रत्नमालावदान

रत्नमालावदान

इ कौशीद्यवीर्योत्साहनावदान

++ ओं नमः श्रीसर्वबुद्धबोधिसत्वेभ्यः ++

यः श्रीमाञ् छ्रीघनो लोके सद्धर्मं समुपादिशत् / शासनानि त्रिलोकेषु जयन्तु तस्य सर्वदा // rm_1.1{1} //

अथाशोको महाराजः कृताञ्जलिः प्रमोदितः / उपगुप्तं यतिं नत्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_1.2{2} //

भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / तद् यथा गुरुणादिष्टं तथा देष्टुं च मे ऽर्हति // rm_1.3{3} //

इति संप्रार्थितं राज्ञा श्रुत्वा सो ऽर्हन् यतिः सुधीः / उपगुप्तो नरेन्द्रं तं समालोक्यैवम् आदिशत् // rm_1.4{3अ} //

साधु शृणु महाराज यथा मे गुरुणोदितं / तथाहं ते प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा चाप्य् अनुमोदय // rm_1.5{4} //

पुरासौ भगवान् बुद्धः शाक्यसिंहो दयानिधिः / धर्मराजो जगच्छास्ता सर्वज्ञः सुगतो जिनः // rm_1.6{5} //

सर्वविद्याकलाभिज्ञः षडभिज्ञो मुनीश्वरः / मारजिल् लोकविन् नाथो विनायकस् तथागतः // rm_1.7{6} //

श्रवस्त्यां जेतकारण्ये महोद्याने मनोरमे / अनाथपिण्डदाख्यस्य गृहस्थस्य महात्मनः // rm_1.8{7} //

नानावृक्षैः समापन्ने नानापुष्पप्रशोभितैः / नानाफलभरानम्रैः कल्पपादपसन्निभैः // rm_1.9{8} //

अष्टाङ्गगुणसंपन्नजलैः पद्मोत्पलादिभिः / पुष्पैश् च परिपूर्णाभिः पुष्करिणीभिर् आश्रिते // rm_1.10{9} //

नानाजन्तुगणैश् चापि मिथस्नेहनिवन्धितैः / नानापक्षिगणैश् चापि संरावैर् उपसेविते // rm_1.11{10} //

तस्मिन् दिव्यमनोरम्य आरामे परिशोभिते / पुण्यक्षेत्रे जिनावासे विहारे मणिमण्डिते // rm_1.12{11} //

श्रावकैर् भिक्षुभिः सार्द्धं बोधिसत्वगणैर् अपि / सर्वसत्वहितार्थेन तस्थौ धर्मं प्रकाशितुं // rm_1.13{12} //

एवं तत्र समासीनं संबुद्धं धर्मदेशिनं / दृष्ट्वा धर्मोत्तमं श्रोतुं सर्वे लोकाः समाययुः // rm_1.14{13} //

देवा दैत्याश् च सिद्धाश् च यक्षगंधर्वकिन्नराः / ग्रहा विद्याधराश् चापि नागाश् च गरुडा अपि // rm_1.15{14} //

सर्वे ऽपि लोकपालाश् च मुनयश् च महर्षयः / ब्राह्मणाः क्षत्रियाश् चापि वैश्याश् च मंत्रिणो जनाः // rm_1.16{15} //

अमात्याः साधवः शूद्राः सार्थवाहा महाजनाः / धनिनो वणिजश् चापि गृहस्थाः पौरिका अपि // rm_1.17{16} //

तथा जानपदाश् चापि ग्राम्याः कार्पटिका अपि / एवम् अन्ये ऽपि सत्वाश् च सद्धर्मश्रवणार्थिनः // rm_1.18{17} //

पूजापंचोपहाराणि गृहीत्वा भक्तिसंयुताः / सद्धर्मं सौगतं श्रोतुम् अनुमोद्य समाययुः // rm_1.19{18} //

सर्वे तत्र प्रविष्टास् ते दृष्ट्वा तं सुगतं जिनं / विस्मितानंदिताः पूजां कृत्वा नत्वा यथाक्रमं // rm_1.20{19} //

सर्वे तत्र समासीनाः परिवृताः पुरस्कृताः / तं दृष्ट्वा सद्गुरुं धर्मं श्रोतुं तस्थुः समाहिताः // rm_1.21{20} //

अथासौ भगवान् दृष्ट्वा लोकान् सर्वान् समाहितान् / आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_1.22{21} //

एवं नित्यम् असौ नाथः सर्वसत्वहितार्थिकः / धर्मं प्रकाशयन् लोके तस्थौ भानुर् इवोदितः // rm_1.23{22} //

तस्मिंश् च समये तत्र श्रावस्त्यां सन्महाजनः / आढ्यः श्रेष्ठी महाभोगो विस्तीर्णसुपरिग्रहः // rm_1.24{23} //

श्राद्धो भद्राशयो धीमान् सर्वबन्धुसुहृत्प्रियः / तीर्थिकश्रावको मानी बभूव धनगर्वितः // rm_1.25{24} //

तदासौ सुन्दरीं भार्य्यां कुलधर्मसमानिकां / नीत्वा कामगुणासक्तो रेमे नित्यं तया सह // rm_1.26{25} //

तस्यैवं रमतस् तस्यां भार्यायां सुचिराद् अपि / पुत्रो न दुहिता वापि नोद्बभूव कथं चन // rm_1.27{26} //

तद् अपुत्रो गृहस्थो ऽसौ पुत्राभिदर्शनोत्सुकः / कपोलं स्वकरे धृत्वा व्यचिन्तयद् रहो गतः // rm_1.28{27} //

अहो दैवान् न मे पुत्रः पुत्री वाद्यापि नास्ति यत् / तन् मे स्युः संपदो व्यर्थायासां भोक्ता न विद्यते // rm_1.29{29!} //

किं ममैतैर् धनै रत्नैः केवलं दुह्खसाधनैः / येषां भोक्ता न विद्येत व्यर्थं मया ह्य् उपार्जितं // rm_1.30{30} //

ह्य् अपुत्रस्य जगच् छून्यं संसारे निःसुखं मम / यतो न वर्द्धते धर्मस् तज् जन्मापि च निस्फलं // rm_1.31{31} //

किम् उपायं करिष्यामि यतो भाग्यं न विद्यते / दैवो हि वलवांल् लोके किम् उपायैर् गुणैर् वलैः // rm_1.32{32} //

कुत्रात्र शरणं यास्ये ह्य् अपुत्रो ऽहं कुलान्तकः / तन् मे स्यात् को ऽत्र सन्मित्रं संकटे यः समुद्धरेत् // rm_1.33{33} //

नूनं मे पितरः सर्वे पिण्डविछेददर्शिनः / मत्परं दुर्लभं मत्वा भविष्यन्ति निराशिताः // rm_1.34{34} //

सर्वथाहं विनष्टो ऽस्मि कुलधर्मविनाशकः / किं परत्र प्रभोक्ष्यामि को मे पिण्डं प्रदास्यति // rm_1.35{35} //

इति चिन्ताविषण्णं तं दृष्ट्वा सर्वे च बान्धवाः / समुपेत्य समामंत्र्य दुह्खहेतुम् अपृछन् // rm_1.36{36} //

किं दुःस्थितो ऽसि साधो ऽत्र किं चापि दुःखचिन्तया / वक्तव्यं चेत् तद् अस्माकं सर्वथा वक्तुम् अर्हसि // rm_1.37{37} //

इति पृष्टे गृहस्थो ऽसौ दीर्घनिश्वासम् उत्सृजन् / सर्वांस् तान् बान्धवान् दृष्ट्वा दुःखहेतुम् उदहरत् // rm_1.38{38} //

भवन्तः श्रूयतां सर्वैर् मम दुःखस्य कारणं / यद् अद्यापि न मे पुत्रः पुत्री वापि न विद्यते // rm_1.39{39} //

संपदो मे गृहे सन्ति सर्वरत्नसमन्विताः / सर्वद्रव्यसमृद्धाश् च तासां भोक्ता न विद्यते // rm_1.40{40} //

तत् सर्वं नक्ष्यते व्यर्थं मया यात्नैर् उपार्जितं / अपुत्रस्य हि सर्वस्वं नूनं राजा ग्रहीष्य्ति // rm_1.41{[41]} //

अपुत्रो ऽहं ह्य् अपुण्यात्मा गन्तव्यं मरणं ध्रुवं / प्रेतीभूतस्य मे को ऽन्यः पिण्डदानं प्रदास्यति // rm_1.42{[42]} //

मया न प्रकृतं पुण्यं संपदर्थप्रसंगिना / तन् मे सर्वं निरर्थं स्यात् को मां पापात् समुद्धरेत् // rm_1.43{43} //

इह भोग्यं प्रभुक्त्वापि किं मे सारम् अवस्थितं / केवलं धनसक्तस्य परत्र सद्गतिः कथं // rm_1.44{44} //

इति चिन्ता हृदि स्थित्वा चित्तं मे तुदते ऽनिशं / एवं चित्तव्यथाक्रान्तः शल्यविद्ध इवास्म्य् अहं // rm_1.45{45} //

तद् व्यथाहरणोपायं दातव्यं मम तद्धितं / अन्यथा चेद् इहामुत्र विनष्टः स्यां निराशितः // rm_1.46{46} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते बान्धवा जनाः / करुणाविष्टचित्तास् तं बोधयन्तः समब्रुवन् // rm_1.47{47} //

मा मा भैष्ठा महाभाग त्यज चिन्तां वचः शृणु / तदुपायं वयं ब्रूमस् तत् कुरुष्व समाहितः // rm_1.48{48} //

देवताराधनां कृत्वा कुरुष्व वंशयाचनां / नूनं वंशं प्रदास्यन्ति देवतास् ते प्रसादिताः // rm_1.49{49} //

एष लोके प्रवादो ऽस्ति यद् आयाचनहेतुतः / पुत्रा दुहितरो वापि जाता देवप्रसादतः // rm_1.50{50} //

तथा नैव प्रमाणं स्याच् छास्त्रे कर्मप्रमाणतः / तत् तु देवप्रसादेन कर्मश् शीघ्रं प्रसिद्ध्यते // rm_1.51{51} //

तद् एव देववैरुद्धे कर्म विघ्नैर् निहन्यते / तस्माद् दैवप्रसिद्ध्यर्थं श्रद्धाभक्तिसमाहितः // rm_1.52{52} //

देवताराधनां कृत्वा सर्वकार्य्यं प्रसाधयेत् / इति मत्वा भवांश् चापि सत्पुत्रप्रतिपत्तये // rm_1.53{53} //

भार्य्यया सह भक्त्या च देवतायाचनां कुरु / ततो रक्तैः प्रियां भार्याम् ऋतुस्नातां प्रकामतः // rm_1.54{54} //

गाढम् आलिंग्य संरक्तो धर्मवीजं प्ररोपय / ततो देवप्रभावेन सुनिष्पन्नः प्रसिद्धितः // rm_1.55{55} //

त्वत्पुत्रः संप्रजायेत सत्यम् एवं प्रमाणय / इति तेषां वचः श्रुत्वा गृहस्थो ऽसौ विनोदितः // rm_1.56{56} //

तथेति च प्रतिश्रुत्य भार्य्यया सह मोदितः / शिवब्रह्मादिदेवेशान् इंद्रादिदिगधीश्वरान् // rm_1.57{57} //

जलाश्रयवनारामचत्वरमण्डपालयान् / सूर्य्यादींश् च ग्रहान् सर्वा भैरवाद्याश् च मातृकाः // rm_1.58{58} //

स्वकुलाधिपतीं देवान् अन्यांश् च त्रिभवस्थितान् / सर्वान् एवं समाराध्य पूजयित्वा विधानतः // rm_1.59{59} //

संतानं प्रार्थयित्वासौ पत्न्या सह तथारमत् / तदा कश्चिन् महासत्वः स्वर्गाच् च्युत्वा भुवं गतः // rm_1.60{60} //

तस्य गृहपतेः पत्न्या गर्भे स समुपाविशत् / ततः सा श्रेष्ठिनो भार्य्यापन्नसत्वाशु गुर्विणी // rm_1.61{61} //

गर्भे सत्वं समुत्पन्नं मत्वा भर्त्तारम् अब्रवीत् / स्वामिन् प्रसीद मा भूस् त्वं विषण्नो ऽत्र सुखी भव // rm_1.62{62} //

तव भाग्याद् धि मे गर्भे नूनं सत्वः प्रवर्त्तते / यद् गर्भे दक्षिणे भागे स्थितः संपरिवर्त्तते // rm_1.63{63} //

तन् नूनं दारको ऽयं स्यात् सत्यम् एव न संशयः / इति भार्यावचः श्रुत्वा गृहस्थो ऽसौ प्रमोदितः // rm_1.64{64} // भार्याया गर्भम् आलोक्य सत्यम् इत्य् अन्वमन्यत // rm_1.65{56!} // ततो ऽसौ सहसा वन्धुसुहृन्मित्रसहायकान् / प्राहूय पुरतस् तेषां मुदैवं समुदानयत् // rm_1.66{66} //

अहो भाग्यान् ममोत्पन्नं यद् अभिवांछितं मया / धन्यो ऽस्मि नावगीतः स्याद् देवतानुप्रसादतः // rm_1.67{67} //

चिराभिलषितं पुत्रमुखं पश्येय सांप्रतं / कृत्या मे प्रतिकुर्वीत भृतश् च प्रतिविभृयात् // rm_1.68{68} //

दायाद्यं प्रतिपद्येत वंशो मे स्थितिको भवेत् / सुहृदो मे प्रसन्नाः स्युर् द्विषन्तश् च विषादिताः // rm_1.69{69} //

मया यावन्ति दानानि पुण्यानि प्रकृतानि च / एतत्पुण्यफलैर् नित्यं मंगलं भवतु द्वयोः // rm_1.70{70} //

एतत्पुण्यानुभावेन भूयान् माता निरातुरा / सुखं सुनोतु सत्पुत्रं मा पापं समुदागमत् // rm_1.71{71} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे बन्धुसुहृत्सखाः / तथास्त्व् इत्य् अनुमोदन्तः स्वस्वालयं समाययुः // rm_1.72{72} //

ततो ऽसौ गर्भिणी कान्ता क्रमाद् गर्भप्रवर्द्धिता / वैद्योपदिष्टम् आहारं भुक्त्वाचरद् यथा सुखं // rm_1.73{73} //

ततश् च समये ऽसूत पुत्रं कान्तं मनोहरं / सर्वलक्षणसंपन्नं भद्रांशं मंगलान्वितं // rm_1.74{74} //

तच् छ्रुत्वैव गृहस्थो ऽसौ सुप्रसन्नः प्रमोदितः / दृष्ट्वा तं दारकं सौम्यं नैव तृप्तिं समाययौ // rm_1.75{75} //

ततो ज्ञातीन् समाहूय कृत्वा जातिमहं मुदा / पुत्रनामाभिसंस्कर्तुं भूय एतान् समब्रवीत् // rm_1.76{76} //

भवन्तो दृश्यतां सिद्धं ममभिलषितं चिरात् / तन् नामास्य यथायोग्यं प्रसिद्धं क्रियतां शुभं // rm_1.77{76!} //

इति तस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते ज्ञातयो मुदा / दारकं तं समालोक्य नंदिताः समभाषत // rm_1.78{78} //

यस्मिन् दिने ह्य् अयं जातस् तदा सर्वे ऽपि पौरिकाः / नन्दितास् तद् भवत्व् अयं नाम्ना नन्द इति श्रुतः // rm_1.79{79} //

