महापरिनिर्वाणसूत्र

36ब् (स्त्.इइइ), hs.101.5-104.5 (s 360, bl. 225-226) hs.101.5: /// + गवां कुशिनगर्यां विह hs.101.6: /// + + + प्(अर्)इ(नि)र्वृतस्य मे hs.102.1: /// + + + + + .य्.+ + श्वर्या hs.102.2: /// + + न्. क्षेत्रकुशला स प्र hs.102.3: /// + रबहुला भविष्यंति प्र hs.102.4: /// काश् च परिषत्सु लाभसत्का hs.102.5: /// (अ)सुरगरुडकिन्नरमहोरगा hs.102.6: /// + ष्यंति सत्कृत्वा गुरुकृत्वा hs.103.1: + + + + + + + + + + + + + + रिष्यंति श्रावकाश् च लाभसत्कारबहुला भविष्यंति ॥ षष्ठमवर्षशतपरिनिर्वृतस्य मे आनन्द + + सार्(अ)क्(अं शासनं) hs.103.2: + + + + + + + + + (कलह)जाता भण्डनजाता विगृहीता विवादम् आपन्ना भविष्यंति ॥ सप्तमवर्षशतपरिनिर्वृतस्य मे आनन्द प्रतिपत्तिसारक(ं) शा(सनं भविष्यति) hs.103.3: + + + + + + + + + + (प)ण्डिता भविष्यंति ते च अभिधर्म अवलोकयिष्यंति अन्यतीर्थिकानां निग्रहाय ॥ अष्टमवर्षशतपरिनिर्वृत hs.103.4: (स्य मे आनन्द + + + + सार)कं शासनं भविष्यति श्रावकाश् चान्योन्याघातचित्ता भविष्यंति सखिलचित्ता अप्रसन्नचित्ता मुष्टस्मृतय अमै(त्री) hs.103.5: + + + + + + + + + + + विष्यंति ॥ नवमवर्षशतपरिनिर्वृतस्य मे आनन्द कृषिसारकं शासनं भविष्यति श्रावकाश् च कृषिकर्मान्तानि करिष्यंति ना hs.103.6: + + + + + + + + + + + + .य्. + तेन च जीविकां कल्पयिष्यंति क्षिप्रतराश् च भविष्यंति यद् उत आमिषप्रतिसंयुक्ताः दशमवर्षशतपरिनिर्वृत hs.104.1: + + + + + + + + + + + + + ष्यति य इमे सूत्रान्ता गंभीर्(आ) गं(भीरार्था) लोकोत्तरा बुद्धभाषिताः शुन्यताशुन्यताप्रतिसंयुक्ता तद्यथा सूत्रं गेयं hs.104.2: + + + + + + + +

+ + + + इतिवृत्तकजातकवैपुल्याद्भुतधर्मपदेशाः रिञ्चित्वान्यकथारामानुयोगम् अनुयुक्ता विहरिष्यंति तद्यथा राजक hs.104.3: + + + + + + (युद्धकथा)याम् अन्नकथाया(ं) पानकथायां वस्त्रकथायां वीथीकथायां वैश्यकथायां लोकाख्यानकथायां कुर्माख्यानकथा hs.104.4: + + + + + + + + + (जन)पदमहामात्राख्यानकथायाम् इत्य् एवंरूपासु कथासु रात्रिन्दिवंश् चित्तम् अभिरमिस्यंति रिञ्चिष्यंति प्रतिसंलयनं hs.104.5: + + + + + + + + + + + (अनुयो)गम् अनुयुक्तं तस्मात् तर्ह्य् आनन्द एवं शिक्षितव्यम् ।

37.1 गच्छानन्द कौशिनागराणां मल्लानाम् आरोचय ॥

37.2 अद्य वो वासिष्ठाः शास्तू (रात्र्या मध्यमे यामे ऽनुपधिशेषे निर्)वाणधातौ परिनिर्वाणं भविष्यति ॥

37.3 यद् वः कृत्यं वा करणीयं वा तत् क्(उ)रुध्वं मा वः पश्चाद् विप्रतिसारो भविष्यति क्(अ)थ्(अ)म् (इदानीम् अस्माकं ग्रामक्षेत्रे शास्ता परिनिर्वृतो यस्य वयं दर्शनाय पूजाधिकारिकायै नोपसं)क्रान्ताः ॥

37.4 ए(वं भ)दन्तेत्य् आयु(ष्मान् आनन्दो भगवतो प्रतिश्रुत्य संघाटिम् आदायान्यतमेन भिक्षुणा पश्चाच्छ्रमणेन येन कौशिनागराणां मल्लानां संस्थागारस् तेनोप)जगाम ॥

37.5 (तेन) खलु सम(येन कौशिनागरा मल्लाः संस्थागारे सन्निषण्णाः सन्निपतिता यद्भूयसा तेनैव करणीयेन ॥) 37.6 (अथायुष्मा)न् आनन्द्(अः कौशि)नागर्(आन् मल्लान् इदम् अवोचत् ॥) 37.7 (शृण्वन्तु भवन्तः कौशिनागरा मल्लाः संघा वा गणा वा पूगा व परिषदो वा ॥ अद्य वो वासिष्ठाः शास्तू रात्र्या मध्यमे यामे ऽनु)पधिशेषे (निर्वा)णधातौ परि(निर्वाणं भविष्यति ॥) 37.8 (यद् वः कृत्यं वा करणीयं वा तत् कुरुध्वं मा वः पश्चाद् विप्रतिसारो भविष्यति कथम् इदानीम् अस्माकं ग्रामक्षेत्रे शास्ता परिनिर्वृतो यस्य वयं दर्शनाय पूजाधिकारिकायै न समुपक्रान्ताः ॥)

38.1 (एवम् इति कौशिनागरा मल्ला आयुष्मन्तम् आनन्दं प्रतिश्रुत्य सपुत्रदाराः सदासीदासकर्मकरपौरुषेयाः समित्रामात्यज्ञातिसालोहिताः) कु(शिनगर्या निष्क्रम्य येन यमकशालवनं तेनोपजग्मुः ॥ उपेत्य भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते न्यषीदन् ॥) 38.2 (एकान्तनिषण्णान्) कौशिनागरान् मल्लान् (भगवान् धार्म्या कथया सन्दर्शयति समादपयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति ॥) 38.3 (अथ कौशिनागरा मल्ला उत्थायासनाद् एकांस)म् (उ)त्तर्(आस)ङ्ग्(अं) कृत्वा (येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तम् इदम् अवोचन् ॥) 38.4 (एते वयं भदन्त कौशिनागरा मल्ला बुद्धं शरणं गच्छामो धर्मं च भिक्षुसंघं च ॥) अद्य्(आग्रेण यावज्जीवं शिक्षापदानि प्रतिग्रहीष्यामः ॥) 38.5 (अथायुष्मत आनन्दस्यैतद् अभवत् ॥) 38.6 (सचेद् अहं कौशिनागरान् मल्लान् एकैकं भगवतो ऽन्तिके उपासकशिक्षापदानि प्रतिग्राहयिष्याम्य् अर्धरात्र्य् अगृहीतशिक्षापदा प्रसरिष्यति ॥ यन्न्व् अहं कौशिनागरान् मल्लान् भगवतो ऽन्तिक उपासकशिक्षापदानि युगपत् प्रतिग्राहयेयम् ॥ एवंनामा कौशिनागरो मल्लः सपुत्रदारः सदासीदासकर्मकरपौरुषे)यः स(मि)त्रामात्यज्ञातिसालोहितो बुद्धं शरणं गच्छति धर्मं संघञ् (च ॥) 38.7 (अथायुष्मान् आनन्दो भगवन्तम् इदम् अवोचत् ॥) 38.8 (एवंनामा भदन्त कौशिनागरो मल्लः सपुत्रदारः) सदासीदासकर्मकरपौरुषेयः स(मि)त्रामात्यज्ञातिसालो(हितो बुद्धं शरणं गच्छति धर्मं च संघं च ॥ शिक्षापदानि प्रतिग्रहीतुम् इच्छति ॥ एवम्) एव रात्र्याः प्रथमो यामः ॥

अथ च पुनर् आयुष्म्(आन् आनन्दो ऽनतिक्रान्ते मध्यमे यामे तांस् ताङ् कौशिनागरान् मल्लान् भगवतो ऽन्तिके शिक्षापदानि प्रत्यजिग्रहत् ॥) 38.9 (अथ कौशिनाग)रा मल्ला भगवतो भाषितम् अभिनन्द्यानुमोद्य्(अ भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्ताः ॥)

39. tibetisch-chinesischer sondertext

40.1 (तेन खलु समयेन कुशिनगर्यां सु)भद्रः परिव्राजक(ः) प्रतिवसति जीर्णो वृद्धो महल्लकः ॥

40.2 स वि(ंशतिशतवयस्कः कौशिनागराणां मल्लानां सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो ऽर्हन् संमतः ॥) 40.3 (अश्र्)औषीत् स्(उ)भद्रः परिव्राजकः ॥ अद्य श्रमणस्य गौतमस्य (रात्र्या मध्यमे यामे ऽनुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वाणं भविष्यति ॥) 40.4 (अस्ति च मे धर्मेषु काङ्क्षितत्)व्(अम् आ)शा च मे सन्तिष्ठते प्रतिबलश् च (मे) स भवाङ् गौतमस् त्(अत् काङ्क्षितत्वं प्रतिविनोदयितुम् ॥) 40.5 (सचेद् येन भगवाङ् गौतमस् तेनोपसङ्क्रमेयम् उपसङ्क्रम्य पृच्छेयं) कञ्चिद् एव प्रदेशम् ॥ सचेद् अवकाशं कुर्यात् प्रश्नस्य व्याकरणा(य ॥) 40.6 (श्रुत्वा च पुनः कुशिनगर्या निष्क्रम्य येन यमकशालवनं तेनोपसङ्क्रान्तः ॥) 40.7 (तेन खलु समये)नायुष्मान् आनन्द आरामद्वारे ऽभ्यवकाश्(ए) च्(अङ्क्)र्(अमे चङ्क्रम्यते ॥) 40.8 (अद्राक्षीत्) सुभद्रः प्(अ)र्(इव्राजक आयुष्मन्तम् आनन्दं दूराद् एव ॥ दृष्ट्वा च पुनर् येनायुष्मान् आनन्द)स् त्(ए)नोपजगाम्(अ ॥ उपेत्यायुष्मन्त)म् आनन्दम् इदम् अवोचत् ॥

