पारिवासिकवस्तु

पारिवासिकवस्तु

वस्तुत्रयस्य पिण्डोद्दानम्* /

अभिवादनं च षष्टिश् च अशुद्धश् चोदनाहि च / अधार्मिकश् च शाक्यश् च ग्लानकः कलहेन च //

पारिवासिकवस्तु

पारिवासिकवस्तूद्दानम्* /

अभिवादनं चंक्रमणमासनानि कुलानि च / एकच्छदने न संवसेन् न प्रव्राजयेद् अपि / न गच्छेद् अपि अभिक्षुकम् (309व्1 = ग्ब्म् 6.931) आवासम् अधोदेशञ् च सर्वलाभिकम्* //

बुद्धो भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्यारामे / असति वैराग्ये भिक्षवः संघावशेषाम् आपत्तिम् आपद्यन्ते / ते विप्रतिसारजाताः संलक्षयन्ति / कथम् इदानीं वयं सापत्तिकाः सन्तः सकौकृत्याः सविलोलाः सकरणीयाः खण्डकारिणः शवलकारिणः कल्मषकारिणः आपत्तिमूलाद् अव्युत्थिताः प्रकृतिस्थकानां भिक्षूणाम् अन्तिकाद् अभिवादनवन्दनप्रत्युत्थानांजलिसामीचीकर्म स्वीकरिष्यामः / श्राद्धानां च ब्राह्मणगृहपतीनां सकाशाद् अग्रासनम् अग्रोदकम् अग्रपिण्डपातं परिभोक्ष्यामः / अल्पकालिकस्य च सुखस्यार्थाय बहुकालिकं दुःखम् आविशामो नरकतीर्यक्प्रेतेभ्यः परिभ्रमन्तः / यन् नु वयं शिक्षां प्रत्याख्याय हानायावर्तामह इति ते शिक्षां प्रत्याख्याय हानायावर्तन्ते / प्रव्रज्याभिलषितं च जनं विप्रलम्भयन्ति / भवन्तो दुश्चरं ब्रह्मचर्यम् अलं प्रव्रज्ययेति / तेषाम् अप्रव्रजितानाम् अप्रव्राजयतां चाल्पीभूता भिक्षवः / क्षयम् (msv iii 94) आपन्नश् छिद्रीभूतस् तनुभूतो भिक्षुसंघः / जानकाः पृच्छका बुद्धा भगवन्तः पृच्छन्ति / बुद्धो भगवान् आयुष्मन्तम् आननदम्* / क आनन्द हेतुः कः प्रत्ययः येनेतर्ह्य् अल्पीभूता भिक्षवः / क्षयम् आपन्नश् छिद्रीभूतस् तनुभूतो भिक्षुसंघ इति / स एतत् प्रकरणं भगवतो विस्तरेणारोचयति /

अथ भगवत एतद् अभवत्* / यन्व् अहं संघावशेषाम् आपत्तिम् आपन्नानां भिक्षूणां हस्तोद्धारम् अनुप्रदद्याम् अनुग्रहम् अनेनेति विदित्वा भिक्षुसंघं संनिपात्य पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः / निषद्य भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म / श्रुतं मया भिक्षवः संघावशेषाम् आपत्तिम् आपन्ना विप्रतिसारजाताः शिक्षां प्रत्याख्याय हानायावृत्ता इति / तस्माद् युष्माभिः शासनस्थितये तेषां चानुकम्पया संघावशेषाम् आपत्तिम् आपन्नानां भिक्षूणां परिवासो देयो मूलापकर्षो मानाप्यं मूलमानाप्यं मूलापकर्षमानाप्यम् आवर्हितव्यश् च /

एवं च पुनर् देयः / शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डीम् आकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षून् समनुयुज्य सर्वसंघे संनिषण्णे संनिपतिते अपश्चिमकेन भिक्षुणा परिवासो देयश् चतुर्वर्गमण्डलकेन / संघावशेषकेण भिक्षुणा यथावृद्धिकया सामीचीं कृत्वा वृद्धान्ते उत्कुटुकेन स्थित्वाञ्जलिं प्रगृह्य परिवासो याचितव्यः / एवं च पुनर् याचितव्यः /