अथासौ दारको नन्दः सम्यग् देहोपचारणे / पित्राष्टासु च धात्रीषु परितोष्य समर्पितः // rm_1.80{80} //

ततो ऽसौ क्रमशस् तासां धात्रिणाम् उपचारतः / दिने दिने प्रवृद्धो ऽभूद् ध्रदस्थं पंकजं यथा // rm_1.81{81} //

एवं प्रवर्द्धमानो ऽसौ षड्वर्षिको यदाभवत् / तदा कुशीदसंवृत्तो बभूव विरतोत्सवः // rm_1.82{82} //

सदा शय्यासनस्थस् तत् समुत्थातुं न चैछत / शय्यासनस्थितश् चैव भुक्त्वा नैवाचरत् क्वचित् // rm_1.83{83} //

सदा स्वान्तर्गृहस्थो ऽपि सुतीक्ष्णबुद्धिमान् सुधीः / अधीत्य सर्वशास्त्राणि सत्यधर्मरतो ऽभवत् // rm_1.84{84} //

अथ श्रेष्ठी पिता दृष्ट्वा पुत्रम् एवं कुशीदितं / सर्वविद्यागुणाधारं दृष्ट्वा चैवं व्यचिन्तयत् // rm_1.85{85} //

कथं चिद् यो मया प्राप्तो देवतासंप्रसादतः / सो ऽपि पुत्रो ममाभाग्याद् भवत्य् एवं कुशीदितः // rm_1.86{86} //

सर्वविद्यागुणाधारं सर्वशास्त्रविचक्षणः / किं ममानेन पुत्रेण दुस्थितेनेव रोगिना / यतः स्वस्थशरीरो ऽपि भुक्त्वैवं पशुवत् स्थितः // rm_1.87{87} //

किम् अत्राहं करिष्यामि यत् पुत्रो ऽयं नि रुद्यमः / किम् ईद्रिग्जन्तुना कार्य्यं कुलधर्मोपहारिणा // rm_1.88{68!} //

धिग् मे दैवं प्रयत्नं च सर्वं तत् स्यान् निरर्थकं / किम् उपायं करिष्यामि सर्वथाहं विभग्नितः // rm_1.89{78} //

एवं चिन्तापरीतो ऽसौ गृहस्थश् च व्यचिन्तयत् / पूरणो मे ऽस्ति शास्ता यः पृछेयं तद् उपायकं // rm_1.90{79} //

इति मत्वा गृहस्थो ऽसौ तद् आश्रमं समागतः / पूरणं तं गुरुं नत्वा पप्रच्छ तदुपायतां // rm_1.91{80} //

भगवन् भो महाभिज्ञ शास्तासि मे प्रसीद तत् / यन् मया पृछ्यते कार्य्यं तत् समादेष्टुम् अर्हसि // rm_1.92{81} //

इति तेनार्थितं श्रुत्वा तीर्थिको मानगर्वितः / आशु सिद्धं करिष्यामो यत् कार्य्यं ते ऽत्र तद् वद // rm_1.93{82} //

इति प्रोक्त्वैवम् आश्वास्य पूरणो ऽत्यभिमानिकः / प्रवदंस् तं गृहस्थं वै सर्वथैवम् अबोधयत् // rm_1.94{83} //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा गृहपतिर् मुदा / कृताञ्जलिपुटो नत्वा तं गुरुं समभाषत // rm_1.95{84} //

भगवन् भो विजानीया यो मे पुत्रः प्रजायते / स प्रवृद्धो निरुत्साही कुशीदो वर्त्तते ऽधुना // rm_1.96{85} //

सदा शय्यास्थितो भुङ्क्ते भुक्त्वा शेते निरुद्यमः / नोत्सहति क्वचिद् गंतुं पशुवत् तिष्ठते गृहे // rm_1.97{86} //

न शयनात् समुत्थाय श्रोतुं द्रष्टुं समिच्छति / गृहे शय्यासनारूढो रोगीव वसते सदा // rm_1.98{87} //

तदुपायं कथं कुर्य्यां येनायं शयनोत्थितः / श्रोतुं द्रष्टुं च गंतुं च कर्त्तुं कार्य्यं यथोत्सहेत् // rm_1.99{88} //

तथा मे भगवन् पुत्रं कुलधर्मे नियोजय / भवान् एव हि मे शास्ता तद् धितं कर्तुम् अर्हसि // rm_1.100{89} //

इत्य् एवं प्रार्थितं तेन श्रुत्वासौ पूरणो यतिः / तस्य गृहपतेश् चित्तं प्रहर्षयन् समब्रवीत् // rm_1.101{90} //

अरे मा गा विषादं त्वं चिन्तया किं प्रतप्यसे / अस्मासु विद्यमानेषु षट्सु विज्ञेषु शास्तृषु // rm_1.102{91} //

तद् अहं ते महाभाग सार्द्धं सर्वैश् च तीर्थिकैः / ऋद्ध्या गत्वा करिष्यामि दारकं विस्तयोत्थितं // rm_1.103{92} //

यदासौ दारको ह्य् अस्मान् सर्वान् दृष्ट्वा समुत्थितः / कृत्वा प्रणामम् अस्माकं धर्म्मं श्रोतुं समुत्सहेत् // rm_1.104{93} //

श्रुत्वा धर्मसमुत्साहात् कुशलानि समाचरेत् / तत्कुशलैः समापन्नो वीर्यवान् स भवेत् सुधीः // rm_1.105{94} //

ततस् ते सर्वकार्याणि साधयेत् स समुद्यतः / स्वकुलधर्मकर्माणि कुशली संचरिष्यते // rm_1.106{95} //

एवं मे वचनं सत्यं दृष्ट्वा सम्यक् प्रमाणय / तद् विषादं परित्यज्य कर्त्तव्यं हि तथा कुरु // rm_1.107{96} //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा स गृहभृन् मुदा / सहसा स्वगृहं गत्वा तद् भोज्यं समसाधयत् // rm_1.108{97} //

अथासौ पूरणो ऽन्यैश् च तीर्थिकैः सार्द्धम् आगतः / गृहे गत्वा पुरस् तस्य पर्य्यङ्के समुपाश्रयत् // rm_1.109{98} //

तथासौ तान् समागत्वा क्रमश आसने स्थितान् / दृष्ट्वा संहर्षितः श्रेष्ठी सहसा पुत्रम् अब्रवीत् // rm_1.110{99} //

पुत्र पश्य गृहे ऽस्माकं शास्तारः समुपस्थिताः / तत् समुत्थाय नत्वैताञ् छास्तॄन् भोज्यैः प्रवारय // rm_1.111{100} //

इत्य् उक्त्वा जनकेनासौ दारको न समुत्थितः / द्रष्टुम् अपि न चोत्सेहे किं नमेच् च प्रवारयेत् // rm_1.112{1} //

बहुशः प्रेर्य्यमाणो ऽपि पित्रा स बन्धुभिः सह / दारकस् तान् समासीनान् द्रष्टुम् अपि न चैछत // rm_1.113{2} //

किं पुनर् उत्थितो नत्वा भोजणैः संप्रवारयेत् / तथा शय्यासनारूढ एवं तस्थौ निरुत्सवः // rm_1.114{3} //

ततस् ते तीर्थिकाः सर्वे दृष्ट्वैवं निरुत्सवं / नानाविधिप्रयत्नैस् तम् उत्थापयितुम् आरभन् // rm_1.115{4} //

तथापि नैव शय्याया उदतिष्ठत् स दारकः / स्वधर्मदेशकांश् चापि तान् द्रष्टुम् अपि नैहत // rm_1.116{5} //

एवं चानुत्थितं दृष्ट्वा तं ते सर्वे च तीर्थिकाः / हठाच् चैनं समुत्थाप्य वशीकर्त्तुं पराक्रमन् // rm_1.117{6} //

तथैतांस् तीर्थिकान् सर्वान् एव गर्वाभिवादितान् / दृष्ट्वाभिसंमुखायातान् भीतो ऽरौत्सीत् स दारकः // rm_1.118{7} //

तथा तं रुदितं दृष्ट्वा सर्वे ते लज्जया भिया / प्रतिजग्मुर् विभिन्नास्याः स्वस्वालयानि भेदिताः // rm_1.119{8} //

तथा गृहपतिर् दृष्ट्वा सर्वान् एतान् परायितान् / प्रतिभिन्नविषण्नात्मा तस्थौ चिन्ताविमोहितः // rm_1.120{9} //

अथ श्रीभगवान् बुद्धः सर्वदर्शी विनायकः / पश्यन् सत्वान् समुद्धर्तुं ददर्श तं कुशीदितं // rm_1.121{10} //

दृष्ट्वा तस्य कुशीदस्य कर्मवृत्तिपरंपरां / तत् कुशीदं समुद्धर्तुम् अर्यानंदं समब्रवीत् // rm_1.122{11} //

पश्यानंद गृहस्थस्य श्रावस्तीपुरवासिनः / पुत्रो नंद इति ख्यातः साम्प्रतं संकुशीदिकः // rm_1.123{12} //

असौ मे दर्शनाद् एव नूनं वीर्य्यं समारभन् / सहसोत्थाय स नत्वा धर्मं प्रशृणुयान् मुदा // rm_1.124{13} //

ततो मे शासने धर्मं प्रचरेत् स सुधीः सदा / क्रमाद् बोधिचरीं पूर्य्य संबोधिं चापि लप्स्यति // rm_1.125{14} //

तस्मात् तस्य गृहे गत्वा तीर्थिकदर्प्पछित्तये / सद्धर्मे संप्रतिष्ठाप्य सर्वान् बोधौ नियोजये // rm_1.126{15} //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वानन्दः स हर्षितः / कर्त्तव्यं भगवन्न् एवम् इत्य् अनुमोदितो ऽभवत् // rm_1.127{16} //

ततो भगवता तेन सुवर्णाभा मरीचयः / उत्सृष्टास् तैश् च तद् गेहम् अवभास्य व्यशोधयत् // rm_1.128{17} //

यदा तैर् दारकः स्पृष्टो बुद्धमैत्रीमरीचिभिः / तदा प्रह्लादितश् चासाव् इत्य् एवं समचिन्तयत् // rm_1.129{18} //

अहो कस्य प्रभावो ऽयं येनैवम् अवभासितं / प्रह्लादितश् च मे कायस् तन् न जाने कुतः कथं // rm_1.130{19} //

इति चिन्तां समालम्ब्य कौतुकाक्रान्तमानसः / समन्ततो निरीक्ष्यैवं तस्थौ गेहे सुविस्मितः // rm_1.131{20} //

तथा तं विस्मितं दृष्ट्वा भगवान् भिक्षुभिः सह / सहसा तद्गृहं गत्वा प्रादुर् आसीत् प्रभासयन् // rm_1.132{21} //

तत्र स दारको ऽपश्यद् भगवन्तं तम् आस्थितं / कान्तं दिव्यातिरिक्ताभं समन्तभद्ररूपिणं // rm_1.133{22} //

दृष्ट्वैव सहसोत्थाय नत्वा पादौ प्रमोदितः / स्वयम् एवासनं तस्मै प्रज्ञप्यैवम् अभाषत // rm_1.134{23} //

स्वागतं भगवन् नाथ विजयस्व मुनीश्वर / प्रसीदानुग्रहार्थेन निषीदात्र शुभासने // rm_1.135{24} //

इति तेनोदिते तत्र भगवान् भिक्षुभिः सह / तत् प्रज्ञप्तासने स्थित्वा धर्मं देष्टुं समारभत् // rm_1.136{25} //

तद् दृष्ट्वा दारकस्यैवं धर्मोत्साहं समुत्थितं / पितरौ ज्ञातिवर्गाश् च सर्वे ऽप्य् आसन् सुविस्मिताः // rm_1.137{26} //

तत्रासौ दारको हर्षाद् उत्फुल्लनयनो मुदा / नत्वा पादौ मुनेश् चाग्रे धर्मं श्रोतुम् उपाश्रयत् // rm_1.138{27} //

अथासौ भगवांस् तस्य ज्ञात्वाशयविशुद्धतां / आदिमध्यान्तकल्याणं धर्मं देष्टुं तम् अब्रवीत् // rm_1.139{27} //

शृणु वत्स महाभाग पापपुण्यार्थसाधने / हेतुं वक्ष्ये शुभार्थे ते तद् अत्र त्वं समाचर // rm_1.140{29} //

मानुष्यं दुर्लभं प्राप्य विद्युत्तरंगचंचलं / पापक्षये मतिः कार्या पुण्यार्थसाधनेषु च // rm_1.141{30} //

पापेन दुर्गतिं यायात् पुण्येन सद्गतिं व्रजेत् / पापमित्रानुरागेण मतिः पापे प्रवर्त्तते // rm_1.142{31} //

ततः पापरतः कुर्यात् पापानि दारुणान्य् अपि / ततो दुष्टः सुपापिष्ठः सद्धर्माणि विनिन्दयेत् // rm_1.143{32} //

ततो धर्मविरुद्धत्वात् कुशक्तिः कुत्सितो भवेत् / ततः स कुत्सितात्मा हि सर्वसत्वैर् विनिन्द्यते // rm_1.144{33} //

परिभूतो विषादेन भवेत् मूढो निरुत्सहः / उत्साहवर्जिते चित्ते आलस्यं समुपाश्रयेत् // rm_1.145{34} //

आलस्वी साधयेन् नैव किंचिद् धर्मं गुणानि वा / धर्मकर्मविरक्तात्मा निर्गुणी किं करिष्यति / भोग्य एव सदासक्तः पशोर् अप्य् अधमो नरः / किं तेन पुरुषेणापि निर्गुणेन सुखाशिना / यस्य पुण्ये गुणे वापि कदापि नोत्सहेन् मनः / पुण्योत्साहविपन्नात्मा दुष्टक्लेशैर् विहन्यते / क्लेशितो मारसंघैश् च वशीकृत्य निवद्ध्यते // rm_1.146{36} //

मारस्य वशगः स्त्रीणां दासत्वं समुपाश्रयेत् / स दासनिरतो भुक्त्वा पशुवत् तिष्ठते गृहे // rm_1.147{36} //

नैव धर्मं क्वचिच् छ्रोतुं द्रष्टुं वापि न चोत्सहेत् / धर्मं विना व्रजेन् नैव सद्गतिं हि कदा चन // rm_1.148{37} //

तस्माद् धर्मे समाचर्तुं पुण्योत्साहं प्रवर्द्धयन् / त्रिमण्डलविशुद्धेन दानं दद्याच् छुभाप्तये // rm_1.149{39} //

दानेन सिद्ध्यते धर्मं धर्माच् चित्तं विशुद्ध्यते / शुद्धचित्तश् चरेच् छीले शीलवान् हि भवेत् सुधीः // rm_1.150{40} //

सुधीरो भावयेत् क्षांतिं क्षान्तिमान् दुष्टजित् कृती / कुशली प्रारभेद् वीर्य्यं वीर्य्यवान् पुरुषोत्तमः // rm_1.151{41} //

महासत्वो लभेद् ध्यानं ध्याता ब्रह्मविहारिकः / संस्मृतः साधयेत् प्रज्ञां प्रज्ञावान् हि गुणालयः // rm_1.152{42} //

गुणज्ञः समुपायैश् च सत्वान् धर्मे नियोजयेत् / एतत् पुण्यानुभावेन बोधौ प्रणिधिम् आचरेत् // rm_1.153{43} //