40.9 श्रुतं मे भो आनन्दाद्य श्रमण्(अस्य गौतमस्य रात्र्या मध्यमे यामे ऽनुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वाणं भविष्यति ॥) 40.10 (अस्ति) च मे धर्मेषु काङ्क्षितत्वम् आशा च मे सन्तिष्(ठत्)ए प्रतिबलश् च मे स भ्(अवाङ् गौतमस् तत् काङ्क्षितत्वं प्रतिविनोदयितुम् ॥) 40.11 (सचेद् येन भगवाङ् गौतम)स् तेनोपसङ्क्रमेयम् उपसङ्क्रम्य पृच्छेयं कञ्चिद् एव प्रदेशं सच्(एद् अवकाशं कुर्यात् प्रश्नस्य व्याकरणाय ॥) 40.12 (आनन्दाह ॥ अलं सुभद्र मा भगवन्तं विहेठय श्रान्तकायो भगवाङ् क्लान्तकायः सुगतः ॥) 40.13 (द्विर् अपि त्रिर् अपि सुभ)द्(र)ः परिव्रा(जक आयुष्मन्तम् आ)नन्दम् इदम् अवोचत् ॥

40.14 श्रुतं (भो आनन्द पुराणानां परिव्राजकानाम् अन्तिकाज् जीर्णानां वृद्धानां महतां चरणाचार्याणां क)दाचित् कर्ह्(इचित् तथागता अर्)हन्तः सम्यक्संबुद्धा लो(क उत्पद्यन्ते तद्यथोदुम्बरं पुष्पं ॥) 40.15 (तस्य चाद्य भगवतो गौतमस्य रात्र्या मध्यमे यामे ऽनु)पधिशे(षे निर्वाणधातौ परिनि)र्वाणं भविष्यति ॥

40.16 (अस्ति च मे धर्मेषु काङ्क्षितत्वम् आशा च मे सन्तिष्ठते प्रतिबलश् च मे स भवाङ् गौतमस् तत् काङ्क्षितत्वं प्रतिविनोदयितुम् ॥) 40.17 (सचेद् येन भगवाङ् गौतमस् तेनोपसङ्क्रमेयम् उपसङ्क्रम्य पृच्छेयं कञ्चिद् एव प्रदेशम् ॥ सचेद् अवकाशं कुर्यात् प्रश्नस्य व्याकरणाय ॥) 40.18 (पुनर् अ)प्य् (आ)युष्मान् आन्(अन्दः सुभद्रं परिव्राज)क्(अ)म् (इ)दम् अवोचत् ॥

40.19 (अलं सुभद्र मा तथागतं विहेठय श्रान्तकायो भगवाङ् क्लान्तकायः सुगतः ॥) 40.20 (इमं च पुनर् आयुष्मत आनन्दस्य सुभद्रेण) पर्(इव्)र्(आजकेन) स्(आ)र्धम् अन्तराक्(अथां विप्रकृताम् अश्रौषीद् भगवान् दिव्येन) श्रोत्र्(ए)ण वि(शुद्धे)नातिक्रान्त(मा)नुषेण ॥ श्रुत्व्(आ च पुनर् आयुष्मन्तम् आनन्द)म् आमन्त्रयते ॥

40.21 अल्(अम् आनन्द) मा सुभद्(र्)अं परिव्(राजकं वारय प्रवि)शतु पृच्छतु यद् यद् एवाकाङ्क्षते ॥ तत् कस्माद् धेतोः ॥ अयं (मे पश्चि)मो ऽन्यती(र्)थिक्(अ)प्(अरिव्राजकैः सार्धम् अ)न्तराकथ्(आ)समु(दाहारः ॥ अयं च म्)ए पश्चिमो भव्(इष्यति साक्षाच्छ्रा)वकाणाम् एहिभिक्षुकप्रव्र्(अजितानां यद् उत सुभद्रः परिव्राजकः ॥) 40.22 (अथ सुभ)द्र(ः) परिव्राजको भग्(अवता कृतावकाशो हृष्टतुष्टप्रमुदित) उदग्रः प्रीतिसौमनस्यजा(तो येन भगवांस्) त्(ए)नोप(संक्रान्तः ॥) 40.23 (उपसंक्रम्य भगवत्)आ सार्धं संमुखं संमोदनी(ं) संरञ्जन्(ईं) कथा(ं) विविधाम् उपस(ं)हृत्यैकान्ते न्यषीदत् ॥

40.24 एकान्तनिषण्ण्(अः सुभद्रः परिव्राजको भगवन्त)म् (इ)दम् अवो(चत् ॥) 40.25 पृच्छेयम् अहं भो गौतम कञ्चिद् एव प्रदेशम् ॥ सचेद् अवकाशं कुर्यात् प्रश्नस्य व्याकर्(अणाय ॥) 40.26 <नुर् तिब्. उन्द् छिन्.> 40.27 (यानीमानि भो गौत)म पृथग् लोके तीर्थ्यायतन्(आ)न्(इ) तद्यथा पूरणः काश्यपो मस्करी गोशालीपुत्रः संजयी (वै)रु(टी)प्(उत्)र्(ओ ऽजितः केशकम्बलः ककुदः कात्यायनो निर्)ग्रन्थो ज्ञातिपुत्रः प्रत्यज्ञासिषुर् इमे स्(वां) स्वा(ं) प्रतिज्ञाम् ॥

40.28 अथ भगवांस् तस्यां वेल्(आया)ं गा(थ्)ए बभाषे ॥

40.29 (एकोनत्रिंशो वयसा सुभद्र यत् प्राव्रजं किं कु)श्(अ)लं गवेषी ॥

पञ्चाशद् (वर्षा)णि समाधिका(नि य)तश् चाह(ं) प्रव्रजित(ः) सुभद्र । 1 40.30 शीलं समा(धिश् चरणं च विद्या चैकाग्रता चेतसो भाविता मे ॥

आर्य)स्य धर्मस्य प्रदेशवक्ता इतो बहिर्ध्(आ) श्(र)मणो हि नास्ति । 2 40.31 यस्मिन् सुभद्र धर्मविनय आर्याष्टाङ्गो मार्गो नोपलभ्य्(अते प्रथमः श्रमण)स् तत्र नोपलभ्(यते) द्व्(इ)त्(ई)यस् तृतीय्(अश् चतु)र्(थः) श्(र)म्(अणस् त)त्र नोपल(भ्)यते ॥

40.32 यस्मिंस् तु सुभद्र धर्मविनय आर्याष्टाङ्गो मा(र्)ग उपल्(अभ्यते प्रथमः) श्(र)मणस् तत्रोपलभ्यते (द्वितीयस् तृतीयश् चतुर्थ)ः श्रमणस् त्(अत्रोप)लभ्यते ॥

40.33 अस्मिन् सुभद्रार्ये धर्मविनये आ(र्याष्टाङ्गो मार्ग उपलभ्यते तद्य)था सम्यग्द्(ऋ)ष्(टिः सम्यक्सङ्कल्पः सम्यग्वाक् सम्यक्कर्मान्तः सम्यगाजीवः) सम्यग्व्यायामः सम्यक्स्मृत्(इ)ः सम्यक्सम्(आ)ध्(इः ॥ इह) प्रथ्(अमः श्रमण उपलभ्यत इह द्वितीय इह तृतीय इह चतुर्थो न सन्तीतो बहिः) श्(र)मणा वा ब्राह्मणा वा ॥

40.34 शून्याः परप्रव्(अच)न्(आ)ः श्रमणैर् वा ब्राह्मणैर् वा ॥ एवम् (अत्र पर्षदि सम्यक्सिंहनादं नदा)मि ॥

40.35 अस्मिन् ख(लु धर्मप)र्याये (भा)ष्यमाणे सुभद्रस्य परिव्राजकस्य विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मचक्षुर् उत्प्(अन्नम् ॥) 40.36 (अथ सुभद्रः परिव्राजको दृष्टधर्मा प्राप्तधर्)म्(आ) पर्यव(गा)ढधर्मा तीर्णकाङ्क्ष्(अस् ती)र्णविचिकित्सो ऽपरप्रत्ययो ऽनन्यन्(ए)य्(अः शास्तुः शासने धर्मेषु वैशारद्यप्राप्त उत्थायासनाद् एकांसम् उ)त्तरासङ्गं कृत्वा येनायुष्मान् आनन्दस् त्(ए)नाञ्जलिं प्रणम्यायुष्मन्तम् आ(न)न्द्(अम् इद)म् अवोच्(अत् ॥) 40.37 (लाभा भदन्तानन्देन सुलब्धा यद् भगवतानन्द्)ओ महाचार्येण महा(चा)र्यान्तेवास्यभिषेकेणाभिषिक्तः ॥ अस्माकम् अपि स्युर् लाभाः सुल्(अ)ब्ध्(आ यद् व)यं (लभेमहि स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम् ॥) 40.38 (अ)थायुष्(मा)न् आनन्दो भगवन्तम् इदम् अवोचत् ॥

40.39 अय(ं) भदन्त सुभद्रः परि(व्)र्(आजक आकाङ्क्षते स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम् ॥) 40.40 (तत्र भगवान्) सुभ्(अद्रं) परिव्राजकम् आमन्त्रयते ॥

40.41 एहि भिक्षो चर ब्रह्मचर्(य)म् ॥

40.42 सैव (त)स्य्(आयुष्)म्(अतः) प्रव्र्(अज्)य्(आ)भूत् सैवोपसंपत् स एव भ्(इ)क्षुभाव(ः ॥) 40.43 एवं प्रव्रजितः (स) आयुष्म्(आन् एको व्यपकृष्टो ऽप्रमत्त आतापी प्रहितात्मा व्यहार्षीत् ॥ एको व्यपकृष्टो ऽप्रमत्त आतापी प्रहितात्मा विहरन्) 40.44 यस्य्(आर्)थ्(अं) कुलपुत्राः क्(ए)श्(अश्म)श्(रू)ण्य् अवत्(आ)र्य क्(आषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य) सम्यग् एव श्रद्धयागाराद् अनगारिकां प्रव्रजन्ति तद् अनुत्तरं ब्रह्मचर्यपर्यवसानं दृष्ट एव धर्मे स्वयम् अभिज्ञाय साक्ष्(आत्कृत्योपसंपद्य प्रवे)दयति ॥

40.45 क्षीणा मे जातिर् उषितं ब्रह्मचर्यं कृतं करणीयं नापरम् अस्माद् भवं प्रजानामि ॥

40.46 आज्ञातवान् स आयुष्मान् (अर्)ह्(अन्) बभू(व सुविमुक्तः ॥) 40.47 (पुन)र् अथायुष्मतः सुभद्रस्यैतद् अभवत् ॥

40.48 न मम प्रतिरूपं स्याद् यद् अहं शास्तारं परिनिर्वायन्तं पश्येयं यन्न्व् अहं प्रथमतर्(अं परिनिर्वायेयम् इति ॥) 40.49 तत्रायुष्मान् सुभद्रः प्रथमतरः परिनिर्वृत(ः) ॥

40.50 तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते ॥

40.51 तस्मात् तर्हि भिक्षवो ऽद्याग्रेणा(न्य)त्(ईर्थि)का न प्रव्राजयितव्या नोपसंपादयितव्याः स्थापयित्वा ज्ञातिशाक्यं वाग्नेयं वा जटिलम् ॥

