Patna धर्मपद

Patna धर्मपद

सिद्धं नमः सर्व्वबुद्धधम्मार्य्यसंघेभ्यः

1 ध्प् 1 मनोपूर्व्वंगमा धम्मा मनोश्रेष्ठा मनोजवा । मनसा च प्रदुष्टेन भाषते वा करोति वा । ततो नं दुखम् अन्नेति चक्रम् वा वहतो पदं ॥

उव्31:23 मनःपूर्वङ्गमा धर्मा मनःश्रेष्ठा मनोजवाः । मनसा हि प्रदुष्टेन भाषते वा करोति वा । ततस् तं दुःखम् अन्वेति चक्रं वा वहतो पदम् ॥

2 ध्प्2 म[नोपूर्व्वं]गमा धम्मा मनोश्रेष्ठा मनोजवा । मनसा च प्रसन्नेन भाषते वा करोति वा । ततो नं सुखम् अन्नेति च्छाया वा अनपायिनी ॥

उव्31:24 मनःपूर्वङ्गमा ध्र्मा मनःश्रेष्ठा मनोजवा । मनसा च प्रसन्नेन भाषते वा करोति वा । ततस् तं सुखम् अन्वेति च्छाया वा अनुगमिनी ॥

3 ध्प्15 इह शोचति प्रेच्च शोचति पापकम्[मो उभय]त्थ शोचति । सो शोचति सो विहंन्यति दृष्टा कम्मकिलेशम् आत्तनो ॥

उव्28:34 इह शोचति प्रेत्य शोचति पापकम्मा हि उभयत्र शोचति । स हि शोचति स प्रशोचति दृष्ट्वा कर्म हि क्लिष्टम् आत्मनः ॥

4 ध्प्16 इह नन्दति प्रेच्च नन्दति कतपुंञो उभयत्थ नन्दति । सो नन्दति [ ]दति दृष्टा कम्मविशुद्धिम् आत्तनो ॥

उव्28:35 इह नन्दति प्रेत्य नन्दति कृतपुण्यो ह्य् उभयत्र नन्दति । स हि नन्दति स प्रमोदते दृष्ट्वा कर्म विशुद्धम् आत्मनः ॥

5 ध्प्3 आक्रोशि मं अवधि मं अजिनि मं अहासि मे । ये तानि उपनह्यन्ति वेरं तेसं न शाम्यति ॥

उव्14:9 आक्रोशन् माम् अवोचन् माम् अजयन् माम् अजापयेत् । अत्र ये ह्य् उपनह्यन्ति वैरं तेषां न शाम्यति ॥

6 ध्प्4 आक्रो[षि मं] अवधि मं अजिनि मं अहासि मे । ये तानि नोपनह्यन्ति वेरं तेसं उपशम्यति ॥

उव्14:10 आक्रोशन् माम् अवोचन् माम् अजयन् माम् अजापयेत् । अत्र ये नोपनह्यन्ति वैरं तेषां प्रशाम्यति ॥

7 ध्प्7 शुभा ऽनुपश्शिं विहरन्तं इन्द्रियेसु असंवृतं । [भोजन]म्हि अमात्तंञू कुशीदं हीनवीरियं ॥

तं वे प्रसहते मारो वातो रुक्खं व दुब्बलं । उव्29:15 शुभानुदर्शिनं नित्यम् इद्रियैश् चाप्य् असंवृतं । भोजने चाप्य् अमात्रज्ञं हीनं जागरिकासु च । तं वै प्रसहते रागो वातो वृक्षम् इवाबलं ।

8 ध्प्8 अशुभानुपश्शिं विहरन्तं इन्द्रियेषु सुसंवृतं ॥

भोजनम्हि च मा[ ]द्धं आरद्धवीरियं । तं वे न प्रसहते मारो वातो शेलं व पर्व्वतं ॥

उव्29:16 अशुभानुदर्शिनं नित्यम् इन्द्रियैश् च सुसंवृतं । भोजने चापि मात्रज्ञं युक्तं जागरिकासु च । तं न प्रसहते रागो वातः शैलम् इव स्थिरं ॥

9 ध्प्328 सचे लभेया निपकं सप्रंञं साद्धिंचरं साधुविहारधीरं । अधिभूय सब्बाणि परिश्रव्[ ] चरेया तेनात्तमनो सतीमा ॥

उव्14:13 स चेल् लभेद् वै निपकं सहायं लोके चरं साधु हि नित्यम् एव । अधिभूय सर्वाणि परिस्रवाणि चरेत तेनाप्तमना स्मृतात्मा ॥

10 ध्प्329 न चे लभेया निपकं सप्रंञं साद्धिंचरं साधुविहारधीरं । राजा व राष्टं विजितं प्रहाय एको च्चरे मातंगारन्ने व नागो ॥

उव्14:14 न चेल् लभेत् वै निपकं सहायं लोके च रं साधु हि नित्यम् एव । राजेव राष्ट्रं विपुलं प्रहाय एकश् चरेन् न च पापानि कुर्यात् ॥

11 ध्प्330 एकस्स चरितं श्रेयो नास्ति बाले बितीयता । एको च्चरे न च पापानि कयिरा अप्पुस्सुको मातंगारन्ने व नागो ॥

उव्14:16 एकस्य चरितं श्रेयो न तु बालः सहायता । एकश् चरेन् न च पापानि कुर्याद् अल्पोत्सुको ऽरण्यगतै व नागः ॥

12 छन्ददोषभया मोहा यो धम्मं अतिवत्तति । नीहीरते तस्स यशो कालपक्खे व चन्द्रमा ॥

13 छन्ददोषभया मोहा यो धम्मं नातिवत्तति । आपूरते तस्स यशो शुक्लपक्खे व चन्दरमा ॥

14 ध्प्21 अप्रमादो अमतपदं प्रमादो मच्चुनो पदं । अप्रमत्ता न म्रीयन्ति ये प्रमत्ता यथा मता ॥

उव्4:1 अप्रमादो ह्य् अमृतपदं प्रमादो मत्युनः पदम् । अप्रमत्ता न म्रियन्ते ये प्रमत्ताः सदा मृताः ॥

15 ध्प्22 एतं विशेषतं न्यात्ता अप्रमादम्हि पण्डिता । अप्रमादे प्रमोदन्ति अयिराणां गोचरे रता ॥

उव्4:2 एतं विशेषतां ज्ञात्वा ह्य् अप्रमादस्य पण्डितः । अप्रमादं प्रमुद्येत नित्यम् आर्यः स्वगोचरम् ॥

16 ध्प्23 ते झायिनो साततिका निच्चं दृढपराक्रमा । फुसन्ति धीरा निब्बाणं योगच्छेमं अनुत्तरं ॥

उव्4:3 अप्रमत्ताः साततिका निच्चं दृढपराक्रमाः । स्पृशन्ति धीरा निर्वाणं योगक्षेमम् अनुत्तरम् ॥

17 ध्प्26 प्रमादं अनुयुञ्जन्ति बाला दुम्मेधिनो जना । अप्रमादन् तु मेधावी धनं श्रेष्ठं व रक्खति ॥

उव्4:10 प्रमादम् अनुवर्तन्ते बाला दुर्मेधसो जनाः । अप्रमादं तु मेधावी धनं श्रेष्ठीव रक्षति ॥

18 ध्प्29 अप्रमत्तो प्रमत्तेसु सुत्तेसु बहुजागरो । अबलाष्षम् व शीघ्राश्शो हेत्ता याति सुमेधसो ॥

उव्19:4 अप्रमत्तः प्रमत्तेषु सुप्तेषु बहुजागरः । अबलाश्व इव भद्राश्वं हित्वा याति सुमेधसम् ॥

19 ध्प्28 प्रमादम् अप्रमादेन यदा नुदति पण्डितो । प्रंञाप्रासादम् आरुह्य अशोको शोकिनिं प्रजां । पर्व्वतट्ठो व भोम ऽट्ठे धीरो बाले अवेच्छति ॥

उव्4:4 प्रमादम् अप्रमादेन यदा नुदति पण्डितः । प्रज्ञाप्रासादम् आरुह्य त्व् अशोकः शोकिनीं प्रजाम् । पर्वतस्थैव भूमिस्थां धीरो बालान् अवेक्षते ॥

20 ध्प्172 पूर्व्वे चापि प्रमज्जित्ता यो पच्छा न प्रमज्जति । सो इमं लोकं प्रभासेति अभ्रमुत्तो व चन्द्रमा ॥

उव्16:5 यस् तु पूर्वं प्रमाद्येह पश्चाद् वै न प्रमाद्यते । स इमं भासते लोकम् अभ्रमुक्तैव चन्द्रमाः ॥

21 पूर्व्वे चापि प्रमज्जित्ता यो पच्छा न प्रमज्जति । सो इमां विसत्तिकां लोके सतो समतिवत्तति ॥

उव्16:6 यस् तु पूर्वं प्रमाद्येह पश्चाद् वै न प्रमाद्यते । स इमां विषक्तिकां लोके स्मृतः समतिवर्तते ॥

22 ध्प्32 अप्रमादगरु भिक्खू प्रमादे भयदंशिनो । अभव्वो परिहाणाय निब्बाणस्सेव सन्तिके ॥

उव्4:32 अप्रमादरतो भिक्षुः प्रमादे भयदर्शकः । अभव्यः परिहाणाय निर्वाणस्यैव सो ऽन्तिके ॥

23 ध्प्31 अप्रमादगरु भिक्खू प्रमादे भयदंशिनो संयोजनम् अणुत्थूलं दहम् अग्गीव गच्छति । उव्4:29 अप्रमादरतो भिक्षुः प्रमादे भयदर्शकः । संयोजनम् अणुस्थूलं दहन्न् अग्निर् इव गच्छति ।

24 ध्प्327 अप्रमादरता होथ सं चित्तम् अनुरक्खथ ॥

दुग्गा उद्धरथात्तानं पके सन्नो व कुञ्जरो । उव्4:36/4:27 अप्रमादरता भवत स्वचित्तम् अनुरक्षत ॥

दुर्गाद् उद्धरते त्मानं पङ्कसन् नैव कुञ्जरः ।

25 प्रमादे प्रमुदिनो निपका शीलसंवृता ॥

ते वे काले प्राच्छन्ति यत्थ प्रात्तो न शोचति ।

26 प्रमादे प्रमोदेथ न कामरतिसन्धवे ॥

एवं विहरन् आतापी शान्तचित्तो ऽनुद्धतो । चेतोशमथम् अनुयुत्तो दुक्खस्सन्तकरो सिया ॥

27 ध्प्24 उट्ठेया न प्रमज्जेया धम्मं सुचरितं चरे । धम्मचारी [ ] शेति अश्शिं लोके परम्हि च ॥

उव्4:35 उत्तिष्ठेन् न प्रमाद्येत धर्मं सुचरितं चरेत् । धर्मचारी सुखं शेते ह्य् अस्मिं लोके परत्र च ॥

28 ध्प्24 उट्ठाणवतो सतीमतो शुचिकम्मस्स निशाम्मकाणो । संय्यतस्स च धम्मजीविनो अप्रमत्तस्स यशो ऽस्स वद्धति ॥

उव्4:6 उत्थानवतः स्मृतात्मनः शुभचित्तस्य निशाम्यचारिणः । संयतस्य हि धर्मजीविनो ह्य् अप्रमत्तस्य यशो ऽभिवर्धते ॥

29 ध्प्25 उट्ठाणेना ऽप्रमादेन संय्यमेन दमेन च । दीपं कयिराथ मेधावी यम् ओघो नाधिपूरति ॥

उव्4:5 उत्थानेनाप्रमादेन संयमेन दमेन च । द्वीपं करोति मेधावी तम् ओघो नाभिमर्दति ॥

30 ध्प्280 उट्ठाणकालम्हि अनुट्ठिहानो युवा बली आलसिको उपको । संसन्नसंकप्पमनो कुसीदो प्रंञाय माग्गं अलसो न येति ॥

उव्31:32 उत्थानकालेषु निहीनवीर्यो वाचा बली त्व् आलसिको निराशः । सदैव संकल्पहतः कुसीदो ज्ञानस्य मार्गं सततं न वेत्ति ॥

31 ध्प्167 हीनं धम्मं न सेवेया प्रमादेन न सम्वसे । मिच्छदृष्टिं न सेवेया न सिया लोकवद्धनो ॥

उव्4:8 हीनां धर्मं न सेवेत प्रमादेन न संवसेत् । मित्यादृष्टिं न रोचेत न भवेल् लोकवर्धनः ॥

32 ध्प्259 न तावता धम्मधरो यावता बहु भाषति । यो तु अप्पम् पि सोत्तान धम्मं कायेन फस्सये । स वे धम्मधरो होति यो धम्मे न प्रमज्जति ॥

उव्4:21 न तावता धर्मधरो यावता बहु भाषते । यस् त्व् इहाल्पम् अपि श्रुत्वा धर्मं कायेन वै स्पृशेत् । स वै धर्मधरो भवति यो धर्मे न प्रमाद्यते ॥

33 ध्प्371 धम्मं विचिनाथ अप्रमत्ता मा वो कामगुणा भ्रमेंसु चित्तं । मा लोहगुडे गिलं प्रमत्तो क्रण्डे दुक्खम् इदन् ति दह्यमानो ॥

उव्31:31 आतापि विहर त्वम् अप्रमत्तो मा ते कामगुणो मथेत चित्तम् । मा लोहगुडां गिलेः प्रमत्तः क्रन्दं वै नरकेषु पच्यमानः ॥

अप्रमादवग्गः

***** ब्राह्मण *****

34 ध्प्383 छिन्न सूत्रं पराक्राम्म भवं प्रणुद ब्राह्मण । संखाराणां खयं ञात्ता अकथसो सि ब्राह्मण ॥

उव्33:60 छिन्धि स्रोतः पराक्रम्य कामां प्रणुद ब्राह्मण । संकाराणां क्षयं ज्ञात्वा ह्य् अकृतज्ञो भविष्यसि ॥

35 यम्हि धम्मं विजानेया वृद्धम्हि दहरम्हि । सक्कच्च नं नमस्सेया अग्गिहोत्रं व ब्राह्मणो ॥

उव्33:64 यस्य धर्मं विजानीयाद् वृद्धस्य दहरस्य वा । सतृअत्यनं नमस्येत ह्य् अग्निहोत्रम् इव द्विजः ॥

36 ध्प्392 यम्हि धम्मं विजानेया सम्मसंबुद्धदेशितं । तम् एव अपचायेया अग्गिहोत्रं व ब्राह्मणो ॥

उव्33:66 यस्य धर्मं विजानीयात् सम्यक्संबुद्धदेशितम् । सत्कृत्यैनं नमस्येत ह्य् अग्निहोत्रम् इव द्विजः ॥

37 न जटाहि न गोत्रेण न जाच्चा होति ब्राह्मणो । यो तु बाहति पापानि अणुत्थूलानि सब्बशो ॥

बाहना एव पापानां ब्राह्मणो ति प्रवुच्चति । उव्33:8 न जटाभिर् न गोत्रेण न जात्या ब्राह्मणः स्मृतः । यस् तु वाहयते पापान्य् अणुस्थूलानि सर्वशः । वाहितत्वात् तु पापानां ब्राह्मणो वै निरुच्यते ॥

