शार्दूलकर्णावदान [= अवदान 33 of the दिव्यावदान]

शार्दूलकर्णावदान [= अवदान 33 of the दिव्यावदान]

ओं नमो रत्नत्रयाय

p.1.1/.एवं मया श्रुतम्/ एकसिन् समये भगवान् श्रावस्त्यां विहरति स्म/ जेतवने +अनाथपिण्डदस्य^आरामे/

p.1.2/.अथ^आयुष्मान् आनन्दः पूर्वाह्णे निवास्य पात्र^चीवरम् आदाय श्रावस्तीं महा^नगरीं पिण्डाय प्राविक्षत्/ अथ^आयुष्मान् आनन्दः श्रावस्तीं पिण्डाय चरित्वा कृत^भक्त^कृत्यो येनान्यतमम् उदपानं तेन^उपसंक्रान्तः/

p.1.3/.तेन खलु समयेन तस्मिन्न् उदपाने प्रकृतिर् नाम मातङ्ग^दारिका उदकम् उद्धरते स्म/ अथ^आयुष्मान् आनन्दः प्रकृतिं मातङ्ग^दारिकाम् एतद् अवोचत्/ देहि मे भगिनि पानीयं पास्यामि/

p.1.4/.एवं किते प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिकायुष्मन्तम् आनन्दम् इदम् अवोचत्/ मातङ्ग^दारिकाहम् अस्मि भदन्तानन्द/ न^अहं ते भगिनि कुलं वा जातिं वा पृच्छामि/ अपि तु सचेत्ते परित्यक्तं पानीयं देहि पास्यामि/

p.1.5/.अथ प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिकायुष्मन्तम् आनन्दाय पानीयम् अदात्/ अथ^आयुष्मान् आनन्दः पानीयं पीत्वा प्रक्रान्तः/

p.1.6/.अथ प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिकायुष्मन्त आनन्द्स्य शरीरे मुखे स्वरे साधु च सुष्ठु च निमित्तम् उद्गृहीत्वा योनिशो मनसिकारेणाविष्टा संरागचित्तम् उत्पादयति (1) स्म/ आर्यो मे आनन्दः स्वामी अयाद् इति/ माता च मे महा^विद्याधरी सा शक्ष्यत्य् आर्यम् आनन्दम् आनयितुम्/

p.2.1/.अथ प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिका पानीयघटम् आदाय येन चण्डाल^गृहं तेन^उपसंक्रम्य पानीय^घटम् एकान्ते निक्षिप्य स्वां जननीम् इदम् अवोचत्/

p.2.2/.यत् खल्व् एवम् अम्ब जानीया आनन्दो नाम श्रमणो महाश्रमण^गौतमस्य श्रावक उपस्थायकस् तम् अहं स्वामिनम् इच्छामि/ शक्ष्यसि तम् अम्ब आनयितुम्/

p.2.3/.सा ताम् अवोचत्/ शक्ता +अहं पुत्रि आनन्दम् आनयितुं/ स्थापयित्वा यो मृतः स्याद् यो वा वीत^रागः/ अपि च राजा प्रसेनजित् कौशलः श्रमण^गौतमम् अतीव सेवते भजते पर्युपासते/ यदि जानीयात् सो +अयं चण्डाल^कुलस्यानर्थाय प्रतिपद्येत/ श्रमणश् च गौतमो वीत^रागः श्रूयते/ वीत^रागस्य [मन्त्राः] पुनः सर्व^मन्त्रान् अभिभवन्ति/

p.2.4/.एवम् उक्ता प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिका मातरम् इदम् अवोचत्/ स चेद् अम्ब श्रमणो गौतमा वीत^रागस्तस्य^अन्तिकाच् छ्रमणम् आनन्दं न प्रतिलप्स्ये जीवितं परित्यजेयं स चेत् प्रतिलिप्स्ये जीवामि/

p.2.5/.मा ते पुत्रि जीवितं परित्यजसि आनयामि श्रमणम् आनन्दम्/

p.2.6/.अथ प्रकृतेर् मातङ्ग^दारिकाया माता मध्ये गृहाङ्गनस्य गोमयेनोपलेपनं कृत्वा वेदीम् आलिप्य दर्भान् संस्तीर्य^अग्निं प्रज्वाल्य^अष्टशतम् अर्क^पुष्पाणां गृहीत्वा मन्त्रान् आवर्तयमाना एकैकम् अर्क^पुष्पं परिजप्य अग्नौ प्रतिक्षिपति स्म/ तत्र^इयं विद्या भवतिः

p.3.1/.अमले विमले कुङ्कुमे सुमने/ येन बद्धा +असि विद्युत्/ इच्छया देवो वर्षति विद्योतति गजेति विस्मयं महा^राजस्य समभिवर्धायितुं देवेभ्यो मनुष्येभ्यो गन्धर्वेभ्योः शिखि^ग्रहा देवा विशिखि^ग्र(@)हा देवा आनन्दस्य^आगमनाय संगमनाय क्रमणाय ग्रहणाय जुहोमि स्वाहा/

p.3.2/.अथ^आयुष्मत आनन्दस्य चित्तम् आक्षिप्तं/ स विहारान् निष्क्रम्य येन चण्डाल^गृहं तेन^उपसंक्रामति स्म/

p.3.3/.अद्राक्षीच् चण्डाली आयुष्मन्तम् आनन्दं दूराद् एव^आगच्छन्तं/ दृष्ट्वा च पुनः प्रकृतिं दुहितरम् इदम् अवोचत्/ अयम् असौ पुत्रि श्रमण आनन्द आगच्छति शयनं प्रज्ञपय/

p.3.4/.अथ प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिका हृष्ट^तुष्टा प्रमुदित^मना आयुष्मत आनन्दस्य शय्यां प्रज्ञपयति स्म/

p.3.5/.अथ^आयुष्मान् आनन्दो येन चण्डाल^गृहं तेन^उपसंक्रान्तः/ उपसंक्रम्य वेदीम् उपनिश्रित्या +अस्थात्/ एकान्त^स्थितः स पुनर् आयुष्मान् आनन्दः प्रारोदीद्/ अश्रूणि प्रवर्तयमान एवम् आह/ व्यसन^प्राप्तो +अहम् अस्मि न च मे भगवान् समन्वाहरति/

p.3.6/.अथ भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दं समन्वाहरति स्म/ समन्वाहृत्य संबुद्ध^मन्त्रैश् चण्डाल^मन्त्रान् प्रतिहन्ति स्म/ तत्र^इयं विद्याः/

p.3.7./.स्थितिर् अच्युतिः सुनीतिः/ स्वस्ति सर्व^प्राणिभ्यः/

p.4.1ab/.सरः प्रसन्नं निर्दोषं प्रशान्तं सर्वतो +अभयं/

p.4.1cd/.ईतयो यत्र शाम्यन्ति भयानि चलितानि च/

p.4.2ab/.तद् वै देवा नम्स्यन्ति सर्व^सिद्धाश् च योगिनः/

p.4.2cd/.एतेन सत्य^वाक्येन स्वस्त्या^आनन्दाय भिक्षवे//

p.4.3/.अथ^आयुष्मान् आनन्दः प्रतिहत^चण्डाल^मन्त्रश् चण्डाल^गृहान् निष्क्रम्य येन स्वको विहारस् तेन^उपसंक्रमितुम् आरब्धः/

p.4.4/.अद्राक्षीत् प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिका/ आनन्दम् आयुष्मन्तं प्रतिगच्छन्तं दृष्ट्वा च पुनः स्वां जननीम् इदम् अवोचत्/ अयम् असौ मातः श्रमण आनन्दः प्रतिगच्छति/ ताम् आह माता/ नियतं पुत्रि श्रमणेन गौतमेन समन्वाहृतो भविष्यति/ तेन मम मन्त्राः प्रतिहता भविष्यन्ति/ प्रकृतिर् आह/ किं पुनर् अम्ब बलवत्तराः श्रमणस्य गौतमस्य मन्त्रा न^अस्माकं/ ताम् आह माता/ बलवत्तराः श्रमणस्य गौतमस्य मन्त्रा न^अस्माकं/ ये पुत्रि मन्ताः सर्व^लोकस्य प्रभवन्ति तान् मन्त्रान् श्रमणो गौतम आकाङ्क्षमाणः प्रतिहन्ति/ न पुनर् लोकः प्रभवति श्रमणस्य गौतमस्य मन्त्रान् प्रतिहन्तुं/ एवं बलवत्तराः अवमणस्य गौतमस्य मन्त्राः/

p.4.5/.अथ^आयुष्मान् आनन्दो येन भगवांस् तेन^उपसंक्रान्तः/ उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा^एकान्ते +अस्थात्/

p.4.6/.एकान्त^स्थितम् आयुष्मन्तम् आनन्दं भगवान् इदम् अवोचत्/ उद्गृह्ण त्वम् आनन्द इमां षडक्षरीविद्यां धारय वाचय पर्यवाप्नुहि/ आत्मनो हिताय सुखाय भिक्षूणां भिक्षुणीनाम् उपासकानाम् उपसिकानां हिताय सुखाय/ इयम् आनन्द षड्क्षरीविद्या षड्भिः सम्यक् संबुद्धैर् भाषिता चतुर्भिश् च महा^राजैः शक्रेण देवानाम् इन्द्रेण ब्रह्मणा च सहापतिना/ मया च^एतर्हि शाक्यमुनिना सम्यक्^संबुद्धेन भाषिता/ त्वम् अप्य् एतर्ह्य् आनन्द तां धारय वाचय पर्यवाप्नुहि/ यद् उत तद् यथा:

p.5.1/.अण्डरे पाण्डरे कारण्डे केयूरे +अर्चि^हस्ते खर^ग्रीवे बन्धु^मति चीर^मति धरविध चिलिमिले विलोडय विषाणि लोके/ विष चल चल/ गोल^मति गण्डविले चिलिमिले स^अतिनिम्ने यथा संविभक्त^गोल^मति गण्ड^विलायै स्वाहा/

p.5.2/.यः कश् चिद् आनन्द^षडक्षर्या विद्यया परित्राणं स्वस्त्ययनं कुर्यात् स यदि वध^अर्हो भवेत् दण्डेन मुच्यते/ दण्ड^अर्हः प्रहारेण प्रहार^अर्हः परिभाषणया परिभाषण^अर्हो रोमहर्षणेन रोमहर्षण^अर्हः पुनर् एव मुच्यते/

p.5.3/.न^अहम् आनन्द तं समनुपश्यामि स^देव^लोके समार^लोके सब्रह्म^लोके सश्रमण^ब्राह्मणिकायां प्रजायां स^देव^मानुषिकायां स^असुरायां यस् त्व् अनया षडक्षयं विद्यया रक्षायां कृतायां रक्षा^सूत्रे बाहौ बद्धे स्वस्त्ययने कृते +अभिभवितुं शक्रोति वर्जयित्वा पौराणं कर्म^विपाकम्/

p.6.1/.अथ प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिका तस्या एव रात्र्या अत्ययात् शिरः^स्नाता +अनाहत दूष्य^प्रावृता मुक्ता^माल्य^आभरणा येन श्रावस्तो नगरी तेन^उपसंक्रम्य नगर^द्वारे कपाट^मूले निश्रित्या +अस्थात्/ आयुष्मन्तम् आनन्दम् आगमयमाना/ नियतम् अनेन मार्गेण^आनन्दो भिक्षुरागम् इष्यति^इति/

p.6.2/.अथ^आयुष्मान् आनन्दः पूर्वाह्णे निवास्य पात्र^चीवरम् आदाय श्रावस्तीं पिण्डाय प्राविक्षत्/ ददर्श प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिक^आयुष्मन्तम् आनन्दं/ दूरत एव दृष्ट्वा च पुनर् आयुष्मन्तम् आनन्दं पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धा गच्छन्तम् अनुगच्छति तिष्ठन्तम् अनुतिष्ठति/ यद् यद् एव कुलं पिण्डाय प्रविशति तस्य तस्यैव द्वारे तूष्णीभूता तिष्ठति आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयमाणा/

p.6.3./.ददर्शायुष्मानानन्दः प्रकृतिं मातङ्ग^दारिकां/ पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धां दृष्ट्वा च पुनर् जेह्रीय्माणरूपो +अप्रगल्भायमानरूपो दुःखी दुर्मनाः शीघ्रं शीघ्रं श्रावस्त्या विनिर्गम्य येन जेतवनं तनोपसंक्रान्तः/ उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वेकान्ते +अस्थाद्/ एकान्त^स्थित आयुष्मान् आनन्दो भगवन्तम् इदम् अवोचत्/ इयं मे भगवन् प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिका पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धा गच्छन्तम् अनुगच्छति, तिष्ठन्तम् अनुतिष्ठति/ यद् यद् एव कुलं पिण्डाय प्रविशामि तस्य तस्यैव द्वारे तूष्णीभूता तिष्ठति/ त्राहि मे भगवन् त्राहि मे सुगत/

p.6.4/.एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् इदम् अवोचत्/ मा भेर् मा भेर् इति/ अथ भगवान् प्रकृतिं मातङ्ग^दारिकाम् इदम् अवोचत्/ हिं ते प्रकृते मातङ्ग^दारिके आनन्देन भिक्षुणा/ प्रकृतिर् आह/ स्वामिनं भदन्तम् आनन्दम् इच्छामि/ भगवान् आह/ (7) अनुज्ञातासि प्रकृते मातापितृभ्याम् आनन्दाय/ अनुज्ञातास्मि भगवन्न् अनुज्ञातास्मि सुगत/ भगवान् आह/ तेन हि सम्मुखं ममानुज्ञापय्य त्वम्/

p.7.1/.अथ प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिका भगवतः प्रतिश्रुत्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवन्तं त्रिःप्रदक्षिणीकृत्य भगवतो +अन्तिकात् प्रक्रान्ता/ येन स्वकौ मातापितरौ तेन^उपसंक्रान्ता/ उपसंक्रम्य मातापित्रोः पादान् शिरसा वन्दित्वा^एकान्ते +अस्थाद्/ एकान्त^स्थिता स्वकौ माता पितराव् इदम् अवोचत्/ सम्मुखं मे +अम्ब तात श्रमणस्य गौतमस्यानन्दायोत्सृजतम्/

p.7.2/.अथ प्रकृतेर् मातङ्ग^दारिकाया मातापितरौ प्रकृतिम् आदाय यन भगवाम्स् तेन^उपसंक्रान्तौ/ उअप्संक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा^एकान्ते न्यषीदतां/ अथ प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिका भगवतः पादौ शिरसा बन्दित्वा एकान्ते +अस्थाद्/ एकान्त^स्थिता भगवन्तम् एतद् अवोचत्/ इमौ तौ भगवन् मातापितराव् आगतौ/

p.7.3/.अथ भगवान् प्रकृतेर् मातङ्ग^दारिकाया मातापितराव् इदम् अवोच्त्/ अनुज्ञाता युवाभ्यां प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिकानन्दायेति/ ताव् आहुतुः/ अनुज्ञाता भगवन्न् अनुज्ञाता सुगत/ तेन हि यूयं प्रकृतिम् अपहाय गच्छत स्वगृहम्/

p.7.4/.अथ प्रकृतेर् मातङ्ग^दारिकाया मातापितरौ भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवन्तं त्रिःप्रदक्षिणीकृत्य भगवतो +अन्तिकात् प्रक्रान्तौ/

p.7.5/.अथ प्रकृतेर् मातङ्ग^दारिकाया मातापितराव् अचिरप्रक्रान्तौ विदित्वा भगवान् प्रकृतिं मातङ्ग^दारिकाम् इद्म् अवोचत्/ अर्थिकासि प्रकृते आनन्देन भिक्षुणा/ प्रकृतिर् आह/ अर्थिकास्मि भगवन्न् अर्थिकास्मि सुगत/ तेन हि प्रकृते य आनन्दस्य वेशः स त्वया धारयितव्यः/ सा आह/ धारयामि भगवन् धारयामि सुगत/ प्रव्राजयतु मां सुगत प्रव्राजयतु मां भगवान्/