40.52 ज्ञातिशाक्य आगच्छेत् तीर्थिकध्वजेन यद्य् (आ)क्(आ)ङ्(क्षेत) धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावं तम् ए(वाकाङ्क्ष)म्(आ)णं भिक्षवः प्रव्राजयेयुर् उपसंपादयेयुः ॥

40.53 तत् कस्माद् धेतोः ॥ ददाम्य् अहं ज्ञातीनां (ज्ञात्यभ्यनुज्ञान)म् ॥

40.54 अन्यतीर्थिकपरिव्राजका आगच्छेयुर् यद्य् आकाङ्क्षेय्(उः स्वाख्याते धर्म)विनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावं तत एनां भिक्षवश् चतुरो मासा(न् उपाध्यायेनाका)लकैश् चीवरैः परिवासयितव्यं मन्येयुः ॥

40.55 (चतुर्णां मासा)नाम् अत्ययात् परिवासिनः पर्युपास्य भिक्षुसंघस्याराधितचित्तास् तत एन्(आन् आकाङ्क्षमाणान् प्रव्राज)य्(ए)युर् उपस(ं)प्(आ)दय्(ए)युः ॥

40.56 प्रव्राज्(अ)य्(अ)त्(अ भिक्)ष्(अव) आग्नेयाञ् जटिलान् ॥ उपसंपादयत भिक्षव आग्नेयाञ् जटिलान् ॥ तत् कस्माद् धेतोः ॥

40.57 कर्मवादि(नो हि भिक्षव) आग्नेया जटिलाः क्रियावादिनो हेतुवादिनो वीर्य(वादिनः ॥) 40.58 (त)स्मात् तर्हि भिक्षव एवं शिक्षितव्यम् ॥

40.59 यत् कर्मवादिनश् च भविष्यामः क्रियावादि(नश् च हेतुव्)आदिनश् च वीर्यवादिनश् च ॥ एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् ॥

40.60 (तस्मात् त)र्हि भिक्षवो ये ते धर्मा दृष्टधर्महिताय स्(अं)वर्तन्ते दृष्टधर्मसुखाय सांप्(अरायहिताय) सांपरायसुखाय ते भिक्षुभिर् उद्गृह्य पर्यवाप्य त(था तथा धा)रयितव्या ग्राहयितव्या वाचयितव्या यथेदं ब्रह्मचर्यं चिर(स्थितिकं भ)विष्यति बहुजनहिताय बहुजनसुखाय (लोकानु)कंपायार्थाय हिताय सुखाय देवमनुष्याणाम् ॥

40.61 कतमे ते धर्मा दृष्टद्(हर्म)ह्(इ)ताय संवर्तन्ते पूर्ववद् यावद् देवमनुष्याणाम् ॥

40.62 तद्यथा सूत्रं गेयं (व्या)करणं गाथोदाननिदानावदानेतिवृत्तकजातकवैपुल्याद्भुतधर्मोपदेशाः ॥ इमे ते धर्मा दृष्टधर्महिताय संवर्तन्ते पूर्ववद् यावद् देवमनुष्याणाम् ॥

41.1 स्या(त् ख)ल्(उ यु)ष्(म्)आकं भिक्षवो ममात्ययात् ॥ परिनिर्वृतो ऽस्माकं शास्त्(आ ॥) न्(आ)स्त्य् एतर्ह्य् अस्माकं (शास्ता) निःसरण(ं) वा ॥

41.2 न खल्व् एवं द्रष्टव्यम् ॥ यो वो मयान्वर्धमासं प्(र्)आ(त्)इ(मोक्ष उद्देशितः स वो ऽद्याग्र्)एण शास्(त्)आ स च व्(ओ निःसरणम् ॥) (यानि भिक्षवः क्षुद्रानुक्षुद्राण्)इ (शि)क्षापदा(नि तानि कालेन संघः समग्रीभूतः समुद्धरतु तत् सुखस्पर्शविहाराय) संवर्तते ॥

41.3 तस्मा(त् तर्हि) चाद्याग्रे(ण) नवतर(केण) भिक्षुणा वृद्धतरको (भिक्)षु(र् न नामवादेन न गोत्रवा)दे(न समुदाच)रितव्यो ऽन्यत्र भदन्त्(एति) वायुष्मद् वा ॥

41.4 तेन च वृद्धतरकेण भिक्षुणा नवतरको भिक्षुर् उपस्थापयितव्य उपलाडयितव्यः प्(आ)त्र्(ए)ण चीवरेण शिक्येन (सरके)ण कायबन्धनेन (प्)र्(अकर)णिकया परिपृच्छनिकयोद्द्(ए)श्(एन योगेन) मनसिकारेण ॥

41.5 चत्वार इमे भि(क्)ष्(अवः) पृ(थिवीप्)र्(अदेशाः श्राद्धस्य कुलपुत्रस्य कुलदुहितुर् वा यावज्जीवम् अनुस्मरणीया भवन्ति ॥) 41.6 (कतमे चत्वा)रः ॥ इह भगवाञ् जातः ॥ इह भ(गवान् अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धः ॥ इह भगवता त्रिपरिवर्तं द्वादशाकारं धार्म्यं धर्मचक्रं) प्रवर्तितम् ॥ इह भगवान् अनुपधिशेषे निर्वा(णधातौ परिनिर्वृतः ॥) 41.7 (आगमिष्यन्ति भिक्षवो ममात्ययाच् चैत्यपरिचारकाश् चैत्यवन्दकास् त एवं व)क्ष्(य)न्ति ॥

41.8 इह भगव्(आ)ञ् (जातः ॥ इह भगवान् अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धः ॥ इह भगवता त्रिपरिवर्तं द्वादशाकारं धार्म्यं धर्मचक्रं प्रवर्तितम् ॥ इह भगवान् अनुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वृ)तः ॥

41.9 अत्रान्तरा ये केचित् प्रसन्नचित्ता ममान्तिके कालं करिष्यन्ति ते सर्वे स्वर्गोपगा ये (केचित् सोपधिशेषाः ॥) 41.10 अपर्(अं) चत्वारः पृथिवीप्रदेशा(ः) श्राद्धस्य कुलपुत्रस्य्(अ कु)लदुहितुर् वा यावज्जीवम् अभिगमनीया भवन्ति ॥

41.11 कतमे चत्वार(ः) ॥ इह भगवाञ् जा(तः ॥ इह भगवान् अ)नुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धः ॥ इह भगवता त्रिपर्(इव)र्तं द्वादशाकारं धार्म्यं धर्मचक्रं प्रवर्तितम् ॥ इह भगवान् अनुप(ध्)इ(शेषे निर्वाणधातौ प)रिनिर्वृतः ॥

41.12 आगमिष्यन्ति भिक्षवो (ममात्ययाच् चैत्यपरिचारका)श् चैत्यवन्दक्(आ)स् त्(अ एवं वक्ष्यन्ति ॥) 41.13 इह भग(वाञ्) जातः ॥ इ(ह भगवान् अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अ)भिसं(बुद्धः ॥ इह भगवता त्रिपरिवर्तं द्वाद)शाकारं धार्म्यं ध(र्)मचक्र्(अं) प्रवर्तितम् ॥ इह भगवान् अन्(उपधिशेषे निर्वाणधातौ) परिनिर्वृतः ॥

41.14 अत्रान्तरा ये केचित् प्रसन्नचित्ता ममान्तिके कालं करिष्यन्ति सर्वे ते स्वर्गोपगा ये केचित् सोपधिशेषाः ॥

42.1 तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्(त्)रयते ॥

42.2 पृच्छत भिक्षवो मा विधारयत ॥ यस्य स्यात् काङ्क्षा वा विमतिर् वा बुद्धे वा धर्मे वा सङ्घे वा दुःखे वा समुदये वा निरोधे वा मार्गे वा स प्रश्नेनाहं व्याकरणेन ॥

42.3 स्यात् खलु युष्माकम् एवम् ॥ कथं वयं शास्तारम् आसाद्यासाद्य प्रतिमन्त्रयिष्यामः ॥ न खल्व् एवं द्रष्टव्यम् ॥ भिक्(षु)र् (भ्)इक्षो(र् आरोच)यता(ं) सहायकः सहायकस्य स प्रश्नेनाहं व्याकरणेन ॥

42.4 अथायुष्मान् आनन्दो भगवन्तम् इदम् अवोचत् ॥

42.5 यथा खल्व् अहं भदन्त भ्(अगवतो भाषितस्यार्थ)म् (आ)ज्(आन्)आमि नास्ति कश्चिद् अस्यां परिषद्य् एकभिक्षुर् अपि यस्य स्यात् काङ्क्षा वा विमतिर् वा पूर्ववद् यावन् मार्गे वा ॥

42.6 साधु साध्व् आनन्द प्रसादेन त्वम् एवं वदसि ॥ त(थागतस्य त्व् अन्)उत्तरे ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते ॥

42.7 यावन्तः खलु भिक्षवो ऽस्यां परिषदि सन्निषण्णाः सन्निपतिता नास्ति कश्चिद् अत्र एकभिक्षुर् अपि य्(अस्य) स्यात् काङ्क्षा वा विमतिर् वा पूर्ववद् यावन् मार्गे वा ॥

42.8 अपि तु करणीयम् एतत् तथागतेन यथापि तत् पश्चिमां जनताम् अनुकंपमानः ॥

42.9 अथ भगव्(आन् स्वकायाद् उत्तरासङ्गम् एकान्)ते विवृत्य भिक्षून् आमन्त्रयते ॥

42.10 अवलोकयत भिक्षवस् तथागतस्य कायम् ॥ व्यवलोकयत भिक्षवस् तथागतस्य कायम् ॥ तत् कस्माद् धेतोः ॥ दुर्लभदर्शना य्(अस्मात् तथागता) अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धास् तद्यथोदुंबरे पुष्पम् ॥

42.11 अङ्ग भिक्षवस् तूष्णीं भवत व्ययधर्माः सर्वसंस्काराः ॥

42.12 इयं तत्र तथागतस्य पश्चिमा (वाचा ॥) 42.13 (तद्) उक्त्वा भगवान् प्रथमं ध्यानं समापन्नः ॥ प्रथमाद् ध्यानाद् व्युत्थ्(आय द्वितीयं ध्यानं समापन्नः ॥ द्वितीयाद् ध्यानाद् व्युत्थाय तृतीयं ध्यानं समापन्नः ॥ तृतीयाद् ध्यानाद् व्युत्थाय चतुर्थं ध्यानं समापन्नः ॥ चतुर्थाद् ध्यानाद् व्युत्थायाकाशानन्त्यायतनं सम्)आपन्नः ॥ आ(काशानन्त्यायतनाद् व्युत्थाय विज्ञानानन्त्यायतनं समापन्नः ॥ विज्ञानानन्त्यायतनाद् व्युत्थायाकिञ्चन्यायतनं) समापन्न्(अः ॥ आ)क्(इ)ञ्चन्यायतन्(आद् व्युत्थाय नैवसञ्)ज्ञ्(आ)नास(ञ्)ज्ञ्(आयतनं समापन्नः ॥ नैवसञ्ज्ञानासञ्ज्ञायतनाद् व्युत्थाय सञ्ज्ञावे)दयितनिरोध(ं) स्(अमापन्नः ॥) 42.14 (अ)थायुष्मान् (आनन्द आ)युष्मन्त्(अम् अनिरुद्धम् इदम् अवोचत् ॥) 42.15 (परिनिर्वृत आयुष्मन्न् अनिरुद्ध भगवान् ॥) 42.16 (नैवम् आयुष्मन्न् आनन्द ॥ सञ्ज्ञावेदयितनिरोधं स)मापन्(नो बुद्धो भगवान् ॥) 42.17 (संमुखं म आयुष्मन्न् अनिरुद्ध भगवतो ऽन्तिकाच् छ्रुतं संमुखम् उद्गृहीतम् ॥ चतुर्थं ध्यानं समाप्य चक्षुष्मन्त आनिञ्ज्यं शान्तिं समापन्ना बुद्धा भगवन्तः प)र्(इ)न्(इ)र्वान्ति ॥