38 ध्प्401 वारी पुक्खरपत्ते वा आराग्रे-र्-इव सासवो ॥

यो न लिप्पति कामेसु तम् अहं ब्रूमि ब्राह्मणं । उव्33:30 वारी पुष्करपत्रेणेव् आराग्रेणेव सर्षपः । न लिप्यते यो हि कामैर् ब्रवीमि ब्राह्मणं हि तम् ॥

39 ध्प्387 उदयं तपति आदिच्चो रात्रिम् आभाति चन्द्रमा ॥

सन्नद्धो खत्तियो तपति झायिं तपति ब्राह्मणो ॥

अथ सब्बे अहोरात्ते बुद्धो तपति तेजसा ॥

उव्33:74 दिवा तपति हादित्यो रात्राव् आभाति चन्द्रमाः । संनद्धः क्षत्रियस् तपति ध्यायी तपति ब्राह्मणः । अथ नित्यम् अहोरात्रं बुद्धस् तपति तेजसा ॥

40 ध्प्385 यस्स पारम् अपारम् वा पारापारं न विज्जति । वीतज्जरं विसंयुत्तं तम् अहं ब्रूमि ब्राह्मणं ॥

41 ध्प्384 यदा दयेसु धम्मेसु पारगू होति ब्राह्मणो । अथस्स सब्बे संयोगा अत्थं गच्छन्ति जानतो ॥

उव्33:72 यदा हि स्वेषु धर्मेषु ब्राह्मणः पारगो भवेत् । अथास्य सर्वसंयोगा अस्तं गच्छन्ति पश्यतः ॥

42 स खु सो खिणसंयोगो खीणमानपुनब्भवो । संघावसेवी धम्मट्ठो संघं न उपेति वेदगू ॥

उव्6:10 स तु विक्षीण संयोगः क्षीणमानो निरौपधिः । कायस्य भेदात् सप्रज्ञः संख्यान् नोपैति निर्वृतः ॥

43 ध्प्408 अकक्कशिं विन्नपणिं गिरां सच्चम् उदीरये । ताय नाभिषपे कंचि तम् अहं ब्रूमि ब्राह्मणं ॥

उव्33:17 यो ऽकर्कशां विज्ञपनीं गिरं नित्यं प्रभाषते । यया नाभिषजेत् कश् चिद् ब्रवीमि ब्राह्मणं हि तम् ॥

44 ध्प्404 असंसट्ठं गृहट्ठेहि अनगारेहि चूभयं । अनोकसारिं अप्पिच्छं तम् अहं ब्रूमि ब्राह्मणं ॥

उव्33:20 असंसृष्टं गृहस्थेभिर् अनगारैस् तथोभयं । अनोकसारिणं तुष्टं ब्रवीमि ब्राह्मणं हि तं ॥

45 ध्प्391 यस्स कायेन वाचाय मनसा नास्ति दुक्कतं । संवृतं त्रिसु ट्ठाएसु तम् अहं ब्रूमि ब्राह्मणं ॥

उव्33:16 यस्य कायेन वाचा च मनसा च न दुष्कृतम् । सुसंवृतं तृभिः स्थानैर् ब्रवीमि ब्राह्मणं हि तम् ॥

46 ध्प्389 मा ब्राह्मणस्स प्रहरे नास्स मुच्चेय ब्राह्मणो । धि ब्राह्मणस्स हन्तारं य स्स वा सु न मुच्चति ॥

उव्33:63 न ब्राह्मणस्य प्रहरेन् न च मुञ्चेत ब्राह्मणः । धिग् ब्राह्मणस्य हन्तारं धिक् तं यष् च प्रमुञ्चति ॥

47 ध्प्294,295 मातरं पठनं हन्ता राजानं दो च खत्तिये । राष्टं सानुचरं हन्ता अनिघो चरति ब्राह्मणो ॥

उव्33:61,62 मातरं पितरं हत्वा राजानं द्वौ च श्रोत्रियौ । राष्ट्रं सानुचरं हत्वा अनिघो याति ब्राह्मणः ॥

48 ध्प्403 गम्भीरप्रंञं मेधाविं माग्गा ऽमाग्गस्स कोविदं । उत्तमात्थम् अनुप्रात्तं तम् अहं ब्रूमि ब्राह्मणं ॥

उव्33:33 गम्भीरबुद्धिं मेधाढ्यं मार्गामार्गेषु कोविदम् । उत्तमार्थम् अनुप्राप्तं ब्रवीमि ब्राह्मणं हि तम् ॥

49 ध्प्386 झायिं विरजम् आसीनं कतकिच्चं अनासवं । उत्तमात्थम् अनुप्रात्तं तम् अहं ब्रूमि ब्राह्मणं ॥

उव्33:32 ध्यायिनं वीतरजसं कृतकृत्यं अनासवम् । क्षीणास्रवं विसंयुक्तं ब्रवीमि ब्राह्मणं हि तम् ॥

ब्राह्मणवर्ग्गः

***** भिक्षु *****

50 सब्बत्थ संवरो साधु साधु सब्बत्थ संवरो । सब्बत्थ संवृतो भिक्खू सब्बदुक्खा प्रमुच्चति ॥

51 ध्प्361 कायेन सम्वरो साधु साधु वाचाय संवरो । मनसा पि संवरो साधु साधु सब्बत्थ संवरो । सब्बत्थ संवृतो भिक्षू सब्बदुक्खा प्रमुच्चति ॥

उव्7:11 कायेन संवरः साधु साधु वाचा च संवरः । मनसा संवरः साधु साधु सर्वत्र संवरः । सर्वत्र संवृतो भिक्षुः सर्वदुःखात् प्रमुच्यते ॥

52 ध्प्362 हस्तसंय्यतो पादसंय्यतो वाचासंय्यतो संवृतेन्द्रियो ॥

अज्झत्तरतो समाहितो एको संतुषितो तम् आहु भिक्खुं । उव्32:7 हस्तसंयतः पादसंयतो वाचासंयतः सर्वसंयतः । आध्यात्मरतः समाहितो ह्य् एकः संतुषितो हि यः स भिक्षुः ॥

53 ध्प्378 शान्तकायो शान्तचित्तो शान्तवा सुसमाहितो ॥

वान्तलोकामिषो भिक्खू उपशान्तो ति वुच्चति । उव्32:24 शान्तकायः (शान्तचित्तः) शान्तवाक् सुसमाहितः । वान्तलोकामिषो भिक्षुर् उपशान्तो निरुच्यते ॥

54 ध्प्363 यो मुखे संय्यतो भिक्खू मन्ताभाषी अनुद्धतो ॥

अत्थं धम्मञ् च देशेति मधुरं तस्स भाषितं । उव्8:10 मुखेन संयतो भिक्षुर् मन्दाभाषी ह्य् अनुद्धतः । अर्थं धर्मं च देशयति मधुरं तस्य भाषितम् ॥

55 ध्प्365 सं लाभं नातिमंञेया ना ऽंञेसं प्रिहयं चरे ॥

अंञेसं प्रिहयं भिक्खू समाधिन् नाधिगच्छति । उव्13:8 स्वलाभं नावमन्येत नान्येषां स्पृहको भवेत् । अन्येषां स्पृहको भिक्षुः समाधिं नाधिगच्छति ॥

56 ध्प्366 अप्पलाभो पि चे भिक्खू सं लाभं नातिमंञति ॥

तं वे देवा प्रशंसन्ति शुद्धाजीविं अतन्द्रितं ॥

उव्13:12 अल्पज्ञातो ऽपि चेद् भवति शीलेषु सुसमाहितः । विद्वांसस् तं प्रशंसन्ति शुद्धाजीविम् अतन्द्रितम् ॥

57 ध्प्369 सिञ्च भिक्खु इमं नावां सित्ता ते लघु हेहिति । हेत्ता रागञ् च दोषं च ततो निब्बाणम् एहिसि ॥

उव्26:12 सिञ्च भिक्षोर् इमां नावं सिक्ता लघ्वी भविष्यति । हित्वा रागं च दोषं च ततो निर्वाणम् एष्यसि ॥

58 उदाग्ग्रचित्तो सुमनो अधिभूय प्रिया ऽप्रियं ॥

ततो प्रामोज्जबहुलो सतो भिक्खू परिव्रजे । उव्32:23 उदग्रचित्तः सुमना ह्य् अधिभूय प्रियाप्रियम् ॥

प्रामोद्यबहुलो भिक्षुर् दुःखक्षयम् अवाप्नुयात् ।

59 ध्प्368 मेत्ताविहारी भिक्खू प्रसन्नो बुद्धशासने ॥

पटिविज्झि पदं शान्तं संखारोपशमं सुखं । दृष्टे व धम्मे निब्बाणं योगच्छेमं अनुत्तरं ॥

उव्32:21 मैत्राविहारी यो भिक्षुः प्रसन्नो बुद्धशासने । अधिगच्छेत् पदं शान्तं संस्कारोपशमं सुखम् ॥

(दृष्टे व धम्मे निब्बाणं योगच्छेमं अनुत्तरं ॥)

60 ध्प्373 शुंञ ऽगारं प्रविष्टस्स शान्तचित्तस्स भिक्खुणो । अमानुषा रती होति सम्मं धम्मं विपश्शतो ॥

उव्32:9 शुन्यागारं प्रविष्टस्य प्रहितात्मस्य भिक्षुणः । अमानुषा रतिर् भवति सम्यग् धर्मां विपश्यतः ॥

61 ध्प्374 यथा यथा सम्मस्सति खन्धानाम् उदयव्ययं । लभते चित्तस्स प्रामोज्जं अमता हेतं विजानतो ॥

उव्32:10 यथो यथः संअपृशति स्कन्धानाम् उदयव्ययम् । प्रामोद्यं लभते तत्र प्रीया सुखम् अनल्पकम् । ततः प्रामोद्यबहुलः स्मृतो भिक्षुः परिव्रजेत् ॥

62 ध्प्372 नास्ति झानम् अप्रंञस्स प्रंञा नास्ति अझायतो । यम्हि झानं च प्रंञा च स वे निब्बाणसन्तिके ॥

उव्32:25 नास्त्य् अप्रज्ञस्य वै ध्यानम् प्रज्ञा नाध्यायतो ऽस्ति च । यस्य ध्यानं तथा प्रज्ञा स वै निर्वाणसान्तिके ॥

63 ध्प्375 तत्थायम् आदी भवति इह प्रंञस्स भिक्खुणो । इन्द्रियगोत्ती सान्तोष्टी प्रातिमोक्खे च संवरो ॥

उव्32:26च्द्,27अब् तस्यायम् आदिर् भवति तथा प्रज्ञस्य भिक्षुणः । संतुष्टिर् इन्द्रियैर् गुप्तिः प्रातिमोक्षे च संवरः ॥

64 dhp375ef,376 मित्ते भजेथ कल्लाणे शुद्धाजीवी अतन्द्रितो । पटिसन्धरवट्टि स्स आचरकुशलो सिया । ततो प्रामोज्जबहुलो सतो भिक्खू परिव्रजे ॥

उव्32:6 मात्रं भजेत प्रतिरूपं शुद्धाजीवो भवेत् सदा । प्रतिसंस्तारवृत्तिः स्याद् आचारकुशलो भवेत् । ततः प्रामोद्यबहुलः स्मृतो भिक्षुः परिव्रजेत् ॥

65 ध्प्331 अत्थेसु जातेसु सुखा सखाया पुंञं सुखं जीवितसंखयम्हि । तोष्टी सुखा या इतरी[ ] सब्बस्स पापस्स सुखं प्रहाणं ॥

उव्30:34 अर्थेषु जातेषु सुखं सहायाः पुण्यं सुखं जीवितसंक्षयेषु । तुष्टिः सुखा या त्व् इतरेतरेण सर्वस्य दुःखस्य सुखो निरोधः ॥

66 ध्प्332 सुखा मात्रेता लोके ततो पेत्तेता सुखा । शामन्नता सुखा लोके ततो ब्राह्मन्नता सुखा ॥

उव्30:21 सुखं मातृव्यता लोके सुखं चैव पित्तृव्यता । सुखं श्रामण्यता लोके तथा ब्राह्मण्यता सुखम् ॥

67 ध्प्333 सुखं यावज् जरा शीलं सुखा श्रद्धा प्रतिष्ठिता । सुखा अत्थरसा वाचा अस्सिं मानक्खयो सुखो ॥

उव्30:20 सुखं यावज् जरा शीलं सुखं श्रद्धा प्रतिष्ठिता । सुखं चार्थरता वाचा पापस्याकरणं सुखं ॥

68 ध्प्194 सुखो बुद्धान उप्पादो सुखा धम्मस्स देशना । सुखा संघस्स सामग्ग्री समग्ग्राणां तपो सुखो ॥

उव्30:22 सुखं बुद्धस्य चोत्पादः सुखं धर्मस्य देशना । सुखं संघस्य सामग्री समग्राणां तपः सुखं ॥

69 ध्प्206 सुखं दंशनम् अयिराणां संवासो पि सतां सुखो । अद्दंशनेन बालानां निच्चम् एव सुखी सिया ॥

उव्30:25 सुखं दर्शनम् आर्याणां संवासो ऽपि सदा सुखं । अदर्शनेन बालानां नित्यम् एव सुखी भवेत् ॥

70 ध्प्207 बालासङ्गतचारी हि द्रीघम् अद्धान शोचति । दुक्खो बालेहि संवासो अमित्तेह्i-r-iva सब्बदा । धीरा तु सुखसंवासा ञातीनं वा समागमो ॥

उव्30:26 बालासंसर्गचारी हि दीर्घाध्वानं प्रशोचति । दुःखो बालैर् हि संवासो ह्य् अमित्रैर् इव सर्वशाः । धीरैस् तु सुखसंवासो ज्ञातीनाम् इवा संगमः ॥

71 ध्प्208 तस्सा हि धीरं च बहुश्शुतञ् च धोरेयशीलव्रतमन्तम् अयिरं । तं तारिसं सप्पुरुषं सुमेधं सेवेथ नक्खत्तपथे व चन्द्रमा ॥

उव्25:25 धीरं प्राज्ञं निषेवेत शीलवन्तं बहुश्रुतम् । धौरेयं जवसंपन्नं चन्द्रं तारागणा इव ॥

72 ध्प्212 प्रियातो जायते दुक्खं प्रिया शोका प्रिया भयं । प्रियातो विप्रमुत्तस्स नास्ति शोका कतो भयं ॥

उव्5:1 प्रियेभ्यो जायते शोकः प्रियेभ्यो जायते भयम् । प्रियेभ्यो विप्रमुक्तानां नास्ति शोकः कुतो भयम् ॥

73 ध्प्210 मा प्रियेहि समागंम अप्रियेहि कदाचनं । प्रियस्स अद्दंशनं दुक्खं अप्रियस्स च दंशनं ॥

उव्5:5 मा प्रियैः संगमो जातु मा च स्याद् अप्रियैः सदा । प्रियाणाम् अदर्शनं दुःखं अप्रियाणां च दर्शनम् ॥

74 ध्प्211 तस्सा प्रियं न कयिराथ प्रियावादो हि पापको । ग्ग्रंथा तेसं न विज्जन्ति येसं नास्ति प्रियाप्रियं ॥