बोधिप्रणिधिचित्तेन बलानि साधयेद् दश / तद् बलैश् च महाघोरां मारसंघान् पराजयेत् // rm_1.154{44} //

जित्वा मारगणान् सर्वान् संबोधिज्ञानम् आप्नुयात् / ततः सर्वत्र लोकेषु धर्मचक्रं प्रवर्त्तयेत् // rm_1.155{45} //

एवं प्रवर्त्तयन् धर्मं शास्ता लोकाधिपो भवेत् / सर्वलोकहितं कुर्वन् महत्पुण्यैः समृद्धितः // rm_1.156{46} //

सदैवं सद्गतौ स्थित्वा संबुद्धपदम् आप्नुयात् / एवं मत्वा त्वया वत्स चरितव्यं तथा शुभे // rm_1.157{47} //

इत्य् आदिष्टं जिनेन्द्रेण श्रुत्वा स दारको मुदा / कृतांजलिः पुनर् नत्वा भगवन्तम् अभाषत // rm_1.158{48} //

अद्यारभ्य सदा शास्तर् भवतः शरणं व्रजे / तद्यथा भवताज्ञप्तं तथा सत्यं चराम्य् अहं // rm_1.159{49} //

कृपादृष्टिम् उपस्थाप्य समन्वाहर मां सदा / भवान् एव हि सर्वज्ञस् त्रैधातुकविनायकः // rm_1.160{50} //

यदैवं ते दया नास्ति मय्य् उद्यमविवर्जिते / क एवं समुपागत्य प्रोद्धरेन् मां कुशीदिकं // rm_1.161{51} //

पवित्रीभूतम् आत्मानं मन्ये ऽहं ते प्रसादतः / धन्यो ऽस्मि तन् महाभद्रो यच् छास्त्रैवं प्रदर्शितः // rm_1.162{52} //

इति तेनोदिते भूयः सर्वज्ञः स मुनीश्वरः / सुचंदनमयीं यष्टिं दत्वैनं समभाषत // rm_1.163{53} //

वत्सेमां यष्टिम् आधाय प्रकोटय समाहितः / ततस् त्वं सर्वदावश्यं लभेः पुण्यमहोत्सवं // rm_1.164{54} //

इति शास्त्रा प्रदत्तां तां नत्वासौ दारको ऽग्रहीत् / यथादिष्टं मुनीन्द्रेण तथा कर्तुम् उदाचरत् // rm_1.165{55} //

इत्य् एवं तं समादिश्य स संबुद्धः ससांघिकः / स्वं विहारम् उपाश्रित्य धर्मं दिशन् समावसत् // rm_1.166{56} //

अथासौ दारको हर्षात् तां यष्टिं स्वयम् आदधत् / यथादिष्टं मुनीन्द्रेण प्राकोटयत् समाहितः // rm_1.167{57} //

तस्याम् आकोट्यमानायां पुण्यशब्द उदाचरत् / गृहे रत्ननिधानानि प्रादुर् आसन् बहूनि च // rm_1.168{57} //

तच्छब्दश्रवणं कृत्वा दारको ऽसौ प्रमोदितः / गृहे रत्ननिधानानि दृष्ट्वाश्चर्य्यं समाययौ // rm_1.169{59} //

ततश् च विस्मितो हर्षात् पुनर् एवं व्यचिन्तयत् / बतेदं सुमहाशौर्य्यं वीर्य्यं प्रारम्भये ततः // rm_1.170{60} //

तथा रत्नाकरं गत्वा रत्नानि समुपार्जयन् / ससंघं सुगतं नित्यं उपतिष्ठेय संभजन् // rm_1.171{61} //

इति ध्यात्वा समुत्साहं संनिबध्य स दारकः / रत्नाकरं समागन्तुं प्रारेभे सह वाणिजैः // rm_1.172{62} //

ततो ऽसौ दारको वीरस् तस्यां पूर्य्यां समन्ततः / सार्थवाहं स्वम् आत्मानं कृत्वा घोषम् अकारयत् // rm_1.173{63} //

तथा तद् घोषणां श्रुत्वा ये वीरास् ते वणिग्जनाः / तेन सार्द्धं महोत्साहैर् महाब्धिं गन्तुम् ऐछन् // rm_1.174{64} //

ततो ऽसौ पुरुषो वीरः सर्वैस् तैश् च वणिग्जनैः / सह रत्नाकरं गत्वा बहुरत्नान्य् असाधयत् // rm_1.175{65} //

ततः सार्थपतिः सर्वैः सार्थैः सार्द्धं महोदधेः / क्षेमेन सहसोत्तीर्य्य स्वदेशं समुपाययौ // rm_1.176{66} //

अथ सार्थपतिस् तत्र यात्रासिद्धिप्रमोदितः / सर्वान् सार्थान् समामंत्र्य दृष्ट्वैवं समभाषत // rm_1.177{67} //

भवन्तः श्रूयतां सर्वैर् यत् स्वस्ति प्रागता वयं / तत् प्रभावं विजानीध्वं जिनेन्द्रस्य प्रसादताः // rm_1.178{68} //

तस्माद् अस्य मुनीन्द्रस्य कृत्वा दर्शनम् आदरात् / पूजयित्वा प्रणत्वा च पश्चाद् गेहं व्रजेम हि / इति तस्य वचः श्रुत्वा सर्व्वे ऽपि ते वणिग्जनाः / दृष्टसत्यानुमोदन्तः तथेति प्रतिमेनिरे / इति संभाषणां कृत्वा सर्व्वसार्थसमन्वितः / ततः सार्थपतिः शीघ्रं विहारं समुपाययौ / तत्र दृष्ट्वा जिनेन्द्रं तं सर्व्वे ते संप्रहर्षिताः / पादौ नत्वा मुनेस् तस्य परिवृत्योपतस्थिरे // rm_1.179{69} //

अथासौ भगवान् दृष्ट्वा सर्वान् सार्थगणान् अपि / धर्मोत्साहप्रावृद्ध्यर्थैः समामंत्र्य समब्रवीत् // rm_1.180{70} //

आगताः स्थ समायात मा स्थ श्रान्ताश् च खेदिताः / यात्रासाफल्यसिद्धिश् च कच्चिद् वः कुशलानि च // rm_1.181{71} //

एवं पृष्टे जिनेन्द्रेण सर्वे ते संप्रमोदिताः / कृताञ्जलिपुटो नत्वा संबुद्धं प्रोचुर् आदरात् // rm_1.182{72} //

भगवन् भवताम् एवं कृपादृष्टिप्रसादतः / यात्रासिद्धिः कथं न स्यात् सर्वत्र कुशलं हि नः // rm_1.183{73} //

यद् वयं शास्तर् आयाताः शुभरत्नसमन्विताः / तत् सर्वं त्वत्प्रभावेन सत्यम् एतत् प्रमाण्यते // rm_1.184{74} //

तद् भवन्तं सुशास्तारं द्रष्टुं सर्वे समागताः / पूजयितुं समिछामस् तत् प्रसीद जगद्गुरो // rm_1.185{75} //

इति विज्ञापनां कृत्वा सह सार्थैः स सार्थभृत् / ससंघं पूजयित्वा च रत्नानि समढौकत // rm_1.186{76} //

नमस् ते भगवन् नाथ व्रजामः शरणं तव / पाहि नः सर्वदाप्य् एवं त्वम् एव जगदीश्वरः // rm_1.187{77} //

एवं स्तुत्वा मुनीन्द्रं तं सर्वे ते संप्रसादिताः / कृताञ्जलिपुटा नत्वा स्वगृहं गन्तुम् ईहिरे // rm_1.188{78} //

ततश् च भगवान् दृष्ट्वा तान् सर्वान् स्वगृहोत्सुकान् / दत्वाशीर्वचनं स्पृष्ट्वा व्रजतेति व्यसर्जयत् // rm_1.189{79} //

ततः सर्वे ऽपि ते सार्थाः कृत्वा प्रदक्षिणत्रयं / शास्तारं सुगतं नत्वा स्वं स्वं गेहं समाययुः // rm_1.190{80} //

ततो भूयस् तथान्यैश् च प्रार्थ्यमानः स वीर्य्यवान् / षड्ढा रत्नाकरं गत्वा बहुरत्नान्य् असाधयत् // rm_1.191{81} //

ततश् च गृहपतिः श्रेष्ठी सार्थवाहः सुवीर्य्यवान् / ससङ्घं सुगतं गेहे प्रणीत्वार्चितुम् आरभत् // rm_1.192{[82]} //

ततो भोजनसामग्रीं साधयित्वा निवेशने / ससंघैः बुद्धम् आमंत्र्य न्यवेशयच् छुभासने // rm_1.193{[83]} //

ततः पूजोपहारैश् च पूजयित्वा विधानतः / प्रत्येकं चीवरं दत्वा भोजनैः समतोषयत् // rm_1.194{84!} //

ततश् च भोजनान्ते ऽसौ सार्थवाहः कृताञ्जलिः / ससंघं सुगतं नत्वा प्रणिधानं तथाकरोत् // rm_1.195{85} //

यत् किञ्चित् प्रकृतं दानं संबुद्धशासने मया / एतत्पुण्यफलेन स्यां संबुद्धो ऽयं जिनो यथा // rm_1.196{86} //

इति तस्य गृहस्थस्य चित्तं संबोधिवांछितं / ज्ञात्वासौ भगवान् बुद्धः स्मितं कृत्वाभ्यनंदत // rm_1.197{87} //

तदा भगवतो वक्त्रान् निश्चेरुः पंचवर्णिकाः / रश्मयस् ताः समन्ताच् च त्रैलोक्यं शामभासयन् // rm_1.198{88} //

याः काश् चिद् रश्मयो याता अधस्तान् नरकेष्व् अपि / ताश् च निश्चरितास् तावत् संजीवं कालसूत्रकं // rm_1.199{[89]} //

संघातं रौरवं चापि महारौरवविश्रुतं / तपनाख्यं तथा चैवं प्रतापनाह्वयं ततः // rm_1.200{90} //

अवीचिम् अर्बुदं चैवं निरर्बुदं तथाटटं / हहवं हुहुवं चैवम् उत्पलं पद्मकं ततः // rm_1.201{91} //

महापद्माख्यम् एतानि षोडश निलयानि हि / तत्रोष्णनरका ये तु तेषु सर्वेषु निःसृताः // rm_1.202{92} //

शीतीभूता विनिःपत्य प्रभासयन् समंततः / ये शीतनरकास् तेषु तूष्णीभूताप्य् अभासयन् // rm_1.203{93} //

तेषु ये नारकाः सत्वा नानादुःखाभिवेदिनः / ते ताभी रश्मिभिः स्पृष्टा महत्सौख्यं प्ररेभिरे // rm_1.204{94} //

अथ सर्वे ऽपि ते सत्वा महत्सौख्यसमन्विताः / विस्मितास् तत्र संमील्य मिथश् चैवं वभाषिरे // rm_1.205{95} //

अहो भवन्त आश्चर्य्यं किं चास्माकं भवेत् खलु / यद् वयं सर्वदापीत्थं नानादुःखैः प्रपीडिताः / तन्मुक्ताः सांप्रतं सर्वे वयं सौख्यसमन्विताः // rm_1.206{96} //

किं ततो हि वयं मुक्ता अन्यत्र चरिता ननु / इति विस्मितचित्तानां सर्वेषां चित्तबोधने // rm_1.207{97} // भगवान् निर्मितं तेषां पुरस्तात् समदर्शयत् // rm_1.208{98} // तत्र तं निर्मितं दृष्ट्वा सर्वे ऽपि ते ऽतिविस्मिताः / परस्परं मुखं दृष्ट्वा तथैवं संवभाषिरे // rm_1.209{99} //

भो भवन्त इतश् च्युत्वा नान्यत्र गमिता वयं / किं त्व् अयं सुगताकार आयातो ऽपूर्वदर्शनः // rm_1.210{100} // नूनम् अस्यानुभावेन वयम् इत्थं सुखान्विताः // rm_1.211{1} // इति संभाष्य ते सर्वे तस्मिं सौगतनिर्मिते / चित्तं प्रसाद्य बुद्धाय नम इति प्रणेमिरे // rm_1.212{2} //

ततस् ते निर्मितं दृष्ट्वा नत्व चित्तप्रसादितः / सर्वपापविनिर्मुक्ताः सर्वे ऽपि सुगतिं ययुः // rm_1.213{3} //

याश् च काश् चिद् गता ऊर्द्ध्वं ता महाराजिकान् गताः / त्रयस्त्रिंशांश् च यामांश् च तुषितांश् च गतास् ततः // rm_1.214{4} //

निर्माणरतिम् आभास्य निर्मितवशवर्त्तिकान् / ब्रह्मकायिकलोकांश् च गता ब्रह्मपुरोहितान् // rm_1.215{5} //

महाब्रह्मालयं चापि परीताभांस् तथा गताः / अप्रमाणाभलोकांश् च तत आभास्वरान् गताः // rm_1.216{6} //

परीत्तशुभलोकांस् तदाप्रमाणशुभान् गताः / शुभकृत्स्नान् अनभ्रांश् च पुण्यप्रसवकांस् ततः // rm_1.217{7} //

बृहत्फलांस् ततश् चैवम् अवृहान् अतपान् गताः / ःसुदृशांश् च ततो याता तथा चैवं सुदर्शनान् // rm_1.218{8} //

अकनिष्ठं तथा गत्वा सर्वान् एतान् व्यभासयन् / तेषु ये संस्थिता लोकाः सर्वे ताभिश् च रश्मिभिः // rm_1.219{9} //

परिस्पृष्टाः सुखप्राप्ता दृष्ट्वा तां चैवम् ऊचिरे / अहो चित्रं शुभा काम्या कस्य पुण्यप्रभा इमाः // rm_1.220{10} //

याभिर् वयं परिस्पृष्टा महत्सौख्यं लभामहे / इति विस्मितचित्तानां तेषां चित्तविनोदने // rm_1.221{11} //

तथा ता रश्मयश् चैनां गाथाभिः समचोदयन् / अनित्यं खलु संसारं दुःखं शून्यं ह्य् अनात्मकं // rm_1.222{12} //

अतः क्लेशगणांस् त्यक्त्वा भजध्वं सुगतं सदा / निष्क्रामतारभध्वं कं युज्यध्वं बुद्धशासने // rm_1.223{13} //

धुनीत मारसैन्यांश् च नडागारम् इव द्विपः / यो ह्य् अस्मिं धर्मवैनेये ऽत्यप्रमत्तश् चरेत् सुधीः // rm_1.224{14} //

प्रहाय स भवे क्लेशान् दुःखस्यान्तं करिष्यति / इति ता रश्मयः सर्वा अवभास्य समन्ततः // rm_1.225{15} //

प्रेरयित्वा शुभे सत्वान् पुनर् मुनेः पुरोगताः / ततो भगवतस् तस्य कृत्वा त्रयप्रदक्षिणां // rm_1.226{16} //

तथा ता रश्मयः सर्वा उष्णीषे ऽन्तर्हितं ययुः / अथानन्दः समुत्थाय कृताञ्जलिपुटो मुदा // rm_1.227{17} //

भगवन्तं प्रणम्यैवं पप्रच्छ स्मितकारणं / भगवंस् तव शुभा रश्मिः स्मितोद्भवा विनिर्गता // rm_1.228{18} //

ययावभासिता लोकाः सूर्य्येणोदयता यथा / नाकस्माद् दर्शयन्त्य् एवं स्मितं बुद्धा जिनाः क्वचित् // rm_1.229{19} //