42.18 अथ भगव्(आन् सञ्ज्ञावेदयितनिरोधाद् व्युत्थाय नैवसञ्ज्ञानासञ्ज्ञायतनं समापन्नः ॥ नैव)स(ञ्)ज्ञान्(असञ्ज्)ञ्(आयतनाद् व्युत्थायाकिञ्चन्यायतनं समापन्नः ॥ आकिञ्चन्यायतनाड् व्युत्थाय विज्ञानानन्त्यायतनं समापन्नः ॥ विज्ञानानन्त्य्)आयतनाद् व्युत्थ्(आयाकाशानन्त्यायतनं समापन्नः ॥ आकाशानन्त्यायतनाद् व्युत्थाय चतुर्थं ध्यानं समापन्नः ॥ चतुर्थाद् ध्यानाद् व्युत्थाय तृतीयं ध्या)नं समा(पन्नः ॥ तृतीयाद् ध्यानाद् व्युत्थाय द्वितीयं ध्यानं समापन्नः ॥ द्वितीयाद् ध्यानाद् व्युत्थाय प्रथमं ध्यानं समापन्नः ॥ प्रथमाद् ध्यानाद् व्युत्थाय द्वितीयं ध्यानं समापन्नः ॥) (द्)व्(इ)त्(ई)या(द्) ध्य्(आ)न्(आद् व्युत्थाय तृतीयं ध्यानं समापन्नः ॥ तृतीयाद् ध्यानाद् व्युत्थाय चतुर्थं ध्यानं समापन्नः ॥ चतुर्थं ध्यानं समाप्य चक्षुष्मान् आनिञ्ज्यं शान्तिं) समापन्नो बुद्(ध्)ओ( भगवान् परिनिर्वृतः ॥) 42.19 (समनन्तरपरिनिर्वृते बुद्धे भगवत्य् अत्यर्थं तस्मिन् समये महापृथिवीचालो ऽभूद् उल्कापाता दिशोदाहा अन्तरीक्षे देवदुन्दुभयो नदन्ति ॥)

43 vorg. 43 ist ein in der sanskritversion nicht üeberlieferter tibetisch-chinesischer sondertext (nr. vi), in dem berichtet wird, wie könig ajātaśatru von magadha mit hilfe eines gemäldes vom tode des buddha in kenntnis gesetzt wird. siehe unten s. 490-494.

44.1 (समनन्तरपरिनिर्वृते बुद्धे भगवत्य् उभौ यमकशालवनस्य द्रुमोत्तमौ तथागतस्य सिंहशय्यां शालपुष्पैर् अवाकि)रताम् ॥

44.2 अथान्यतरो भिक्षुस् त्(अस्यां वेलायां गाथां बभाषे ॥) 44.3 (सुन्दरौ खल्व् इमौ शालवनस्यास्य) द्रुम्(ओत्तमौ ॥

यद् अवाकिरतां पुष्पैः शा)स्(त्)आरं परिनिर्वृतम् । 44.4 स्(अमनन्तरपरिनिर्वृते बुद्धे भगवति श)क्रो देवेन्द्रस् त्(अस्यां वेलायां गाथां बभाषे ॥)

44.5 (अनित्या वत संस्कारा उत्पादव्ययधर्मिणः ॥

उत्पद्य हि निरुध्यन्ते तेषां व्युपशमस्) सुखम् । 44.6 (स)मनन्तरपर्(इनिर्वृते बुद्धे भगवति ब्रह्मा सहांपतिर् गाथां बभाषे ॥)

44.7 (सर्वभूतानि लोके ऽस्मिन् निक्षेप्स्यन्ति स)म्(उ)च्(छ्)रयम् ॥

(ए)वंविधो यत्र शा(स्ता लोकेष्व् अप्रतिपुद्गलः ॥

तथागतबलप्राप्तः चक्षुष्मान् परिनिर्वृतः ।) 44.8 (समनन्तरपरिनिर्वृते बुद्धे भगवत्य् आयुष्मान् अ)निर्(उ)द्धस् त्(अस्य्)आं (वेलायां) गाथा बभ्(आषे ॥) 44.9 (स्थिता आश्वासप्रश्वासा स्थिरचित्तस्य तायिनः ॥

आनिञ्ज्यं शान्तिम् आगम्य चक्षुष्मान्) परिनि(र्वृतः ॥) 44.10 (तदाभवद् भीषणकं तदाभूद् रोमहर्षणम् ॥

सर्वाकारबलोपेतः शास्ता कालं यदाकरोत् ।) 44.11 (असंलीनेन चित्तेन वेदना अधिवासयन् ॥

प्रद्योतस्येव निर्वाणं विमोक्षस् तस्य चेतसः ।) 44.12 (तत्रैकत्या भिक्षवः पृथिव्याम् आवर्तन्ते परिवर्तन्ते ॥ एकत्या बाहून् प्रगृह्य प्रक्रोशन्ति ॥ एवं चाहुः ॥ अतिक्षिप्रं भगवान् परिनिर्वृतः ॥ अतिक्षिप्रं सुगतः परिनिर्वृतः ॥ अतिक्षिप्रं चक्षुर् लोकस्यान्तर्हितः ॥) 44.13 (एकत्याश् चेतोदुःखसमर्पितास् तिष्ठन्ति ॥ एकत्या धर्मताम् एव प्रतिस्मरन्ति ॥ प्राग् एवास्माकं भगवताख्यातं सर्वैर् इष्टैः कान्तैः प्रियैर् मनापैर् नानाभावो भविष्यति विनाभावो विप्रयोगो विसंयोगः ॥ कुत एतल् लभ्यं यत् तज् जातं भूतं कृतं संस्कृतं वेदयितं प्रतीत्यसमुत्पन्नं क्षयधर्मं व्ययधर्मं विभवधर्मं विरागधर्मं निरोधधर्मं प्रलोकधर्मं न प्ररुज्यते नेदं स्थानं विद्यते ॥) 44.14 (अथायुष्मान् अनिरुद्ध आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते ॥) 44.15 (मन्दं मन्दं) तावद् आयुष्मन्न् आनन्द भिक्षवः पराक्रमन्तु ॥

44.16 तथा ह्य् अनेककल्पशतायुषो द्(ए)वता अवध्यायन्ति क्षिपन्ति विवाचयन्ति ॥

44.17 कथम् इदानीं भिक्षवः स्व्याख्याते धर्मविनये प्रव्रजिता अप्रतिसङ्ख्यानबहुला विहरन्ति ॥

44.18 कियत आयुष्मान् अनिरुद्धो देवताः संजानाति ॥

44.19 यावद् आयुष्मन्न् आनन्द कुशिनगरी यावन् नदी हिरण्यवती यावद् यमकशालवनं यावन् मल्लानां मकुटबन्धनं चैत्यम् अत्रान्तरा द्वादश योजनानि सामन्तकेन नास्ति किञ्चिन् महाशक्यमहाशक्याभि(र्) देवताभिर् अस्फुटं स्फरणीयम् अन्ततो दण्डकोटिविष्टम्भनमात्रम् अपि ॥

44.20 तत एकत्या देवता(ः) पृथिव्याम् आवर्तन्ते परिवर्तन्ते ॥ एकत्या बाहून् प्(रगृ)ह्य प्रक्रोशन्ति पूर्ववद् यावन् नेदं स्थानं विद्यते ॥

44.21 तां खलु रात्रिम् आयुष्मान् अनिरुद्ध आयुष्मांश् चानन्दो यद्भूयसा धार्म्या विनिश्चयकथयातिनामि(तवन्तौ ॥)

45.1 (अ)थायुष्मान् अनिरुद्ध आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते ॥

45.2 गच्छानन्द कौशिनागराणां मल्लानाम् आरोचय ॥ परिनिर्वृतो वो वासिष्ठाः शास्ता यद् (व)ः क्(ऋत्य)ं (वा करणी)य(ं) वा तत् कुरुध्वं ॥ मा वः पश्चाद् विप्रतिसारो भविष्यति ॥ कथम् इदानीम् अस्माकं ग्रामक्षेत्रे शास्ता पर्(इ)न्(इर्)वृ(तो) यस्य वय(ं) पूज्(आ)धिकारिकाम् औ(त्)सुक्य्(अं) न स्(अमापन्नाः ॥) 45.3. (एवम् इत्य् आयुष्मा)न् आनन्द आयुष्मतो ऽनिरुद्धस्य प्रतिश्रुत्य संघाटिम् आदायान्यतमेन भिक्षुणा पश्चाच्छ्रमणेन येन कौशिनागराणां मल्लानां संस्थागारस् त्(ए)न्(ओ)पजगाम ॥

45.4 तेन खलु समयेन कौशिनागरा मल्लाः संस्थागारे सन्निषण्णाः सन्निपतिता यद्भूयसा तेनैव करणीयेन ॥

45.5 अथायुष्मान् आनन्दः कौशिनागरान् मल्लान् इदम् अवोचत् ॥

45.6 शृण्वन्तु भवन्तः कौशिनागरा मल्लाः संघा वा गणा वा पूगा वा परिषदो वा ॥ परिनिर्वृतो वो वासिष्ठाः शास्ता यद् वः कृत्यं वा करणीयं वा तत् कुरुध्वम् ॥ मा वः पश्चाद् विप्रतिसारो भविष्यति ॥ कथम् इदानीम् अस्माकं ग्रामक्षेत्रे शास्ता परिनिर्वृतो यस्य वयं पू(ज्)आधिकारिकाम् औत्सुक्यं न समापन्नाः ॥

45.7 श्रुत्वा च पुनस् तत एकत्याः कौशिनागरा मल्लाः पृथिव्याम् आवर्तन्ते परिवर्तन्ते ॥ एक्(अत्या बाहून् प्रगृह्य प्रक्रोशन्ति ॥ ए)वम् आहुः ॥ अतिक्षिप्रं भगवान् परिनिर्वृतः ॥ अतिक्षिप्रं सुगत(ः पर्)इ(निर्वृतः ॥ अतिक्षिप्रं चक्षुर् लो)कस्यान्तर्हितः ॥