उव्5:8 तस्मात् प्रियं न कर्वीत प्रियभावो हि पापकः । ग्रन्थास् तेषां न विद्यन्ते येषां नास्ति प्रियाप्रियम् ॥

75 ध्प्213 छुधा परम रोगाणं संखारपरमं दुखं । एतं ञात्ता यथाभूतं निब्बाणपरमं सुखं ॥

उव्26:7 क्षुधा परम रोगाणां संस्कारा दुःखम् एव तु । एतज् ज्ञात्वा यथाभूतं निर्वाणपरमो भवेत् ॥

76 ध्प्204 आरोग्गपरमा लाभा सांतोष्टीपरमं धनं । विश्शासपरमा ञाती निब्बाणपरमं सुखं ॥

उव्26:6 आरोग्यपरमा लाभा सांतुष्टिपरमं धनम् । विश्वासपरमं मित्रं निर्वाणपरमं सुखम् ॥

77 ध्प्290 मात्तासुखपरिच्चागा पश्शे चे विपुलं सुखं । चजे मात्तासुखं धीरो संपश्शं विपुलं सुखम् ॥

उव्30:30 मात्रासुखपरित्यागाद् यः पश्येद् विपुलं सुखम् । त्यजेन् मात्रासुखं धीरः संपश्यं विपुलं सुखम् ॥

78 मनुजस्स सदा सतीमतो मात्तं जानिय लद्धिभोजने । तनुका ऽस्स भवन्ति वेदना शनिकं जीरति आयु पालयं ॥

उव्29:14 मनुजस्य सदा स्मृतीमतो लब्ध्वा भोजनमात्रजानतः । तनुकास्य भवन्ति वेदनाः शनकैर् जीर्यति आयुः पालयम् ॥

79 ध्प्193 दुल्लभो पुरुषाजंञो न सो सब्बत्थ जायति । यत्थ सो जायते वीरो तं कुलं सुखम् एधति ॥

उव्30:27 दुर्लभः पुरुषो जात्यो नासौ सर्वत्र जायति । यत्रासौ जायते वीरस् तत् कुलं सुखम् एधते ॥

80 ध्प्83 सब्बत्थ वे सप्पुरुषा भवन्ति न कामकामा लपयन्ति सन्तो । सुखेन पुट्ठा उत्तवा दुखेन नोच्चावचं सप्पुरुषा करोन्ति ॥

उव्30:52 सापत्रपाः सत्पुरुषा भवन्ति न कामहेतोर् लपयन्ति सन्तः । स्पृष्टा हि दुखेन तथा सुखेन नोच्चावचाः सत्पुरुषा भवन्ति ॥

81 ध्प्201 जयं वेरं प्रसवति दुखं शेति पराजितो । उपशान्तो सुखं शेति हेत्ता जयपराजयं ॥

उव्30:1 जयाद् वैरं प्रसवते दुःखं शेते पराजितः । उपशान्तः सुखं शेते हित्वा जयपराजयौ ॥

82 ध्प्333च्द् सुखा नज्जो सूपतित्था सुखो धम्मजितो जनो । सुखो श्रद्धपटीलाभो पापस्स अकरणं सुखं ॥

उव्30:24अ-च्,30:20द् सुखा नदी सूपतीर्था सुखं धर्मजिनो जिनः । प्रज्ञालाभः सुखो नित्यम् पापस्याकरणं सुखम् ॥

83 सुखं द्रष्टुं शीलवन्तो सुखं द्रष्टुं बहुश्शुता । अरहन्तो पि सुखं द्रष्टुं विप्रमुत्ता निरोपधी ॥

उव्30:23 शीलवन्तः सुखं दृष्टुं सुखं दृष्टुं बहुश्रुताः । अरहन्तश् च सुखं दृष्टुं विप्रमुक्तपुनर्भवाः ॥

84 ये केचि शोका परिदेवितं वा दुक्खं व लोकम्हि अनेकरूपं । प्रियं पटिच्च प्रभवति एते प्रिये असन्ते न भवन्ति एते ॥

उव्5:3 शोका हि वै परिदेवितं च दुःखं च लोकस्य हि नैकरूपम् । प्रियं प्रतीत्येह तद् अस्ति सर्वं प्रिये ऽसति स्यान् न कथं चिद् एतत् ॥

85 तस्सा हि ते सुखि<खि>नो वीतशोका येसं प्रियं नास्ति लिके । तस्सा अशोकं विरजं प्रात्थयाना प्रियं न कयिराथ कहिंचि लोके ॥

उव्5:4 तस्माद् धि ते सुखिता वीतशोका येषां प्रियं नास्ति कथं चिद् एव । तस्माद् अशोकं पदम् एषमाणः प्रियं न कुर्वीत हि जीवलोके ॥

86 ध्प्90 गतद्धुनो विशोकस्स विप्रमुत्तस्स सब्बहिं । सब्बग्ग्रन्तप्रहीणस्स परिदाहा न विज्जति ॥

उव्29:35 गताध्वनो विशोकस्य विप्रमुक्तस्य तायिनः । सर्वग्रन्थप्रहीणस्य परिदाघो न विद्यते ॥

87 ध्प्90 येसां सन्निचयो नास्ति ये परिञातभोजना । आकाशे व शकुन्तानां पदं तेसां दुरन्नयं ॥

uv29:25abef येषां संनिचयो नास्ति ये परिज्ञातभोजनाः । आकाशैव शकुन्तानां पदं तेषां दुरन्वयम् ॥

88 ध्प्96 शान्तो तस्स मनो होति शान्ता वाचा च कंमु च । संमदंञाविमुत्तस्स उपशान्तस्स तायिनो ॥

उव्31:45 शान्तम् अस्य मनो भवति शान्ता वाक् कायकर्म च । सम्यगाज्ञाविमुक्तस्य ह्य् उपशान्तस्य भिक्षुणः ॥

89 ध्प्94 यस्सेन्द्रियाणि समतं गतानि अश्शा यथा सारथिना सुदान्ता । प्रहीणमानस्स अनासवस्स देवा पि तस्स प्रिहयन्ति तायिनो ॥

उव्19:3 यस्येन्द्रियाणि समतां गतानि अश्वो यथा सारथिना सुदान्तः । प्रहीणदोषाय निरास्रवाय देवापि तस्मै स्पृहयन्ति नित्यम् ॥

90 ध्प्321 दान्तं नयन्ति समितिं दान्तं राजाभिरूहति । दान्तो श्रेष्ठो मनुष्येसु यो ऽतिवादे तितिक्खति ॥

उव्19:6 दान्तो वै समितिं याति दान्तं राजाधिरोहति । दान्तः श्रेष्ठो मनुष्याणां यो ऽतिवाक्यं तितीक्षति ॥

91 ध्प्322 वरम् अस्सतरा दान्ता आजानेया व सेन्धवा । कुञ्जरा व महानागा आत्ता दान्तो ततो वरं ॥

उव्19:7 यो ह्य् अश्वं दमयेज् जान्यम् आजानेयं च सैन्धवम् । कुञ्जरं वा महानागम् आत्मा दान्तस् ततो वरम् ॥

92 ध्प्323 न हि तेहि जानजातेहि तां भूमिम् अभिसंभवे । यथा ऽत्तना सुदान्तेन दान्तो दान्तेन गच्छति ॥

उव्19:8 न हि तेन स यानेन तां भूमिम् अभिसंभवेत् । याम् आत्मना सुदान्तेन दान्तो दान्तेन गच्छति ॥

93 ध्प्81 शेलो यथा एकघनो वातेन न समीरति । एवं निन्दाप्रशंसासु न समीरन्ति पण्डिता ॥

उव्29:49 शैलो यथाप्य् एकघनो वायुना न प्रकम्प्यते । एवं निन्दाप्रशंसाभिर् न कम्प्यन्ते पण्डिताः ॥

94 ध्प्9 अनिक्कषायो काषायं यो वस्तं परिधेहिति । अपेतो दमसच्चेन न सो काषायम् अरिहति ॥

उव्29:7 अनिष्कषायः काषायं यो वस्तं परिधास्यति । अपेतदमसौरत्यो नासौ काषायम् अर्हति ॥

95 ध्प्10 यो तु वान्तकषायस्स शीलेहि सुसमाहितो । उपेतो दमसच्चेन स वे काषायम् अरिहति ॥

उव्29:8 यस् तु वान्तकषायः स्याच् छीलेषु सुसमाहितः । उपेतदमसौरत्यः स वै काषायम् अर्हति ॥

शोकवर्ग्गः

***** कल्याणी *****

96 ध्प्116 अभित्तरेथ कल्लाणे पापा चित्तं निवारये । धंधं हि करतो पुंञं पापम्हि रमते मनो ॥

उव्28:23 अभित्वरेत कल्याणे पापाच् चित्तं निवारयेत् । धन्धं हि कुर्वतः पुण्यं पापेषु रमते मनः ॥

97 ध्प्117 कयिर चे पुरुषो पापं न नं कयिरा पुनप्पुनो । न तम्हि छन्द[ं] कयिराथ दुक्खो पापस्स स[ं]चयो ॥

उव्28:21 कर्याच् चेत् पुरुषः पापं नैनं कुर्यात् पुनः पुनः । न तत्र च्छन्दं कुर्वीत दुःखं पापस्य संचयः ॥

98 ध्प्118 कयिर चे पुरुषो पु[ं]ञ[ं] कय्[इ]र चेन[ं] पुनप्पुनो । तम्ह्[इ] एव छन्द[ं] कयिराथ सुखो पुंञस्स संचयो ॥

उव्28:22 कुर्यात् तु पुरुषः पुण्यं कुर्याच् चैनं पुनः पुनः । तत्र च्छन्दं च कुर्वीत सुखं पुण्यस्य संचयः ॥

99 शुद्धस्सेव सदा फग्गू शुद्दस्सो ऽपोषधो सदा । शुद्धस्स शुचिकम्मस्स सदा संपज्जते व्रतं ॥

उव्16:15 शुद्धस्य हि सदा फल्गुः शुद्दस्य पोषथः सदा । शुद्धस्य शुचिकर्मणः सदा संपद्यते व्रतम् ॥

100 ध्प्314अब् अकतं दुक्कतं श्रेयो पच्छा तपति दुक्कतं । दुक्कतं मे कतं ति शोचति भूयो शोचति दोग्गतिं गतो ॥

उव्29:41 अकृतं कुकृताच् छ्रेयः पश्चात् तपति दुष्कृतं । शोचते दुष्कृतं कृत्वा शोचते दुर्गतिं गतः ॥

101 ध्प्314च्द् कतञ् च सुकतं साधु यं कत्ता नानुतप्पति । सुकतं मे कतं ति नन्दति भूयो नन्दति सोग्गतिङ् गतो ॥

उव्29:42 कृतं तु सुकृतं श्रेयो यत् कृत्वा नानुतप्यते । नन्दते सुकृतं कृत्वा नन्दते सोगतिं गतः ॥

102 ध्प्119 पापो पि पश्शते भद्रं याव पापं न पच्चति । यदा तु पच्चते पापं अथ पापो पापानि पश्शति ॥

उव्28:19 पापो ऽपि पश्यते भद्रं यावत् पापं न पच्यते । यदा तु पच्यते पापम् अथ पापानि पश्यति ॥

103 ध्प्120 भद्रो पि पश्शते पापं याव भद्रं न पच्चति । यदा तु पच्चते भद्रं अथ भद्रो भद्राणि पश्शति ॥

उव्28:20 भद्रो ऽपि पश्यते पापं यावद् भद्रं न पच्यते । यदा तु पच्यते भद्रम् अथ भद्राणि पश्यति ॥

104 पापं पि करतो भद्रं याव पापं न पच्चति । अथ पयिरागते काले पापो पापानि पश्शति ॥

105 भद्रं पि करतो पापं याव भद्रं न पच्चति । अथ पयिरागते काले भद्रो भद्राणि पश्शति ॥

106 ध्प्124 पाणिम्हि चे व्रणो ना ऽस्स धारेया पाणिना विषं । नाव्रणे विषम् अन्नेति नास्ति पापम् अकुर्व्वतो ॥

उव्28:15 पाणौ चास्य व्रणो न स्याद् धारयेत् पाणिना विषम् । नाव्रणे क्रामति विषम् नास्ति पापम् अकुर्वतः ॥

107 ध्प्71 न हि पापकं कतं कम्मं सज्जं छीरम् व मुच्छति । दहन्तं बालम् अन्नेति भस्सछन्नो व पापको ॥

उव्9:17 न हि पापकृतं कर्म सद्यः क्षीरम् इव मूर्छति । दहन्तद् बालम् अन्वेति भस्माछन्न इवानलः ॥

108 न हि पापकं कतं कम्मं सज्जं शस्तम् व कन्तति । मरणो ऽपेतो हि जानाति या गती पापकंमुनो ॥

उव्9:18 न हि पापकृतं कर्म सद्यं शस्त्रम् इव कृन्तति । साम्पराये तु जानाति या गतिः पापकर्मणाम् ॥

109 अनागतं पटिकयिराथ किच्चं मा वो किच्चं किच्चकाले व्यधेया । तं तारिसं पटिकतकिच्चकारिं न नं किच्चं किच्चकाले व्यधेहि ॥

उव्16:1 पूर्वं हि कृत्यं प्रतिजागरेत मा मे कृत्यं कृत्यकाले विहन्यात् । तं नित्यकाले प्रतियत्यकारिणं नैव कृत्यं कृत्यकाले विहन्ति ॥

110 पटिकच्चेव तं कयिरा यं ञाय्या हितम् आत्तनो । न शाकटिकमन्ति स्स मन्तं धीरो पराक्रमे ॥

उव्4:16 प्रतियत्येव तत् कुर्याद् यज् जान्र्द् धितम् आत्मनः । न शाकटिकचिन्ताभिर् मन्दं धीरः पराक्रमेत् ॥

111 यथा शाकटिको माग्गं समं हेत्ता महापथं । विषमं माग्गम् आसाज्ज अक्खछिन्नो थ झायति ॥

उव्4:17 यथा शाकटिको मार्गं समं हित्वा महापथम् । विषमं मार्गम् आगम्य च्छिन्नाक्षः शोचते भृशम् ॥

112 एवं धम्मा अपक्रांम अधंमम् अनुवत्तिय । बालो मच्चुमुखं प्रात्तो अक्खछिन्नो व झायति ॥

उव्4:18 एवं धर्माद् अपक्रम्य ह्य् अधर्मम् अनुवर्त्य च । बालो मृत्युवशं प्रातच् छिन्नाक्ष इव शोचते ॥

113 ध्प्307 काषायकंठा बहवो पापधंमा असंय्यता । पापा पापेहि कंमेहि निरयं ते उपपज्जथ ॥

उव्11:9 काषायकण्ठा बहवः पापधर्मा ह्य् असंयताः । पापा हि कर्मभिः पापैर् इतो गच्छन्ति दुर्गतिम् ॥

114 ध्प्306 अभूतवादी निरयं उपेति यो चापि कत्ता न करोमी ति आह । उभो पि ते प्रेच्च समा भवन्ति निहीनकंमा मनुजा परत्र ॥

उव्8:1 अभूतवादी नरकान् उपैति यश् चान्यद् अप्य् आचरतीह कर्म । उभौ हि तौ प्रेत्य समौ निरुक्तौ निहीनधर्मौ मनुजौ परत्र ॥