शृणोतु भदन्तः संघः / अहम् एवंनामा भिक्षुः संबहुलाः संघावशेषा आपत्तीर् आपन्नः संचिन्त्यशुक्रविसृष्टिसमुत्थिताम् अर्धमासप्रतिच्छन्नाम्* / सो ऽहम् एवंनामा भिक्षुस् तासां संबहुलानां संघावशेषाणां आपत्तीनां संचिन्त्यशुक्रविसृष्टिसमुत्थिताम् अर्धमासप्रतिच्छन्नां संघाद् अर्धमासं परिवासं याचे / ददातु मे भदन्तः संघो ममैवंनाम्नो भिक्षोर् आसां संबहुलानां संघावशेषाणां आपत्तीनां संचिन्त्यशुक्रविसृष्टिसमुत्थितानाम् अर्धमासप्रतिच्छन्नानाम् अर्धमासं परिवासम् अनुकंपयानुकंपाम् उपादाय / एवं द्विर् अपि त्रिर् अपि / ततः पश्चाद् एकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम्* /

शृणोतु भदन्तः संघः / अयम् एवंनामा भिक्षुः संबहुलाः संघावशेषा (310र्1 = ग्ब्म् 6.932) आपत्तीर् आपन्नः संचिन्त्यशुक्रविसृष्टिसमुत्थिताम् अर्धमासप्रतिच्छन्नाम्* / सो ऽयम् एवंनामा भिक्षुर् आसां संबहुलानां संघावशेषाणाम् आपत्तीनां संचिन्त्यशुक्रविसृष्टिसमुत्थितानाम् अर्धमासप्रतिच्छन्नानां संघाद् अर्धमासं परिवासं याचते / सचेत् संघस्य प्राप्तकालं क्षमेतानुजानीयात् संघो यत् संघः एवंनाम्नोर् भिक्षोर् आसां संबहुलानां संघावशेषाणां आपत्तीनां संचिन्त्यशुक्रविसृष्टिसमुत्थितानाम् अर्धमासप्रतिच्छन्नानाम् अर्धमासं परिवासं दद्यात्* / इत्य् एषा ज्ञप्तिः / कर्म कर्तव्यम्* /

शृणोतु भदन्तः संघः / अयम् एवंनामा भिक्षुः संबहुलाः संघावशेषा आपत्तीर् आपन्नः संचिन्त्यशुक्रविसृष्टिसमुत्थिता अर्धमासप्रतिच्छन्नाः / सो ऽयम् एवंनामा भिक्षुर् आसां संबहुलानां संघावशेषाणाम् आपत्तीनां संचिन्त्यशुक्रविसृष्टिसमुत्थितानाम् अर्धमासप्रतिच्छन्नानां (msv iii 96) संघाद् अर्धमासं परिवासं याचते / तत् संघः एवंनाम्नोर् भिक्षोर् आसां संबहुलानां संघावशेषाणाम् आपत्तीनां संचिन्त्यशुक्रविसृष्टिसमुत्थितानाम् अर्धमासं परिवासं ददाति / एषाम् आयुष्मतां क्षामन्ते एवंनाम्नोर् भिक्षोर् आसां संबहुलानां संघावशेषाणाम् आपत्तीनां संचिन्त्यशुक्रविसृष्टिसमुत्थितानाम् अर्धमासप्रतिच्छन्नानाम् अर्धमासं परिवासं दातुं ते तूष्णीम्* / न क्षमन्ते भाषन्ताम्* / इयं प्रथमा कर्मवाचना वक्तव्या / दत्तः संघेन एवंनाम्नोर् भिक्षोर् आसां संबहुलानां संघावशेषाणाम् आपत्तीनां संचिन्त्यशुक्रविसृष्टिसमुत्थितानाम् अर्धमासप्रतिच्छन्नानाम् अर्धमासं परिवासः / क्षान्तम् अनुज्ञातं संघेन यस्मात् तूष्णीम् एवम् एतद् धारयामि / उक्तं भगवता / परिवासो दातव्यो मूलपरिवास इति विस्तरः /

