Patna धर्मपद

319 ध्प्104 आत्ता हि वरं दान्तो यच्छायम् इतरा प्रजा । आत्तदान्तस्स पोषस्स सदा संय्यतचारिणो ॥

उव्23:4 आत्मा ह्य् अस्य जितः श्रेयां यच् चेयम् इतराः प्रजाः । आत्मदान्तस्य पुरुषस्य नित्यं संवृतचारिणः ॥

320 ध्प्105 नेव देवा न गन्धब्बा न मारो सह ब्रह्मुणा । जितं अपजितं कयिरा तथरूपस्स जन्तुनो । उव्23:5 न देवा नापि गन्धर्वा न मारो ब्राह्मुणा सह । जितस्यापजितं कुर्युस् तथा प्राज्ञस्य भिक्षुणः ॥

321 ध्प्160 आत्ता हि आत्तनो नाथो को हि नाथो परो सिया । आत्तना हि सुचिन्नेन नाथं लभति दुल्लभं ॥

उव्23:11 आत्मा त्व् इहात्मनो नाथः को नु नाथः परो भवेत् । आत्मना हि सुदान्तेन नाथं लभति पण्डितः ॥

322 ध्प्380 आत्ता हि आत्तनो नाथो आत्ता हि आत्तनो गती । तस्सा संय्यमया ऽत्तानं अश्शं भद्रं व वाणिजो ॥

उव्19:14 आत्मैव ह्य् आत्मनो नाथः आत्मा शरणम् आत्मनः । तस्मात् संयमयात्मानं भद्राम् इव सारथिः ॥

323 आत्तानम् एव दमये अश्शसुगतिया सदा । दंम शंम उज्जुं होहि(होति) ततो अकुटिलो भव ॥

ततो दान्तो सुखी होहि(होति) अनुपादाय निवृतो । उव्19:13अब् आत्मानम् एव दमयेद् भद्राश्वम् इव सारथिः । (दंम शंम उज्जुं होहि(होति) ततो अकुटिलो भव ॥

ततो दान्तो सुखी होहि(होति) अनुपादाय निवृतो ।)

324 ध्प्379 आत्तना चोदया ऽत्तानं परिमशात्तानम् आत्तना । सो आत्तगुत्तो सतिमा सुखं भिक्खू विहाहिसि ।

325 ध्प्166 आत्तदात्थं परात्थेन बहुना पि न हापये । आत्तदात्थं परं ञात्ता सदात्थपरमो सिया ॥

उव्23:10 आत्मनो ऽर्थं परार्थेन बहुनापि न हापयेत् । आत्मार्थं परमं ज्ञात्वा स्वकार्थपरमो भवेत् ॥

326 ध्प्84 नेवात्तहेतो न परस्स हेतो न सग्गम् इच्छे न धनं न राष्टं । नेच्छे अधम्मेण समृद्धिम् आत्तनो सो शीलवा प्रंञवा धांमिको सिया ॥

आत्तवर्ग्गः

***** ददन्ती *****

327 ध्प्249 ददन्ति वे यथाश्रद्धं यथाप्रसदनं जना । तत्थ यो दुंमनो होति परेसं पानभोजने । न सो दिवा च रात्तो च समाधिम् अधिगच्छति ॥

उव्10:12 ददन्त्य् एके यथा श्रद्धा यथाविभवतो जनाः । तत्र यो दुर्मना भवति परेषां पानभोजने । नासौ दिवा च रात्रौ च समाधिम् अधिगच्छति ॥

328 ध्प्250 यस्स चेतं समुच्छिन्नं मूलो ऽग्घच्चतं । स वे दिवा च रात्तो च समाधिम् अधिगच्छति ॥

उव्10:13 यस्य त्व् एते समुच्छिन्नास् तालमस्तकवद् धताः । स वै दिवा च रात्रौ च समाधिम् अधिगच्छति ॥

329 ध्प्143अ-द्,144अब् अश्शो व भद्रो कषाय पुट्ठो आतापिनो सविंगणो चराणो । श्रद्धाय शीलेन च वीरियेण च समाधिना धम्मविपश्शनाय च । ते खान्तिसोरच्छसमाधिसंठिता शुतस्स प्रंञाय च सारम् अज्झगू ॥