115 ध्प्125 यो अप्रदुष्टस्स नरो प्रदुष्यति शुद्धस्स पोषस्स अनंगनस्स । तम् एव बालं प्रच्चेति पापं सुखुमो रजो पटिवातं व खितो ॥

उव्28:9 यो ह्य् अप्रदुष्टस्य नरस्य दुष्यते शुद्धस्य नित्यं विगताङ्गणस्य । तम् एव बालं प्रत्याति पापं क्षिप्तं रजः प्रतिवातं यथैव ॥

116 ध्प्123 वाणिजो व भयं व माग्गं अप्पसात्थो महद्धनो । विषं जीवितुकामो व पापानि परिवज्जये ॥

उव्28:14 वणिग् वा सभयं मार्गं अल्पशास्त्रो महाधनो । विषं जीवितकामो वा पापानि परिवर्जयेत् ॥

117 ध्प्291 परदुक्खोपधानेन यो इच्छे सुखम् आत्तनो । वेरसंसग्गसंसट्ठो दुक्खा न परिमुच्चति ॥

उव्30:2 परदुःखोपधानेन य इच्छेत् सुखम् आत्मनः । वैरसंसर्गसंसक्तो दुःखान् न परिमुच्यते ॥

118 कुणपस्स पि गंधुच्छिज्जति उ ऽद्धुकितस्स (-छितस्स) पि राति अच्चया । पुरुषस्स अधम्मचारिणो अन्नाहं गन्धो न छिज्जति ॥

119 यथ ग्ग्रहपतयो प्रभूतरतना आडित्ते नगरम्हि दह्यमाने । मुत्तामणिफटिकरजतहेतो व्यायमन्ति अपि नीहरेम किंचि ॥

120 तथ-र्-इव शमणा प्रभूतप्रंञा अयिरा अयिरपथेसु सिच्छमाना । जातिजरामरणभयाद्दित्ता दुक्खाट्टा व्यायमन्ति अपि प्रापुणेम शान्तिं ॥

कल्याणिवग्गः

***** पुष्प *****

121 ध्प्54 न पुष्पगन्धो पटिवातम् एति न चन्दनं तगरं वाह्लिकं वा । सतान् तु गन्धो पटिवातम् एति सब्बा दिशा सप्पुरुषो प्रवाति ॥

उव्6:16 न पुष्पगन्धः प्रतिवातम् एति न वाह्निजात् तगराच् चन्दनाद् वा । सतां तु गन्धः प्रतिवातम् एति सर्वा दिशः सत्पुरुषः प्रवाति ॥

122 ध्प्55 चन्दनं तगरं चापि उप्पलं अथ वाश्शिकिं । एतेसां गन्धजातानां शीलगन्दधो अनुत्तरो ॥

उव्6:17 तगराच् चन्दनाच् चापि वार्शिकायास् तथोत्पलात् । एतेभ्यो गन्धजातेभ्यः शीलगन्दस् त्व् अनुत्तरः ॥

123 ध्प्56 अप्पामात्रो अयं गंधो योयं तगरचन्दने । यो तु शीलवतां गन्धो वाति देवेसु उत्तमो ॥

उव्6:18 अल्पमात्रो ह्य् अयं गंधो यो ऽयं तगरचन्दनात् । यस् तु शीलवतां गन्धो वाति देवेष्व् अपीह सः ॥

124 ध्प्57 तेसां सम्पन्नशीलानां अप्रमादविहारिणां । सम्मदंञाविमुत्तानां मारो माग्गं न विण्डति ॥

उव्6:19 तेषां विशुद्धशीलानाम् अप्रमादविहारिणाम् । सम्यगाज्ञाविमुक्तानां मारो मार्गं न विन्दति ॥

125 ध्प्57 यथा पि रुचिरं पुष्पं वन्नवन्तं अगन्धकं । एवं सुभाषिता वाचा अफला होति अकुर्व्वतो ॥

उव्18:6 यथापि रुचिरं पुष्पं वर्णवत् स्याद् अगन्धवत् । एवं सुभाषिता वाचा निष्फला साव् अकुर्वतः ॥

126 ध्प्52 यथा पि रुचिरं पुष्पं वन्नवन्तं सगंधकं । एवं सुभाषिता वाचा सफला होति कुर्व्वतो ॥

उव्18:7 यथापि रुचिरं पुष्पं वर्णवत् स्यात् सुगंधवत् । एवं सुभाषिता वाचा सफला भवति कुर्वतः ॥

127 ध्प्49 यथा पि भ्रमरो पुष्पा वन्नगन्धम् अहेडयं । प्रडेति रसम् आदाय एवं ग्ग्रामे मुनी चरे ॥

उव्18:8 यथापि भ्रमरः पुष्पाद् वर्णगन्धाव् अहेटयन् । परैति रसम् आदाय तथा ग्रामं मुनिश् चरेत् ॥

128 ध्प्47 पुष्पाणि हेव प्रचिनन्तं व्यासत्तमनसं नरं । सुत्तं ग्ग्रामं महोघो वा मच्चु-र्-आदाय गच्छति ॥

उव्18:14 पुष्पाण्य् एव प्रचिन्वन्तं व्यासक्तमनसं नरम् । सुप्तम् ग्रामं महौघैव मृत्युर् आदाय गच्छति ॥

129 ध्प्48 पुष्पाणि हेव प्रचिनन्तं व्यासत्तमनसं नरं । असंपुर्̥̄न्नेसु कामेसु अन्तको कुरुते वशे ॥

उव्18:15 पुष्पाण्य् एव प्रचिन्वन्तं व्यासक्तमनसं नरम् । अतृप्तम् एव कामेषु त्व् अन्तकः कुरुते वशम् ॥

130 ध्प्53 यथा पि पुष्पराशिम्हा कयिरा मालागुणे बहू । एवं जातेन माच्चेन कातव्वं कुशलं बहुं । उव्18:10 यथापि पुष्पराशिभ्यः कुर्यान् मालागुणां बहून् । एवं जातेन मर्त्येन कर्तव्यं कुशलं बहु ।

131 ध्प्44 को इमं पठविं विजेहिति यमलोकं व इमं सदेवकं । को धम्मपदे सुदेशिते कुशलो पुष्पम् इव प्रजेहिति ॥

उव्18:1 को इमां पृथिवीं विजेष्य्ते यमलोकं च तथा सदेवकम् । को धर्मपदं सुदेशितं कुशलः पुष्पम् इव प्रचेष्यते ॥

132 ध्प्45 शेर्̥̄खो पठविं विजेहिति यमलोकं व इमं सदेवकं । सो धम्मपदे सुदेशिते कुशलो पुष्पम् इव प्रजेहिति ॥

उव्18:2 शैक्षः पृथिवीं विजेष्यते यमलोकं व तथा सदेवकम् । स हि धर्मपदं सुदेशितं कुशलो पुष्पम् इव प्रजेहिति ॥

133 ध्प्377 वाश्शिकी-र्-इव पुष्पाणि मञ्चकानि प्रमुञ्चति । एवं रागञ् च दोषञ् च विप्रमुञ्चथ भिक्खवो ॥

उव्18:11 वर्षासु हि यथा पुष्पं वगुरो विप्रमुञ्चति । एवं रागं च दोषं च विप्रमुञ्चत भिक्षवः ॥

134 ध्प्46 फेनोपमं लोकम् इमं विदित्ता मरीचिधम्मं अभिसंबुधानां । छेत्तान मारस्स प्रपुष्पकानि अद्दंशनं मच्चुराजस्स गच्छे ॥

उव्18:18 फेनोपमं कायम् इमं विदित्वा मरीचिधर्मं परिबुध्य चैव । छित्वेह मारस्य तु पुष्पकानि त्व् अदर्शनं मृत्युराजस्य गच्छेत् ॥

135 ध्प्58 यथा संकारकूटम्हि उज्झितम्हि महापथे । पदुमं उब्भिदं अस्स शुचिगन्धं मनोरमं ॥

उव्18:12 यथा संकारकूटे व्युज्झिते हि महापथे । पद्मं तत्र तु जायेत शुचिगन्धि मनोरमम् ॥

136 ध्प्59 एवं संकारभूतेसु अन्धभूते पृथुज्जने । अतिरोचन्ति प्रंञाय संमसबुद्धसावका ॥

उव्18:13 एवं संकारभूते ऽस्मिन्न् अन्धभूते पृथग्जने । प्रज्ञया व्यतिरोचन्ते सम्यक्संबुद्धश्रावकाः ॥

पुष्पवर्ग्गः

***** तह्न *****

137 ध्प्334 मनुजस्स प्रमत्तचारिणो तह्ना वद्धति मालुता इव । सा प्राप्लवते हुराहुरं फलमेषी व वनम्हि वान्नरो ॥

उव्3:4 मनुजस्य प्रमत्तचारिणस् तृष्णा वर्धति मालुतेव हि । स हि संसरते पुनः पुनः फलम् इच्छन्न् इव वानरो वने ॥

138 ध्प्335 यं चेसा सहते जंमी तह्ना लोके दुरच्चया । शोका तस्स प्रवद्धंति ओवट्ठा बेरुणा इव ॥

उव्3:9 य एतां सहते ग्राम्यां तृष्णां लोके सुदुस्त्यजाम् । शोकास् तस्य प्रवर्धन्ते ह्य् अववृष्टा बीरणा यथा ॥

139 ध्प्336 यो चेतां सहते जंमिं तह्नां लोके दुरच्चयां । शोका तस्स विवट्टन्ति उदबिन्दू व पुक्खरे ॥

उव्3:10 यस् त्व् एतां त्यजते ग्राम्यां तृष्णां लोके सुदुस्त्यजाम् । शोकास् तस्य निवर्तन्ते उदबिन्दुर् इव पुष्करात् ॥

140 ध्प्337 तं वो वदेमि भद्रं वो यावंत्-इत्थ समागता । तह्नां समूलां खणथ उषीरात्थी व बेरुणिं । तह्नाय खतमूलाय नास्ति षोका कतो भयं ॥

उव्3:11 तद् वै वदामि भद्रं वो यावन्तः स्थ समागताः । तृष्णां समूलां खनथ उशीरार्थीव बीरणाम् । तृष्णायाः खातमूलाय नास्ति षोकः कुतो भयम् ॥

141 तह्नबितियो पुरुषो द्रीघम् अद्धान संसरि । एत्थभावंञथाभावं तत्थ तत्थ पुनप्पुनो ॥

उव्3:12 तृष्णाद्वितीयः पुरुषो दीर्घम् अध्वानम् आशया । इत्थंभावान्यथीभावः संसारे त्व् आगतिं गतिम् ॥

142 एतम् आदीनवं न्यात्ता तह्ना दुक्खस्स संभवं । वीततह्नो अनादानो सतो भिक्खू परिव्रजे ॥

उव्3:18 एतद् आदीनवं ज्ञात्वा तृष्णा दुःखस्य संभवं । वीततृष्णो ह्य् अनादानः स्मृतो भिक्षुः परिव्रजेत् ॥

143 ध्प्345 न तं दृढं बन्धनम् आहु धीरा यद् आयसं दारुजं बब्बजं वा । सार्त्तरत्ता मणिकुण्डलेसु पुत्रेसु दारेसु च या अपेखा ॥

उव्2:5 न तद् दृढं बन्धनम् आहुर् आर्या यद् आयसं दारवं बल्बजं वा । संरक्तचित्तस्य हि मन्दबुद्धेः पुत्रेषु दारेषु च या अपेक्षा ॥

144 ध्प्346 एतं दृढं बन्धनम् आहु धीरा ओहारिनं सुखुमं दुप्रमुञ्चं । एतप्पि छेत्तान व्रजन्ति सन्तो अनपेखिनो सब्बदुखं प्रहाय ॥

उव्2:6 एतद् दृढं बन्धनम् आहुर् आर्याः समन्ततः सुस्थिरं दुष्प्रमोक्षम् । एतद् अपि च्छित्वा तु परिव्रजन्ति ह्य् अनपेक्षिनः कामसुखं प्रहाय ॥

145 ध्प्186 न काहापणवासेन त्त्रेत्ती कामेसु विज्जति । उव्2:17 न कर्षापणवर्षेण तृप्तिः कामैर् हि विद्यते ।

146 ध्प्187 अपि दिव्वेसु कामेसु रतिं सो नाधिगच्छति ॥

तह्नक्खयरतो होति संमसंबुद्ध्सावको ॥

उव्2:18 अपि दिव्येषु कामेषु स रतिं नाधिगच्छति ॥

तृष्णाक्षयरतो भवति बुद्धानां श्रावकः सदा ॥

147 ध्प्352 वीततह्नो अनादानो निरुत्तीपदकोविदो । अक्खराणां सन्निपातेन (ञ्)ञाय्या पूर्व्वापराणि सो । स वे अन्तिमशारीरो महप्रंञो ति वुच्चति ॥

148 ध्प्341 सरितानि सिनेहितानि च सोमनस्सानि भवन्ति जन्तुनो । ये सातसिता सुखेषिणो ते वे जातिजरोपगा ॥

उव्3:5 सरितानि वै स्नेहितानि वै सौमनस्यानि भवन्ति जन्तुनः । ये सातसिताः सुखैषिणस् ते वै जातिजरोपगा नराः ॥

149 ध्प्342 तह्नाय पुरेक्खटा प्रजा परिसप्पन्ति शशो व बाधितो । ते संजोतनसङ्गसङ्गसत्ता गब्भम् उपेन्ति पुनप्पुनो चिरं पि ॥

उव्3:6 तृष्णाभिर् उपस्कृताः प्रजाः परिधावन्ति शशा व वागुराम् । संयोजनैः सङ्गसक्ता दुःखं यान्ति पुनः पुनश् चिररात्रम् ॥

150 ध्प्348 मुञ्च पुरे मुञ्च पच्छतो मज्झे मुञ्च भवस्स पारगू । सब्बत्थ विमुत्तमानसो न पुनो जातिजराम् उपेहिसि ॥

उव्29:57 मुञ्च पुरतो मुञ्च पश्चतो मध्ये मुञ्च भवस्य पारगः । सर्वत्र विमुक्तमानसो न पुनर् जातिजराम् उपेष्यसि ॥

151 ध्प्344 यो निव्वनधो वना तु मुत्तो वनमुत्तो वनम् एव धावति । तं पुग्गलम् एथ पश्शथ मुत्तो बन्धनम् एव धावति ॥

उव्27:29 यो निर्वनगैर् विमोक्षितः संवनमुक्तो वनम् एव धावति । तं पश्यथ पुद्गलं त्व् इमं मुक्तो बन्धनम् एव धावति ॥

152 ध्प्356 त्त्रिणदोषाणि खेत्त्राणि रागदोषा अयं प्रजा । तस्सा हि वीतरागेसु दिन्नं होति महप्फलं ॥

उव्16:16 क्षेत्राणि तृणदोषाणि रागदोषा त्व् इयं प्रजा । तस्माद् विगतरागेभ्यो दत्तं भवति महाफलम् ॥

153 ध्प्357 त्त्रिणदोषाणि खेत्त्राणि दोषदोषा अयं प्रजा । तस्सा हि वीतदोषेसु दिन्नं होति महप्फलं ॥