45.8 ए(कत्याश् चेतोदुःखसमर्पितास् ति)ष्ठन्ति ॥ एकत्या धर्मताम् एव प्रतिसरन्ति ॥ प्राग् एवास्माक(ं) भगवताख्यातं स(र्)वै(र् इष्टैः कान्तैः प्रियैर् मनापैर् नानाभावो) भविष्यति विन्(आभावो विप्रयोगो विसंयोगः ॥) कुत एतल् लभ्यं यत् तज् जातं भूतं कृतं संस्कृतं वेदयितं प्रतीत्यसमुत्पन्नं (क्षयधर्मं व्ययधर्मं विभवधर्मं विरागधर्मं नि)रोधधर्मं (प्)र्(अ)लो(कधर्मं न प्ररुज्यते) नेदं स्थानं विद्यते ॥

46.1 अथ कौशिनागरा मल्ला यावत् क्(उ)शिनगर्यां गन्धं माल्यं पुष्पं धूपं वाद्य(ं) तत् सर्व्(अं समुदानीय सपुत्रदाराः सदासीदासपौरुषेयाः समित्रामात्यज्ञातिसालोहिताः कुशिन)गर्या निष्क्रम्य य्(ए)न यमकशालवनं तेन्(ओ)पजग्म्(उः ॥) 46.2 उ(पे)त्य भ्(अ)गवतः सिंहशय्यां गन्(ध्)ऐर् (मा)ल्(य्)ऐः (पुष्पैर् धूपैर् वाद्यैः सत्कुर्वन्ति गुरु)कुर्वन्ति मान(यन्)त्(इ) पूजयन्ति ॥

46.3 अथान्यत्र उत्सदः कौशिनागरो मल्ल आयुष्(म)न्तम् आनन्दम् इदम् (अवोचत् ॥) 46.4 (कथं भदन्तानन्द पुन)र् भगवतः शर्(ई)रपूजायाम् औ(त्सुक्यम् आपद्येमहि ॥) 46.5 तद्यथा वासिष्ठा राज्ञश् चक्रवर्तिनो यथा ॥

46.6 कथं भदन्तानन्द (राज्ञश् चक्रवर्तिनः ॥) 46.7 (वासिष्ठा राज्ञ)श् चक्रवर्तिनः कायो विहतैः (कर्पासैर् वेष्ट्यते ॥ विहतैः) कर्पासैर् वेष्टयित्वा पञ्चभिर् युगशतैर् वेष्ट्यते ॥ पञ्चभिर् युगशतै(र् वेष्टयित्वा तैलपूर्णायाम् अयो)द्रो(ण्)य्(आं) न्(इ)क्षिप्(यान्ययायोद्रोण्या प्रच्छाद्य) गन्धकाष्ठैश् चिता(ं) चित्वा ध्याप्यते गोवता क्षीरेण निर्वाप्यते ॥ तान्य् अस्थीनि स्(औवर्णे कुंभे प्रक्षिप्य सौवर्ण्)य्(आं शि)विकायाम् आरो(प्य चतुर्महापथे शरीरस्तू)पः प्रतिष्ठाप्यते च्छत्रध्वजपताकाश् च्(आ)र्(ओ)प्य्(अन्)ते महश् च प्रस्थाप्यत्(ए) गन्धैर् माल्यैः पुष्पैर् (धूपैर् वाद्यैः सत्क्रि)यते गुरुक्रिय्(अ)ते मान्यते पूज्यते ॥

46.8 (एवम् एव वासिष्ठा) राज्ञश् चक्रवर्तिनः ॥ अत उत्तरे तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य ॥

47.1 अथ्(आ)न्यतरः कौशिनाग(रो मल्ल आयु)ष्मन्तम् आनन्दम् इदम् अवोचत् ॥

47.2 य्(अथा खलु व)यं भदन्तानन्दस्य (भा)ष्(इ)तस्यार्थम् आजानीमस् तद् इदम् (अ)ह्(आन्त)रम् अ(थवा द्वित्र्यहान्तरं न समुदानयामः ॥ सप्ताहान्तरं) समुदानयित्(वा सिंहशय्यायां व)यं भगवतः श्(अरी)रपूजां करिष्यामः ॥

47.3 ए(वम् एवेत्य् आयुष्मत आनन्दाच् छ्रुत्वा) 47.4 (तस्मिन् सप्ताहे भगवतः सिंहशय्यायां कौशि)नागरा मल्ला या(वत् कुशिन)गरी यावन् नदी हिरण्यवती यावद् यम(कशा)लवनं यावन् मल्लानां मकुटबन्धनं (चैत्यम् अत्रान्तरा द्वादश योजनानि साम)न्तकेन यद् ग(न्)ध्(अं माल्यं पुष्पं) धूपं वाद्यं तत् सर्वं स्(अमुदानयन्ति ॥ विहतानि कर्पासान्य् अयोद्रोणीं सर्वगन्धकाष्ठं सौवर्णकुंभं सौवर्णशिविकां त)च् च समुदानयन्त्(इ ॥ भग)वतः शरीरं सत्कुर्वन्ति गुरुकु(र्वन्ति मानयन्ति पूजयन्ति ॥) 47.5 (अथान्यत)रः कौशिनागरो म्(अल्लः कौशिनागरान् मल्लान् इदम् अ)वोचत् ॥

47.6 शृण्वन्(तु) भवन्तः कौश्(इनागरा मल्ला गणा) वा पूगा वा परिष्(अदो वा ॥ मल्लि)क्(आश् च म)ल्ल्(अकु)म्(आ)र्(इ)क्(आ)श् च भगवत(श् चैलवितानं वित)न्वन्त्(उ ॥) मल्लाश् (च म)ल्लकुमारा(श् च भगवतः शिविकां प्रगृह्णन्तु ॥) गन्धैर् माल्यै(ः) पुष्पैर् धूपै(र् वाद्यैर् भगवतः शरीरं सत्कुर्वन्त्)ओ गुरुकुर्वन्तो मानयन्तः पूजयन्तः प्(अश्चिमेन नग)रद्वारेण कुशि(नगरीं प्रवेशयित्वा मध्यमध्येनान्वाहिण्डयित्वा पूर्वेण नगरद्वारेण निष्कासयि)त्वा मल्लानां मकुटबन्ध्(अने) चैत्ये ध्याप्(अयन्त्व् इति ॥) 47.7 तथा भवतु कौशिनागरा मल्लाः प्रत्यश्रौषुः ॥

47.8 अथ मल्ल्(इ)क्(आश् च मल्लकुमारिकाश् च भगवतश् चैलवितानं वित)न्व्(अन्)ति ॥ मल्लाश् च मल्लकुमा(राश् च शिवि)कां प्रग्रहीतुकामा न शक्नुवन्ति प्रग्रहीतुम् ॥

47.9 अथायुष्म्(आन् अनिरुद्ध आयुष्मन्तम् आनन्दम् इदम् अवो)चत् ॥

47.10 न शक्ष्यन्त्य् आयुष्मन्(न् आनन्द कौशिनागरा म)ल्ला भगवतः शिविकां प्रग्रहीतुम् ॥ तत् कस्माद् धेतोः ॥ देवतान्(आम् अभिप्रायः ॥) 47.11 (कश् च भदन्तानिरुद्ध दे)वतानाम् अभि(प्रायः ॥) 47.12 (देवतानाम् अभिप्रायः ॥) मल्लिकाश् च मल्लकुमारिकाश् च भगवतश् चैलवितानं वितन्वन्त्(उ ॥ मल्लाश् च मल्लकुमाराश् च भगवतः शिविकां प्रगृह्णन्)तु ॥ ते (वयं गन्धैर् माल्यैः पुष्पैर् धूपैर् वाद्यैर् भगवतः शरीरं सत्कु)र्वन्तो गुरुकुर्वन्तो मानयन्तः पूजयन्तः पश्चिमेन नगरद्वार्(एण कुशिनगरीं प्रवेशयित्वा मध्यमध्येनान्वाहिण्डयित्वा पूर्वेण नगरद्वारेण) निष्कासयित्वा मल्लानां मकुटबन्धने चैत्ये ध्यापयिष्यामः ॥

47.13 (तथा भवतु भदन्तानिरुद्ध यथा देवतानाम् अभिप्रायः ॥) 47.14 अथायुष्म्(आन् आनन्दः कौशिनागरान् मल्लान् इदम् अवोचत् ॥) 47.15 (न शक्ष्यथ वासिष्ठा भगवत्)अः शिविकां प्रतिग्रहीतुम् ॥ तत् कस्माद् धेत्(ओ)ः ॥ द्(ए)वतानाम् अभिप्रायः ॥

47.16 कश् च भदन्तानन्द देवताना(म् अभिप्रायः ॥) 47.17 (देवतानाम् अभिप्रायः ॥ मल्लिकाश् च मल्लकुमारिका)श् च भगवत(श् च्)ऐ(ल)वि(तानं वितन्व)न्तु मल्लाश् च मल्लकुमाराश् च भगवतः शिविकां प्रगृह्णन्तु ॥ ते (वयं गन्धैर् माल्यैः पुष्पैर् धूपैर् वाद्यैर् भगवतः शरी)रं सत्कु(र्)व्(अन्तो) गुरुकुर्व्(अन्)तो (मानयन्तः पूजय)न्तः पश्चिमेन नगरद्वारेण कुशिनगरीं प्रवेशयित्वा मध्य(मध्येनान्वाहिण्डयित्वा पूर्वेण न)गरद्वारेण निष्कासयित्वा मल्लानां मकुटबन्धने चैत्ये ध्यापयिष्यामः ॥

47.18 तथा भवतु भदन्तानन्द यथा (देवतानाम् अभिप्रायः ॥) 47.19 (अथ मल्लिकाश् च मल्लकुमारि)काश् च भगवतश् चैलवितानं वि(तन्वन्ति ॥ मल्लाश् च) मल्लकुमाराश् च भगवतः शिविकां प्रगृह्णन्ति ॥

47.20 समन(न्)त्(अरप्रगृहीतायां शिविकायां देवता अन्तर्)ई(क्षाद्) द्(इ)व्यान्य् उत्पलानि पद्मानि (कुमुदानि पुण्डरीकान्य् अ)गरुचूर्णानि तगरचूर्ण्(आ)नि चन्दनचूर्णानि दिव्यान्(इ) म्(अन्दारकप्)उष्पाणि क्षिपन्ति दिव्यानि च वाद्यानि स(ं)प्रवादयन्ति चैलव्(इ)क्ष्(ए)पं चाकार्षुः ॥

47.21 अथ्(आ)न्य्(अतरः कौशिनागरो मल्ल)ः कौशिनागरा(न्) मल्लान् (इ)दम् अवोचत् ॥

47.22 प्र्(अतिक्)ष्(इपामो) वयं मानुष्यकाणि वाद्यानि दिव्य्(ऐ)र् व्(आद्य्)ऐर् (भ)गवतः शरीरपूजां करिष्यामः ॥

