महापरिनिर्वाणसूत्र

समुद्रकल्पे) संबुद्धे स्(आ)र्थवाहे अनुत्तरे (।) 7 25.20 (स्त्.इ) तिष्ठन्तं पूजयेद् यश् च यश् चापि परिनिर्वृतम् (॥

समे चित्तप्रसादे हि नास्ति पुण्यविशेषता । 8) 25.21 (स्त्.इ) (न हि चित्ते प्रसन्ने ऽस्मि)म्* स्वल्पा भ(वति) दक्षिणा ॥

तथागते वा संबुद्धे बुद्धानां श्रावकेषु वा (।) 9 25.22 (स्त्.इ) एवं (ह्य् अचिन्तिता बुद्धा बुद्धधर्मो ऽप्य् अचिन्तितः ॥

acintite prasādyeha vipākaḥ syād acintitaḥ |) 10 25.23 (st.i) teṣām acintitān(ām apratihatadharma)cakravartīnām (||) samyaksaṃbuddhānāṃ nālaṃ (guṇapāram adhigantum | 11) <25.24 (uddānam* |) cf. bl. (185) r 6: .. calakalpā viṣṇu(dvīpaṃ kapilavastu) + rājagṛhaṃ paścimaṃ jñeyam* rāmaś ca ro>

26.1 (तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते ॥) 26.2 (आगमयानन्द येन पापाग्रामकः ॥ एवं भदन्तेत्य् आयुष्मान् आनन्दो भगवतः प्रत्यश्रौषीत् ॥) 26.3 (अथ भगवान् मल्लेषु जनपदेष्व् अनुपूर्वेण चर्यां चरन् पापाम् अनुप्राप्तः पापायां विहरति जलूकावनषण्डे ॥) 26.4. (अश्रौषुः पापीयका मल्ला भगवान् मल्लेषु जनपदेष्व् अनुपूर्वेण चर्यां चरन् पापाम् अनुप्राप्तः पापायां विहरति जलूकावनषण्डे ॥) 26.5. (श्रुत्वा च पुनः संघात् संघं पूगात् पूगं संगम्य समागम्य पापाया निष्क्रम्य येन भगवांस् तेनोपजग्मुः ॥) 26.6 (उपेत्य भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते न्यषीदन् ॥ एकान्तनिषण्णान् भगवान् धार्म्या कथया सन्दर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति ॥) 26.7 (तेन खलु समयेन चुन्दः कर्मारपुत्रस् तस्मिन् समाजे सन्निषण्णो ऽभूत् सन्निपतितः ॥ अथ भगवान् पापीयकान् मल्लान् अनेकपर्यायेण धार्म्या कथया सन्दर्शयित्वा समादापयित्वा समुत्तेजयित्वा संप्रहर्षयित्वा तूष्णीम् अभूत् ॥ अथ पापीयका मल्ला भगवतो भाषितम् अभिनन्द्यानुमोद्य भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वा प्रक्रान्ताः ॥) 26.8 (चुन्दः कर्मारपुत्रस् तत्रैवास्थात् ॥ अथ चुन्दः कर्मारपुत्रो ऽचिरप्रक्रान्तान् पापीयकान् मल्लान् विदित्वोत्थायासनाद् एकांसम् उत्तरासङ्गं कृत्वा येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत् ॥) 26.9 (अधिवासयतु मे भगवाञ् श्वो भक्तेन सार्धं भिक्षुसंघेन ॥) 26.10 (अधिवासयति भगवाञ् चुन्दस्य कर्मारपुत्रस्य तूष्णींभावेन ॥) 26.11 (अथ चुन्दः कर्मारपुत्रो भगवतस् तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा भगवतो भाषितम् अभिनन्द्यानुमोद्य

भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः ॥) 26.12 (अथ चुन्दः कर्मारपुत्रस् ताम् एव रात्रिं शुचिं प्रणीतं खादनीयभोजनीयं समुदानीय काल्यम् एवोत्थायासनकानि प्रज्ञप्योदकमणिं प्रतिष्ठाप्य भगवतो दूतेन कालम् आरोचयति ॥) 26.13 (समयो भो गौतमो सद्यो भक्तं यस्येदानीं भवाङ् गौतमः कालं मन्यते ॥) 26.14 (अथ भगवान् पूर्वाह्णे निवस्य पात्रचीवरम् आदाय भिक्षुसंघपरिवृतो भिक्षुसंघपु)रस्कृ(तो) येन चुन्दस्य क(र्)मारपुत्रस्य भ्(अक्ताभिसारस् तेनोपजगाम ॥ उपेत्य पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने न्यषीद)त् ॥

26.15 अथ चुन्दः कर्मारपुत्रः सुख्(ओप)निषण्णं बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघं विदि(त्वा भगवन्तं प्रणीतेन खादनीयेन लोहकरोटकात् स्वहस्तं सन्तर्पयति संप्रवार)यति ॥ भिक्षुसंघं च शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्व(हस्तं सन्तर्पयति संप्रवारयति ॥) 26.16 (तेन समयेन अन्यतमः पापभिक्षुर्) लोहकरोटकं कक्षेणापहृतवांस् तं खलु पापभिक्षुं भग(वान् अद्राक्षीच् चुन्दश् च बुद्धानुभावेन ॥) 26.17 (अथ चुन्दः कर्मारपुत्रो बुद्धप्र)मुखं भिक्षुसंघं शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वह(स्तं सन्तर्पयित्वा संप्रवारयित्वा भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौतहस्तम् अपनीतपात्रं नीचत)र्(अ)क्(अ)म् आसनं गृहीत्वा भगवतः प्(उ)रतो निषद्य भगवन्तं गा(थाभिर् गीताभिः पप्रच्छ ॥) 26.18 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (सा)र्(अ)थ्(इ)प्र्(अ)वरं विनायकाग्रं कत्(इ) लोक्(ए) श्रमणास् तद् अङ्ग ब्रूहि । 1 26.19 भ्(अगवान् आह ॥) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (मार्गज्ञश् च मार्ग)दैशिको मार्ग्(ए) जीवति यश् च मार्गदूषी । 2 26.20 चुन्द(ः) प्राह ॥

कं मार्गजिनं वद्(अन्ति) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + । 3 26.21 भगवान् आह ॥

यश् छिन्नकथंकथो विशल्यो निर्वाणा + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + । 4 26.22 परमप्रवरं हि यो विदित्वा आख्याता विभजेत् तथैव ध + ॥

+ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + । 5 26.23 (ध)र्मपदे सुदेशिते मार्गे जीवति संयतः स्मृतश् च ॥

अनवद्यपदेषु स्. + + + + + + + + + + + + + + + । 6 26.24 + + + + + + + + + + + + प्रस्कन्दी कुलदूषकः प्रगल्भः ॥

मायावी ह्(य् अ)संयतः प्रलापी प्(र)तिर्(ऊ)पे चर + + + + + । 7 26.25 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (सर्वे) न्(आ)प्य् एवंविधा भवन्ति ज्ञात्वैतान् + + + ति तस्य श्रद्धाम् । 8 26.26 कथं नु दुष्टेषु (ह्य् अ)संप्रदुष्टं शुद्धान् अशुद्ध्. + + + + + + ॥

+ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + । 26.27 <तिब्.> 26.28 + + पकं धूपिता कर्णिकेव लोहार्धमाष इव हिरण्यनद्धः ॥

+ + + + + (बहि)र् आर्य(बिंबः) + + + + + + + + + + + + । 26.29 (अथ भगवाञ् चुन्दस्य कर्मारपु)त्रस्य तद् दानम् अनयाभ्यनुमोदनयाभ्य्(अनुमोदते ॥)

26.30 (ददतः) पुण्यं प्र + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + रागद्वेषमोहक्षयात् सुनिर्वृतिः । 26.31 अथ भ्(अगवांश् चुन्दं कर्मा)रपुत्रं धार्म्या कथ्(अया सन्दर्शयित्वा समादापयित्वा समुत्तेजयित्वा संप्रहर्ष)यित्वोत्थायासनात् प्रक्रान्तः ॥

<हिएर् इम् तिब्. उद्दान>

27.1 तत्र भगवान् आयुष्मन्त्(अम् आनन्दम् आमन्त्रयते ॥) 27.2 आगमयान्(अन्द येन कुशिनगरी ॥

)27.3 (एवं भदन्तेत्य् आयुष्मान् आनन्दो भगवतः प्र)त्यश्रौषीत् ॥

27.4 अथ भगवान् मल्लेषु जनपदेषु चर्यां चरन् त(त्रान्तरा च पापाम्) अन्त्(अ)रा च नदीं हि(रण्यवतीम् अध्वप्रतिपन्नो मार्गाद् अवक्रम्य्) 27.5 (आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रय)ते ॥

27.6 प्रज्ञापयानन्द तथागतस्य चतुर्गुणम् उत्तरास(ङ्गं पृष्ठी म आवि)लायति ता(ं) त्(आवद् आयामयिष्ये ॥) 27.7 (एवं भदन्तेत्य् आयुष्मान् आनन्दो भगवतः प्रतिश्रुत्य) लघु लघ्व् एव चतुर्गुणम् उत्तरासङ्गं प्रज्ञप्य भग्(अवन्तम् इदम् अवोच)त् ॥

27.8 प्रज्ञप्तस् तथाग(तस्य चतुर्गुण उत्तरासङ्गः ॥ यस्येदानीं भगवाङ् कालं मन्यते ॥) 27.9 अथ भगवाङ् गणगुणां संघाटिं शिर(सि प्रतिष्ठाप्य दक्षिण्)एन पार्श्वेन शय्यां (कल्पयति पादे पादम् आधायालोकसंज्ञी प्रतिस्मृतः संप्रजान) उत्थानसंज्ञां मनसि कुर्वाणः ॥ तत्र भग(वान् आयुष्मन्तम् आन)न्दम् आमन्त्र(यते ॥) 27.10 (गच्छानन्द नद्याः कुकुस्तायाः पात्रेण उदकम् आहर य)तो ऽहं पानीयं पास्यामि गात्राणि च परिषेक्ष्यामि ॥