उव्16:17 क्षेत्राणि तृणदोषाणि द्वेषदोषा त्व् इयं प्रजा । तस्माद् हि विगतद्वेषेभ्यो दत्तं भवति महाफलम् ॥

154 ध्प्358 त्त्रिणदोषाणि खेत्त्राणि मोहदोषा अयं प्रजा । तस्सा हि वीतमोहेसु दिन्नं होति महप्फलं ॥

उव्16:18 क्षेत्राणि तृणदोषाणि मोहदोषा त्व् इयं प्रजा । तस्माद् विगतमोहेभ्यो दत्तं भवति महाफलम् ॥

155 ध्प्99 रमणीयं वता ऽरण्णं यम्हिं न रमते जनो । वीतरागात्थ रंसन्ति नांञे कामागवेषिणो ॥

उव्29:17 रमणीयान्य् अरण्यानि न चात्र रमते जनः । वीतरागात्र रंस्यन्ते न तु कामागवेषिणः ॥

156 ध्प्99 यथा पि मूले अनुपद्रुते दृढे छिन्नो पि रुक्खो पुन-र्-ईव जायति । एम् एव तह्नानुशये अनूहते निव्वत्तते दुक्खम् इदं पुनप्पुनो ॥

उव्3:16 यथापि मूलैर् अनुपद्रुतैः सदा छिन्नो ऽपि वृक्षः पुनर् एव जायते । एवं हि तृष्णानुशयैर् अनुद्धृतैर् निर्वर्तते दुःखम् इदं पुनः पुनः ॥

तह्नवर्ग्गः

***** मल *****

157 ध्प्241 असज्जिहायमला वेदा अनुट्ठाणमला घरा । मलो वण्णस्स कोसज्जं प्रमादो रक्खतां मलो ॥

158 ध्प्242 मलो इस्तिये दुच्चरितं मच्छेरं ददतां मलो । मलो पापानि कंमाणि अस्सिं लोके परम्हि च ॥

159 ध्प्243 ततो मलतरं ब्रूमि अविज्जा मरणं मलं । एते मले प्रहत्तान निंमला भिक्खवो ॥

160 ध्प्240 अयसा तु मलो समुट्ठितो ततो उट्ठाय तम् एव खादति । एम् एव विधूनचारियं सकानि कंमाणि नयन्ति दोग्गतिं ॥

उव्9:19 अयसो हि मलः समुत्थितः स तदुत्थाय तम् एव खादति । एवम् ह्य् अनिशाम्यचारिणं स्वानि कर्माणि नयन्ति दुर्गतिम् ॥

161 ध्प्235 पाण्डुपलाशो च दानि सि यमपुरुषा पि च ते उपट्ठिता । उय्योगमुखे च तिष्ठसि पाथेयं पि च ते न विज्जति ॥

162 cf. dhp236 uyyamassa ghaṭassa āttanā kaṃmāro rajataṃ va niddhame ||

निद्धान्तमलो अनङ्गनो बितियं (वितियं) अयिरभूमिम् एसि ॥

163 ध्प्239 अनुपूर्व्वेण मेधावी थोकथोकं खणे खणे । कम्मारो रजतस्सेव निद्धमे मलम् आत्तनो ॥

उव्2:10 अनुपूर्वेण मेधावी स्तोकं स्तोकं क्षणे क्षणे । कर्मारो रजतस्यैव निर्धमेन् मलम् आत्मनः ॥

164 ध्प्244 सुजीवं अहिरीकेन संकिलिष्टन् तु जीवति । प्रक्खण्डिणा प्रगब्भेण काकशूरेण धन्सिना ॥

उव्27:3 अह्रीकेन सुजीवं स्यात् काकशूरेण ध्वाङ्क्षिणा । प्रस्कन्दिणा प्रगल्भेन संक्लिष्टं त्व् इह जीवते ॥

165 ध्प्245 हिरीमता तु दुज्जीवं निच्चं शुचिगवेषिणा । अलीनेनाप्रगब्भेण शुद्धाजीवेन पश्शता ॥

उव्27:4 ह्रीमता त्व् इह दुर्जीवं नित्यं शुचिगवेषिणा । सुलीनेनाप्रगल्भेन शुद्धाजीवेन पश्यता ॥

166 ध्प्252 सुपश्शं वज्जं अंञेसं आत्तनो पुन दुद्दशं । परेसाम् इह वज्जानि उप्पुनाति यथा बुसं । आत्तनो पुन छादेति कलिम् व कृतवां शठो ॥

उव्27:1 सुपश्यं परवद्यं स्याद् आत्मवद्यं तु दुर्दृशम् । परः परस्य वद्यानि तूत्पुनाति बुसं यथा । आत्मनश् छादयत्य् एष कृत्वा यद्वत् कलिं शठः ॥

167 ध्प्163 सुकराणि असाधूनि आत्तनो अहितानि च । यं वे हितं च साधूनि च तं वे परमदुक्खरं ॥

उव्28:16 सुकराणि ह्य् असाधूनि स्वात्मनो ह्य् अहितानि च । यद् वै हितं च पथ्यं च तद् वै परमदुष्करम् ॥

168 सुकराणि असाधूनि आत्तनो अहितानि च । यानि हितानि साधूनि तानि कुर्व्वन्ति पण्डिता ॥

169 ध्प्316,317 अलज्जितव्वे लज्जन्ति लज्जितव्वे न लज्जथ । अभये भयदंशावी भये चाभयदंशिनो । मिच्छदृष्टिसमादाना सत्ता गच्छन्ति दोग्गतिं ॥

उव्16:4 अलज्जितव्ये लज्जन्ते लज्जितव्ये त्व् अलज्जनः । अभये भयदर्शीनो भये चाभयदर्शिनः । मिथ्यादृष्टिसमादानात् सत्वा गच्छन्ति दुर्गतिम् ॥

170 ध्प्318 अवज्जे वज्जमतिनो वज्जे चावज्जसंञिनो । मिच्छदृष्टिसमादाना सत्ता गच्छन्ति दोग्गतिं ॥

171 ध्प्11 असारे सारमतिनो सारे चा ऽसारसंञिनो । ते सारन् नाधिगच्छन्ति मिच्छसंकप्पगोचरा ॥

उव्29:3 असारे सारमतयः सारे चासारसंज्ञिनः । ते सारं नाधिगच्छन्ति मिथ्यासंकल्पगोचराः ॥

172 ध्प्12 सारञ् च सारतो ञ्ञात्ता असारञ् च असारतो । ते सारम् अधिगच्छन्ति संमसंकप्पगोचरा ॥

उव्29:4 सारं तु सारतो ज्ञात्वा ह्य् असारं चापि असारतः । ते सारम् अधिगच्छन्ति सम्यक्संकल्पगोचराः ॥

173 ध्प्209 अवोगे युञ्जियात्तानं योगम्हि च अयुंजिय । अत्थं हेत्ता प्रियग्ग्राही पृहयन्तत्थानुयोगिनां ॥

उव्5:9 अवोगे युज्य चात्मानं योगे चायुज्य सर्वदा । अर्थं हित्वा प्रियग्राही स्पृहयत्य् अर्थयोगिने ॥

मलवग्गः

***** बाल *****

174 ध्प्66 चरन्ति बाला दुम्मेधा अमित्तेण-र्-इव आत्तना । करोन्ता पापकं कम्मं यं होति कटुकप्फलं ॥

उव्9:13 चरन्ति बाला दुष्प्रज्ञा ह्य् अमित्रैर् इव चात्मभिः । कुर्वन्तः पापकं कर्म यद् भवति कटुकं फलम् ॥

175 ध्प्67 कथञ् च तं करे कंमं यं कत्ता अनुतप्पति । यस्स अंशुमुखो रोदं विपाकं पटिसेवति ॥

उव्9:14 न तत् कर्र्म कृतं साधु यत् कृत्वा ह्य् अनुतप्यते । रुदन्न् अश्रुमुखो यस्य विपाकं प्रतिषेवते ॥

176 ध्प्68 तं च कंमं कतं साधु यं कत्ता नानुतप्पति । यस्स प्रतीतो सुमनो विपाकं पटिसेवति ॥

उव्9:15 तत् तु कर्म कृतं साधु यत् कृत्वा नानुतप्यते । यस्य प्रतीतः सुमना विपाकं प्रतिषेवते ॥

177 ध्प्72 यावद् एव अनत्थाय ञात्तं बालस्स जायति । हन्ति बालस्स शुक्राङ्ग्गं (?) मुद्धम् अस्स निपातये ॥

उव्13:2 यावद् एव ह्य् अनर्थाय ज्ञातो भवति बालिशः । हन्ति बालस्य शुक्लांशं मूर्धां चास्य पातयेत् ॥

178 ध्प्73 असतां भावनम् इच्छन्ति पुरेक्खाञ् च भिक्खुसु । आवासेसु च एस्सरियं पूजं परकुलेसु च ॥

उव्13:3 असन्तो लाभम् इच्छन्ति सत्कारं चैव भिक्षुषु । आवासेषु च मात्सर्यं पूजां परकुलेषु च ॥

179 ध्प्74 ममेव कतमन्नेन्तु गृही प्रव्रजिता च ये । न मे प्रतिबला अस्स किच्चा ऽकिच्चेसु केसुचि ॥

उव्13:4 माम् एव नित्यं जानीयुर् गृही प्रव्रजितस् तथा । मम प्रतिवशाश् च स्युः कृत्याकृत्येषु केषु चित् ॥

180 dhp74ef,75ab इति बालस्स संकप्पो इच्छामानो च वद्धति । अंञा हि लाभोपनिशा अंञा निब्बाणगामिनी ॥

उव्13:5 इति बालस्य संकल्पा इच्छामानाभिवर्धकाः । अन्या हि लाभोपनिषद् अन्या निर्वाणगामिनी ॥

181 dhp75c-f एवम् एतं यथाभूतं पश्शं बुद्धस्स सावको । सक्कारं नाभिनन्देया विवेकं अनुब्रूहये ॥

उव्13:6 एतज् ज्ञात्वा यथाभूतं बुद्धानां श्रावकः सदा । सत्कारं नाभिनन्देत विवेकम् अनुबृंहयेत् ॥

182 जयं वे मन्यते बालो वाचाय परुषं भणं । सतां हेस जयो होति या तितिक्खा विजानतो ॥

उव्20:13 जयं हि मन्यते बालो वचोभिः परुषैर् वदन् । नित्यम् इव जयस् तस्य यो ऽतिवाखं तितीक्षति ॥

183 अबलं तस्स बलं होति यस्स बालबलं बलं । बलस्स धम्मगुत्तस्स पटिवत्ता न विज्जति ॥

उव्20:6 अबलं हि बलं तस्य यस्य क्रोधे बलं बलम् । क्रुद्धस्य धर्महीनस्य प्रतिपत्तिर् न विद्यते ॥

184 ध्प्63 यो बालो बालमानी पण्डितो चापि तत्थ सो । बालो तु पण्डितमानी स वे बालो ति वुच्चति ॥

उव्25:22 यो जानीयाद् अहं बाल इति बालः स पण्डितः । बालः पण्डितमानी तु बाल एव निरुच्यते ॥

185 ध्प्60 द्रीघा अस्सुपतो रात्री द्रीघं शान्तस्स योजनं । द्रीघो बालान संसारो सद्धंमं अविजानतां ॥

उव्1:19 दीर्घा जागरतो रात्रिर् दीर्घं श्रान्तस्य योजनम् । दीर्घो बालस्य संसारः सद्धर्मम् अविजानतः ॥

186 पूतिमच्छे कुशाग्ग्रेण यो नरो उपनहति । कुशा पि पूतिं वायन्ति एवं बालोपसेवना ॥

उव्25:7 पूतिमत्स्यां कुशाग्रेण यो नरो ह्य् उपनह्यते । कुशापि पूतिका वान्ति ह्य् एवं पापोपसेवनाः ॥

187 तगरञ् च पलाशम्हि यो नरो उपनह्यति । पत्तं पि सुरभिं वाति एवं धीरोपसेवना ॥

उव्25:8 तगरं पलाशपत्रेण यो नरो ह्य् उपनह्यति । पत्राण्य् अपि सुगन्धीनि सद् एवं संगमात् सताम् ॥

188 अकरोन्तो पि चे पापं करोन्ते उपसेवति । शङ्कियो होति पापम्हि अवण्णो चास्स रूहति ॥

उव्25:9 अकुर्वन्न् अपि पापानि कुर्वांअम् उपसेवते । शङ्कितो भवति पापस्य अवर्णश् चास्य वर्धते ॥

189 सेवमानो सेवमाने संपुट्ठो संफुसं परे । शरो लित्तो कलापे वा अलित्ते उपलिंपति । उपलेपभया धीरो नेव पापसखा सिया ॥

उव्25:10 संसेवमानः पापो हि संस्पृष्टः संस्फृशेत् परान् । शरो लिप्तः कलापस्थान् अलिप्तान् उपलिंपति । उपलेपभयाद् धीरो नैव पापसखा भवेत् ॥

190 तस्सा फलपुटस्सेव ञाय्या संपाकम् आत्तनो । असन्तो नोपसेवेया सन्तो सेवेय पण्डीतो ॥

उव्25:12 तस्मात् फलपुटस्यैव दृष्ट्वा संपाकम् आत्मनः । असन्तो नोपसेवेत सन्तः सेवेत पण्डीतः ॥

191 ध्प्64 यावज् जीवं पि चे बालो पण्डिते पयिरुपासति । नेव धम्मं विजानाति द्रव्वी सूपरसान् इव ॥

उव्25:13 यावज्जीवं पि चेद् बालः पण्डितां पर्युपासते । न स धर्मं विजानाति दर्वी सूपरसान् इव ॥

192 ध्प्65 मुहुत्तम् अपि चे प्रंञो पण्डिते पयिरुपासति । खिप्रं धम्मं विजानाति जिह्वा सूपरसान् इव ॥

उव्25:14 मुहूर्तम् अपि सप्रज्ञः पण्डितां पर्युपासते । स वै धर्मं विजानाति जिह्वा सूपरसान् इव ॥

193 ध्प्121 नाप्पं पापस्स मंञेया न मे तं आगमिष्यति । उदबिन्दुनिपातेन उदकुंभो पि पूरति ॥

पूरते बालो पापस्स थोकथोकं पि आचिनं । उव्17:5 नाल्पं मन्येत पापस्य नैतं माम् आगमिष्यति । उदबिन्दुनिपातेन महाकुम्भो ऽपि पूर्यते । पूर्यन्ति बालः पापैर् हि स्तोकस्तोकं कृतैर् अपि ॥

194 ध्प्121 नाप्पं पापस्स मंञेया न मे तं आगमिष्यति ॥

उदबिन्दुनिपातेन उदकुम्भो पि पूरति । पूरते प्रंञो पुंञस्स थोकथोकं पि आचिनं ॥

उव्17:5 नाल्पं मन्येत पापस्य नैतं माम् आगमिष्यति ॥

उदबिन्दुनिपातेन महाकुम्भो ऽपि पूर्यते । पूर्यन्ति बालाः पापैर् हि स्तोकस्तोकं कृतैर् अपि ॥

बालवर्ग्गः

***** दण्ड *****

195 ध्प्141 न नग्गचरिया न जटा न पंको नानाशनं त्थण्डीलशायिका वा । रजोचेलं उक्कुटुकप्रधानं शोधेन्ति माच्चं अवितिण्णकंछं ॥

