Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 3/3

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luận tạng

Mahāyānasūtrālaṃkāra with Vasubandhu's commentary (Bhāṣya) = Msa

Tác giả
Asaṅga
Thông tin
GRETIL — Sylvain Lévi: Mahāyānasūtrālaṃkāra, Exposé de la doctrine du Grand Véhicule, vol. I, Paris 1907.CC BY-NC-SA 4.0

dharmoddāneṣu hi bhagavatā sarve dharmā anātmāna iti deśitaṃ paramārthaśūnyatāyām asti karmāsti vipākaḥ kārakas tu nopalabhyate ya imaṃś ca skhandān nikṣipati anyāṃś ca skhandān pratisaṃdadhāti | anyatra dharmasaṃketād iti deśitaṃ | pañcakeṣu pañcādīnavā ātmopalambha iti dśitā | ātmadṛṣṭir bhavati jīvadṛṣṭiḥ nirviśeṣo bhavati tīrthikaiḥ | unmārgapratipannao bhavati | śūnyatāyām asya cittaṃ na praskandati na prasīdati na saṃtiṣṭhate nādhimucyate | āryadharmā asya na vyvadāyante | evam āgamato 'pi na yujyate | pudgalo 'pi hi bhagavatā tatra tatra deśitaḥ | (msa 159) parijñātāvī bhārahāraḥ śraddhānusāryādipudgalavyavasthānata ity asati dravyato 'stitve kasmād deśitaḥ |

saṃkleśe vyavadāne ca avasthāc chedabhinnake | vṛttisaṃtānabhedo hi pudgalenopadarśitaḥ ||

avasthābhinne hi saṃkleśavyavadāne chedabhinne ca | pudgalaprajñaptim antareṇa tadvṛttibhedaḥ saṃtānabhedaś ca deśayituṃ na śakyaḥ | parijñāsūtre parijñeyā dharmāḥ saṃkleśaḥ parijñā vyavadānaṃ | bhārahārasūtre | bhāro bhārādānaṃ ca saṃkleśaḥ | bhāranikṣepaṇaṃ vyavadānaṃ | tayor vṛttibhedaḥ saṃtānabhedaś cāntareṇa parijñātāvībhārahārapudgalaprajñaptiṃ na śakyeta deśayituṃ | bodhipakṣāś ca dharmā bahudhāvasthāḥ prayogadarśanabhāvanāniṣṭhāmārgaviśeṣabhedataḥ | teṣāṃ vṛttibhedaḥ saṃtānabhedaś cāntareṇa śraddhānusāryādipudgalaprajñaptiṃ na śakyeta deśayituṃ | yenāsati dravyato 'stitve pudgalo deśita ity ayam atra nayo veditavyaḥ | itarathā hi pudgaladeśanā niṣprayojanā prāpnoti |

na hi tāvad asāv ātmadṛṣṭyutpādanārthaṃ yujyate yasmāt

ātmadṛṣṭir anutpādyā pūrvam evotpannatvāt | nāpi tadabhyāsārthaṃ yasmād ātmadṛṣṭer abhyāso 'nādikālikaḥ |

yadi cātmadarśanena mokṣa ity asau deśyeta | evaṃ sati syāt

ayatnamokṣaḥ sarveṣāṃ tathā hi sarveṣāṃ na dṛṣṭasatyānām ātmadarśanaṃ vidyate | naiva vā mokṣo 'stīti (msa 160) prāpnoti | na hi pūrvam ātmānam anātmato gṛhītvā satyābhisamayakāle kaścid ātmato gṛhṇāti | yathā duḥkhaṃ duḥkhataḥ pūrvam agṛhītvā paścād gṛhṇātīti yathā pūrvaṃ tathā paścād api mokṣo na syāt | sati cātmany avaśyam ahaṃkāramamakārābhyām ātmatṛṣṇayā cānyaiś ca tannidānaiḥ | kleśair bhavitavyam iti ato 'pi mokṣo na syāt | na vā pudgalo 'stīti abhyupagantavyaṃ | tasmin hi sati niyatam ete doṣāḥ prasajyante |

evam ebhir guṇair nityaṃ bodhisatvāḥ samanvitāḥ | ātmārthaṃ ca na riñcanti parārthaṃ sādhayanti ca || amsa_18.104 ||

hrīdhṛtiprabhṛtīnāṃ guṇānāṃ samāsena karma nirdiṣṭaṃ |

mahāyānasūtrālaṃkāre bodhipakṣādhikāraḥ aṣṭādaśaḥ samāptaḥ

chapitre xix ekonaviṃśatyadhikāraḥ

āścarya vibhāge trayaḥ ślokāḥ |

svadehasya parityāgaḥ saṃpatteś caiva saṃvṛttau | durbaleṣu kṣamā kāye jīvite nirapekṣiṇaḥ || amsa_19.1 ||

vīryārambho hy anāsvādo dhyāneṣu sukha eva ca | niṣkalpanā ca prajñāyām āścaryaṃ dhīmatāṃ gataṃ || amsa_19.2 ||

tathāgatakule janma lābho vyākaraṇasya ca | abhiṣekasya ca prāptir bodheś cāścaryam iṣyate || amsa_19.3 ||

atra dvābhāṃ ślokābhyāṃ pratipattyāścaryam uktaṃ ṣaḍpāramitā ārabhya | dānena hi svadehaparityāga āścaryaṃ śīlasaṃvaranimittam udārasaṃpattityāgaḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ | tṛtīyena ślokena phalāścaryam uktaṃ catvāri bodhisatvaphalāny ārabhya prathamāyām aṣṭabhyāṃ daśabhyāṃ trīṇi śaikṣāṇi phalāni buddhabhūmau caturtham aśaikṣam atra phalaṃ | anāścaryavibhāge ślokaḥ |

vairāgyaṃ karuṇāṃ caitya bhāvanāṃ paramām api | tathaiva samacittatvaṃ nāścaryaṃ tāsu yuktatā || amsa_19.4 ||

tāsv iti pāramitāsu | vairāgyam āgamya dāne prayoge nāścaryaṃ | karuṇām āgamya śīle kṣāntau ca | paramāṃ bhāvanām āgamyāṣṭabhāṃ bhūmau nirabhisaṃskāranirvikalpo vīryādiprayogo nāścaryaṃ | ātmaparasamacittatām āgamya sarvāsv eva pāramitāsu prayogo nāścaryam artha iva parārthe khedābhāvāt | samacittatāyāṃ trayaḥ ślokaḥ |

na tathātmani dāreṣu sutamitreṣu bandhuṣu | satvānāṃ pragataḥ sneho yathā satveṣu dhīmatāṃ || amsa_19.5 ||

arthiṣv apakṣapātaś ca śīlasyākhaṇḍanā dhruvaṃ | kṣāntiḥ sarvatra satvārthaṃ sarvārthaṃ vīryārambho mahān api || amsa_19.6 ||

dhyānaṃ ca kuśalaṃ nityaṃ prajñā caivāvikalpikā | vijñeyā bodhisatvānāṃ tāsv eva samacittatā || amsa_19.7 ||

ekaḥ ślokaḥ satveṣu samacittatāyāṃ | dvau pāramitāsu | na hi satvānām ātmādiṣu snehaḥ samatayā anugato na cātyantaṃ | tathā hi ātmanam api kadācin mārayanti | bodhisatānāṃ tu sarvasatveṣu samatayā atyantaṃ ca pāramitāsu punar dāne samacittatvam arthiṣv apakṣapātāt | śīle 'ṇumātrasyāpi nityam akhaṇḍanā | kṣāntiḥ sarvatreti satveṣc abhedanā | vīrye satvārthaṃ vīryārambhāt svaparārthaṃ samaṃ prayogāt sarvakuśalārthaṃ ca | śeṣaṃ gatārthaṃ | upakāritvavibhāge ṣoḍaśa ślokāḥ |

sthāpanā bhājanatve ca śīleṣv eva ca ropaṇaṃ | marṣaṇā cāpakārasya arthe vyāpāragāmitā || amsa_19.8 ||

āvarjanā śāsane 'smiṃś chedanā saṃśayasya ca | satveṣu upakāritvaṃ dhīmatām etad iṣyate || amsa_19.9 ||

ābhyāṃ ślokābhyāṃ ṣaḍbhiḥ pāramitābhir yathopakāritvaṃ bodhisatvānāṃ tatparidīpitaṃ | dānena hi satvānāṃ bhājanatve sthāpayanti kuśalakriyāyāḥ | (msa 162) dhyānenāvarjayanti prabhāvaviśeṣayogāt | śeṣaṃ gatārthaṃ | śeṣaiḥ ślokaiḥ mātrādisādharmyeṇopakāritvaṃ darśitaṃ |

samāśayena satvānāṃ dhārayanti sadaiva ye | janayanty āryabhūmau ca kuśalair vardhayanti ca || amsa_19.10 ||

duṣkṛtāt parirakṣanti śrutaṃ vyutpādayanti ca | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvamātṛkalpā jinātmajāḥ || amsa_19.11 ||

satvānāṃ mātṛbhūtāḥ satvamātṛkalpā | mātā hi putrasya pañcavidham upakāraṃ karoti | garbheṇa dhārayati | janayaty | āpāyayati poṣayati saṃvardhayati apāyād rakṣate abhilāpaṃ ca śikṣayati | tatsādharmyeṇaitāni pañcabodhisatvakarmāṇi veditavyāni | ārabhūmir āryadharmā veditavyāḥ |