तत् कस्माद् भगवान् स्मितं संदर्शयति सांप्रतं / यस्यार्थे भवताप्य् एवं स्मितं संदर्शितं तथा // rm_1.230{20} //

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे श्रोतुम् इछन्ति सज्जनाः / तद् अत्र भगवाञ् छास्ता ह्य् एसां धर्माभिकांक्षिणां // rm_1.231{21} //

सर्वेषां तत् समादिश्य संदेहं छेत्तुम् अर्हति / इत्य् आनंदोदितं श्रुत्वा भगवांश् च तम् अब्रवीत् // rm_1.232{22} //

एवम् एतत् तथानंद यथा त्वं भाषसे किल / नाकारणे जिनं सर्वं स्मितं संदर्शितं क्वचित् // rm_1.233{23} //

तद् अर्थं शृणु वक्ष्ये ऽहं यद् अर्थं संस्मितं मम / पश्यानन्द गृहस्थो ऽयं दारको यः कुशीदितः // rm_1.234{24} //

मम संदर्शनाद् एवं विर्य्योत्साहं समाप्नुवन् / इत्थं रत्नानि संसाध्य बुद्धिमांश् च समृद्धितः // rm_1.235{25} //

एवं श्राद्धः प्रसन्नात्मा शासने मे ऽनुमोदितः / सत्कृत्य शरणं कृत्वा भजति मां ससांघिकं // rm_1.236{26} //

यद् अयं सार्थभृन् नन्दो मम धर्माभिसंरतः / अस्य पुण्यविपाकेन बोधिचित्तं समाप्नुयात् // rm_1.237{27} //

ततः चिक्षाः समासाद्य पूर्य्य पारमिता दश / क्रमान् मारगणाञ् जित्वा संबोधिं समवाप्नुयात् // rm_1.238{28} //

ततो ऽर्हन्न् अभिवन्द्यो ऽतिबलवीर्य्यपराक्रमः / इति नाम्ना प्रसिद्धो ऽयं संबुद्धः सुगतो जिनः // rm_1.239{29} //

सर्वधर्माधिपः शास्ता सर्वविद्यागुणाकरः / सर्वज्ञस् त्रिजगद्भर्त्ता तथागतो भविष्यति // rm_1.240{30} //

तस्माद् एवं सदानंद कर्त्तव्यं बुद्धदर्शनं / बुद्धदर्शनपुण्येन धर्मोत्साहं समापुण्यात् // rm_1.241{31} //

ततो वीर्य्यसमारूढः सद्धर्मं साधयेन् मुदा / ततो धर्मबलैर् माराञ् जित्वा संबोधिम् आप्नुयात् // rm_1.242{32} //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वानंदः ससांघिकः / अनुमोद्य गुरुं नत्वा तथेति प्राभ्यनंदत // rm_1.243{33} //

एवं मे गुरुणादिष्टं धर्मोत्साहप्रवृद्धये / तथा तव मया ख्यातं सत्यम् एतत् प्रधार्य्यतां // rm_1.244{34} //

एवं राजंस् त्वयाप्य् एवं कृत्वानुमोदनां तथा / धर्मप्रोत्साहनां कृत्वा कर्त्तव्यं बुद्धदर्शनं // rm_1.245{35} //

सद्धर्मचरणोत्साहे चारणीयाः प्रजाः सदा / इत्य् एतद् गुरुणादिष्टं श्रुत्वाशोकः स भूमिपः // rm_1.246{36} // सत्यम् एवं प्रतिश्रुत्य प्राभ्यनन्दत् सपार्षदः // rm_1.247{37!} // तत् कौशीद्यावदानं मुनिवरकथितं श्रद्धया यः शृणोति / श्रुत्वा यः श्रावयेद् यः प्रतिदिनम् अनिशं बुद्धसेवानुरक्तः / हित्वा क्लेशान् प्रदुष्टान् सकलकलिवलान् मारपक्षांश् च जित्वा / पारं गत्वा गुणाब्धेर् व्रजति स सुभगं श्रीघनस्य चरित्रं /

++ इति रत्नमालायां कौशीद्यवीर्य्योत्साहनावदानं ++

इइ स्नातावदान अथाशोको नृपेन्द्रो ऽसौ सद्धर्मचरणोत्सवः / उपगुप्तं गुरुं नत्वा कृताञ्जलिपुटो ऽवदत् // rm_2.1{1} //

भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / यथा ते गुरुणा ख्यातं तथा मे ख्यातुम् अर्हसि // rm_2.2{2} //

इति तेन नृपेशेन प्रार्थ्यमानो जिनांशजः / उपगुप्तः समामंत्र्य तं क्षितीशं समब्रवीत् // rm_2.3{3} //

साधु सुष्ठु महारज शृणु धर्मं समाहितः / यथा मे गुरुणादिष्टं तथात्र ते प्रचक्ष्यते // rm_2.4{5!} //

पुरैकसमये यो ऽभूच् छाक्यसिंहो दयाकरः / धर्मराजो जगच्छास्ता सर्वज्ञः सुगतो जिनः // rm_2.5{6} //

सर्वविद्याकलाविज्ञः षडभिज्ञो मुनीश्वरः / समन्तभद्रकृन् नाथो विनायकस् तथागतः // rm_2.6{7} //

स श्रावस्त्यां महोद्याने जेतारामे मनोहरे / अनाथपिण्डदस्यैव विहारे मणिमण्डिते // rm_2.7{8} //

श्रावकैर् भिक्षुभिः सार्द्धं बोधिसत्वैर् उपासकैः / देवासुरमहाराजैर् मनुजेन्द्रं सपार्षदैः // rm_2.8{9} //

सर्वलोकाधिपैश् चापि त्रैधातुकनिवासितैः / चतुर्वर्णैश् च पौरैश् च तथान्यैश् च शुभार्थिभिः // rm_2.9{10} //

सत्कृतो मानितश् चाभिवन्दितः संस्तुतो ऽर्चितः / गुरुकृतः पुरस्कृत्य परिवृतो ऽवलोकितः // rm_2.10{11} //

आदिमध्यान्तकल्याणं धर्मं लोके प्रकाशयन् / सर्वसत्वहितार्थेन विजहार समाहितः // rm_2.11{12} //

तस्मिंश् च समये तत्र श्रावस्त्यां ये वणिग्जनाः / ते पंचशतमात्राणि रत्नाकरं समागताः // rm_2.12{13} //

ततः प्रत्यागताः सर्वे कान्तारं समुपाविशन् / तत्र ते भ्रमिता मार्गात् परिभ्रष्टा विचेरिरे // rm_2.13{14} //

विमार्गेण चरन्तस् ते वालुकास्थलम् उपाविशन् / तत्र प्रप्ताश् च ते सर्वे मध्याह्ने द्योतितातपे // rm_2.14{15} //

भानोस् तीक्ष्णकरैस् तप्ता घर्मतापाभिखेदिताः / क्षीणपथ्यादनाश् चापि क्षुत्तृष्णा परिपीडिताः // rm_2.15{16} //

तीव्रदुःखाभिसंतप्ताः पर्यावर्त्तन्त तत्र च / स्थलप्राप्ता यथा मीना मृत्युभयविकंपिताः // rm_2.16{17} //

तदा सर्वे ऽपि ते सार्थाः श्रद्धया शरणं गताः / स्वस्वकुलेशस्वस्वेष्टदेवताः संययाचिरे // rm_2.17{18} //

केचित् स्वयंभुवं स्मृत्वा केचिन् नारायणं तथा / केचिच् छिवं महारौद्रं केचित् सूर्य्यग्रहाधिपं // rm_2.18{19} //

केचिच् चंद्रं च तारेशं केचिद् इंद्रं सुराधिपं / केचिद् अग्निं यमं चैव नैऋत्यं च तथापरे // rm_2.19{20} //

वारुणं च तथा वायुकुवेरं च महेश्वरैः / भैरवं मातृकाश् चैवं केचित् स्कन्धं विनायकं // rm_2.20{21} //

महाकालं तथा चैवं केचिद् ऋषीन् यतीश्वरान् / केचिद् दैत्याधिपान् वीरान् केचिन् नागाधिपांस् तथा // rm_2.21{22} //

केचिच् चातुर्महाराजान् केचिद् यक्षाधिपान् तथा / एवम् अन्यांस् त्रिधातुस्थांस् सर्वान् स्मृत्वा ययाचिरे // rm_2.22{23} //

तैर् एवं याच्यमानानां देवतानं न कश् चन / एको ऽप्य् आसीत् तदा त्राता वाणिजां दुःखभागिनां // rm_2.23{24} //

ततस् ते वणिजः सर्वे मृत्युभयविकंपिताः / निराशया विषीदन्तस् तस्थुर् निश्चेष्टमानसाः // rm_2.24{25} //

तत्र यः सुगतोपासी दृष्टसत्यः स धीरवान् / तान् सार्थान् विपन्नाशां दृष्ट्वामंत्र्यैवम् अब्रवीत् // rm_2.25{26} //

भवन्तो मा विषीदध्वं किं विषादेन सेत्स्यते / तस्मात् त्यक्त्वा विषादत्वं धीर्य्यम् आलम्ब्य तिष्ठत // rm_2.26{27} //

धैर्य्येण तारयेद् दुःखं महाकृच्छ्रं विपत्स्व् अपि / तस्माद् धैर्य्यं समाधाय स्मरध्वं च जिनं द्रुतं // rm_2.27{28} //

जिन एव जगन्नाथस् त्राता सर्वानुकंपकः / तद् अस्मद्वचनं श्रुत्वा संबुद्धं स्मरतादरात् // rm_2.28{29} //

तत्राप्य् एवं भये ऽस्माकं त्राता को ऽन्यो भविष्यति / बुद्ध एव जगद्बंधुस् तद् व्रजध्वं जिनं द्रुतं // rm_2.29{30} //

सर्वथा नो जिनेन्द्रो ऽसौ सर्वसत्वानुकनिपकः / डृष्ट्वास्मान् करुणादृष्ट्या संरक्षेत् सहसा खलु // rm_2.30{31} //

इति तेनोदितं श्रुत्व सर्वे ते वणिजस् तथा / संबुद्धं शरणं कृत्वा स्मृत्वाभयं ययाचिरे // rm_2.31{32} //

नमस् ते भगवन् नाथ सर्वज्ञो ऽसि जगत्प्रभुः / भवतैव जगत् सर्वं पालितं पुत्रवत् सदा // rm_2.32{33} //

अद्याग्रेण वयं सर्वे यावज्जीवं सदापि हि / भवतां शरणं यामस् तद् रक्षास्माञ् जगद्गुरो // rm_2.33{34} //

भवान् एव जगद्धर्मं संसारे पालितं सदा / भगवन् सर्वविन् नाथ त्रातुम् अर्हसि सर्वथा // rm_2.34{35} //

पंचशतसर्वाणि वाणिजाश् च समागताः / विमार्गेण चरन्तस् ते मध्याह्ने द्योतितातपे // rm_2.35{36} //

तत्र प्राप्ताश् च ते सर्वे वालुकास्थले संस्थिताः / भानो तीक्ष्णकरे तप्ता क्षुत्तृषार्त्ता परिपीडिताः // rm_2.36{37} //

तीव्रातिवेदनाक्रान्ता मृत्युभयं समागताः / नमो बुद्धाय धर्माय संघायेति नमो नमः // rm_2.37{38} //

दृष्ट्वास्मान् करुणा सर्वान् पंचशतानि वाणिजान् / भवान् एव जगत्स्वामिं तथा बुद्धानुभावतां // rm_2.38{39} //

तदा स भगवान् तेभ्य माहेन्द्रवृष्टिम् आचरन् / शीतला वायवो याति तेन शीतत्वम् आगताः // rm_2.39{40} //

तद् दृष्ट्वा सार्थपतिना सर्वान् सार्थान् समब्रवीत् / भवन्तः श्रूयतां सर्वे यन् मया प्रोच्यते हितं // rm_2.40{41} //

तद् भवद्भिः समाधृत्वा कर्त्तव्यं कृतवेदिभिः / यद् वयं मृत्युसंप्राप्ता परलोकाद् इवागताः // rm_2.41{42} //

तद् ज्ञेयं जिनेन्द्रस्य कृपादृष्टिप्रसादतः / तस्मात् सर्वे वयं तस्य बुद्धस्य शरणं गताः // rm_2.42{43} //

सद्धर्म्मं समुपाश्रित्य चरेमहि सदापि हि / अनित्यं खलु संसारम् अनित्यं जीवितं सुखं // rm_2.43{44} //

क्षणध्वंसि शरीरं च भवे नित्यं न किं चन / धर्म एव महासारं येनैवं रक्ष्यते जगत् // rm_2.44{45} //

तस्माद् धर्मं समाधर्तुं गन्तव्यं शरणं मुनेः / इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते वणिजो मुदा // rm_2.45{46} //

तथेत्य् अभ्यनुमोदन्तस् ततो गंतुम् उपाक्रमत् / अथ सार्थपतिश् चैवं कृत्वा तं सह संमतं // rm_2.46{47} //

विहारे सुगतं द्रष्टुं धर्मं चाप्तुम् अगान् मुदा / तत्रोपेत्य प्रविष्टो ऽसौ सर्वसार्थगणान्वितः // rm_2.47{48} //

दृष्ट्वा तं सुगतं नत्वा विषसाद पुरो मुनेः / अथासौ भगवांस् तेषां दृष्ट्वाशयविशुद्धतां / आर्य्यसत्यार्य्यमार्गाङ्गं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_2.48{49} //

तदा सर्वे ऽपि ते सत्वाः श्रुत्वा तं धर्मम् आदरात् / सत्कायदृष्टिनिर्मुक्ता बोधिचित्तं प्रलेभिरे // rm_2.49{50} //

तत्र केचिन् महाश्राद्धा धर्मानुसारिणो ऽभवन् / श्रोतापन्नास् तथा केचित् सकृदागामिनो परे // rm_2.50{51} //

तथानागामिनः केचित् केचिद् भवपराङ्मुखाः / संसारक्लेशसंघांश् च हित्वा सुविमलाशयाः // rm_2.51{52} //

साक्षात् सद्धर्म्मम् आसाद्य बभूवुर् धर्मचारिणः / केचिच् छ्रावकबोधौ च प्रत्येकायां तथापरे // rm_2.52{53} //

केचिद् अनुत्तरायां च संबोधौ प्रणिधिं दधुः / एवं ताः पर्षदः सर्वाः संबुद्धशरणे स्थिताः // rm_2.53{54} //

सद्धर्म्माचरणे रक्ताः संघभक्ता बभूविरे / अथ ते भिक्षवो दृष्ट्वा तान् सर्वान् बोधिचारिणः // rm_2.54{55} //

संबुद्धं प्रयता नत्वा पप्रछुर् विस्मयान्विताः / आश्चर्य्यं भगवन् यावद् यद् इमे वणिजस् तथा // rm_2.55{56} //

कांतारपतिताः सर्वे भवता परिपालिताः / भवच्चिन्तितमात्रे ऽपि माहेन्द्रवृष्टिम् आचरन् // rm_2.56{57} //

शीतला वायवो वातास् तत् कथं वक्तुम् अर्हसि / इति तैर् भिक्षुभिः पृष्टो भगवांस् तान् अभाषत // rm_2.57{58} //

शृणुध्वं भिक्षवः कर्म्म यन् मया कृत कृतं कथ्यते / यन् मया प्रकृतं कर्म को ऽन्यो भुंज्याद् धि तत्फलं // rm_2.58{59} //