उव्33:1 न नगचर्या न जटा न पङ्का नो ऽनाशनं स्थण्डीलशायिका वा । न रजोमलं नोत्कुटुकप्रहाणं शोधेत मर्त्यं ह्य् अवितीर्णकाङ्क्षं ॥

196 ध्प्142 अलंकतो चापि समं चरेया दान्तो शान्तो नियतो धम्मचारी । सब्बेसु प्राणेसु निधाय दण्डं सो ब्राह्मणो सो शमणो स भिक्खू ॥

उव्33:2 अलंकृतश् चापि चरेत द्गर्मं क्षान्तो दान्तो नियतो ब्रह्मचारी । सर्वेषु भूतेषु निधाय दण्डं स ब्राह्मणः स श्रमणः स भिक्षुः ॥

197 ध्प्133 मा वदे परुषं कंचि वुत्ता पटिवदेयु तं । दुक्खा हि सारम्भकथा पटिदण्डा फुसेयु तं ॥

उव्26:3 मा कं चित् परुषं ब्रूथः प्रोक्ताः प्रतिवदन्ति तम् । दुःखा हि संरम्भकथाः प्रतिदण्डं स्पृशन्ति हि ॥

198 सचे इरेसि आत्तानं कंसो उपहतो-र्-इव । जातीमरणसंसारं चिरं प्रच्चनुभोहिसि ॥

उव्26:4 यदीरयसि हात्मानं कंसीवोपहता सदा । जातीमरणसंसारं चिरं ह्य् अनुभविष्यसि ॥

199 ध्प्134 न चे इरेसि आत्तानं कंसो अनुपहतो-र्-इव । एस प्रात्तो सि निब्बाणं सारम्भा ते न विज्जति ॥

उव्26:5 न त्व् ईरयसि हात्मानं कंसिर् नोपहता यथा । एष प्राप्तो ऽसि निर्वाणं संरम्भस् ते न विद्यते ॥

200 ध्प्135 यथा दण्डेन गोपालो गावो प्(र्)आजेति गोचरं । एवं जरा च मच्चू च प्राणिनां अधिवत्तति ॥

उव्1:17 यथा दण्डेन गोपालो गाः प्रापयति गोचरम् । एवं रोगैर् जरामृत्युः आयुः प्रापयते नृणाम् ॥

201 dhp315c-f यथा दण्डेन गोपालो गावो रक्षति सामिनां । एवं रक्खथ आत्तानं खणो वो मा उपच्चगू । खणातीता हि शोचन्ति निरयम्हि समप्पिता ॥

uv5:17c-f (yathā daṇḍena gopālo gāvo rakṣati sāmināṃ |) एवं गोपयतात्मानं क्षणो वो मा उपत्यगात् । क्षणातीता हि शोचन्ते नरकेषु समर्पिताः ॥

202 ध्प्130 सब्बे त्रसन्ति दण्डानां सब्बेसं जीवितं प्रियं । आत्तानं उपमं कत्ता नेव हंय्या न घातये ॥

उव्5:19 सर्वे दण्डस्य बिभ्यन्ति सर्वेषां जीवितं प्रियम् । आत्मानम् उपमां कृत्वा नैव हन्यान् न घातयेत् ॥

203 ध्प्131 सुखकामानि भूतानि यो दण्डेन विहिंसति । आत्तनो सुखम् एषाणो प्रेच्च सो न लभते सुखं ॥

उव्30:3 सुखकामानि भूतानि यो दण्डेन विहिंसति । आत्मनः सुखम् एषाणः स वै न लभते सुखम् ॥

204 ध्प्132 सुखकामानि भूतानि यो दण्डेन न विहिंसति । आत्तनो सुखम् एषाणो प्रेच्च सो लभते सुखं ॥

उव्30:4 सुखकामानि भूतानि यो दण्डेन न विहिंसति । आत्मनः सुखम् एषाणः स प्रेत्य लभते सुखम् ॥

205 dhp78a-d,76ef न भजेथ पापके मित्रे न भजेथ पुरुषा ऽधमे । भजेथ प्रंञे (प्रांञ-) मेधावी भजेथ पुरुषोत्तमे । तारिसे भजेमानस्स श्रेयो होति न पापियो ॥

uv25:3a-d,28:7ef न भजेत् पापकं मित्रं न भजेत् पुरुषाधमम् । भजेत मित्रं कल्याणं भजेद् उत्तमपूरुषम् । तादृशं भजमानस्य श्रेयो भवति न पापकम् ॥

206 ध्प्76 निधिनो व प्रवत्तारं यं पश्शे वज्जदंशिनं । निगृह्यवादिं मेधावीं तारिसं पुरुषं भजे । तारिषं भजमानस्स श्रेयो होति न पापियो ॥

उव्28:7 निषेद्धारं प्रवक्तारं यज् जानेद् वद्यदर्शिनम् । निगृह्यवादिनं धीरं तादृशं सततं भजेन्त् । तादृशं भजमानस्य श्रेयो भवति न पापकम् ॥

207 ध्प्77 ओवदेया अनुशासेया असब्भातो निवारये । सतां हेतं प्रियं होति असतां होति अप्रियं ॥

उव्5:26 अववदेतानुशासीत चासभ्याच् च निवारयेत् । असतां न प्रियो भवति सतां भवति प्रियं ॥

208 तस्सा सताञ् च असन्ताञ् च नाना होति गती । असन्तो निरयं यान्ति सन्तो सग्गपरायणा ॥

उव्5:27 असन्तश् चैव सन्तश् च नाना यान्ति त्व् इतश् च्युताः । असन्तो नरकं यान्ति सन्तः स्वर्गपरायणाः ॥

209 ध्प्152 अप्पश्शुतो अयं पुरुषो बलिवद्दो व (ज्)जीरति । मांसानि तस्स वद्धन्ति प्रंञा तस्स न वद्धन्ति ॥

210 ध्प्309 चत्तारि ट्ठाणानि नरो प्रमत्तो आपज्जते परदारोपसेवी । अपुंञलाभं अनिकामशेयं निन्दं त्रितीयं निरयं चतुत्थं ॥

उव्4:14 स्थानानि चत्वारि नरः प्रमत्त आपद्यते यः परदारसेवी । अपुन्यलाभं ह्य् अनिकामशय्यं निन्दां तृतीयं नरकं चतुर्थम् ॥

211 ध्प्310 अपुंञलाभो च गती च पापिको भीतस्स भीताय रती पि अप्पिका । राजा पि दण्डं गरुकं प्रणेति कायस्स भेदा निरयं उपेति ॥

उव्4:/15/ अपुण्यलाभं च गतिं च पापिकां भीतस्य भीताभिर् अथाल्पिकां रतिम् । राजा च दण्डं गरुकं ददाति कायस्य भेदाद् नरकेषु पच्यते ॥

212 संय्यता सुगतिं यान्ति दोग्गतिं यान्ति असंय्याता । मा स्सु विश्शासम् आपादि इति विन्दु समं चरे ॥

213 माकुञ्जर नागम् आसिद दुक्खो कुञ्जर नागमंसदो । न हि नागहतस्स कुञ्जर सुगती इतो परअं यतो ॥

214 गिरिदुग्गविचारिणं यथा सीहं पर्व्वतपट्ठिगोचरं । नरवीरम् अपेतभेरवं मा हिंसित्थ अनोमनिक्रमं ॥

215 ध्प्320 अहं नागो व संग्ग्रामे चापातिपतिते शरे । अतीवादे तितिक्खामि दुश्शीलो हि बहुजनो ॥

उव्29:21 अहं नाग इव संग्रामे चापाद् उत्पतितां शरान् । अतीवाक्यं तितीक्षामि दुःशीलो हि महाजनः ॥

दण्डवर्ग्गः

***** शरण *****

216 ध्प्188 बहू वे शरणं यान्ति पर्व्वते च वनानि च । वस्तूनि रुक्खचित्ताणि मनुष्या भयतज्जिता ॥

उव्27:31 बहवः शरणं यान्ति पर्वतांश् च वनानि च । आरामां वृक्षचैत्यांश् च मनुष्या भयतर्जिताः ॥

217 ध्प्189 न एतं शरणं खेम्मं न एतं शरणं उत्तमं । एतं शरणम् आगंम सब्बदुक्खा प्रमुच्चति ॥

उव्27:32 नैतद् धि शरणं क्षेमं नैतच् छरणं उत्तमम् । नैतच् छरणम् आगम्य सर्वदुःखात् प्रमुच्यते ॥

218 ध्प्190 यो तु बुद्धञ् च धम्मञ् च सघं च शरणं गतो । चत्तारि च अयिरसच्चानि यथाभूतानि पश्शति ॥

उव्27:33 यस् तु बुद्धं च धर्मं च संघं च शरणं गतः । चत्वारि चार्यसत्यानि प्रज्ञया पश्यति यदा ॥

219 ध्प्192 एतं वे शरणं खेम्मं एतं शरणम् उत्तमं । एतं शरणम् आगम्म सब्बदुक्खा प्रमुच्चति ॥

उव्27:35 एतद् धि शरणं क्षेमम् एतच् छरणम् उत्तमम् । एतच् छरणम् आगम्य सर्वदुःखात् प्रमुच्यते ॥

220 गवां चे तरमाणानां जिह्मं गच्छति पुङ्गवो । सब्बा ता जिह्मं गच्छंति नेत्ते जिह्मगते सति ॥

221 एवाम् एव मनुष्येसु यो होति श्रेष्ठसंमतो । स चे अधंमं चरति प्राग् एव इतरा प्रजा ॥

222 गवां चे तरमाणानां उज्जुं गच्छति पुङ्गवो । सब्बा ता उज्जुं गच्छंति नेत्ते उज्जुगते सति ॥

223 एवाम् एव मनुष्येसु यो होति श्रेष्ठसंमतो । स चे धंमं चरति प्राग् एव इतरा प्रजा ॥

224 ध्प्169 धंमं चरे सुचरितं न नं दुच्चरितं चरे । धम्मचारी सुखं शेति अस्सिं लोके परम्हि च ॥

उव्30:5 धर्मं चरेत् सुचरितं नैनं दुश्चरितं चरेत् । धर्मचारी सुखं शेते ह्य् अस्मिं लोके परत्र च ॥

225 धंमं चरे सुचरितं न नं दुच्चरितं चरे । ब्रह्मचारी सुखं शेति अस्सिं लोके परम्हि च ॥

226 ध्प्364 धंमारामो धंमरतो धंमं अनुविचिन्तयं । धम्मम् अनुस्सरं भिक्खू धम्मा न परिहायति ॥

उव्32:8 धर्मारामो धर्मरतो धर्मम् एवानुचिन्तयम् । धर्मं चानुस्मरं भिक्षुर् धर्मान् न परिहीयते ॥

227 धम्मो हवे रक्खति धम्मचारी धम्मो सुचिन्नो सुखाय दहाति । एसानुशंसो धम्मे सुचिन्ने न दोग्गतिं गच्छति धम्मचारी ॥

उव्30:7 धर्मः सदा रक्षति धर्मचारिनं धर्मो सुचीर्णः सुखम् आदधाति । एषानुशंसो धर्मे सुचीर्ने न दुर्गतिं गच्छति धर्मचारी ॥

228 धम्मो हवे रक्खति धम्मचारी धम्मो सुचिन्नो सुखाय दहाति । एसा ऽनुशंसो धम्मे सुचिन्ने न दोग्गतिं गच्छ<च्छ>ति ब्रह्मचारी ॥

229 ध्प्155 अचरित्ता ब्रह्मचेरं अलद्धा योव्वने धनं । जिन्नक्रोंचा व झायंति झीनमच्छे व पल्लरे ॥

उव्17:3 अचरित्वा ब्रह्मचेर्यम् अलब्ध्वा यौवने धनम् । जीर्णक्रौञ्चैव ध्यायन्ते ऽल्पमत्स्य इव पल्वले ॥

230 ध्प्156 अचरित्ता ब्रह्मचेरं अलद्धा योव्वने धनं । शेन्ति चापाधिकिन्नो वा पोराणानि अ ऽनुत्थनं ॥

उव्17:4 अचरित्वा ब्रह्मचर्यम् अलब्ध्वा यौवने धनम् । शेन्ति चापातिकीर्णा वा पौराणान्य् अनुचिन्तिताः ॥

231 ध्प्91 उज्जुज्जन्ति सतीमन्तो न निकेते रमंति ते । हंसा व पल्लरं हेत्ता ओकम् ओकं जहंति ते ॥

उव्17:1 स्मृतिमन्तः प्रयुज्यन्ते न निकेते रमन्ति ते । हंस्वत् पल्वलं हित्वा ह्य् ओकम् ओघं जहन्ति ते ॥

232 ध्प्175 हंसा व आदिच्चपथे वेहायसं यान्ति इद्धिया । निय्यांति धीरा लोकम्हि मारसेनं प्रमद्दिय ॥

उव्17:2 हंसादित्यपथे यान्ति आकाशे जीवितेन्द्रियाः । निर्यान्ति धीरा लोकान् मारसैन्यं प्रमथ्य ते ॥

233 ध्प्146 किन् नु हाशो किम् आनन्दो निच्चं प्रज्जलिते सति । अन्धकारम्हि प्रक्खित्ता प्रदीपं न गवेषथ ॥

उव्1:4 को नु हर्षः क आनन्द एवं प्रज्वलिते सति । अन्धकारं प्रविष्टाः स्थ प्रदीपं न गवेषथ ॥

234 ध्प्315 प्रच्चंतिमं वा नगरं गुत्तं सान्तबाहिरं । एवं रक्खथ आत्तानं खणो वो मा उपच्चगू । खणातीता हि शोचंति निरयम्हि समप्पिता ॥

उव्5:16,17 यथा प्रत्यन्तनगरं गुप्तम् अन्तर्बहिस्थिरम् । एवं गोपयतात्मानं क्षणो वो मा ह्य् उपत्यगात् । क्षणातीता हि शोचन्ते नरकेषु समर्पिताः ॥

235 ध्प्264 न मुण्डभावा शमणो अव्रतो अलिकं भणं । इच्छालोभसमापन्नो शमणो किं भविष्यति ॥

उव्11:13 न मुण्डभावाच् छ्रमणो ह्य् अवृतस् त्व् अनृतं वदन् । इच्छालोभसमापन्नः श्रमणः किं भविष्यति ॥

236 ध्प्265 यो तु शमेति पापानि अणुत्थूलानि सब्बशो । शमणा एव पापानां शमणो ति प्रवुच्चति ॥

उव्11:14 शमितं येन पापं स्याद् अणुस्थूलं हि सर्वशः । शमितत्वात् तु पापानां श्रमणो हि निरुच्यते ॥

237 ध्प्339 यस्स छत्त्रीशतिं सोता मानाफस्समया भ्रिशा । वाहा वहन्ति दुद्रिष्टिं संकप्पा ग्ग्रेधनिश्शिता ॥

उव्31:29 स्रोतांसि यस्य षट्त्रिंशन् मनःप्रस्रवण्नानि हि । वहन्ति नित्यं दुर्दृष्टेः संकल्पैर् ग्रेधनिःश्रितैः ॥