śraddhāyāḥ sarvasatveṣu sarvadā cāvaropaṇāt | adhiśīlādiśikṣāyāṃ vimuktau ca niyojanāt || amsa_19.12 ||

buddhādhyeṣaṇataś caiṣām āvṛteś ca vivarjanāt | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvapitṛkalpā jinātmajāḥ || amsa_19.13 ||

pitā hi putrāṇāṃ pañcavidham upakāraṃ karoti | bījaṃ teṣām avaropayati | śilpaṃ śikṣayati | pratirūpair dārair niyojayati | anṛṇaṃ karoti yathā na paitṛkam ṛṇaṃ dāpyate | tatsādharmyeṇa bodhisatvānām etāni pañca karmāṇi veditavyāni | śraddhā hi satvānām āryātmabhāvapratilambhasya bījaṃ | saikṣāḥ śilpaṃ | vimuktir bhāryā vimuktiprītisukhasaṃvedanā | buddhāḥ kalyāṇamitrāṇi | āvaraṇasthānaṃ |

anarhadeśanāṃ ye ca satvānāṃ gūhayanti hi | śikṣāvipattiṃ nindanti śaṃsanty eva ca saṃpadam || amsa_19.14 ||

avavādaṃ ca yacchanti mārān āvedayanti hi | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvabandhukalpā jinātmajāḥ || amsa_19.15 ||

bandhavo hi bandhūnāṃ pañcavidham upakāraṃ kurvanti | guhyaṃ gūhayanti | kuceṣṭitaṃ vigarhanti | kuceṣṭitaṃ praśaṃsanti karaṇīyeṣu sāhāyyaṃ gacchantivyasanasthānebhyaś ca nivārayanti | tatsādharmyeṇaitani bodhisatvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni | (msa 163) anarthebhyo gambhīradharmadeśanāvinigūhanāt śikṣāvipattisaṃpattyor yathākramaṃ nindanāt praśaṃsanāc ca | adhigamāyāvavādanāt mārakarmavedanāc ca |

saṃkleśe vyavadāne ca svayam aśrāntabuddhayaḥ | yacchanti laukikīṃ kṛtsnāṃ saṃpadaṃ cātilaukikīm || amsa_19.16 ||

sukhe hite cābhinnā akheditvād abhinnā ye sadā sukhahitaiṣiṇaḥ | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvamitrakalpā jinātmajāḥ || amsa_19.17 ||

tad dhi mitraṃ yan mitrasya hite ca sukhe cāparyastaṃ | sukhaṃ copasaṃharati hitaṃ cābhidyaṃ ca bhavati | hitasukhaiṣi ca nityaṃ | tathā bodhisatvāḥ satvānāṃ pañcabhiḥ karmabhiḥ satvamitrakalpā veditavyāḥ | laukikī hi saṃpat sikhaṃ | tayā sukhānubhavāt | lokottarā hitaṃ kleśavyādhipratipakṣatvāt |

sarvadodyamavanto ye satvānāṃ paripācane | samyagniryāṇavaktāraḥ kṣamā vipratipattiṣu || amsa_19.18 ||

dvayasaṃpattidātāras tadupāye ca kovidāḥ | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvadāsakalpā jinātmajāḥ || amsa_19.19 ||

dāso hi pañcabhiḥ karabhiḥ samyag vartate | utthānasaṃpanno bhavati kṛtyeṣu | avisaṃvādako bhavati | kṣamo bhavati | paribhāṣaṇatāḍanādīnāṃ | nipuṇe bhavati sarvakāryakaraṇāt | vicakṣaṇaś ca bhavati upāyajñaḥ | tatsādharmyeṇaitāni pañca karmāṇi bodhisatvānāṃ veditavyāni | dvayasaṃpattir laukikī lokottarā ca veditavyā |

anutpattikadharmeṣu kṣāntiṃ prāptāś ca ye matāḥ | sarvayānopadeṣṭāraḥ siddhayoganiyojakāḥ || amsa_19.20 ||

sumukhāḥ pratikāre ca vipāke cānapekṣiṇaḥ | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvācāryakalpā jinātmajāḥ || amsa_19.21 ||

pañcavidhena karmaṇā śiṣyāṇām upakārī bhavati | svayaṃ suśikṣito bhavati | sarvaṃ śikṣayati | kṣipraṃ śikṣayati | sumukho bhavati suratajātīyaḥ | nirāmiṣacittaś ca bhavati | tatsādharmyeṇaitāni bodhisatvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni |

satvakṛtyārtham udyuktāḥ saṃbhārān pūrayanti ye | saṃbhṛtān mocayanty āśu vipakṣaṃ hāpayanti ca || amsa_19.22 ||

lokasaṃpattibhiś citrair alokair yojayanti ca | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvopādhyāyakalpā jinātmajāḥ || amsa_19.23 ||

upādhyāyaḥ pañcavidhena karmaṇā sārdhaṃ vihāriṇām upakārī bhavati | pravrājayati upasaṃpādayati | anuśāsti doṣaparivarjane | āmiṣeṇa saṃgṛhṇāti dharmeṇa ca tatsādharmyeṇaitāni bodhisatvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni | pratikāravibhāge dvau ślokau |

asaktyā caiva bhogeṣu śīlasya ca na khaṇḍanaiḥ | kṛtajñatānuyogāc ca pratipattau ca yogataḥ || amsa_19.24 ||

ṣaṭsu pāramitāsv eva vartamānā hi dehinaḥ | bhavanti bodhisatvānāṃ tathā pratyupakāriṇaḥ || amsa_19.25 ||

tatheti yathā teṣāṃ bodhisatvā upakāriṇaḥ | tatra bhogeṣv anāsaktyā dāne vartante | śīlasya-akhaṇḍanena śīle | kṛtajñatānuyogāt kṣāntau | upakāribodhisatvasya kṛtajñatayā te hi kṣāntipriyā iti | pratipattiyogato vīryajñāsu yena ca pratipadyante yatra ceti kṛtvā | āśāstivibhāge ślokaḥ |

vṛddhiṃ hāniṃ ca kāṅkṣanti satvānāṃ ca prapācanaṃ | viśeṣagamanaṃ bhūmau bodhiṃ cānuttarāṃ sadā || amsa_19.26 ||

pañca sthānāni bodhisatvāḥ sadaivāśaṃsante | pāramitāṛddhiṃ tadvipakṣahāniṃ | satvaprapācanaṃ | bhūmiviśeṣagamanaṃ | anuttarāṃ ca samyaksaṃbodhiṃ | abandhyaprayogavibhāge ślokaḥ |

trāsahānau samutpāde saṃśayacchedane 'pi ca | pratipattyavavāde ca sadābandhyā jinātmajāḥ || amsa_19.27 ||

caturvidhe satvārthe bodhisatvānām abandhyaḥ prayogo veditavyaḥ | gambhīrodāradharmatrāsayoge (msa 165)| bodhicittasamutpāde utpāditabodhicittānāṃ saṃśayacchedane | pāramitāpratipattyavavāde ca | samyagprayogavibhāge dvau ślokaḥ |

dānaṃ niṣpratikāṅkṣasya niḥspṛhasya punarbhave | śīlaṃ kṣāntiś ca sarvatra vīryaṃ sarvaśubhodaye || amsa_19.28 ||

vinā rūpyaṃ tathā dhyānaṃ prajñā copāyasaṃhitā | samyakprayogo dhīrāṇāṃ ṣaṭsu pāramitāsuhi || amsa_19.29 ||

yathoktaṃ ratnakūṭe | vipāko 'pratikaṅkṣiṇo dāneneti vistaraḥ | parihāṇiviśeṣabhāgīyadharmavibhāge dvau ślokau |

bhogasaktiḥ sacchidratvaṃ mānaś caiva sukhallikā | āsvādanaṃ vikalpaś ca dhīrāṇāṃ hānihetavaḥ || amsa_19.30 ||

sthitānāṃ bodhisatvānāṃ pratipakṣeṣu teṣu ca | jñeyā viśeṣabhāgīyā dharmā etadviparyayāt || amsa_19.31 ||

ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ vipakṣā hānibhāgīyāḥ | tatpratipakṣā viśeṣabhāgīyā veditavyāḥ | pratirūpakabhūtagauṇavibhāge dvau ślokau | ekaḥ ṣaḍpādaḥ |

pravāraṇāpi kuhanā saumukhyasya ca darśanā | lobhatvena tathā vṛttiḥ śāntavākkāyatā tathā || amsa_19.32 ||

suvākkaraṇasaṃpac ca pratipattivivarjitā | ete hi bodhisatvānām abhūtatvāya deśitāḥ | viparyayāt prayuktānāṃ tadbhūtatvāya deśitāḥ || amsa_19.33 ||

ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ pratirūpakāḥ ṣaḍ bodhisatvaguṇāḥ pravāraṇādayo veditavyāḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ | vinayavibhāge ślokaḥ |

te dānādyupaṃsahāraiḥ satvānāṃ vinayanti hi | ṣaṭprakāraṃ vipakṣaṃ hi dhīmantaḥ sarvabhūmiṣu || amsa_19.34 ||

ṣaḍprakāro vipakṣaḥ | ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ mātsaryadauḥśīlyakrodhakausīdyavikṣepadauṣprajñyāni yathākramāḥ |

dhīmadvyākaraṇaṃ dvedhā kālapudgalabhedataḥ | bodhau vyākaraṇe caiva mahāc cānyad udāhṛtaṃ || amsa_19.35 ||

notpattikṣāntilābhena mānābhogavihānitaḥ | ekībhāvagamatvāc ca sarvabuddhajinātmajaiḥ || amsa_19.36 ||

kṣetreṇa nāmnā kālena kalpanāmnā ca tatpunaḥ | parivārānuvṛtyā ca saddharmasya tad iṣyate || amsa_19.37 ||

tatra pudgalabhedena dvyākaraṇaṃ gotrasthotpāditacittasaṃmukhasamakṣapudgalavyākaraṇāt | kālabhedena parimitāparimitakālavyākaraṇāt | punar bodhau vyākaraṇaṃ bhavati | vyākaraṇaṃ vā evaṃnāmā tathāgata evam amuṣmin kāle vyākariṣyatīti | anyat punar mahāvyākaraṇaṃ yad yad aṣṭamyāṃ bhūmau anutpattikadharmakṣāntilābhataḥ | ahaṃ buddho bhaviṣyāmīti mānaprahāṇataḥ | sarvanimittabhogaprahāṇataḥ | sarvabuddhabodhisatvaiś ca sārdham ekībhāvopagamanataḥ | tad ātmasaṃtānabhedādarśanāt | punaḥ kṣetrādibhir vyākaraṇam īdṛśae buddhakṣetre evaṃnāmā iyatā kālena buddho bhaviṣyati | evaṃnāmake kalpe īdṛśaś cāsya parivāro bhaviṣyati | niyatipātavibhāge ślokaḥ ṣaḍpādaḥ |

saṃpattyutpattinaiyamyapāto 'khede ca dhīmatāṃ | bhāvanāyāś ca sātatye samādhānācyutāv api | kṛtyasiddhāv anābhoge kṣāntilābhe ca sarvathā || amsa_19.38 ||

ṣaḍpāramitādhikāreṇa ṣaḍvidho niyatipāta eṣa nirdiṣṭaḥ | saṃpattiniyatipāto nityam udārabhogasaṃpattilābhāt | upapattiniyatipāto nityaṃ yatheṣṭopapattiparigrahāt | akhedaniyatipāto nityaṃ saṃsāraduḥkhair akhedāt | bhāvanāsātatyaniyatipāto nityaṃ bhāvanāsātatyāt | samādhānācyutau kṛtasiddhau ca niyatipāto nityaṃ samādhyaparihāṇitaḥ satkṛtyasādhanataś ca | anābhogānutpattikadharmakṣāntilābhe (msa 167) niyatipātaś ca nityam anābhoganirvikalpajñānavihārāt | avaśyakaraṇīyavibhāge ślokaḥ ṣaḍpādaḥ |

pūjā śikṣāsamādānaṃ karuṇā śubhabhāvanā | apramādas tathāraṇye śrutārthātṛptir eva ca | sarvabhūmiṣu dhīrāṇām avaśyakaraṇīyatā || amsa_19.39 ||