उव्19:1,2(?) भद्रो यथाश्वः कशयाभिस्पृष्ट ह्य् आतापिनः संविजिताश् चरेत । श्राद्धास् तथा शीलगुणैर् उपेतः समाहितो धर्मविनिश्चयज्ञः । संपन्नविद्याचरणः प्रतिस्मृतस् तायि स सर्वं प्रजहाति दुःखम् ॥

330 यो द्रिष्टे धंमे लभति श्रद्धां प्रंञां अनुत्तरां । स वे महद्धनो लोके मोहम् अंञं बहुं धनं ॥

उव्10:9 यो जीवलोके लभते श्रद्धां प्रज्ञां च पण्डितः । तद् धि तस्य धनं श्रेष्टं हीनम् अस्येतरद् धनम् ॥

331 ध्प्303 श्रद्धो शीलेन संपन्नो यशभोगसमाहितो । यं यं सो भजते देशं तत्थ तत्थेव पूजितो ॥

उव्10:8 श्राद्धः शीलेन संपन्नस् त्यागवां वीतमत्सरः । व्रजते यत्र यत्रैव तत्र तत्रैव पूज्यते ॥

332 श्रद्धबितियं पुरुषं चरन्तं न नं लभेया अश्रद्धो व चारो । यशो चकित्ती च ततो नम् एति सग्गं च गच्छे शरीरं प्रहाय ॥

333 ध्प्97 अश्रद्धो अकतंञू च संधिच्छेदो च यो नरो । हतावकाशो वान्ताशो स वे उत्तिमपोरुषो ॥

उव्29:23 अश्रद्धश् चाकृतज्ञश् च संधिच्छेत्ता च यो नरः । हतावकाशो वान्ताशः स वै तूत्तमपूरुषः ॥

334 ध्प्182 किच्छो बुद्धान उप्पादो किच्छा धम्मस्स देशना । किच्छो श्रद्धपटीलाभो किच्छं माच्चान जीवितं ॥

335 ध्प्38 अनवट्ठितचित्तस्स सद्धंमम् अविजानतो । पारिप्लवप्रसादस्स प्रंञा न परिपूरति ॥

उव्31:28 अनवस्थितचित्तस्य सद्धर्मम् अविजानतः । पारिप्लवप्रसादस्य प्रज्ञा न परिपूर्यते ॥

336 नाप्रसन्नचित्तेन दुष्टेन कुपितेन वा । शक्कं आजानितुं धम्मो सारंभबहुलेन वा ॥

उव्31:25 नाप्रसन्नेन चित्तेन दुष्टेन क्षुभितेन वा । धर्मो हि शक्यम् आज्ञातुं संरम्भबहुलेन वा ॥

337 यो तु विनीय सारंभं अप्रसादं च चेतसो । प्रसन्नचित्तो सुमनो स वे न्याय्या सुभाषितं ॥

उव्31:26 विनीय यस् तु संरम्भम् अप्रसादं च चेतसा । आघातं चैव निःसृज्य प्रजानीयात् सुभाषितम् ॥

338 ध्प्178 मनुष्यपटिलाभेन सग्गानां गमनेन च । पृथिव्याम् एकराज्जेन सोतापत्तिफलं वरं ॥

339 यस्स श्रद्धा तथागते अचाला सुप्रतिष्ठिता । शीलञ् च यस्स कल्लाणं अयिरकान्तं प्रशंसियं ॥

340 संघे प्रसादो यस्स अस्ति उज्जुभूतञ् च दंशनं । अदरिद्रो ति तम् आहु अमोघं तस्स जीवितं ॥

341 तस्सा श्रद्धञ् च शीलं च प्रसादं धम्मदंशने । अनुयुञ्जेय मेधावी सरं बुद्धान शासनं ॥

ददन्तीवर्ग्गः

***** चित्त *****

342 ध्प्33 फन्दनं चपलं चित्तं दुरक्खं दुन्निवारयं । उज्जुं करोति मेधावी उषुकारो व तेजना ॥

उव्31:8 स्पन्दनं चपलं चित्तं दुरक्ष्यं दुन्निवारणं । ऋजुं करोति मेधावी इषुकारो इव तेजसा ॥

343 ध्प्34 वारिजो व थले खित्तो ओकमोकातु उब्भतो । परिफन्दतिमं चित्तं मारधेयं प्रहातये ॥