238 ध्प्221 क्रोधं जहे विप्रजहेय मानं संयोजनं सब्बम् अतिक्रमेया । तं नामरूपम्हि असज्जमानं अकिंचनं नानुपतन्ति दुक्खा ॥

उव्20:1 क्रोधं जहेत् विप्रजहेच् च मानं संयोजनं सर्वम् अतिक्रमेत । तं नाम्ने रूपे च असज्यमानम् अकिञ्चनं नानुपतन्ति सङ्गाः ॥

शरणवर्ग्गः ***** खान्ति *****

239 ध्प्184 खान्ती परमं तपो तितिक्खा निब्बाणं परमं वदन्ति बुद्धा । न हि प्रव्रजितो परोपघाती श्मणो होति परे विहेसयानो ॥

उव्26:2 क्षान्तिः परमं तपस् तितीक्षा निर्वाणं परमं वदन्ति बुद्धाः । न हि प्रव्रजितः परोपतापी श्रमणो भवति परं विहेठयं वै ॥

240 ध्प्225 अहिंसका ये मुनयो निच्चं कायेन संवृता । ते यान्ति अच्चुतं ट्ठाणं यत्थ गन्ता न शोचति ॥

उव्7:7 अहिंसका वै मुनयो नित्यं कायेन संवृताः । ते यान्ति ह्य् अच्युतं स्थाणं यत्र गन्ता न शोचति ॥

241 ध्प्300 सुप्रबुद्धं प्रबुज्झन्ति सदा गोतमसावका । येसां दिवा च रात्तो च अहिंसाय रतो मनो ॥

उव्15:17 सुप्रबुद्धं प्रबुध्यन्ते इमे गौतमस्श्रावकाः । येषां दिवा च रात्रौ चैव् आहिंसायां रतं मनः ॥

242 ध्प्301 सुप्रबुद्धं प्रबुज्झन्ति सदा गोतमसावका । येसां दिवा च रात्तो च भावनाय रतो मनो ॥

उव्15:25 सुप्रबुद्धं प्रबुध्यन्ते इमे गौतमस्श्रावकाः । येषां दिवा च रात्रौ च निर्वाणे ऽभिरतं मनः ॥

243 ध्प्299 सुप्रबुद्धं प्रबुज्झन्ति सदा गोतमसावका । येसां दिवा च रात्तो च निच्चं कायगता सती ॥

उव्15:15 सुप्रबुद्धं प्रबुध्यन्ते इमे गौतमस्श्रावकाः । येषां दिवा च रात्रौ च नित्यं कायगता स्मृतिः ॥

244 ध्प्181 ये झानप्रसुता धीरा नेक्खंमो ऽपशमे रता । देवा पि तेसं प्रिहयन्ति संबुद्धानां सतीमतां ॥

उव्21:9 ये ध्यानप्रसृता धीरा नैष्क्रम्योपशमे रताः । देवापि स्पृहयन्त्य् एषां बुद्धानां श्रीमतां सदा ॥

245 ध्प्98 अरन्ने यदि वा ग्ग्रामे निन्ने वा यदि वा थले । यत्थ अरहन्तो विहरंति तं भोमं रामणीयकं ॥

उव्29:18 ग्रामे वा यदि वारण्य निम्ने वा यदि वा स्थले । यत्रार्हन्तो विहरन्ति ते देशा रमणीयकं ॥

246 एकं पि चे प्राणं अदुष्टचित्तो मेत्तायते कुशली तेन होति । सब्बे च प्राणे मनसा ऽनुकंपी प्रभूतम् अयिरो प्रकरोति पुंञं ॥

उव्31:43 एकम् अपि चेत् प्राणम् अदुष्टचित्तो मैत्रायते कुशलं तेन हि स्यात् । सर्वांस् तु सत्वां मनसानुकम्पं प्रभूतम् अर्यः प्रकरोति पुण्यम् ॥

247 ये सत्तशण्डां पठविं विजेत्ता राजरिषयो यजमाना ऽनुपरियगु । अश्शमेधं पुरुषमेधं संमप्रास वायुपेयं निराग्गदं । मेत्तस्स चित्तस्स सुभावितस्स कलां पि ते नानुभवन्ति षोडशिं । चन्दप्रभां तारगणा व सब्बे ॥

248 यो ऽथ मेत्तेण चित्तेन सब्बे प्राणे नुकंपति । मेत्तं से सब्बभूतेसु वेरं तस्स न केनचि ॥

उव्31:42 अव्यापन्नेन चित्तेन यो भूतान्य् अनुकम्पते । मैत्रः स सर्वसत्वेषु वैरं तस्य न केन चित् ॥

249 यस्स सब्बे अहोरात्ते अहिंसाय रतो मनो । मेत्तं से सब्बभूतेसु वेरं तस्स न केनचि ॥

250 यस्स सब्बे अहोरात्ते अहिंसाय रतो मनो । मेत्तं से सब्बभूतेसु वेरं तस्स न केनचि ॥

251 यस्स सब्बे अहोरात्ते निच्चं कायगता सतै । मेत्तं से सब्बभूतेसु वेरं तस्स न केनचि ॥

252 यो न हन्ति न घातेति न जिनाति न जापये । मेत्तं से सब्बभूतेसु वेरं तस्स न केनचि ॥

253 ध्प्5 न हि वेरेण वेराणि शामन्तीह कदाचनं । अवेरेण तु शामंति एस धंमो सनातनो ॥

उव्14:11 न हि वैरेण वैराणि शाम्यन्तीह कदा चन । क्षन्त्या वैराणि शाम्यन्ति एष धर्मः सनातनः ॥

254 ध्प्6 परे च न विजानंति वेरम् एत्थ जयामथ । ये च तत्थ विजानंति ततो शांमंति मेधका ॥

उव्14:8 परे हि न विजानन्ति वयम् अत्रोद्यमामहे । अर्त ये तु विजानन्ति तेषां शाम्यन्ति मेथकाः ॥

255 ध्प्197 सुसुखं वत जीवामो वेरिणेसु अवेरिणो । वेरिणेसु मनुष्येसु विहराम अवेरिणो ॥

उव्30:47 सुसुखं बत जीवामो वैरिकेषु अवैरिकाः । वैरिकेषु मनुष्येषु विहरामो ह्य् अवैरिकाः ॥

256 ध्प्199 सुसुखं वत जीवामो उस्सुकेसु अनुस्सुका । उस्सुकेसु मनुष्येसु विहराम अनुस्सुका ॥

उव्30:43 सुसुखं बत जीवामो ह्य् उत्सुकेषु त्व् अनुत्सुकाः । उत्सुकेषु मनुष्येषु विहरामो ह्य् अनुत्सुकाः ॥

257 ध्प्200अब् सुसुखं वत जीवामो येसं नो नास्ति किंचनं । सकिञ्चनेसु मनुष्येसु विहराम अकिंचनं ॥

उव्30:44अब् सुसुखं बत जीवामो येषां नो नास्ति किञ्चनं । मिथिलायां दह्यमानायां न नो दह्यति किञ्चनम् ॥

258 ध्प्170 यथा बुब्बुदकं पश्शे यथा पश्शे मरीचिकं । एवं लोकं अवेच्छानं मच्चुराजा न पश्शति ॥

उव्27:15 यथा बुद्बुदिकां पश्येद् यथा पश्येन् मरीचिकाम् । एवं लोकं अवेक्षं वै मृत्युराजं न पश्यति ॥

259 ध्प्148 परिजिन्नम् इदं रूपं रोगनीडं प्रभंगुरं । भिज्जीहिति<ति> पूतिसंदेहो मरणात्तं हि जीवितं ॥

उव्1:34 परिजीर्णम् इदं रूपं रोगनीडं प्रभङ्गुरम् । भेत्स्यते पूत्य् असंदेहं मरणान्तं हि जीवितम् ॥

260 जिह्मं च द्रिष्टा दुखितं च व्याधितं प्रेतञ् च द्रिष्टा न चिरस्स मानवो । संवेगो तीप्पे (?) विपुलो (?) अजायथ अच्चेच्छि धीरो गृहिबन्धनानि ॥

उव्1:27 जीर्णं च दृष्ट्वेह तथैव रोगिणं मृतं च दृष्ट्वा व्यपयातचेतसम् । जहौ स धीरो गृहबन्धनानि कामा हि लोकस्य न सुप्रहेयाः ॥

खान्तिवर्ग्गः

***** आसव *****

261 ध्प्85 अप्पका ते मनुष्येसु ये जना पारगामिनो । अथायम् इतरा प्रजा तीरम् एवानुधावति ॥

उव्29:33 अल्पकास् ते मनुष्येषु ये जनाः पारगामिन । अथेयम् इतराः प्रजास् तीरम् एवानुधावति ॥

262 ध्प्86 ये च खो संमदाक्खाते धम्मे धंमानुयत्तिनो । ते जना पारम् एहिंति मच्चुधेयं सुदुत्तरं ॥

उव्29:34 ये तर्हि सम्यग् आख्याते धर्मे धर्मानुदर्शिनः । ते जनाः पारम् एष्यन्ति मृत्युधेयस्य सर्वशः ॥

263 ध्प्87 किह्ने धम्मे विप्रहाय शुक्रे भावेथ पण्डिता । ओका अनोकम् आगंम विवेको यत्थ दूरमं ॥

उव्16:14अ-द् कृष्नां धर्मां विप्रहाय शुक्लां भावयथ भिक्षवः । ओकाद् अनोकम् आगम्य विवेकं अनुबृंहयेत् ॥

264 ध्प्88 तत्थाभिरतिम् एषाणा हेत्ता कामे अकिंचना । पयिरोदमेथ आत्तानं चित्तं किलेशेहि सब्बशो ॥

uv16:14ef तत्र चाभिरमेतार्यो हित्वा कामान् अकिञ्चनः । (पयिरोदमेथ आत्तानं चित्तं किलेशेहि सब्बशो ॥)

265 ध्प्89 यस्स संबोधिअंगेहि समं चित्तं सुभावितं । आत्तानपटिनिस्सग्गे अनुपादाय ये रता । खीणासवा जुतीमन्तो ते लोके परिनि(व्)वृता ॥

उव्31:39 संबोध्यङ्गेषु येषांस् तु सम्यक् चित्तं सुभावितम् । आदानं प्रतिनिःसृज्य चानुपादायम् आश्रिताः । क्षीणासवा वान्तदोषास् ते लोके परिनिर्वृताः ॥

266 ध्प्292 यद्<अ>हि किच्चं तद् अपविद्धं अकिच्चं पुन कीरति । उन्नद्धानां प्रमत्तानां तेसं वद्धंति आसवा ॥

उव्4:19अ-द् यत् कृत्यं तद् अपविद्धं अकृत्यं क्रियते पुनः । उद्धतानां प्रमत्तानां तेषं वर्धन्ति आसवाः ॥

267 ध्प्293 येसं च सुसमारद्धा निच्चं कायगता सती । अकिच्चं ते न सेवंति किच्चे सातच्चकारिणो । सतानां सम्प्रजानानां तेसं खीयंति आसवा ॥

uv4:20ab,ef येसं च सुसमारद्धा निच्चं कायगता सती । अकिच्चं ते न सेवंति किच्चे सातच्चकारिणो । सतानां सम्प्रजानानां तेसं खीयंति आसवा ॥

268 ध्प्253 परवज्जानुपश्शीनां निच्चं ओज्झायसंञिना । आसवा तेसं वद्धन्ति आरा ते आसवक्खया ॥

uv27:2cd,4:19ef परवद्यानुदर्शिनो नित्यावध्यानसंज्ञिनः । आसवास् तेषु वर्धन्ते आरात् ते ह्य् आस्रवक्षयात् ॥

269 ध्प्226 जागरिकाम् अनुयुत्तानां अहोरात्तानुशिक्खिणां । निब्बाने अधिमुत्तानां अत्थं गच्छंति आसवा ॥

उव्15:8 जागर्यम् अनुयुक्तानाम् अहोरात्रानुशिक्षिणाम् । अमृतं चाधिमुक्तानाम् अस्तं गच्छन्ति आस्रवाः ॥

270 ध्प्93 येसा ऽसवा परिक्खीणा आहारे च अनिश्शिता । शुंञता आनिमित्तो च विमोघो येस गोचरो । आकाशे व शकुन्तानां पदं तेसं दुरन्नयं । उव्29:31 येषां भवः परिक्षीणो ह्य् अपरान्तं च नाश्रिताः । शुन्यता चानिमित्तं च समाधिश् चैव गोचरः । आकाशैव शकुन्तानां पदं तेषं दुरन्वयम् ।

271 ध्प्271 न हि शीलव्रतेनेव बाहुशोच्चेन वा पुन । अथ वा समाधिलाभेन विवित्तशयनेन वा ॥

उव्32:31 न शीलव्रतमात्रेण बहुश्रुत्येन वा पुनः । तथा समाधिलाभेन विविक्तशयनेन वा ॥

272 ध्प्272 फुसाम नेक्खंमसुखं अपृथुज्जनसेवितं । भिक्खू वि<स्स>श्शासमापादि अप्राप्यासवक्खयं ॥

उव्32:32 भिक्षुर् विश्वासम् आपद्येत् अप्राप्ते ह्य् आसवक्षये । स्पृशेत् तु संबोधिसुखम् अकापुरुषसेवितम् ॥

273 नायं प्रमज्जितुं कालो ऽप्राप्यास्वक्खयं । प्रमत्तं दुखम् अन्नेति सीहं वा मृगमातिका ॥

उव्4:13 नायं प्रमादकालः स्याद् अप्राप्ते ह्य् आस्वक्षये । मारः प्रमत्तम् अन्वेति सिंहं वा मृगमातृका ॥

274 ध्प्126 गब्भम् एके ओक्रंमन्ति निरयं पापकंमुणो । सग्गं सुगतिनो यान्ति परिनिव्वान्ति अनासवा ॥

275 ध्प्82 यथा ह्रदो ऽस्स गंभीरो विप्रसन्नो अनाविलो । एवं धंमाणि शोत्थान विप्रसीदंति पण्डिता ॥

उव्17:11 यथा ह्रदः सुगम्भीरो विप्रसन्नो ह्य् अनाविलः । एवं श्रुत्वा हि सद्धर्मं विप्रसीदन्ति पण्डिताः ॥

276 ध्प्179 यस्स जितं ना ऽप्पज्जीयति जितं अस्सा न उपेति अन्तको । तं बुद्धम् अनोमनिक्रमं अपदं केन पदेन नेहिसि ॥

उव्29:52 यस्य जितं नोपजीयते जितम् अन्वेति न कं चिद् एव लोके । तं बुद्धम् अनन्तगोचरमं ह्य् अपदं केन पदेन नेष्यसि ॥

277 ध्प्180 यस्स जालिनी विसत्तिका तह्ना नास्ति कहिं चि नेतये । तं बुद्धम् अनन्तगोचरं अपदं केन पदेन नेहिसि ॥

उव्29:53 यस्य जालिनी विषक्तिका तृष्णा नास्ति हि लोकनायिनी । तं बुद्धम् अनन्तगोचरं ह्य् अपदं केन पदेन नेष्यसि ॥

आसववर्ग्गः

***** वाचा *****

278 ध्प्281 वाचानुरक्खी मनसा सुसंवृतो कायेन यो अकुशलं न सेवति । एते त्त्(र्)अयो कंमपथे विशोधिय प्राप्पोज्ज सो शान्तिपदं अनुत्तरं ॥