ṣaḍparamitā adhikṛtyeyaṃ ṣaḍvidhāvaśyakaraṇīyatā | gatārthaḥ ślokaḥ | sātyakaraṇīyavibhāge dvau ślokau |

kāmeṣv ādīnavajñānaṃ skhaliteṣu nirīkṣaṇā | duḥkhādhivāsanā caiva kuśalasya ca bhāvanā || amsa_19.40 ||

anāsvādaḥ sukhe caiva nimittānāmakalpanā | sātatyakaraṇīyaṃ hi dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu || amsa_19.41 ||

ṣaḍparamitāpariniṣpādanārthaṃ ṣaḍ sātatyakaraṇīyāni | gatārthau ślokau | pradhānavastuvibhāge ślokaḥ ṣaḍpādaḥ |

dharmadānaṃ śīlaśuddhir notpattikṣāntir eva ca | vīryārambho mahāyāne antyā sakaruṇā sthitiḥ | prajñā pāramitānāṃ ca pradhānaṃ dhīmatāṃ matam || amsa_19.42 ||

ṣaṭsu pāramitāsv etat ṣaḍvidhaṃ pradhānaṃ | tatra śīlaviśuddhir āryakāntaṃ śīlaṃ | antyā sakaruṇā sthitiś caturthaṃ karuṇā 'pramāṇayuktaṃ | śeṣaṃ gatārthaṃ | prajñaptivyavasthānavibhāge catvāraḥ ślokaḥ |

vidyāsthānavyavasthānaṃ sūtrādyākārabhedataḥ | jñeyaṃ dharmavyavasthānaṃ dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu || amsa_19.43 || caturdhā ca tridhā caiva yuktiyānavyavasthitiḥ || amsa_19.44 || yoniśaś ca manaskāraḥ samyagdṛṣṭiḥ phalānvitā | pramāṇair vicayo 'cintyaṃ jñeyaṃ yukticatuṣṭayam || amsa_19.45 ||

āśayād deśanāc caiva prayogāt saṃbhṛter api | samudāgamabhedāc ca trividhaṃ yānam iṣyate || amsa_19.46 ||

caturvidhaṃ prajñaptivyavasthānaṃ | dharmasatyayuktiyānaprajñaptivyavasthānabhedāt | tatra (msa 168) pañcavidyāsthānavyavasthānaṃ dharmavyavasthānaṃ veditavyaṃ sūtrageyādibhir ākārabhedaiḥ | tadantarbhūtāny eva tadanyāni vidyāsthānāni mahāyāne bodhisatvebhyo deśyante | satvavyavasthānaṃ tu saptavidhāṃ tathatām āśritya pravṛttitathatāṃ lakṣaṇatathatāṃ vijñaptitathatāṃ saṃniveśatathatāṃ mithyāpratipattitathatāṃ samyakpratipattitathatāṃ ca | yuktiprajñaptivyavasthānaṃ caturvidhaṃ | apekṣāyuktiḥ | kāryakāraṇayuktiḥ | upapattisādhanayuktiḥ | dharmatāyuktiś ca | yānaprajñaptivyavasthānaṃ trividhaṃ | śrāvakayānaṃ | pratyekabuddhayānaṃ | mahāyānaṃ | tatrāpekṣāyuktis triṣv api yāneṣu yoniśomanaskāraḥ | tam apekṣya tena pratyayena lokottarāyāḥ samyagdṛṣṭer utpādāt | kārakāraṇāyuktiḥ samyagdṛṣṭiḥ saphalā | upapattisādhanayuktiḥ | pratyakṣādhibhiḥ pramāṇaiḥ parikṣā | dharmatāyuktir acintyaṃ sthānaṃ | siddhā hi dharmatā na punaś cintyā kasmāt | yoniśomanaskārāt samyagdṛṣṭir bhavati | | tato vā kleśaprahāṇaṃ phalam ity evam ādi | yānatrayavyavasthānaṃ pañcabhir ākārair veditavyaṃ | āśayato deśanātaḥ prayogataḥ saṃbhārataḥ samudāgamataś ca | tatra hīnaṃ āśayadeśanāprayogasaṃbhārasamudāgamāḥ śrāvakayānaṃ madhyāḥ pratyekabuddhayānaṃ uttamā mahāyānaṃ | yathāśayaṃ hi yathābhiprāyaṃ dharmadeśanābhibhavati | yathā deśanaṃ tathā prayogaṃ | yathāprayogaṃ saṃbhāraḥ | yathāsaṃbhāraṃ ca bodhisamudāgama iti | paryeṣaṇāvibhāge ślokaḥ |

āgantukatvaparyeṣā anyonyaṃ nāma vastunoḥ | prajñapter dvividhasyātra tanmātratvasya vaiṣaṇā || amsa_19.47 ||

caturvidhā paryeṣaṇā dharmāṇāṃ | nāmaparyṣaṇā vastuparyeṣaṇā | svabhāvaprajñaptiparyeṣaṇā | viśeṣaprajñaptiparyeṣaṇā ca | tatra nāmno vastuny āgantukatvaparyeṣaṇā nāmaparyeṣaṇā veditavyā | vastuno nāmny āgantukatvaparyeṣaṇā vastuparyeṣaṇā veditavyā | tadubhayābhisaṃbandhe svabhāvaviśeṣaprajñaptyoḥ prajñaptimātratvaparyeṣaṇā svabhāvaviśeṣaprajñaptiparyeṣaṇā veditavyā | yathābhūtaparihāravibhāge daśa ślokaḥ |

sarvasyānupalambhāc ca bhūtajñānaṃ caturvidhaṃ | sarvārthasiddhyai dhīrāṇāṃ sarvabhūmiṣu jāyate || amsa_19.48 ||

caturvidhaṃ yathābhūtaparijñānaṃ dharmāṇāṃ nāmaparyeṣaṇāgatam | vastuparyeṣaṇāgataṃ | svabhāvaprajñaptiparyeṣaṇāgataṃ | viśeṣaparjñaptiparyeṣaṇāgataṃ ca | tac ca sarvasyāsya (msa 169) nāmādikasyānupalambhād veditavyaṃ | uttarārdhena yathābhūtaparijñānasya karmaṇāṃ māhātmyaṃ darśayati |

pratiṣṭhābhogabījaṃ hi nimittaṃ bandhanasya hi | sāśrayāś cittacaittās tu badhyante 'tra sabījakāḥ || amsa_19.49 ||

tatra pratiṣṭhānimittaṃ bhājanalokaḥ | bhoganimittaṃ pañca rūpādayo viṣayāḥ | bījanimittaṃ yat teṣāṃ bījam ālayavijñānaṃ | yatra tirvidhe nimitte sāśrayāś cittacaittā badhyante | yac ca teṣāṃ bījam ālayavijñānaṃ | āśrayāḥ punaś cakṣurādayo veditavyāḥ |

purataḥ sthāpitaṃ yac ca nimittaṃ yat sthitaṃ svayaṃ | sarvaṃ vibhāvayan dhīmān labhate bodhim uttamām || amsa_19.50 ||

tatra purataḥ sthāpitaṃ nimittaṃ yac chrutacintābhāvanāprayogenālambanīkṛtaṃ parikalpitaṃ | sthitaṃ svayam eva yat prakṛtiyālambanībhūtam ayatnaparikalpitaṃ | tasya vibhāvanādhigamo nālambanībhāvaḥ | akalpanā tadupāyo nimittapratipakṣaḥ | tac cobhayaṃ kramād bhavati | pūrvaṃ hi sthāpitasya paścāt svayaṃsthitasya | tatra caturviparyāsānugataṃ pudaglanimittaṃ vibhāvayan yogī śrāvakabodhiṃ pratyekabodhiṃ vā labhate | sarvadharmanimittaṃ vibhāvayan mahābodhiṃ | etena yathātatvaṃ parijñāya mokṣāya saṃvartate yathābhūtaṃ parijñānaṃ | tat paridīpitaṃ |

tathatālambanaṃ jñānaṃ dvayagrāhavivarjitaṃ | dauṣṭhulyakāyapratyakṣaṃ tatkṣaye dhīmatāṃ matam || amsa_19.51 ||

etena yathāsvabhāvatrayaparijñānāt paratantrasvabhāvakṣayāya saṃvartate | tat paridīpitaṃ | tathatālambanatvena pariniṣpannaṃ svabhāvaṃ parijñāya | dvayagrāhavivarjitatvena kalpitaṃ | dauṣṭhulyakāyapratyakṣatvena paratantraṃ | tasyaiva kṣayāya saṃvartate dauṣṭhulyakāyasyālayavijñānasya tatkṣayārthaṃ tatkṣaye |

tathatālambanaṃ jñānam anānākārabhāvitaṃ | sadasattārthe pratyakṣaṃ vikalpavibhu cocyate || amsa_19.52 ||

anānākārabhāvitaṃ nitmittatathatayor anānātvadarśanāt | etena śrāvakānimittatvād bodhisatvānimittatvasya viśeṣaḥ paridīpitaḥ | te hi nitmittānimittayor nānātvaṃ paśyantu | sarvanimittānām amanasikārād animittasya ca (msa 170) dhātor manasikārād animittaṃ samāpadyante | bodhisatvās tu tathatāvyatirekeṇa nimittam apaśanto nimittam evānimittaṃ paśyanty atas teṣāṃ tajjñānamanasikārabhāvitaṃ | sattārthe ca nimitte pratyakṣaṃ vikalpavibhu cocyate | vikalpavibhutvalābhād yathāvikalpaṃ sarvārthasamṛddhitaḥ |

tatvaṃ saṃcchādya bālānām atatvaṃ khyāti sarvataḥ | tatvaṃ tu bodhisatvānāṃ sarvataḥ khyāty apāsya tat || amsa_19.53 ||

etena yathā bālānāṃ svarasenātatvam eva khyāti nimittaṃ na tatvaṃ tathatā | evaṃ bodhisatvānāṃ svarasena tatvaṃ eva khyāty nātatvam ity upadarśitaṃ |

akhyānakhyānatā jñeyā asadarthasadarthayoḥ | āśrayasya parāvṛttir mokṣo 'sau kāmacārataḥ || amsa_19.54 ||

asadarthasya nimittasyākhyānatā sadarthasya tathatāyāḥ khyānatā āśrayasya parāvṛtter veditavyā tayā hi tadakhyānaṃ ca | saiva mokṣo veditavyaḥ | kiṃ kāraṇaṃ | kāmacārataḥ | tadā hi svatantro bhavati svacittavaśavartī prakṛtyaiva nimittāsamudācārāt |