p.8.1/.अथ भगवान् प्रकृतिं मातङ्ग^दारिकाम् इदम् अवोचत्/ एहि त्वं भिक्षुणि चर ब्रह्म^चर्यम्/

p.8.2/.एवम् उक्ते प्रकृतिर् मातङ्ग^दारिका भगवता मुण्डा काषाय^प्रावृता/ अथ भगवान् प्रकृतिं मातङ्ग^दारिकाम् एहि भिक्षुणीवादेन प्रव्राजयित्वा धर्म्यया कथया संदर्शयति स्म, समादापयति स्म, समुत्तेजयति स्म, संप्रहर्षयति स्म/ येयं कथा दीर्घ^रात्रं संसारसमापन्नानां प्रतिकूला श्रवणीया/तद् यथा/ दानकथा शीलकथा स्वर्गकथा कामेष्व् आदीनवं निःसरणं भयं संक्लेशव्यवदानं बोधिपक्षांस् तान् धर्मान् भग्वान् प्रकृत्यै भिक्षुण्यै संप्रकाशयति स्म/

p.8.3/.अथ प्रकृतिर् भिक्षुणी भगवता धर्म्यय कथया संदर्शिता समादापिता समुत्तेजिता संप्रहर्षिता हृष्ट^चित्ता कल्याणचित्ता मुदितचित्ता विनीवरणचित्ता ऋजुचित्ता +अखिलचित्ता भव्या धर्म^देशितम् आज्ञातुम्/

p.9.1/.यदा च भगवान् ज्ञातः प्रकृतिं भिक्षुणीं हृष्ट^चित्तां कल्याणचित्तां मुदितचित्तां विनिवरणचित्तां भव्यां प्रतिबलां सामुत्कर्पिकीं धर्म^देशनाम् आज्ञातुं तदा येयं भगवतां बुद्धानां चतुरार्य^सत्यप्रतिवेधिकी सामुत्कर्षिकी धर्म^देशना, यद् उत दुःखं समुदयो निरोधो मार्गः, तां भगवान् प्रकृतेर् भिक्षुण्या विस्तरेण संप्रकाशयति स्म/

p.9.2/.अथ प्रकृतिभिक्षुणी तस्मिन्न् एवासने निषण्णा चतुरार्य^सत्यान्यभिज्ञातासित्/ दुःखं सुमुदयं निरोधं मार्गं// तद् यथा वस्ताम् अपगतकालकं रजनोपगतं रङ्ग^उदके प्रक्षिप्तं सम्यग् एव रङ्गं प्रतिगृह्णीयाद् एवम् एव प्रकृतिर् भिक्षुणी तस्मिन्नेवासने निषण्णा चतुरार्य^सत्यानि अभिसमयति स्म, तद् यथा दुःखं सुमुदयं निरोधं मार्गम्/

p.9.3/.अथ प्रकृतिर् भिक्षुणी कृष्ट^धर्मा प्राप्त^धर्मा विदित^धर्मा अकोप्य^धर्मा पर्यवसित^धर्म^अधिगत^अर्थ^लाभ^संवृत्ता तीर्ण^काङ्क्षा^विचिकित्सा विगत^कथंकथा वैशारद्य^प्राप्ता +अपर^प्रत्यया +अनन्यनेया शास्तुः शासने +अनुधर्म^चारिणी आजानेयमाना धर्मेषु भगवतः पादयोः शिरसा निपत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्/

p.9.4/.अत्ययो मे भगवन्न् अत्ययो मे सुगत/ यथा बाला यथा मूढा यथा +अव्यक्ता यथा +अकुशला दुष्प्रज्ञ^जातीया याहम् आनन्दं भिक्षुं स्वामि^वादेन समुदाचर्षं/ स^अहं भदन्तात्ययमत्ययतः पश्यामि/ अत्ययम् अत्ययतो दृष्ट्वा देशयामि/ अत्ययम् अत्ययत आविष्करोमि/ आयत्यां संवरम् आपद्ये/ अतस् तस्या मम भगवन्न् अत्ययम् अत्ययतो जानातु प्रतिगृह्णातु अनुकम्पाम् उपादाय/ भगवान् आह/ आयत्यां संवराय स्थित्वा त्वं प्रकृते +अत्ययम् अत्ययतो +अध्यागमः/ यथा बाला यथा मूढा यथा +अव्यक्ता यथा +अकुशला दुष्प्रज्ञ^जातीय त्वम् आनन्दं भिक्षुं स्वामि^वादेन (10) अमुदाचरसि^इति/ यतश् च त्वं प्रकृते +अत्ययं जानासि अत्ययं पश्यसि आयत्यां च संवरम् आपद्यसे, अहम् अपि ते +अत्ययम् अत्ययतो गृह्णामि/ वृद्धिर् एव ते प्रकृते प्रतिकाङ्क्षतव्या कुशलानां धर्माणां न हानिः/

p.10.1/.अथ प्रकृतिर् भिक्षुणी भगवता^अभिनन्दिता अनुशिष्टा एकाव्यपकृष्टा +अप्रमत्ता आतापिनी स्मृतिम् अती संप्रजाना प्रहितानि विविक्तानि विहरति स्म/ यद् अर्थं कुल^दुहितरः केशान् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया^आगाराद् अनागारिकां प्रव्रजन्ति तदनुत्तर^ब्रह्मचर्य^पर्यवसानं दृष्ट एव धर्मे स्वयम् अभिज्ञय साक्षात् कृत्य^उपसंपद्य प्रवेदयते स्म/ क्षीणा मे जातिर् उषितं ब्रह्मचर्यं कृतं करणीयं न^अपरमस्माद् भवं प्रजानामि^इति/

p.10.2/.अश्रौषुः श्रावस्तेयका ब्राह्मण^गृहपतयो भगवता किल चन्डाल^दारिका प्रव्राजितेति/ श्रुत्वा च पुनर् अवध्यायन्ति/ कथं हि नाम चण्डाल^दारिका भिक्षूणां सम्यक्चर्यां चरिष्यति/ भिक्षुणीनाम् उपासकानाम् उपासिकानां सम्यक्^चर्यां चरिष्यति/ कथं हि नाम चण्डाल^दारिका ब्रह्म^क्षत्रिय^गृहपति^महा^शाल^कुलेषु प्रवेक्ष्यति/

p.11.1/.अश्रौषीद् राजा प्रसेनजित् कौशलो भगवता चण्डाल^दारिका प्रव्राजितेति/ श्रुत्वा च पुनर् अवध्यायाति/ कथं हि नाम चण्डाल^दारिका भिक्षूणां सम्यक्^चर्यां चरिष्यति/ भिक्षुणीनाम् उपासकानाम् उपासिकानां सम्यक्^चर्यां चरिष्यति/ कथं ब्राह्मण^क्षत्रिय^गृहपति^महा^शाल^कुलेषु प्रवेक्ष्यति/

p.11.2/.विमृष्य च भदरं यानं योजयित्वा भद्रं यानम् अभिरुह्य संबहुलैश् च श्रावस्तेयैर् ब्राह्मण^गृहपतिभिः परिवृतः पुरस्कृतः श्रावस्त्या निर्याति स्म/ येन जेतवनम् अनाथपिण्डदस्य^आरामस् तेन^उपसंक्रान्तः/ तस्य खलु यावती यानस्य भूमिस् तावद् यानेन गत्वा स यानाद् अवतीर्य पत्तिकाय^परिवृतः पत्तिकाय^पुरस्कृतः पद्भ्याम् एव^आरामं प्राविक्षत्/ प्रविश्य येन भगवांस् तेन^उपसंक्रान्तः/ उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः/ ते +अपि संबहुलाः श्रावस्तेयका ब्राह्मण^क्षतिर्य^गृहपतयो भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा^एकान्ते निषण्णाः/ अप्य् ऐकत्या भगवता सार्धं संमुखं संरञ्जनीं संमोदिनीं विविधां कथां व्यतिसार्य^एकान्ते निषण्णाः/ अप्य् ऐकस्या भगवतः पुरतः स्वकस्वकानि माता^पैतृकाणि नाम^गोत्राणि अनुश्राव्य^एकान्ते निषण्णाः/ अप्य् ऐकत्य येन भगवांस् तेन^अञ्जलिं प्रणम्य^एकान्ते निषण्णाः/ अप्य् ऐकत्यास् तूष्णीं भूता एकान्ते निषण्णाः/

p.11.3/.अथ भगवान् राजानं प्रसेनजितं कौशलम् आरभ्य तेषां च संबहुलानां श्रावस्तेयकानां ब्राह्मण^क्षत्रिय^गृहपतीनां चेतसा चित्तम् आज्ञाय प्रकृतेर् भिक्षुण्याः पूर्वनिवासम् आरभ्य भिक्षूनाम् अन्त्रयते स्म/ इच्छथ यूयं भिक्षवस् तथा^आगतस्य सम्मुखं प्रकृतेर् भिक्षुण्याः पूर्व^निवासम् आरभ्य धर्म^कथां श्रोतुम्/

p.11.4/.भिक्षवो भगवन्तम् आहुः / एतस्य भगवन् काल एतस्य सुगत समयो यद् भगवान् प्रकृतेर् भिक्षुण्याः पूर्व^निवासम् आरभ्य धर्म^कथां कथायेत्/ यद् भगवतः (12) श्रुत्वा भिक्षवो धारयिष्यन्ति/ भगवान् आह/ तेन हि भिक्षवः शृणुत साधु च सुष्ठु च मनसि कुरुत भाषिष्ये/ एवं साधु भगवन्न् इति ते भिक्षवो भगवतः प्रत्यश्रौषुः/ भगवांस् तान् इदम् अवोचत्/

p.12.1/.भूत^पूर्वं भिक्षवो +अतीते +अध्वनि गङ्गा^तटे +अतिमुक्त^कदली^पाटलक^आमलकी वन^गहन^प्रदेशे तत्र त्रिशङ्कुर् नाम मातङ्ग^राजः प्रतिवसति स्म/ संबहुलैश् च मातङ्ग^सहस्रैः सार्धं/ स पुनर् भिक्षवस् त्रिशङ्कुर् मातङ्ग^रजः पूर्व^जन्म^अधीतान् वेदान् समनुस्मरति स्म स^अङ्ग^उपाङ्गान् सरहस्यान् सनिघण्ट^कैटभान् स^अक्षर^प्रभेदान् इतिहास^पञ्च^मानन्यानि च शास्त्राणि/ पदको वैयाकरणो लोकायत^यज्ञ^मन्त्रे महा^पुरुष^लक्षणे निष्णातो निष्काङ्क्षो भाष्यं च यथार्धर्मं वेद^व्रत^पदान्य् अनुश्रुतं च भाषते स्म/

p.12.2/.तस्य त्रिशङ्कुर् मातङ्ग^राजस्य शार्दूअकर्णो नाम कुमारो +अभूद् उत्पन्नः/ रूपतश् च कुलतश् च शीलतश् च गुणतश् च सर्व^गुणैश् च^उपेतो +अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः परमया शुभ^वर्ण^पुष्कलतया समन्वागतः/

p.12.3/.अथ त्रिशङ्कुर् मातङ्ग^राजः/शार्दूलकर्णं कुमारं पूर्व^जन्माधीतान् वेदान् अध्यापयति स्म/ यद् उत स^अङ्ग^उपाङ्गान् सरहस्यान् सनिघण्ट^कैटभान् स^अक्षर^प्रभेदान् इतिहास^पञ्च^मानन्यानि च शास्त्राणि भाष्यं च यथा^धर्मं वेद^व्रत^पदानि/

p.12.4/.अथ त्रिशङ्कोर् मातङ्ग^राजस्य^एतद् अभवत्/ अयं मम पुत्रः शार्दूलकर्णो नाम कुमारः/ उपेतो रूपतश् च कुलतश् च शीलतश् च गुणतश् च/ सर्व^गुण^उपेतो +अभिरूपो (13) दर्शनीयः प्रासादिकः परमया च वर्ण^पुष्कलतया समन्वागतः/ चीर्ण^व्रतो +अधीत^मन्त्रो वेद^पारगः/ समयो +अयं यन् न्य् अहम् अस्य निवेशन^धर्मं करिष्ये/ तत् कुतो न्य् अवं शार्दूलकर्णस्य पुत्रस्य शीलवतीं गुणवतीं रूपवतीं प्रतिरूपां प्रजावतीं लभेयम् इति/छेच्केद्

p.13.1/.तस्मिन् खलु समये पुष्करसारी नाम ब्राह्मण उत्कूटं नाम द्रोण^मुखं परिभुङ्क्ते स्म/ समप्त^उत्सदं स^तृण^काष्ठ^उदकं धान्य^सहगतं राज्ञा +अग्निदत्तेन ब्रह्म^देयं दत्तम्/

p.13.2/.पुष्करसारी पुनर् ब्राह्मण उपेतः मातृतः पितृतः संशुद्धो गृहिण्यामनाक्षिप्तो जातिवादेन गोत्र^वादेन यावद् आसप्तममातामहपितामहं/ युगपद् उपाध्यायो +अध्यापको मन्त्र^धरस् त्रयाणां वेदानां पारगः स^अङ्ग^उपाङ्गानां सरहस्यानां सनिघण्ट^कैटभानां स^अक्षर^प्रभेदानाम् इतिहास^पञ्च^मानां सदृश^व्याकर्ता पदको वैयाकरणः/ लोकायत^यज्ञ^मन्त्र^महा^पुरुष^लक्षणेषु पारगः/ स्फीतम् उत्कूटं नाम द्रोण^मुखं परिभुङ्क्ते/

p.13.3/.पुष्करसारिणो ब्राह्मणस्य प्रकृतिर् नाम माणविका दुहिता भूता/ उपेता रूपतश् च कुलतश् च शीलतश् च गुणतश् च/ सर्व^गुण^उपेता +अभिरूपा दर्शनीया प्रासादिका परमया वर्ण^पुष्कलतया समन्वागता शीलवती गुणवती/

p.13.4/.अथ त्रिशङ्कोर् मातङ्ग^राजस्य^एतद् अभवत्/ अस्त्य् उत्तर^पूर्वेण^उत्कूटो नाम द्रोण^मुखः, तत्र पुष्करसारो नाम ब्राह्मणः प्रतिवसति/ उपेतो मातृतः पितृतो (14) यावत् तत्रैवेदिके प्रवचने विस्तरेण/ स च^उत्कूटं द्रोण^मुखं परिभ्ङ्क्ते/ ससप्त^उत्सदं सतृण^काष्ठ^उदकं धान्य^भोगैः सहगतं राज्ञा +अग्निदत्तेन ब्रह्म^देयं दत्तम्/

p.14.1/.तस्य पुष्करसारिणो ब्राह्मणस्य प्रकृतिर् नाम माणविका दुहिता उपेता रूपतश् च कुलतश् च शीलतश् च सर्व^गुण^उपेता +अभिरूपा दर्शनीया प्रासादिका परमया वर्ण^पुष्कलतया समन्वागता/ शीलवती गुणवती पुत्रस्य मे शार्दूलकर्णस्य प्रतिरूपा पत्नी भविष्यतिति/

p.14.2/.अत्र त्रिशङ्कुर् मातङ्ग^राज एतम् एवार्थं बहुलं रात्रौ चिन्तयित्वा वितर्क्य तस्या एव रात्र्या अत्ययात् प्रत्यूष^काल^समये सर्व^श्वेतं वडवा रथम् अभिरुह्य महता श्वपाकगणेनामात्यगणेन परिवृतश् चण्डाल^कुल^नगरान् निष्क्रम्य^उत्तरेन प्रागच्छद्येनोत्कूटं द्रोण^मुखम्/

