatathatayā ca tathatāṃ prajñapayati / yaiva ca subhūte skandhatathatā, saiva lokasyāpi tathatā / tatkasya hetoḥ? uktaṃ hyetatsubhūte tathāgatena - pañca skandhā loka iti saṃjñātāḥ iti / tasmāttarhi subhūte yā skandhatathatā, sā lokatathatā / yā lokatathatā, sā sarvadharmatathatā / yā sarvadharmatathatā, sā srotaāpattiphalatathatā / yā srotaāpattiphalatathatā, sā sakṛdāgāmiphalatathatā / yā sakṛdāgāmiphalatathatā, sā anāgāmiphalatathatā / yā anāgamiphalatathatā, sā arhattvaphalatathatā / yā arhattvaphalatathatā, sā pratyekabuddhatvatathatā / yā pratyekabuddhatvatathatā, sā tathāgatatathatā /
iti hi tathāgatatathatā ca skandhatathatā ca sarvadharmatathatā ca sarvāryaśrāvakapratyekabuddhatathatā ca ekaivaiṣā tathatā anekabhāvābhāvāpagatā anekatvādanānātvādakṣayatvādavikāratvādadvayatvādadvaidhīkāratvāt / evameṣā subhūte tathatā tathāgatena prajñāpāramitāmāgamya abhisaṃbuddhā / evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī / evaṃ hi subhūte tathāgato 'sya lokasya lokaṃ saṃdarśayati / evaṃ cāsya lokasya darśanaṃ bhavati - evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ mātā jananī janayitrī / evaṃ hi subhūte tathāgatastathatāmabhisaṃbudhya lokasya tathatāṃ jānāti, avitathatāṃ jānāti, ananyatathatāṃ jānāti / evaṃ ca subhūte tathāgatastathatāmabhisaṃbuddhaḥ saṃstathāgata ityucyate //
(vaidya 135) sthaviraḥ subhūtirāha - gambhīrā bhagavaṃstathatā / ato bhagavaṃstathatāto buddhānāṃ bhagavatāṃ bodhiḥ prabhāvyate prakāśyate / ko 'tra bhagavan anyo 'dhimokṣyate 'vinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo 'rhan vā paripūrṇasaṃkalpo dṛṣṭisaṃpanno vā pudgalaḥ? tathā hi bhagavan imāni sthānāni paramagambhīrāṇi tathāgatenābhisaṃbudhya ākhyātāni / evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - evametatsubhūte, evam etat / paramagambhīrāṇīmāni sthānāni tathāgatenābhisaṃbudhya ākhyātāni / tathā hi subhūte akṣayaiṣā tathatā, yā tathāgatenābhisaṃbuddhā, abhisaṃbudhya akṣayākṣayaivākhyātā //
atha khalu śakradevendrapramukhāḥ kāmāvacarā rūpāvarāś ca devaputrā brahmakāyikānāṃ ca viṃśatidevaputrasahasrāṇi yena bhagavāṃstenopasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya ekānte tasthuḥ / ekāntasthitāś ca te kāmāvacarā rūpāvacarāś ca devaputrā bhagavantametadavocan - gambhīrā bhagavan dharmāḥ prakāśyante / kathaṃ bhagavan atra lakṣaṇāni sthāpyante? bhagavānāha - śūnyamiti devaputrā atra lakṣaṇāni sthāpyante / ānimittamiti apraṇihitamiti devaputrā atra lakṣaṇāni sthāpyante / anabhisaṃskāra iti anutpāda iti anirodha iti asaṃkleśa iti avyavadānamiti abhāva iti nirvāṇamiti dharmadhāturiti tathateti devaputrā atra lakṣaṇāni sthāpyante / tatkasya hetoḥ? aniśritāni hi devaputrā etāni lakṣaṇāni / ākāśasadṛśāni hi devaputrā etāni lakṣaṇāni / naitāni lakṣaṇāni tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena sthāpitāni / naitāni lakṣaṇāni rūpasaṃkhyātāni / evaṃ na vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānasaṃkhyātāni / naitāni lakṣaṇāni rūpaniśritāni, na vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānaniśritāni / naitāni lakṣaṇāni devairvā nāgairvā manuṣyairvā amanuṣyairvā sthāpitāni / naitāni lakṣaṇāni sadevamānuṣāsureṇa lokena śakyāni cālayitum / tatkasya hetoḥ? sadevamānuṣāsuro 'pi hi loka etallakṣaṇa eva / nāpyetāni lakṣaṇāni kenāpi hastena sthāpitāni / yo devaputrā evaṃ vadet - idamākāśaṃ kenāpi sthāpitamiti, api nu sa devaputrāḥ samyagvadan vadet? evamukte kāmāvacarā rūpāvarāś ca devaputrā bhagavantametadavocan - na bhagavan ākāśaṃ kenacitsthāpitam / tatkasya hetoḥ? asaṃskṛtatvādbhagavan ākāśasya nākāśaṃ kenacitsthāpitam //
atha khalu bhagavāṃstān kāmāvacarān rūpāvarāṃś ca devaputrānāmantrayate sma - evametaddevaputrāḥ / utpādādvā tathāgatānāmanutpādādvā tathaivaitāni lakṣaṇāni sthitāni / tatkasya hetoḥ? yathaitāni hi sthitāni, tathābhūtāni tathāgatenābhisaṃbudhya ākhyātāni / tasmāddevaputrāstathāgatastathāgata ityucyate //
(vaidya 136) atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - gambhīrāṇi bhagavan imāni lakṣaṇāni tathāgatenābhisaṃbuddhāni / tathāgatānāṃ cāsaṅgajñānaṃ yaduta prajñāpāramitā / asaṅgajñānāya prajñāpāramitā tathāgatānāṃ gocaraḥ / evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - evametatsubhūte, evam etat / evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī / yathā subhūte tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā imāṃ dharmaṃ prajñāpāramitāmupaniśritya viharanti, tathaivaite dharmāḥ sadā sthitāḥ, asthānatastathāgatairabhisaṃbuddhāḥ / ataste dharmamevopaniśritya viharanti, dharmaṃ satkurvanti gurukurvanti mānayanti pūjayantyarcayantyapacāyanti / prajñāpāramitaivaiṣā subhūte dharmāṇāṃ dharmateti tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ prajñāpāramitāṃ satkurvanti gurukurvanti mānayanti pūjayantyarcayantyapacāyanti / tatkasya hetoḥ? ato hi subhūte prajñāpāramitātastathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ sarvajñatāyāḥ prabhāvanā bhavati / kṛtajñāḥ kṛtavedinaś ca tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ / yatkhalu subhūte samyagvadanto vadeyuḥ - kṛtajñaḥ kṛtavedīti, tattathāgataṃ hi te samyagvadanto vadanti - kṛtajñaḥ kṛtavedīti / yatkhalu subhūte tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho yena yena yānenāgataḥ, yayā yayā pratipadā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhaḥ, tathāgatastadeva yānaṃ tāmeva pratipadamanugṛhṇīte anuparipālayati, tayaiva kṛtajñatayā kṛtaveditayā / iyaṃ subhūte tathāgatasya kṛtajñatā kṛtaveditā draṣṭavyā / punaraparaṃ subhūte tathāgatena sarvadharmā akṛtā akṛtā ityabhisaṃbuddhāḥ, avikṛtā avikṛtā ityabhisaṃbuddhāḥ, anabhisaṃskṛtā anabhisaṃskṛtā ityabhisaṃbuddhāḥ / iyam api subhūte tathāgatasya kṛtajñatā kṛtaveditā draṣṭavyā / prajñāpāramitāṃ hyāgamya subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya evaṃ sarvadharmeṣu jñānaṃ pravṛttam / anenāpi subhūte paryāyeṇa prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - yadā bhagavan sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ, tadā kathaṃ bhagavan prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - sādhu sādhu subhūte, yastvaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhametamarthaṃ paripraśnīkartavyaṃ manyase / subhūtirevamāha - sarvadharmā ajānakā apaśyakā iti / evametatsubhūte, evam etat / sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ / kathaṃ subhūte sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ? sarvadharmā hi subhūte śūnyāḥ / sarvadharmā hi subhūte aniśritāḥ / evaṃ hi subhūte sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ / evamete subhūte sarvadharmāḥ prajñāpāramitāmāgamya tathāgatairabhisaṃbuddhāḥ / evam api subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī rūpasyādṛṣṭatvāt / evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ vijñānasyādṛṣṭatvātsaṃdarśayitrī / evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī bhavati //
(vaidya 137) subhūtirāha - kathaṃ bhagavan rūpasyādṛṣṭatā bhavati? kathaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām? kathaṃ bhagavan vijñānasyādṛṣṭatā bhavati? bhagavānāha - yadi subhūte na rūpārambaṇaṃ vijñānamutpadyate, evaṃ rūpasyādṛṣṭatā bhavati / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / yadi subhūte na vijñānārambaṇaṃ vijñānamutpadyate, evaṃ vijñānasyādṛṣṭatā bhavati / yā ca subhūte rūpasyādṛṣṭatā, yā ca vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām, yā ca subhūte vijñānasyādṛṣṭatā, saiva lokasya dṛṣṭatā bhavati / evaṃ hi subhūte lokastathāgatena dṛṣṭo bhavati / evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī / kathaṃ ca subhūte prajñāpāramitā lokaṃ saṃdarśayati? iti lokaḥ śūnya iti lokaṃ sūcayati, evaṃ prajñāpayati, evaṃ lokaṃ saṃdarśayati / iti loko 'cintya iti, lokaḥ śānta iti, loko vivikta iti lokaviśuddhyā lokaṃ sūcayati / evaṃ lokaṃ prajñāpayati, evaṃ saṃdarśayatīti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ lokasaṃdarśanaparivarto nāma dvādaśaḥ // asp_13: acintyaparivartastrayodaśaḥ / atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā / mahākṛtyena bateyaṃ bhagavan prajñāpāramitā pratyupasthitā / acintyakṛtyenātulyakṛtyenāprameyakṛtyenāsaṃkhyeyakṛtyenāsamasamakṛtyena bateyaṃ bhagavan prajñāpāramitā pratyupasthitā / bhagavānāha - evametatsubhūte, evam etat / mahākṛtyeneyaṃ subhūte prajñāpāramitā pratyupasthitā / acintyakṛtyenātulyakṛtyenāprameyakṛtyenāsaṃkhyeyakṛtyenāsamasamakṛtyeneyaṃ subhūte prajñāpāramitā pratyupasthitā / kathaṃ ca subhūte acintyakṛtyeneyaṃ prajñāpāramitā pratyupasthitā? acintyaṃ hi subhūte tathāgatatvaṃ buddhatvaṃ svayaṃbhūtvaṃ sarvajñatvam / evaṃ hi subhūte acintyakṛtyeneyaṃ prajñāpāramitā pratyupasthitā / na hīdaṃ śakyaṃ cittena cintayitum / tatkasya hetoḥ? na hi cittaṃ vā cetanā vā caitasiko vā atra dharmaḥ pravartate / kathaṃ ca subhūte atulyakṛtyeneyaṃ prajñāpāramitā pratyupasthitā? na śakyaṃ subhūte tathāgatatvaṃ buddhatvaṃ svayaṃbhūtvaṃ sarvajñatvaṃ cintayituṃ vā tulayituṃ vā / evaṃ hi subhūte atulyakṛtyeneyaṃ prajñāpāramitā pratyupasthitā / kathaṃ ca subhūte aprameyakṛtyeneyaṃ prajñāpāramitā pratyupasthitā? aprameyaṃ hi subhūte tathāgatatvaṃ buddhatvaṃ svayaṃbhūtvaṃ sarvajñatvam / evaṃ hi subhūte aprameyakṛtyeneyaṃ prajñāpāramitā pratyupasthitā / kathaṃ ca subhūte asaṃkhyeyakṛtyeneyaṃ prajñāpāramitā pratyupasthitā? asaṃkhyeyaṃ hi subhūte tathāgatatvaṃ buddhatvaṃ svayaṃbhūtvaṃ sarvajñatvam / evaṃ hi subhūte asaṃkhyeyakṛtyeneyaṃ prajñāpāramitā pratyupasthitā / kathaṃ ca subhūte asamasamakṛtyeneyaṃ prajñāpāramitā pratyupasthitā? nāsti subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya svayaṃbhuvaḥ sarvajñasya samaḥ, kutaḥ punaruttaraḥ? evaṃ hi subhūte asamasamakṛtyeneyaṃ prajñāpāramitā pratyupasthitā //