anyonyaṃ tulyajātīyaḥ khyāty arthaḥ sarvato mahān | antarāyakaras tasmāt parijñāyainam utsṛjet || amsa_19.55 ||

idaṃ kṣetrapariśodhanopāye yathābhūtaparijñānaṃ | bhājanalokārtho mahān anyonyaṃ vartamānas tulyajātīyaḥ khyāty sa evāyam iti | sa caivaṃ khyānād antarāyakaro bhavati buddhakṣetrapariśuddhaye | tasmād antarāyakaraṃ parijñāyainam utsṛjed evaṃ khyātaṃ | aprameyavibhāge ślokaḥ |

paripācyaṃ viśodhyaṃ ca prāpyaṃ yogyaṃ ca pācane | samyaktvadeśanāvastu aprameyaṃ hi dhīmatām || amsa_19.56 ||

pañcavidhaṃ hi vastu bodhisatvānām aprameyaṃ | paripācyaṃ vastu satvadhāturviśeṣeṇa viśodhyaṃ lokadhātur bhājanalokasaṃgṛhītaḥ | prāpyaṃ dharmadhātuḥ | paripācanayogyaṃ vineyadhātuḥ | samyagdeśanāvastu vinayopāyadhātuḥ | deśanābalavibhāge dvau ślokau |

bodhisatvacittasya cotpādo notpādakṣāntir eva ca | cakṣuś ca nirmalaṃ hīnam āśravakṣaya eva ca || amsa_19.57 ||

saddharmasya sthitir dīrghā vyutpatticchittibhogatā | deśanāyāḥ phalaṃ jñeyaṃ tatprayuktasya dhīmataḥ || amsa_19.58 ||

deśanāyāṃ prayuktasya bodhisatvasyāṣṭavidhaṃ deśanāyāḥ phalaṃ veditavyaṃ | śrotṛṣu kecid bodhicittam utpādayanti | kecid anutpattikadharmakṣāntiṃ pratilabhante | kecid virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmeṣu dharmacakṣur utpādayanti hīnayānasaṃgṛhītaṃ | kecid āśravakṣayaṃ prāpnuvanti | saddharmaś ca cirasthitiko bhavati paraṃparādhāraṇatayā | avyutpannānām arthavyutpattir bhavati | saṃśayitānāṃ saṃśayachedo bhavati | viniścitānāṃ saddharmasaṃbhogo bhavati anavadyo prītirasaḥ | mahāyānamahatvavibhāge dvau ślokaḥ |

ālambanamahatvaṃ ca pratipatter dvayos tathā | jñānasya vīryārambhasya upāye kauśalasya ca || amsa_19.59 ||

udāgamamahatvaṃ ca mahatvaṃ buddhakarmaṇaḥ | etan mahatvayogād dhi mahāyānaṃ nirucyate || amsa_19.60 ||

saptavidhamahatvayogān mahāyānam ity ucyate | ālambanamahatvenāpramāṇavistīrṇasūtrādidharmayogāt | pratipattimahatvena dvayoḥ pratipatteḥ svārthe parārthe ca | jñānamahatvena dvayor jñānātmapudgalanairātmyasya dharmanairātmyasya ca prativedhakāle | vīryārambhamahatvena trīṇi kalpāsaṃkhyeyāni sātatyasatkṛtyaprayogāt | upāyakauśalyamahtvena saṃsārāparityāgāsaṃkleśataḥ | samudāgamamahatvena balavaiśāradyāveṇikabuddhadharmasamudāgamāt | buddhakarmamahtvena ca punaḥ punar abhisaṃbodhimahāparinirvāṇasaṃdarśanataḥ |

gotraṃ dharmādhimuktiś ca cittasyotpādanā tathā | dānādipratipattiś ca nyāyām āvakrāntir eva ca || amsa_19.61 ||

satvānāṃ paripākaś ca kṣetrasya ca viśodhanā | apratiṣṭhitanirvāṇaṃ bodhiḥ śreṣṭhā ca darśanāt darśanā || amsa_19.62 ||

etena daśavidhena vastunā kṛtsnaṃ mahāyānaṃ saṃgṛhītaṃ | satvānāṃ paripācanaṃ bhūmipartiṣṭhitasya yāvat saptamyāṃ bhūmau veditavyaṃ | kṣetrapariśodhanam apratiṣṭhitanirvāṇaṃ cāvinivartanīyāyāṃ bhūmau trividhāyāṃ | śreṣṭhā bodhir buddhabhūmau | tatraiva cābhisaṃbodhimahāparinirvāṇasaṃdarśanā | (msa 172) śeṣaṃ gatārthaṃ | boshisatvavibhāge daśa ślokāḥ |

ādhimokṣika ekaś ca śuddhādhyāśayiko 'paraḥ | nimitte cānimitte ca cāry apy anabhisaṃskṛte | bodhisatvā hi vijñeyāḥ pañcaite sarvabhūmiṣu || amsa_19.63 ||

tatra nimittacārī dvitīyāṃ bhūmim upādāya yāvat ṣaṣṭhyāṃ | animittacārī saptamyāṃ | anabhisaṃskāracārī pareṇa | śeṣaṃ gatārthaṃ |

kāmeṣv asaktas triviśuddhakarmā krodhābhibhūmyaṃ guṇatatparaś ca | dharme 'calas tatvagabhīradṛṣṭir bodhau spṛhāvān khalu bodhisatvaḥ || amsa_19.64 ||

etena ṣaḍpāramitāpratipattito mahābodhipraṇidhānataś ca bodhisatvalakṣaṇaṃ paridīpitaṃ |

anugraheccho 'nupaghātadṛṣṭiḥ paropaghāteṣv adhivāsakaś ca | dhīro 'pramattaś ca bahuśrutaś ca parārthayuktaḥ khalu bodhisatvaḥ || amsa_19.65 ||

19.65 comm. tatra dhīra ārabdhavīryo duḥkhair aviṣādāt | apramatto dhyānasukheṣv asaktaḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ |

ādīnavajñaḥ svaparigraheṣu bhogeṣv asakto hy anigūḍhavairaḥ | yogī nimitte kuśalo 'kudṛṣṭir adhyātmasaṃsthaḥ khalu bodhisatvaḥ || amsa_19.66 ||

tatra bhogeṣv asakto yas tān viāya pravrajati | nimittakuśalaḥ śamathādinimittatrayakauśalyāt | adhyātmasaṃstho mahāyānāvikampanāt | mahāyānaṃ hi bodhisatvānām adhyātmaṃ | śeṣaṃ gatārthaṃ |

dayānvito hrīguṇasaṃniviṣṭo duḥkhādhivāsāt svasukheṣv asaktaḥ | smṛtipradhānaḥ susamāhitātmā yānāvikāryaḥ khalu bodhisatvaḥ || amsa_19.67 ||

tatra smṛtipradhāno dhyānavān smṛtibalena cittasamādhānāt | susamāhitātmā nirvikalpajñānaḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ |

duḥkhāpaho duḥkhakaro na caiva duḥkhādhivāso na ca duḥkhabhītaḥ | duḥkhād vimukto na ca duḥkhakalpo duḥkhābhyupetaḥ khalu bodhisatvaḥ || amsa_19.68 ||

tatra duḥkhād vimukto dhyānavān kāmadhātuvairāgyād duḥkhaduḥkhatāmokṣataḥ | duḥkhābhyupetaḥ saṃsārābhyupagamāt | śeṣaṃ gatārthaṃ |

dharme rato 'dharmarataḥ dharme 'rato 'dharmarataḥ prakṛtyā dharme jugupsī dharamābhiyuktaḥ | dharme vaśī dharmanirandhakāro dharmapradhānaḥ khalu bodhisatvaḥ || amsa_19.69 ||

tatra dharme jugupsī akṣāntijugupsanāt | dharme vaśī samāpattau | dharmapradhāno mahābodhiparamaḥ | dharma evātra dharama ukto vṛttānuvṛttyā | śeṣaṃ gatārthaṃ |

bhogāpramatto niyamāpramatto rakṣāpramattaḥ kuśalāpramattaḥ | sukhāpramatto dharamāpramatto yānāpramatto khalu bodhisatvaḥ || amsa_19.70 ||

tatra rakṣāpramattaḥ kṣāntimān svaparacittānurakṣaṇāt | dharmāpramatto yathābhūtadharmajñānāt | śeṣaṃ gatārthaṃ |

vimānalajjas tanudoṣalajja amarṣalajjaḥ parihāṇilajjaḥ | viśālavisāralajjas tanudṛṣṭilajjaḥ yānānyalajjaḥ khalu bodhisatvaḥ || amsa_19.71 ||

tatra vimānalajjo yo 'rthino na vimānayati | tanudoṣalajjo 'ṇumātreṣv avadyeṣu bhyadarśī | tanudṛṣṭilajjo dharmanairātmyaprativedhī | śeṣaṃ gatārthaṃ | sarvair ebhiḥ ślokaiḥ paryāyāntareṇa ṣaḍpāramitāpratipattito mahābodhipraṇidhānataś ca bodhisatvalakṣaṇaṃ paridīpitaṃ |

ihāpi cāmutra upekṣaṇena saṃskārayogena vibhutvalābhaiḥ | śamopasamaupadeśena mahāphalena anugrahe vartati bodhisatvaḥ || amsa_19.72 ||

ihaeva satvānām anugrahe vartate dānena | amutra śīlenopapattiviśeṣaṃ prāpya | saṃskārayogeneti vīryayogena | mahāphalena-iti buddhatvena | śeṣaṃ gatārthaṃ | etena (msa 174) ṣaḍbhiḥ pāramitābhir mahābodhipraṇidhānena ca yathā satvānugrahe bodhisatvo vartate tat paridīpitaṃ | bodhisatvasāmānyanāmavibhāge aṣṭau ślokāḥ |

bodhisatvo mahāsatvo dhīmāṃś caivottamadyutiḥ | jinaputro jinādhāro vijetātha jināṅkuraḥ || amsa_19.73 ||

vikrāntaḥ paramāścaryaḥ sārthavāho mahāyaśāḥ | kṛpāluś ca mahāpuṇya īśvaro dhārmikas tathā || amsa_19.74 ||

etāni ṣoḍaśa sarvabodhisatvānām anvarthanāmāni sāmanyena |

sutatvabodhaiḥ sumahārthabodhaiḥ sarvāvarthabodhair api nityabodhaiḥ | upāyabodhaiś ca viśeṣaṇena tenocyate hetuna bodhisatvaḥ || amsa_19.75 ||

pañcavidhena bodhaviśeṣeṇa bodhisatva ity ucyate | pudgalanairātmyabodhena | sarvākārasarvārthabodhena akṣayāvabdhena parinirvāṇasaṃdarśane 'pi | yathāvidhenāyaṃ ca vinayopāyabodhena |