उव्7:12 वाचानुरक्षी मनसा सुसंवृतः कायेन चैवाकुशलं न कुर्यात् । एतां शुभां कर्मपथां विशोधयन्न् आराधयेन् मार्गं ऋषिप्रवेदितम् ॥

279 ध्प्231 कायप्रदोषं रक्खेया कायेन संवृतो सिया । कायदुच्चरितं हेत्ता कायेन सुचरितं चरे ॥

उव्7:1 कायप्रदोषं रक्षेत स्यात् कायेन सुसंवृतः । कायदुश्चरितं हित्वा कायेन सुकृतं चरेत् ॥

280 ध्प्232 वाचाप्रदोषं रक्खेया वाचाय संवृतो सिया । वाचादुच्चरितं हेत्ता वाचाय सुचरितं चरे ॥

उव्7:2 वाचाः प्रदोषं रक्षेत वचसा संवृतो भवेत् । वाचो दुश्चरितं हित्वा वाचा सुचरितं चरेत् ॥

281 ध्प्233 मनप्रदोषं रक्खेया मनसा संवृतो सिया । मनोदुच्चरितं हेत्ता मनसा सुचरितं चरे ॥

उव्7:3 मनःप्रदोषं रक्षेत मनसा संवृतो भवेत् । मनोदुश्चरितं हित्वा मनःसुचरितं चरेत् ॥

282 ध्प्234 कायेन संवृता धीरा वाचाय उत्त चेतसा । सब्बत्थ संवृता धीरा ते वे सुपरिसंवृता ॥

उव्7:10अ-द् कायेन संवृता धीरा धीरा वाचा सुसंवृताः । मनसा संवृता धीरा धीराः सर्वत्र संवृताः ॥

283 ध्प्227 पोराणं एतं आधोर न एतं अहुना-र्-इव । निन्दन्ति तोह्निम् आसीनं निन्दन्ति मितभाणिकं । बहुभाणिकं पि निन्दन्ति नास्ति लोके अनिन्दितो ॥

uv29:45c-f (porāṇaṃ etaṃ ādhora na etaṃ ahunā-r-iva |) निन्दन्ति तुष्णिम् आसीनं निन्दन्ति बहुभाषिणं । अल्पभाणिं च निन्दन्ति नास्ति लोकेषु अनिन्दितः ॥

284 ध्प्228 न चाभु न भविष्यति न चेतरहि विज्जति । एकान्तनिन्दितो पोषो एकान्तं वा प्रशंसितो ॥

उव्29:46 एकान्तनिन्दितः पुरुषः एकान्तं वा प्रशंसितः ॥

नाभूद् भविष्यति च नो न चापि एतरहि विद्यते ।

285 यञ् च बाला अधंमट्ठं पूजेयु गरहेयु वा । अविञूं अविभावाय न तं अत्थाय कायचि ॥

286 ध्प्229 यञ् च विञू प्रशन्ति अनुविच्च सुवे सुवे । अच्छिद्रवत्तिं मेधाविं प्रंञाशीलसमाहितं ॥

cf. uv29:47-48 यं तु विज्ञाः प्रशंसन्ति ह्य् अनुयुज्य शुभाशुभम् । मेधाविनं वृत्तयुक्तं प्रज्ञं शीलषु संवृतं ॥

287 ध्प्230 निक्खं जांबूनदस्सेव को तं निन्दितुम् अरिहति । देवा पि नं प्रशन्सन्ति ब्रह्मुणा पि प्रशंसितो ॥

288 ध्प्262 न वाक्ककरणमात्त्(र्)एण वन्नपुक्खलताय वा । साधुरूपी नरो होति इश्शुकी मच्छरी शठो ॥

उव्29:10 न नामरुपमात्रेण वर्णपुष्कलया न च । साधुरूपो नरो भवति मायावी मत्सरी शठः ॥

289 cf. dhp261,263 यम्हि सच्चं च धम्मो च विरती संय्यमो दमो । स वान्तदोषो मेधावी साधुरूपी ति वुच्चति ॥

उव्10:7 यस्य श्रद्धा च शीलं चैव् आहिंसा संयमो दमः । स वान्तदोषो मेधावी साधुरूपो निरुच्यते ॥

290 ध्प्19 बहुं पि चे सहितं भाषमानो न तक्करो होति नरो प्रमत्तो । गोपो व गावो गणयं परेसं न भागवा शामण्णस्स होति ॥

उव्4:22 सुबह्व् अपीह सहितं भाषमानो न तत्करो भवति नरः प्रमत्तः । गोपैव गाः संगणयं परेषां न भागवां च्छ्रामण्यार्थस्य भवति ॥

291 dhp20a-c,f अप्पं पि चे सहितं भाषमानो धम्मस्स होति अनुधम्मचारी । रागं च दोषं च प्रहाय मोहं विमुत्तचित्तो अखिलो अकंछो । अनुपादियानो इह वा हुरे वा स भागवा शामन्नस्स होति ॥

uv4:23abcf अल्पम् अपि चेत् सहितं भाषमानो धर्मस्य भवति अनुधर्मचारी । रागं च दोषं च तथैव मोहं (विमुत्तचित्तो अखिलो अकंछो । अनुपादियानो इह वा हुरे वा) प्रहाय भागी श्रामण्यस्य भवति ॥

292 ध्प्224 सच्चं भणे न क्(र्)उज्झेया देया अप्पा पि याचितो । एतेहि त्तिहि ट्ठाणेहि गच्छे देवान सन्तिके ॥

उव्20:16 सत्यं वदेन् न च क्रुध्येद् दद्याद् अल्पाद् अपि स्वयम् । स्थानैर् एभिस् त्रिभिर् युक्तो देवानाम् अन्तिकं व्रजेत् ॥

293 ध्प्177 न वे कदार्य्या देवलोकं व्रजन्ति बाला हि भे (ते) न प्रशंसन्ति दानं । धीरो तु दानं अनुमोदमानो तेनेव सो देवलोकं परेति ॥

उव्10:2 न वै कदर्या देवलोकं व्रजन्ति बाला हि ते न प्रशंसन्ति दानम् । श्राद्धस् तु दानं ह्य् अनुमोदमानो ऽप्य् एवं ह्य् असौ भवति सुखी परर्त ॥

294 ध्प्217 शीलवन्तं शुचिं दच्छं धम्मट्ठं सच्चवादिनं । आत्तनो कारकं शन्तं तं जनो कुरुते प्रियं ॥

उव्5:24 धर्मस्थं शीलसंपन्नं ह्रीमन्तं सत्यवादिनम् । आत्मनः कारकं शन्तं तं जनः कुरुते प्रियम् ॥

295 ध्प्308 श्रेयो अयोगुडा भुत्ता तत्ता अग्गिशिखोपमा । यं च भुञ्जेय दुश्शीलो राष्टपिण्डं असंय्यतो ॥

उव्9:2 श्रेयो ह्य् अयोगुडा भुक्तास् तप्ता ह्य् अग्निशिखोपमाः । न तु भुञ्जीत दुःशीलो राष्ट्रपिण्डम् असंयतः ॥

296 ध्प्311 कुशो यथा दुग्गृहीतो हस्तं एवानुकंतति । शामन्नं दुप्परामाट्ठं निरयाय उपकट्टति ॥

उव्11:4 शरो यथा दुर्गृहीतो हस्तम् एवापकृन्तति । श्रामण्यं दुष्परामृष्टं नरकान् उपकर्षति ॥

297 ध्प्176 एकधंमम् अतीतस्स मुषावादिस्स जंतुनो । वितिन्नपरलोकस्स नास्ति पापम् अकारियं ॥

उव्11:4

298 न हि शस्तं सुनिशितं विषं हालाहक्लं तथा । एवं खिप्रं अतिपातेति वाचा दुब्भाषिता यथा ॥

299 पुरुषस्स जायमानस्स कुठारी जायते मुखे । याय छिन्दति आत्तानं वाचं दुब्भाषितं भणं ॥

उव्8:2 पुरुषस्य हि जातस्य कुठारी जायते मुखे । यया छिनत्ति हात्मानं वाचा दुर्भाषितं वदन् ॥

300 यो हि निन्दिये प्रशंसति उत्तवा निन्दति यो प्रषंसिये । विचिनाति मुखेन सो कलिं कलिना तेन सुखं न विन्दति ॥

उव्8:3 यो निन्दियां प्रशंसति तान् अपि निन्दति ये प्रशंसियाः । स चिनोति मुखेन तं कलिं कलिना तेन सुखं न विन्दति ॥

301 अप्पामात्तो अयं कली यो अक्खेहि धनं पराजये । सब्बस्सं पि सहापि आत्तना यं एव महत्(त्)अरो कली ॥

यो सुगतेसु मनं प्रदूषये उव्8:4 अल्पामात्रो ह्य् अयं कलिर् य इहाक्षेण धनं पराजयेत् । अयम् अत्र महत्तरः कलिर् यः सुगतेषु मनः प्रदूषयेत् ॥

302 शतं सहस्राणि निरब्बुदानां छत्त्रीशतिं पंच च अब्बुदानि । यं अयिरगरही निरयं उपेति वाचं मनं च प्रणिधाय पापिकां ॥

उव्8:5 शतं सहस्राणि निरर्बुदानि षट्त्रिंशतिं पंच तथार्बुदानि । यान् आर्यगर्ही नरकान् उपैति वाचं मनश् च प्रणिधाय पापकम् ॥

303 कल्लाणिम् एव भाषेया ना ऽस्स मुच्चेय पापिका । मोक्खो कल्लाणिये श्रेयो मुत्ता तपति पापिकं ॥

उव्8:8 कल्याणिकां विमुञ्चेत नैव मुञ्चेत पापिकाम् । मुक्ता कल्याणिकी श्रेयो मुक्ता तपति पापिका ॥

304 कल्लाणिम् एव सेवेया ना ऽस्स मुच्चेय पापिका । मोक्खो कल्लाणिये श्रेयो मुत्ता तपति पापिकं ॥

305 वाचं भाषेय कल्लाणिं ना ऽस्स मुच्चेय पापिक(ं) । जातं क्रोधं निवारेया सो बिषब्भि निरुज्झति ॥

उव्20:2च् (वाचं भाषेय कल्लाणिं ना ऽस्स मुच्चेय पापिक(ं) ।) अविद्यां प्रजहेद् धीरः (सो बिषब्भि निरुज्झति ॥)

वाचावर्ग्गः ***** आत्त *****

306 ध्प्162 यस्स अच्चन्तदोश्शिल्लं मलुता सालम् इवो ऽतता । करोति सो तथात्तानं यथा नं बिषम् इच्छति ॥

उव्11:10 यो ऽसाव् अत्यन्तदुःशिलः सालवां मूलुता यथा । करोत्य् असौ तथात्मानं यथैनं द्विष्-द् इच्छति ॥

307 ध्प्161च्द् आत्तना हि कतं पापं आत्तजं आत्तसंभवं । अनुमंधति दुम्मेधं वयितं वा अह्ममयं मणिं ॥

उव्28:12च्द् (आत्तना हि कतं पापं आत्तजं आत्तसंभवं ।) अभिमथ्नाति तं पापं वज्रं अश्ममणिं यथा ॥

308 ध्प्165 आत्तना हि कतं पापं आत्तना संकिलिश्शति । आत्तना अकतं पापं आत्तना ये विशुज्झति । शोद्धी अशोद्धी प्रच्चत्तं नांञो अंञं विशोधये ॥

उव्28:11,12अब् आत्मना हि कृते पापे त्व् आत्मना क्लिश्यते सदा । आत्मना त्व् अकृते पापे ह्य् आत्मनैव विशुध्यते । अशुद्धबुद्धिं प्रत्यात्मं नान्यो ह्य् अन्यं विशोधयेत् ॥

309 ध्प्50 न परेसं विलोमानि न परेसं कता ऽकतं । आत्तना ये अवेच्छेया कतानि अकतानि च ॥

उव्18:9 न परेषां विलोमानि न परेषां कृताकृतम् । आत्मनस् तु समीक्षेता समानि विषतानि च ॥

310 न परेसं विलोमानि न परेसं समासमं । आत्तना ये अवेच्छेया समानि विषमानि च ॥

311 आत्तानं चे प्रियं ञाय्या रक्खेया नं सुरक्खितं । न एतं सुलभं होति सुखं दुक्कतकारिणां ॥

उव्5:13 आत्मानं चेत् प्रियं विद्यान् नैनं पापेन योजयेत् । न ह्य् एतत् सुलभं भवति सुखं दुष्कृतकारिणा ॥

312 ध्प्157 आत्तानं चे प्रियं ञाय्या रक्खेया नं सुरक्खितं । त्तिण्णं अञतरं यामानं पटिजाग्ग्रेय पण्डितो ॥

uv5:15abef आत्मानं चेत् प्रियं विद्यात् रक्षेद् एनं सुरक्षितम् । त्रयाणाम् अन्यतमं यामां प्रतिजाग्रेत पण्डितः ॥

313 ध्प्305 एकासनं एकशेयं एकचरियाम् अतन्द्रितो । एको रमयम् आत्तानं वनान्ते रमिता सिया ॥

उव्23:2 एकासनं त्व् एकशय्याम् एकचर्याम् अतन्द्रितः । रमयेच् चैकम् आत्मानं वनेषु एकः सदा वसेत् ॥

314 यो शासनं अरहतां अयिराणां धम्मजीविनां । पटिक्रोति दुम्मेधो दृष्टिं निश्शाय पापिकां । करोति सो तथात्तानं यथा नं बिषम् इच्छति ॥

315 ध्प्164 यो शासनं अरहतां अयिराणां धम्मजीविनां । पटिक्रोशति दुम्मेधो दृष्टिं निश्शय पापिकां । फलं कण्टकवेणुर् वा आत्तघन्नाय फल्लति ॥

उव्8:7 यः शासनं ह्य् अर्हतां आर्याणां धर्मजीविनाम् । प्रतिक्रोशति दुर्मेधा दृष्टिं निःश्रित्य पापिकाम् । फलानि कण्टकस्सेव फलत्य् आत्मवधाय सः ॥

316 आत्तानम् एव पठमं अत्थे धंमे निवेशये । अथांञम् अनुशासेया एवं होति यथा अहं ॥

cf. uv23:6 आत्मानम् एव प्रथमं प्रतिरूपे निवेशयेत् । ततो ऽन्यम् अनुशासित (एवं होति) यथा ह्य् अह(ं) ॥

317 ध्प्158 आत्तानम् एव पठमं पटिरूपे नियोजये । अथांञम् अनुशासन्तो न किलिश्शति प्रंञवा ॥

उव्23:7 आत्मानम् एव प्रथमं प्रतिरूपे निवेशयेत् । ततो ऽन्यम् अनुशासीत न क्लिश्यत हि पण्डितः ॥

318 ध्प्159 आत्तना ये तथा कयिरा यथांञम् अनुशासये । अदान्तो वत दमेया आत्ता हि किर दुद्दमो ॥

उव्23:8 आत्मानं हि तथा कुर्याच् छासीतान्यं यथा स्वयम् । सुदान्तो बत मे नित्यम् आत्मा स हि सुदुर्दमः ॥