षड्वर्गिका भिक्षवः पारिवासिकमानाप्यचारिकाः सन्तः प्रकृतिस्थकानां भिक्षूणाम् अन्तिकाद् अभिवादनवन्दनप्रत्युत्थानांजलिसामीचीकर्म स्वीकुर्वन्ति / अल्पार्था भिक्षवो ऽवध्यायन्ति क्षिपन्ति विवाचयन्ति तद् इदं न च्छेकं न प्रतिरूपं यत्रेदानीं पारिवासिकमानाप्यचारिका भिक्षवः प्रकृतिस्थकानां भिक्षूणाम् अन्तिकाद् अभिवादनवन्दनप्रत्युत्थानांजलिसामीचीकर्म स्वीकुर्वन्ति / एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति / भगवान् आह / पारिवासिकमानाप्यचारिकाणाम् अहं भिक्षवो भिक्षूणाम् आसमुदाचारिकान् धर्मान् प्रज्ञपयामि / पारिवासिकमानाप्यचारिकैर् भिक्षुभिः प्रकृतिस्थकानां भिक्षूणाम् अन्तिकाद् अभिवादनवन्दनप्रत्युत्थानांजलिसामीचीकर्म न स्वीकर्तव्यम्* / नैकासने निषत्तव्यम्* (msv iii 97) / नापि समासने / सचेन् निषीदन्ति नीचतरम् आसनं गृहीत्वा निषत्तव्यम्* / न चंक्रमे युगपच् छंक्रमितव्यम्* / नाप्य् अग्रतः / सचेच् चंक्रमे चंक्रमन्ति पदपरिहाणिकया / न ब्राह्मणकुलानि उपसंक्रमितव्यम्* / सचेद् उपसंक्रमन्ति पश्चाच्छ्रमणन्यायेन / नैकच् छदने वस्तव्यम्* / न प्रव्राजयितव्यम्* / नोपसंपादयितव्यम्* / न निश्रयो देयः / न श्रमणोद्देशी उपस्थापयितव्यः / न कर्म कर्तव्यम्* / न कर्मकारकः संमन्तव्यः / न भिक्षुण्यो ऽववदितव्याः / न भिक्षुण्यववादकः संमन्तव्यः / न पूर्वसंमतेन भिक्षुण्यो ऽववदितव्याः / न भिक्षुश् चोदयितव्यः (310व्1 = ग्ब्म् 6.933) स्मारयितव्यः शीलविपत्त्या दृष्टिविपत्त्या आचारविपत्त्या आजीवविपत्त्या / नानेनाववादः स्थापयितव्यः / न पोषधो न प्रवारणा न ज्ञप्तिर् न ज्ञप्तिद्वितीयं न ज्ञप्तिचतुर्थं कर्म /