ātmānubodhāt tanudṛṣṭibodhād vicitravijñaptivibodhataś ca | sarvasya cābhūtavikalpabodhāt tenocyate hetuna bodhisatvaḥ || amsa_19.76 ||

atra punaś caturvidhabodhiviśeṣaṃ darśayati cittamanovijñānabodhataḥ | teṣāṃ cābhūtaparikalpatvāvabodhataḥ | tatra cittam ālayavijñānaṃ | manas tadālambanam ātmadṛṣṭyādisaṃyuktaṃ | vijñānaṃ ṣaḍvijñānakāyāḥ

abodhabodhād anubodhabodhād abhāvabodhāt prabhavānubodhāt | abodhabodhapratibodhataś ca tenocyate hetuna bodhisatvaḥ || amsa_19.77 ||

atra punaḥ pañcavidhaṃ bodhaviśeṣaṃ darśayati | avidyābodhāt | vidyābodhāt | parikalpitādisvabhāvatrayabodhāc ca | tatrāvabodhatvena bodhipratibodhāt pariniṣpannasvabhāvabodho veditavyaḥ |

anarthabodhāt paramārthabodhāt sarvāvabodhāt sakalārthabodhāt | boddhavyabodhāśrayabodhabodhāt tenocyate hetuna bodhisatvaḥ || amsa_19.78 ||

atra pañcavidhaṃ bodhiviśeṣaṃ darśayati | paratantralakṣaṇabodhāt | pariniṣpannabodhāt | sarvajñeyasarvākārabodhāt | bodhyavabodhatrimaṇḍalapariśuddhibodhāc ca |

niṣpannabodhāt padabodhataś ca garbhānubodhāt kramadarśanasya | bodhād bhṛśaṃ saṃśayahānibodhāt tenocyate hetuna bodhisatvaḥ || amsa_19.79 ||

tatra niṣpannabodho buddhatvaṃ | padabodho yena tuṣitabhavane vasati | garbhānubodho yena mātuḥ kukṣim avakrāmati | kramadarśane bodho yena garbhān niṣkramaṇaṃ kāmaparibhogaṃ pravrjyāṃ duṣkaracaryām abhisaṃbodhiṃ ca darśayati | bhṛśaṃ saṃśayahānibodho yena sarvasaṃśayachedāya satvānāṃ dharmacakraṃ pravartayati |

lābhī hy alābhī dhīsaṃsthitaś ca boddhānuboddhā pratideśakaś ca | nirjalpabuddhir hatamānamānī hy apakkasaṃpakkamatiś ca dhīmān || amsa_19.80 ||

atraikādaśavidhenātītādinā bodhena bodhisatvaḥ paridīpitaḥ | tatra lābhī alābhī dhīsaṃsthitaś cātītānāgatapratyutpannair yathākramaṃ | boddhā svayaṃbodhāt | anuboddhā parato bdhāt etenādhyātmikabāhyaṃ bodhaṃ darśayati | pratideśako nirjalpabuddhir ity audārikasūkṣmaṃ | mānī hatamānīti hīnapraṇītaṃ | apakkasaṃpakkamatiś ceti dūrāntikaṃ bodhaṃ darśyati |

mahāyānasūtrālaṃkāre guṇādhikāraḥ ekonaviṃśatitamaḥ samāptaḥ

chapitre xx-xxi viṃśatitamaḥ ekaviṃśatitamaś cādhikāraḥ

liṅgavibhāge dvau ślokau |

anukampā priyākhyānaṃ dhīratā muktahastatā | gambhīrasaṃdhinirmokṣo liṅgāny etāni dhīmatāṃ || amsa_20-21.1 ||

parigrahe 'dhimuktyāptāvakhede dvayasaṃgrahe | āśayāc ca prayogāc ca vijñeyaṃ liṅgapañcakaṃ || amsa_20-21.2 ||

tatra prathamena ślokena pañca bodhisatvaliṅgani darśayati | dvitīyena teṣāṃ (msa 176) karma samāsasaṃgrahaṃ ca | tatrānukampā bodhicittena satvaparigrahārthaṃ priyākhyānaṃ satvānāṃ buddhaśāsanādhimuktilabhārthaṃ dhīratā duṣkaracaryādibhir akhedārthaṃ muktahastatā gambhīrasaṃdhinirmokṣaṇaṃ ca dvayena saṃgrahārtham āmiṣeṇa dharmeṇa yathākramaṃ | eṣāṃ pañcānāṃ liṅgānāṃ anukampā āśayato veditavyā | śeṣāṇi prayogataḥ | gṛhipravrajitapakṣavibhāge trayaḥ ślokaḥ |

bodhisatvā hi satataṃ bhavantaś cakravartinaḥ | prakurvanti hi satvārthaṃ gṛhiṇaḥ sarvajanmasu || amsa_20-21.3 ||

ādānalabdhā pravrajyā dharmatopagatā parā | nidarśikā ca pravrajayā dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu || amsa_20-21.4 ||

aprameyair guṇair yuktaḥ pakṣaḥ pravrajitasya tu | gṛhiṇo bodhisatvād dhi yatis tasmād viśiṣyate || amsa_20-21.5 ||

etena ślokena yādṛśe gṛhapakṣe sthito bodhisatvaḥ satvārthaṃ karoti tatparidīpitaṃ | dvitīyena yādṛśe pravrajitapakṣe | tatra trividhā pravrajyā veditavyā | samādānalabdhā | dharmatālabdhā | nidarśakā ca nirmāṇaiḥ | tṛtīyena gṛhapakṣāt pravrajitapakṣasya viśeṣaḥ paridīpitaḥ | adhyāśayavibhāge ślokaḥ ṣaḍpādaḥ |

paratreṣṭaphalecchā ca śubhavṛttāv ihaiva ca | nirvāṇecchā ca dhīrāṇāṃ satveṣv āśaya iṣyate | aśuddhaś ca viśuddhaś ca suviśuddhaḥ sarvabhūmiṣu || amsa_20-21.6 ||

etena samāsataḥ pañcavidho 'dhyāśayaḥ paridīpitaḥ | sukhādhyāśayaḥ | paratreṣṭaphalecchā hitādhyāśayaḥ ihaiva kuśalapravṛttīcchā nirvāṇecchā tadubhayāhyāśaya eveti nānyo veditavyaḥ | aśuddhādikās trayo 'dhyāśayā apraviṣṭānāṃ | bhūmipraviṣṭānāṃ | avinivartanīyabhūmiprāptānāṃ ca yathākramaṃ veditavyāḥ | parigrahavibhāge ślokaḥ |

praṇidhānāt samāc cittād ādhipatyāt parigrahaḥ | gaṇasya karṣaṇatvāc ca dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu || amsa_20-21.7 ||

caturvidhaḥ satvaparigraho bodhisatvānāṃ praṇidhānaparigraho veditavyo bodhicittena sarvasatvaparigrahaṇāt | samacittatāparigraha ātmaparasamatālābhād abhisamayakāle | (msa 177) ādhipatyaparigrahaḥ svāmibhūtasya yeṣām asau svāmī | | gaṇaparikarṣaṇaparigrahaś ca śiṣyagaṇopādānāt | upapattivibhāge ślokaḥ |

karmaṇaś cādhipatyena praṇidhānasya cāparā | samādheś ca vibhutvasya cotpattir dhīmatāṃ matā || amsa_20-21.8 ||

caturvidhā bodhisatvānām upapattiḥ karmādhipatyena yādhimukticaryābhūmisthitānāṃ karmavaśenābhipretasthānopapattiḥ praṇidhānavaśena yā bhūmipraviṣṭānāṃ sarvastavaparipācanārthaṃ tiryagādihīnasthānopapattiḥ | samādhyādhipatyena yā dhyānāni vyāvartya kāmadhātāv upapattiḥ | vibhutvādhipatyena yā nirmāṇais tuṣitabhavanādyupapattisaṃdarśanāt | vihārabhūmivibhāge triṃśat ślokaḥ |

lakṣaṇāt pudgagalāc chikṣāskandhaniṣpattiliṅgataḥ | nirukteḥ prāptitaś caiva vihāro bhūmir eva ca || amsa_20-21.9 ||

lakṣaṇavibhāgam ārabhya pañca ślokāḥ |

śūnyatā paramātmasya karmanāśe vyavasthitiḥ | vihṛtya sasukhair dhyānair janma kāme tataḥ param || amsa_20-21.10 ||

tataś ca bodhipakṣāṇāṃ saṃsāre pariṇāmanā | vinā ca cittasaṃkleśaṃ satvānāṃ paripācanā || amsa_20-21.11 ||

upapattau ca saṃcitya saṃkleśasyānurakṣaṇā | ekāyanapathaśliṣṭā 'nimittaikāntikaḥ pathaḥ || amsa_20-21.12 ||

animitte 'py anābhogaḥ kṣetrasya ca viśodhanā | satvapākasya niṣpattir jāyate ca tataḥ param || amsa_20-21.13 ||

samādhidhāraṇīnāṃ ca bodheś caiva viśuddhatā | etasmāc ca vyavasthānād vijñeyaṃ bhūmilakṣaṇam || amsa_20-21.14 ||

ekādaśa vihārā ekādaśa bhūmayaḥ | teṣāṃ lakṣaṇaṃ | prathamāyāṃ bhūmau paramaśūnyatābhisamaye lakṣaṇaṃ pudgalanairātmyābhisamayāt | dvitīyāṇāṃ karmaṇām vipranāśavyavasthānaṃ kuśalākuśalakarmapathatatphalavaicitryajñānāt | tṛtīyāyāṃ sātiśayasukhair bodhisatvadhyānair vihṛtyāparihīnasyaiva tebhyaḥ kāmadhātāv upapattiḥ | caturthyā bodhipakṣabahulavihāriṇo 'pi bodhipakṣāṇāṃ saṃsāre pariṇāmanā | pañcamyāṃ caturāryasatyabahulavihāritayā vinātamanaś cittasaṃkleśena satvānāṃ paripācanāyāṃ nānāśāstraśilpapraṇayanāt | ṣaṣṭyāṃ prītyasamutpādabahulavihāritayā (msa 178) saṃcityabhavopapattau tatra saṃkleśasyānurakṣaṇā | saptamyāṃ miśropamiśratvenaikāyanapathasyāśliṣṭsya śliṣṭa ānimittaikāntiko mārgaḥ | aṣṭamyāṃ animitte 'py anābhogo nirabhisaṃskāra-animittavihāritvād buddhakṣetraviśodhanā ca | navayāṃ pratisaṃvidvaśitayā satvapākaniṣpattiḥ sarvākāraparipācanasāmarthyāt | daśamyāṃ samādhimukhānāṃ dhāraṇīmukhānāṃ ca viśuddhatā | ekādaśyaṃ buddhabhūmau bodhiviśuddhatā lakṣaṇāṃ sarvajñeyāvaraṇaprahāṇāt | bhūmiṣṭhe ca pudgalavibhāgam ārabhya dvau ślokau |