27.11 एवं भदन्ते(त्य् आयुष्मान् आनन्दो) भगव(तः प्रतिश्रुत्य पात्रं गृहीत्वा जगाम येन नदी कुकुस्ता ॥) 27.12 (तेन ख)लु समयेन नद्याः कुकुस्तायाः पञ्चमात्राणि शकटशता(न्य् अचिरव्यतिक्रान्तानि ॥ तैर् उदकं विलोडितं लुठितम् आविलम् ॥) 27.13 (अथ आयुष्मान् आनन्दो नद्याः कुकुस्तायाः पात्रेण पानीयम् आदाय येन भगवांस् तेनोपजगाम ॥ उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत् ॥) 27.14 (अत्र भदन्त नद्याः कुकुस्तायाः पञ्चमात्राणि शकटशतान्य् अचिरव्यतिक्रान्तानि ॥ तैर् उदकं विलोडितं लुठितम् आविलम् ॥) 27.15 (तेन भदन्तोदकेन भगवान् मुखं परिषिञ्चतु पादौ प्रक्षालयतु ॥ अस्माद् भदन्ताविदूरे नदी हिरण्यवती ॥ तत्र भगवान् पानीयं पास्यति गात्राणि च परिषेक्ष्यति ॥) 27.16 (अथ भगवांस् तेन पात्रोदकेन पादौ प्रक्षालयति मुखं परिषिञ्चति ॥ अतो विश्रान्तः सुखित उत्थाय न्यषीदत् पर्यङ्कम् आभुज्यर्जुं कायं प्रणिधाय प्रतिमुखं स्मृतिम् उपस्थाप्य ॥)

28.1 (तेन खलु समयेन पुत्कसो मल्लमहामात्रस् तत्रैवाध्वप्रतिपन्नः ॥) 28.2 (अद्राक्षीत् पुत्कसो मल्लमहामात्रो भगवन्तं प्रासादिकं प्रसादनीयं शान्तेन्द्रियं शान्तमानसं परचित्तदमकम् उपशान्तोपशमनं सुवर्णयष्टिसदृशप्रभम् अन्यतमस्मिन् वृक्षमूले निषण्णम् ॥) 28.3 (दृष्ट्वा च पुनर् येन भगवांस् तेनोपजगाम ॥ उपेत्य भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते न्यषीदत् ॥) 28.4 (एकान्तनिषण्णं पुत्कसं मल्लमहामात्रं भगवान् आमन्त्रयते ॥) 28.5 (पुत्कस रोचयसि त्वं काञ्चिच् छ्रमणस्य वा ब्राह्मणस्य शौचेयान् धर्मान् ॥) 28.6 (भदन्ताराडस्य कालामस्य शौचेयान् धर्मान् रोचयामि ॥) 28.7 (कस्मात् पुत्कस रोचयसि त्वम् आराडस्य कालामस्य शौचेयान् धर्मान् ॥) 28.8 (एको ऽयं भदन्त समय आराडः कालामो ऽध्वप्रतिपन्नो मार्गाद् अवक्रम्यान्यतमस्मिन् वृक्षमूले दिवाविहारोपगतः ॥) 28.9 (तेन खलु समयेन तत्रैव मार्गस्य पञ्चमात्राणि शकटशतान्य् अचिरव्यतिक्रान्तानि ॥) 28.10 (अथान्यतमः पुरुषस् तेषां शकटानां पृष्ठतो ऽवशिष्टो येनाराडः कालामस् तेनोपजगाम ॥ उपेत्याराडं कालामम् इदम् अवोचत् ॥) 28.11 (किं भवान् पञ्चमात्राणि शकटशतानि व्यतिक्रममाणान्य् अद्राक्षीत् ॥) 28.12 (न भोः पुरुषाद्राक्षम् ॥) 28.13 (किं नु भवान् पञ्चमात्राणां शकट)श्(अ)ताना(ं) व्य्(अतिक्रम)म्(आणानां) श्(अ)ब्द्(अं नाश्रौषीत् ॥) 28.14 (न भोः पुरुषाश्रौषम् ॥) 28.15 क्(इं) नु भवाञ् शये (सुप्)त्(अः ॥) 28.16 (न भोः पुरुषाहं शये सुप्तः ॥) 28.17 (किं नु भवान् संज्ञ्य् एव समानो जाग्रन् नाश्रौषीत् पञ्चानां शकटशतानां व्यतिक्रममाणानां शब्दम् ॥) 28.18 संज्ञी एवाहं भोः पुरुष समानो जाग्रन् नाश्रौषं पञ्चानां शकटशतानां व्यत्(इ)क्रममाणानां शब्दम् ॥

28.19 अथ तस्य पुरुषस्यैत(द् अभवत् ॥) 28.20 (आश्चर्यं बत प्रव्रजितानां शान्तविहारिणां यत्रेदानीं संज्ञी) समानो जाग्रन् नाश्रौषीत् पञ्चानां शकटशतानां व्यतिक्रममाणा(नां शब्दम् ॥ तथापि चीवरं रजसावकीर्णम् ॥) 28.21 (प्रसन्नश् चास्य स पुरुषो वशीकृतः ॥ एवम् एवाहं) भदन्ताराडस्य कालामस्य शौचेयान् धर्मान् रोचयामि ॥

28.22 किं मन्यसे (पुत्कस कतर उत्तमो यः पञ्चानां शकटशतानां व्य)तिक्रममाणानां शब्दो यो वा देवस्य गर्जतो ऽशन्याश् च स्फोटत्याः ॥

28.23 किं भदन्त करि(ष्यन्ति पञ्चमात्राणि दश वा सहस्रं वा शकटशतानि ॥ उत्तमः) शब्दो यो देवस्य गर्जतो ऽशन्याश् च स्फोटत्याः ॥

28.24 एको ऽयं पुत्कस समय आदुम्(आ)य्(आं) विहर्(आमि भूतागारे ॥ पूर्वाह्णे निवस्य पात्रचीवरम् आदायादुमां पिण्डा)य प्रविशामि ॥ आदुमां पिण्डाय चरित्वा कृतभक्तकृत्यः पश्चाद्भक्तपिण्डपातः प्र(तिक्रम्य पात्रचीवरं प्रतिशमय्य पादौ प्रक्षाल्य भूतागारे निषण्णः प्रतिसंल)यनाय ॥

28.25 तेन खलु समयेनादुमायां देवेन गर्जताशन्या (च) स्फ्(ओ)टत्या च्(अत्वारो बलिवर्दका हता द्वौ च कार्षकौ भ्रातरौ ॥ तदादुमाया उच्चशब्दमहाश)ब्दो महाजनकायस्य निर्घोषः ॥

28.26 सो ऽहं सायाह्ने प्रतिसंलयन्(आद् व्युत्थाय भूतागारस्य च्छायायाम् अभ्यवकाशे चङ्क्रमे चङ्क्रम्ये ॥) 28.27 (अथान्यतमः पु)रुषस् तस्मान् महाजनकायाद् येनाहं तेनोपसंक्रान्तः ॥ उपेत्य मम्(अ पादौ शिरसा वन्दित्वा मां चङ्क्रममाणम् अनुचङ्क्रम्यते ॥) 28.28 (तम् अहम् एवम् आ)मन्त्रये ॥

28.29 किम् एतद् भोः पुरुषादुमाया उच्चशब्दमहाशब्दो महाजनकायस्य नि(र्घोषः ॥) 28.30 (स आह ॥ इदानीं भदन्तादुमायां देवेन गर्जताशन्या च स्फ्)ओटत्या च्(अत्वारो ब)लिव्(अर्दक्)आ (हता) द्वौ च कार्षकौ भ्रातरौ ॥ त(द्)ऐष उच्चशब्दमहाशब्(दो महाजनकायस्य निर्घोषः ॥) 28.31 (किं नु भगवान् देवं गर्जन्तम् अशनिं च स्फोटतीं नाश्रौषीत् ॥) 28.32 (न भोः पुरुषाश्रौषम् ॥) 28.33 (आह स) पुरुषः ॥ कि(ं) नु भगवाञ् (शये सुप्तः ॥) 28.34 (न भोः पुरुषाहं शये सुप्तः ॥) 28.35 (किं नु) भगवान् संज्ञ्य् ए(व) समानो ज्(आग्रन् नाश्रौषीद् देवस्य गर्जतो ऽशन्याश् च स्फोटत्याः शब्दम् ॥) 28.36 (सं)ज्ञ्य् एवाहं भोः पुरुष्(अ समानो जाग्रन् नाश्रौषं देवस्य गर्जतो ऽश)न्याश् च स्फोटत्याः शब्दम् ॥

28.37 अथ तस्य पुरुषस्य्(ऐतद् अभवत् ॥ आश्चर्यं बत) तथागतानाम् अ(र्हतां सम्यक्संबुद्धानां शान्तविहारिणां यत्रेदानीं सं)ज्ञ्य् एव सम्(आ)नो जाग्रन् नाश्रौषीद् देवस्य गर्जतो (ऽशन्याश् च स्फोटत्याः शब्दम् ॥) 28.38 (प्र)सन्नश् च मे स पुरु(षो वशीकृतः ॥) 28.39 (स आह ॥ को भदन्त भग)वतो न्(आ)भिप्रसीदेत् ॥ एषाहं भदन्त भगव(त उदारम् अभिप्रसन्नः ॥) 28.40 अथ पुत्कसो मल्लमहा(मात्र उपकारकं पुरुषम् इदम् अवोचत् ॥) 28.41 अनुप्रयच्छ मे भोः (पु)रु(ष) नवं सुवर्णपीतं दुष्य(युगं तेनाहं भगवन्तम् आच्छादयि)ष्य्(आ)मि ॥