p.14.3/.अथ त्रिशङ्कुर् मातङ्ग^राज उत्कूटस्य^उत्तरपूर्वेण सुमनस्कं नाम^उद्यानं नाना^वृक्ष^संच्छन्नं नाना^वृक्ष^कुसुमितं नाना^द्विजनिकूजितं नन्दनम् इव देवानां तद् उपसंक्रान्तः/ उपसंक्रम्य ब्राह्मणं पुष्करसारिणम् आगमयमानो +अस्थात्/ ब्राह्मणः पुष्करसारी माणवकान् मन्त्रान् वाचयितुम् इहागमिष्यति^इति/

p.14.4/.अथ ब्राह्मणः पुष्करसारी तस्या एव रात्र्या अत्ययात् सर्व^श्वेतं वडवारथम् अभिरुह्य शिष्यगणप्रिवृतः पञ्च^मात्रैर् माणवक^शतेः पुरस्कृत उत्कूटान् निर्य्ति स्म, ब्राह्मणकान् मन्त्रान् वाचयितुम्/

p.15.1/.अद्राक्षीत् त्रिशङ्कुर् मातङ्ग^राजो ब्राह्मणं पुष्करसारिणं सूर्यम् इव^उदयन्तं तेजसा ज्वलन्तम् इव हुतवहं यज्ञम् इव ब्राह्मण^परिवृतं शक्रम् इव देव^गणपरिवृतं हैमवन्तम् इवौषधिभिः समुद्रम् इव रत्नैश् चन्द्रम् इव नक्षत्रैर् वैश्रवणम् इव यक्ष^गणैर् ब्रह्माणम् इव देव^र्षिगणैः परिवृतं शोभमानं/ दूरत एवागच्छन्तं दृष्ट्वा चैनं प्रत्युद्गम्य यथा^धर्मं कृत्वेदम् अवोचत्/

p.15.2/.अहं भोः पुष्करसारिन् स्वागतम् आयाहि/ कार्यं च ते वक्ष्यामि तच् छ्रूयतां/ एवम् उक्ते ब्राह्मणः पुष्करसारी त्रिशङ्कुमातङ्ग^राजम् इदम् अवोचत्/

p.15.3/.न हि भोस् त्रिशङ्को शक्यं ब्राह्मणेन सह भोः कारं कर्तुं/

p.15.4/.अहं भोः पुष्करसारिन् शक्नोमि भोः कारं कर्तुं/ यच्छक्यं मे कर्तुं भवति नैव तच्छक्यं ते कर्तुं/ अपि तु चत्वारो भोः पुष्करसारिन् पुरुषस्य कार्यसमारम्भाः पूर्व^समारब्धा भवन्ति/ यद् उत आत्मार्थं वा परार्थं वात्मीयार्थं (16) वा सर्व^भूत^संग्रहार्थं वा/ इदं च^अत्र महत्तरं कार्यं यत् ते व्याख्यास्यामि तच् छ्रूयतां/ पुत्राय मे शार्दूलकर्णाय प्रकृतिं दुहितरम् उत्सृज भार्या^अर्थाय/ यावन्तं कुल^शुल्कं मन्यसे तावन्तं दास्यामि/

p.16.1/.इदं च खलु पुनर्वचनं श्रुत्वा त्रिशङ्कोर् मातङ्ग^राजस्य भृशं ब्राह्मणः पुष्करसारी अभिषक्तः कुपितश् चण्डीभूतो +अनात्तमनाः कोपं च क्वेषं च म्रक्ष्यं च तत्प्रत्ययात् संजनयित्वा ललाटे त्रिशिखां भृकुटिं कृत्वा कण्ठं धमयित्वा +अक्षिणी परिवर्त्य नकुल^पिङ्गलां दृष्टिम् उत्पाद्य त्रिशङ्कुं मातङ्ग^राजम् इदम् अवोचत्/

p.16.2/.धिग् ग्राम्यविषय/ चण्डाल/ नेदं श्वपाकवचनं युक्तं/ यस्त्वं ब्राह्मणं वेद^पारगं हीनश् चण्डाल^योनिजो भूत्वा इच्छस्य् अवमर्दितुं/ भो दुर्मते/

p.16.3ab/.प्रकृतिं त्वं न जानासि; आत्मानं च^अभिमन्यसे/

p.16.3cd/.बाल^अग्रे सर्षपं मा भो स्थापय(मा)क्लेशम् आगमः/

p.16.4ab/.मा प्रार्थया +अप्रार्थनीयां वायुं पाशेन बन्धय/

p.17.1ab/. न हि चामी^करं मूढ भवेद् भस्म कदाचन/

p.17.1cd/.प्रकाशे बान्धकारे किं विशेषो नोपलभ्यते//

p.17.2ab/.चण्डाल^योनिजस् त्वं हि द्विजातिः पुनर् अप्य् अहं/

p.17.2cd/.हीनः श्रेष्ठेन सम्बन्धं मूढ प्राथयसे कथं//

p.17.3ab/.चण्डाल^योनिभूतस् त्वम् अहम् अस्मि द्विजातिजः/

p.17.3cd/.न हि श्रेष्ठः प्रहीनेन सम्बन्धं कर्तुम् इच्छति//

p.17.4ab/.श्रेष्ठाः श्रेष्ठैर् हि सम्बन्धं कुर्वन्तीह द्विजातयः/

p.17.4cd/.विद्यया ये तु सम्पन्नाः संशुद्धश् चरणेन च//

p.17.5ab/.जात्या चैवान् अभिक्षिप्ता मन्त्रैः परमतां गताः/

p.17.5cd/.अध्यापका मन्त्र^धरास् त्रिषु वेदेषु पारगाः//

p.17.6ab/.निघण्टकैटभान् वेदान् ब्राह्मण ये ह्य् अधीयते/

p.17.6cd/.तैस् तादृशैर् हि सम्बन्धं कुर्वन्तीह द्विजातयः//

p.17.7ab/.न हि श्रेष्ठो हि हीनेन सम्बन्धं कर्तुम् इच्छति/

p.17.7cd/.प्रार्थयसे +अप्रार्थनीयां वायुं पाशेन बन्धितुं//

p.17.8ab/.यद् अस्माभिश् च सम्बन्धम् इह त्वं कर्तुम् इच्छसि/

p.17.8cd/.जुगुप्सितः सर्व^लोके कृपणःपुरुषाधमः/

p.17.8ef/.गच्छ त्वं वृषल क्षिप्रं किम् अस्मान् अवमन्यसे//

p.18.1ab/.चण्डालाः सह चण्डालैः पुक्कशाः सह पुक्कशैः/

p.18.1cd/.कुर्वन्तीहैव सम्बन्धं जातिभिर् जातिर् एव च//

p.18.2ab/.ब्राह्मणा ब्राह्मणैः सार्धं क्षत्रियाः क्षत्रियैः सह/

p.18.2cd/.सार्धं वैश्यास् तथा वैश्यैः शूद्राः शूद्रैस् तथा सह//

p.18.3ab/.सदृशाः सदृशैः सार्धम् आवहन्ति परस्परं/

p.18.3cd/.न हि कुर्वन्ति चण्डालाः सम्बन्धं ब्राह्मणैः सह//

p.18.4ab/.सर्व^जातिविहीनो +असि सर्व^वर्ण^जुगुप्सितः/

p.18.4cd/.कथं हीनश् च श्रेष्ठेन सम्बन्धं कर्तुम् इच्छसि//

p.18.5/.इदं पुनर्वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणस्य पुष्करसारिणस् त्रिशङ्कुर् मातङ्ग^राज इदम् अवोचत्/

p.18.6ab/.यथा भस्मनि सौवर्णे विशेष; उपलभ्यते/

p.18.6cd/.ब्राह्मणे वान्य^जातौ वा न विशेषो +अस्ति वै तथा//

p.18.7ab/.यथा प्रकाशतमसोर् विशेष; उपलभ्यते/

p.18.7cd/.ब्राह्मणे वान्य^जातौ वा न विशेषो +अस्ति वै तथा//

p.18.8ab/.न हि ब्राह्मण; आकाशान् मरुतो वा समुत्थितः/

p.18.8cd/.भित्वा वा पृथिवीं जातो जात^वेदा यथारणेः//

p.18.9ab/.ब्राह्मणा योनितो जाताश् चण्डाला; अपि योनितः/

p.18.9cd/.श्रेष्ठत्वे वृषलत्वे च किं वा पश्यसि कारणं//

p.18.10ab/.ब्राह्मणो +अपि मृतोत्सृष्टो जुगुप्स्यो +अशुचिर् उच्यते/

p.18.10cd/.वर्णास् तथा^एव वा^अप्य् अन्ये का नु तत्र विशेषता//

p.19.1ab/.यत् किञ् चित् पापकं कर्म किल्विषं कलिर् एव च/

p.19.1cd/.सत्त्वानाम् उपघाताय ब्राह्मणैस् तत् प्रकाशितं//

p.19.2ab/.इति कर्माणि च^एतानि प्रकाशितानि ब्राह्मणैः/

p.19.2cd/.कर्मभिर् दारुणैश् च^अपि ``पुण्यो +अहंऽऽ ब्रूवते द्विजाः//

p.19.3ab/.मांसं खादितुकामैस् तु ब्राह्मणैर् उपकल्पितं/

p.19.3cd/.मन्त्रैर् हि प्रोक्षिताः सन्तः स्वर्गं गच्छन्त्य् अजैडकाः//

p.19.4ab/.यद्य् एष मार्गः स्वर्ताय कस्मान् न ब्राह्मणा ह्य् अमी/

p.19.4cd/.आत्मानम् अथवा बन्धून् मन्त्रैः संप्रोक्षयन्ति वै//

p.19.5ab/.मातरं पितरं च^एव भ्रातरं भगिनीं तथा/

p.19.5cd/.पुत्रं दुहितरं भार्यां द्विजा न प्रोक्षयन्त्य् अमी//

p.19.6ab/.मित्रं ज्ञातिं सखीं वा^अपि ये वा विषयवासिनः/

p.19.6cd/.प्रोक्षितास् ते +अपि वा मन्त्रैः सर्वे यास्यन्ति सद्गतिं//

p.19.7ab/.सर्वे यज्ञैः समाहुता गमिष्यन्ति सतां गतिं/

p.19.7cd/.पशुभिः किं नु भो यष्टैर् आत्मानं किं न यक्ष्यसे//

p.19.8ab/.न प्रोक्षणैर् न मन्त्रैश् च स्वर्गं गच्छन्त्य् अजैडकाः/

p.19.8cd/.न ह्य् एष मार्गः स्वर्गाय मिथ्याप्रोक्षणम् उच्यते//

p.19.9ab/.ब्राह्मणैर् औद्रचित्तैस् तु पर्यायो ह्य् एष चिन्तितः/

p.19.9cd/.मांसं खादितुकामैस् तु प्रोक्षणं कल्पितं पशोः//

p.19.10ab/.अन्यच् च^अहं प्रवक्ष्यामि ब्राह्मणैर् यत् प्रकल्पितं/

p.19.10cd/.पातका हि समाख्याता ब्राह्मणेषु चतुर्^विधाः//

p.20.1ab/.सुवर्ण^चौर्यं मद्यं च गुरु^दारा^अभिमर्दनं/

p.20.1cd/.ब्रह्माघ्नता च चत्वारः पातका ब्राह्मणेष्व् अमी//

p.20.2ab/.सुवर्ण^हरणं वर्ज्यं स्तेयम् अन्यन्न विद्यते/

p.20.2cd/.सुवर्णं यो हरेद् विप्रः स तेन +अब्राह्मणो भवेत्//

p.20.3ab/.सुरापानं न पातव्यम् अन्यपानं यथेष्टतः/ p.20.3cd/.सुरां तु यः पिवेद् विप्रः स तेन^अब्राह्मणो भवेत्//

p.20.4ab/.गुरु^दारा न गन्तव्या; अन्यदारा यथेष्टतः/

p.20.4cd/.गुरु^दारां तु यो गच्छेत् स तेन^अब्राह्मणो भवेत्//

p.20.5ab/.न हन्याद् ब्राह्मणं ह्य् एकं हन्याद् अन्यान् अनेकशः/

p.20.5cd/.हयात्त ब्राह्मणं यो वै स तेन^अब्राह्मणो भवेत्//

p.20.6ab/.इत्य् एते पातका ह्य् उक्ता ब्राह्मणेषु चतुर्^विधाः/

p.20.6cd/.भवन्त्य् अब्राह्मणा येन ततो +अन्ये +अपातकाः स्मृताः//

p.20.7ab/.कृत्वा चतुर्णम् एकैकं भवेद् अब्राह्मणस् तु सः/

p.20.7cd/.लभते न च सामीचीं ब्राह्मणाणां समागमे/

p.20.7ef/.आसनं च^उदकं च^एव व्युत्थानं स न च^अर्हति//

p.20.8ab/.तस्य निःसरनं दृष्टं ब्राह्मणैः पतितस्य तु/

p.20.8cd/.व्रतं वै स समादाय पुनर् ब्राह्मणतां व्रजेत्//

p.20.9ab/.असौ द्वादश^वर्षाणि धारयित्वा खराजिनं/

p.20.9cd/.खाट्वाङ्गम् उच्छ्रितं कृत्वा मृतशीर्षे च भोजनं//

p.21.1ab/.एतद् व्रतं समादाय निश्चयेन निरन्तरं/

p.21.1cd/.पूर्णे द्वादशमे वर्षे पुनर् ब्राह्मणतां व्रजेत्//

p.21.2ab/.इति निःसरणं दृष्टं ब्राह्मणैस् तु तपस्विभिः/

p.21.2cd/.कुमार्गगामिभिर् मूढैर् अनिःसरणदर्शिभिः//

p.21.3/ तद् इदं ब्राह्मण ते ब्रवीमि, संज्ञामात्रकम् इदं लोकस्य यद् इदम् उच्यते ब्राह्मण इति वा क्षत्रिय इति वा वैश्य इति वा शूद्र इत्य् वा/ सर्वम् इदम् एकम् एवेति विज्ञय पुत्राय मे शार्दूलकर्णाय प्रकृतिं माणविकामनुप्रयच्छ भार्या^अर्थाय/ यावन्तं कुल^शुल्कं मन्यसे तावन्तम् अनुप्रदास्यामि/ इदं च खलु पुनर्वचनं श्रुत्वा त्रिशङ्कोर् मातङ्ग^राजस्य ब्राह्मणः पुष्करसारी अभिषक्तः कुपितश् चण्डीभूतो +अनात्तमनाः कोपं च द्वेषं च चत्प्रत्ययं जनयित्वा ललाटे त्रिशिखां भृकुटिं कृत्वा कण्ठं (22) धमयित्वा +अक्षिणी परिवर्त्य नकुल^पिङ्गलां दूष्टिम् उत्पाद्य त्रिशङ्कुं मातङ्ग^राजम् इदम् अवोचत्/