उव्31:2 वारिजो वा स्थले क्ष्प्तो ओकाद् ओघात् समुद्धृतः । परिस्पन्दति वै चित्तं मारधेयं प्रहातवै ॥

344 ध्प्37 दूरंगमं एकचरं अशरीरं गुहाशयं । ये चित्तं संय्यमेहिन्ति मोक्खंते मारबंधना ॥

345 ध्प्35 दुन्निग्ग्रहस्स लघुनो यत्थकामनिपातिनो । चित्तस्स दमथो साधु चित्तं दान्तं सुखावहं ॥

उव्31:1 दुर्निग्रहस्य लघुनो यत्रकामनिपातिनः । चित्तस्य दमनं साधु चित्तं दान्तं सुखावहम् ॥

346 ध्प्36 सुदुद्दशं सुनिपुणं यथकामनिपातिनं । चित्तं रक्खेय मेधावी तद्<अ>हि गुत्तं सुखावहं ॥

347 ध्प्39 अनपाश्रयमाणस्स अनन्वाहतचेतसो । हेत्ता कल्लाणपानि नास्ति जागरतो भयं ॥

उव्28:6 अनपाश्रयमाणस्स अनन्वाहतचेतसो । हेत्ता कल्लाणपानि नास्ति जागरतो भयं ॥

348 ध्प्79 धम्मप्रीतिरसं पाता विप्रसन्नेन चेतसा । अयिरप्रवेदिते धम्मे सदा रमति पण्डितो ॥

उव्30:13 धर्मप्रीतिः सुखं शेते विप्रसन्नेन चेतसा । आर्यप्रवेदिते धर्मे रमते पण्डितः स्मृतः ॥

349 ध्प्41 अचिरा वत अयं कायो पठविं अभिशेहिति । छूडो अपेतविंन्याणो निरात्थं वा कटिंगरं ॥

उव्1:35 अचिरं बत कायो ऽयं पठिवीम् अभिशेष्यते । शुन्यो व्यपेतविज्ञाणो निरास्तं वा कडङ्गरम् ॥

350 ध्प्40 कुंभोपमं कायम् इमं विदित्ता नगरोपमं चित्तम् अधिष्ठित्ता । योधेय मारं प्रंञायुधेन जितं च रक्खे अनिवेशनो सिया ॥

उव्31:35 कुम्भोपमं कायम् इमं विदित्वा नगरोपमं चित्तम् अधिष्ठितं च । युध्येत मारं प्रज्ञायुधेन जितं च रक्षेद् अनिवेशनः स्यात् ॥

351 ध्प्13 यथा अगारं दुच्छन्नं वट्ठी समिविज्झति । एवं अभावितं चित्तं रागो समितिविज्झति ॥

उव्31:11 यथा ह्य् अगारं दुच्छन्नं वृष्टिः समतिभिन्धति । एवं ह्य् अभावितं चित्तं रागः समतिभिन्दति ॥

352 ध्प्14 यथा अगारं सुच्छन्नं वट्ठी न समितिविज्झति । एवं सुभावितं चित्तं रागो न समितिविज्झति ॥

उव्31:17 यथा ह्य् अगारं सुच्छन्नं वृष्टिर् न व्यतिभिन्दति । एवं सुभावितं चित्तं रागो न व्यतिभिन्दति ॥

353 यथा अगारं दुच्छन्नं वट्ठी समितिविज्झति । एवं अभावितं चित्तं रागो समितिविज्झति ॥

उव्31:12 यथा ह्य् अगारं दुच्छन्नं वृष्टिर् समतिभिन्दति । एवं ह्य् अभावितं चित्तं द्वेषः समतिभिन्दति ॥

354 यथा अगारं सुच्छन्नं वट्ठी न समितिविज्झति । एवं सुभावितं चित्तं दोषो न समितिविज्झति ॥

उव्31:18 यथा ह्य् अगारं सुच्छन्नं वृष्टिर् न व्यतिभिन्दति । एवं सुभावितं चित्तं द्वेषो न व्यतिभिन्दति ॥

355 यथा अगारं दुच्छन्नं वट्ठी समितिविज्झति । एवं अभावितं चित्तं मोहो समितिविज्झति ॥