28.42 अदाद् उप(क्)आ(रकः पुरुषः पुत्कसाय मल्लमहामात्रा)य नवं (सुव)र्(ण)पी(तं दुष्)ययुगम् ॥

28.43 अथ पुत्कसो म(ल्लमहामात्रो नवं सुवर्णपीतं दुष्ययु)गम् आद्(आ)य भग(वन्तम् इदम् अवोचत् ॥) 28.44 (इदं नवं सुवर्णपी)तं दुष्य(युगम् अ)स्म्(आकं प्रि)य्(अं) मनापं च तद् भगवा(न् प्रतिगृह्णात्व् अनुकम्पाम् उपादाय ॥) 28.45 (प्र)तिगृह्णाति भगवान् पुत्क्(असस्य मल्लमहामात्रस्य नवं सु)वर्णपीतं दुष्ययु(ग)म् अनुकम्पाम् उपादाय ॥

28.46 अथ पुत्कसो मल्ल्(अमहामात्रो भगवन्त)म् इदम् अवोचत् ॥

28.47 पुन्(अर् अहं भदन्तोपस्थास्यामि भगवन्तं भि)क्षुसंघञ् च ॥

28.48 कल्याणम् इदं पुत्कसोच्यते भगवान् अवोचत् ॥

28.49 अथ पु(त्क)सो म्(अल्ल)महामात्रो भगव्(अतो भाषितम् अभिनन्द्यानुमोद्य भगवत्पादौ) शिरसा वन्दित्वा भ(ग)वतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः ॥

28.50 तत्र भगवान् आयुष्मन्त(म् आनन्दम् आमन्त्र)यते ॥

28.51 अनुप्रयच्छ म (आनन्द नवं सुवर्णपीतं दुष्ययुगं शस्त्र)लूनं कृत्वाच्छादयिष्यामि ॥

28.52 अदाद् आयुष्मान् आनन्दो भगवतो (नवं सुवर्णपीतं दु)ष्ययुगं शस्त्रलूनं कृ(त्वा ॥) 28.53 (तद् आच्छादितं भगवतश् छविवर्णा)वभासेन हतावभासम् इव ख्य्(आ)ति ॥

28.54 अथायुष्मान् आनन्दो भगव(न्)त्(अम् इदम् अवोचत् ॥) 28.55 (अहं भदन्त विंशतिं वर्षाणि साधिकं भगवन्तम्) उपत्(इ)ष्ठा(मि) नाभ्(इ)जानाम्य् (ए)व्(अं)विधस्य च्छविवर्णावभासस्य प्रादुर्भावं ॥ को भदन्त हेत्(उः कः प्रत्ययो ऽस्यैवंविधस्य छविवर्णावभासस्य प्रादुर्भा)वाय ॥

28.56 एवम् एतद् आनन्द ॥ एवम् एतद् आनन्द ॥ द्वाव् इमौ हेतू द्वौ प्रत्ययाव् अस्यैवंविधस्य (च्छविवर्णावभासस्य प्रादुर्भावाय ॥) 28.57 (कतमौ द्वौ ॥) 28.58 (यस्यां रात्रौ बोधिसत्)वो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धो यस्यां च रात्रौ तथागतो ऽनुपधिशेषे निर्वाण्(अधातौ परिनिर्वास्यते ॥) 28.59 (इमौ द्वौ हेतू द्वौ प्रत्ययाव् एवंविधस्)य च्छविवर्णावभासस्य प्रादुर्भावाय ॥

29.1 तत्र भगवान् आयु(ष्)म्(अ)न्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते ॥

29.2 आग(मयानन्द येन नदी हिरण्यवती ॥) 29.3 (एवं भदन्तेत्य् आयुष्मा)न् आनन्दो भगवतः प्रत्यश्रौषीत् ॥

29.4 अथ भगवान् येन नदी हिरण्यवती तेनोपजगाम्(ओपेत्य नद्या हिरण्यवत्यास् तीरे निवासनम् एकान्ते स्थापयित्वा नदीं हिरण्)य्(अ)वतीम् अभ्यवगाह्य गात्राणि परिषिच्य नदीं हिरण्यवतीं प्रत्यु(त्थ्)आ(य न्यषीदद् गात्राणि विशोषयन् ॥) 29.5 (अथ भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते ॥) 29.6 स्याद् आनन्द चुन्दस्य कर्मारपुत्रस्य विप्रतिसारः परे(षाम् आपादितः ॥ तस्य ते चुन्द न लब्धम् अलाभा ॥ तस्य ते दुर्लब्धं न सुलब्धं य)स्य्(अ) ते शास्ता प्(अ)श्च्(इ)मं पिण्डपातं परिभुज्यानुपधिशेषे निर्वाणधातौ प(रिनिर्वृतः ॥) 29.7 (द्विविधानन्द चुन्दस्य कर्मारपुत्रस्य विप्रतिसारिणो कौकृत्यं व्)इनोदयितव्यम् ॥

29.8 संमुखं म आयुष्मंश् चुन्द भगवतो ऽन्तिकाच् छ्रुतं संमुख्(अम् उद्गृहीतं द्वौ पिण्डपातौ समसमौ विपाकेन ॥) 29.9 (यं च पिण्डपातं) भुक्त्वा बोधिसत्वो ऽनुत्तरां सम्य(क्स)ंबोधिम् अभिसंबुद्धः ॥

29.10 यं च पिण्द(पातं भुक्त्वा तथागतो ऽनुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वास्यते ॥) 29.11 (इमौ द्वौ पिण्डपातौ) समसमौ विपाकेन ॥

29.12 तद् इदम् आनन्द चुन्देन कर्मारपुत्रेणायुःसं(वर्तनीयं कर्म कृतं वर्णसंवर्तनीयं बलसंवर्तनीयं भोग)संवर्तनीयं स्वर्गसंवर्(त)नीयम् ऐश्(व)र्यसंवर्तनीयं कर्म कृतं भविष्य(ति ॥) 29.13 (अथायुष्मान् आनन्दो भगवन्तम् इदम् अवोचत् ॥) 29.14 (अयम् आयुष्माञ् छन्दश् चण्डो रभसः परुषो रोषित आक्रोश)को भिक्षू(णां ॥ त)स्य्(आ)स्म्(आभिर्) भद(न्)त (भ)गवत्(ओ) ऽत्यय्(आ)त् कथ्(अं प्)र्(अ)त्(इ)प्(अत्त)व्य्(अं ॥) 29.15 छ्(अन्)द्(अ) आ(नन्द भिक्षुर् ममात्ययाद् ब्रह्मदण्डेन तर्जनीयः ॥ ब्रह्मदण्डेन तर्जितश् चेद् विप्रतिसार)वश्(अ)म् आपत्स्यते तथासंविग्नश् च कात्यायनाववादेनाववादितव्यः ॥

30.1 तत्र भग्(अव्)आ(न् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते ॥) 30.2 (आगमयानन्द येन कुशिनगरी ॥) 30.3 (एवं बदन्तेत्य् आयुष्मान् आनन्दो) भगवतः प्रत्य्(अ)श्रौषीत् ॥

30.4 अथ भगवान् अन्तर्(आ) च नदी(ं) हिरण्यवतीम् अन्तरा च कुशि(नगरीं मल्लेषु जनपदेषु चर्यां चरन्न् अत्रान्तराध्वप्रतिपन्नो मार्गाद् अवक्रम्यायुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते ॥) 30.5 (प्रज्ञापया)नन्द तथागतस्य चतुर्गुणम् उत्तरासङ्गं पृष्ठी म आविलायति त्(आ)ं तावद् आयाम्(अयिष्ये ॥) 30.6 (एवं भदन्तेत्य् आयुष्मान् आनन्दो भगवतः प्रतिश्रुत्य लघु लघ्व् एव चतुर्गुणम् उत्त)रास(ङ्)गं प्रज्ञप्य भगवन्तम् इदम् अवोचत् ॥

30.7 (प्)रज्ञप्तस् तथागतस्य चतुर्गुण (उ)त्त्(अरासङ्गः ॥ यस्येदानीं भगवाङ् कालं मन्यते ॥) 30.8 (अथ भगवाङ् गणगुणां संघाटिं शिरसि प्रतिष्ठाप्य) दक्षिणेन पार्श्वेन शय्(य्)आं कल्पयति पादे पादम् आधायालोकसंज्ञी (प्रतिस्मृतः संप्रजान उत्थानसंज्ञां मनसि कुर्वाणः ॥) 30.9 (तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते ॥) 30.10 (प्रतिभान्तु) त आनन्द बोध्यङ्ग्(आ)नि ॥

30.11 स्मृतिसंबोध्यङ्गं भदन्त भगवता स्व्(अयम् अभिज्ञातं सम्यगधिगतं सुव्याख्यातं विवेकनिश्रितं विरागनिश्रितं निरोधनिश्रितं व्यवसर्गपरिणतम् ॥) 30.12 (धर्मविच)यो वीर्यं प्(र्)ईति(ः) प्(रस्रब्धिः) सम्(आ)धि(र् उ)पे(क्षा च संब्)ओध्(य)ङ्गं (भदन्त भगवता स्वयम् अभिज्ञातं सम्यगधिगतं सुव्याख्यातं विवेकनिश्रितं विरागनिश्रितं निरोधनिश्रितं व्यवसर्गपरिणतं ॥) 30.13 (प्रतिभातं त आनन्द वीर्यम् ॥) 30.14 (प्रतिभातं भगवन् वीर्यम् ॥) 30.15 (वीर्यम् आनन्दासेवितं भावितं बहुलीकृतम् अनुत्तरसम्यक्संबोधये संवर्तते ॥) 30.16 (एवम् उक्त्वा भगवान् उत्थाय न्य)षीदत् प्(अर्)य्(अङ्क)म् आभुज्यर्जुं कायं प्रणिधाय प्रतिमुख(ं) स्मृतिम् उप्(अस्)थ्(आप्य ॥) 30.17 (अ)थान्य्(अतमो भिक्षुस् तस्यां वे)लायां ग्(आ)था बभाषे ॥