p.22.1ab/.असमीक्ष्यैतत्त्वया हि कृता संज्ञेयम् ईदृशी/

p.22.1cd/.एकैव जातिर् लोके +अस्मिन् सामान्या न पृथग्^विधा//

p.22.2ab/.कथं श्वपाक^जातीयो ब्राह्मणं वेद^पारगं/

p.22.2cd/.निहीनयोनिजो भूत्वा विमर्दितुम् इह^इच्छसि//

p.22.3/.राजानः खलु वृषल प्रति[वि]भागज्ञा भवन्ति/ तद् यथा देश^धर्मे वा नगर^धर्मे वा ग्राम^धर्मे वा निगमधम वा शुल्क^धर्मे वा आवाह^धर्मे वा विवाह^धर्मे वा पूर्व^कर्मसु वा/ चत्वार इमे वृषल वर्णाः/ यद् उत ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्र इति/ तेषां विवाह^धर्मेषु चतस्रो भार्या ब्राह्मणस्य भवन्ति/ तद् यथा ब्राह्मणी क्षत्रिया वैश्या शूद्री चेति/ तिस्रः क्षत्रियस्य भार्या भवन्ति/ क्षत्रिया वैश्या शूद्री चेति/ वैश्यस्य द्वे भार्ये भवतः/ वैश्या शूद्री चेति/ शूद्रस्य अव् एका भार्या भवति शूद्री एव/ एवं ब्राह्मणस्य वृषल चत्वारः पुत्रा भवन्ति/तद् यथा ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रश् चेति/ क्षत्रियस्य त्रयः पुत्राः, क्षत्रियो वैश्यः शूद्र इति/ वैश्यस्य द्वौ पुत्रौ, वैश्यः शूद्र इति/ शूद्रस्य त्व् एक एव पुत्रो भवति यद् उत शूद्र एव/

p.22.4/.ते ब्राह्मणाः पुनर् वृषल ब्रह्मणः पुत्राः/ औरसा मुखतो जाताः/ उरस्तो बाहुतः क्षत्रियाः/ नाभितो वैश्याः/ पद्भ्यां शूद्राः/

p.22.5/.ब्रह्मणा^अयं खलु वृषल लोकः सर्व^भूतानि निर्मितानि/

p.23.1ab/.तस्य ज्येष्ठा वयं पुत्राः क्षत्रियास् तद् अनन्तरं/

p.23.1cd/.वैश्यास्त्रितीयका वर्णाः शूद्रनाम्ना चतुर्थकः// इति//

p.23.2/.स त्वं वृषल चतुर्थे +अपि वर्णे न संदृश्यसे/ अहं च^अग्रे वर्णे श्रेष्ठे वर्णे परमे वर्णे प्रवरे वर्णे/ परमार्थं च संयोगमाकाङ्क्षसि प्रणश्य त्वं वृषल क्षिप्रं / मा च^अस्माकम् अवमंस्थाः/

p.23.3/.इदं पुनर्वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणस्य पुष्करसारिणस् त्रिशङ्कुर् मातङ्ग^राज इदम् अवोचत्/ इदम् अत्र ब्राह्मण शृणु यद् ब्रवीमि/ ब्रह्मणा^अयं लोकः, सर्व^भूतानि निर्मितानि/

p.23.4ab/.तस्य ज्येष्ठा वयं पुत्राः क्षत्रियास् तद् अनन्तरं/

p.23.4cd/.वैश्यास् त्रृतीयका वर्णाः शूद्रनाम्ना चतुर्थकः//इति//

p.23.5ab/.सपाद^जङ्घाः सनखाः समांसाः सपार्श्वपृष्ठाश् च नरा भवन्ति/

p.23.5cd/.एकांशतो नास्ति यतो विशेषो वर्णाश् च चत्वार इतो न सन्ति//

p.23.6ab/.अथो विशेषः प्रवतोस्ति कश्चित् तद् ब्रूहि यच् च^अनुमतं यथा ते/

p.23.6cd/.अथो विशेषः प्रवरो हि नास्ति वर्णाश् च चत्वार इतो न सन्ति//

p.24.1ab/. यथा हि दाउरुका बालाः क्रीडमाना महा^पथे/

p.24.1cd/.पांशुपुञ्जानि संपिण्ड्य स्वयं नामानि कुर्वते//

p.24.2ab/.इदं क्षीरम् इदं दधि; इदं मांसम् इदं घृतं/

p.24.2cd/.न च बालस्य वचनात् पांशवो +अन्नं भवन्ति हि//

p.24.3ab/.वर्णास् तथाइव चत्वारो यथा ब्राह्मण भाषसे/

p.24.3cd/.पांशुपुञ्जाभिधानेन योगो [यः को] प्य् एष न विद्यते//

p.24.4ab/.न केशेन न कर्णाभ्यां न शीर्षण न चक्षुषा/

p.24.4cd/.न मुखेन न नासया न ग्रीवय न बाहुना//

p.24.5ab/.नोरसाप्यथ पार्श्वाभ्यां न पृष्ठेन^उदरेण च/

p.24.5cd/.नोरुभ्याम् अथ जञ्ङ्हाभ्यां पाणिपाद^नखेन च//

p.24.6ab/.न स्वरेण न वर्णेन न सर्वांशैर् न मैथुनैः/

p.24.6cd/.नानाविशेषः सर्वेषु मनुष्येषु हि विद्यते//

p.24.7ab/.यथा हि जातिष्व् अन्यासु लिङ्गं योनिः पृथक् पृथक्/

p.24.7cd/.सामान्यं कारणं तत्र किं वा जातिषु मन्यसे//

p.24.8ab/.सशीर्षकाश् च^अथ नरास्थि^युक्ताः सचर्मकाः सेन्द्रियसोदराश् च/

p.24.8cd/.एकांशतो नास्ति यतो विशेषो वर्णा न युक्ताश् चतुरो +अभिधातुं//

p.24.9ab/.अथास्ति कश्चित् प्रवरो विशेषस् तद् ब्रूहि यच्चानुमतं यथा ते/

p.24.9cd/.अथो विशेषः प्रवरो +अत्र नास्ति वर्णा न युक्ताश् चतुरोभिधातुं//

p.25.1ab/.दोषो ह्य् अयं च^अत्र भवेद् अयुक्तो यद् यत् त्वया च^अभिहितं निदाने/

p.25.1cd/.श्रुत्वा तु मत्तः प्रतिपद्य सौम्य यच् च^अत्र मन्ये शृणुचोद्यमानं//

p.25.2ab/.यच् च^अत्र युक्तं विषमं समं वा तात् ते प्रवक्ष्यामि नियुज्यमानः/

p.25.2cd/.दोषो हि यश् च^अपि भवेद् अयुक्तो वक्ष्यामि ते ह्य् उत्तरत^उत्तरं च/

p.25.3ef/.श्रुत्वा तु मत्तः प्रतिपद्य सौम्य कर्म^अधिपत्यप्रभवा मनुष्याः//

p.25.4/.अनुमानम् अपि ते ब्राह्मण यदि प्रमाणं, तत्र यद् ब्रवीषि ब्रह्मा एक इति तस्मात् प्रजा अपि एक^जात्या एव/ वयम् अप्य् एक^जात्या भवामः/ यच् च व्रवीषि ब्रह्मणा^अयं लोकः सर्व^भूतानि च निर्मितानि^इति/ स चेत्ते ब्राह्मण इदं प्रमाणं, तद् इदं ते ब्राह्मण अयुक्तं यद् ब्रवीषि चत्वारो वर्णा ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या शूद्राश् चेति/

p.25.4/.अपि तु ब्राह्मण मिथ्या मम वचो भवेत् यदि ब्राह्मण संवादेन मुनुष्यजातेर् नाना^करणं प्रज्ञायते/ यद् उत शीर्षतो वा मुखतो वा कर्णतो वा नासिकातो वा (26) भ्रूतो वा रूपतो वा संस्थानतो वा वर्णतो वा ऽऽकारतो वा योनितो वा ऽऽहारतो वा सम्भावतो वा नाना^करणं प्रज्ञायते/

p.26.1/.तद् यथा^अपि भोः पुष्करसारिन् गवाश् च गर्दभो ष्ट्रमृगपक्ष्यजैडका^नामण्डजजरायुजसंस्वेदजौपपादुकानांनाना^करनं प्रज्ञायते/ यद् उत पादतो +अपि मुखतोपि वर्णतो +अपि संस्थानतो +अपि आहारतो +अपि योनिसम्भवतो +अपि नाना^करणं प्रज्ञायते नच^एवं तेषां चतुर्णां वर्णानां नाना^करणं प्रज्ञायते/ तत् तस्मात् सर्वम् इदम् एकम् इति/

p.26.2/.अपि च/ ब्राह्मणामीषां फल्गुवृक्षाणामाम्रातकजम्बुखर्जूरपनसदालावनतिन्दुकमृद्वीकबीज^पूरककपित्थाक्षोडनारिकेलतिनिशकरञ्ज^आदीनां नाना^करणं प्रज्ञायते/ यद् उत मूलतश् च स्कन्धतश् च त्वग्भागतश् च सारतश् च पत्रतश् च पुष्पतश् च फलतश् च नाना^करणं प्रज्ञायते/ न च^एवं चतुर्णां वर्णानां नाना^करणं प्रज्ञायते/

p.26.3/.तद् यथा ब्राह्मणामीषां स्थलजानां वृक्षाणां सारतमालनक्तमालकर्णिकारस्सप्तपर्णशिरीषकोविदारस्यन्दनचन्दनशिंशपैरण्डखदिर^आदीनां नाना^करणं प्रज्ञायते/

p.26.4/.यद् उत मूलतश् च स्कन्धतश् च त्वग्भागतश् च गुल्मतश् च सारतश् च पत्रतश् च पुष्पतश् च फलतश् च विशेष उपलभ्यते/ न च^एवं चतुर्णां वर्णानां नाना^करणं प्रज्ञायते/

p.26.5/.तद् यथा भोः पुष्करसारिन्न् अमीषां क्षीरवृक्षाणाम् उदुम्बरप्लक्षाश्वत्थन्यग्रोधवल्गुकेत्य् एवम् आदीनां नाना^करणं प्रज्ञायते/ यद् उत मूलतश् च स्कन्धतश् च त्वग् भागतश् च सारतश् च पत्रतश् च पुष्पतश् च फलतश् च नाना^करणं प्रज्ञायते/ न त्व् एव चतुर्णां वर्णानां नाना^करणं प्रज्ञायते/

p.26.6/.तद् यथा पुष्करसारिन्न् अमीषाम् अपि फलबैषज्यवृक्षाणाम् आमलकीहरीतकीविभीतकी फरसक^आदीनाम् अन्यासाम् अपि विविधानाम् ओषधीनां ग्राम^जानां पार्वतीयानां तृण^वनस्पतीनां नाना^करणं प्रज्ञायते/ यद् उत मूलतश् च स्कन्धतश् च (27) गुल्मतश् च सारतश् च पत्रतश् च पुष्पतश् च फलतश् च नाना^करणं प्रज्ञायते/ न त्व् एव चतुर्णां वर्णानां नाना^करणं प्रज्ञायते/

p.27.1/.तद् यथा स्थलजानां पुष्प^वृक्षाणाम् अतिमुक्तक^चम्पक^पाटलानां सुमना वार्षिकाधनष्कारिक^आदीनां नाना^करणं प्रज्ञायते/ यद् उतो रूपतो +अपि वर्णतो +अपि गन्धतो +अपि संस्थानतो +अपि नाना^करणं प्रज्ञायते/ न त्व् एव चतुर्णां वर्णानां नाना^करणं प्रज्ञायते/

p.27.2/.तद् यथा ब्राह्मणाम् ईषाम् अपि जलजानां पुष्पाणां पद्म^उत्पल^सौगन्धिक^मृदु^गन्धिक^आदीनां नाना^करणं प्रज्ञायते/ यद् उत रूपतश् च गन्धतश् च संस्थानतश् च वणतश् च नाना^करणं प्रज्ञायते/ नत्वेव वर्णानां नाना^करणं प्रज्ञायते/ तद् यथा पुष्करसारिन् अमी ब्राह्मणा इति क्षत्रिया इति वैश्या इति शूद्रा इति/ तस्माद् एकम् एव^इदं सर्वम् इति/

p.27.3ab/.अप्य् अन्यत् ते प्रवक्ष्यामि ब्राह्मणैः कल्पितं यथ्।आ/

p.27.3cd/.शिरः सतारं गगनम् आकाशम् उदरं तथा//

p.27.4ab/.पर्वताश् च^अप्य् उभाव् ऊरू पादौ च धरणी^तलं/

p.27.4cd/.सूर्याचन्द्रमसौ नेत्रे रोम तृण^वनस्पती//

p.27.5ab/.अश्रूण्य् अवोचद् वर्षा +अस्य नद्यः प्रस्रावम् एव च/

p.27.5cd/.सागराश् च^अप्य् अमेध्यं वै; एवं ब्रह्मा प्रजापतिः//

p.28.1/.परीक्षस्व त्वं ब्रह्मणः स्व^लक्षणं/ यस्माद् ब्रह्मणो ब्राह्मणा उत्पन्नास् तस्मात् क्षत्रिया अपि वैश्या अपि शूद्रा अप्य् उत्पन्नाः/

p.28.2ab/.एवं प्रसूतिर् यदि तत्वतः स्यात् ततो हि स्याद् वर्ण^कृतो विशेषः/

p.28.2cd/.यदि ब्राह्मणा ब्रह्म^लोकं व्रजेयुस् त्रयश् च वर्णा न व्रजेयुः स्वर्गं/

p.28.2ef/.एवं भवेद् वर्ण^कृतो विशेषो न चेन्न चत्वारो भवन्ति वर्णाः//

p.28.3ab/.यस्माद् धि वर्णश् चतुर्थ एवं प्रयाति स्वर्गं स्वकृतेन कर्मणा/

p.28.3cd/.यतस् तपश् च^आर्षम् इह प्रशस्तं तस्माद् द्विजातेर् न विशेषणं स्याद्//

p.28.4ab/.यदि ब्राह्मणः स्याद् इहैक एव द्विजिह्वश् चतुः^श्रवणस् तथा^एव/

p.28.4cd/.चतुर्^विषाणो बहुपाद् द्विशीर्ष एवं कृते वर्ण^कृतो विशेषः//

p.29.1ab/.रागैश् च नाम परघातनं च एवं प्रकारं च विहेठनं च/

p.29.1cd/.सत्त्वस्य वै कर्मणो ध्वंसनं च एतान्य् अकल्याणकृतानि विप्रैः//

p.29.2ab/.युद्धं विवाद्ं कलहान्य् अभीक्ष्णं गोप्रोक्षणं चिन्तितं ब्राह्मणैर् हि/ p.29.2cd/.अथर्वणः कर्मणा त्रासनं च एतानि मन्त्राणि कृतानि विप्रैः//

p.29.3ab/.पापेच्छता बहु^जन^वञ्चनं च शाठ्यं च धौर्त्यं च तथा^एव कल्पं/

p.29.3cd/.एवं परेषाम् अहितं विचिन्त्य कदा च ते स्वर्गम् इतो व्रजेयुः//

p.29.4ab/.ये ब्राह्मणा उग्रतपा विनीता व्रतेन शीलेन सदा ह्य् उपेताः/

p.29.4cd/.अहिंसका ये दम संयमे रतास् ते ब्राह्मणा ब्रह्म^पुरं व्रजन्ति//

p.29.5ab/.सह^अस्थि^मांसः सनखः सचर्मा दुःखं सुखं मूत्र^पुरीषम् एकं/

p.29.5cd/.पञ्च^इन्द्रियैर् नास्ति यतो विशेषस् तस्मान् न वै वर्ण^चतुष्क एषः//

p.29.6/.तद् यथा नाम ब्राह्मण कस्य^चित् पुरुषस्य चत्वारः पुत्रा भवेयुः/ स तेषां नामानि कुर्यान् नन्दक इति वा जीवक इति वा अशोक इति वा शतायुर् इति वा / इष्टाश् च (30) पुनर् भो एतस्य पुरुषस्य पुत्रा भवेयुः/ तत्र यो नन्दकः स नन्देत्/ यो जीवकः स ईवेत्/ यो +अशोकः स न शोचेत्/ यः शतायुः स वर्षशतं जीवेत्/

p.30.1/.नामतः पुनर् ब्राह्मण तेषां नाना^करणं प्रज्ञायते न जातितः/ तत्कस्य हेतोः/ इह खलु पुनर् ब्राह्मण पितृतः पुत्रो जाय्ते/ तस्माच् च तत्रेदं व्याकरणं भवति:

p.30.2ab/.माता भस्त्रा पितुः पुत्रो येन जातः स एव सः/

p.30.2cd/.यद्य् एवं भो विजानासि न ते (पुत्रा) परभूताः क्वचित्//

p.30.3/.परीक्षस्व ब्राह्मण संयगेव को +अत्र ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूत्र इति/

p.30.4ab/.सर्वे काणाश् च कुब्जाश् च सर्वे +अपस्मारिणोपि वा/

p.30.4cd/.किलासिनः कुष्ठिनश् च गौराः कृष्णाः पृथक् पृथक्//

p.30.5/.प्रतिष्ठिताः सममज्जानखत्वचपार्श्व^उदरवक्त्राः प्रजा हि ताः स्वकर्मणा/ एवं गते ब्राह्मण नैव भवति विशेषः/ को जाति^कृतो विशेषः/

p.30.6/.यस्मान् न जातेर् विशेषणो +अस्ति तस्मान् न वै वर्ण^चतुष्क एव/

p.31.1/.तस्मात् ते ब्राह्मण ब्रवीमि संज्ञामात्रम् इदं लोकस्य यद् इदं ब्राह्मण इति वा क्षत्रिय इति वा वैश्य इति वा शूद्र इति वा चण्डाल इति वा/ एकम् इदं सर्वम् इदम् एकं/ पुत्राय मे शार्दूलकर्णाय प्रकृतिं दुहितरम् उत्सृज भार्या^अर्थाय यावन्तं कुल^शुल्कं मन्यसे तावन्तम् अनुप्रदास्यामि/

p.31.2/.इदं पुनर्वचनं श्रुत्वा त्रिशङ्कोर् मातङ्ग^राजस्य ब्राह्मणः पुष्करसारीदम् अवोचत्/ किं पुनर्भवता ऋग्वेदो +अधीतः, यजुर्वेदो +अधीतः, सामवेदो +अधीतः, अथर्ववेदो +अधीतः, आयुर्वेदो +अधीतः कल्पाध्यायो पि/ अध्यात्मम् अपि मृगचक्रं वा नक्षत्र^गणो वा तिथि^क्रमगणो वा त्वयाधीतः/ कर्म^चक्रं वा त्वयाधिगतं/ अथवा +अङ्गविद्या वा वस्त्रविद्या वा शिवाविद्या शकुनिविद्या वा त्वयाधीता/ अथवा राहुचैर्तं वा शुक्र^चरितं वा ग्रहचरितं वा त्वयाधीतं/ अथवा लोकायतें भवता भाष्यप्रवचनं वा पक्षाध्यायो वा न्यायो वा त्वयाधीतः/

p.32.1/.एवम् उक्ते त्रिशङ्कुर् मातङ्ग^राहः पुष्करसारिणं ब्राह्मणम् एतद् अवोचत्/ एतच् च मया ब्राह्मणाधीतं भूयश् च^उत्तरं / यद् अपि ते ब्राह्मण एवं स्याद् अहम् अस्मि मन्त्रेषु पारं प्राप्त इति/ तत्र ते ब्राह्मण सह धर्मेणानुमानं प्रवक्ष्यामि/ न खल्व् एवं ब्राह्मण प्राथमकल्पिकानां सत्त्वानाम् एतद् अभवत्/ यद् उत ब्राह्मण इति वा क्षत्रिय इति वा वैश्य इति वा शूद्र इति वा/ एकम् इदं सर्वम् इदम् एकं/

p.32.2/.अथ ब्राह्मण सत्त्वानामसदृशानां च^उभयथा सदृशानां ततो +अन्ये सत्त्वाः शालिक्षेत्राणि केलायन्ति गोपायन्ति वापयन्ति वा/ ते +अमी क्षत्रिया इति संज्ञा उदपादि/ अथात्र ब्राह्मण तद् अन्यतमानां सत्तानाम् एतद् अभवत्/ परिग्रहो रोगः परिग्रहो गण्डः परिग्रहः शल्यः/ यन्नु वयं स्वपरिग्रहम् अपहायारण्यायतनं गत्वा तृण^काष्ठशाखापर्णपलाशकानुपसंहृत्य तृण^कुटिकां वा पर्णकुटिकां वा कृत्वा प्रविश्य ध्यायेन इति/

p.32.3/.अथ ते सत्त्वास् तं स्वकं परिग्रहम् अपहायारण्यायतनं गत्वा तृण^काष्ठशाखापत्रपर्णपलाशकैस् तृण^कुटिं वा पर्णकुटिकां वा कृत्वा तत्र^एव प्रविश्य ध्यायन्ति स्म/ ते तत्र सायम् आसनहेतोः प्रान्तवाटिकां प्रातरशनहेतोश् च ग्रामं पिण्डाय प्रविशन्ति स्म/

p.32.4/.अथ तेषां ग्राम^वासिनां सत्त्वानाम् एतद् अभवत्/ दुष्करकारका वत भोः सत्त्वा ये स्वकं परिग्रहम् उतृज्य ग्राम^निगमजन^पदेभ्यो बहिर् निर्गतास् तेषां बहिर्मनस्का ब्राह्यणा इति संज्ञा उदपादि/ ते च पुनर् ग्राम^वासिनः सत्त्वास् तान् अतीव सत्कुर्वन्ति स्म/ तेषां च दातव्यं मन्यन्ते स्म/

p.33.1/.अथ तेषाम् एव सत्त्वानाम् अन्यतमे सत्त्वास् तानि ध्यानान्य् असंभावयन्तो ग्रामेष्व् अवतीर्य मन्त्र^पदान् स्वाध्यायन्ति स्म/ तांस् ते ग्राम^निवासिन आहुः --- न लेवलम् इमे सत्त्वा इमे +अध्यापकाः, तेषाम् अध्यापका इति लोके संज्ञा उदपादि/

p.33.2/.अयं हेतुर् अयं प्रत्ययो ब्राह्मणानां लोके प्रादुर्भावाय/ अथान्यतमे सत्त्वा विवेक^काल^प्रतिसंयुक्तान् कर्म^अन्तान् विविधान् अर्थ^प्रतिसंयुक्तान् कुर्वन्ति स्म/ तेषां वैश्या इति संज्ञा उदपादि/

p.33.3/.अथान्यतमे सत्त्वाः क्षुद्रेण कर्मणा जीविकां कल्पयन्ति स्म/ तेषां शूद्रा इति संज्ञा उदपादि/

p.33.4/.भूत^पूर्वं ब्राहम्ण अन्यतमः सत्त्वो वधूम् आदाय रथम् आरुह्यान्यतम् अस्मिन्न् अरण्यप्रदेशे गतः/ तत्र च रथो भग्नः/ तस्मान् मातङ्गम [मा त्वं गमः] इति संज्ञा उदपादि/

p.33.5/.क्षेत्रं कर्षन्ति ये तेषां कर्षका इति संज्ञा प्र्वृत्ता/ भाष्येण च पर्षदं रञ्जयति धर्मेण शीलब्रतसमाचारेण सम्यक्, तस्य राजा इति संज्ञा +अभूत्/

p.33.6/.ततो +अन्ये सत्त्वा वाणिज्यया जीविकां कल्पयन्ति तेषां वणिज इति संज्ञा (34) उदपादि/ ततश् च^अन्ये सत्त्वाः प्रव्रजन्ति स्म/ प्रव्रजित्वा परान् जयन्ति क्लेशान् जयन्ति^इति तेषां प्रव्रजिता इति लोके संज्ञा उदपादि/

p.34.1/.अपि तु ब्राह्मण एकैव संज्ञा लोक उदपादि/ तां ते प्रवक्ष्यामि/

p.35.1/.ब्रह्मा लोके +अस्मिन् इमान् वेदान् वाचयति/ ब्रह्मा देवानां परम^तापसः/ इन्द्रस्य कौशिकस्य वेदान् वाचयति स्म/ इन्द्रः कौशिको +अरणेमि गौतमं वेदान् वाचयति/ अरणेमि गौतमः श्वेतकेतुं वेदान् वाचयति/ श्वेतकेतुः शुकं पण्डितं वेदान् वाचयति/ शुकः पण्डितश् च वेदान् विभजति स्म/ तद् यथा पुष्यो बह्व्^ऋचानां पंक्तिश् छन्तोगानाम् एक^विंशतिर् अध्वर्यवः/ क्रतुर् अर्थ^वणिकानां/ बह्व्^ऋचानाम् एते ब्राह्मणाः/ सर्वे ते व्याख्यायन्ते/ पुष्य एको भूत्वा पञ्च^विंशतिधा भिन्नः/ तद् यथा शुक्ला वल्कला माण्डव्या इति/ तत्र दश शुक्लाः/ अष्टौ वल्कलाः/ सप्त माण्डव्याः/ इतीयं ब्राह्मण बह्व्^ऋचानां शाखा/ पुष्य एको भूत्वा पञ्च^विंशतिधा भिन्नः/

p.35.2/.अनुमानम् अपि ब्राह्मण प्रमाणं छन्दोगानां/ ब्राह्मणाः सर्व एते छन्दोगाः/ पंक्तिर् एत्य् एका भूत्वा स^अशीति^सहस्रधा भिन्ना/ तद् यथा शीलवल्का अरणेमिका लौकाक्षाः कौथुमा ब्रह्म^समा महा^समा महा^यागिकाः स^अत्यम् उग्राः समन्त^वेदाः/

p.36.1/.तत्र शीलवल्का विंशतिः/ अरणेमिका विंशतिः/ लौकाक्षाश् चत्वारिंशत्/ कौथुमानां शतं/ ब्रह्म^समानां शतं/ महा^समानां पञ्च^शतानि/ महा^यागिकानां शतं/ स^अत्यम् उग्राणां शतं / समन्त^वेदानां शतं/ इतीयं ब्राह्मण^छन्दोगानां शाखा/ पंक्तिर् इत्य् एका भूत्वा स^अशीति सहस्रधा भिन्ना/

p.36.2/.अनुमानम् अपि प्रमाणम् अध्वर्यूणां/ एते ब्राह्मणा एक^विंशत्य् अध्वर्यवो भूत्वा एक^उत्तरशतधा भिन्नाः/ तद् यथा कठाः कंइना वाजसनेयिनो जातुकर्णाः प्रोष्ठपदा ऋषयः/ तत्र दश कठा दश कणिमा एकादश वाजसनेयिनः/त्रयोदश जातुकर्नाः/ षोडश प्रोष्ठपदाः/ एक चत्वारिंशद् ऋषयः/ इतीयं ब्राह्मणाध्वर्यूणां शाखा/ एक^विंशत्यध्वर्यवो भूत्वा एक^उत्तरशतधा भिन्नाः/

p.36.3/.अनुमानम् अपि ब्राह्मण प्रमाणम् अथर्वणिकानां / एते मन्त्राः सर्वे ते +अथर्वणिकाः/ क्रतुर् एको भूत्वा द्विधा भिन्नः/ द्विधा भूत्वा चतुर्धा भिन्नः/चतुर्धा भूत्वा +अष्टधा भिन्नः/ अष्टधा भूत्वा [नव]दशधा भिन्नः/ इतीयं ब्राह्मणाथर्वणिकानां शाखा/ क्रतुर् एकः षोडश^उत्तरद्वादश^शतधा भिन्नः/

p.36.4/.अनुमानम् अपि ब्राह्मण प्रमाणं प्रतीत्य एतानि द्वादश^भेदशतानि षोडशभेदाश् च ये ब्राह्मणैः पौराणैः सम्यग् दृष्टाः/ छन्दसि वा व्याकरणे वा लोकायते वा (37) पदमीमांसायां वा न चैषामूहापोहः प्रज्ञायते/ यद् उत एक^जात्यो नामेति विदित्वा बन्धुर् भवितुम् अर्हति/ तत् ते व्राह्मण ब्रवीमि संज्ञामात्रकम् एतल् लोकस्य यद् उत ब्राह्मण इति वा क्षत्रिय इति वा वैश्य इति वा शूद्र इति वा/ एकम् इदं सर्वम् इदम् एकं/ पुत्राय मे शार्दूलकर्णाय प्रकृतिं दुहितरम् उत्सृज भार्या^अर्थाय यावन्तं कुल^शुल्कं मन्यसे तावन्तम् अनुप्रदास्यामि/

p.37.1/.इदं पुनर्वचनं श्रुत्वा त्रिशङ्कोर् मातङ्ग^राजस्य ब्राह्मणः पुष्करसारी तुष्णींभूतो मद्गुभूतः स्रस्तस्कन्धो +अधोमुखो निष्प्रतिभः प्रध्यानपरो +अस्थात्/

p.37.2/.ददर्श त्रिशङ्कुर् मातङ्ग^राजो ब्राह्मणं पुष्करसारिणं तृष्णींभूतं मद्गुभूतं स्रस्त^स्कन्धम् अधोमुखं निष्प्रतिभं प्रध्यानपरं स्थितं/ दृष्ट्वा च पुनर् इदम् अब्रवीत्/ यद् अपि ते ब्राह्मण एवं स्याद् असदृशेन सह सम्बन्धो भविष्यति^इति/ न पुनस्त्वया ब्राह्मण^एवं द्रष्टव्यं/ (38)तत् कस्य हेतोः/ ये प्रमाणश्रुतिशीलप्रञ्ञादयो गुणा अग्य्रा लोकस्य ते मम पुत्रस्य शार्दूलकर्णस्य संविद्यन्ते/ यद् अपि ते ब्राह्मण एवं स्यात् --- ये वाजपियं यज्ञं यजन्ति/ अश्वमेधं पुरुष^मेधं शाम्यप्राशं निरर्गडं यज्ञं यजन्ति, सर्वे ते कायस्य भेदात्सुगतौ स्वर्ग^लोके देवेषूपपद्यन्त इति/ न पुनर्ब्राह्मण त्वय^एवं द्रष्टव्यं/ तत् कस्य हेतोः/वाजपेयं ब्राह्मण यज्ञं यजमाना अश्वमेधं पुरुष^मेधं शाम्यप्राशं निरर्गडं यज्ञं च यजमाना बहुधा मन्त्रान् प्रवर्तयन्तः प्राणिहिंसां च प्रवर्तयन्ति/ तस्मात् ते ब्राह्मण ब्रवीमि न ह्य् एष मार्गः स्वर्गाय/ अहं ते ब्राह्मण मार्गं स्वर्गाय व्याखामि/ तच् छृणु/

p.38.1ab/.शीलं रक्षेत मेधावी प्रार्थयानः सुख^त्रयं/

p.38.1cd/.प्रशंसां वित्त^लाभं च प्रेत्य स्वर्गे च मोदनं//

p.38.2/.यैर् ब्राह्मण इतः पूर्वं वाजपेयो यज्ञ इष्टः/ यैर् अश्वमेधो यैः पुरुष^मेधो यैः शाम्यप्राशो यैर् निरर्गडो यज्ञ इष्टः, परिगृहीतस् तैर् निरर्गलं च कामैः कामः/ इतो नाकः पर्येष्यते/ ये ब्राह्मण इतः पश्चाद् वाजपेयं यज्ञं यक्ष्यन्ति ये +अश्वमेधं पुरुष^मेधं ये शाम्यप्राशं निरर्गडं यज्ञं यक्ष्यन्ति ते निरर्थकं महा^विघातं संयोक्ष्यन्ति/

p.38.3/.तस्मात् ते ब्राह्मन ब्रवीमि --- एहि त्वं मया सार्धं सम्बन्धं योजयस्वा/ तत् कस्य हेतोः/ धर्मेण हि चण्डाला अजुगुप्सनीया भवन्ति/ अपि च/