उव्31:13 यथा ह्य् अगारं दुच्छन्नं वृष्टिर् समतिभिन्दति । एवं ह्य् अभावितं चित्तं मोहः समतिभिन्दति ॥

356 यथा अगारं सुच्छन्नं वट्ठी न समितिविज्झति । एवं सुभावितं चित्तं मोहो न समितिविज्झति ॥

उव्31:19 यथा ह्य् अगारं सुच्छन्नं वृष्टिर् न समतिभिन्दति । एवं सुभावितं चित्तं मोहो न व्यतिभिन्दति ॥

357 ध्प्183 सब्बपापस्स अकरणं कुशलस्स अपसंपदा । सचित्तपयिरोदमनं एतं बुद्धान शासनं ॥

उव्28:1 सर्वपापस्यआकरणं कुशलस्योपसंपदः । स्वचित्तपर्यवदनम् एतद् बुद्धस्य शासनम् ॥

चित्तवर्ग्गः

***** माग्ग *****

358 ध्प्273 माग्गानष्टंगिको श्रेष्ठो सच्चानां चतुरो पदा । विरागो श्रेष्ठो धम्माणां दुपदानां च चक्खुमा ॥

उव्12:4 मार्गेषु अष्टाङ्गिकः श्रेष्ठश् चत्वार्य् आर्याणि सत्यतः । श्रेष्ठो विरागो धर्माणां चक्षुमां द्विपदेषु च ॥

359 ध्प्275च्द्,276 आक्खातो वो मया माग्गो अंञाये शल्लसःसनो । तुब्भेहि किच्चम् आतप्पं अक्खातारो तथागता । पटिपन्ना प्रमोक्खन्ति झायिनो मारबंधना ॥

उव्12:9अ-द्,12:11द् आख्यातो वो मया मार्गस् त्व् अज्ञायै शल्यकृन्तनः । युष्माभिर् एव करणीयम् आखातारस् तथागताः । प्रतिपन्नकाः प्रहास्यन्ति ध्यायिनो मारबन्धनम् ॥

360 ध्प्274,275अब् एसेव माग्गो नास्तं ऽञो दंशनस्स विशुद्धिये । तं माग्गं पटिपज्जह्वो मारस्से ऽसा प्रमोहनी । एताहि तुब्भे पटिपन्ना दुक्खस्स अन्तं करिष्यथ ॥

उव्12:11अब् एषो हि मार्गो नास्त्य् अन्यो दर्शनस्य विशुद्धये । (तं माग्गं पटिपज्जह्वो मारस्से ऽसा प्रमोहनी । एताहि तुब्भे पटिपन्ना दुक्खस्स अन्तं करिष्यथ ॥)

361 ध्प्283 वनं छिन्दथ मा रुक्खे वनो जायते भयं । छेत्ता वनञ् च वनधञ् च निब्बनेन गमिश्शथ ॥

उव्18:3 वनं छिन्दत मा रुक्षं वनाद् वै जायते भयम् । छित्वा वनं च समूलं तु निर्वणा भवत भिक्षवः ॥

362 ध्प्284 यावता वनधो न च्छिज्जति अणुमात्तो पि नरस्स ञातिसु । पटिबद्धमनो हि तत्थ सो वच्छो च्छीरवको व मातरि ॥

उव्18:4 न छिद्यते यावता वनं ह्य् अनुमात्रम् अपि नरस्य बन्धुषु । प्रतिबद्धमनाः स तत्र वै वत्सः क्षीरपक इव मातरम् ॥

363 ध्प्285 उच्छिन्न सिनेहम् आत्तनो कुमुदं शारदिकं व पाणिना । शान्तिमाग्गम् एव ब्यूहय निब्बाणं सुगतेन देशितं ॥

उव्18:5 उच्छिन्धि हि स्नेहम् आत्मनः पद्मं शारदकं यथोदकात् । शान्तिमार्गम् एव बृंहयेन् निर्वाणं सुगतेन देशितम् ॥

364 ध्प्286 इदं वश्शा करिष्यामि इदं हेमंन गृह्मसु । इति बालो विचिंतेति अन्तरायं न बुज्झति ॥

उव्1:38 इह वर्षं करिष्यामि हेमन्तं ग्रीष्मम् एव च । बालो विचिन्तयत्य् एवम् अन्तरायं न पश्यति ॥