47.23 प्रतिक्षिपन्ति (कौशि)नागरा म्(अल्ला मानु)ष्यकाणि वाद्यानि दिव्यैर् गन्धैर् माल्यै(ः) पुष्पैर् धूपैर् वाद्यैर् भगवतः शरीरं सत्कुर्वन्तो गुरुकुर्वन्तो मानयन्तः पूजयन्तः पश्चि(मे)न नगरद्व्(आरेण कुशि)नगरीं प्रवेश्(अ)यित्वा मध्यमध्येनान्वाहिण्डयित्वा पूर्वेण नगरद्वारेण निष्कासयित्वा मल्लानां मकुटबन्धने चैत्ये उपनिक्षिपन्ति ॥

48.1 तेन (खलु सम)येन कुशिनगरी दिव्यैर् मन्दारकैः पुष्पैर् जानुमात्रेणौघेन स्फुटा बभूव ॥

48.2 अथान्यतर आजीविकस् ततो दिव्यानि मन्दारकाणि पुष्पाण्य् आदाय पापां (प्)र(क्रान्तः केनचि)द् एव करणीयेन ॥

48.3 तेन खलु समयेनायुष्मान् महाकाश्(यपः) पञ्चशतपरिवारो ऽन्तरा च पापाम् अन्तरा च कुशिनगरीम् अत्रान्तराध्वप्रतिपन्(नो भगवतो शरी)रम् अविगोपितं वन्दितुकामः ॥

48.4 अद्राक्(ष्)ईद् आयुष्मा(न्) महाकाश्य्(अप)स् तम् (आ)जीविक(ं) प्रतिमार्ग(म्) ॥ दृष्ट्वा च पुनर् (ए)वम् आह ॥

48.5 कुतस् त्वम् आजीविकैतर्ह्य् (आ)गच्छसि ॥ कु(त्र त्वं गमिष्यसि ॥) 48.6 (कु)श्(इ)नगर्या अहम् एतर्ह्य् आगच्छामि ॥ प्(आ)पां गमिष्यामि ॥

48.7 जानीषे त्वम् आजीविक मम शास्तारम् ॥

48.8 जाने ॥ श्रमणो गौतमः ॥ परिनिर्वृतस् ते आयुष्मञ् छास्ता ॥ अद्य (गते सप्ताहे व)र्तते शरीरे शरीरपूजा ॥ इमानि च मे तस्मान् मन्दारकपुष्पाण्य् आनीतानि ॥

48.9 अथान्यतरो महल्लकस् तस्यां वेलायाम् इदम् एवंरूपम् अक्(आलभाष्यं) उत्सृष्टवान् ॥

48.10 मुक्ताः स्मस् ततः कौकृतिकान् महल्लात् ॥ य एवम् आह ॥ इदं वो भिक्षवः करणीयम् इदम् अकरणीयम् ॥ इदानीं वयं यद् एषि(ष्यामस् तत् क)र्(इ)ष्याम(ः) ॥ यन् नैषिष्यामस् तन् न करिष्यामः ॥

48.11 तत् खल्व् अकालभाष्यं देवता अन्तर्धापयन्ति यथा तस्यां परिषद्य् एकभिक्षुर् अपि नाश्रौषीत् स्(था)पयित्वा(युष्मन्तं म)हाकाश्यपम् ॥

48.12 तत्रैकत्या भिक्षवः पृथिव्याम् आ(व)र्त्(अ)न्ते परिवर्तन्ते ॥ एकत्या ब्(आ)हून् प्रगृह्य प्रक्रोशन्ति ॥ एवम् चाह्(उ)ः ॥ अतिक्षिप्रं भगवान् (परिनि)र्व्(ऋतः ॥ अतिक्षिप्रं) सुगतः परिनिर्वृतः ॥ अतिक्षिप्(र्)अं चक्(षु)र् लोकस्(य्)आ(न्तर्हितः ॥) 48.13 (अथायुष्मा)न् म्(अ)ह्(आ)क्(आ)श्य्(अपस्) त्(अ)स्य्(आ) वा(चाया एवमसंयताया विनोदनाय मार्गाद् अवक्रम्य भिक्षुसंघस्य मध्ये प्रज्ञप्त एवासने न्यषीदत् ॥ निषद्यायुष्मान् महाकाश्यपो भिक्षून् आमन्)त्र्(अ)य्(अते ॥) 48.14 (अन्)इत्या आयुष्मन्तः सर्वसंस्कारा अ(ध्रु)वा अन्(आश्वसिका विपरिणामधर्माणः सर्वसंस्कारा यावद् अलम् एव सर्वसंस्कारेभ्यो निर्वेत्तुम् अलं विरक्)तुम् अलं विमोक्तुम् ॥

48.15 त्वरित्(अं) त्वरितम् आयुष्मन्तो भिक्षवः पर्(आक्रमन्तु ॥ भगवतः शरीरम् अविगोपितं द्रष्टुं गच्छामः ॥)

49.1 (अथ कौशिनागरा मल्ला भगवतः शरीरं विहतैः कर्पासैर् वेष्टयित्वा पञ्चभिर् युगशतैर् वेष्टयित्वा तैलपूर्णायाम् अयोद्रोण्यां प्रक्षिप्यान्ययायोद्रोण्या प्रच्छाद्य सर्वग)न्धकाष्ठैश् चितां चित्वा प्रज्वालयितुकामा न श्(अक्नुवन्ति प्रज्वालयितुम् ॥) 49.2 (अथायुष्मान् अनिरुद्ध आयुष्मन्तम् आनन्दम् इदम् अवोचत् ॥) 49.3 (न शक्ष्यन्ति कौशिन्)आगरा मल्ला भगवतश् चितां प्रज्वालयित्(उम् ॥ तत् कस्माद् धेतोः ॥ देवतानाम् अभिप्रायः ॥) 49.4 (कश् च भदन्तानिरुद्ध देवतानाम् अभिप्रायः ॥) 49.5 (देवतानाम् अभिप्रायः ॥) आय्(उ)ष्मान् महाकाश्यप(ः) पञ्चशतपरिवार्(ओ ऽन्तरा च पापाम् अन्तरा च कुशिनगरीम् अत्रान्तराध्वप्रतिपन्नो भगवतो शरीरम् अविगोपितं वन्दितुकामः ॥) 49.6 (तथा भवतु भदन्तानिरुद्ध यथा देवतानाम् अभिप्रायः ॥) 49.7 (अथायुष्मान् आ)नन्दः कौशिनागरान् मल्लान् इ(दम् अवोचत् ॥) 49.8 (न शक्ष्यथ वासिष्ठा भगवतश् चितां प्रज्वालयितुम् ॥ तद् कस्माद् धेतोः ॥ देवतानाम् अभिप्रायः ॥) 49.9 (कश् च भदन्तानन्द देवतानाम् अभि)प्(र्)आयः ॥

49.10 देव्(अ)त्(आनाम् अभिप्रायः ॥ आयुष्मान् महाकाश्यपः पञ्चशतपरिवारो ऽन्तरा च पापाम् अन्तरा च कुशिनगरीम् अत्रान्तराध्वप्रतिपन्नो भगवतो) श्(अ)र्(ईरम् अविगोपितं वन्दितुकामः ॥) 49.11 (तथा भवतु भदन्तानन्द यथा देवतानाम् अभिप्रायः ॥) 49.12 (अथायुष्मान् महाकाश्यपो ऽनुक्रमेण प्राप्य कुशिनग)र्(ईं) येन भगवतश् चिता त्(एनोपजगाम ॥) (अद्राक्षीत्) परिषद् आयुष्म(न्)त(ं) महा(का)श्यप(ं) दूरत एव ॥

49.13 दृष्ट्वा च पुनर् य्(एनायुष्मान् महा)काश्यपस् तेन्(ओ)पस(ङ्)क्रान्ता ॥ उपेत्यायुष्मन्तं महाकाश्यप(ं) पृष्ठत(ः) पृष्ठतः समनुबद्धा ॥

49.14 अथायुष्मान् म(हा)काश्यपो येन भगवतश् चिता ते(नोपजगाम ॥) 49.15 (उ)प्(ए)त्य तैलपूर्णाम् अयोद्रोणिं विगोप(य)ति पञ्चयुगशतानि विगोपयति विहतानि कर्पासानि विगोपयति विहतानि कर्पासानि व्(इगोपयित्वा भ)गवतः शरीरम् अविगोपितं वन्दते ॥

49.16 तेन खलु समयेन पृथिव्य्(आं) चत्वारो महास्थविरा अभूवन् तद्यथायुष्मान् आज्ञातकौण्ड्(इण्य आयु)ष्मान् महाचुन्द आयुष्मान् दशबलकाश्यप आयुष्मान् महाकाश्य(पः ॥) 49.17 तेषाम् आयुष्मान् महाकाश्यपो ज्ञातो म(हा)पुण्यो लाभी चीवरपिण्डपातशयन्(आसन)ग्ल्(आ)नप्रत्ययभैषज्यपरिष्काराणाम् ॥

49.18 अथा(यु)ष्मतो (म)हाकाश्य(प)स्यैतद् अभवत् ॥

49.19 यन्न्व् अहं स्वयम् एव भगवतः शरीरपूजायाम् औत्सुक्यम् आपेद्येय्(अ ॥) 49.20 (अथायु)ष्मान् महाकाश्यपो ऽन्यानि विहतानि (क)र्पासा(न्य्) अन्यानि पञ्चयुगशतानि समुदानीय भगवतः शरीरं विहतैः कर्प्(आ)सैर् व्(ए)ष्ट(यित्वा पञ्च)भ्(इ)र् युग(शतैर् वेष्टयित्वा तैलपूर्णायाम् अयोद्रोण्यां प्रक्षिप्यान्य)यायोद्रोण्या प्रच्छाद्य सर्वगन्धकाष्ठैश् चितां चित्वैकान्ते ऽपक्रान्तः ॥

49.21 अथ सा चि(ता स्वय)म् एव प्रज्वलिता (य)थापि (तद् बुद्धस्य बुद्धानुभावेन दे)वतानां (च) द्(ए)व्(अ)तानुभावेन ॥

49.22 अथायुष्मान् आनन्दस् तस्यां वेलायां चिताम् अनु(क्रमङ्) गा(थे) बभाषे ॥

49.23 येन कायरत्न्(ए)न्(अ ना)यको ब्रह्मलोकम् अगमन् महर्द्धिकः ॥

दीप्यते स्वतनुजेन तेजसा पञ्चभिर् युगशतैः स वेष्(ट्)इ(तः ।) 49.24 (सहस्र)मात्रेण हि चीवराणां बुद्धस्य क्(आ)यः परिवेष्टितो ऽभूत् ॥

द्वे चीवरे तत्र तु नैव दग्धे अभ्यन्तरं बाह्यम् अथ द्व्(इ)त्(ई)यम् । 49.25 अथ कौशिनागरा म(ल्ला गोवता क्षी)र्(ए)ण निर्वापयन्ति ॥ तत्र चत्वार्(ओ) व्(ऋ)क्षा(ः) प्रादुर्भूता(ः) काञ्चनः कपि(त्थो ऽश्वत्थ) उदुम्बरः ॥