30.18 मधुर्(अं) धर्म(ं) श्रोतुं ग्लान्य्. + + + + + + + + + ॥

+ शास्(त्)आ भिक्षो ऽवदद्. + + + + + बोध्यङ्गानि वर्तन्ते । 1 30.19 <छिन्.> 30.20 साध्व् इत्य् अवदत् स्थविरो ऽप्य् (आ)नन्दः प + + + + + + + ॥

शुक्ला ह्य् एते धर्माः सन्ति विरजस(ः) प्रवचनेन्(अ) । 2 30.21 स्मृतिविचयौ वीर्यं च प्रीतिः प्र(स्रब्ध्)इ(र् य)थ्(आ) समाधिश् च ॥

सोपेक्षाण्य् एतानि हि बोध्य(ङ्गानि) + + + + + । 3 30.22 बोध्यङ्गकथां श्रुत्वा बोध्यङ्गानां रसं स विज्ञाय ॥

बाढ्. + + + + + + + धाद् व्युत्थित + + । 4 30.23 सो ऽपि हि धर्मस्वामि धर्मस्या + + + + + + .आ ॥

इच्छति धर्मं श्रोतुं न श्रोतव्यः कथं सो ऽन्यैः । 5 30.24 यो ऽप्य् (अग्रो भिक्षुश् च प्रज्ञावान् दश)बले(न नि)र्दिष्टः ॥

सो ऽपि जगाम ग्लानो धर्मश्रवणार्थम् उपतिष्यः । 6 30.25 शृण्वन्ति ते ऽपि (सूत्रध)रा (विनय)धरा मातृक्(आ)धराश् चैव ॥

कुशलान् अय्. + + + + (न श्रोतव्यः कथं सो ऽन्यैः) । 7 30.26 शृण्वन्ति यथाधर्मम् आज्ञाचित्(त्)अं + + उपस्थाप्य ॥

प्रीतिं त्(अ)था लभ(न्)ते (निरामिष्)एषु (बुद्धवचनेषु) । 8 30.27 प्र्(ई)तिमनः प्(र्)अस्रब्धिः काये ऽस्मिन् स सु(ख) + + + + + ॥

+ + + (समा)धिं + + + + पि संस्प्. + + । 9 30.28 च्(इ)त्ते समाहिते विश्वे संस्का(र)शरण(ं न गच्छन्ति ॥

संसार)भ्(अ)वग्(अ)ति(भ्)य्(ओ) व्(इ)रक्तचित्ता विमुच्यन्ते । 10 30.29 + + + + + + + + + + (देवेष्)उ मनुज्(ए)षु ॥

निरुपादान इव शिखी प्(अरिनिर्वास्यन्ति भूत्वार्हन् । 11 )30.30 + + + + + म् इह धर्मश्रवणं जिनेन निर्दिष्ट(म् ॥) + + + + + + + + + + + + + स्तु । 12

31. = sondertext ii (st.ii) <ct 136ff.>

31.1 (स्त्.इइ) तत्र भगवान् आयु(ष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्)र्(अय)ति ॥ आगमयानन्द येन कुशिनगरी ॥ एवं भदन्ते(त्य् आयुष्मान् आनन्दो भगवतः प्रत्यश्रौषीत् ॥) 31.2 (स्त्.इइ) अश्रौषुः कौशिनागराणां म(ल्लप्रमुखाः पञ्च च) मल्लशतान्य् अन्यतरस्मिं संस्थागारे सन्निषण्णानि स्(अन्निपतितानि ॥ भगवान् मल्लेषु जनप)देष्व् अनुपूर्वेण चर्यां चरं पापाम् अनुप्राप्तः पाप्(आयां विहरति जलुक्)आवनषण्डे ॥ तम् एनं (पा)पीयका मल्लाः परमया मान्(अनया मानितवन्तः परमया पूजन)या पूजितवन्तः परमया ग्(उरुकार)तया (गुरुकृतवन्तः ॥) पुनस् (त्)एषाम् अग्(र्)एण प्रण्(ई)तेनानुत्तरेण धर्(मदा)ने(नोपकृत्). + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + ति भगवा(ं) भ्(इ)क्ष्(उ)स्(अं)घ्(अपरिवृतो) भिक्षु(संघपुरस्कृतो कुशिनगरीम् आगमिष्यत्य् अस्माकं ग्रामक्षेत्रे ॥) 31.3 (स्त्.इइ) + + + + + + + + + + + + + + +(आ)त्महितहेतोः सर्वान् कुशि + + + + + + शो + + + सुहि + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + छ्(अ)त्रध्(व्)अजपताकांश् चारोपय्(ए)म महांश् च प्रस्थापयेम + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + ततः पश्चात् सर्वेषां प्रत्युद्गमनम् एव श्रेयः स्यात् ॥

31.4 (स्त्.इइ) ततस् ते स(र्)वे + + + स्(अं)मोदमाना ए + + + + + + + + + + + + + + (विशोध)यंति स्(उ)सन्नां सुसंमृष्टां कृत्वा सर्वालङ्क्(आ)र(व्)इभूषणैर् विभूषयन्ति प्रणीतैश् च्(अ ग)न्धैर् माल्यैः पुष्पैर् धूपै(ः) + + + + + + (छत्रध्वजपताकांश् चारोप)यन्ति (य्)एन च मार्गेण भगवां निर्याति तम् अ + + (प्रत्युद्गं)तु(ं प्रक्रा)न्ताः ॥

31.5 (स्त्.इइ) तेन खल्(उ स)मयेनान्तरा च्(अ) + + + + + + + + + + + + + (उत्तरे म)हती पृथ्वीशिला समवरुद्धा अस्थाने राजप्(र)दे + + + + + उ + (ष)ष्ट्(इ)हस्तप्रमा(ण्)अम् ऊर्ध्वतो ऽभ्युद्गता त्र्(इंशत्). + + + + + 31.6 (स्त्.इइ) + + + + + + (नन्नु व)यम् इमां महतीं पृथ्वीशिलाम् अस्मात् प्रदेश्(आद्) उत्क्ष्(एप्)स्या(मः ॥ यत्)र्(आस्मात्) प्रदेश्(आद् उत्)क्षिपेम्(अ) तत्(रा)स्माकं मार्गश् च सुशो(धितः स्यात् ॥) + + + + + + + + + + + + + (अस्मा)कं च दिशि दिक्षूदारः कल्याणकीर्तिशब्दश्लोको ऽभ्युद्गच्छेत् ॥

31.7 (स्त्.इइ) (अथ कौशि)नागरा मल्ल्. + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + उत्तरे सा महती पृथ्वीशिला ॥ अस्मात् प्रदेशा(त्) प्र(क्षेप्)स्याम(ः) + + + + + मे र्. + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (शृण्वन्तु) भ्(अ)वन्तः कौशिनागर्(आ) मल्ला वा मल्ल + + + + + + + + ं पा + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (व)यम् इमाम् अपि महतीं (पृथ्वीशि)ल्(आम् अस्मात् प्रदेशाद् उत्क्षेप्स्यामः ॥ यत्रा)स्म्(आत्) प्रदेश्(आद् उत्क्षिपेम तत्रा)स्माक्(अं) म्(आर्)गश् च स्(उशो)धितः स्यात् पू(र्)ववद् (यावत् कल्याणकीर्तिशब्दश्लोको ऽभ्युद्गच्छेत् ॥) 31.8 (स्त्.इइ) (तथा भवतु कौशिनागरा) मल्ला(ः प)रस्परान् प्रत्यश्रौषुः प्रत्येकप्रत्येकं भद्रेषु यानेष्व् अधिरुह्य्. + + + + + + + + + + + + + + + + कुलबलरूपैश् c. + + + + + + + + न्त्. महाशब्द(ं) प्रक्ष्वेडयन्तः किलिकिलायमाना हृष्टास् तुष्टा उदग्राः प्र्(ई)तिसौमनस्यजाताः + + + + (मह)त्या ऋद्ध्या कुशिनग(र्या निष्क्रम्यानेकशता)न्य् अश्वोष्ट्रनीलगवांपतीनाम् ऋषभगजगन्धहस्तिनाम् आदाय येन सा म(हती) पृथ्वी(शिला तेनोपज)ग्मुः ॥

31.9 (स्त्.इइ) उपेत्य तां महतीं (प्)ऋ(थ्वीशिलां न)लरज्ज्वा बहुशो वेष्टयन्ति केचिन् निश्रयणीम् आबध्य मुञ्जबल्बजरज्ज्वा क्. + ना(क)र्षयन्ति परिक + + + + + फलशतैर् मूलत उद्धर्तुम् + + + + + + न्तुं 31.10 (स्त्.इइ) केचिद् वज्रप्रहारैश् चूर्णयितुं केचिच् छरीरबले(न) सन्न्(अद्ध्)औष्ट्र्. + चालयितुं केचिद् ऋषभ + + + श् च्(अ) पातयितुं केचिद् धस्तियू(थ) + + + यितुं केचिद् औषधबलै(र्) न्(आ)शयितुं केचिन् मन्त्रबलैर् अन्त(र्)धापयितुम् इच्छ्(अन्)ति ॥