viśuddhadṛṣṭiḥ suviśuddhaśīlaḥ samāhito dharmavibhūtamānaḥ | saṃtānasaṃkleśaviśuddhibhede nirmāṇa ekakṣaṇalabdhabuddhiḥ || amsa_20-21.15 ||

upekṣakaḥ kṣetraviśodhakaś ca syāt satvapāke kuśalo maharddhiḥ | saṃpūrṇakāyaś ca nidarśane ca śakto 'bhiṣiktaḥ khalu bodhisatvaḥ || amsa_20-21.16 ||

daśasu bhūmiṣu daśa bodhisatvā vyavasthāpyate | prathamāyāṃ viśuddhadṛṣṭiḥ pudgaladharmadṛṣṭipratipakṣajñānalābhāt | dvitīyāyāṃ suviśuddhaśīlaḥ sūkṣmāpattiskhalitasamudācārasyāpy abhāvāt | tṛtīyāyāṃ samāhito bhavaty acyutadhyānasamādhilābhāt | caturthyā dharmavibhūtamānaḥ sūtrādidharmanānātvamānasya vibhūtatvāt | pañcamyāṃ saṃtānabhede nirmāṇo daśabhiś cittāśayaviśuddhisamatābhiḥ sarvasaṃtānasamatāpraveśāt | ṣaṣṭyāṃ saṃkleśavyavadānabhede nirmāṇaḥ pratītyasamutpādatathatābahulavihāritayā kṛṣṇaśuklapakṣābhyāṃ tathatāyāḥ saṃkleśvyavadānādarśanāt | prakṛtiviśuddhitām upādāya | saptamyām ekakṣaṇalabdhabuddhir nirnimittavihārasāmarthyāt pratipakṣaṇaṃ saptatriṃśad bodhpakṣabhāvanātaḥ | aṣṭamyām upekṣakaḥ kṣetraviśodhakaś cānābhoganirnimittavihāritvād miśra-upamiśraprayogataś cāvinivartanīyabhūmipraviṣṭair bodhisatvaiḥ | navamyāṃ satvaparipākakuśalaḥ pūrvavat | daśamyāṃ bodhisatvabhūmau bodhisatvo maharddhikaś ca vyavasthāpyate mahābhijñālābhāt | saṃpūrṇakāyaś cāpramāṇasamādhidhāraṇīmukhasphuraṇād āśrayasya nidarśane ca śakto vyavasthāpyate tuṣitabhavanavāsādinirmāṇanidarśanāt | bhiṣiktaś ca buddhatve sarvabuddhebhyas tatrābhiṣekalābhāt | śikṣāvyavasthānam ārabhya pañca ślokaḥ |

dharmatāṃ pratividhyeha adhiśīle 'nuśikṣaṇe | adhicitte 'py adhiprajñe prajñā tu dvayagocarā || amsa_20-21.17 ||

dharmatatvaṃ tadajñānajñānād yā vṛttir eva ca | prajñāyā gocaras tasmād dvibhūmau tadvyavasthitiḥ || amsa_20-21.18 ||

śikṣāṇāṃ bhāvanāyāś ca phalam anyac caturvidham | animittasasaṃskāro vihāraḥ prathamaṃ phalam || amsa_20-21.19 ||

sa evānabhisaṃskāro dvitīyaṃ phalam iṣyate | kṣetraśuddhiś ca satvānāṃ pākaniṣpattir eva ca || amsa_20-21.20 ||

samādhidhāraṇīnāṃ ca niṣpattiḥ paramaṃ phalaṃ | caturvidhaṃ phalaṃ hy etat caturbhūmisamāśritam || amsa_20-21.21 ||

prathamāyāṃ bhūmau dharmatāṃ pratividhya dvitīyāyām adhiśīlaṃ śikṣate |tṛtīyāyām adhicittaṃ | caturthopañcamīṣaṣṭīṣv adhiprajñaṃ | bodhipakṣasaṃgṛhītā hi prajñā caturthāṃ bhūmau | sā punar dvayagocarā bhūmidvaye | dvayaṃ punar dharmatatvaṃ ca duḥkhādisatyaṃ | tadajñānajñānādikā ca vṛttir anulomaḥ partītyasamutpādaḥ | tadajñānādikā hi vṛttir avidyādikā | tajjñānādikā ca vṛttir vidyādikā | tasmād bhūmidvaye 'py adhiprajñāvyavasthānaṃ | ataḥ paraṃ caturvidhaṃ śikṣāphalaṃ caturbhūmisamāśritaṃ veditavyaṃ yathākramaṃ | tatra dvitīyaṃ phalaṃ sa evānimitto vihāro 'nabhisaṃskāraḥ kṣetraśuddhiś ca veditavyaṃ | śeṣaṃ gatārthaṃ | skandhavyavasthānam ārabhya dvau ślokau | dharmatāṃ pratividhyeha śīlaskandhasya śodhanā | samādhiprajñāskandhasya tata ūrdhvaṃ viśodhanā || amsa_20-21.22 || vimuktimuktijñānasya tadanyāsu viśodhanā | caturvidhād āvaraṇāt pratighātāvṛter api || amsa_20-21.23 ||

tad anyāsv iti saptamyāṃ yāvad buddhabūmāv abhayor vimuktivimuktijñānayor viśodhanā | sā punar vimuktiś caturvidhaphalāvaraṇāc ca veditavyā pratighātāvaraṇāc ca buddhabhūmau | yenānyeṣāṃ jñeye jñānaṃ pratihanyate | buddhānāṃ to tadvimokṣāt sarvatrāpratihataṃ jñānaṃ | śeṣaṃ gatārthaṃ | niṣpattivyavasthānam ārabhya trayaḥ ślokaḥ | aniṣpannāś ca niṣpannā vijñeyāḥ sarvabhūmayaḥ | niṣpannā apy aniṣpannā niṣpannāś ca punar matāḥ || amsa_20-21.24 ||

niṣpattir vijñeyā yathāvyavasthānamanasikāreṇa | tatkalpanatājñānād avikalpanayā ca tasyaiva || amsa_20-21.25 ||

bhāvanā api niṣpattir acintyaṃ sarvabhūmiṣu | pratyātmavedanīyatvāt buddhānāṃ viṣayād api || amsa_20-21.26 ||

tatrādhimukticaryābhūmir aniṣpannā śeṣā niṣpannā ity etāḥ sarvabhūmayaḥ | niṣpannā api punaḥ saptamāniṣpannāḥ śeṣā niṣpannā nirabhisaṃskāravāhitvāt | yat punaḥ pramuditādibhūmir niṣpannā pūrvamuktā tatra niṣpattir yathāvyavasthāpitabhūmimanasikāreṇa |tasya bhūmivyavasthānasya kalpanāmātrajñānāt tad avikalpanā ca ca veditavyā | yadā tadbhūmivyavasthānaṃ kalpanāmātraṃ jānīte | tad pai ca kalpanāmātraṃ na vikalpayaty evaṃ grāhyagrāhakāvikalpajñānalābhād bhūmipariniṣpattir uktā bhavati | api ca khalu bhūmīnāṃ bhāvanā ca niṣpattiś cobhayam acintyaṃ sarvabhūmiṣu | tathā hi tad bodhisatvānāṃ pratyātmavedanīyaṃ buddhānāṃ ca viṣayo nānyeṣāṃ | bhūmipratiṣṭhasya liṅgavibhāgam ārabhya dvau ślokau |

adhimuktir hi sarvatra sālokā liṅgam iṣyate | alīnatvam adīnatvam aparapratyayātmatā || amsa_20-21.27 ||

prativedhaś ca sarvatra sarvatra samacittatā | aneyānunayopāyajñānaṃ maṇḍalajanma ca || amsa_20-21.28 ||

etadbhūmipraviṣṭasya bodhisatvasya daśavidhaṃ liṅgaṃ sarvāsu bhūmiṣu veditavyaṃ | yāṃ bhūmiṃ praviṣṭas tatra sāloko yāṃ na praviṣṭas tatrādhimuktir ity etad ekaṃ liṅgaṃ | alīnatvaṃ parmodāragambhīreṣu dharmeṣu | adīnatvaṃ duṣkaracaryāsu | aparapratyayatvaṃ svasyāṃ bhūmau | sarvabhūmiprativedhaś ca tad abhinirhārakauśalyataḥ sarvasatveṣv ātmasamacittatā | aneyā varṇāvarṇaśabdābhyāṃ | ananunayaś cakravartītyādisaṃ pattiṣu | upāyakauśalyam anupalambhas tasya buddhatvopāyajñānāt | buddhaparṣanmaṇḍaleṣu copapattiḥ sarvakālam ity etāni aparāṇi liṅgāni bodhisatvasya | bhūmiṣu pāramitālābhaliṅgavibhāge dvau ślokau |

nācchando na ca lubdhahrasvahṛdayo na krodhano nālaso nāmaitrīkarūṇāśayo na kumatiḥ kalpair vikalpair hataḥ | no vikṣiptamatiḥ sukhair na ca hato duḥkhair na vā vyāvartate satyaṃ mitram upāśritaḥ śrutaparaḥ pūjāparaḥ śāstari || amsa_20-21.29 ||

sarvaṃ puṇyasamuccayaṃ suvipulaṃ kṛtvānyasādhāraṇaṃ saṃbodhau pariṇāmayaty aharaharyo hy uttamopāyavit | jātaḥ svāyatane sadā śubhakaraḥ krīḍaty abhijñāguṇaiḥ sarveṣām uparisthito guṇanidhir jñeyaḥ sa buddhātmanaḥ || amsa_20-21.30 ||

daśapāramitālābhino bodhisatvasya ṣoḍaśavidhaṃ liṅgaṃ darśayati | ṣoḍaśavidaṃ liṅgaṃ | sadā pāramitāpratipatticchandenāvirahitatvaṃ | ṣaḍpāramitāvipakṣaiś ca rahitatvaṃ pratyekaṃ | anyayānamanasikāreṇāvikṣiptatā | saṃpattisukheṣv asaktatā | vipattiduṣkaracaryāduḥkhaiḥ prayogānirvartitā | kalyāṇamitrāśrayaḥ | śrutaparatvaṃ śāstṛpūjāparatvaṃ | samyakpariṇāmanā upāyakauśalyapāramitayā | svāyatanopapattiḥ praṇidhānapāramitayā buddhabodhisatvāvirahitasthānopapatteḥ | sadāśubhakaratve balapāramitayā tadvipakṣadharmāvyavakaraṇāt | abhijñāguṇakrīḍaṇaṃ ca jñānapāramitayā | tatra maitrī vyāpādapraipakṣaḥ sukhopasaṃhārāśayaḥ | karuṇā vihiṃsāpratipakṣo duḥkhāpagamāśayaḥ | svabhāvakalpanaṃ kalpaḥ | viśeṣakalpanaṃ vikalpo veditavhaḥ | tatraivānuśaṃsavibhāge ślokaḥ |