365 ध्प्287 तं पुत्तपशुसंमत्तं व्यासत्तमनसं नरं । सुत्तं ग्ग्रामं महोघो वा मच्चु-र्-आदाय गच्छति ॥

उव्1:39 तं पुत्रपशुसंमत्तं व्यासक्तमनसं नरम् । सुप्तं ग्रामं महौघैव मृत्युर् आदाय गच्छति ॥

366 ध्प्288 न सन्ति पुत्ता त्ताणाय न पिता नो पि भातरो । अन्तकेना ऽधिभूतस्स नास्ति ञातीसु त्ताणता ॥

उव्1:40 न सन्ति पुत्रास् त्राणाय न पिता नापि बान्धवाः । अन्तकेनाभिभूतस्य न हि त्राणा भवन्ति ते ॥

367 क्रन्दताम् एव ञातीनं विलपतां चेवम् एकतो । जना अन्तरहीयंति असकामा जहंति नं ॥

368 ध्प्289 एतं विदिय मेधावी प्रंञवा वीतमच्छरी । तं सग्गगमनं माग्गं निच्चम् एव विशोधये । उव्6:15 एतद् धि दृष्ट्वा शिक्षेत सदा शीलेषु पण्डितः । निर्वाणगमनं मार्गं क्षिप्रम् एव विशोधयेत् ॥

369 तस्सा हि पण्डितो पोषो संपश्शं अत्थम् आत्तनो । तं सग्गगमनं माग्गं निच्चम् एव विशोधये ॥

370 श्रद्धो शीलेन संपन्नो प्रंञवा सुसमाहितो । निच्चं माग्गं विशोधेति सच्छयनं सांपरायिकं ॥

371 श्रद्धो शीलेन संपन्नो प्रंञवा सुसमाहितो । रमते माग्गम् आसेवं अज्झत्तोपसमे रतो ॥

372 ध्प्31च्द् श्रद्धो शीलेन संपन्नो प्रंञावागरतो सदा । संयोजनम् अणुत्थूलं दहम् अग्गी व गच्छति । मानमक्खे व पापके ॥

उव्4:29च्द् (श्रद्धो शीलेन संपन्नो प्रंञावागरतो सदा ।) संयोजनम् अणुस्थूलं दहन्न् अग्निर् इव गच्छति । (मानमक्खे व पापके ॥)

373 ध्प्277 अनिच्चा सब्बसंखारा यतो प्रंञाय पश्शति । अथ निव्वण्डते दुक्खा एस माग्गो विशुद्धिये ॥

उव्12:5 अनित्यां सर्वसंस्कारां प्रज्ञाय पश्यते सदा । अथ निर्विद्यते दुःखाद् एष मार्गो विशुद्धये ॥

374 ध्प्279 सब्बधंमा अनात्ता ति यतो प्रंञाय पश्शति । अथ निव्विण्डते दुक्खा एस माग्गो विशुद्धिये ॥

उव्12:8 सर्वधर्मा अनात्मानः प्रज्ञया पश्यते यदा । अथ निर्विद्यते दुःखाद् एष मार्गो विशुद्धये ॥

375 ध्प्282 योगा हि भूरी संभवति अयोगा भूरिसंखयो । एतं जेथापथं ञात्ता भवाय विभवाय च । तथा शिच्छेय मेधावी यथा भूरी प्रवद्धति ॥

उव्29:40 योगाद् भवः प्रभवति वियोगाद् भवसंषयः । एतद् द्वैधापथं ज्ञात्वा भवाय विभवाय च । तत्र शिक्षेत मेधावी यत्र योगान् अतिक्रमेत् ॥

माग्गवग्गः

***** सहस्र *****

376 ध्प्100 सहस्रम् अपि चे वाचा अनत्थपदसाहिता । एकं अत्थपदं श्रेयो यं शोत्ता उपशांमति ॥

377 ध्प्102 यो च गाथाशतं अनत्थपदसाहितं । एकं धमपदं श्रेयो यं शोत्ता उपशाम्मति ॥

उव्24:1,2 यच् च गाथाशतं अनर्थपदसंहितम् । एकं धर्मपदं श्रेयो यच् छ्रुत्वा ह्य् उपशाम्यति ॥