31.11 (स्त्.इइ) तेषाम् एवंरूपाणाम् उ(त्तमं) व्यायच्छतां कच्चिद् अस्मात् प्रदेश्(आत्) + + + + + + + + + + + + + ॥ ते ऽश्व्(आसाः) क्लान्तकाया(ः) प्राग्भारकाया विहतप्र्(आणा) नै(व शक्नुव)न्ति तां मह(तीं शिलां) चालयितुं कुतः पुनर् उच्छ्रयितुं (प्)र्(अवर्तयि)तु(m). 31.12 (स्त्.इइ) अथ भगवां भिक्षुसंघपरिवृतो भिक्षुसंघपुर(स्)कृ(त्)ओ (ऽनुपूर्वेण चर्यां चरन् येन) सा महती पृथ्वीशिला (तेनोपजगाम ॥) 31.13 (स्त्.इइ) (अथ कौशि)न्(आ)गरा मल्ला भगवन्तं दूरत एवागच्छन्तं दृष्ट्वा च पुनर् हृष्टास् (तु)ष्टा (उदग्राः प्रीतिसौमनस्यजाता) गुरुगौरवजाता स्. + + + + + + + + + + (भ)ग्(अ)वत्पादौ शिरसा वन्दन्ति भगवन्तं त्रिप्रदक्षिणीकुर्वन्त्(इ) + + + + + + + + + + + + + + 31.14 (स्त्.इइ) (एक्)आन्तस्थितान् कौशिन्(आगरान् मल्लान् भगवान् इ)दम् अवोचत् ॥ किम् एतद् आरब्धं कुमारकाः परमेण च महता प्(अराक्रमेण ॥) 31.15 (स्त्.इइ) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (वय)ं भदन्ताश्रौष्म कौशिनागरा मल्लाः ॥ भगवां मल्लेषु जनपदे(ष्व् अनुपूर्वेण चर्यां चरन् पापाम् अनुप्राप्तः पापायां विहरति जलुकावनषण्डे ॥ तम् एनं पापीयका) मल्लाः परमया माननया मानि(तवन्तः परमया पूजनया पूजितवन्तः परमया गुरुकारतया गुरुकृतवन्तः ॥ पुनस् तेषाम् अग्रेण) प्(र)णीतेनानुत्तरेण धर्मदानेनोपकृ(त्). + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (ति भगवां भिक्षुसंघपरिवृतो भिक्षुसंघपुरस्कृतो कुशिनगरी)म् आगमिष्यत्य् अस्मा(क)ं ग्रामक्षेत्रे ॥ श्(रु)त्(वा) .................... ग्रोßए ल्üच्के <मातापितृकबल, पुण्यबल, प्रज्ञाबल, ऋद्धिबल, भावनाबल> ...... 31.16 (स्त्.इइ) + + + c. तं + + + पूर्णम् अनूनम् अविकल्(अम्) + + (अ)भिसंक्षिप्य संपिण्डयित्वा त्(अद्) ऋ(द्धिबल) + + + + + + म् अकार्षीद् विविक्ते(न) + + + + + + श्. प्र्. न्. .ध्. + + न् इदं तथागतस्य भावनाबलम् ॥

31.17 (स्त्.इइ) कीदृशे(न) भ्(अ)दन्त मातापैतृकेण बलेन स(मन्वागतास् तथागता अ)र्हन्तः सम्यक्संबुद्ध्(आः) ॥

31.18 (स्त्.इइ) (इच्छथ) यूयं वासिष्ठास् तथागतस्यान्तिकात् तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धानां मातापैतृ(कं बलं श्रोतुं ॥) 31.19 (स्त्.इइ) (परमं भदन्)त भगवन्न् इच्छामः परमं सुगतेच्छामः ॥

31.20 (स्त्.इइ) तेन हि यूयं वासिष्ठाः शृणुत साधु च सुष्ठु च मनसि कुरुत भाषिष्ये ॥

31.21 (स्त्.इइ) य्(अद् दशानां प्राकृ)तानां गवानां बलं तद् एकस्य नीलगवस्य बलं ॥ यद् दशानां नीलगवानां बलं तद् एकस्य महर्षभस्य बलम् ॥ यद् दशानां मह्(अर्षभानां बलं तद् एक)स्य (चम)रस्य बलम् ॥ यद् दशानां चमराणां बलं तद् एकं खड्गबलम् ॥ यद् दश खड्गबलानि तद् एकस्य प्राकृतस्य हस्तिनो बलम् ॥ य्(अद् दशानां प्राकृतानाम्) ह(स्)त्(इनां) बलं तद् एकस्य वामानुकहस्तिनो बल(ं) ॥ यद् दशानां वामानुकहस्तिनां बलं तद् एकस्य कणेरुकस्य हस्तिनो बलम् ॥ यद् द्(अशानां कणेरुकहस्ति)नां बलं तद् एकस्य कराडहस्तिनो बलम् ॥ यद् दशानां कराडहस्तिनां बलं तद् एकस्य नीलगिरेर् हस्तिनो बलम् ॥ एवं पीतगिरे(र् लोहितगिरेः श्वेतगि)रेः सौगन्धिकस्य मधुगन्धिकस्योत्पलगन्धिकस्य कुमुदगन्धिनो बलम् ॥ यद् दशानां कुमुदगन्धिनां बलं तद् एकस्य (पद्महस्तिनो बलम् ॥ य)द् दशानां पद्महस्ति(नाम् ब)ल्(अ)ं (त)द् एकस्य महापद्महस्तिनो बलम् ॥ यद् दशानां महापद्महस्तिनां बलं तद् एकस्य (ह्)ऐ(मवतस्य हस्तिनो बलम् ॥ य)द् दशानां हैमव्(अतानां हस्तिनां ब)ल्(अं) तद् एक(स्य) ग्(अ)ज्(अ)गन्धहस्तिनो बलम् ॥ यद् दशानां गजगन्ध(ह)स्तिनां बलं तद् एकस्यार्धमहा(नग्निनो बलम् ॥ यद् द्वयोर् अर्धमह्)आन्(अ)ग्(न्)इ(न्)ओ(र् बलं तद् एक)स्य म(हानग्निनो ब)लम् ॥ य(द्) द्(अश्)आ(न्)आं (म)हानग्निनां बलं त(द् एकस्या)र्धप्रस्कन्दिनो बलम् ॥ यद् द्वयो(र् अर्धप्रस्कन्दिनोर् बलं तद् ए)कस्य प्रस्क्(अन्दिनो ब)लम् ॥ यद् दशाना(ं प्)र्(अ)स्कन्द्(इ)नाम् बल(ं) तद् (ए)क्(अस्य) + + + + (ब)लम् ॥ यद् दश्. + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (ए)क(ं) वराङ्गब्(अलम्) ॥ यद् दशवराङ्गबलानि तद् एकम् अर्धनाराय(णबलम्) + + ॥ यद् द्वयोर् अर्धन्(आरायणयोर् बलं तद् एक) + + + + + + + + + कानि त्र्. + + + (नारा)यणबलशतानि तद् एकस्य तथागतस्यार्ह्(अतः सम्य)क्स्(अं)बुद्धस्य (बलम्) ॥

31.22 (स्त्.इइ) + + + + + + + + ङ्गे न + + + + + + + + + + + + (ब)लं धारयन्ति तथागता अर्हन्तः सम्यक्स(ंबुद्धाः ॥ ये चातीता) ये चाना(गतास् तथागता अर्हन्तः स)म्यक्स(ं)बुद्ध्(आ)ः सर्वे (स)मसमाः समस्वराः समलक्षणाः समगुणतुल्(य्)आ + + + + + + + प + + + + + + + + + + (आयुषा शरीर)देहेन च ॥

31.23 (स्त्.इइ) ईदृशेन्(अ) वासिष्ठा मातापैतृकेन बलेन समन्वागतास् तथाग्(अता अर्हन्तः पूर्ववद् यावद् आयुषा शरीरदेहेन च ॥) 31.24 (स्त्.इइ) (श्रुतम् अस्माभिर् एव) भगवतो ऽन्तिकात् (तथा)गतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धानां मातापैतृकं बलम् ॥

31.25 (स्त्.इइ) (कीदृशेन भदन्त पुण्यबलेन समन्वागतास् तथागता अर्हन्तः सम्यक्)संबुद्धाः ॥

31.26 (स्त्.इइ) इच्छथ यूयं वास्(इष्ठास्) तथागतस्यान्तिकात् तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबु(द्)ध्(आनां पुण्यबलं श्रोतुम् ॥) 31.27 (स्त्.इइ) (परमं भदन्त भगवन्न् इच्छामः परमं सुगते)च्छामः ॥

31.28 (स्त्.इइ) तेन हि यूयं वा(सि)ष्ठाः शृणुत साधु च सुष्ठु च मनसि कुरुत्(अ भाषिष्ये ॥) 31.29 (स्त्.इइ) (यद् वा)सिष्ठा जं(बुद्वीपे सत्वानां पुण्यं तज् जम्बुद्वीपपतेश् चक्रव)र्तिनः पुण्येषूप(नि)धाय शतिमान् अपि कलां नोपैति सहस्रिमा(ं शतस)हस्रिमा(ं) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + प्य् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥

31.30 (स्त्.इइ) य्(अद् व्)आसिष्ठा द्वीपयोः सत्वानां पुण्यं तद् द्विद्वी(पपते)श् चक्रवर्तिन्(अः पुण्येषूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति) पूर्ववद् याव्(अद् उपनिषद)म् अपि नोपै(ति ॥ यद् व्)आसिष्ठास् त्रिषु द्वीपेष्(उ) सत्वानां पुण्यं तत् त्(र्)इद्वी(पप)तेश् चक्रवर्ति(नः पुण्येषूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनि)षदम् अपि नोपैति ॥ यद् वासिष्ठाश् चतुर्(षु द्वीपेषु सत्वानां पुण्यं तच् चतुर्द्वीपपतेश् चक्रवर्तिनः पुण्येषूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि) नोपैति ॥