sthaviraḥ subhūtirāha - kiṃ punarbhagavaṃstathāgatatvamevācintyamatulyamaprameyamasaṃkhyeyamasamasamam? evaṃ buddhatvameva svayaṃbhūtvameva sarvajñatvameva atulyamaprameyamasaṃkhyeyamasamasamam, utāho rūpamapyacintyamatulyamaprameyamasaṃkhyeyamasamasamam? evaṃ vedanāpi saṃjñāpi saṃskārā apiḥ? vijñānamapyacintyamatulyamaprameyamasaṃkhyeyamasamasamam, utāho sarvadharmā apyacintyā atulyā aprameyā asaṃkhyeyā asamasamāḥ? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - evametatsubhūte, evam etat / rūpam api subhūte acintyamatulyamaprameyamasaṃkhyeyamasamasamam / evaṃ vedanāpi saṃjñāpi saṃskārā api / vijñānam api subhūte acintyamatulyamaprameyamasaṃkhyeyamasamasamam / evaṃ sarvadharmā api subhūte acintyā atulyā aprameyā asaṃkhyeyā asamasamāḥ / tatkasya hetoḥ? rūpasya hi subhūte yā dharmatā, na tatra cittaṃ na cetanā na caitasikā dharmā na tulanā / evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām / vijñānasya hi subhūte yā dharmatā, na tatra cittaṃ na cetanā na caitasikā dharmā na tulanā / sarvadharmāṇāṃ hi subhūte yā dharmatā, na tatra cittaṃ na cetanā na caitasikā dharmā na tulanā / evaṃ hi subhūte rūpamapyacintyamatulyam / evaṃ vedanāpi saṃjñāpi saṃskārā api / vijñānamapyacintyamatulyam / evaṃ sarvadharmā apyacintyā atulyāḥ / rūpam api (vaidya 139) subhūte aprameyam / evaṃ vedanāpi saṃjñāpi saṃskārā api / vijñānam api subhūte aprameyam, sarvadharmā api subhūte aprameyāḥ / tatkasya hetoḥ? rūpasya hi subhūte pramāṇaṃ na prajñāyate / evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām /
vijñānasya hi subhūte pramāṇaṃ na prajñāyate / sarvadharmāṇām api hi subhūte pramāṇaṃ na prajñāyate / kena kāraṇena subhūte rūpasya pramāṇaṃ na prajñāyate? kena kāraṇena vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām? kena kāraṇena subhūte vijñānasya pramāṇaṃ na prajñāyate? kena kāraṇena subhūte sarvadharmāṇām api pramāṇaṃ na prajñāyate? rūpasya hi subhūte pramāṇaṃ na vidyate / evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām / vijñānasya hi subhūte pramāṇaṃ na vidyate / sarvadharmāṇām api hi subhūte pramāṇaṃ na vidyate / kena kāraṇena subhūte rūpasya pramāṇaṃ na vidyate? evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām? kena kāraṇena subhūte vijñānasya pramāṇaṃ na vidyate? kena kāreṇena subhūte sarvadharmāṇām api pramāṇaṃ na vidyate? apramāṇatvātsubhūte sarvadharmāṇām / rūpam api subhūte asaṃkhyeyam / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / vijñānam api subhūte asaṃkhyeyam / sarvadharmā api subhūte asaṃkhyeyāḥ, gaṇanāsamatikrāntatvāt / rūpamapi subhūte asamasamam / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / vijñānam api subhūte asamasamam / evaṃ sarvadharmā api subhūte asamasamāḥ, ākāśasamatvātsubhūte sarvadharmāṇām / tatkiṃ manyase subhūte api tu astyākāśasya samo vā gaṇanā vā pramāṇaṃ vā tulyaṃ vā cittaṃ vā caitasikā vā dharmāḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte anena paryāyeṇa sarvadharmā api acintyā atulyā aprameyā asaṃkhyeyā asamasamāḥ / ete ca subhūte tathāgatadharmā acintyāścittoparamatvāt, atulyāstulanāsamatikrāntatvāt / acintyā atulyā iti subhūte vijñānagatasyaitaddharmasyādhivacanam /
evamaprameyā asaṃkhyeyā asamasamā iti subhūte samasaṃkhyāpramāṇoparamatvādaprameyā asaṃkhyeyā asamasamāstathāgatadharmāḥ / ākāśasamāsaṃkhyeyāprameyatayā asamasamā asaṃkhyeyā aprameyā ete dharmāḥ / ākāśatulyatayā atulyā asamavahitā bateme dharmāḥ / tasmātsubhūte atulyā ete dharmā ucyante / ākāśācintyatayā acintyā ete dharmāḥ / ākāśātulyatayā atulyā ete dharmāḥ / ākāśāprameyatayā aprameyā ete dharmāḥ / ākāśāsaṃkhyeyatayā asaṃkhyeyā ete dharmāḥ / ākāśāsamasamatayā asamasamā ete dharmāḥ / asyāṃ khalu punaracintyatāyāmatulyatāyāmaprameyatāyāmasaṃkhyeyatāyāmasamasamatāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ pañcānāṃ bhikṣuśatānāmanupādāya āsravebhyaścittāni vimuktāni, viṃśateś ca bhikṣuṇīśatānām anupādāya āsravebhyaś cittāni vimuktāni, ṣaṣṭeścopāsakaśatānāṃ virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurviśuddham, triṃśateścopāsikānāṃ virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurviśuddham, viṃśatyā ca bodhisattvairanutpattikeṣu dharmeṣu kṣāntiḥ pratilabdhābhūt / te ca bhagavatā ihaiva bhadrakalpe vyākṛtā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / ye 'pi te upāsakā upāsikāś ca yeṣāṃ virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurviśuddham, te 'pi bhagavatā vyākṛtāḥ / teṣāmapyanupādāyāsravebhyaścittaṃ vimokṣyate //
(vaidya 140) atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā / mahākṛtyena bateyaṃ bhagavan prajñāpāramitā pratyupasthitā / evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - evametatsubhūte, evam etat / gambhīrā subhūte prajñāpāramitā / mahākṛtyeneyaṃ subhūte prajñāpāramitā pratyupasthitā / tatkasya hetoḥ? atra hi subhūte sarvajñatā samāyuktā, atra pratyekabuddhabhūmiḥ samāyuktā, atra sarvaśrāvakabhūmiḥ samāyuktā / tadyathāpi nāma subhūte rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya janapadasthāmavīryaprāptasya yāni tāni rājakṛtyāni, yāni ca nagarakṛtyāni, yāni ca janapadakṛtyāni, sarvāṇi tāni amātyasamāyuktāni bhavanti / alpotsukastato rājā bhavatyapahṛtabhāraḥ / evameva subhūte ye kecidbuddhadharmā vā pratyekabuddhadharmā vā śrāvakadharmā vā, sarve te prajñāpāramitāsamāyuktāḥ / prajñāpāramitā tatra kṛtyaṃ karoti / anena subhūte paryāyeṇa mahākṛtyeneyaṃ prajñāpāramitā pratyupasthitā rūpasyāparigrahāya anabhiniveśāya / evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām / vijñānasyāparigrahāya anabhiniveśāya, srotaāpattiphalasyāparigrahāyānabhiniveśāya, evaṃ sakṛdāgāmiphalasyānāgāmiphalasyārhattvaphalasyāparigrahāyānabhiniveśāya, pratyekabodheraparigrahāyānabhiniveśāya, sarvajñatāyā aparigrahāyānabhiniveśāya prajñāpāramitā pratyupasthitā //