काल्यम् एवोत्थाय द्वारं भोक्तव्यम्* / दीपस्थालक उद्वर्तव्यः / विहारः सेक्तव्यः / संमार्ष्टव्यः / सुकुमारी गोमयकार्षी अनुप्रदातव्या / प्रस्रावोच्चारकुटी धावयितव्या / मृत्तिका उपस्थापयितव्या पात्राणि पानीयं शीतलं वा कालानुरूपतः / प्रणाडिकामुखानि धावयितव्यानि / कालं ज्ञात्वासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा धूपकटच्छूके धूपश् चोपस्थापयितवः / सचेत् प्रतिबलो भवति शास्तुर् गुणसंकीर्तनं कर्तुं स्वयम् एव कर्तव्यम्* / नोचेद् भाषणकः प्रष्टव्यः उपान्वाहारं प्रत्यवेक्ष्योपान्वाहृतं चेच् छरणपृष्ठम् अभिरुह्य गण्डीर् (msv iii 98) दातव्या / निदाघकाले भिक्षूणां व्यजनं ग्रहीतव्यम्* / ततः सर्वोपसंपन्नानां चोपरिष्टाच् छान्तेनेर्यापथवर्तिना भिक्षुसंघम् उपस्थाप्य भोक्तव्यम्* / कृतभक्तकृत्येन शयनासनं छन्ने गोपयितव्यम्* / पात्राधिष्ठानं छोरयितव्यम्* / कालं ज्ञात्वा तथागतकेशनखस्तूपाः संमार्ष्टव्याः सुकुमारी गोमयकार्षी अनुप्रदातव्या / सामग्रीवेलायां पुनः शयनासनप्रज्ञप्तिः कर्तव्या / धूपकटच्छुके धूप उपस्थापयितव्यः / शस्तुर् गुणसंकीर्तनं पूर्ववत् कर्तव्यम्* / दिवस आरोचयितव्यः / शृणोतु भदन्तः संघः / अद्य पक्षय दशमीत्य् एवमादि यथा उपधिवारिका आरोचयन्ति / ततः परिवास आरोचयितव्यः / शृणोतु भदन्तः संघः / अहम् एवंनामा भिक्षुर् एवंरूपां चैवंरूपां च संघावशेषाम् आपत्तिम् आपन्न इयत्कालप्रतिच्छन्नाम्* / तस्य मम संघेन इयत्कालं परिवासो दत्तः / ततो मया इयच्चरितं शिष्टं चरितव्यम्* / पारिवासिकं मां भदन्तः संघो धारयतु मानाप्यचारिकं चेति /

उक्तं भगवता / परिवास आरोचयितव्यः / इत्य् आगन्तुकानां नारोचयति / भगवान् आह / आगन्तुकानाम् आरोचयितव्यम् इति / उक्तं भगवता / आगन्तुकानाम् अप्य् आरोचयितव्यम् इति / अन्यतमश् च भिक्षुर् आगन्तुक आगतः / स यावन् न पात्रचीवरं स्थापयति तावत् पारिवासिको ऽस्य पुरतः स्थित्वा कथयति / समन्वाहर माम् आयुष्मन्न् (msv iii 99) अहम् एवंनामा भिक्षुः संघावशेषाम् आपत्तिम् आपन्नः / पूर्ववद् यावत् पारिवासिकं माम् आयुष्मान् धरयत्व् इति /

स तस्यान्तिके पर्यवस्थितः कथयति / अपेहि मम पुरस्तान् मोहपुरुष मा परिवासो मा त्वम् इति / स लज्जापरिगतहृदयो ऽवाङ्मुखो मन्दगतिप्रचारतया तस्य भिक्षोः सकाशात् प्रक्रान्तः / एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति / भगवान् आह / आगन्तुकस्य भिक्षोः पात्रचीवरे अप्रतिशामिते नारोचयितव्यम्* / अपि तु न एकैकस्यारोचयितव्यम्* / किं तु सर्वसंघे संनिषण्णे संनिपतित इति / भगवान् आह / गण्ड्याम् आकोटितायां यथा संनिहितानाम् आरोचयितव्यम्* /

न चानेनाभिक्षुकं विहारं गन्तव्यम्* / सचेद् गच्छति न तत्र वस्तव्यम्* /

विकाले भिक्षूणाम् उष्णेन शीताम्बुना वा यथाकालं पादाः शोचितव्याः / म्रक्षयितव्याः / न चेद् इच्छन्ति / स्नेहलाभोपसंहारः कर्तव्यः / ततः स्मृतिम् उपस्थाप्य उत्थानसंज्ञिना शय्या कल्पयितव्या /

पारिवासिकमानाप्यचारिका (311र्1 = ग्ब्म् 6.934) भिक्षवो यथा प्रज्ञप्तान् आसमुदाचारिकान् धर्मान् न समादाय वर्तन्ते सातिसारा भवन्ति /