31.31 (स्त्.इइ) चत्वारः खलु वासिष्ठाश् (c). + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 31.32 (स्त्.इइ) (एकद्व्)ईपकस्य चक्रवर्तिनो ऽयस्मयं (चक्रं प्रा)दुर्भवति समन्तक्रोशम् ॥ द्विद्वीप्(अकस्य चक्रवर्तिनो + + + चक्रं प्रादुर्भवति द्विसमन्तक्रोशम् ॥ त्रिद्वीपकस्य च)क्रवर्तिनो राजतं चक्रं प्रादुर्भवति त्रिसमन्तक्रोशम् ॥ चतु(र्द्वीपकस्य चक्रवर्तिनो सनाभि)कं सनेमिकं दिव्यं (सर्)वसौवर्णं (चक्रं प्रादुर्भवति चतुःसमन्तक्रोशम् ॥) 31.33 (स्त्.इइ) + + प्रभास्वरं + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (पुण्यं त)च् चत्(उ)र्महाराजिकानां देवानां (प्)उण्येषूपनि(धाय शतिमाम् अपि) कलां (नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥ यच् चतुर्महाराजिकानां दे)वानां पुण्यं तच् च(तु)र्णा(ं) महा(राज्ञां पुण्येषूपनिधाय श)त्(इ)माम् अ(पि कलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥ यच् च)तुर्णां महाराज्ञां पुण्यं तद् देवा(नां त्रयस्त्रिंशानां पुण्येषूपनिधाय) श्(अ)तिमाम् अपि क्(अलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥) 31.34 (स्त्.इइ) (यत् कोटि)शतसहस्रं देवानां त्रयस्त्रिंशानां पुण्यं तद् + + + + + (पुण्येषूपनिधाय) शतिमाम् अपि कला(ं) न्(ओ)प्(ऐ)ति पू(र्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि) नोपैति ॥

31.35 (स्त्.इइ) यथा देवास् त्रयस्त्रिंशाः + + + (शक्)र्(ओ देव्)एन्द्र + वं + मा + .आ + + + + + + + + + + + + + (तथा यामास् तुषि)ता देवाः संतुषितो देवपुत्रो नि(र्माणरतयः परिनिर्मि)तवशवर्ति(नो) ब्रह्मा सभापतिर् ब्रह्मपुरोहि(ता महाब्रह्माणः परी)त्ताभा अप्र(माणा)भा आभास्वराः परीत्तशुभाः शु(भकृत्स्ना अनभ्रकाः पुण्यप्र)सवा बृहत्फला अबृहा अत्(अपाः) सुदर्शना अकनिष्ठाः ॥

31.36 (स्त्.इइ) यत् कोटिशतसहस्रम् अकनिष्ठानां (पुण्यं तद्) + + + + + (पुण्येषूपनिधाय श)तिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्व्(अवद् या)वद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥ यत् कोटिश(तसहस्रम्) + + + + (पुण्यं तद् एक)स्य मैत्रेयस्य बोध्(इ)सत्वस्य पुण्ये(षूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥) 31.37 (स्त्.इइ) (यत् कोटिशतसहस्रं मैत्रेया)णां बोधिसत्वानां (प्)उण्यं तद् ए(कस्य) + + + + (पुण्येषूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥ यत्) + + + तिय्. .गङ्गावालुकानां चर(मभ)विनां (प्)र्(आणिनां पुण्यं तद्) + + + + (पुण्येषूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्व)वद् या(वद्) उपनि(षदम् अ)प्(इ) नोपैति ॥ य्. + + + + +

31.38 (st.ii) deutsche übersetzung nach parallen in 50-52, 23-28, 38-43 <ende puṇyabala) 31.39 (st.ii) deutsche übersetzung nach parallen in 50-52, 23-28, 38-43 <ende puṇyabala)

prajñābala 31.40 (st.ii) deutsche übersetzung nach parallen in 50-52, 23-28, 38-43 31.41 (st.ii) deutsche übersetzung nach parallen in 50-52, 23-28, 38-43 31.42 (st.ii) deutsche übersetzung nach parallen in 50-52, 23-28, 38-43 31.43 (st.ii) deutsche übersetzung nach parallen in 50-52, 23-28, 38-43

ग्र्ößएरे ल्üच्के

31.44 (स्त्.इइ) + + + ष्ठ्. शाख्(अ)प(र्)णशतप्रमाण्. क्. + m. न्. क्ष्. .र् तर्. खलु वासिष्ठाः क्. + + + .य् d. (अ)न्(उ)गछन्न् अन्ववय(ञ्) श्(आ)र्(इ)पुत्रस्य भिक्ष्(ओ)ः प्रज्ञ्(आ)य्(आ)ः क्ष्. य्. v. स्. 31.45 (स्त्.इइ) (ईदृशेन वा)सिष्ठाः प्रज्ञाबलेन समन्वागतः शारिपुत्रो भिक्षुः ॥

31.46 (स्त्.इइ) यावद् ए(व) वासिष्ठा आदित्याः परिहरन्तो दिशो भासन्ते वैरोचनास् तावत् सहस्रिके लोके सहस्रं चन्(द्)र्(आणां सहस्रं) सूर्याणां सहस्रं सुमेरूणां पर्वतराज्ञां सहस्रं पूर्वविदेहानां सहस्रं गोदानीयानां सहस्रम् उत्तरकुरूणां सहस्रं जम्बुद्वीपानां स(हस्रं चतु)र्महाराजिकानां त्रायस्त्रि(ं)शानां (या)मान्(आ)ं तुषितानां निर्माणरतीनां परिनिर्मितवशवर्तीनां सहस्रं ब्रह्मलोकानाम् ॥ अयम् उच्यते (सहस्रिक)श् च्यूडिको लोकधातुः ॥

31.47 (स्त्.इइ) यत् सहस्रिकाणां च्यूडिक्(आ)नां लोकधातूनां स(ह)स्रम् अयम् उच्यते द्विसहस्रो मध्यमो लोकधातुः ॥ यद् द्विसह्(अस्रिका)णां लोकधातूनां सहस्रम् अयम् उच्यते त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातुः ॥

31.48 (स्त्.इइ) स एष वासिष्ठास् त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातुः पूर्णः स्याच् छारिपुत्रसमैर् भिक्षुभिः प्रज्ञायास् तथागतस्य प्रज्ञाम् उपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥

31.49 (स्त्.इइ) सर्वलोकस्य या प्रज्ञा स्था(पयित्वा त)था(ग)तम् ॥

प्रज्ञायाः शारिप्(उ)त्रस्य कलां नार्घति षोडशीम् । शारिपुत्रसमैर् + + + यं लोकः सदेवकः ॥

तथागतस्य प्रज्ञायाः कलां नार्घति षोड्(अशीम्) । 31.50 (स्त्.इइ) ईदृ(शेन) वास्(इ)ष्ठ्(आः) प्रज्ञाबल्(ए)न समन्वागत्(आ अ)र्हन्त्(अः) स्(अ)म्य्(अ)क्स(ं)बुद्धाः ॥ य्(ए) चात्(ई)त्(आ ये चानागताः) पू(र्)ववद् यावद् आयु(षा) श्(अ)र्(ई)र्(अ)द्(ए)ह्(ए)न्(अ) च्(अ) ॥

31.51 (स्त्.इइ) श्रुतम् अस्म्(आ)भ्(इर् एव त)थागतस्यान्तिकात् तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धाना(ं) मातापैतृकं बलम् ॥ श्रुतं पुण्यबलम् ॥ श्रुत(ं) प्रज्ञाबल(ं) ॥

ऋद्धिबल 31.52 (स्त्.इइ) कीदृशेन भदन्तर्द्धिबलेन समन्वागत्(आ अर्ह)न्तः सम्यक्संबुद्धाः ॥

31.53 (स्त्.इइ) इच्छथ यूयं वासिष्ठास् तथागतस्यान्तिकात् तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धान्(आ)म् ऋद्धिबलं श्रोतुम् ॥

31.54 (स्त्.इइ) परमं भदन्त भगवन्न् इच्छामः ॥ परमं सुगतेच्छामः ॥

31.55 (स्त्.इइ) तेन हि यूयं वासिष्ठाः शृणुत साधु च सुष्ठु च मनसि कुरुत भाषिष्ये ॥

31.56 (स्त्.इइ) एको ऽयं वासिष्ठा()ः समयो वैरण्या(यां वि)हरामि नडेरपिचुमन्दमूले ॥ तेन खलु समयेन वैरण्यायां दुर्भिक्षम् अभूत् कृच्छ्रः कान्तारो दुर्लभः पिण्डको याचनकेन भिक्षवश् (च) लूहभो(जनेन) परिक्लमन्ति ॥ अथ मौद्गल्यायनो भिक्षुर् येन्(आ)हं तेनोपसंक्रान्तः ॥ उपेत्य माम् इदम् अवोचत् ॥

31.57 (स्त्.इइ) यत् खलु भदन्त भगवां जानीयात् ॥ एतर्हि वैरण्यायां दुर्भि(क्षं कृच्)छ्र्(अः) कान्तारो दुर्लभः पिण्डको याचनकेन भिक्षवो लूहभोजनेन परिक्लमन्ति 31.58 (स्त्.इइ) संमुखं मे भदन्त भगवतो ऽन्तिकाच् छ्रुतं संमुखम् उद्गृहीतम् ॥ यो ऽस्यां म्(अहापृ)थ्(इ)व्यां पार्थिवः प्रणीतो रसधातुः सो ऽधस्ताद् अवक्षिप्तो ममाप्य् एवं सम्यक् प्रत्यात्मं ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते ॥ यो ऽस्यां महापृथिव्यां पार्थिवः प्रणीतो रसध्(आतुः सो ऽधस्ताद् अवक्षिप्त)स् तद् इच्छामि महापृथिवीं परिव(र्)त(यि)तु(म् ॥ यत् त)स्याधस्तात् पार्थिवः प्रणीतो रसधातुस् तद् ऊर्ध्वं करिष्यामि यद् ऊर्ध्वं तद् अ(धस्तात् ॥) 31.59 (स्त्.इइ) (तम् एनम् एवं वदामि ॥) महापृथिवीं चेन् मौद्गल्यायन परिवर्त(यि)तुम् इच्छसि ॥ स एवम् आह ॥ महापृथिवीं भदन्त परिवर्तयितुम् इच्छ्(आमि ॥) 31.60 (स्त्.इइ) (तम् एनम् एवं वदामि ॥ कथंस्थि)तो महापृथिवीं परिवर्तयिष्यसि ॥ स एवम् आह ॥ चक्रवाडमहाचक्रवाडाभ्यां स्थाने स्थितो महापृथि(वीं परिवर्तयिष्यामि ॥) 31.61 (स्त्.इइ) (तम् एनम् एवं वदामि ॥ म)हापृथिवीं चेन् मौद्गल्यायन परिवर्तयितुम् इछसि ये पृथिवीसंनिश्रिता भूताः सत्वाः प्राणिनश् च तां (कथं करिष्यसि ॥ स एवम् आह ॥ महापृथिवीं) भदन्त परिवर्तयितुम् इच्छामि ये पृथिवीसंनिश्रिता भूताः सत्वाः प्राणिनश् च तां वामेन + + + + + + + + + + + + + + + (महा)पृथि(व्)ईं परिवर्तयिष्यामि ॥