śamathe vipaśyanāyāṃ ca dvayapañcātmako mataḥ | dhīmatām anuśaṃso hi sarvathā sarvabhūmiṣu || amsa_20-21.31 ||

tatraiva pāramitālābhe sarvabhūmiṣu bodhisatvānāṃ sarvaprakāro 'nuśaṃsaḥ | pañcavidho veditavyaḥ | pratikṣaṇaṃ sarvaduaṣṭhulyāśrayaṃ drāvayati | nānātvasaṃjñāvigatiṃ dharmārāmaratiḥ pratilabhate | aparicchinnākāraṃ ca sarvato 'pramāṇaṃ dharmāvabhāsaṃ saṃjānīte | avikalpitāni cāsya viśuddhibhāgīyāni nimittāni samudācaranti | dharmakāyaparipūripariniṣpattaye ca uttarād uttarataraṃ hetusaṃparigrahaṃ karoti | tatra prathamadvitīyau śamathapakṣe veditavyaṃ | tṛtīyacaturthau vipaśyanāpakṣe | śeṣam ubhayapakṣe | bhūminiruktivibhāge nava ślokaḥ |

paśyatāṃ bodhim āsannāṃ satvārthasya ca sādhanaṃ | tīvra utpadyate modo muditā tena kathyate || amsa_20-21.32 ||

atra na kiṃcid vyākhyeyaṃ |

dauḥśīlyābhogavaimalyād vimalā bhūmir ucyate |

dauḥśīlyam alasyānyayānamanasikāram alasya cātikramād vimalety ucyate | tasmāt tarhy asmābhis tulyābhinirhāre sarvākārapariśodhanābhinirhāra eva yogaḥ karaṇīya iti vacanāt | mahādharmāvabhāsasya karaṇāc ca prabhākarī || amsa_20-21.33 || tathā hi tasyāṃ samādhibalenāpramāṇadharmaparyeṣaṇadhāraṇāt mahāntaṃ dharmāvabhāsaṃ pareṣāṃ karoti |

arcirbhūtā yato dharmā bodhipakṣāḥ pradāhakāḥ | arciṣmatīti tadyogāt sā bhūmir dvayadāhataḥ || amsa_20-21.34 ||

sā bodhipakṣātmikā prjñā dvayadahanapratyupasthānā tasyāṃ bāhulyena | dvayaṃ punaḥ kleśāvaraṇaṃ jñeyāvaraṇaṃ cātra veditavyaṃ |

satvānāṃ paripākaś ca svacittasya ca rakṣaṇā | dhīmadbhir jīyate duḥkhaṃ durjayā tena kathyate || amsa_20-21.35 ||

tatra satvaparipākābhiyukto 'pi na saṃkliśyate | satvaviprattipattyā tac cobhayaṃ duṣkaratvād durjayaṃ |

ābhimukhyād dvayasyeha saṃsārasyāpi nirvṛteḥ | uktā hy abhimukhī bhūmiḥ prajñāpāramitāśrayāt || amsa_20-21.36 ||

sā hi prajñāpāramitāśrayeṇa nirvāṇasaṃsārayor apratiṣṭhānāt saṃsāranirvāṇayor abhimukhī

ekāyanapathaśleṣād bhūmir dūraṃgamā matā |

ekāyanapathaḥ pūrvaṃ nirdiṣṭas tadupaśleṣatvāt dūraṃ gatā bhavati prayogapayantagamanāt | dvayasaṃjñāvicalanād acalā ca nirucyate || amsa_20-21.37 || dvābhyāṃ saṃjñābhyāṃ avicalanāt nimittasaṃjñayā animittābhogasaṃjñayā ca |

pratisaṃvinmatisādhutvād bhūmiḥ sādhumati matā |

pratisaṃvinmateḥ sādhutvād iti pradhānatvāt | dharmameghā dvayavyāpter dharmākāśasya meghavat || amsa_20-21.38 || dvayavyāpter ity samādhimukhadhāraṇīmukhavyāpanān meghenevākāśasthālīyasyāśrayasaṃniviṣṭasya śrutadharmasya dharmameghety ucyate |

vividhe śubhanirhāre ratyā viharaṇāt sadā | sarvatra bodhisatvānāṃ vihārabhūmayo matāḥ || amsa_20-21.39 ||

vividhakuśalābhinirhāranimittaṃ sadā sarvatra ratyā viharaṇād bodhisatvānāṃ bhūmayo vihārā ity ucyante |

bhūyo bhūyo 'mitāsv āsu ūrdhvaṃgamanayogataḥ | bhūtāmitābhayārthāya ta eveṣṭā hi bhūmayaḥ || amsa_20-21.40 ||

bhūyo bhūyo 'mitāsv āsu ūrdhvaṃgamanayogād bhūtāmitābhayārthāya ta eva vihārāḥ punar bhūmaya ucyante | amitāsv iti daśasu bhūiṣu ekaikasyāpramāṇatvāt | ūrdhvaṃgamanayogād iti uparibhūmigamanayogāt | bhūtāmitābhayārtham ity amitānāṃ bhūtānāṃ bhayaprahāṇārthaṃ | prāptivihāre ślokaḥ |

bhūmilābhebho 'dhimukteś ca cariteṣu ca vartanāt | prativedhāc ca bhūmīnāṃ niṣpatteś ca caturvidhaḥ || amsa_20-21.41 ||

caturvidho bhūmīnāṃ lābhaḥ | adhimuktilābho yathoktādhimuktito 'dhimukticaryābhūmau | caritalābho daśasu dharmacariteṣu ca vartanāt tasyām eva | parmārthaprativedhato ca bhūmipraveśe | niṣpattilābhaś cānvinivartanīyabhūmipraveśe | caryāvibhāge ślokaḥ ṣaḍpādaḥ |

mahāyāne 'dhimuktānāṃ hīnayāne ca dehināṃ | dvayor āvarjanārthāya vinayāya ca deśitāḥ | caryāś catasro dhīrāṇāṃ yathāsūtrānusārataḥ || amsa_20-21.42 ||

tatra pāramitācaryā mahāyānādhimuktānāṃ arthe deśitā | bodhisatvacaryā śrāvakapratyekabuddhayānādhimuktānāṃ | abhijñācaryā dvayor api mahāyānahīnayānādhimuktayoḥ prabhāveṇāvarjanārthaṃ | satvaparipākacaryā dvayor eva paripācanārthaṃ | (msa 184) paripācanaṃ hy atra vinayanaṃ ca deśitāḥ | buddhaguṇavibhāge bahavaḥ ślokāḥ | apramāṇavibhāge tad buddhastotram ārabhhyaikaḥ |

anukampakasatveṣu saṃyogavigamāśaya | aviyogāśaya saukhyahitāśaya namo 'stu te || amsa_20-21.43 ||

anukampakatvaṃ satveṣu saṃdarśitaṃ | sukhāśayatvaṃ punaḥ sukhasaṃyogaāśayatvena maitryā | duḥkhaviyogāśayatvena ca kāruṇayā | sukhāviyogāśayatvena ca muditayā | hitāśayatvam upekṣayā | sā punar niḥkleśatāśayalakṣaṇā veditavyā | vimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanavibhāge ślokaḥ |

sarvāvaraṇanirmukta sarvalokābhibhū mune | jñānena jñeyaṃ vyāptaṃ te muktacitta namo 'stu te || amsa_20-21.44 ||

atra vimokṣaviśeṣaṃ bhagavataḥ sarvakleśajñeyāvaraṇanirmuktatayā darśayati | abhibhvāyatanaviśeṣaṃ sarvalokābhibhūtvena svacittavaśavartanād yatheṣṭālambananirmāṇapariṇāmanatādhiṣṭhānataḥ | kṛtsnāyatanaviśeṣaṃ sarvajñeyajñānenāvyāghātataḥ | ata eva vimokṣādiguṇavipakṣamuktatvāt muktacittaḥ | araṇāvibhāge ślokaḥ |

aśeṣaṃ sarvasatvānāṃ sarvakleśavināśaka | kleśaprahāraka kliṣṭasānukrośa namo 'stu te || amsa_20-21.45 ||

atrāvaraṇāśeṣaṃ bhagavataḥ sarvasatvakleśavinayanād utpāditakleśeṣv api ca tatkleśapratipakṣavighānāt kliṣṭajanānukampayā saṃdarśayati | anye hy araṇāvihāriṇaḥ satvānāṃ kasyacid eva tadālambanasya kleśasyotpattipratyayamātraṃ pratiharanti | na tu kleśasaṃtānād apanayanti | praṇidhijñānaviśeṣe ślokaḥ |

anābhoga nirāsaṅga avyāghāta samāhita | sadaiva sarvapraśnānāṃ visarjaka namo 'stu te || amsa_20-21.46 ||

atra pañcabhir ākārair praṇidhijñānaviśeṣaṃ bhagavataḥ saṃdarśayati | anābhogasaṃmukhībhāvataḥ | nirāsaṅgasaṃmukhībhāvataḥ | sarvajñeyāvyāghātataḥ | sadā samāhitatvataḥ | (msa 185) sarvasaṃśayachedanataś ca satvānāṃ | anye hi praṇidhjñānaṃ saṃmukhīkurvanti | na cāsaktaṃ samāpattipraveśāpekṣatvāt | na cāvyāhataṃ pradeśajñānāt | na ca sadā samāhitā bhavanti | na ca sarvasaṃśayāṃś chindanti | pratisaṃvidvibhāge ślokaḥ |