येन यत् प्रकृतं कर्म स एवाद्याद् धि तत् फलं / अभुक्तं क्षीयते कर्म नैव क्वापि कथं चन // rm_2.59{60} //

अग्निभिर् दह्यते नैव वायुभिर् नापि शुष्यते / उदकैः क्लिद्यते नापि भूमिषु // rm_2.60{61} //

अपि तु पच्यते स्कन्धषड्धात्वायतनेषु हि / अन्यथा चापि कर्माणि न ददन्ति फलानि च // rm_2.61{62} //

यथैव यत् कृतं कर्म तथैव तत् फलं मतं / शुभकर्म शुभं दद्यात् पापकर्माशुभं खलु // rm_2.62{63} //

मिश्रितम् उभयं दद्याद् इति मत्वा शुभे चरेत् / न प्रणश्यंति कर्माणि कल्पकोटिशतैर् अपि // rm_2.63{64} //

सामग्रीं प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनां / यन् मया प्रकृतं पूर्वं तत् फलं प्राप्यते ऽधुना // rm_2.64{65} //

कथ्यते तत् पुरावृत्तं साधु शृणुत सादरं / पुरैकसमये बुद्धश् चंदनो नाम धर्मराट् // rm_2.65{66} //

सर्वज्ञो ऽर्हञ् जगन्नाथः शास्ता लोकाधिपेश्वरः / विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविज् जिनः // rm_2.66{67} //

तथागतो महाभिज्ञः संबुद्धो ऽभूद् विनायकः / तदैकसमये तत्र चंदनः स मुनीश्वरः // rm_2.67{38!} //

भिक्षुभिः सह सद्धर्म्मं प्रकाशयन् समंततः / हिताय सर्वसत्वानां जानपदेषु संचरन् // rm_2.68{69} //

अन्यतमां पुरीं रम्यां राजधानीम् उपाश्रयत् / तत्र सत्वहितार्थेन बोधिचर्यां प्रकाशयन् // rm_2.69{70} //

श्रावकैर् भिक्षुभिः सार्द्धं विजहार जिनाश्रमे / अथ तदाधिपो राजा श्रुत्वा तं बुद्धम् आगतं // rm_2.70{71} //

स मंत्रिजनपौरैश् च सह प्रत्युद्ययौ मुदा / तत्रासौ सहसोपेत्य दृष्ट्वा तं सुगतं मुनिं // rm_2.71{72} //

कृतांजलिपुटो नत्वा तस्थाव् एकांतिके मुदा / अथासौ भगवान् दृष्ट्वा तं नृपं समुपस्थितं // rm_2.72{73} //

आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं / शृणु राजन् भवे सारं धर्मं नित्यम् अतंद्रितं // rm_2.73{74} //

धर्मेण जायते लोको धर्मेण स्वर्गम् आरुहेत् / तस्माद् धर्मं पुरस्कृत्य संपालयन् प्रजा सदा // rm_2.74{75} //

प्रजारक्षाव्रतं धर्मं मूलं राज्ञां विदुर् बुधाः / प्रजारक्षाव्रतं त्यक्त्वा किम् अन्यैर् बहुभिर् व्रतैः // rm_2.75{76} //

तेन राजन् त्वया धर्मे पालनीयाः प्रजाः शुभे / तद् दशाकुशलेभ्यश् च विनिवार्य त्वया सदा // rm_2.76{77} //

योजनीयाः प्रजा धर्मे तत्पुण्यैस् त्वं प्रमोक्ष्यसे / आदौ दाने प्रजान् योज्याः संबोधिपदकारणे // rm_2.77{78} //

तत्पुण्यैः प्रचरिष्यन्ति प्रजाः संवर्द्धिताः शुभे / शुभकर्मरते लोके तत्पुण्यैः वर्द्ध्यते नृपः // rm_2.78{79} //

तस्माद् दानं स्वयं दत्वा प्रजा शीले नियोजय / शीलेन शुद्ध्यते कायः शुद्धकायो भवेत् सुधीः // rm_2.79{80} //

सुबुद्धिः क्षमया सर्वाच् छत्रूं जित्वा विराजते / ततो वीर्य्यबलैः सर्वान् सत्वान् सौख्ये नियोजयेत् // rm_2.80{81} //

ततः क्लेशान् विनिर्जित्य ध्यात्वा बोधिं प्रसाधयेत् / बोधिप्रणिधिचित्तेन कृती प्रज्ञां प्रसाधयेत् // rm_2.81{82} //

ततः प्राज्ञ उपायैश् च जगद् बोधौ नियोजयेत् / ततो मारान् विनिर्जित्य संबोधिज्ञानम् आप्नुयात् // rm_2.82{83} //

तत्र प्राप्य रसाभिज्ञा दशभूमीश्वरो भवेत् / ततः कृत्वा वशे सर्वांस् त्रैधातुकनिवाशिनः // rm_2.83{84} // संस्थाप्य सौगते धर्मे स्वयं निर्वृतिम् आचरेत् // rm_2.84{85} // एवं ज्ञात्वा महाराज निर्वाणगतिसाधनं / यदि ते निर्वृतौ वांछा तदैतासु समाचर // rm_2.85{86} //

ततस् ते मंगलं नित्यं संवृत्तिसुखम् आप्नुयाः / क्रमात् पारमिताः पूर्य्य निर्वृतिं समवाप्नुयाः // rm_2.86{87} //

निर्वाणं परमं ज्ञानं निर्वाणं परमं सुखं / निर्वाणं परमं पुण्यं निर्वाणं परमां गतिं // rm_2.87{88} //

एवं हि सुकृतं सर्वं ज्ञात्वा निर्वाणकारणं / तथा धर्मे स्वयं स्थित्वा प्रेरणीयाः प्रजा अपि // rm_2.88{89} //

एवं स चंदनो बुद्धो बोधयित्वा च तं नृपं / बोधिमार्गे प्रतिस्थाप्य विरराम क्षणं ततः // rm_2.89{90} //

अथ स नृपती राजा श्रुत्वा तद् धर्मम् आदरात् / प्रमोदितः समुत्थाय उत्तरासंगम् उद्वहन् // rm_2.90{91} //

जानुभ्यां भुवि संस्थित्वा कृतांजलिपुटो नतः / सुप्रसन्नमुखः पादौ नत्वा तं प्रार्थयन् मुनिं // rm_2.91{92} //

नमस् ते भगवन् नाथ भवतां शरणं व्रजे / सद्धर्मम् आदिशन्न् अत्र विजयस्व गणैः सह // rm_2.92{93} //

इति तेन नृपेन्द्रेण प्रार्थिते स मुनीश्वरः / तथेति प्रतिसंश्रुत्य त्रैमास्यम् अध्यवासयत् // rm_2.93{94} //

ततः सान्तःपुरा राजा तं मुनीन्द्रं ससांघिकं / सदा सत्कारपूजाङ्गैर् भोज्यैः प्रारागयन् मुदा // rm_2.94{95} //

तस्मिंश् च समये तत्र लोकानाचरकोपिताः / वर्षाधिदेवता मेघावृष्टिं न मुमुचुर् भुवि // rm_2.95{96} //

ततस् तस्याम् अनावृष्ट्यां तडागादि जलाश्रयाः / दिने दिने प्रहीनांभः पंकशेषविशोषिताः // rm_2.96{97} // निःपुष्पा निष्फला वृक्षाः शाखापत्त्रविशीर्ण्णिताः // rm_2.97{97!} // स्थाणुकल्पा निराभोग्याः पक्षिसंपातवर्जिताः / महीशस्यविपन्नाश् च बीजांकुलविशोषिताः // rm_2.98{98} //

निस्तृणा प्रखलीभूता मरुकल्पाभवत् तदा / अन्नपानवियोगेन मृता अनेकजन्तवः // rm_2.99{99} //

क्षुत्पिपासहताः केचिन् न्यषीदन्त मृता इव / केचिद् गेहे विषण्णास्या मृत्युशंकाविषादिताः // rm_2.100{100} //

परस्परं मुखं दृष्ट्वा निःश्वसन्तो निषेदिरे / केचिन् मेघं च खे दृष्ट्वा प्रायाचन्त दिवानिशं // rm_2.101{1} //

हा हतास्म इति प्रोक्त्वा केचित् तस्थुर् निराशिताः / एवं नानाप्रकारेण विलपन्तो विखेदिताः // rm_2.102{2} //

सर्वे ऽपि पौरिकास् तत्र चिखेदुर् मृत्युशंकिताः / तद् दृष्ट्वा नृपतिश् चापि मृत्युत्रस्तानुकंपितः // rm_2.103{3} //

मंत्रिणः सचिवान् सर्वान् समामंत्र्याब्रवीद् इति / हा कष्टं कथम् अत्रैवं दुर्भिक्षं वर्त्तते ऽधुना / किं करोमि न मन्ये ऽहं वदध्वं तत् प्रतिक्रियां // rm_2.104{4} //

येन तदा महापापदुर्भिक्षं शाम्यते द्रुतं / तदुपायं प्रकुर्याम तत् कुरुध्वं यथाविधिं // rm_2.105{5} //

इति श्रुत्वा नृपाज्ञां ते समंत्रिजनपौरिकाः / देवता विधिनाराध्य तच् छान्तिं संययाचिरे // rm_2.106{6} //

भो देवताः प्रसीदध्वं नमो वः प्रणता वयं / अपराधं यद् अस्मासु क्षन्तव्यं सर्वथापि तत् // rm_2.107{7} //

इमं दुर्भिक्षनिर्वृष्टिं प्राप्तं शमयत द्रुतं / सुवृष्टिं कारयित्वात्र सुभिक्षं कुरुत ध्रुवं // rm_2.108{8} //

एवं केचिद् विधातारं केचिद् विष्णुं जनार्दनं / केचिच् छिवं महेशानं इंद्रं केचित् सुराधिपं // rm_2.109{9} //

केचिद् ग्रहाधिपं केचिल् लोकपालान् महर्द्धिकान् / केचिच् च मातृकादेवीं स्कंदविघ्नेशभैरवान् // rm_2.110{10} //

महाकालगणांश् चापि केचिन् नागाञ् जलाधिपान् / केचिन् मेघान् समालोक्य नत्वा वृष्टिं ययाचिरे // rm_2.111{11} //

एवं सर्वे ऽपि लोकाश् च स्वस्वेष्टकुलदेवताः / विधिनाराध्य संप्रार्थ्य सुवृष्टिं प्रययाचिरे // rm_2.112{12} //

एवं तैः प्रार्थ्यमानास् ताः सर्वाश् च देवता अपि / तत्र वृष्टिं समुत्स्रष्टुं नैव शेकुर् विघातिताः // rm_2.113{13} //

ततः सर्वे च ते लोका दृष्ट्वा तद् वृष्टिघातितां / हाहाकारविरावन्तो विचिखेदुर् निराशिताः // rm_2.114{14} //

अथ राजा स तान् दृष्ट्वा दुर्भिक्षाक्षोभिताशायान् / तथा च ग्रहाम् आलोक्य विसण्णास्यो व्यचिन्तयत् // rm_2.115{15} //

अहो कष्टं महोत्पातं मम राज्ये भविष्यति / कथम् अत्र प्रतीकारं तत् प्रशान्त्यै करिष्यते // rm_2.116{16} //

किं मया नृपभूतेन यशोधर्मविघातिना / न शक्यंते प्रजा येन रक्षितुम् ईतिपीडिते / धिग् मां नृपाधमीभूतं किं पापं प्रकृतं मया / येन यस्य प्रजा एव क्षुत्पिपासहता मृताः / किम् एव मम राज्ये न भोग्यैश् चापि धनैर् अपि / किं तेन जीवितेनापि यशोधर्मविनाशिना // rm_2.117{18} //

येन राज्ञा न रक्ष्यन्ते प्रजाः स्वविषयाश्रिताः / स किं राजा बलिष्ठो ऽपि कृतान्त इव मन्यते // rm_2.118{19} //

यश् च राजा स्वभोग्यार्थं केवलं दण्डम् आहरन् / न विपत्सु प्रजाः पाति स किं राजापि चौरवत् // rm_2.119{20} //

येषाम् एव हितार्थाय यश् च राजाभिषिच्यते / स तेषां न हितं कुर्य्यात् स किं राजा कृतार्थहा // rm_2.120{21} //

धिक् प्रवादहतः सो ऽत्र यशोधर्मसुखार्थहा / स्वयं नष्टः परान् हत्वा नरकेषु व्रजेद् ध्रुवं // rm_2.121{21!} //

किं चाहम् अपि मानुष्यः समान इंद्रियैर् अपि / यतो मे क्रियते सर्वैः सेवो नित्यं समाहितैः // rm_2.122{22} //

यदि न क्रियते रक्षा मयाप्य् एषां विपत्स्व् अपि / कथम् एतदृशैर् मुक्तः कदा यास्यामि सद्गतिं // rm_2.123{23} //

सर्वदैतदृणैर् बद्धः सर्वथा प्रतिबंधितः / कर्मभिः प्रेर्य्यमाणो ऽहं यास्यामि नरकान् ध्रुवं // rm_2.124{24} //

तदाहं किं करिष्यामि यमदूतैर् अधिष्ठिते / दृष्ट्वा तां भीषणां क्रूरान् पतिष्यामि विमोहितः // rm_2.125{25} //

तदा तत्र न विद्येत कश्चित् त्राता दयान्वितः / धर्म एव तदा रक्षेत् तद् धर्मं साधयेच् छुभं // rm_2.126{26} //

धर्माश् च बहुधा प्रोक्तास् तेषां प्राहुर् मुनीश्वराः / आदिमध्यान्तकल्याणं सौगतं धर्मम् उत्तमं // rm_2.127{27} //

येनैव शुभतां कृत्वा सर्वत्र भुवनेष्व् अपि / सर्वसत्वाश् च पाल्यन्ते सर्वदेह परत्र च // rm_2.128{28} //

तथात्रापि शुभं कर्तुं संबुद्धं शरणं व्रजन् / सद्धर्मं समवाप्तुं च सेवितव्यं ससांघिके // rm_2.129{29} //

तेनात्र सहसा कृत्वा पुष्करणीमनोरमां / संबुद्धसुगतं तत्र स्नापयित्वा ससांघिकं // rm_2.130{30} //

महत्सत्कारपूजाभिर् भोजनैश् च प्रतोषयन् / ततस् तं सुगतं नत्वा तद् दुर्भिक्षं प्रशांतये // rm_2.131{31} //

सुवृष्टिचारणे लोके प्रार्थयिष्यामि सादरं / तदा स भगवान् अत्र सुवृष्टिं चारयेद् ध्रुवं // rm_2.132{32} //

सर्वत्र शुभतां कृत्वा सुभिक्षं कारयेत् सदा / ततो ऽत्र सर्वदाप्य् एवं दुर्भिक्षं न कदा चन // rm_2.133{33} //

सुभिक्षं सर्वतो भद्रं भवेन् नूनं समंततः / इति ध्यात्वा विनिश्चित्य मनसा स नराधिपः // rm_2.134{34} //

सहसा सचिवान् सर्वान् समामंत्र्याब्रवीत् तथा / शृणुध्वं मंत्रिणो यन् मे मनसा संविचिंतितं // rm_2.135{35} //

तद् अनुमोद्य युष्माभिः प्रकर्त्तव्यं समाहितैः / यद् अद्य जायते ऽवृष्टिं दुर्भिक्षं चोपवर्त्तते // rm_2.136{36} //