31.62 (स्त्.इइ) तम् एनम् ए(वं) वदामि ॥ महापृथिवीं मौद्गल्यायन परिवर्तयं कथंसंज्ञी (भविष्यसि) + + + + + + + + + + + + + + + (परम)लघुसंज्ञी भ(वि)ष्यामि तद्यथ्(आ) बल्(अवान् पुरुषः क)दलीपत्रं परिवर्तयं परमलघु(संज्ञी) + + + + + + + + + + + + + + + (परम)ल्(अ)घ्(उ)संज्ञी भ(वि)ष्यामि ॥

31.63 (स्त्.इइ) तम् एनम् एव्(अं वदामि ॥ अवसितं) मौद्गल्(यायन अव)सितं मौद्(ग)ल्यायन्(अ) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + स्त्. न्. + + (ए)त्(ए)न मह्(आ)पृथ्(इवीं परिवर्तयितुम् ॥ त)त् कस्म्(आद् धेतोः)() + + + भू(ता) + म्(औ)द्गल्य्(आयन्.) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (कालं कुर्)युः ॥ तत् कस्माद् धेतोः ॥ एषो ऽपि मौद्गल्(यायन महा)प्ः(थि)व्य्(आं) पार्थिवः प्रणीतो रसधातुर् नचिर् + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + .य्. ति तद् इमे सत्वा भूताः प्राणिनश् चाहाररसग्रेधात् परमम् उत्पादम् आपद्येयुर् उच्छिद्य कालं कुर्यु(ः ॥) 31.64 (स्त्.इइ) + + + + + + + + + + + + + + + + + + पृथिवीं परिवर्तयितुम् ॥ ईदृशेन वासिष्ठा ऋद्धिबलेन समन्वागतो मौद्गल्यायनो भिक्षुः ॥

31.65 (स्त्.इइ) (यावद् एव वासिष्ठा आदित्याः परिहरन्तो दिशो) भासन्ते वैरोचनाः पूर्ववद् यावद् अयम् उच्यते त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातुः ॥

31.66 (स्त्.इइ) स एष वासि(ष्ठास् त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातुः पू)र्णः स्याद् ऋद्धिमद्भिर् मौद्गल्यायनसदृशैर् भिक्षुभिस् तथागतस्यर्द्ध्याम् ऋद्धिर् उपनिधाय शतिमाम् अपि पूर्ववद् य्(आ)व्(अद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥) 31.67 + + + + (श्रा)वकप्रत्येकबुद्धानां कायवाहिनी मन्(ओ)वाहिनी चर्द्धिस् तथागतानाम् अर्हत्(आ)ं सम्यक्संबुद्धाना(ं) मनोज्(अवा) + + + 31.68 (स्त्.इइ) (ईदृशेन वासिष्ठा ऋद्धिबलेन सम)न्(व्)आगतास् तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः ॥ ये चातीता ये चानागताः पूर्ववद् यावद् (आ)युषा शरीरदेहे(न च ॥) + + +

es folgt eine größere lücke!

31.70 (स्त्.इइ) + + + वा + .ए + + + + (कौशिनागरा म)ल्ला भगवतो ऽन्त्(इ)कान् मोहग(ता)ः कथंचिल् लब्ध्(अ) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (एकत्या बा)हून् प्रगृह्य प्रक्रोशन्ति ॥ एकत्याश् चेतोदुःखसमर्पितास् तिष्ठन्ति ॥ एकत्या धर्मताम् एव प्रति(स्म)र्(अन्ति ॥) प्र्(आ)ग् एवास्(मा)क्(अं भग)वताख्यात्(अं सर्वैर् इष्टैः कान्तैः प्रियै)र् मनापैर् नानाभावो भविष्यति विनाभावो विप्रयोगो विसंयोगः ॥

31.71 (स्त्.इइ) अथ कौशिनागरा मल्लाः कपोतवल्गुस्वरा दीर्घम् उ(च्छ्वस्य) स्व्(आस्रूणि च) उत्स्तीर्य भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते तस्थुः ॥

31.72 (स्त्.इइ) अथ भगवांस् तस्यां महत्यां पृथ्वीशिलायाम् एकान्ते न्यषीदत् सार्धं भिक्षुसंघ्(ए)न ॥ क्(औ)शिना(ग)रा अपि मल्ल्लास् तस्याम् एव पृथ्वीशिलायाम् एकान्ते न्यषीदन् ॥

31.73 (स्त्.इइ) अथ भगवां कौशिनागरान् मल्लान् संज्ञ्(आ)पयन्न् इव कौशिनागरान् मल्लान् इदम् अवोचत् ॥

31.74 (स्त्.इइ) इयं वासिष्ठा महती पृथ्वीशिला पूर्वकल्पिकानां मनुष्याणां व्यायामशिला बभूव तथा ह्य् अस्या अद्यापि द्(ऋ)श्यन्ते ऽङ्गुलिचि(ह्ना)नि ॥ एवम् अनित्या वासिष्ठाः सर्वसंस्कारा एवम् अध्रुवा एवम् अनाश्वासिका एवं विपरिणामधर्म्(आ)णः सर्वसंस्कारा यावद् अलम् एव स(र्)वस(ं)स्कार्(ए)भ्यो निर्वेत्त्(उ)म् अलं विरक्तुम् अलं विमोक्तुम् ॥

31.75 (स्त्.इइ) अस्मि(ं) खलु महासिंहनादिके धर्मपर्याये भाष्यमाणे ऽयं त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातुस् त्रिकृत्वः कंपितः संक(ं)पितः संप्रकंपितः चलितः सं(च)लितः संप्रचलितो व्यथितः संव्यथितः संप्रव्यथितः क्षुभितः संक्षुभितः संप्रक्षुभितः ॥

31.76 (स्त्.इइ) अथ ब्रह्मणः सभापतेः शक्रस्य च्(अ देवे)न्द्रस्य स्वनिकायस्थितयोर् एतद् अभवत् ॥ अयं बुद्धो भ्(अ)ग्(अव्)आ(ं) कुशिनगरीसमीपे स्थितः कौशिनागरान् मल्लान् महतर्द्धिप्रातिहार्येणावर्जयि(त्वा न) चिरस्येदानीं भगवान् अनुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनि(र्)वास्यति ॥ यन्नु वयं गत्वा भगवन्तं तथागतम् अर्हन्तं सम्यक्संबुद्धं पश्चिमं दर्शनायोपसंक्रमिष्यावः ॥

31.77 (स्त्.इइ) अ(थ ब्रह्मा) स्(अभा)पतिः शक्रश् च देवेन्द्रः स्वनिकाये ऽन्तर्हितौ कामावचरैर् देवैः सार्(धं) + + + + + + + + त्य्. .ऋ + + कं + स्त्रि + ब्रह्मा सभापति + + + + + + + + + +

textlücke

31.78 (स्त्.इइ) इत्य् उक्त्वा ब्रह्मा सभापतिः शक्रश् च देवेन्द्रो भगवतः प्(आ)दौ शिरसा (वन्)द्(इत्वा) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (प्र)स्(अ)रत्(अ)ः प्रणमतः प्रणमतः शिर(सा वन्दित्व्)आ त्(अ)त्र्(ऐवान्)तर्हितौ ॥

31.79 (स्त्.इइ) (अथ भगवान् तस्य महाजनकायस्य तथाभिप्रसन्नस्याशयं चानुशयं) च गतिं च प्रकृत्(इ)ञ् च विज्ञाय तादृशीम् एव चतुरार्यसत्यसंप्रकाश्(इकां धर्मदेशनाम् अकरोद्) 31.80 (स्त्.इइ) (यां श्रुत्वानेकैः प्राणिशतसहस्रैर् उष्मगतानि) कुशलमूल्(आ)न्य् उत्पादितानि ॥

31.81 (स्त्.इइ) कैश्चित् क्षान्तयो मूर्धानः सत्यानुलोमिका लौकिका (अग्रधर्माः ॥ केचिच् छ्रोतआपत्तिफले व्यवस्थापिताः केचित् सकृदागामिफले केचिद् अनागामि)फले कैश्चित् तन् निष्क्रम्य प्रव्रजित्(वा) सर्वक्लेशप्रहाणाद् (अर्)ह्(अत्)वं साक्षीकृतम् ॥ कैश्चिच् छ्र्(आ)व्(अकबोधौ कैश्चित् प्रत्येकबोधौ कैश्चिद् अनुत्तरसम्यक्संबो)धौ चित्तम् उ(त्प्)आदितम् ॥