p.39.1ab/.श्रद्धा शीलं तपस्त्यागः श्रुतिर् ज्ञानं दयैव च/

p.39.1cd/.दर्शनं सर्व^वेदानां स्वर्गव्रत^पदानि वै//

p.39.2/.प्रमाणम् अष्टप्रकारं स्वर्गाय/ तद् एभिर् अष्टाभिः प्रकारैः स्वर्गगमनम् इष्यते/ ये प्रायेण जानन्ति विशेषेण खल्व् अप्य् अनेकैर् विविधरि यज्ञैः/ अष्टौ चेमा ब्राह्मण निर्दिष्टा मातृतुल्या भगिन्यो लोके प्रवर्तन्ते/ तद् यथा अदितिर् देवानां माता/ दिवित् दानवानां/ मनुर् मानवानां/ सुरभिः सौरभेयानां/ विनता सुपर्णानां/ कद्रुर् नागानां/ पृथिवी भूतानां माता सर्व^बीजानां/ मरुतां महामहः/ महा^काश्यपं मनसा विदन्ति ऋषयः/

p.39.3/.अथ खलु भोः पुष्करसारिन् ब्राह्मणानां सप्तगोत्राणि व्याख्यास्यामि तानि श्रूयन्तां/ तद् यथा गौतमा वात्स्याः कौत्साः कौशिकाः काश्यपा वाशिष्ठा माण्डव्या इत्य् एतानि ब्राह्मण सप्तगोत्राणि/ एषाम् एकैकं गोत्रं सप्तधा भिन्नं/ अत्र ये गौतमास् ते कौथुमास्ते गर्गास् ते भरद्वाजास्त आर्ष्टिषेणास् ते वैखानसास् ते (40) वज्रपादाः/ तत्र ये वात्स्यास्त आत्रेयास् ते मैत्रेयास् ते भार्गवास् ते सावर्ण्या स्ते सलोलास् ते बहुजाताः/ तत्र ये कौत्सास् ते मौद्गल्यायनास् ते गौणायनास् ते लाङ्गलास्ते लग्नास्ते दण्डलग्नास्ते सोम^भुवाः[वह्}/ तत्र ये कौशिकास् ते कात्यायनास् ते दर्भकात्यायनास् ते वल्कलिनस् ते पक्षिणस् ते लौकाक्षास् ते लोहित^आयनाः (लोहित्यायनाः) / तत्र ये काश्यपास् ते मण्डनास् ते इष्टास् ते शौण्डायनास् ते रोचनेयास् ते +अनपेक्षास् ते +अग्निवेश्याः/ तत्र ये वःशिष्ठास् ते जातुकर्ण्यास् ते धान्यायनास् ते पाराशरास् ते व्याघ्रनखास् त आण्डायनस्त औपमन्यवाः/ तत्र ये माण्डव्यास् ते भाण्डायनास् ते धौम्रायणास् ते कात्यायनास् ते खल्व् अवाहनास् ते सुगन्धारायणास् ते कापिष्ठलायनाः/

p.40.1/.इत्य् एतानि ब्राह्मण एवम् एकोनपञ्चाशद् गोत्राणि ब्राह्मणैः पौराणैः सम्यग् दृष्टानि छन्दसि व्याकरणे पदमीमांसायां/ अन्यानि च गोत्राणि विस्तरतो मया वाचितानि/ तानि अन्यैर् न ज्ञायन्ते/

p.40.2/.यद् उतैकत्वम् इति विदित्वा भवान् बन्धुर् भवितुम् अर्हति/ तस्मात् ते ब्राह्मण ब्रवीमि सामान्यं संज्ञामात्रकम् इदं लोकस्य यद् उत ब्राह्मण इति वा क्षत्रिय इति वा वैश्य इति वा शूद्र इति वा/ एकम् इदं सर्वम् इदम् एकं / प्प्प्प्प्पुत्राय मे शार्दूलकर्णाय प्रकृतिंदुहितरम् उत्सृज भार्या^अर्थाय/ यावन्तं कुल^शुल्कं मन्यसे तावन्तम् अनुप्रदास्यामि/

p.41.1/.इदं पुनर्वचनं श्रुत्वा त्रिशङ्कोर् मातङ्ग^राजस्य ब्राह्मणः पुष्करसारी तृष्णीं भूतो मद्गुभूतः स्रस्तस्कन्धो +अधोमुखो निष्प्रतिभः प्रध्यानपरः स्थितो +अभूत्/ अद्राक्षीत् त्रिशङ्कुर् मातङ्ग^राजः पुष्करसारिणं ब्राह्मणं तूष्णीं भूतं मद्गुभूतं स्रस्तस्कन्धम् अभोमुखं निष्प्रतिभं प्रध्यानपरं स्थितं/ दृष्ट्वा च पुनर् इदम् अवोचत्/

p.41.2ab/.यादृशं वाप्यते बीजं तादृशं लभ्यते फलं/

p.41.2cd/.प्रजापतेर् हि चैकत्वे निर्विशेषो भवत्य् अतः//

p.41.3ab/.न च^इन्द्रियाणां नानात्वं क्रियाभेदश् च दृश्यते/

p.41.3cd/.ब्राह्मणे वान्य^जातौ वा नैषां किञ्चिद् विशिष्यते//

p.41.4ab/.न ह्य् आत्मनः समुत्कर्षः श्रेष्ठ त्वम् इह युज्यते/

p.41.4cd/.शुक्र^शोणित^सम्भूतं योनितो ह्य् उभयं समं//

p.41.5ab/.चातुर्वर्ण्यं प्रवक्ष्यामि पशु^धर्म^कथां तव/

p.41.5cd/.भवेत् ते भगिनी भार्या नैतद् ब्राह्मण युज्यते//

p.41.6ab/.यदि तावद् अयं लोको ब्रह्मणा जनितः स्वयं/

p.41.6cd/.ब्राह्मणी ब्राह्मण^स्वसा क्षत्रिया क्षत्रियस्वसा//

p.41.7ab/.अथ वैश्यस्य वैश्या वै शूद्रा शूद्रस्य वा पुनः/

p.41.7cd/.न भार्या भगिनी युक्ता ब्रह्मणा जनिता यदि//

p.41.8ab/.न सत्त्वा ब्रह्मणो जाताः क्लेशजाः कर्मजास्त्वमी/

p.41.8cd/.नीचैश् च^उच्चैश् च दूश्यन्ते सत्त्वा नाना^आश्रयाः पृथक्//

p.41.9ab/.तेषां च जातिसामान्याद् ब्राह्मणे क्षत्रिये तथा/

p.41.9cd/.अथ वैश्ये च शूद्रे च समं ज्ञानं प्रवर्तते//

p.42.1ab/.ऋग्वेदो +अथ यजुर्वेदः सामवेदोप्य् अथर्वाणं/

p.42.1cd/.इतिहासो निघण्टश् च कुतश् छन्दो निरर्थकं//

p.42.2ab/.अस्माकम् अप्य् अध्ययने मैत्री विद्या तथा शिखी/

p.42.2cd/.संक्रामणी प्रकामणी स्तम्भनी काम^रूपिणी//

p.42.3ab/.मनोजवा च गान्धारी घोरी विद्या वशङ्करी/

p.42.3cd/.काक^वाणी च मन्त्रं च; इन्द्रजालं च भञ्जनी//

p.42.4ab/.अस्माकम् आसीत् पुरुषा विद्यास्वाख्यातपण्डिताः/

p.42.4cd/.मणि^पुष्पाश् च; ऋषयो भास्वराश् च महर्षयः//

p.42.5ab/.संप्राप्ता देवता;ऋद्धिं किं चिकित्सासि विद्यया/

p.42.5cd/.अशिक्षिताश् च चण्डाला ब्राह्मणा वेद^पारगाः//

p.42.6ab/.कपिञ्जलाद्या जनितो मन्त्राणां पारभिंगतः/ p.42.6cd/.न ह्य् असौ ब्राह्मणीपुत्रः किं वा ब्राह्मण मन्यसे//

p.43.1a/.निषाद्यजनयत्काली पुत्रं द्वैपायानं मुनिं/

p.43.1b/.उग्रं तेजस्विनं भीष्मं पञ्चाभिज्ञं महा^तपं/

p.43.2ab/.न ह्य् असौ ब्राह्मणीपुत्रः किं वा ब्राह्मण वक्ष्यसि//

p.43.2cd/.क्षत्रिया रेणुका नाम जज्ञे रामं महा^मुनिं/

p.43.2ef/.पण्डितं च विनीतं च सर्व^शास्त्र^विशारदं/

p.43.3ab/.न ह्य् असौ ब्राह्मणीपुत्रः किं वा ब्राह्मण वक्ष्यसि//

p.43.3cd/.ये च ते मनुजा; आसन् तेजसा तपसा युताः/

p.43.4ab/.पण्डिताश् च विनीताश् च लोके च; ऋषिसम्मताः/

p.43.4cd/.न हि ते ब्राह्मणीपुत्राः किं वा ब्राह्मण वक्ष्यसि//

p.43.5ab/.संज्ञा कृतेयं लोकस्य ब्राह्मणाः क्षत्रियास् तथा/

p.43.5cd/.vaiśyāx ca^eva tathā śūdrāḥ saṃjñeyaṃ saṃprakīrtitā//

p.43.6/.तस्मात् ते ब्राह्मण ब्रवीमि संज्ञामात्रकम् इदंलोकस्य यद् उत ब्राह्मण इति वा क्षत्रिय इति वा वैश्य इति वा शूदर इति वा/ एकम् इदं सर्वम् इदम् एकं/ पुत्राय मे (44) शार्दूलकर्णाय प्रकृतिं दुहितरम् अनुप्रयच्छ भर्यर्थाय/ यावन्तं कुल^शुल्कं मन्यसे तावन्तम् अनुप्रदास्यामि/

p.44.1/.इदं च पुनर्वचनं श्रुत्वा त्रिशङ्कोर् मातङ्ग^राजस्य ब्ब्राह्मणः पुस्करसारी त्रिशङ्कुं मातङ्ग^राजम् इदम् अवोचत्/ किं गोत्रो भवान्/ आह आत्रेयगोत्रो +अस्मि/ हिंपूर्वः/ आह/ आत्रेयः/ किंचरणःआह कालेयमैत्रायणीयः/ कति प्रवराः/ आह त्रयः प्रवराः/ तद् यथा वात्स्याः कौत्स्या भरद्वाजाश् च/ के भवन्तः सब्रह्म^चारिणः/ छन्दोगाः/ कति छन्तोगानां भेदाः/ षट्/ ते कतमे/ आह/ तद् यथा/ कौथुमाः/ च^अरायणीयाः/ लाङ्गलाः/ सौवर्चसाः/ कापिञ्जलेयाः/ आर्ष्टिषेणा इति/

p.44.2/.किं भवतो मातृजं गोत्रं/ आह/ पाराशरीयं/ पठतु भवान् सावित्रीं/ कथं भवति/ कत्यक्षरा सावित्री/ कथिगण्डा/ कतिपदा/

p.44.3/.चतुर्विंशत्यक्षरा सावित्री/ त्रिगण्डा/ अष्टाक्षरपदा/ उच्चारयतु भवान् सावित्रीं/अथ खलु भोः पुष्करसारिन् सोत्पत्तिकां सावित्रीं प्रवक्ष्यामि/ तच् छ्रूयतां/

p.44.4/.कथयतु भवान्/

p.44.5/.भूत^पूर्वं ब्राह्मणातीते +अध्वनि वसुर् नाम ऋषिर् भूव/ पञ्चाभिज्ञ उग्रतेजा महानुभावो ध्यानानां लाभी/ तेन तत्र तक्षकदुहिता कपिला नाम आसादिता भार्या^अर्थं/ स तत्र संरक्त^चित्तस् तया कन्यया सार्धं मैथुनम् अगच्छत्/ स ऋषि (45) ऋद्ध्या भ्रष्टो ध्यानेभ्यो वञ्चितः/ ऋद्धिपरिहीनः स विप्रतिसारी आत्मनो दुश्चरितं विगर्हमाणस् तस्यां वेलायां सावित्रीं भाषते स्म/ तद् यथा/

p.45.1/.ओं भूर् भुवः स्वः/ तत् सवितुर् वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि/ धियो यो नः प्रचोदयात्/

p.45.2/.इति हि ब्राह्मण अज्ञान^शोधनार्थम् इमम् एव मन्त्रं स ब्राह्मणो दिवा^रात्रं जपति स्म/ इयं ब्राह्मणानां सावित्री/ पूर्वजः प्रजापतिः

p.45.3ab/.जटिलस्तापसो भूत्वा गहनं वनम् आश्रितः/

p.45.3cd/.गम्भीराव् अभासे तत्र ह्य् आत्मारामस् तपोरतः/

p.45.4/.देवस्य श्रेष्ठकं भीजनम् अपनाभ्यो पविष्ट इमंमन्त्रम् अजपत्/ इयं क्षत्रियाणां सावित्री/

p.45.5/.ओं चित्रं हि वैश्यकन्यका/ अथ सा कन्या अर्थतः प्रवीणा/

p.46.1/.इयं वैश्यानां सावित्री/ ओम् अतपः सुतपः/ जीवेम शरदां शतं/ पश्येम शरदां शतं/ इयं शूद्राणां सावित्री/ ओं भूर् भुवः स्वः/

p.46.2ab/.कामा हि लोके परमाः प्रजानां क्लेशप्रहाणे भूता अन्तरायाः/

p.46.2cd/.तस्माद् भवन्तः प्रजहन्तु कामान् ततो +अतुलं प्राप्स्य् अथ ब्रह्म^लोकं/

p.46.3/.इतीयं ब्राह्मण ब्रह्मणा सहापतिना सावित्री भाषिता, पूर्वकैश् च सम्यक् संबुद्धैर् अभ्यनुमोदिता/