378 ध्प्103 यो सहस्रं सहस्राणां संग्ग्रामे मानुषे जिने । एकं च पंञम् आत्तानं स वे संग्ग्राममुत्तमो ॥

उव्23:3 यः सहस्रं सहस्राणां संग्रामे द्विषतां जयेत् । यश् चात्मानं जयेत् एकं संग्रामो दुर्जयः स वै ॥

379 dhp106c-f मासे मासे सहस्रेण यो यजेय शतं समा । एकं च भावि<त्त>तात्तानं मुहुत्तम् अपि पूजये । सा एव पौजना श्रेयो यच् छ वश्शशतं हुतं ॥

uv24:16c-f (māse māse sahasreṇa yo yajeya śataṃ samā |) यच् वैकं भावितात्मानं मुहूर्तम् अपि पूजयेत् । सा तस्य पूजना श्रेष्टता न तद् वर्षशतं हुतम् ॥

380 ध्प्107 यो च वश्शशतं जन्तू अग्गिं परिचरे वने । एकञ् च भावितात्तानं मुहुत्तम् अपि पूजये । सा एव पूजना श्रेयो यच् छ वश्शशतं हुतं ॥

उव्24:16 यच् च वर्षशतं पूर्णम् अग्निं परिचरेद् वने । यच् चैकं भावितात्मानं मुहूर्तम् अपि पूजयेत् । सा तस्य पूजना श्रेष्ठा न तद् वर्षशतं हुतम् ॥

381 ध्प्108 यं किंचि यष्टं व हुतं व लोके संवत्सरं यजते पुंञपेखी । सब्बं पि तं न चतुब्बागं एति अभिवादना उज्जुगतेसु श्रेयो ॥

382 मासे मासे सहस्रेण यो यजेय शतं समा । न तं बुद्धे प्रसादस्स कलाम् अग्घति षोडशिं ॥

उव्24:21 मासे मासे सहस्रेण यो यजेत समाशतम् । न तद् बुद्धे प्रसादस्य कलाम् अर्घति षोडशीम् ॥

383 मासे मासे सहस्रेण यो यजेय शतं समा । न तं धम्मे प्रसादस्स कलाम् अग्घति षोडशिं ॥

उव्24:22 मासे मासे सहस्रेण यो यजेत समाशतम् । न तद् धर्मे प्रसादस्य कलाम् अर्घति षोडशीम् ॥

384 मासे मासे सहस्रेण यो यजेय शतं समा । न तं संघे प्रसादस्स कलाम् अग्घति षोडशिं ॥

उव्24:23 मासे मासे सहस्रेण यो यजेत समाशतम् । न तद् संघे प्रसादस्य कलाम् अर्घति षोडशीम् ॥

385 मासे मासे सहस्रेण यो यजेय शतं समा । न तं साखातधंमानां कलाम् अग्घति षोडशिं ॥

उव्24:21-23 मासे मासे सहस्रेण यो यजेत समाशतम् । न तद् बुद्धे प्रसादस्य कलाम् अर्घति षोडशीम् ॥

386 मासे मासे कुशाग्ग्रेण बालो भुञ्जेय भोजनं । न तं बुद्धे प्रसादस्स कलाम् अग्घति षोडशिं ॥

उव्24:17 मासे मासे कुशाग्रेण यो हि भुञ्जीत भोजनम् । न तद् बुद्धे प्रसादस्य कलाम् अर्घति षोडशीम् ॥

387 मासे मासे कुशाग्ग्रेण बालो भुञ्जेय भोजनं । न तं धम्मे प्रसादस्स कलाम् अग्घति षोडशिं ॥

उव्24:18 मासे मासे कुशाग्रेण यो हि भुञ्जीत भोजनम् । न तद् धर्मे प्रसादस्य कलाम् अर्घति षोडशीम् ॥

388 मासे मासे कुशाग्ग्रेण बालो भुञ्जेय भोजनं । न तं संघे प्रसादस्स कलाम् अग्घति षोडशिं ॥

उव्24:19 मासे मासे कुशाग्रेण यो हि भुञ्जीत भोजनम् । न तद् संघे प्रसादस्य कलाम् अर्घति षोडशीम् ॥