तस्य विहारं नोद्दिशन्ति / लाभं नानुप्रयच्छन्ति / भगवान् आह / सर्वपश्चात् तस्य विहार उद्देष्टव्यः / सर्वपश्चाच् च लाभो देयः /

उद्दानम्* /

षष्टिशतं कुर्यात् पुद्गलश् चैव विंशिकात्* / संघे मानाप्यं चरितव्यम् आगताः प्रतिवैकारिकाः //

षड्वर्गिकाः पारिवासिकमानाप्यचारिकाः सन्तो भिक्षूणां परिवासं प्रददति / एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति / भगवान् आह / न चतुर्भिः पारिवासिकैर् भिक्षोः परिवासो दातव्यः / न त्रिभिः पारिवासिकैर् एकेन प्रकृतिस्थेन / न द्वाभ्यां पारिवासिकाभ्यां द्वाभ्यां प्रकृतिस्थकाभ्याम्* / नैकेन पारिवासिकेन न त्रिभिः प्रकृतिस्थकैः / किन् तु सर्वैः परिशुद्धैः समानदृष्टिभिर् भिक्षोः परिवासो दातव्यः /

यथा पारिवासिकैर् एवं मूलपारिवासिकैर् मानाप्यचारिकैश् चरितमानाप्यैः /

यथा परिवासम् एवं मूलपरिवासं मूलापकर्षं मानाप्यं मूलमानाप्यं मूलापकर्षमानाप्यं च /

षड्वर्गिका भिक्षवः पारिवासिकमानाप्यचारिकाः सन्तो भिक्षून् आवर्हन्ति / एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति / भगवान् आह / न विंशत्या पारिवासिकैर् भिक्षुर् आवर्हितव्यः / न एकोनविंशत्या पारिवासिकैर् एकेन प्रकृतिस्थकेन / नाष्टादशभिः पारिवासिकैर् द्वाभ्यां प्रकृतिस्थकाभ्याम् एवं यावन् न एकोनविंशत्या प्रकृतिस्थकैर् एकेन पारिवासिकेन /

यथा पारिवासिकैर् एवं पर्युषितपरिवासैर् मानाप्यैश् चारितमानाप्यैः शिक्षादत्तकैश् च /

षड्वर्गिका भिक्षवः पारिवासिकमानाप्यचारिकाः सन्तः पारिवासिकानां भिक्षूणाम् अन्तिके परिवासं चरन्ति / एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति / भगवान् आह / न भिक्षुणा चतुर्णां पारिवासिकानाम् अन्तिकात् परिवासश् चरितव्यः / न त्रयाणां पारिवासिकानाम् एकस्य प्रकृतिस्थकस्य / न द्वयोः पारिवासिकयोर् द्वयोः प्रकृतिस्थकयोः / न त्रयाणां प्रकृतिस्थकानाम् एकस्य पारिवासिकस्य / अपि तु सर्वेषां परिशुद्धानां समानदृष्टिकानाम् अन्तिकात् परिवासश् चरितव्यः /

यथा पारिवासिकानाम् एवं पर्युषितपारिवासिकानां मानाप्यचारिकाणां चारितमानाप्यानां शिक्षादत्तकानां च /

यथा परिवासम् एवं मूलपरिवासं मूलापकर्षं मानाप्यं मूलमानाप्यं मूलापकर्षमानाप्यं चरन्ति /

षड्वर्गिका भिक्षवः पारिवासिकमानाप्यचारिकाः सन्तः शून्यविहारं गत्वा परिवासं चरन्ति / ते भिक्षुभिर् दृष्टा उक्ताश् च / आयुष्मन्तः किम् एष विहारो युष्माभिर् आवासितः / ते कथयन्ति / नायम् अस्माभिर् आवासितः / किं तु परिवासं चराम इति / ते कथयन्ति / यूयं परिवासं चरथा / किं तर्हि प्रच्छाद्यन्ति / तैर् अभ्याहतास् तूष्णीम् अवस्थिताः / एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति / भगवान् आह / न भिक्षवः शून्यागारे परिवासश् चरितव्यो नापि यत्रैको भिक्षुर् द्वौ त्रयो वा / अपि तु यत्र (msv iii 102) चत्वारो भिक्षवः परिशुद्धाः समानदृष्टयः प्रतिवसन्ति तत्र परिवासश् चरितव्यः /