subhūtirāha - kathaṃ bhagavan sarvajñatāyā aparigrahāyānabhiniveśāya prajñāpāramitā pratyupasthitā? bhagavānāha - tatkiṃ manyase subhūte samanupaśyasi tvamarhattvaṃ yatra parigrahaṃ vā abhiniveśaṃ vā kuryāḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / nāhaṃ bhagavaṃstaṃ dharmaṃ samanupaśyāmi yaṃ parigṛhṇīyāmabhiniveśeyaṃ vā arhattvamiti / bhagavānāha - evametatsubhūte, evam etat / aham api subhūte tathāgatatvaṃ na samanupaśyāmi / so 'haṃ subhūte tathāgatatvamasamanupaśyan na parigṛhṇāmi nābhiniveśe / tasmāttarhi subhūte sarvajñatāpyaparigrahā anabhiniveśā / subhūtirāha - sarvajñatāpi bhagavan aparigrahā anabhiniveśeti? mā bhagavan navayānasaṃprasthitāḥ parīttakuśalamūlā bodhisattvā mahāsattvā imaṃ nirdeśaṃ śrutvā utrasiṣuḥ saṃtrasiṣuḥ saṃtrāsamāpatsyante / api tu khalu punarbhagavan ye bodhisattvā mahāsattvā hetusaṃpannāḥ pūrvajinakṛtādhikārā dīrgharātrāvaropitakuśalamūlā bhaviṣyanti, ta imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā adhimokṣyanti / bhagavānāha - evametatsubhūte, evam etat //
atha khalu te kāmāvacarā rūpāvarāś ca devaputrā bhagavantametadavocan - gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā, durdṛśā duranubodhā / pūrvajinakṛtādhikārā dīrgharātrāvaropitakuśalamūlāste bhagavan sattvā bhaviṣyanti, ya enāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāmadhimokṣyanti / sacedbhagavaṃstrisāhasramahāsāhasre lokadhātau ye sattvāḥ, te sarve śraddhānusāribhūmau kalpaṃ vā kalpāvaśeṣaṃ vā careyuḥ yaśceha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāmekadivasam api kṣāntiṃ rocayedgaveṣeta cintayettulayedupaparīkṣeta upanidhyāyet, ayameva bhagavaṃstebhyaḥ śreyān / evamukte bhagavāṃstān kāmāvacarān (vaidya 141) rūpāvacarāṃś ca devaputrānāmantrayāmāsa - yadi devaputrāḥ kaścideva kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śṛṇuyāt, yāvadasya devaputrāḥ kṣiprataraṃ nirvāṇaṃ pratikāṅkṣitavyam, na tveva teṣāṃ śraddhānusāribhūmau kalpaṃ vā kalpāvaśeṣaṃ vā caratām / atha khalu te kāmāvacarā rūpāvacarāś ca devaputrā bhagavantametadavocan - mahāpāramiteyaṃ bhagavan yaduta prajñāpāramitā / ityuktvā bhagavataḥ pādau śirasā abhivandya bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavato 'ntikād gamiṣyāma ityārocya prakrāntāḥ / te 'vidūraṃ gatvā antarhitāḥ / kāmāvacarāś ca devaputrāḥ kāmadhātau prātiṣṭhantaḥ, rūpāvacarāś ca devaputrā brahmaloke prātiṣṭhanteti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāmacintyaparivarto nāma trayodaśaḥ // asp_14: aupamyaparivartaścaturdaśaḥ / atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - yo bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ sahaśravaṇenaiva asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāmadhimucyate nāvalīyate na saṃlīyate nāvatiṣṭhate na dhandhāyati na vicikitsati na kāṅkṣati, abhinandati ca prajñāpāramitām, sa bhagavan kutaścyutvā kutropapannaḥ? bhagavānāha - yaḥ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sahaśravaṇenaiva asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāmadhimokṣyate nāvaleṣyate na saṃleṣyate nāvasthāsyate na dhandhāyiṣyati na vicikitsiṣyati na kāṅkṣiṣyati, abhinandiṣyati ca darśanaṃ śravaṇaṃ ca, dhārayiṣyati bhāvayiṣyatyenāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitām, prajñāpāramitāpratisaṃyuktāṃś ca manasikārānna vihāsyati, na vipṛṣṭhīkariṣyati mānasam, chandaṃ janayiṣyatyudgrahītuṃ dhārayituṃ vācayituṃ paryavāptuṃ pravartayitum, kariṣyatyanubandham, anugamiṣyati dharmabhāṇakaṃ notsrakṣyati / tadyathāpi nāma subhūte taruṇavatsā gaurnotsṛjati vatsam, evameva subhūte yo bodhisattvo mahāsattva enāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā tāvanna prahāsyati dharmabhāṇakaṃ yāvadasyeyaṃ prajñāpāramitā kāyagatā vā bhaviṣyati pustakagatā vā, ayaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvo manuṣyebhya eva cyuto manuṣyeṣvevopapannaḥ //
subhūtirāha - syādbhagavan etaireva guṇaiḥ samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo 'nyebhyo buddhakṣetrebhyaścyuta ihopapannaḥ? bhagavānāha - syātsubhūte bodhisattvo mahāsattvo 'nyebhyo buddhakṣetrebhyo 'nyān buddhān bhagavataḥ paryupāsya paripṛcchya paripraśnīkṛtya tebhyaścyuta ihopapannaḥ, etaireva guṇaiḥ samanvāgato veditavyaḥ / punaraparaṃ subhūte yo bodhisattvo mahāsattvastuṣitebhyo devebhyaścyuta ihopapannaḥ, so 'pyetaireva guṇaiḥ samanvāgato veditavyaḥ / yena maitreyo bodhisattvo mahāsattvaḥ paryupāsitaḥ paripṛṣṭaḥ paripṛcchitaḥ paripraśnīkṛtaḥ imāṃ prajñāpāramitāmārabhya, so 'pyetaireva guṇaiḥ samanvāgato veditavyaḥ / yena khalu punaḥ subhūte bodhisattvena mahāsattvena pūrvāntata iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā śrutā, na tu paripṛṣṭā bhavet, na paripṛcchitā na paripraśnīkṛtā, tasya punar api manuṣyeṣvevopapannasya asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ bhavati kāṅkṣāyitatvam, bhavati dhandhāyitatvam, bhavati cittasyāvalīnatā, veditavyametatsubhūte, ayaṃ bodhisattvaḥ pūrvāntato 'pyaparipṛcchakajātīyo 'bhūt / tatkasya hetoḥ? tathā hi asyāṃ asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ bhavati kāṅkṣāyitatvam, bhavati dhandhāyitatvam, bhavati cittasyāvalīnateti //