तद् अस्मत्पापतो नूनं तत् पापपरिहाणये / संबुद्धशरणं कृत्वा सद्धर्मसमवाप्तये // rm_2.137{37} //

ससंघं सेवितुं नित्यम् इछे तद् अनुमोद्यतां / स एव भगवान् नाथः कृत्वात्र शुभतां सदा // rm_2.138{38} //

सुवृष्टिं चारयित्वा च सुभिक्षं कारयेद् ध्रुवं / ततो ऽस्माकं तदाप्य् अत्र मंगलं स्यात् समंततः // rm_2.139{39} //

सदा सद्धर्मम् आधाय सौख्यं भुक्त्वा भजेमहि / धर्मेण शुभता नित्यं धर्मेण जीयते विपत् // rm_2.140{40} //

धर्मेण पाल्यते सर्वं धर्मेण सद्गतिं व्रजेत् / धर्मं तु सौगतं भद्रं सर्वे प्राहुर् मुनीश्वराः // rm_2.141{41} //

सद्धर्मं समवाप्तुं तं संबुद्धं भजतादरात् / बुद्ध एव जगद्बंधुः सर्वसत्वहितंकरः // rm_2.142{42} //

बुद्ध एव जगन्मित्रं सर्वसत्वसुखप्रदः / बुद्ध एव जगत्त्राता सर्वसत्वानुकंपकः // rm_2.143{43} //

बुद्ध एव जगद्भर्ता धर्मार्थसुखसंप्रदः / बुद्ध एव जगच्छास्ता सर्वसत्त्वानुबोधकः / बुद्ध एव जगन्नाथो बोधिसंभारपूरकः / बुद्ध एव जगत्स्वामी संबोधिमार्गदेशकः / बुद्ध एव महावीरः सर्वमारप्रभंजकः // rm_2.144{44} //

बुद्ध एव महासत्वः षडभिज्ञो जगत्प्रभुः / बुद्ध एव त्रिलोकेषु धर्मरूजा मुनीश्वरः / येनैव त्रिजगल्लोकं पालितं पुत्रवत् सदा // rm_2.145{47!} //

स एव भगवान् बुद्धः सेवनीयः शुभार्थिभिः / येनैवं त्रिषु लोकेषु सर्वलोकाधिपेश्वरः // rm_2.146{48} //

राजते जयते तेन सिद्धो ऽयं धर्म्मराज् जिनः / यथा च त्रिषु लोकेषु बोधिचर्याः प्रकाशयन् / करोति भद्रतां नित्यं तथात्रापि करिष्यति // rm_2.147{19} //

संस्थापयति सद्धर्मे यथा त्रैधातुवासिनः / सत्वान् प्रबोधयन्न् अस्मान् निवेशयेत् तथा खलु // rm_2.148{20} //

ततः सर्वे वयं धृत्वा सद्धर्मं शुभदं शिवं / यशोपुण्यसुखं भुक्त्वा यास्यामो ऽन्ते सुखावतीं // rm_2.149{21} //

इति मत्वा तथास्माभिश् चन्दनो ऽयं जिनेश्वरः / महत्सत्कारपूजाभिः सेवितव्यो मुदा सदा // rm_2.150{22} //

इति संभाष्य तैः सर्वैस् तथेत्य् अभ्यनुमोदितैः / मंत्रिभिः सह राजा स प्रययौ तज् जिनाश्रमं // rm_2.151{23} //

तत्र प्राप्तः प्रविष्टश् च दृष्ट्वा तं चंदनं मुनिं / कृतांजलिपुटो नत्वा चकार प्रार्थनाम् इति // rm_2.152{24} //

नमस् ते भगवच् छास्तः वयं ते शरणं गताः / तत् प्रसन्नो भवास्माकं क्षन्तव्या चापराधता // rm_2.153{24} //

यद् अवृष्टिः प्रवृत्तात्र तद् अस्मत्पापतः खलु / तत्पापपरिहाणाय सद्धर्मं देष्टुम् अर्हसि // rm_2.154{26} //

तद् भवन्तं वयं सर्वे स्नापयित्वा ससांघिकान् / यथाशक्त्य् उपचारैश् च समिछामो ऽर्चितुं पुरे // rm_2.155{27} //

तत् प्रसीद मुनीन्द्रो ऽसि यथास्माकं हितं भवेत् / तथास्मत्पुरम् आगत्वा शुभं कर्तुं समर्हसि // rm_2.156{28} //

इति तेनार्थितं राज्ञा श्रुत्वा स चंदनो मुनिः / तूष्णीभूत्वा तथेत्य् एवं अध्युवास स सांघिकः // rm_2.157{29} //

ततः स नृपतिर् ज्ञात्वा तद् अधिवासितं मुनेः / पादौ नत्वा पुनर् दृष्ट्वा सहसा स्वं पुरं ययौ // rm_2.158{60!} //

ततः पुरे च मार्गेषु शोधयित्वा समंततः / सुगंधिजलसंसिक्तम् अकारयन् महीतलं // rm_2.159{61} //

ततः पुष्पावकीर्ण्णं च कारयित्वा समंततः / ध्वजच्छत्रवितानैश् च तत्पुरं पर्य्यभूषयत् // rm_2.160{62} //

ततस् तन् नगरे मध्ये कारयित्वा सरो वरं / तद् गंधोदकसंपूर्णम् अकारयत् प्रशोभितं // rm_2.161{63} //

तत्र पुष्पाभिः संयुक्तं कृत्वा तीरे समंततः / छत्रध्वजपताकानि वितत्य पर्य्यमण्डयत् // rm_2.162{64} //

आसनानि च प्रज्ञप्य ससंघस्य क्रमान् मुनेः / स्वर्णकुंभांश् च संस्थाप्य शुचिगंधाम्बुपूरितान् // rm_2.163{65} //

ततो पूजोपचारां भोज्योपकरणानि च / साधयित्वोपसंस्थाप्य संगीतिसहितानि च // rm_2.164{66} //

ततो राजा स सामात्यैः पौरिकैश् च समन्वितः / तं बुद्धं पुरम् आनेतुं जिनाश्रमम् अगान् मुदा // rm_2.165{67} //

तत्र स सहसा प्राप्तो दृष्ट्वा तं चन्दनं मुनिं / कृतांजलिपुटो नत्वा गमनं प्रार्थयद् इति // rm_2.166{68} //

सर्वज्ञ भगवं गन्तुं समयो वर्त्तते ऽधुना / सर्वं च साधितं सिद्धं तदाश्व् आगन्तुम् अर्हसि // rm_2.167{69} //

एवं तेनार्थिते राज्ञा स संबुद्धः ससांघिकः / पात्रचीवरम् आदाय प्रागात् तत्पुरसंमुखः // rm_2.168{70} //

यदासौ भगवान् बुद्धाः प्रातिहार्य्यं प्रदर्शयन् / लोकान् भासावसंभास्य प्राचरन् प्राप्तगोपुरं // rm_2.169{71} //

तदाकम्पद् रसा साब्धिर् ववौ वायुः सुमंगलं / क्षुत्पिपासा हता ये च ते सर्वे परितृप्तिताः // rm_2.170{72} //

ये च हीनेन्द्रियाः सत्वास् ते च पूर्णेन्द्रिया बभुः / निर्धना धनिनाश् चासन् रोगिनो निरुजो ऽभवन् // rm_2.171{73} //

बंधनस्था विमुक्ताश् च दुःखिताः सुखिनो ऽभवन् / उन्मत्ताः सुस्मृतिं प्राप्ता नग्ना आसन् सुवस्त्रिकाः // rm_2.172{74} //

गुर्विण्या याश् च ताः सर्वाः प्रमदाः सुखसूतिकाः / चिरवैरानुसंबद्धा मैत्रीभूताः समाचरन् // rm_2.173{75} //

ये च पापरताः सत्वा दशाकुशलचारिकाः / ते सर्वे परिसंतृप्ताः पुण्यकामाः प्रचेरिरे // rm_2.174{76} //

एवम् अन्ये च ये तत्र पापका उपसर्गिकाः / ते सर्वे विलयं याताः ते सर्वे संशुभाङ्किताः // rm_2.175{77} //

एवं सर्वप्रकारेण हत्वा सर्वम् अमङ्गलं / कृत्वा भद्रं च सर्वत्र ससंघः स पुरे ऽविशत् // rm_2.176{78} // क्रमात् प्रदक्षिणेनैवं प्रचरित्वा महोत्सवैः // rm_2.177{79} //वंद्यमानस् तु तैः सर्वैः सदेवासुरमानवैः // rm_2.178{80} // तं नृपं पुरतः कृत्वा राजमार्गम् उपासरन् / तत् सरोवरसंप्राप्तो दृष्ट्वा तीरे समाश्रयत् // rm_2.179{81} //

ततः स भगवान् बुद्धो यथा प्रज्ञप्त आसने / एकचीवरकस् तस्थौ स्नातुं तत्र सरोवरे // rm_2.180{82} //

ततो नृपादयः सर्वे लोकास् तं चंदनं मुनिं / ससंघं स्नापयाम् आसुः स्वर्णकुम्भाम्बुभिः क्रमात् // rm_2.181{83} //

कृत्वा स्नानं ततो ऽन्यत्र यथाप्रज्ञप्त आसने / ससंघो भगवान् तस्थौ स्वप्रभावं प्रदर्शयन् // rm_2.182{84} //

अथ राजा स तं बुद्धं समासीनं ससांघिकं / चीवरप्रावृतं कृत्वा पूजाङ्गैः समपूजयत् // rm_2.183{85} //

ततश् च भोजनैः शुद्धैः प्रणीतैर् व्यञ्जनैर् अपि / पंचामृतैश् च पानैश् च सुतृप्तिं समतोषयत् // rm_2.184{86} //

ततश् च भोजनांते संशोधयित्वा मुखादिकं / नीचासने समासीनः कृतांजलिपुटो नृपः // rm_2.185{87} //

सुप्रसन्नमुखाम्भोजः स मंत्रीजनपौरिकैः / नत्वा क्षमापयित्वा तं ससंघं प्रार्थयत् तथा // rm_2.186{88} //

सर्वज्ञ भगवन् नाथ क्षमस्व नो ऽपराधतां / प्रसीद सर्वथा रक्ष दृष्ट्वास्मान् पापचारिणः // rm_2.187{89} //

तद् दुर्भिक्षविनाशाय सुवृष्टिं चारय द्रुतं / सर्वसत्वहितार्थाय सद्धर्मं च समादिश // rm_2.188{90} //

इत्य् एवं प्रार्थिते तेन राज्ञा लोकहितार्थिना / संबुद्धो भगवांश् चैवं स्वाशीर्वचनम् अब्रवीत् // rm_2.189{91} //

आरोग्यम् अस्तु ते राजन् सर्वत्रापि च मंगलं / सुभिक्षं सर्वदाप्य् अत्र निर्विघ्नं बोधिम् आप्नुहि // rm_2.190{92} //

इति स्वाशीर्वचो दत्वा संबुद्धः स ससांघिकः / ततश् च स्वाश्रमं प्रागात् स नृपजनम् अन्वितः // rm_2.191{93} //

एवम् अस्य मुनीन्द्रस्य त्रैमास्यं च निरंतरं / तेनाकारि नृपेन्द्रेण सेवा सत्कारपूजनैः // rm_2.192{94} //

ततः शक्रो महेन्द्रो ऽसौ दृष्ट्वा तत् सुगतार्चितां / तद् दुर्भिक्षप्रशांत्यर्थं सुवृष्टिं समचारयत् // rm_2.193{95} //

ततो जलाश्रयान्य् अम्बुपूरितानि समंततः / पद्मोत्पलादिपुष्पैश् च छन्नानि रुरुचुस् तदा // rm_2.194{96} //

तृणैर् नवाङ्कुरोद्भूतं साद्वलैश् च प्ररूढितैः / प्रतिछन्ना हरिद्वस्त्रैः प्रावृतैव रराज भूः // rm_2.195{97} //

वृक्षाश् चापि हरित्पत्रैः समाछन्नाः प्रशोभिताः / पुष्पैः प्रस्फुल्लितैर् अम्यैः फलैश् च संचकासिरे // rm_2.196{98} //

क्रमाच् चैवं प्ररूढानि शस्यानि वर्द्धितानि च / परिनिष्पन्नसिद्धानि प्रविपेचुः समंततः / ततः सर्वे जनाश् चैवं संप्रयातां सुभिक्षतां / दृष्ट्वानंदं समुच्चार्य्य प्रचेरिरे प्रहर्षिताः // rm_2.197{99} //

अथ राजा स तान् सर्वान् महाहर्षप्रमोदितान् / दृष्ट्वा भूयः समामंत्र्य वभाष संप्रबोधयन् // rm_2.198{100} //

भवन्तो दृश्यताम् अस्य संबुद्धस्यानुभावता / यस्य पुण्यानुभावेन प्रजातैव सुभिक्षता // rm_2.199{1} //

तस्मान् नित्यं तथैवास्य संबुद्धस्य जगत्प्रभोः / महत्सत्कारपूजाभिः कर्त्तव्यं भजनं सदा // rm_2.200{2} //

एवं यदि सदा चास्य संबुद्धस्य जगत्प्रभोः / पूजाभिः सत्करिष्यन्ति सदात्र मंगलं भवेत् // rm_2.201{3} //

तस्माद् अस्य मुनीन्द्रस्य नखकेशविदर्भितः / गन्धस्तूपः प्रतिस्थाप्य सेवितव्यः सदार्चनैः // rm_2.202{4} //

इति संभाष्य राजासौ तैस् तथेत्य् अनुमोदितैः / सह बौद्धाश्रमं गत्वा नत्वा तं प्रार्थयन् मुनिं // rm_2.203{5} //

नमस् ते भगवं छास्तर् वयं ते शरणस्थिताः / सदा चैवं करिष्यामो भवत्सेवाम् उपास्थिताः // rm_2.204{6} //

तत् प्रसीद सदा पात्र विहृत्य धर्मम् आदिशन् / विजयस्व न चान्यत्र मा व्रज नो ऽनुकंपया // rm_2.205{7} //

तेनैवं प्रार्थिते राज्ञा भगवांश् च स चंदनः / तं नृपं सजनं दृष्ट्वा प्रसन्नास्यो ऽब्रवीत् तथा // rm_2.206{8} //

नैव राजन् मया बोधिर् एकस्यार्थे प्रसाधिता / अपि च सर्वसत्वानां हितार्थे ह्य् अनुकंपिना // rm_2.207{9} //

तस्माद् अत्र सदा नैव स्थास्याम्य् अहं ससांघिकः / सर्वत्रापि चरेयाहं सद्धर्मं संप्रकाशितुं // rm_2.208{10} //

यदि मे श्रद्धया नित्यं सेवां कर्तुं समिछथ / केशस्तूपं प्रतिस्थाप्य सेव्यत सर्वदार्चनैः // rm_2.209{11} //

ततस् ते ऽत्र सदा राज्ये सुभिक्षं मंगलं भवेत् / दुर्भिक्षता च कुत्रापि नाक्रमिष्यति कदा चन // rm_2.210{12} //

इति मत्वा त्वया गत्वा त्रिरत्नशरणं स्वयं / सर्वसत्वाश् च सद्धर्मे प्रेरणीयाः प्रयत्नतः // rm_2.211{13} //

इत्य् आदिश्य मुनींद्रो ऽसौ छित्वा स्वान् नखरांस् तथा / केशांश् चाप्य् अवतार्य्यैवं तस्मै राज्ञे स्वयं ददौ // rm_2.212{14} //