389 ध्प्70 मासे मासे कुशाग्ग्रेण बालो भुञ्जेय भोजनं । न तं साक्खातधंमाणां कलाम् अग्घति षोडशिं ॥

उव्24:17-19 मासे मासे कुशाग्रेण यो हि भुञ्जीत भोजनम् । न तद् बुद्धे प्रसादस्य कलाम् अर्घति षोडशीम् ॥

390 ध्प्110 यो च वश्शशतं जीवे दुश्शीलो असमाहितो । एकाहं जीवितं श्रेयो शीलवन्तस्स झायतो ॥

उव्24:3 यच् च वर्षशतं जीवेद् दुःशीलो ह्य् असमाहितः । एकाहं जीवितं श्रेयः सदा शीलवतः शुचेः ॥

391 ध्प्111 यो च वश्शशतं जीवे दुश्शीलो असमाहितो । एकाहं जीवितं श्रेयो प्रंञवन्तस्स झायतो ॥

उव्24:4 यच् च वर्षशतं जीवेद् दुष्प्रज्ञो असमाहितः । एकाहं जीवितं श्रेयः प्राज्ञस्य ध्यायिनः सदा ॥

392 ध्प्112 यो च वश्शशतं जीवे कुसीदो हीनवीरियो । एकाहं जीवितं श्रेयो वीर्य्यम् आरभतो दृडं ॥

उव्24:5 यच् च वर्षशतं जीवेद् कुसीदो हीनवीर्यवान् । एकाहं जीवितं श्रेयो वीर्यम् आरभतो दृढम् ॥

393 ध्प्113 यो च वश्शशतं जीवे अपश्शं उदयव्ययं । एकाहं जीवितं श्रेयो पश्शतो उदयव्ययं ॥

उव्24:6 यच् च वर्षशतं जीवेद् अपश्यन्न् उदयव्ययम् । एकाहं जीवितं श्रेयः पश्यतो ह्य् उदयव्ययम् ॥

394 ध्प्115 यो च वश्शशतं जीवे अपश्शं धम्मं उत्तमं । एका ऽहं जीवितं श्रेयो पश्शतो धम्मं उत्तमं ॥

395 ध्प्114 यो च वश्शशतं जीवे अपश्शं अमतं पदं । एका ऽहं जीवितं श्रेयो पश्शतो अमतं पदं ॥

उव्24:15 यच् च वर्षशतं जीवेद् अपश्यन्न् अमृतं पदम् । एकाहं जीवितं श्रेयः पश्यतो ह्य् अमृतं पदम् ॥

396 यो च वश्शशतं जीवे सद्धंमे अप्रतिष्ठितो । एका ऽहं जीवितं श्रेयो सधंमं इह विजानतो ॥

397 यो च वश्शशतं जीवे अप्राप्य आसवक्खयं । एका ऽहं जीवितं श्रेयो प्राप्यतो आसवक्खयं ॥

उव्24:8 यच् च वर्षशतं जीवेद् अपश्यन्न् आस्रवक्षयम् । एकाहं जीवितं श्रेयः पश्यतो ह्य् आसवक्षयम् ॥

सहस्रवर्ग्गः

***** [उरग] *****

398 यो ना ऽज्झगमी भवेसु सारं विचिनं पुष्पं इव उदुम्बरेसु । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

उव्18:21 यो नाध्यगमद् भवेषु सारं बुद्ध्वा पुष्पम् उदुम्बरेस्य यद्वत् । स तु भिक्षुर् इदस्ं जहात्य् अपारं ह्य् उरगो जीर्णम् इव त्वचं पुराणम् ॥

399 यो उप्पतितं विनेति रागं विसटं सप्पविषम् व ओषधीहि । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराण्ज्ं ॥

400 यो उप्पतितं विनेति दोषं विसटं सप्पविषम् व ओषधीहि । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराण्ज्ं ॥

401 यो उप्पतितं विनेति मोहं विसटं सप्पविषम् व ओषधीहि । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराण्ज्ं ॥

402 यो उप्पतितं विनेति क्रोधं विसटं सप्पविषम् व ओषधीहि । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराण्ज्ं ॥

403 यो उप्पतितं विनेति मानं विसटं सप्पविषम् व ओषधीहि । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