punaraparaṃ subhūte yena bodhisattvena mahāsattveneyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā pūrvāntato 'pi śrutā bhavati, paryupāsitā paripṛṣṭā paripṛcchitā paripraśnīkṛtā ca bhavati, ekaṃ vā dinaṃ dve vā trīṇi vā catvāri vā pañca vā dināni, tasya tāvatkālikī śraddhā bhavati, saṃhriyate ca, punarevāsaṃhāryā ca bhavati paripṛcchayā / tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetatsubhūte bhavati - yena pūrvaṃ na saṃparipṛṣṭā bhavatīyaṃ prajñāpāramitā, na saṃparipṛcchitā, (vaidya 143) na saṃparipraśnīkṛtā, na cānuvartitā bhavati, tasya kaṃcitkālaṃ chando 'nuvartate asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ śravaṇāya, kaṃcitkālaṃ chando na bhavati / sa punarevotkṣipyate 'vasīdati / tasya calācalā buddhirbhavati / tūlapicūpamaś ca sa bhavati / so 'yaṃ bodhisattvo 'cirayānasaṃprasthito veditavyaḥ / navena yānenāgataḥ sa bodhisattvastāṃ śraddhāṃ taṃ prasādaṃ taṃ chandaṃ prahāsyati, yadutaināṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ nānugrahīṣyati nānuvartiṣyate nānuparivārayiṣyati / tasya dvayorbhūmyoranyatarā bhūmiḥ pratikāṅkṣitavyā - śrāvakabhūmirvā pratyekabuddhabhūmirvā / tadyathāpi nāma subhūte mahāsamudragatāyāṃ nāvi bhinnāyāṃ te tatra kāṣṭhaṃ vā na gṛhṇanti phalakaṃ vā, mṛtaśarīraṃ vā nādhyālambante, veditavyam etat - aprāptā evaite pāramudake kālaṃ kariṣyantīti / ye khalu punaḥ subhūte mahāsamudragatāyāṃ nāvi bhinnāyāṃ tatra kāṣṭhaṃ vā gṛhṇanti phalakaṃ vā, mṛtaśarīraṃ vā adhyālambante, veditavyametatsubhūte - naite udake kālaṃ kariṣyanti, svastinā anantarāyeṇa pāramuttariṣyanti, akṣatāścānupahatāś ca sthale sthāsyantīti /
evameva subhūte yo bodhisattvaḥ śraddhāmātrakeṇa prasādamātrakeṇa premamātrakeṇa chandamātrakeṇa samanvāgataḥ sa ca prajñāpāramitāṃ nādhyālambate, veditavyametatsubhūte antaraivaiṣa vyadhvani vyavasādamāpatsyate, aprāpta eva sarvajñatāṃ śrāvakatve pratyekabuddhatve vā sthāsyatīti / yeṣāṃ khalu punaḥ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmasti śraddhā, asti kṣāntiḥ, asti ruciḥ, asti chandaḥ, asti vīryam, astyapramādaḥ, astyadhimuktiḥ, astyadhyāśayaḥ, asti tyāgaḥ, asti gauravam, asti prītiḥ, asti prāmodyam, asti prasādaḥ, asti prema, astyanikṣiptadhuratā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum, te ca prajñāpāramitāmadhyālambante / evaṃ teṣāṃ sā śraddhā sā kṣāntiḥ sā rūciḥ sa cchandaḥ tadvīryaṃ so 'pramādaḥ sādhimuktiḥ so 'dhyāśayaḥ sa tyāgaḥ tadgauravaṃ sā prītiḥ tatprāmodyaṃ sa prasādaḥ tatprema sā anikṣiptadhuratā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum / te ca prajñāpāramitāṃ prāpya sarvajñatāyāṃ sthāsyanti / tadyathāpi nāma subhūte strī va puruṣo vā aparipakvena ghaṭenodakaṃ parivahet, veditavyametatsubhūte - nāyaṃ ghaṭaściramanuvartsyate, kṣiprameva paribhetsyate, pravileṣyate iti / tatkasya hetoḥ? yathāpi nāma tadaparipakvatvāddhaṭasya, sa bhūmiparyavasāna eva bhaviṣyatīti / evameva subhūte kiṃcāpi bodhisattvasya asti śraddhā asti kṣāntiḥ asti rūciḥ asti chandaḥ asti vīryam astyapramādaḥ, astyadhimuktiḥ astyadhyāśayaḥ asti tyāgaḥ / asti gauravam, asti prītiḥ asti prāmodyam, asti prasādaḥ, asti prema, astyanikṣiptadhuratā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum /
sa ca prajñāpāramitayā upāyakauśalyena ca aparigṛhīto bhavati, veditavyametatsubhūte ayaṃ bodhisattvo 'ntarā vyadhvani vyavasādamāpatsyata iti / kaś ca subhūte bodhisattvasyāntarā vyadhvani vyavasādaḥ - śrāvakabhūmirvā pratyekabuddhabhūmirvā? tadyathāpi nāma subhūte strī vā puruṣo vā suparipakvena ghaṭena nadīto vā sarasto vā taḍāgato vā udapānādvā tato 'nyebhyo vā udakādhārebhya udakaṃ parivahet, tasya tadudakaṃ parivahato veditavyametatsubhūte svastinā (vaidya 144) anantarāyeṇa ayaṃ ghaṭo gṛhaṃ gamiṣyatīti / tatkasya hetoḥ? yathāpi nāma suparipakvatvāddhaṭasya / evameva subhūte yasya bodhisattvasya asti śraddhā asti kṣāntiḥ asti ruciḥ asti chandaḥ, asti vīryam, astyapramādaḥ, astyadhimuktiḥ astyadhyāśayaḥ, asti tyāgaḥ, asti gauravam, asti prītiḥ asti prāmodyam, asti prasādaḥ, asti premaḥ astyanikṣiptadhuratā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum / sa ca prajñāpāramitayā upāyakauśalyena ca parigṛhīto bhavati / veditavyametatsubhūte nāyaṃ bodhisattvo mahāsattvo 'ntarā vyadhvani vyavasādamāpatsyate / akṣato 'nupahataḥ sarvajñatāyāṃ sthāsyatīti / tadyathāpi nāma subhūte duṣprajñajātīyaḥ puruṣaḥ sāmudrikāṃ nāvamanākoṭitāmaparikarmakṛtāṃ cirabandhanabaddhāmudake 'vatārya samāropitabhāṇḍāṃ paripūrṇāṃ bhārārtāmabhirūḍhaḥ syāt, veditavyametatsubhūte - evaṃdharmeyaṃ naurbhaviṣyati, yaduta udake 'saṃtīrṇabhāṇḍaiva saṃsatsyatīti / tasyānyena bhāṇḍaṃ bhaviṣyati, anyena sā naurvipatsyate iti /