ततो राजा स तं बुद्धं नत्वा केशां नखांश् च तान् / समादाय प्रहर्षेण प्रत्याययौ स्वम् आलयं // rm_2.213{15} //

तत्र प्राप्तः पुरे मध्ये पुष्करिण्यास् तटान्तिके / तत् केशनखरान् रोप्य गंधस्तूपम् अकारयत् // rm_2.214{16} //

तस्मिं सिद्धे प्रतिस्थाप्य विधिना च महोत्सवैः / नित्यं सत्कारपूजाभिः सेवां चक्रे प्रसन्नधीः // rm_2.215{17} //

एतत् पुण्यानुभावेन लोके ऽंधे ऽपरिणायके / जगल्लोके हितं कर्तुं भवेयं सुगतस् तथा // rm_2.216{18} //

इति धृत्वा प्रचित्ते ऽसौ प्रणिधानं नराधिपः / गंधजलैश् च तं स्तूपं स्नापयित्वा सदार्चयत् // rm_2.217{19} //

प्रतिस्थाप्य महं चापि गत्वा च शरणे मुदा / अष्टांगैश् च प्रणत्वैवं महोत्साहैर् असेवयत् // rm_2.218{20} //

तथा सर्वे जनाश् चापि श्रद्धया तं प्रभेजिरे / ये गताः शरणं तत्र ते सर्वे निर्वृतिं ययुः // rm_2.219{21} //

अहम् एवावसिष्टः स तेषां यो ऽभून् नराधिपः / संबोधिप्रणिधिं धृत्वा नैवं निर्वाणम् आययौ // rm_2.220{22} //

एतत् पुण्यानुभावैश् च सुवृष्टिः संप्रचारिता / सर्वदाप्य् अभवत् तत्र सुभिक्षं निरुपद्रवं // rm_2.221{23} //

एतद् धर्मानुभावैश् च सर्वत्र सांप्रतं लभे / पूजासत्कारमान्यानि यशोधर्मसुखानि च // rm_2.222{24} //

यत्र यत्र प्रगछामि तत्र तत्र समंततः / इत्थं सत्कारपूजाभिर् मानितो ऽहं ससांघिकः // rm_2.223{25} //

तच् छास्तारं समाराध्य यशोधर्मसुखेप्सुभिः / शुभेषु सर्वदा नित्यं चरितव्यं प्रयत्नतः // rm_2.224{26} //

शुभेन सुखता नित्यं भवेल् लोके समंततः / पापेन दुःखता चैवं मिश्रितेनापि मिश्रिता // rm_2.225{27} //

तस्मात् पापं विरम्यैवं मिश्रितानि विहाय च / शुभेष्व् एव प्रयत्नेन चरितव्यं सुखार्थिभिः // rm_2.226{28} //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण सर्वे ते सांघिकास् तथा / श्रुत्वा प्रमेनिरे सत्यं कर्मभावं भवालये // rm_2.227{29} //

पापेभ्यो विरता नित्यं मिश्रितेभ्यो ऽपि ते सदा / सदा शुभेषु निरताः सर्वे संचेरिरे समाहिताः // rm_2.228{30} //

एवं राजंस् त्वया नित्यं पापाच् च मिश्रिताद् अपि / विरम्य सर्वथा धर्मे चरितव्यं सुखाप्तये // rm_2.229{31} //

प्रजाश् चापि विनिर्वार्य्य सर्वथा पापचारणात् / श्रावयित्वा च सद्धर्मं योजनीयाः शुभे सदा // rm_2.230{32} //

तथा ते सर्वदा नित्यं सर्वत्र विषयेष्व् अपि / सुवृष्टिः प्रचरेच् चैवं मंगलं निरुपद्रवं // rm_2.231{23!} //

इति तेन समादिष्टं उपगुप्तेन शासिना / श्रुत्वाशोको नृपो ऽस्त्व् एवम् इत्य् अनन्दत् सपार्षदः // rm_2.232{24} //

स्नातावदानं तद् इदं निशम्य ये श्रावयन्ति प्रतिबोध्य लोकान् / ते पापनिर्मुक्तविशुद्धदेहाः प्रयान्ति नूनं सुगतालयेषु // rm_2.233{25} //

++ इति रत्नावदानमालायां स्नातावदानं समाप्तम् ++

इइइ चक्रावदान अथाशोको नरेन्द्रो ऽसौ भूयो नत्वा कृतांजलिः / उपगुप्तं गुरुं प्राह श्रोतुम् अन्यत् सुभाषितं // rm_3.1{1} //

भदन्त श्रोतुम् इछामि भूयो ऽप्य् अन्यत् सुभाषितं / यथा ते गुरुणा ख्यातं तथा मे वक्तुम् अर्हसि // rm_3.2{2} //

इति तेनार्थिते राज्ञा भूयो ऽप्य् असौ जिनांशजः / उपगुप्तो यतिर् भिक्षुस् तं नृपम् एवं अब्रवीत् // rm_3.3{3} //

यथा मे गुरुणादिष्टं वक्ष्ये ऽहं ते सुभाषितं / साधु चित्तं समाधाय शृणु राजन् समाहितः // rm_3.4{4} //

यः पुरासीन् महाबुद्धः सर्वज्ञः श्रीघनो जिनः / सर्वविद्याकलाभिज्ञो धर्मराजस् तथागतः // rm_3.5{5} //

शास्तार्हन् सुगतो नाथस् त्रैधातुकविनायकः / स शाक्याधिपतिर् लोके हिताय च समंततः // rm_3.6{6} //

सद्धर्मदेशनां कृत्वा बोधिमार्गं प्रकाशयन् / भिक्षुश्रावकसंघैश् च बोधिसत्वैश् च सांघिकैः // rm_3.7{7} //

उपासिकागणैश् चैवम् उपासकगणं सह / राजगृहम् उपाश्रित्य वेणुवने जिनाश्रमे // rm_3.8{8} //

कलंदके निवापाख्ये महोद्याने समाश्रितः / आदिमध्यांतकत्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_3.9{9} //

तद् धर्मदेशनां श्रोतुं देवासुरमनुष्यकाः / यक्षकिन्नरगंधर्वाः सिद्धविद्याधरादयः // rm_3.10{10} //

गरुडा नागराजाश् च महाहर्षसमन्विताः / ब्राह्मणा क्षत्रियाश् चैव राजानो राजपुत्रकाः // rm_3.11{11} //

वैश्याश् च श्रेष्ठिनः शूद्रा मंत्रिणो मातृकाजनाः / सार्थवाहाश् च पौराश् च धनिनश् च वणिग्जनाः // rm_3.12{12} //

एवम् अन्ये ऽपि लोकाश् च सर्वे ते संप्रहर्षिताः / महत्सत्कारपूजाभिः सर्वोपकरणैस् तथा // rm_3.13{13} //

पूजयित्वा प्रवंदित्वा संबुद्धं सुगतं मुनिं / परिवृत्य पुरस्कृत्य तस्थौ सर्वान्य तस्थिरे // rm_3.14{14} // सद्धर्मवांछिताः सर्वे श्रोतुं तत्र समागताः // rm_3.15{15} // तस्मिंश् च समये पूर्य्यां श्रावस्त्यां सुभगो वणिक् / अन्यत्तमः सार्थवाह आसीन् महाधनः सुधीः // rm_3.16{16} //

तेन भार्य्या सुभद्रांगी जातिधर्मसमानिका / परिणीता कुलस्थित्यै कुलधर्मानुसारतः // rm_3.17{17} //

ततस् तौ दंपती रक्तौ स्नेहानुबन्धितौ मुदा / यथाकामं प्रभुंजानौ सन्रमाते यथेछया // rm_3.18{18} //

ततस् तस्य गृहस्थस्य भोग्येष्व् एवाभिरागिणः / स्वकुलवृत्तिधर्मेषु प्रमादाद् अनपेक्षिणः // rm_3.19{19} //

व्यवहारे विरक्तस्य प्रोद्यमरहितस्य च / अर्जनोपायमंदस्य केवलं व्ययकुर्वतः // rm_3.20{20} //

दिने दिने क्रंआन् नित्यं अतिव्ययान् निरागमत् / संपदः क्षीणतां याता ग्रिष्मकाल इव ह्रदाः // rm_3.21{21} //

ततस् तस्य गृहस्थस्य भार्या या कुलधर्मिका / संपदः क्षीनतां दृष्ट्वा गृहे चैवं व्यचिन्तयत् // rm_3.22{22} //

अयं मे पुरुषो भर्त्ता सार्थवाहो वणिक् धनी / भाग्यम् एव गृहे भुक्त्वा निवसति निरुद्यमः // rm_3.23{23} //

अत्यर्थव्ययता यत्र विद्यते न तथागमः / सा च संपत् कियत् कालं तिष्ठेत् क्षीणं व्रजेत् क्रमात् // rm_3.24{24} //

तद् अयं पुरुषश् चापि कथं सुस्थो भविष्यति / केन संधार्य्यते लोकैर् विहीने भोग्यसंचये // rm_3.25{25} //

वृद्धो ऽप्य् अयं भवेन् नूनं दरिद्रो ऽपि भवेत् तथा / तदा किं परिभुक्त्वैवं गृहे तिस्थेत् कथं सुखी // rm_3.26{26} //

यस्य संपद् गृहे नास्ति कथं स पुरुषः सुखी / स्वयं भोक्तुं न शक्तः स्यात् किं पुनर् दानम् आचरेत् // rm_3.27{27} //

दानं विना न संसारे किं सारसुखम् आप्स्यते / दानेनैव हि लभ्यन्ते यशोधर्मसुखानि च // rm_3.28{28} //

दानेन शुद्ध्यते चित्तं शुद्धचित्तो भवेत् सुधिः / सुधिया साध्यते शीलं शीलवान् स्याच् छुभंकरी // rm_3.29{29} //

शुभकर्मा च सद्धर्मं कृत्वा यास्यति सद्गतिं / तस्माद् अहम् इमं नाथं भर्त्तारं पुरुषं प्रभुं // rm_3.30{30} //

सद्धर्मसुखसंप्राप्त्यै प्रेरयेयं धनार्जने / धनवान् पुरुषो लोके सर्वार्थसाधने कृती // rm_3.31{31} //

धर्मार्थकाममोक्षाणां मूलं प्राहुर् धनं बुधाः / भर्तुर् हि पुरुषस्यापि त्रिवर्गकार्य्यसाधने // rm_3.32{32} //

सहायः कथ्यते प्राज्ञैः सती भार्य्यानुचारिणी / अस्य भर्तुर् ह्य् अहं भर्य्या सती धर्मार्थसाधने // rm_3.33{33} // मनः प्रोत्साहितं कृत्वा प्रेरयेयं धनार्जने // rm_3.34{34!} // इति निश्चित्य सा साध्वी दृष्ट्वा भर्त्तारम् आदरात् / धर्मार्थसाधने चैवं प्रोत्साहयितुम् अब्रवीत् // rm_3.35{34!} //

स्वामि भर्त्तासि मे नाथो देवतापि त्वम् एव हि / तन् मया वक्ष्यते तथ्यं परत्रेह सुखाय ते // rm_3.36{35} // तथ्यं च तच्छृणुष्वैवम् अन्यथा चेत् तु मा कुरु // rm_3.37{36} // यद् भवान् पुरुसः प्राढ्यः सार्थवाहो वणिक् प्रभुः / सदा भोग्यानि भुक्त्वैव स्थित्वा नैवं प्रशोभति // rm_3.38{37} //

तत् प्रमादं परित्यक्त्वा यशोधर्मसुखाप्तये / सत्यधर्मानुसारेण कुरुष्व धनसाधनं // rm_3.39{38} //

धनेन साधयेद् भोग्यं भोग्येन पालयेत् तनुं / देहेन साधयेद् धर्मं धर्मेण सत्सुखं लभेत् // rm_3.40{39} //

किं च यत्र गृहे स्वामी व्यवहारनिरुद्यमः / तत्र सर्वे जनाश् चापि निषत्स्यंत्य् अवसादिनः // rm_3.41{40} //

अपि यत्र गृहे स्वामी व्यवहारसमुद्यतः / तत्र सर्वे जनाश् चैव प्रचरेयुः समुद्यमाः // rm_3.42{41} //

यच् च दानमहोत्साहं यत्र गेहे न विद्यते / स किं गेहो न रम्यः स्याच् छून्यारण्ये श्मशानवत् // rm_3.43{41!} //

यस्मिन् गृहे सदा नित्यं दानपुण्यमहोत्सवं / स एव मन्दिरो रम्यस्वर्गवत् प्रतिभास्यते // rm_3.44{42} //

यस्मिंश् चापि गृहस्थो हि दानपुण्यनिरुत्सहः / स्वयम् एव प्रभुक्त्वैवं वसते पशुवत् स किं // rm_3.45{43} //

धन्यास् ते पुरुषा वीरा यशोधर्मसुखान्विताः / कृत्वा दानवृषोत्साहं सुखं भुक्त्वा वसंति ये // rm_3.46{44} //

तेषाम् एव हि संसारे सुसारं जीवितं खलु / ये कृत्वा दानपुण्यानि स्वयं सौख्यं च भुंजते // rm_3.47{45} //

दानेनैव हि लोभ्यंते यशोधर्मसुखानि च / अन्यथा नैव लप्स्यन्ते ततः संपन् निरर्थिता // rm_3.48{46} //

कियत् कालं च जीवेयुर् ये भुक्त्वैव सुखं स्थिताः / अवश्यं सर्वशो हित्वा मृता यायुर् यमालयं // rm_3.49{47} //

तत्र कर्मसहायांस् तान् दृष्ट्वा धर्माधिपो यमः / निर्णयित्वा च तत् कर्म प्रेरयेत् कर्मभुक्तये // rm_3.50{48} //

ये च पापकरा दुष्टा प्रेरयेत् तान् तु दुर्गतौ / ये तु पुण्यकरा भद्राः प्रेरयेत् तांश् च सद्गतौ // rm_3.51{49} //

तत्र कर्मफलान्य् एवं दुःखानि च / सुखानि च सर्वथेह परत्रापि भुंजते सर्वजांतवः // rm_3.52{50} //

शुभेन सद्गतिं ययाद् यशोधर्मसुखान्विताः / पापेन दुर्गतिं यायाद् धिक्प्रवादासुखान्विताः // rm_3.53{51} //

एवं मत्वा प्रभो स्वामिन् यशोधर्मसुखाप्तये / स्वकुलवृत्तिम् आधाय प्रोद्यमस्व धनार्जने // rm_3.54{52} //

सदा दानमहोत्साहं कृत्वा सद्गतिलब्धये / यथेछया सुखं भुक्त्वा पालयस्व सदा जनान् // rm_3.55{53} //

ततस् ते मंगलं नित्यं भवेद् इह परत्र च / सफलं मानुषं जन्म नूनं सद्गतिम् आप्नुयात् // rm_3.56{54} //

इति भार्यावचः श्रुत्वा स गृहस्थो वणिक् सुधीः / भार्यां तां वल्लभां कान्तां दृष्ट्वा चैवं समब्रवीत् // rm_3.57{55} //

अयि प्रिये सुभद्रासि मम भार्यानुचारिणी / यत् त्वया भाषितं सत्यं तत् करिष्यामि सर्वथा // rm_3.58{56} //

किं तु त्वं मे प्रिया भार्या वल्लभातिमनोहरा / तत् कथं त्वां प्रियां त्यक्त्वा कुत्र यास्ये धनार्थतः // rm_3.59{57} //