%नक्षत्रवंशः आगोत्र 46

p.46.4/.पठ भोस् त्रिशङ्को नक्षत्र^वंशं/ अथ किं/ भोः कथयतु भवान्/ श्रूयतां भोः पुष्करसारिन् नक्षत्र^वंशं कथयिष्यामि/ तद् यथा/

p.46.5/.कृत्तिका रोहिणी मृगशिरा आर्द्रा पुनर्वस्ह्ः पुष्यः अश्लेषा मघा पूर्वफल्गुनी उत्तरफल्गुनी हस्ता चित्रा स्वाती विशाखा अनुराधा ज्येष्ठा मूला पूर्वाषाढा उत्तराषाढा अभिजित् श्रवणा धनिष्ठा शतभिषा पूर्वभाद्रपदा उत्तरभाद्रपदा रेवती अश्विनी भरणी / इत्य् एतानि भोः पुष्करसारिन्न् अष्टाविंशति^नक्षत्राणी/

p.46.6/.कति^तारकाणि कति^संस्थानानि कति^मुहूर्त^योगानि किम्^आहाराणि किं^दैवतानि किं^गोत्राणि/

p.46.7/.कृत्तिका भोः पुष्करसारिन् नक्षत्रं षट्तारं क्षुर^संस्थानं त्रिंशन्^मुहूर्त^योगं (47) दध्याहारम् अग्निदैवतं वैश्यायनीयं गोत्रेण/ रोहिणी^नक्षत्रं पञ्च^तारकं शकटाकृति^संस्थानं पञ्च^चत्वारिंशन्^मुहूर्त^योगं मृगमांसाहारं प्रजापति^दैवतं भारद्वाजं गोत्रेण/ मृगशिरा^नक्षत्रं त्रितारं मृगशीर्ष^संस्थानं त्रिंशन् मुहूर्त^योगं फलमूलाहारं सोम^दैवतं मृगायणीयं गोत्रेण/ आर्द्र^नक्षत्रम् एक^तारं तिलक^संस्थानं पञ्च^दश^मुहूर्त^योगं सर्पिर्मण्डाहारं सूर्य^दैवतं हारीतीतायनीयं गोत्रेण/ पुनर्वसु^नक्षत्रं द्वितारं पद^संस्थानं पञ्च^चत्वारिंशन्^मुहूर्त^योगं मध्य्?आहारम् अदितिदैवतं वाशिष्ठं गोत्रेण/ पुष्य^नक्षत्रं त्रितारं वर्धमान^संस्थानं त्रिशन्^मुहूर्त^योगं मधु^मण्डाहारं बृहस्पति^दैवतम् औपमन्यवीयं गोत्रेण/ अश्लेषा^नक्षत्रम् एक^तारं तिलक^संस्थानं पञ्च^दश^मुहूर्त^योगं पायस^भोजनं सर्प^दैवतं मैत्रायणीयं गोत्रेण/

p.47.1/.इति^इमानि भोः पुष्करसारिन् सप्त^नक्षत्राणि पूर्व^द्वारकाणि/ मघा^नक्षत्रं (48)पञ्च^तारं नदी^कुब्ज^संस्थानं त्रिशन्^मुहूर्त^योगं तिल^कृसराहारं पितृदैवतं पिङ्गलायनीयं गोत्रेण/ पूर्वफल्गुनी^नक्षत्रं द्वितारं पदक^संस्थानं त्रिशन् मुहूर्त^योगं विल्वभोजनं भवदेवतं गौतमीयं गोत्रेण/ उत्तरफल्गुनी^नक्षत्रं द्वितारं पदक^संस्थानं पञ्च^चत्वारिंशन्^मुहूर्त^योगं गोधूममत्स्याहारम् अर्यमादैवतं कौशिकं गोत्रेण/ हस्त^नक्षत्रं पञ्च^तारं हस्त^संस्थानं त्रिंशन्^मुहूर्त^योगं श्यामाकभोजनं सूर्य^दैवतं काश्यपं गोत्रेण/ चित्रा^नक्षत्रम् एक^तारं तिलक^संस्थानं त्रिंशन्^मुहूर्त^योगं मुद्गकृसरघृत^पूपाहारं त्वष्टृदैवतं कात्यायनीयं गोत्रेण/

p.48.1/.स्वाती^नक्षत्रम् एक^तारं तिलक^संस्थानं पञ्च^दश^मुहूर्त^योगं मुद्गकृसरफलाहारं वायुदैवतं कात्यायनीयं गोत्रेण/ विशाखा^नक्षत्रं द्वितारं विषाण^संस्थानं पञ्च^चत्वारिंशन्^मुहूर्त^योगं तिल^पुष्पाहारम् इन्द्राग्निदैवतं शांखायनीयं गोत्रेण/

p.49.1.ity एतानि भोः पुष्करसारिन् सप्त^नक्षत्राणि दक्षिणाद्वारकाणि/

p.49.2/.अनुराधा^नक्षत्रं चतुस्तारं रत्नाबली^संस्थानं त्रिशन्^मुहूर्त^योगं सुरामांसाहारं मित्रदैवतम् आलंबायनीयं गोत्रेण/ ज्येष्ठा^नक्षत्रं त्रितारं यवमध्य^संस्थानं पञ्च^दश^मुहूर्त^योगं शालियवागुभोजनम् इन्द्रदैवतं दीर्घकात्यायनीयं गोत्रेण/ मूल^नक्षत्रं सप्ततारं वृश्चिक^संस्थानं त्रिशन्^मुहूर्त^योगं मूलफलाहारं नैरृतिदैवतं कात्यायनीयं गोत्रेण/ पूर्वाषाढा^नक्षत्रं चतुस्तारं गोविक्रम^संस्थानं त्रिशन्^मुहूर्त^योगं न्यग्रोधकषायाहारं तोयदैवतं दर्भकात्यायनीयं गोत्रेण/ उत्तराषाढा^नक्षत्रं चतुस्तारं गजविक्रम^संस्थानं पञ्च^चत्वारिंशन्^मुहूर्त^योगं मधु^लाजाहारं विश्व^दैवतं मौद्गलायनीयं गोत्रेण/ अभिजिन्^नक्षत्रं त्रितारं गोशीर्स^संस्थानं षण्^मुहूर्त^योगं (50) वायुआहारं ब्रह्म^दैवतं ब्रह्मावतीयं गोत्रेण/ श्रवणा^नक्षत्रं त्रितारं यवमध्य^संस्थानं त्रिंशन्^मुहूर्त^योगं पक्षिमांसाहारं विष्णुदैवतं कात्यायनीयं गोत्रेण/

p.50.1/.इत्य् एतानि भोः पुष्करसारिन् सप्त^नक्षत्राणि पश्चिमद्वारकाणि/

p.50.2/.धनिष्ठा^नक्षत्रं चतुस्तारं शकुन^संस्थानं त्रिंशन्^मुहूर्त^योगं कुलत्थपूपाहारं वसुदैवतं कौण्डिन्यायनीयं गोत्रेण/ शतभिषा^नक्षत्रम् एक^तारं तिलक^संस्थानं पञ्च^दश^मुहूर्त^योगं यवागुभोजनं वरुणदैवतं ताण्ड्यायनीयं गोत्रेण/ पूर्वभाद्रपदा^नक्षत्रं द्वितारं पदक^संस्थानं त्रिंशन्^मुहूर्त^योगं मांस^रुधिराहारम् अहिर्बुध्न्यदैवतं जातूकर्ण्यं गोत्रेण/ उत्तरभाद्रपदा^नक्षत्रं द्वितारं पदक^संस्थानं पञ्च^चत्वारिंशन्^मुहूर्त^योगं (51)मांसाहारम् अर्यमादैवतं ध्यानद्राह्यायणीयं गोत्रेण/ रेवती^नक्षत्रम् एक^तारं तिलक^संस्थानं त्रिशन्^मुहूर्त^योगं दध्याहारं पूषदैवतम् अष्टभगिनीयं गोत्रेण/ अश्विनी^नक्षत्रं द्वितारं तुरगशीर्ष^संस्थानं त्रिंशन्^मुहूर्त^योगं मधु^पायसभोजनं गन्धर्व^दैवतं मैत्रायाणीयं गोत्रेण/ भरणी^नक्षत्रं त्रितारं भग^संस्थानं त्रिंशन्^मुहूर्त^योगं तिल^तण्डूलाहारं यमदैवतं भार्गवीयं गोत्रेण/

p.51.1/.इत्य् एतानि भोः पुष्करसारिन् सप्त^नक्षत्राणि उत्तर^द्वारकाणि/

p.51.2/.अमीषां भोः प्प्पुष्करसारिन्न् अष्टाविंशतीनां नक्षत्राणां षण्^नक्षत्राणि पञ्च^चत्वारिंशन्^मुहूर्त^योगानि/ तद् यथा/ रोहिणी पुनर्वसु उत्तरफल्गुनी विशाखा उत्तराषाढा उत्तरभाद्रपदा चेति/

p.51.3/.पञ्च^नक्षत्राणि पञ्च^दश^मुहूर्त^योगानि/ तद् यथा/ आर्द्रा अश्लेषा स्वाती ज्येष्ठा शतभिषा चेति/ एको +अभिजित् षण्^मुहूर्त^योगः/ अवशिष्टानि त्रिंशन्^मुहूर्त^योगानि/

p.52.1/.अमीषां भोः पुष्करसारिन् सप्तानां नक्षत्राणां पूर्व^द्वारिकाणां कृत्तिका प्रथमा नामाश्लेषा पश्चिमा नाम/ अमीषां सप्तानां नक्षत्राणां दक्षिण^द्वारिकाणां मघा प्रथमा नाम विशाखा पश्चिमा नाम/ अमीषां पश्चिमद्वारिकाणां सप्तानां नक्षत्राणाम् अनुराधा प्रथमा नाम श्रवणा पश्चिमा नाम/ अमीषां सप्तानां नक्षत्राणाम् उत्तर^द्वारिकाणां धनिष्ठा प्रथमा नाम भरणी पश्चिमा नाम/

p.53.2/.अमीषां भोः पुष्करसारिन्न् अष्टाविंशतीनां नक्षत्राणां सप्त बलानि/ कतमानि सप्त/ यद् उत त्रीणि पूर्वाणि विशाखानुराधा पुनर्वस्ह्ः स्वातिश् च/ त्रीणि दारुणानि/ आर्द्रा अश्लेषा भरणी चेति/ चत्वारि सम्माननीयानि/ यद् उत त्रीणि उत्तराणि रोहिणी चेति/ पञ्च मृदुकानि/ श्रवणा धनिष्ठा शतभिषा ज्येष्ठा मूला इति/ पञ्च धारणीयानि/ हस्ता चित्रा अश्लेषा मघा अभिजिच् चेति/ चत्वारि क्षिप्र^करणीयानि/ यद् उत कृत्तिका मृगशिरा पुष्या अश्विनी चेति/

%नक्षत्राणां योगः

p.52.3/.अमीषां भोः पुष्करसारिन्न् अष्टविंशतीनां नक्षत्राणां त्रयो योगा भवन्ति/ ऋषभानुसारी योगः/ वत्सानुसारी योगः/ युगनद्धो योगः/ तत्र नक्षत्रं यदि पुरस्ताद् गच्छति चन्द्रश् च पृष्ठतः, अयम् उच्यते ऋषभानुसारी योग इति/ यद् उत चन्द्रः पुरस्ताद् गच्छति नक्षत्रं च पृष्ठतः, तदा भवति वत्सानुसारी योगः/ यदि पुनश् चन्द्रो नक्षत्रं च^उभौ समौ युगपद् गच्छतः, तदायम् उच्यते युगनद्धो योग इति/

%ग्रहः 53

p.53.1/.अथ खलु भोः पुष्करसारिन् ग्रहान् प्रवक्ष्यामि तच् छ्रूयतां/ तद् यथा शुक्रो बृहस्पतिः शनैश्चरो बुधो +अङ्गारकः सूर्यस् ताराधिपतिश् चेति/

%रात्रिदिवसयोर् ह्रासवृद्धी 53

p.53.2/.एवं विपरिवर्तमाने लोके नक्षत्रेषु प्रविभक्तेषु कथं रात्रिदिवसानां ह्रासो वृद्धिश् च भवति/ तद् उच्यते/

p.53.3/.हेमन्तानां द्वितीये मासि रोहिण्याम् अष्टम्यां द्वादश^मुहूर्तो दिवसो भवति/ अष्टादश^मुहूर्ता रात्रिः/ ग्रीष्माणां पश्चिमे मासे रोहिण्याम् अष्टम्याम् अष्टादश^मुहूर्तो दिवसो भवति/ द्वादश^मुहूर्ता रात्रिः/ वर्षाणां पश्चिमे मासे रोहिण्याम् अष्टम्यां चतुर्^दश^मुहूर्तो दिवसो भवति/ षोडश^मुहूर्ता रात्रिः/

p.53.4/.किं भोस् त्रिशङ्को रात्रिदिवसानां प्रस्थानं/ दिवसानुदिवसं/ किं पक्षस्य प्रस्थानं/ (54)प्रतिपद्/ किं संवत्सरस्य प्रस्थानं/ पौषः/ किम् ऋतूनां प्रस्थानं/ प्रावृट्/

%^मुहूर्तनामानि 54

p.54.1/.किं भोस् त्रिशङ्को क्षणस्य परिमाणं / किं लवस्य/ किं मुहूर्तस्य/

p.54.2/.तद् यथा भोः पुष्करसारिन् स्त्रिया नातिदीर्घह्रस्वः कर्तिन्याः सूत्रोद्यामः/ एवं दीर्घस् तत्क्षणः/ विंशत्यधिकं तत्क्षणशतम् एकः क्षणः/ षष्टिक्षणा एको लवः/ त्रिंशल्लवा एको मुहूर्तः/ एतेन क्रमसम्बन्धेन त्रिंशन्^मुहूर्तम् एकं रात्रिदिवसम् अनुमीयते/ तेषां मुहूर्तानाम् इमानि नामानि भवन्ति/

p.54.3/.आदित्य उदयति षण्णवति^पौरुषायां छायायां चतुरोजा नाम मुहूर्तो भवति/ षष्टिपौरुषायां छायायां श्वेतो नाम मुहूर्तो भवति/ द्वादश^पौरुषायां छायायां समृद्धो नाम मुहूर्तो भवति/ षट्पौरुषायां छायायां शरपथो नाम मुहूर्तो भवति/

p.55.1/.पञ्च^पौरुषायां छायायाम् अतिसमृद्धो नाम मुहूर्तो भवत्/ चतुः^पौरुषायां छायायाम् उद्गतो नाम मुहूर्तो भवति/ त्रिपौरुषायां छायायां सुमुखो नाम मुहूर्तो भवति/ स्थिते मध्याह्ने वज्रको नाम मुहूर्तो भवति/ परिवृत्ते मध्याह्ने त्रिपुरुषायां छायायां रोहितो नाम मुहूर्तो भवति/

p.55.2/.चतुः^पौरुषायां छायायां बलो नाम मुहूर्तो भवति/ पञ्च^पौरुषायां छययं विजयो नाम मुहूर्तः/ षट्पौरुषायां छायायां सर्व^रसो नाम मुहूर्तः/ द्वादश^परुषायां छायायां वसुर् नाम मुहूर्तः/ षष्टिपौरुषायां छायायां सुन्दरो नाम मुहूर्तः/ अवतरमाण आदित्ये षण्णवति^पौरुषायां छायायां परभयो नाम मुहूर्तो भवति/

p.55.3/.इत्य् एतानि दिवसस्य मुहूर्तानि/

p.55.4/.अथ खलु भोः पुष्करसारिन् रात्र्या मुहूर्तानि व्याख्यास्यामि/अस्तंगत आदित्ये रौद्रो नाम मुहूर्तः/ ततस् तारावचरो नाम मुहूर्तः/ संयमो नाम मुहूर्तः (56) सांप्रैयको नाम मुहूर्तः/ अनन्तो नाम मुहूर्तः/ गर्दभा नाम मुहूर्तः/ राक्षसो नाम मुहूर्तः/ स्थिते +अर्धरात्रे +अवयवो नाम मुहूर्तः/ अतिक्रान्ते +अर्धरात्रे ब्रह्मा नाम मुहूर्तः/ दितिर् नाम मुहूर्तः/ आतपाग्निर् नाम मुहूर्त/ अभिजिन् नाम मुहूर्तः/ इत्य् एतानि रात्रेर् मुहूर्तनामानि/ इति भोः पुष्करसारिन् इमानि त्रिशन् मुहूर्तानि यैर् अहो^रात्रं प्रज्ञायते/

p.56.1/.तत्क्षणः क्षणो लवो मुहूर्तः / तत्र त्रिंशतितमो भागो मुहूर्तस्य लवः/ षष्टितमो भागो लवस्य क्षणः/ विंशत्युत्तरभागशतं क्षणस्य तत्क्षणः/ तद् यथा स्त्रिया नातिदीर्घह्रस्वः कर्तिन्याः सूत्रोद्यामः/ एवं दीर्घस् तत्क्षणःः/ विंशत्युत्तरक्षणशतं तत्क्षणस्यैकः क्षणः/ षष्टिक्षणा एको लवः/ त्रिंशल्लवा एको मुहूर्तः/ एतेन क्रमयोगेन त्रिंशन्^मुहूर्तम् एकम् अहो^रात्रं/ त्रिंशद् अहोरात्राण्य् एको मासः/ द्वादश^मासाः संवत्सरः/ चतुरोजाः श्वेतः समृद्धः शरपथो +अतिसमृद्ध उद्गतः (57) सुमुखो वज्रको रोहितो बलो विजयः सर्व^रसो वसुः सुन्दरः पर^भयः/ रौद्रस् तारावचरः संयमः सांप्रैयको +अन्नन्तो गर्दभो राक्षसो +अवयवो ब्रह्मा दितिर् अर्को विधमनो आग्नेय आतपाग्निर् अभिजित्/

p.57.1/.इति^इमानि मुहूर्तानां नामानि/

%काल^उत्पत्तिः 57

p.57.2ab/.कालोत्पत्तिम् अपि ते ब्राह्मण वक्ष्यामि शृणु/

p.57.2cd/.कालस्य किं प्रमाणम् इति तद् उच्यते/

p.57.3/.द्वावक्षिनिमेषाव् एको लवः/ अस्टौ लवा एका काष्ठा/ षोडशकाष्ठा एका कला/ कलानां त्रिंशदेको नाडिका/ तत्र द्वे नाडिक एको मुहूर्तः/

p.57.4/.नाडिकायाः पुनः किं प्रमाणं/ तद् उच्यते/

p.57.5/.द्रोणं सलिलस्यैकं/ तद्धरणतो द्वे पलशते भवतः/ नालिकाछिद्रस्य किं प्रमाणं/ सुवर्ण^मात्रं/ उपरि चतुर्^अङ्गुला सुवर्ण^शलाका कर्तव्या/ (58) वृत्तपरिमण्डला समान्ताच् चतुरस्रा आयता/ यदा च^एवं शीर्येत तत् तोयं घटस्य तदैका नाडिका/ एतेन नालिकाप्रमाणेन विभक्ते द्वे नाडिक एको मुहूर्तः/ एतेन भो ब्राह्मण त्रिंशन् मुहूर्ताः/ यै रात्रिदिवसा अनुमीयन्त इति/

p.58.1/.ततः षोडश निमेषा एका काष्ठा/ षोडश काष्ठा एका कला/ षष्टिकला एको मुहूर्तः/ त्रिंशन्^मुहूर्ता एकम् अहोरात्रम्/ त्रिंशद् अहोरात्राण्य् एको मासः/ द्वादश^मासाः संवत्सरः/

p.58.2/.एतेन पुनरक्षिनिमेषेण षोडशकोटयो +अष्टपञ्चाशच् च शत^सहस्राणि अष्टाशीति^सहस्राणि स एवं मापितः/ तच् च ब्राह्मण कालोत्पत्तिर् व्याख्याता/