evaṃ sa sārthavāho 'nupāyakuśalo dauṣprajñena mahatā arthaviyogena samanvāgato bhaviṣyati, mahataś ca ratnākarātparihīṇo bhaviṣyatīti / evameva subhūte kiṃcāpi bodhisattvasya asti śraddhā asti kṣāntiḥ, asti ruciḥ asti chandaḥ, asti vīryam, astyapramādaḥ, astyadhimuktiḥ astyadhyāśayaḥ, asti tyāgaḥ, asti gauravam, asti prītiḥ, asti prāmodyam, asti prasādaḥ, asti prema, astyanikṣiptadhuratā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum, sa ca prajñāpāramitayā upāyakauśalyena ca virahito bhavati, veditavyametatsubhūte aprāpta evāyaṃ bodhisattvaḥ sarvajñatāratnākaramantarā saṃsatsyati, vyavasādamāpatsyate, mahataḥ svārthātparihīṇo bhaviṣyati, mahataś ca parārtharatnarāśeḥ parihīṇo bhaviṣyati, yaduta sarvajñatāmahārtharatnākarātparihīṇatvāditi / kā punaḥ subhūte bodhisattvasya antarā vyadhvani saṃsīdanā? yaduta śrāvakabhūmirvā pratyekabuddhabhūmirvā / tadyathāpi nāma subhūte paṇḍitajātīyaḥ sārthavāhaḥ sāmudrikāṃ nāvaṃ subaddhāṃ bandhayitvā svākoṭitāmākoṭayitvā suparikarmakṛtāṃ kṛtvā udake 'vatārya bhāṇḍamāropya pūrṇāṃ kṛtvā samaṃ yojayitvā yuktena vātenābhipretāṃ diśamanupūrveṇa gacchet, tatastadyānamiti, veditavyametatsubhūte neyaṃ naurudake saṃsatsyati / gamiṣyatīyaṃ naustaṃ pradeśaṃ yatrānayā gantavyam / mahālābhena cāyaṃ sārthavāhaḥ saṃyokṣyate yaduta laukikai ratnairiti /
evameva subhūte yasya bodhisattvasya mahāsattvasya asti śraddhā asti kṣāntiḥ asti ruci chandaḥ asti vīryam, astyapramādaḥ astyadhimuktiḥ, astyādhyāśayaḥ, asti tyāgaḥ, asti gauravam, asti prītiḥ asti prāmodyam, asti prasādaḥ, asti prema, astyanikṣiptadhuratā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum, sa ca prajñāpāramitayā parigṛhīta upāyakauśalyena cāvirahito bhavati, veditavyametatsubhūte nāyaṃ bodhisattvo mahāsattvo 'ntarā vyadhvani saṃsatsyati, na vyavasādamāpatsyate, sthāsyatyayaṃ bodhisattvo mahāsattvo 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetatsubhūte bhavati - yato 'sya bodhisattvasya mahāsattvasya asti śraddhā, asti kṣāntiḥ, asti ruciḥ, asti chandaḥ, asti vīryam, astyapramādaḥ, astyadhimuktiḥ astyadhyāśayaḥ, asti tyāgaḥ, asti gauravam, asti (vaidya 145) asti prītiḥ, asti prāmodyam, asti prasādaḥ, asti prema, astyanikṣiptadhuratā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum / ete cāsya dharmāḥ prajñāpāramitayā parigṛhītā upāyakauśalyena cāvirahitā na śrāvakabhūmiṃ na pratyekabuddhabhūmiṃ vā pratipatsyante / api tu yena sarvajñatā, tenaite dharmā abhimukhāḥ saṃprasthitāḥ tato 'syā anuttarāyāḥ samyaksaṃbodherabhisaṃbodhāya bhaviṣyantīti / tadyathāpi nāma subhūte kaścideva puruṣo jīrṇo vṛddho mahallakaḥ saviṃśativarṣaśatiko jātyā bhavet, tasya kaścideva śarīre vyādhirutpadyeta vātato vā pittato vā śleṣmato vā saṃnipātato vā / tatkiṃ manyase subhūte api nu sa puruṣo 'parigṛhīto mañcāduttiṣṭhet? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan /
bhagavānāha - sacetpunaḥ subhūte sa puruṣo mañcāduttiṣṭhet, atha ca punarna pratibalo 'rdhakrośāntaram api prakramitum / sa tayā jarayā tena ca vyādhinā kṣapito yady api mañcāduttiṣṭhet, tathāpi punarapratibalaḥ sa puruṣaḥ prakramaṇāya / evameva subhūte kiṃcāpi bodhisattvasya asti śraddhā, asti kṣāntiḥ, asti ruciḥ, asti chandaḥ, asti vīryam, astyapramādaḥ, astyadhimuktiḥ, astyadhyāśayaḥ, asti tyāgaḥ, asti gauravam, asti prītiḥ, asti prāmodyam, asti prema, astyanikṣiptadhuratā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum / sa ca prajñāpāramitayā aparigṛhīta upāyakauśalyena ca virahito bhavati, kiṃcāpi saṃprasthito 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum / atha ca punaḥ subhūte evaṃ veditavyam - ayaṃ bodhisattvo 'ntarā vyadhvani saṃsatsyati, vyavasādamāpatsyate, yaduta śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā sthāsyatīti / tatkasya hetoḥ? yathāpi nāma prajñāpāramitayā aparigṛhītatvādupāyakauśalyena ca virahitatvāt / tadyathāpi nāma subhūte sa eva puruṣo jīrṇo vṛddho mahallakaḥ saviṃśativarṣaśatiko jātyā bhavet, tasya śarīre kaścideva vyādhirūtpadyeta vātato vā pittato vā śleṣmato vā saṃnipātato vā, sa ca mañcāduttiṣṭhet / tamenaṃ dvau balavantau puruṣau vāmadakṣiṇābhyāṃ pārśvābhyāṃ svadhyālambitamadhyālambya suparigṛhītaṃ parigṛhya evaṃ vadetām - gaccha tvaṃ bhoḥ puruṣa yenākāṅkṣasi yāvaccākāṅkṣasi gantum, anuparigṛhītastvamāvābhyām, na tavāntarāmārge patanabhayaṃ bhaviṣyati, yāvanna tvaṃ tadadhiṣṭhānamanuprāpto bhaviṣyasi, yatra tvayā gantavyamiti /
evameva subhūte yasya bodhisattvasya mahāsattvasya asti śraddhā, asti kṣāntiḥ, asti ruciḥ asti chandaḥ, asti vīryam, astyapramādaḥ, astyadhimuktiḥ, astyadhyāśayaḥ, asti tyāgaḥ, asti gauravam, asti prītiḥ, asti prāmodyam, asti prasādaḥ, asti prema astyanikṣiptadhuratā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum, sa ca prajñāpāramitayā anuparigṛhīto bhavati, upāyakauśalyasamanvāgataś ca bhavati / veditavyametatsubhūte nāyaṃ bodhisattvo mahāsattvo 'ntarā vyadhvani saṃsatsyati, na vyavasādamāpatsyate, pratibalo 'yaṃ bodhisattvo mahāsattvastatsthānamanuprāptuṃ yadutānuttaraṃ samyaksaṃbodhisthānamiti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāmaupamyaparivarto nāma caturdaśaḥ // asp_15: devaparivartaḥ pañcadaśaḥ / atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - ādikarmikeṇa bhagavan bodhisattvena mahāsattvena kathaṃ prajñāpāramitāyāṃ sthātavyaṃ kathaṃ śikṣitavyam? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - iha subhūte ādikarmikeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitukāmena kalyāṇamitrāṇi sevitavyāni bhaktavyāni paryupāsitavyāni / yānyenaṃ prajñāpāramitāyāmavavadiṣyanti anuśāsiṣyanti, yāni cāsmai prajñāpāramitāyā arthamupadekṣyanti, tānyeva cāsya subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi veditavyāni / evaṃ cāsmai prajñāpāramitāyā arthamupadekṣyanti - ehi tvaṃ kulaputra dānapāramitāyāṃ yogamāpadyasva, evaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ yogamāpadyasva / yadyadeva tvaṃ kulaputra dānaṃ dadāsi, tatsarvamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmaya / mā ca tvaṃ kulaputra anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ rūpataḥ parāmṛkṣaḥ, evaṃ mā vedanāto mā saṃjñāto mā saṃskārebhyaḥ / mā ca tvaṃ kulaputra anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vijñānataḥ parāmṛkṣaḥ / tatkasya hetoḥ? aparāmṛṣṭā hi kulaputra sarvajñatā / evaṃ yadyadeva tvaṃ kulaputra śīlaṃ rakṣasi..........peyālaṃ..............yadyadeva tvaṃ kulaputra kṣāntyā saṃpādayasi, yadyadeva tvaṃ kulaputra vīryamārabhase, yadyadeva tvaṃ kulaputra dhyānaṃ samāpadyase, yadyadeva tvaṃ kulaputra prajñāyāṃ parijayaṃ karoṣi, tatsarvamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmaya / mā ca tvaṃ kulaputra anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ rūpataḥ parāmṛkṣaḥ / evaṃ mā vedanāto mā saṃjñāto mā saṃskārebhyaḥ / mā ca tvaṃ kulaputra anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vijñānataḥ parāmṛkṣaḥ / tatkasya hetoḥ? aparāmṛṣṭā hi kulaputra sarvajñatā / mā ca tvaṃ kulaputra śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā spṛhāṃ kārṣīriti / evaṃ hi subhūte ādikarmiko bodhisattvo mahāsattvo 'nupūrveṇa kalyāṇamitraiḥ prajñāpāramitāyāmavatārayitavyaḥ //
subhūtirāha - duṣkarakārakā bhagavan bodhisattvāḥ mahāsattvāḥ, ye 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhuṃ saṃprasthitāḥ / evaṃrūpaṃ dānamāgamya, evaṃrūpaṃ śīlam, evaṃrūpāṃ kṣāntim, evaṃrūpaṃ vīryam, evaṃrūpaṃ dhyānam, evaṃrūpāṃ prajñāmāgamya svādhīne 'pi parinirvāṇe necchanti parinirvātum / api tu paramaduḥkhitaṃ sattvadhātumabhisamīkṣya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmāḥ saṃsārānnotrasyanti / evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - evametatsubhūte, evam etat / duṣkarakārakāḥ subhūte bodhisattvā mahāsattvāḥ ye lokahitāya saṃprasthitāḥ, lokasukhāya lokānukampāyai saṃprasthitāḥ, lokasya trāṇaṃ bhaviṣyāmaḥ, lokasya śaraṇaṃ bhaviṣyāmaḥ, lokasya layanaṃ bhaviṣyāmaḥ, lokasya parāyaṇaṃ bhaviṣyāmaḥ, lokasya dvīpāṃ bhaviṣyāmaḥ, lokasyālokā bhaviṣyāmaḥ, lokasya pariṇāyakā bhaviṣyāma, anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya lokasya gatirbhaviṣyāmaḥ, ityevaṃrūpamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vīryamārabhante / kathaṃ ca subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya trāṇaṃ bhavanti? yāni tāni subhūte saṃsārāvacarāṇi duḥkhāni lokasya, tata enaṃ (vaidya 147) trāyante, teṣāṃ duḥkhānāṃ prahāṇāya vyāyacchante, vīryamārabhante / evaṃ hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya trāṇaṃ bhavanti /
kathaṃ ca subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhā santo lokasya śaraṇaṃ bhavanti? ye subhūte sattvā jātidharmiṇo jarādharmiṇo vyādhidharmiṇo maraṇadharmiṇaḥ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsadharmiṇaḥ sattvāḥ tān sarvān jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsebhyaḥ parimocayanti / evaṃ hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya śaraṇaṃ bhavanti / kathaṃ ca subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya layanaṃ bhavanti? yatsubhūte tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ sattvebhyo 'śleṣāya dharmaṃ deśayanti / evaṃ hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya layanaṃ bhavanati / subhūtirāha - kathaṃ bhagavan aśleṣo bhavati? bhagavānāha - yaḥ subhūte rūpasyāsaṃbandhaḥ, sa rūpasyāśleṣaḥ / yo rūpasyāśleṣaḥ, sa rūpasyāsaṃbandhaḥ / yo rūpasyāsaṃbandhaḥ, sa rūpasyānutpādo 'nirodhaḥ / yo rūpasyānutpādo 'nirodhaḥ, sa rūpasyāśleṣaḥ / yo rūpasyāśleṣaḥ, ayaṃ rūpasyāsaṃbandhaḥ, ayaṃ rūpasyāśleṣaḥ / evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām / yaḥ subhūte vijñānasyāsaṃbandhaḥ, sa vijñānasyāśleṣaḥ / yo vijñānasyāśleṣaḥ, sa vijñānasyāsaṃbandhaḥ / yo vijñānasyāsaṃbandhaḥ, sa vijñānasyānutpādo 'nirodhaḥ / yo vijñānasyānutpādo 'nirodhaḥ, sa vijñānasyāśleṣaḥ / yo vijñānasyāśleṣaḥ ayaṃ vijñānasyāsaṃbandhaḥ, ayaṃ vijñānasyāśleṣaḥ / evaṃ hi subhūte sarvadharmā asaṃśliṣṭā asaṃbaddhā iti jñānadarśanādaśleṣo bhavati /
evaṃ hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya layanaṃ bhavanti / kathaṃ ca subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya parāyaṇaṃ bhavanti? yatsubhūte rūpasya pāraṃ na tadrūpam / yathā ca subhūte pāraṃ tathā rūpam / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / yatsubhūte vijñānasya pāraṃ na tadvijñānam / yathā ca subhūte pāraṃ tathā vijñānam / yathā ca subhūte rūpam, evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / vijñānaṃ pāraṃ tathā sarvadharmāḥ / subhūtirāha - yadi bhagavan yathā rūpam, evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ vijñānaṃ pāraṃ tathā sarvadharmāḥ, nanu bhagavan bodhisattvairmahāsattvairabhisaṃbuddhā evaṃ bhavanti sarvadharmāḥ / tatkasya hetoḥ? na hyatra bhagavan kaścidvikalpaḥ / bhagavānāha - evametatsubhūte, evam etat / yattatpāraṃ na tatra kaścidvikalpaḥ / avikalpatvātsubhūte bodhisattvairmahāsatvairabhisaṃbuddhā eva bhavanti sarvadharmāḥ / idam api subhūte paramaduṣkaraṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām, ya evaṃ ca sarvadharmānupanidhyāyanti, na ca sākṣātkurvanti, na cāvalīyante - evamasmābhirete dharmā abhisaṃboddhavyāḥ, evaṃ ca anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya enān dharmān deśayiṣyāmaḥ prakāśayiṣyāma ityupanidhyāyanti / evaṃ hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya parāyaṇaṃ bhavanti /