सार्थवाहो ह्य् अहं चापि तत् कथं नीचवृत्तिभिः / रत्नार्जनं करिष्यामि ततो रत्नाकरं व्रजे // rm_3.60{58} //

तस्मात् प्रिये सुभद्रांगी सति धर्मानुचारिणी / गृहकार्य्यं समाधार्य्य वस भुक्त्वा यथासुखं // rm_3.61{59} //

यावन् नाहं गृहे प्राप्तस् तावद् धैर्य्यं समाश्रय / शीघ्रम् एवागमिष्यामि मं स्मृत्वा मान्वतप्यथाः // rm_3.62{60} //

इति भर्त्तोदितं श्रुत्वा सा च भार्यानुतापिता / गलदश्रुमुखी नत्वा स्वामिनं तम् अभाषत // rm_3.63{61} //

हे नाथ सुप्रिय स्वामिन् मां विहाय कथं व्रजेः / त्वया विना कथं गेहे तिष्ठेयाहं यथा वने // rm_3.64{62} //

दर्शने श्रवणे वापि गंधतैलानुलेपने / स्पर्शने भोजने पाने सुवस्त्रपरिभूषणे // rm_3.65{63} //

सौरभ्या ऽङ्गने चापि भाषने गमने क्वचित् / निद्राभोगे तथा नैव विद्येत मे ऽभिलाषता // rm_3.66{64} //

तवैव स्मरणं कृत्वा निःश्वसन्ती मुहुर् मुहुः / विरहानलसंतप्ता व्रजेयं मरणं ध्रुवं // rm_3.67{65} //

मृतायां मयि ते गेहे को ऽनुरक्षेन् नु संपदः / श्रुत्वा मे मरणं नूनं धक्ष्यसे विरहानलैः // rm_3.68{66} //

तदैताभिश् च संपत्तिरत्नैश् च किं करिष्यसि / अपुत्रस्य हि सर्वस्वं नूनं राजा ग्रहीष्यति // rm_3.69{67} //

तदात्मना विखिद्यैवं दूरं मा गा विहायतां / गृहे स्थित्वा मया सार्द्धां सुखं भुक्त्वोद्यमं कुरु // rm_3.70{68} //

अत्रापि बहवः सन्ति वणिक्संघा महाजनाः / पण्यं प्रसार्य्य तं सार्द्धं साधयस्व धनं सुखं // rm_3.71{69} //

कियत् कालं च जीवेव सन्ततिश् च न विद्यते / तत् किं नौ बहुभी रत्नैर् मा गा रत्नाकरं ह्य् अतः // rm_3.72{70} //

यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा दानं कृत्वा सदार्थिने / संवृत्या प्रार्जय द्रव्यं स्वगेहे संस्थितो रम // rm_3.73{71} //

मा धाव प्रिय कुत्रापि किं वा रत्नाकरे लभेत् / स्वगृहे ऽपि लभेज् जन्तुः स्वकर्मनिर्मितं धनं // rm_3.74{72} //

स्वकृतं कर्म तद् भावि निर्माणसदृशं फलं / सर्वत्रापि लभन्त्य् एव महान्तः क्षुद्रिका अपि // rm_3.75{73} //

तथा ये सुजना लोके सधना सद्गुणाश्रयाः / ते ऽपि क्षणाद् भवन्त्य् एव निर्धना भिक्षुताश्रिताः // rm_3.76{74} //

ये चापि दुर्जना लोके निर्धना निर्गुणाश् च ये / ते ऽपि लभन्ति मान्यार्हं सेव्यन्ते चापि सज्जनैः // rm_3.77{75} //

तथा ये वणिजो धीराः सार्थवाहा मणीछया / रत्नाकरं गतास् तेषां के चित् स्वस्तिसमागताः // rm_3.78{76} //

के चित् तत्र समुद्रे वा भग्ननौका धनैः सह / पतिताः सन्निमज्जन्ता मृताश् च विलयं गताः // rm_3.79{77} //

के चिद् वीर्यबलेनैवैः समुत्तीर्य प्रयत्नतः / अकिंचन्याः परिभ्रष्टा रिक्तहस्ता गृहागताः / एवं सर्वे ऽपि सत्वाश् च स्वकृतकर्मनिर्मितं / फलं भुक्त्वा भ्रमन्त्य् एवं संसारे षड्गतिष्व् अपि // rm_3.80{78} //

इति कर्मप्रमाणत्वं ज्ञात्वा संपद्विपत्तिता / मा खेदय स्वम् आत्मानं धर्मं कृत्वा सुखं वस // rm_3.81{79} //

तथा नौ मंगलं नित्यं सर्वत्रापि भवेत् खलु / यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा सद्गतिं च व्रजेमहि // rm_3.82{80} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा सार्थवाहात्मजः स च / तं प्रियां रमणीं भार्य्यां दृष्ट्वैवं समभाषत // rm_3.83{81} //

भद्रे सत्यं त्वं या प्रोक्तं यत् स्वकर्मप्रमानता / इति मत्वाहम् इछामि गन्तुं रत्नाकरे ऽपि हि // rm_3.84{82} //

यद् अभावि न तद् भावि भावि चेन् न तद् अन्यथा / सर्वत्रापि भवेन् नूनं तेनाब्धिं गन्तुम् ईह्यते // rm_3.85{83} //

यदि भाग्यं ममास्त्य् एवं स्वस्ति स्याद् गमने खलु / रत्नानि बहुशो लब्धा प्रत्यागछेय सिद्धिताः // rm_3.86{84} //

अथ मे भाग्यता नैव नूनं तत्र विपत्तिता / महत्तीर्थे निमग्नो ऽहं मृतो यास्ये सुरालयं // rm_3.87{85} //

यथा भट्टा महावीरा यशोधर्मसुखाप्तये / शत्रुं जेतुं महोत्साहैर् विशन्ति रणमण्डले // rm_3.88{86} //

तत्र के चिद् धता वीरा यशोधर्मान्विता मृताः / सहसा ते प्रयान्त्य् एवं स्वर्गसौख्यानुभोगिनः // rm_3.89{87} //

अहम् अपि वणिक्पुत्रः सार्थवाहात्मजो ह्य् अहं / तत् तथाहं गंइष्यामि रत्नाकरं न चान्यतः // rm_3.90{88} //

यदि स्वस्ति गृहं प्राप्स्ये यशोरत्नसुखान्वितः / मृतो ऽथ निर्मलीभूत्वा स्वर्गे सौख्यम् अवाप्नुयां // rm_3.91{89} //

इति मत्वा प्रिये भद्रे मा विषीद सुखां वस / यावन् नाहं गृहं प्राप्तस् तावद् भजेष्टदेवतां // rm_3.92{90} //

सर्वथाहं गमिष्यामि स्वकुलकीर्तिलब्धये / अनिवर्त्ती ह्य् अहं कार्य्ये तन् मां त्वं मा निवारय // rm_3.93{91} //

इति भर्त्तुर् वचः श्रुत्वा निर्बन्धं गमनं प्रति / सा सती तं स्वभर्त्तारं नत्वा प्राह कृतांजलिः // rm_3.94{92} //

स्वामिंस् त्वं सर्वथा गन्तुं यदीछसि महाम्बुधिं / धैर्य्यम् आलम्व्य संपश्यन् मार्गे व्रज समाहितः // rm_3.95{93} //

स्वस्ति ते व्रजतो मार्गे सर्वत्रापि दिवानिशं / स्वस्ति प्रत्यागते चैवं भूयान् नित्यं शुभं सदा // rm_3.96{94} //

यात्रासिद्धिमहासंपद्यशोधर्मसुखान्वितः / स्वस्ति शीघ्रं समागछ व्रजा ते ऽस्तु सदा शिवं // rm_3.97{95} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा सार्थवाहस् तथेति सः / प्रतिज्ञाय वंक्संघान् सर्वान् आहूय चाब्रवीत् // rm_3.98{96} //

भवन्तो ऽहं समिछामि योशोधर्मसुखाप्तये / स्वकुलवृत्तिम् आधाय गन्तुं रत्नाकरांबुधौ // rm_3.99{97} //

तत्र गन्तुं मया सार्द्धं यदि यूयं समिछथ / तत् पण्यं सहसादाय समायात चरेमहि // rm_3.100{98} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते वणिजो मुदा / सहसा पण्यम् आदाय तत्र गन्तुम् उपाक्रमन् // rm_3.101{99} //

अथ सार्थपतिः शीघ्रं तैश् च पंचशतैः सह / स्वस्त्ययनविधिं कृत्वा प्रतस्थे संप्रमोदितः // rm_3.102{100} //

ततः क्रमाद् अतिक्रम्य ग्रामजनपदानि ते / विलंघ्यारण्यदेशांश् च तीरं प्रापुर् महोदधेः // rm_3.103{1} //

ततो नावं समारुह्य तानि पंचशतानि च / प्रवितत्य ध्वजं शुभ्रं जगाहिरे ऽम्बुधौ क्रमात् // rm_3.104{2} //

तथा ते वहनारूढा वातानुकूलतो ध्रुवं / क्रमाद् द्वीपांश् च लंघित्वा रत्नाकरं समाययुः // rm_3.105{3} //

तत्र रत्नाकरं प्राप्ता देवता सुप्रमोदतः / ते मिथः कलहं कृत्वा प्रत्यागंतुं न शेकिरे // rm_3.106{4} //

चिरम् एवं विरोधित्वाद् रत्नानि च न लेभिरे / बांधवांश् च मुहुः स्मृत्वा तस्थुः सर्वे विलंविताः // rm_3.107{5} //

अत्रांतरे च सा नारी सार्थवाहप्रिया सती / भर्त्त्रा विना गृहं शून्यम् अमन्यत निरुत्सवात् // rm_3.108{6} //

यद् दिने प्रस्थितो भर्ता सार्थवाहः पुराद् वहिः / तद् दिनारभ्य सा नारी गणयन्ती दिनं प्रति // rm_3.109{7} //

भर्त्तुर् एव मुहुः स्मृत्वा विरहवेदनातुरा / निःश्वसन्ती मुहुश् चैवम् अधैर्य्या परितापिनी // rm_3.110{8} //

कृशाङ्गा पाण्डुवर्णा च विरुक्षाकीर्णकेशिनी / प्रसाधनानभीछन्ती मलिनवसनावृता // rm_3.111{9} //

दर्शनश्रवणे चापि गंधान्वाहरणे ऽपि च / भोजनेष्व् अपि पाने च स्पर्शने गमनेष्व् अपि // rm_3.112{10} //

कुतूहरे तथान्यत्र मनोरमे ऽपि चाद्भुते / सर्वत्र विषयेष्व् एवं न प्रोत्सहे यथातुरा // rm_3.113{11} //

भर्त्तुर् वियोगदुःखार्त्ता रोगिनीव विषादिनी / असह्यमदनाक्रान्ता धैर्य्योपायविचेतना // rm_3.114{12} //

भर्तुर् आगतिम् आलम्ब्य क्षणं धैर्य्यसमाश्रिता / भर्तारम् एव संस्मृत्वा गृह एव न्यषीदत // rm_3.115{13} //

न निद्रां शयने भेजे नान्यस्मृतौ मनो ऽनुदत् / प्रभुम् एवं समाध्यात्वा तस्थौ ध्यायीव योगवित् // rm_3.116{14} //

अथैवं विकलीभूतां यौवनीं तां पतिव्रतां / काचिद् एका सखी भद्रा संनिरीक्ष्याब्रवीद् रहः // rm_3.117{15} //

भद्रे किन् ते विषाद त्वं विभासि त्वैः यथातुरा / मा विषीद यद् अर्थन् ते तद् वदस्व मयि प्रिये // rm_3.118{16} //

कथं नोत्सहसे भद्रे स्वकुलधर्मचारिणि / कौतुके चाद्भुते चापि सर्वत्र विषयेष्व् अपि // rm_3.119{17} //

भोजने भूषणे चापि द्रष्टुं श्रोतुं न वांछसि / किं विषादेन सिद्धं ते तत् प्रभुक्ष्व यथासुखं // rm_3.120{18} //

इति तयोदिते सख्या सार्थवाहप्रियापि स / तां सखीं प्रमदां कान्तां दृष्ट्वा चैवम् अभाषत // rm_3.121{19} //

नाहं भोगार्थिनी भद्रे नापि कामातिरागिणी / किं तु धर्मानुरक्तास्मि तत् कथं स्वामिनं विना // rm_3.122{20} //

तेनाहं विषयां त्यक्त्वा स्मृत्वा भर्त्तारम् एव तं / स्वागार एव तिष्ठामि भोग्येष्व् अपि च निस्पृहा // rm_3.123{21} //

कदा स मे प्रियो भर्त्ता गृहे प्रत्यासरिष्यति / इति चिंतां समाधाय तिष्ठामि योगिनी यथा // rm_3.124{22} //

यावच् च स प्रियः स्वामी नायाति स्वगृहं प्रति / तावद् एवं न भोक्ष्ये ऽहं भोग्यानि सुरसान्य् अपि // rm_3.125{23} //

विषयेष्व् अपि सर्वेषु न मे वांछा प्रियं विना / नान्यच्चिंता च मे चित्ते तस्माद् एवं स्थिता सदा // rm_3.126{24} //

यावत् स्वामी न मे दृष्टस् तावत् स्थास्याम्य् अहं तथा / अपि मे जिवितं यातु न च यायां गृहाद् बहिः // rm_3.127{25} //

स्त्रीणां हि देवता स्वामी धर्मो ऽपि भर्तृसेवया / तस्मात् स्मृत्वैव भर्त्तारं भाजाम्य् अहं पतिव्रता // rm_3.128{26} //

कुत्र धर्मं चरिष्यामि यस्या नास्ति गृहे पुमान् / तत् मनसैव भर्त्तारं ध्यात्वा भजे दिवानिशं // rm_3.129{27} //

धिग् मे जन्म निरर्थं स्याद् यस्या न यौवने पतिः / वृद्धत्वे किं करिष्यामि स्वामिना च धनैर् अपि // rm_3.130{28} //

वरम् एवाद्य मे मृत्युर् न मिथ्या चिरजीवितं / यस्माच् चिरम् अपि स्थित्वा मृत्युदुःखं तद् एव हि // rm_3.131{29} //

यम् एवालंव्य जीवामि स यदि नागमिष्यति / किम् एव जीवितेनापि केवलदुःखभाविना // rm_3.132{30} //

धन्यास् ता हि स्त्रियो भद्राः स्वस्वामिसहचारिकाः / कृत्वा धर्मं सदा गेहे सौख्यं भुक्त्वा वसन्ति याः // rm_3.133{31} //

मा भूत् तु मादृशि काचिद् अभद्रा दुःखभागिनी / सम्यग्भोग्यैश् च किं तस्या यस्या भर्त्ता न यौवने // rm_3.134{32} //

तथापि किं करिष्यामि नार्य्य् अहं हि पतिव्रता / तस्मात् तम् एव भर्त्तारं स्मृत्वा स्थास्यामि सर्वदा // rm_3.135{33} //

इति तयोदितं श्रुत्वा सा सखी हितकारिणी / तदुपायहितं कर्तुं तां सखीं च समब्रवीत् // rm_3.136{34} //

भद्रे सत्यं त्वया प्रोक्तं स्त्रीणां हि देवता पतिः / तथापि वक्ष्यते भद्रे तव प्रीत्या च तच् छृणु // rm_3.137{35} //