%क्रोशयोजन^उत्पत्तिः 58

p.58.3/.सृणु ब्राह्मण क्रोशयोजनानाम् उत्पत्तिं/ सप्त परमाणव एको +अणुर् भवति/ सप्ताणवः सर्व^सूक्ष्मं दृस्यते/ तद् एकं वातायनरजः/ वातायनरजांसि सप्त, शश^करजः/ सप्त शश^करजांस्य् एड^करजः/ सप्त एड^करजांश्येकं गोरजः/ सप्तगोरजांस्य् एका यूका/ सप्तयूका एका लिक्षा/ सप्तलिक्षा एको यवः/ सप्त यवा एकाङ्गुलिः/ द्वादशाङ्गुलयो वितस्तिः/ द्वे वितस्ती एको हस्तः/ चत्वारो हस्ता एकं धनुः/ धनुः^सहस्रम् एकः क्रोशः/ चत्वारः क्रोशा एको मागधयोजनः/ योजनस्य प्रमाणं पिण्डितां/

p.59.1/.परमाणूनां कोटिशत^सहस्राणि चतुर्^विंशतिश् चैकोनत्रिंशत्कोटि^सहस्राणि द्वादश च शत^सहस्राणि/ एवं मापितं योजनम् इति/

p.59.2/.शृणु ब्राह्मण सुवर्णस्य परिमाणोत्पत्तिं/ तत्कथयतु भवान्/

p.59.3/.द्वादश यवा माषकः/ षोडश मासका एकः कर्षः/सुवर्णस्य परिमाणं पिण्डितम् इति/ द्वे कोटी पञ्च^विंशतिश् च सहस्राणि पञ्च^शतान्य् अष्टौ च परमाणवः/ एवं मापिता ब्राह्मण सुवर्णस्य परिमाण^उत्पत्तिः/

p.59.4/.शृणु ब्राह्मण पलप्रमाणं/ चतुःषष्टि^माषकाः पलं मागधकं/ मागधकया तुलया पलस्य परिमाणं पिण्डितं/ परमाणूनाम् अष्टकोटयः सप्तचत्वारिंशच् च शत^सहस्राणि सप्त च सहस्राणि द्वे शते +अशीतिश् च परमाणवः/ एवं मापितं ब्राह्मण पलस्य परिमाणम् इति/

p.59.5/.शृणु ब्राह्मण रस^परिमाणस्य^उत्पत्तिं/ चतुर्^विंशति^पलानि मागधकः/ प्रस्थः/ तत् रस^परिमाणं/ मागधकया तुलया प्रस्थास्य परिमाणं पिण्डितं/ द्वे कोटिशते तिस्रश् च कोटय एकोनतिंशच् च शत^सहस्राणि चतुःसप्तति (60) सहस्राणि सप्त च शतानि विंशतिश् च परमाणवः/ एवं मापिता ब्राह्मण रस^मानस्य^उत्पत्तिर् इति/

p.60.1/.शृणु ब्राह्मण धान्य^परिमाणस्य^उत्पत्तिं/ एकोनत्रिंशति^पलान्य् एक^कर्षेणोनानि मागधः प्रस्थः/ मापितं धान्य^परिमाणं/ मागधकया तुलया प्रस्थस्य परिमाणं पिण्डितं/ कोटिशतम् अष्टपञ्चाशच् च कोटयो द्विर् अशीतिश् च शत सहस्राणि एक^षष्टिश् च सहस्राणि पञ्च^शतानि त्रिंशच् च परमाणवः/ एवं मापितं ब्राह्मण धान्यस्य परिमाणम् इति/

%नक्षत्रव्या^करणं

p.60.2/.पठ भोस् त्रिशङ्को नक्षत्र^व्याकरनं नाम^अध्यायं/ अथ खलु भो ब्राह्मण नक्षत्र^व्याकरनं नाम^अध्यायं व्याख्यास्यामि/ तच् छ्रूयतां/ कथयतु भवान्/

p.61.1/.कृत्तिकासु जातो मानवो यशस्वी भवति/ रोहिण्यां जातः सुभगो भवति भोगवांश् च/ मृगशिरसि जातो युद्धार्थी भवति/ आर्द्रायां जात उत्सो +अन्न^पानानां भवति/ पुनर्वसौ जातः कृषिमान् भवति गोरक्षश् च/ पुष्ये जातः शीलवान् भवति/ अश्लेषायां जातः कामुको भवति/ मघायां जातो मतिमान् भवति, महा^आत्मा च/ पूर्वफल्गुन्यां जातो +अल्प^अयुष्को भवति/ उत्तरफल्गुन्यां जात उपवासशीलो भवति, स्वर्गपरायणश् च/ हस्ते जातश् चौरो भवति/ चित्रायां जातो नृत्यगीतकुशलो भवति, आभरण^विधिज्ञश् च/ स्वात्यां जातो गणको भवति, गणक^महामात्रो वा/ विशाखायां जातो राज^भटो भवति/ अनुराधायां जातो वाणिजको भवति सार्थिकः/ ज्येष्ठायां जातो +अल्प^अयुष्को भवति, अल्प^भोगश् च/ मूले जातः पुत्रवान् भवति, यशस्वी च/ पूर्वाषाढायां जातो योगाचारो भवति/ उत्तराषाढायां जातो भक्तेश्वरः कुलीनश् च भवति/ अभिजिति जातः कीर्तिमान् पुरुषो भवति/ श्रवणे जातो (62) राज^पूजितो भवति/ धनिष्ठायां जातो धनाढ्यो भवति/ शतभिषायां जातो मूलिको भवति/ पूर्वभाद्रपदायां जातश् चौर^सेनापतिर् भवति/ उत्तरभाद्रपदायां जातो गन्धिको भवति, गन्धर्वश् च/ रेवत्यां जातो नाविको भवति/ अश्विन्यां जातो +अश्ववाणिजको भवति/ भरण्यां जातो वध्यघातको भवति/ अयं भोः पुष्करसारिन् नक्षत्र^व्याकरणो नाम/

%नक्षत्रनिर्देशः

p.62.1/.पठ भोस् त्रिशङ्को नक्षत्र^निर्देशं नाम^अध्यायं/ अथ भोः पुष्करसारिन् नक्षत्र^निर्देशं नाम^अध्यायं व्याख्यास्यामि तच् छ्रूयतां / कथयतु भवान्/

p.62.2ab/.कृत्तिकासु निविष्टं वै नगरं ज्वलति श्रिया/

p.62.2cd/.प्रभूरत्नोज्वलं च^एव तन् नगरं विनिर्दिशेत्//

p.62.3ab/.रोहिण्यां तु निविष्टं वै नगरं तद् विनिर्दिशेत्/

p.62.3cd/.धार्मिको +अत्र जनो भूयात् प्रभूत^धन^सञ्चयः/

p.62.3ef/.विद्या^प्रकृति^सम्पन्नः स्वदाराभिर् अतो +अपि च//

p.62.4ab/.मृगशीर्षे निविष्टं तु स्त्रीभिर् गोभिर् धनैस् तथा/

p.62.4cd/.माल्यभोगैश् च सङ्कीर्णम् अद्भुतैश् च पुरस्कृतं//

p.63.1ab/.आर्द्रायां मत्स्य^मांसानि भक्ष्यभोज्यधनानि च/

p.63.1cd/.भवन्ति क्रूरपुरुषा मूर्खप्रकृतयः पुरे//

p.63.2ab/.पुनर्वसौ निविष्टे तु नगरं दीप्यते श्रिया/

p.63.2cd/.प्रभूत^धन^धान्यं च भूत्वा वा^अपि विनश्यति//

p.63.3ab/.स्रीमत्पुष्ये निविष्टे तु प्रजा दुष्टा प्रसीदति/

p.63.3cd/.युक्ताः श्रिया च धर्मिष्ठास् तथिव चिरजीविनः//

p.63.4ab/.तेजस्विनश् च दीर्घायुर्^धन^धान्य^रसान्विताः/

p.63.4cd/.वनस्पतिस् तथा क्षिप्रं पुष्येत् तत्र पुनः पुनः//

p.63.5ab/.अश्लेषायां निविष्टे तु दुर्भगाः कलह^प्रियाः/

p.63.5cd/.दुःशीला दुःखभाजश् च निवसन्ति नराधमाः//

p.63.6ab/.मघायां च निविष्टे तु विद्यावन्तो महा^धनाः/

p.63.6cd/.स्वदारा^अभिरता मर्त्या जायन्ते सुपराक्रमाः//

p.64.1ab/.फल्गुन्यां तु स्त्रियो माल्यं भोजनाच्छादनं शुभं/

p.64.1cd/.गन्धोपेतानि धन्यानि निविष्टे नगरे भवेत्//

p.64.2ab/.उत्तरायां तु फाल्गुन्यां धान्यानि च धनानि च/

p.64.2cd/.मूर्खा जना जिताः स्त्रीभिर् निविष्टे नगरे भवेत्//

p.64.3ab/.हस्ते च विनिविष्टे तु विद्यावन्तो महा^धनाः/

p.64.3cd/.परस्परं च रुचितं शयनं नगरे भवेत्//

p.64.4ab/.चित्रायां च निविष्टे तु स्त्री^जिताः सर्व^मानवाः/

p.64.4cd/.श्रीमत्^कान्तं च नगरं ज्वलन्तं तद् विनिर्दिशेत्//

p.64.5ab/.स्वात्यां पुरे निविष्टे तु प्रभूत^धन^सञ्चयाः/

p.64.5cd/.लुब्धाः क्रूराश् च मूर्खाश् च प्रभूता नगरे भवेत्//

p.64.6ab/.विशाखायां निविष्टं तु नगरं ज्वलति श्रिया/

p.64.6cd/.यायजूकजनाकीर्णं शस्त्रान्तं च विनिर्दिशेद्//

p.64.7ab/.अनुराधानिविष्टे तु धर्म^शीला जितेन्द्रियाः/

p.64.7cd/.स्वदारनिरताः पुण्या जपहोमपरायणाः//

p.65.1ab/.ज्येष्ठायां सन्निविष्टं तु बहु^रत्नधनान्वितैः/

p.65.1cd/.सत्त्वैर् वेद^विदैः पूर्णं शश्वत्समभिवर्धते//

p.65.2ab/.मूलेन सनिविष्टं तु पुरं धान्य^धनान्वितं/

p.65.2cd/.दुःशीलजन^सङ्कीर्णं पांसुना च विनश्यति//

p.65.3ab/.पूर्वाषाढानिविष्टं तु पुरं स्याद् धन^धान्य^भाक्/

p.65.3cd/.लुब्धाः क्रूराश् च मूर्खाश् च निवसन्ति नराधमाः//

p.65.4ab/.निविष्टे तूत्तरायां च धन^धान्य^समुच्चयः/

p.65.4cd/.विद्याप्रकृतिसम्पन्नो जनश् च कलह^प्रियः//

p.65.5ab/.अभिजिति निविष्टे तु नगरे तत्र मोदिताः/

p.65.5cd/.नराः सर्वे सदा हृष्टाः परस्परानुरागिणः//

p.65.6ab/.श्रवणायां निविष्टं तु पुरं धान्य^धनान्वितं/

p.65.6cd/.अरोगिजन^भूयिष्ठसहितं तद् विनिर्दिशेत्//

p.65.7ab/.धनिष्ठायां निविष्टं तु स्त्री^जितं पुरम् आदिशेत्/

p.65.7cd/.प्रभूत^वस्त्रमाल्यं च काम^भोग^विविर्जितम्//

p.65.8ab/.पुरे शतभिषा^युक्त मूर्खशाठ्य^प्रिया जहाः/

p.65.8cd/.स्त्रीषु पानेषु संसक्ताः सलिलेन विनश्यति//

p.66.1ab/.पुरे प्रोष्ठपदाध्यक्षे नरास् तत्र सुख^प्रियाः/

p.66.1cd/.परोपतापिनो मूर्खा मानकामविवर्जिताः//

p.66.2ab/.उत्तरायां निविष्टे तु शश्वद्वृद्धिर् अनुत्तरा/

p.66.2cd/.पूर्णं च धन^धान्याभ्यां रत्नाढ्यं च विनिर्दिशेत्//

p.66.3ab/.पुरे निविष्टे रैवत्यां सुन्दरी जनता भवेत्/

p.66.3cd/.खरोष्ट्रं च^एव गावश् च प्रभूत^धन^धान्यता//

p.66.4ab/.अश्विन्यां विनिविष्टं तु नगरं शिवम् आदिशेत्/

p.66.4cd/.अरोगिजन^सम्पूर्णं दर्शनीयजनाकुलम्//

p.66.5ab/.भरण्यां सन्निविष्टे तु दुर्भगाः कलह^प्रियाः/

p.66.5cd/.दुःशीला दुःखभाजश् च वसन्ति पुरुषाधमाः//

p.66.6ab/.पुराणि राष्ट्रणि तथा गृहाणि नक्षत्र^योगं प्रसमीक्ष्य विद्वान्/

p.66.6cd/.इष्टे प्रशस्ते च निवेशयेत् तु पूर्वे च जन्मे +अधिगतं मयेदं//

p.67.1/.अयं भोः पुष्करसारिन् नक्षत्र^निर्देशो नाम^अध्यायः/

%नक्षत्राणां स्थान^निर्देशः

p.67.2/.अथ खलु भोः पुष्करसारिन्न् अष्टाविंशतीनां(28åह्) नक्षत्राणां स्थान^निर्देशं नाम^अध्यायं प्रवक्ष्यामि/ एतच् छ्रूयतां/

p.67.3/.कथयतु भगवान्/