kathaṃ ca subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ (vaidya 148) santo lokasya dvīpā bhavanti? tadyathāpi nāma subhūte ye pradeśā udakaparicchinnā bhavanti nadīṣu vā mahodadhiṣu vā, te ucyante dvīpā iti / evameva subhūte pūrvāntāparāntaparicchinnaṃ rūpam / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / evameva subhūte pūrvāntāparāntaparicchinnaṃ vijñānam / etena subhūte paricchedena sarvadharmāḥ pūrvāntāparāntaparicchinnāḥ / yaś ca subhūte sarvadharmāṇāṃ paricchedaḥ, etacchāntam, etatpraṇītam, etatparinirvāṇam, etadyathāvat, etadaviparītam / evaṃ khalu subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya dvīpā bhavanti / kathaṃ ca subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhā santo lokasya ālokā bhavanti? iha subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo dīrgharātramavidyāṇḍakośapaṭalaparyavanaddhānāṃ sattvānāṃ tamobhibhūtānāṃ prajñayā avabhāsayantaḥ sarvājñānatamondhakāraṃ vidhunvanti / evaṃ khalu subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya ālokā bhavanti / kathaṃ ca subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya pariṇāyakā bhavanti? iha subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo rūpasya prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṃ deśayanti / evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām / vijñānasya prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṃ deśayanti /
pṛthagjanadharmāṇām api prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṃ deśayanti / śrāvakadharmāṇām api prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṃ deśayanti / pratyekabuddhadharmāṇām api prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṃ deśayanti / bodhisattvadharmāṇām api prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṃ deśayanti / buddhadharmāṇām api prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṃ deśayanti / sarvadharmāṇām api prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṃ deśayanti / evaṃ khalu subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya pariṇāyakā bhavanti / kathaṃ ca subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya gatirbhagavanti? iha subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya ākāśagatikaṃ rupamiti dharmaṃ deśayanti / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / ākāśagatikaṃ vijñānamiti dharmaṃ deśayanti / evameva subhūte sarvadharmā ākāśagatikā anāgatikā agatikā ākāśasamāḥ / yathā ākāśam anāgatamagatamakṛtamavikṛtamanabhisaṃskṛtamasthitamasaṃsthitamavyavasthitamanutpannamaniruddham, evameva subhūte sarvadharmā anāgatā āgatā ākṛtā avikṛtā anabhisaṃskṛtā asthitā asaṃsthitā avyavasthitā anutpannā aniruddhā ākāśakalpatvādavikalpāḥ / tatkasya hetoḥ? yā subhūte rūpasya śūnyatā, na sā āgacchati vā gacchati vā / evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām / yā subhūte vijñānasya śūnyatā, na sā āgacchati vā gacchati vā / evameva subhūte yā sarvadharmāṇāṃ śūnyatā, na sā āgacchati vā gacchati vā / tatkasya hetoḥ? śūnyatāgatikā hi subhūte sarvadharmāḥ /
te tāṃ gatiṃ na vyativartante / ānimittagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / apraṇihitagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / anabhisaṃskāragatikā hi subhūte (vaidya 149) sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / anutpādagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / ajātigatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / abhāvagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / svapnagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / ātmagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / aparyantagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / śāntagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / nirvāṇagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / apratyuddhāragatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / anāgatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / agatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / acalagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / rūpagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / vijñānagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante / arhatpratyekabuddhatvānuttarasamyaksaṃbodhigatikā hi subhūte sarvadharmāḥ / te tāṃ gatiṃ na vyativartante /
ataś ca bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhā santa ākāśagatikāḥ sarvadharmā iti dharmaṃ deśayanti / evaṃ khalu subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ santo lokasya gatirbhavanti //
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