यथा परिवास एवं मूलपरिवासो मूलापकर्षो मानाप्यं मूलमानाप्यं मूलापकर्षमानाप्यं च /

अथायुष्मान् उपाली बुद्धं भगवन्तं पृच्छति / यथापि तद् भदन्त पारिवासिकमानाप्यचारिकैः श्रुतं भिक्षव आगच्छन्ति कलहकारका भण्डनकारका विग्रहकारका विवादकारका आधिकरणिकाः / ते ऽस्मांश् चोदयिष्यन्ति अलज्जितेन वा वैतरिकेण वा इति / तैस् तेषां कथं प्रतिपत्तव्यम् इति / भगवान् आह / पारिवासिकमानाप्यचारिकैर् उपालिन् भिक्षुभिः कलहकारका भिक्षव आगच्छन्तीति श्रुत्वा स परिवासो भिक्षोः पुरस्तात् प्रतिनिस्रष्टव्यः / एवं च पुनः प्रतिनिस्रष्टव्यः / समीचीं कृत्वा उत्कुटुकेन स्थित्वाञ्जलिं प्रगृह्य इदं स्याद् वचनीयम्* / समन्वाहरायुष्मन्न् अहम् एवंनामा एवंरूपां चैवंरूपां च संघावशेषाम् आपत्तिम् आपन्नः इयच्चिरकालप्रतिच्छन्नाम्* / तस्य मम संघेन इयन्तं कालं परिवासो दत्तः / तेन मया पारिवासिकेन सता श्रुतं भिक्षव आगच्छन्ति कलहकारका भण्डनकारका विग्रहकारका विवादकारका आधिकरणिकास् ते मां चोदयिष्यन्ति स्मारयिष्यन्ति अलज्जितेन वा वैतरिकेण वा / सो ऽहम् एवंनामा पारिवासिको भिक्षुस् तं परिवासम् आयुष्मतः पुरस्तात् प्रतिनिसृजामि / इयत्कालं मे चरितम् इयत्कालं तु चरितव्यम्* / प्रकृतिस्थकं (msv iii 103) मामायुष्मन् धारयत्व् इति / ततः पुनर् अपि गतवेगैर् हतवेगैर् गतप्रत्यर्थिकैस् तथैव प्रकृतिस्थकस्य भिक्षोः पुरस्तात् परिवासः समादातव्यः / एवम् च पुनः समादातव्यः / समीचीं कृत्वा उत्कुटुकेन स्थित्वाञ्जलिं प्रगृह्य इदं स्याद् वचनीयम्* / समन्वाहरायुष्मन्न् अहम् एवंनामा भिक्षुर् एवंरूपां चैवंरूपां च संघावशेषाम् आपत्तिम् आपन्नः इयच्चिरकालप्रतिच्छन्नाम्* / तस्य मम संघेन इयन्तं कालं परिवासो दत्तः / तेन मया पारिवासिकेन श्रुतं भिक्षव आगच्छन्ति कलहकारका भण्डनकारका विग्रहकारका विवादकारका आधिकरणिकास् ते मां चोदयिष्यन्ति स्मारयिष्यन्ति अलज्जितेन वा वैतरिकेणेति / तन् मया पारिवासिकवृत्तं भिक्षोः पुरस्तात् प्रतिनिसृष्टम्* / सो ऽहम् एवंनामा भिक्षुस् तं परिवासम् आयुष्मतः पुरस्तात् समाददे / इयत्कालं मे चरितम् इयत्कालं मे कर्तव्यं भविष्यति / पारिवासिकं मामायुष्मन् धारयतु /

यथा परिवास एवं मूलपरिवासो मूलापकर्षो मानाप्यं च /

पारिवासिकवस्तु समाप्तम्* //