उव्32:65 यस् तूत्पतितं निहन्ति मानं विसृटं सर्पविषं यथौषधेन । सो तु भिक्षुर् इदं जहात्य् अपारं ह्य् उरगो जीर्णम् इव त्वचं पुराणम् ॥

404 यो रागं उदिच्छिया अशेषं बिसपुष्पं व सरेरुहं विगाह्य । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

उव्18:21अ=32:56 यो रागम् उदाच्छिनत्त्य् अशेषं बिसपुष्पम् इव जलेरुहं विगाह्य । स तु भिक्षुर् इदं जहात्य् अपारं ह्य् उरगो जीर्णम् इव त्वचं पुराणम् ॥

405 यो दोषं उदिच्छिया अशेषं बिसपुष्पं व सरेरुहं विगाह्य । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

उव्18:21ब्=32:57 यो द्वेषम् उदाच्छिनत्त्य् अशेषं बिसपुष्पम् इव जलेरुहं विगाह्य । स तु भिक्षुर् इदं जहात्य् अपारं ह्य् उरगो जीर्णम् इव त्वचं पुराणम् ॥

406 यो मोहं उदिच्छिया अशेषं बिसपुष्पं व सरेरुहं विगाह्य । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

उव्18:24च्=32:58 यो मोहम् उदाच्छिनत्त्य् अशेषं बिसपुष्पम् इव जलेरुहं विगाह्य । स तु भिक्षुर् इदं जहात्य् अपारं ह्य् उरगो जीर्णम् इव त्वचं पुराणम् ॥

407 यो क्रोधं उदिच्छिया अशेषं बिसपुष्पं व सरेरुहं विगाह्य । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

408 यो मानं उदिच्छिया अशेषं बिसपुष्पं व सरेरुहं विगाह्य । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

उव्18:21द्=32:59 यो मानम् उदाच्छिनत्त्य् अशेषं बिसपुष्पम् इव जलेरुहं विगाह्य । स तु भिक्षुर् इदं जहात्य् अपारं ह्य् उरगो जीर्णम् इव त्वचं पुराणम् ॥

409 यो रागम् उदिच्छिया अशेषं कुश (क्रम)-संगानि व छेत्त (छेतु) बन्धनानि । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

410 यो तह्नम् उदिच्छिया अशेषं सरितां शीघरयां विशोधयित्ता । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

उव्32:74 तृष्णां य उदाच्छिनत्त्य् अशेषं सरितां शीघरजवाम् अशोषयज्ञः । स तु भिक्षुर् इदं जहात्य् अपारं ह्य् उरगो जीर्णम् इव त्वचं पुराणम् ॥

411 यो ना ऽच्चसरी न प्रेच्चसारी सब्बं वीतसरी इमं प्रपञ्चं । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

412 यो ना ऽच्चसरी न प्रेच्चसारी सब्बं इदं वितधं ति मोषधंमं । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

उव्32:55 यो नात्यसरं न चात्यलीयं ज्ञात्वा वितथम् इमं हि सर्वलोकम् । स तु भिक्षुर् इदं जहाति अपारं ह्य् उरगो जीर्णम् इव त्वचं पुराणम् ॥

413 यस्स वनथा न संति केचि विनिबंधाय भवाय हेतुकप्पा । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

उव्32:78 यस्य हि वनसा न सन्ति के चिन् मूलं चाकुशलस्य यस्य नष्टम् । स तु भिक्षुर् इदं जहात्य् अपारं ह्य् उरगो जीर्णम् इव त्वचं पुराणं ॥

414 यस्स वनथा न सन्ति केचि मूला अक्कुशला समूहता ऽस्स । सो भिक्खु जहाति ओरपारं उरगो जिन्नम् इव त्तचां पुराणिं ॥

उव्32:79 यस्य ज्वरथा न सन्ति के चिन् मूलं चाकुशलस्य यस्य नष्टम् । स तु भिक्षुर् इदं जहात्य् अपारं ह्य् उरगो जीर्णम् इव त्वचं पुराणं ॥

समाप्ता धम्मपदा अमृतपदानि गाथाशतानि पञ्च द्वे च गाथे ॥ यथा दृष्टं तथा लिखितम् इति परिहारोयम् अस्मदीयः ॥ शुभं अस्तु सर्व्वसत्वानानं ॥