49.26 अथ कौशिना(ग)रा मल्लास् तान्य् अस्थीनि सौवर्णे कुं(भे) प्रक्षिप्य सौवर्ण्यां शिविकायाम् आरोप्य गन्धै(र्) म्(आ)ल्य्(ऐ)ः (प्)उष्(प्)ऐर् ध्(ऊ)पैर् वाद्यैः सत्कुर्वन्तो (गुरुकुर्वन्तो मानयन्तो पूजयन्तो नगरं प्रवेश्य त)स्म्(इ)न् (अ)ग्रागा(र्)ए (महाम)ण्डल उपनिक्(ष्)इप्(य गन्ध्)ऐ(र् माल्यैः पुष्पैर् धूपैर् वाद्यैः सत्कुर्वन्ति गुरुकुर्वन्ति मानयन्ति पूजयन्ति ॥)

50.1 (अश्रौषुः पापीयका मल्लाः ॥ परिनिर्वृतः कुशिनगर्यां बुद्धो भगवान् ॥ अद्य गते सप्ताहे वर्तते शरीरे शरीरपूजा ॥) 50.2 (श्रुत्वा च चतुरङ्गं बलकायं सन्नाह्य हस्तिकायम् अश्वकायं रथकायं पत्तिकायं येन कौशिनागरा मल्लास् तेनोपजग्मुः ॥) 50.3 (उपेत्य कौशिनागरान् मल्लान् इदम् अवोचन् ॥) 50.4 (शृण्वन्तु भदन्तः कौशिनागरा मल्लाः संघा वा गणा वा पूगा वा परिषदो वा ॥ दीर्घरात्रं स भगवान् अस्माकं प्रियश् चाभू)न् म्(अनापश् च ॥) भवतां ग्रामक्षे(त्रे परिनिर्वृतः ॥) 50.5 (अर्हामो वयं तस्य भगवतः शरीरेषु शरीरभागं येन पापायां भवतः) शरीरस्त्(ऊपं) प्र्(अतिष्ठाप)यिष्यामश् छत्रध्वजपता(कांश् चारोपयिष्यामो महांश् च प्रस्थापयिष्यामो गन्धैर् माल्यैः पुष्पैर् धूपैर् वाद्यैः) स्(अत्)करि(ष्)यामो गुरुकरिष्यामो मानय्(इष्या)म(ः) पूजयिष्या(मः ॥) 50.6 (यत् खलु वासिष्ठा जानीयात ॥ अस्माकम् अपि स भगवान् प्रियश् चाभून् म)नापश् च ॥ अस्माकं ग्र्(आ)मक्षेत्रे परि(नि)र्वृतः ॥ नार्हामो वयं (प्)र्(अदातुं भगवतः शरीरेषु भागम् ॥) 50.7 (सचेद् दत्तम् एवं साधु ॥ यदि वा न दास्यथ सेनयापहरिष्यामः ॥) 50.8 (त)थ्(आ भवतु) कौशिनाग्(अरा मल्लाः प्रत्यश्रौषुः ॥) 50.9 (अश्रौषुश् च चलकल्पका बुलका विष्णुद्वीपीयका ब्राह्मणा रामग्रामीयकाः क्रौड्या वैशालका लिच्छवयः कापिलवास्तव्याः शाक्याः ॥) 50.10 (अश्रौषीच् च राजा मागधो ऽजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः ॥ परिनिर्वृतः कुशिनगर्यां बुद्धो भगवान् ॥ पापीयका मल्लाश् चलकल्पका बुलका विष्णुद्वीपीयका ब्राह्मणा रामग्र्)आमीयकाः क्रौड्या वै(शालका लिच्छवयः कापिलवास्तव्याः शाक्याः कुशिनगरीम् उपसंक्रान्ता

येन शरीरपूजा शरीरभागस्याहरणाय ॥) 50.11 (श्रु)त्वा च पुनर् वर्षाकारं (ब्राह्मण)मगधमहाम्(आत्)र्(अम् इदं अवोचत् ॥) 50.12 (जानीषे त्वं वर्षाकार ॥ अश्रौषम् अहं ॥ परिनिर्वृतः कुशिनगर्यां बुद्धो भगवान् ॥ पापीयका मल्लाश् चलकल्पका बुलका विष्णुद्वीपीयका ब्राह्मणा रामग्रामीयकाः क्रौड्या वैशालका लिच्छवयः कापिलवास्तव्याः शाक्याश् चतुरङ्गं बलकायं सन्नाह्य कुशिनगरीम् उपसंक्रान्ता येन शरीरपूजा शरीरभागस्याहरणाय ॥ तस्माद् वयम् अपि चतुरङ्गं बलकायं सन्नाह्य भगवतः शरीरभागम् आहरिष्यामः ॥) 50.13 (सन्नाहयामि देवेति वर्षाकारः प्रतिश्रुत्य चतुरङ्गं बलकायं सन्नाहयति ॥) 50.14 (राजाजातशत्रुर् हस्त्यारूढो भगवतो गुणम् अनुस्मरन् मूर्छितः ॥ हस्तिनो ऽवरोप्याश्वम् आरोप्य तत्रापि मूर्छितः ॥ स इदम् अवोचत् ॥) 50.15 (अहं गन्तुम् असमर्थः ॥ गच्छ त्वं वर्षाकार चतुरङ्गं बलकायं सन्नाह्य) येन कौशिनागरा (मल्ला)स् तेनोपसंक्रम्(अ ॥) उ(पेत्यास्माकं वचनेन कौशिनागरान् मल्लान् अल्पाबाधतां च पृच्छाल्पातङ्कतां च लघूत्थानतां च) यात्राञ् च बलं च सुख्(अ)ं (चानव)द्यतां च स्पर्श(विहारतां च ॥ एवं च वद ॥) 50.16 (दीर्घरात्रं स भगवान् अस्माकं प्रियश् चाभून् मनापश् च ॥ भवतां ग्रामक्षेत्रे परिनिर्वृतः ॥ अर्)हामो वयं तस्य भगवतः शरीरेषु शरीरभागं ये(न राजगृहे भगवतः शरीरस्तूपं प्रतिष्ठापयिष्यामश् छत्रध्वजपताकांश् चारोपयिष्यामो महांश् च प्रस्थापयि)ष्यामो गन्धैर् माल्यैः पुष्पैर् (धूप्)ऐर् (व्)आ(द्य्)ऐ(ः सत्करिष्यामो गुरुकरिष्यामो मानयिष्यामः पूजयिष्यामः ॥) 50.17 (एवं देवेति वर्षाकारो

ब्राह्मणमगधमहामात्रो राज्ञो मागधस्या)ज्(आ)तशत्रोर् वैद्(ए)ह्(ईपुत्रस्य प्रतिश्रुत्य चतुरङ्गं बलकायं सन्नाह्य हस्तिकायम् अश्वकायं रथकायं प)त्त्(इ)कायं येन कौशिन्(आ)गरा मल्लास् तेनोपजागम ॥

50.18 उ(पे)त्य कौशिनागरान् म्(अल्लान् इदम् अवोचत् ॥) 50.19 (शृण्वन्तु भदन्तः कौशिनागरा मल्लाः संघा वा गणा वा पूगा वा परिषदो वा ॥ राजा मागधो ऽजातशत्रुर् वैदेहीपु)त्रो भव्(अ)तां अ(ल्पाबाधतां च पृच्छत्य् अल्पातङ्कतां च लघूत्थानतां च यात्राञ् च बलं च सुखं चानवद्यतां च स्पर्शविहारतां च ॥ एवं च वदति ॥) 50.20 दीर्घरात्रं स भगवा(न् अस्माकं) प्रियश् चाभ्(ऊन् मनापश् च ॥ भवतां ग्रामक्षेत्रे परिनिर्वृतः ॥ अर्हामो वयं तस्य भगवतः शरीरेषु शरीरभागं येन राजगृहे भ)गवतः शरीरस्तूपं प्रतिष्ठा(पयिष्)य्(आ)म(श् छ)त्रध्वजपता(कांश् चारोपयिष्यामो महांश् च प्रस्थापयिष्यामो गन्धैर् माल्यैः पुष्पैर् धूपैर् वाद्यैः सत्करिष्यामो गुरुकरिष्यामो मानयिष्यामः पूजयिष्या)मः ॥

50.21 यत् खलु भवा(न् वर्षाकारो जानीयात् ॥ अस्माकम् अपि स भगवान् प्रियश् चाभून् मनापश् च ॥) अस्माकं (ग्रामक्षेत्रे परिनिर्वृतः ॥ नार्हामो वयं प्रदातुं भगवतः शरीरेषु शरीरभागम् ॥) 50.22 (अथ वर्षाकारो ब्राह्मणमगधमहामात्रः कौशिनागरान् मल्लान् इदम् अवोचत् ॥) 50.23 (सचेद् दत्तम् एवं साधु ॥ य)दि वा न (द्)आस्य(थ सेनयापहरिष्यामः ॥) 50.24 (तथा भवतु कौशिनागरा मल्लाः प्रतिश्रुत्य राज्ञां संघं गणं परिषदम् अवलोक्य मल्लिका मल्लकुमारांश् च धनुर्विद्याम् उपदिशन्ति ॥) 50.25 (यावत् पापीयका मल्लाश् चलकल्पका बुलका विष्णुद्वीपीयका ब्राह्मणा रामग्रामीयकाः क्रौड्या वैशालका लिच्छवयः कापिलवास्तव्याः शाक्या वर्षाकारश् च मगधमहामात्रश् चतुरङ्गं बलकायं सन्नाह्य हस्तिकायम् अश्वकायं रथकायं पत्तिकायं कौशिनागराणां मल्लानां पुरस्तात् संग्रामाय व्यूढास्) 50.26 (तावत् कौशिनागरा मल्ला मल्ल्लिका मल्लकुमाराश् च चतुरङ्गं बलकायं सन्नाह्य हस्तिकायम् अश्वकायं रथकायं पत्तिकायं बहिर् नगर्याः शत्रोः सप्तकबलकायस्य पुरस्तात् संग्रामायापि व्यूढाः ॥)