āśraye 'thāśrite deśye vākye jñāne ca deśike | avyāhatamate nityaṃ sudeśika namo 'stu te || amsa_20-21.47 ||

atra samāsato yac ca deśyate yena deśyate tatra nityam avyāhatamatitvenabhagavataś catasraḥ pratisaṃvido deśitāḥ | tatra dvayaṃ deśyate āśrayaś ca dharmaḥ | tadāśritaś cārthaḥ | dvayena deśyate vācā jñānena ca | sudeśikatvena tāsāṃ karma saṃdarśitaṃ | abhijñāvibhāge ślokaḥ |

upetya vacanais teṣāṃ carijña āgatau gatau | niḥsāre caiva satvānāṃ svavavāda namo 'stu te || amsa_20-21.48 ||

atra ṣaḍbhir abhijñābhiḥ samyagavavādatvaṃ bhagavato darśitaṃ | upetya vineyasakāśam ṛddhyabhijñayā | teṣāṃ bhāṣayā divyaśrotrābhijñayā cittacaritraṃ jñātvā cetaḥparyāyābhijñayā yathā pūrvāntād ihāgatir yathā ca saṃsārān niḥsāraṇaṃ | tatrāvavādaṃ dadāty avaśiṣṭābhistotṛbhir abhijñābhir yathākramaṃ | lakṣaṇānuvyañjanavibhāge ślokaḥ |

satpauruṣyaṃ prapadyante tvāṃ dṛṣṭvā sarvadehinaḥ | dṛṣṭamātrāt prasādasya vidhāyaka namo 'stu te || amsa_20-21.49 ||

atra lakṣaṇānuvyañjanānāṃ bhagavati mahāpuruṣatvasaṃpratyayena darśanamātrāt prasādajanakatvaṃ karma saṃdarśayitaṃ | pariśuddhivibhāge ślokaḥ |

ādānasthānasaṃtyāganirmāṇapariṇāmane | samādhijñānavaśitāmanuprāpta namo 'stu te || amsa_20-21.50 ||

atra bhagavataś caturvidhayā vaśitayā sarvākārāś catasraḥ pariśuddhayaḥ paridīpitāḥ | (msa 186) āśrayapariśuddhir ātmabhāvasyādānasthānatyāgavaśitayā | ālambanapariśuddhir nirmāṇapariṇāmanavaśitayā | cittapariśuddhiḥ sarvākārasamādhivaśitayā | prajñāpariśuddhiḥ sarvākārajñānavaśitayā | balavibhāge ślokaḥ |

upāye śaraṇe śuddhau satvānāṃ vipravādane | mahāyāne ca niryāṇe mārabhañja namo 'stu te || amsa_20-21.51 ||

atra caturṣv artheṣu satvānāṃ vipravādanaya māro yas tadbhañjakatvena bhagavato daśānāṃ balānāṃ karma saṃdarśitaṃ | yad utasugatidurgatigamanādyupāyavipravādane | aśaraṇe devādiṣu śaraṇavipravādane | sāśravaśuddhimātreṇa śuddhivipravādane | mahāyānaniryāṇavipravādane ca | sthānāsthānajñānabalena hi bhagavān prathame 'rthe mārabhañjako veditavyaḥ | karmavipākajñānabalena dvitīye | dhyānavimokṣasamādhisamāpattijñānabalena tṛtīye | indriyaparāparatvādijñānabalena caturthe | hīnānīndriyādīni varjayitvā śreṣṭhasaṃniyojanāt | vaiśāradyavibhāge ślokaḥ |

jñānaprahāṇaniryāṇavighnakārakadeśika | svaparārthe 'nyatīrthyānāṃ nirādhṛṣya namo 'stu te || amsa_20-21.52 ||

atra jñānaprahāṇakārakatvena svārthe | niryāṇavighnadeśikatvena ca parārthe | nirādhṛṣyatvād anyatīrthyair bhagavato yathākramaṃ caturvidhaṃ vaiśāradyam udbhāvitaṃ | ārakṣasmṛtyupasthānavibhāge ślokaḥ |

vigṛhyavaktā parṣatsu dvayasaṃkleśavarjita | nirārakṣa asaṃmoṣa gaṇakarṣa namo 'stu te || amsa_20-21.53 ||

anena trīṇy arakṣāṇi trīṇi ca smṛtyupasthānāni bhagavataḥ paridīpitāni | teṣāṃ ca karma gaṇaparikarṣakatvaṃ | tair hi yathākramaṃ vigṛhyavaktā ca bhavati parṣatsu nirārakṣatvāt | dvayasaṃkleśavarjitaś cānunayapratighābhāvād | asaṃmoṣatayā sadābhūyasthitasmṛtitvāt | vāsanāsamudghātavibhāge ślokaḥ |

cāre vihāre sarvatra nāsty asarvajñaceṣṭitaṃ | sarvadā tava sarvajña bhūtārthika namo 'stu te || amsa_20-21.54 ||

anena cāre vihāre vā sarvatra sarvadā vāsarvajñaceṣṭitasyābhāvāt bhagavataḥ | (msa 187) sarvakleśavāsanāsammudghātaḥ paridīpitaḥ | asarvajño hi kṣīṇakleśo 'py asamudghātitatvād vāsanāyā ekadā bhrāntena hastinā sārdhaṃ samāgacchati bhrāntena rathenety evamādikam asarvajñaceṣṭitaṃ karoti | yathoktaṃ māṇḍavyasūte | tac ca bhūtārthasarvajñatvaṃ nāsti | asaṃmoṣatāvibhāge ślokaḥ |

sarvasatvārthakṛtyeṣu kālaṃ tvaṃ nātivartase | abandhyakṛtya satatam asaṃmoṣaḥ namo 'stu te || amsa_20-21.55 ||

anena yasya satvasya yo 'rthaḥ karaṇīyo yasmin kāle tatkālānativartanāt | abandhyaṃ kṛtyaṃ sadā bhagavata ity asaṃmoṣadharmatvaṃ svabhāvataḥ karmataś ca saṃdarśitaṃ | mahākaruṇāvibhāge ślokaḥ |

sarvalokamahorātraṃ ṣaṭkṛtvaḥ pratyavekṣase | mahākaruṇayā yukta hitāśaya namo 'stu te || amsa_20-21.56 ||

atra mahākaruṇā bhagavataḥ karmataḥ svabhāvataś ca paridīpitā | mahākaruṇayā hi bhagavān ṣaḍkṛtvo rātrindivena lokaṃ pratyavekṣate ko hīyate ko vardhate ity evamādi | tadyogāc ca bhagavataḥ sarvasatveṣu nityaṃ hitāśayaḥ | āveṇikaguṇavibhāge ślokaḥ |

cāreṇādhigamenāpi jñānenāpi ca karmaṇā | sarvaśrāvakapratyekabuddhottama namo 'stu te || amsa_20-21.57 ||

atra cārasasṃ gṛhītaiḥ ṣaḍbhir āveṇikair buddhadharmaiḥ | adhigamasaṃgṛhītaiḥ ṣaḍbhiḥ | jñānasaṃgṛhītais tribhiḥ | karmasaṃgṛhītaiś ca tribhiḥ |tadanyasatvottamānām api śrāvakapratyekabuddhānām antikād uttamatvena sarvasatvottamatvaṃ paridīpitaṃ | tatra nāsti tathāgatasya skhalitaṃ | nāsti ravitaṃ | nāsti muṣitā smṛtiḥ | nāsty asamāhitaṃ cittaṃ | nāsti nānātvasaṃjñā | nāsty apratisaṃkhyāyopekṣeti cārasaṃgṛhītāḥ ṣaḍāveṇikā buddhadharmā ye buddhasyaiva saṃvidyante nānyeṣāṃ | nāsti chandaparihāṇir nāsti vīryasmṛtisamādhiprajñāvimuktiparihāṇir ity adhigamasaṃgṛhītāḥ ṣaḍ | atīte adhvani tathāgatasyāsaṅgam apratihataṃ jñānaṃ | anāgate pratyutpanne adhvani tathāgatasyāsaṅgam apratihataṃ jñānam iti | jñānasaṃgṛhītās trayaḥ | sarvaṃ tathāgatasya (msa 188) kāyakarma jñānapūrvaṃgamaṃ jñānānuparivarti | sarvaṃ vākkarma sarvaṃ manaskarmeti karmasaṃgṛhāitās trayaḥ | sarvākārajñatāvibhāge ślokaḥ |

tribhiḥ kāyair mahābodhiṃ sarvākārām upāgata | sarvatra sarvasatvānāṃ kāṅkṣāchida namo 'stu te || amsa_20-21.58 ||

anena tribhiś ca kāyaiḥ sarvākārabodhyupagamatvāt sarvajñeyasarvākārajñānāc ca sarvākārajñatā bhagavataḥ paridīpitā | trayaḥ kāyāḥ svābhāvikaḥ sāṃbhogiko nairmāṇikaś ca | sarvajñeyasarvākārajñānaṃ punar atra sarvasatvānāṃ devamanuṣyādīnāṃ sarvasaṃśayacchedena karmaṇā nirdiṣṭaṃ | pāramitāparipūrivibhāge ślokaḥ |

niravagraha nirdoṣa niṣkāluṣyānavasthita | āniṅkṣya sarvadharmeṣu niṣprapañca namo 'stu te || amsa_20-21.59 ||

anena sakalaṣaḍpāramitāvipakṣanirmuktatayā ṣaḍpāramitāparipūrir bhagavata udbhāvitā | tatrānavagrahatvaṃ bhoganirāgrahatvād veditavyaṃ | nirdoṣatvaṃ nirmalakāyādikarmatvāt | niṣkāluṣyatvaṃ lokadharmaduḥkhābhyāṃ cittākaluṣīkaraṇāt | anavasthitatvam alpāvaraṇamātrādhigamānavasthānāt | | āniṅkṣyatvam avikṣepāt | niṣprapañcatvaṃ sarvavikalpaprapañcāsamudācārāt | buddhalakṣaṇavibhāge dvau ślokau |

niṣpannaparamārtho 'si sarvabhūmiviniḥsṛtaḥ | sarvasatvāgratāṃ prāptaḥ sarvasatvavimocakaḥ || amsa_20-21.60 ||

akṣayair asamair yukto guṇair lokeṣu dṛśyase | maṇḍaleṣv apy adṛśyaś ca sarvathā devamānuṣaiḥ || amsa_20-21.61 ||

atra ṣaḍbhiḥ svabhāvahetuphalakarmayogavṛttyarthair buddhalakṣaṇaṃ paridīpitaṃ | tatra viśuddhā tathatā niṣpannaḥ paramārthaḥ | sa ca buddhānāṃ svabhāvaḥ | sarvabodhisatvabhūminiryātatvaṃ hetuḥ | sarvasatvāgratāṃ prāptatvaṃ yogaḥ | nānālokadhātuṣu dṛśyamānatā nirmāṇakāyena (msa 189) parṣaṇmaṇḍaleṣv api dṛśyamānatā sāṃbhogikena kāyena | sarvathā cādṛśyamānatā dharmakāyeneti trividhā prabhedavṛttir iti |

mahāyānasūtrālaṃkāreṣu vyavadātasamayamahābodhisatvabhāṣite caryāpratiṣṭhādhikāro nāmaikaviṃśatitamo 'dhikāraḥ

samāptaś ca mahāyānasūtrālaṃkāra iti ||

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.