51.1 (तेन खलु समयेन धूम्रसगोत्रो ब्राह्मणस् तस्यां च परिषदि सन्निषण्णो ऽभूत् सन्नि)पतितः ॥ अथ धूम्रसगोत्रो ब्राह्मण उभयतो व्यूहग्(ए)षु स्(अं)ग्रामानीक्(ए)ष्व् (अचिरम् अन्योन्यविप्रघातिकां करिष्यन्तीति वि)द्(इ)त्वाज्(इ)न्(अं दण्ड)क्(ए रोप)यमाणो येन कौशिना(ग)रा मल्लास् तेनोपजगाम ॥ उपे(त्य क्)औ(शिना)गरान् मल्ल्(आन् इदम् अवोचत् ॥) 51.2 (शृण्वन्तु) भवन्तः कौशिनागरा मल्लाः स्(अ)ं(घा वा ग)णा वा पूगा वा परिषदो (वा ॥) (दीर्)घ्(अ)रात्(र्)अं स भगवान् वीत(रा)गः क्षेमश् चा(भूत् क्षान्तिप्रशंसी क्षान्तिवादी ॥ यद् वीतरागस्य क्षेमस्य क्षान्तिप्रशंसिनः क्षान्तिवादिनो वाचं विकुर्वन्तो भवन्तस् त)स्य्(अ) भवतो गौतमस्य शरीरकारण्(आद् अन्योन्यविप्रघातिकां कर्तुम् उद्युक्ता अप्रतिरूपम् ॥ अहं भवतो गौतमस्य शरीराण्य् अष्टधा विभक्तुम् औत्सुक्यम् आपत्स्ये ॥ यस्मिंस् तु कुंभे तान्य् अस्थीनि प्रक्षि)प्तानि भवन्ति स (कु)ंभो ऽस्माक(म् अनुप्रदातुं येन) वयं द्रो(णग्रामके भगवतः कुंभ)स्तूपं प्रतिष्ठापयिष्यामश् छत्रध्वजपता(कांश् चारोपयिष्यामो महांश् च प्रस्थापयिष्यामो गन्धैर्) माल्यै(ः) पुष्(प्)ऐ(र् धूमै)र् वाद्यैः सत्(करिष्यामो गुरुकरिष्यामो मानयिष्यामः पूजयिष्यामः ॥) 51.3 त्(अथा) भवतु कौशिनागरा मल्ला (धूम्रसगोत्रस्य ब्राह्मणस्य) प्र्(अ)त्(यश्रौषुः ॥) 51.4 (अथ धूम्रसगोत्रो ब्राह्मणो येन पापीयका म)ल्लाश् (च)ल(कल्प)का (बुलका विष्णुद्वीपीयका ब्राह्मणा रामग्रामीयकाः) क्र्(औ)ड्य्(आ वै)शालका ल्(इ)च्छवयः कापिलव्(आस्तव्याः शाक्या वर्षाकारो ब्राह्मणमगधमहामात्रस् ते)नोपजगाम ॥

51.5 उपे(त्य वर्षाकारं ब्राह्मणमगधमहामात्रम् इदम् अवोचत् ॥) 51.6 यत् खलु वर्षाकार जानीया(ः ॥) दीर्घरात्रं स्(अ भगवान् वीतरागः क्षेमश् चाभूत् क्षान्तिप्रशंसी क्षान्तिवादी ॥ यद् वीतरागस्य क्षेमस्य क्षान्तिप्रशंसिनः क्षान्तिवादिनो वाचं विकुर्वन्)तो भवन्तस् तस्य भव्(अतो) गौतमस्य (श)र्(ईरकार)णाद् अन्योन्यविप्रघातिकां कर्तुम् उद्यु(क्त्)आ (अप्रतिरूपम् ॥ अहं भवतो गौतमस्य शरीराण्य् अष्टधा विभक्तुम् औत्सुक्यम् आपत्स्ये ॥ यस्मिं)स् तु कुंभे तान्य् अस्थीनि प्रक्षिप्तानि भवन्ति स कुंभो ऽस्मा(कम् अनुप्रदातुं ये)न्(अ) व्(अ)य्(अं) द्रोणग्रामके (भ)गवतः कुंभ्(अस्तूपं प्रतिष्ठाप)य्(इ)ष्याम(श् छत्रध्वजपताकांश् चारोपयिष्यामो महांश् च प्रस्थापयिष्यामो गन्धैर् माल्यैः पुष्पैर्(?) धूमैर् वाद्यैः सत्करिष्यामो गुरुकरिष्यामो मानयिष्यामः प्)ऊ(ज)यिष्यामः ॥

51.7 तथा भवतु वर्षाकार्(ओ ब्राह्मणमगधमहामात्रो धूम्रसगोत्रस्य ब्राह्मणस्य प्रत्यश्रौषीत् ॥) 51.8 (अथ धूम्रसगोत्रो ब्राह्मणो भगवतः शरीराण्य् अष्टधा भेजे ॥) 51.9 अथ धूम्रसगोत्रो ब्राह्मण एकं भागं कौशिनागराणां मल्लानाम् अनुप्रयच्छ(ति येन कौशि)नागरा मल्ला कुशिनगर्यां भ(गवतः शरीरस्तूपं प्रतिष्ठा)पयन्ति च्छत्रध्वजपताकांश् चारोपयन्ति महांश् च प्रस्थापयन्ति गन्धैर् माल्यै(ः) पुष्पैर् धूपैर् (व्)आद्(य्)ऐ(ः सत्कुर्वन्ति गुरुकुर्वन्ति मानयन्ति पू)जयन्ति ॥

51.10 द्वितीयं भागं पापीयकानां मल्लानाम् अनुप्रयच्छति येन पापीयक्(आ) म्(अ)ल्लाः पापाया(ं) भगवतः शरीरस्तूपं प्रतिष्ठापयन्(ति) पूर्ववद् यावत् पूजयन्ति ॥

51.11 तृइतीयं भागं चलकल्पकाना(ं) बुलकानाम् अनुप्रयच्छति येन चलकल्पका बुलकाश् चलकल्पायां भगवतः शरीरस्तूपं प्रतिष्ठापयन्ति पूर्ववद् यावत् पूजयन्ति ॥

51.12 चतुर्थं भागं विष्णुद्वीपीयकानां ब्राह्मणानाम् अनुप्रयच्छति येन विष्णुद्वीपीयका ब्राह्मणा विष्णुद्वीपे भगवतः शरीरस्तूपं प्रतिष्ठापयन्ति पूर्ववद् यावत् पूजयन्ति ॥

51.13 पञ्चमं भागं रामग्रामीयकाणां क्रौड्यानाम् अनुप्रयच्छति येन रामग्रामीयकाः क्रौड्या रामग्रामके भगवतः शरीरस्तूपं प्रतिष्ठापयन्ति पूर्ववद् यावत् पूजयन्ति ॥

51.14 षष्ठं भागं वैशालकाना(ं) लिच्छवीनाम् अनुप्रयच्छति येन वैशालका लिच्छवयो वैशाल्यां भगवतः शरीरस्तूपं प्रतिष्ठापयन्ति पूर्ववद् यावत् पूजयन्ति ॥

51.15 सप्तमं भागं कापिलवास्तव्यानां शाक्यानाम् अनुप्रयच्छति येन कापिलवास्तव्याः शाक्याः कपिलवस्तुनि भगवतः शरीरस्तूपं प्रतिष्ठापयन्ति पूर्ववद् यावत् पूजयन्ति ॥

51.15 अष्टमं भागं वर्षाकारस्य ब्राह्मणमगधमहामात्रस्यानुप्रयच्छति येन राजा मागधो ऽजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रो राजगृहे भगवतः शरीरस्तूपं प्रतिष्ठापयति च्छत्रध्वजपताकांश् चारोपयति महांश् च प्रस्थापयति गन्धैर् माल्यैः पुष्पैर् धूपैर् वाद्यैः सत्करोति गुरुकरो(त्)इ मा(न)यति पूजयति ॥

51.17 यस्मिंस् तु कुंभे तान्य् अस्थीनि प्रक्षिप्तानि भवन्ति तं कुंभं धूम्रसगोत्राय ब्राह्मणायानुप्रयच्छन्ति येन धूम्रसगोत्रो ब्राह्म्(अणो द्रोणग्रामके कुं)भस्तूपं प्रतिष्ठापयति पूर्ववद् यावत् पूजयति ॥

51.18 तेन (खलु समयेन) प्(इ)प्पलायनो माणवस् तस्यां च परिषदि स्(अन्निषण्णो ऽहूत् सन्निपतितः ॥) 51.19 (अ)थ पिप्पलायनो माणवः कौशिनागरान् मल्लान् इदम् अवोच्(अत् ॥) 51.20 (शृण्वन्तु भवन्तः कौशिनागरा म)ल्लाः संघा वा गणा वा पूगा वा (परिषदो वा ॥ दीर्घरात्रं स भवाङ् ग्)औ(तमो ऽस्माकं प्र्)इ(य)श् (च्)आभ्(ऊ)न् मनापश् (च ॥) भवतां ग्(र्)आमक्षेत्रे परिनिर्वृतः ॥ अर्हामो व्(अयं तस्य भगवतः शरीरेषु शरीरभागम् ॥ इदानीं विभक्तेषु शरीरेषु ये ज्वलनस्याङ्गारास् ते) ऽस्माकम् अनुप्रदातुं यैर् अङ्गा(रस्तूपं भ)वत्(ओ) ग्(औ)तमस्य (पिप्पलवत्यां प्रतिष्ठापयिष्याम्)इ च्छ्(अत्र)ध्(व)जपताकां(श् चारोपयिष्यामि महांश् च प्रस्थापयिष्या)म्(इ) गन्धै(र्) माल्यैः पुष्पैर् धूपैर् वाद्यैः सत्करिष्यामि गुरुकरिष्या(मि मानयिष्यामि पूजयिष्यामि ॥) 51.21 (अनुप्रयच्छन्ति) कौशिनागरा (मल्)ल्(आः पिप्पलाय)नाय माणवाय्(अ शरीराणाम् अङ्गा)रान् यैः पिप्पलायनो माणव(ः प्)इप्पलवत्यां अङ्गरस्त्(ऊपं प्रतिष्ठाप)यति च्छत्रध्वजपताकांश् चारोपयति महांश् च प्रस्था(पयति गन्धैर् माल्यैः पुष्पैर् धूपै)र् वाद्यै(ः) सत्करोति गुरुकरो(ति मान)यति पूजयिष्यति ॥

51.22 तेन ख(लु समयेन जम्)ब्(उ)द्वीपे भगवतो ऽष्टौ शरीरस्तूपा अभूवन् न्(अवमश् च कुम्भस्तूपो दशमश् चा)ङ्गारस्तूपः ॥

51.23 इयं अत्र धर्मता ॥ तस्माद् इदम् उच्यते चक्षुष्मतो ऽष्टौ द्रोण्(आः शरिराणां जम्बुद्वी)पे सप्त पूजां लभन्ते ॥

द्रोणम् एकं (च) पुरुषोत्त्(अमस्य रामग्रामे पूज्यते नागरा)ज्(ञ्)आ । 51.24 दंष्ट्राचतुष्कं पुरुषोत्तमस्य एका (दं)ष्ट्(र्)आ पूज्यते त्रिदशलोके ॥

द्(व्)इतीय्(आ गन्धारपुरे मनोर)मे कलिङ्गराज्ञो वि(ज्)इ(ते तृत्)ईया ॥

daṃṣ(ṭr)ā (caturthī puruṣottamasya rāmagrāme pūjyate nāgarājñā |) 51.25 nur tib. und chin.; pāli; cf. divy 379.19f. 51.26 nur tib. und chin.; pāli 51.27 nur tib.