31.82 (स्त्.इइ) (अवन्ध्य)धर्मदेशना(ं सादरेण) ग्(ऋहीत्वा) यद्भूयसा सा परिषद् (बुद्ध)नि(म्ना धर्मप्रवणा संघप्राग्भारा व्यवस्थिता ॥) 31.83 (स्त्.इइ) (अथ भगवांस् तां पर्षदं बुद्धनिम्नां धर्मप्रवणां संघप्राग्भारां व्यवस्थाप्योत्थायासनात् प्रक्रान्तः ॥)

32.1 (तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते ॥) 32.2 (आगमयानन्द येन कुशिनगरी ॥) 32.3 (एवं भदन्तेत्)य् (आ)युष्मान् (आ)नन्दो (भगवतः प्रत्यश्रौषीत् ॥) 32.4 (अथ भगवान् मल्लेषु जनपदेषु चर्यां चरङ् कुशिनगरीम् अनुप्राप्तः ॥ कुशि)नगर्यां विहरति मल्लानाम् उपवर्तने यमकशालवने ॥

32.5 अथ भगवांस् तदैव (परिनिर्वाणकालसमय आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते स्म ॥) 32.6 (प्रज्ञापयानन्द तथा)गतस्यान्तरेण यमकशालयोर् उत्तराशीर्षं मञ्चम् अद्य तथागतस्य रात्र्या (मध्यमे यामे ऽनुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वाणं भविष्यति ॥) 32.7 (एवं भदन्)तेत्य् आयुष्मान् आनन्दो भगवतः प्रतिश्रुत्यान्तरेण यमकशा(लयोर् उत्तराशीर्षं मञ्चं प्रज्ञप्य येन भगवांस् तेनोपजगाम ॥) 32.8 (उपेत्य भग)वत्पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते ऽस्थात् ॥

32.9 एकान्तस्थित आयुष्मान् आनन्द्(ओ भगवन्तम् इदम् अवोचत् ॥ प्रज्ञप्तो भदन्त तथागतस्यान्तरेण यमकशालयोर्) उत्तराशीर्षो मञ्चः ॥

32.10 अथ भगवान् येन मञ्चस् तेनोपजगाम ॥ उपेत्य दक्षिणेन पार्श्वे(न शय्यां कल्पयति पादं पादेनोपधायालोकसंज्ञी प्रतिस्मृतः संप्रजानो निर्वाणसंज्ञाम् एव मनसि कुर्वाणः ॥) 32.11 अथायुष्मान् आनन्दो भगवतः पृष्ठतः स्थितो मञ्चम् अवलंब्य प्रारोदीद् अश्र्(ऊ)णि वर्तयमान्(अ एवम् आह ॥) 32.12 (अतिक्षिप्रं भगवान् परिनिर्वात्य् अतिक्षिप्रं सुगतः) परिनिर्वात्य् अतिक्षिप्रं चक्षुर् लोकस्यान्तर्धीयते ॥

32.13 पूर्वे च भिक्षवस् ताभ्यस् त्(आ)भ्य्(ओ दिग्भ्यस् तेभ्यस् तेभ्यो जनपदेभ्य आगच्छन्ति भगवतो ऽन्तिकेनोपदर्श)नाय भगवन्तं पर्युपासनायै ॥ तेषाम् उपसंक्रान्तानां भगवान् धर्मं देशय्(अत्य् आदौ कल्या)ण्(अं) म(ध्)ये कल्याण्(अं पर्यवसाने कल्याणं स्वर्थं सुव्यञ्जनं केवलं) परिपूर्णं परिशुद्धं पर्यवदातं ब्रह्मचर्यं प्रकाशयति ॥

32.14 यतो (ऽनुका)लं गंभीरगंभी(रां धर्मकथां ये श्रोतुम् आगतास् ते भग)वान् परिनिर्वृत इति श्रुत्वा नागमिष्यन्ति ॥ महतो धर्मसंभोगस्य्(ऐव लोके ऽन्तर्धानं भविष्यति ॥) 32.15 (अथ) भगव्(आ)न् भिक्षून् आमन्(त्)र्(अयते ॥) 32.16 (क्व च नु स्थित आनन्दो) भिक्षुः ॥

32.17 एष भदन्तायुष्मान् आनन्दो भगवतः पृष्ठतः स्थितो मञ्चम् अवलंब्य प्रारो(दीद् अश्रूणि प्रवर्तय)मानः 32.18 पूर्व्(आवद्) 32.19 (यावद् अन्तर्धानं भ)विष्यति ॥

32.20 तत्र भग(व्)आन् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते ॥

32.21 मा त्वम् आनन्द शोच मा क्ला(म ॥ तत् कस्माद् धेतोः ॥) 32.22 (त)थ्(आग)त उपस्थितस् त (आनन्द मैत्रेण कायकर्मणा हितेन सुखेनाद्वयेनाप्रमाणेन ॥ मैत्रेण वाक्कर्मणा मैत्रेण मनस्कर्मणा हितेन सुकेनाद्वयेना)प्रमाणेन ॥

32.23 ये ते (ऽतीते ऽध्वनि तथागता अर्हन्तः सम्य)क्स्(अं)बुद्धास् तेष्(आं बुद्धानां भगवतां सदृशम् उपस्थानं करिष्यते तद्यथा त्वया मह्यम् एतर्हि ॥) 32.24 (ये) ऽपि ते भविष्यन्त्य् अ(नागते ऽध्वनि तथागता अर्हन्तः) सम्यक्संबुद्धास् ते(षा)म् अपि बुद्ध्(आनां भगवतां सदृशम् उपस्थानं करिष्यते तद्यथा त्वया मह्यम् एत)र्(ह्)इ ॥

32.25 (मा) तस्मात् त्वम् आन्(अन्द शोच मा क्लाम ॥ कस्माद् एव तत् ॥ कुत एतल् लभ्यं य)त् तज् जातं भूतं कृतं संस्कृतं पूर्व्(अवद्) 32.26 (यावद् विसंयोगः ॥) 32.27 (अथ भगवान् आयुष्मन्तम् आ)नन्दं संहर्(षयितुं भिक्षून् आमन्त्रयते ॥) 32.28 (चत्वारो भिक्षव आश्चर्या अद्भुता ध)र्मा राज्ञश् चक्रवर्तिनः ॥ कतमे च(त्वारः ॥) 32.29 (सचेत् क्षत्रियपरिषद् राजानं चक्रवर्तिनं दर्श)नायोप(संक्रामत्य् आप्तमनस्का भवति दर्शनेन ॥ सचेद् उपसंक्रान्तायां धर्मं देश)यत्य् आप्तमनस्का भवति धर्मश्र्(अवणेन ॥) 32.30 (सचेद् ब्राह्मणपरिषद्) 32.31 (गृहपतिपरिषच्) 32.32 (छ्रमणपरिषद् राजानं) चक्रवर्तिनं द(र्)श्(अनायोपसंक्रामत्य् आप्तमनस्का भवति दर्श)नेन ॥ सचेद् उपसंक्रान्तायां धर्म्(अ)ं (देशयत्य् आप्तमनस्का भवति धर्मश्रव)णेन ॥

32.33 एवम् एव (भिक्षवश् चत्वार आश्चर्या अद्भुता धर्मा आनन्दस्य भिक्षोः ॥ कतमे चत्वा)रः ॥

32.34 सचेद् भिक्षुपरिषद् आनन्(द)ं (दर्शनायोपसंक्रामत्य् आ)प्तमनस्का भवति (दर्शनेन ॥ सचेद् उपसंक्रान्तायां धर्मं देशयत्य् आप्तमनस्का भवति ध)र्म्(अ)श्रवणेन ॥

32.35 स(च्)ए(द्) भिक्षु(णीपरिषद्) 32.36 (उपासकपरिषद्) 32.37 (उपा)सिकापरि(षद् आनन्दं दर्शनायोपसंक्रामत्य् आप्तमनस्का भवति दर्शनेन ॥ सचेद् उपसंक्रान्तायां धर्मं देशयत्य् आप्तमनस्का भव)ति धर्मश्रव(णेन ॥) 32.38 (अपरे ऽपि चत्वारो भिक्षव आश्चर्या अद्भुता धर्मा आनन्दस्य भिक्षोः ॥ कतमे चत्वारः ॥) 32.39 (सचेद् आनन्द भिक्षुर् भिक्षुपरिषदे धर्मं देशयति सत्कृत्य देश)यति नासत्कृत्य (देशयति ततो भिक्षुसंघस्यैवं भवति ॥ अहो बतायुष्मान् आनन्दो धर्मम् एव भाषेत न तूष्णीं स्यात् ॥ अतृप्तैव भवति भिक्षुपरिषद् आनन्दस्य) भ्(इ)क्षोर् धर्मश्रवणेन ॥ (पुनर् आनन्दो भिक्षुस्) तूष्णीं भवति ॥

32.40 सचेद् भिक्षुणीपरिषद 32.41 उपासकपरि(षद) 32.42 उपासिकापरिषदे धर्मं देश(यति) सत्कृत्य देशयति नास्(अत्कृत्य देशयति तत उपासकसंघादेर् ए)वं भवति ॥ अहो बतायुष्मान् आनन्दो धर्मम् एव भाषेत न तूष्णीं स्यात् ॥ अतृप्तैव भवत्य् उपासिकापरिषद् आनन्दस्य भिक्षोर् धर्म(श्रवणेन ॥) पुनर् आनन्दो भिक्षु(स्) त्(ऊष्णीं भ)वति ॥

33.1 अथायुष्मान् आनन्दो भगवता संहर्षितो भगवन्तम् इदम् अवोचत् ॥

33.2 संविद्यन्ते भदन्तेमान्य् एवंरू(पाणि महानगराणि तद्यथ्)आ श्रावस्(त्)ई (साके)तं चण्पा बाराणसी व्(ऐ)शाली राजगृहम् ॥ कस्माद् भगवान् एवंरूपाणि महानगराण्य् उत्सृज्यास्मिं कु(नगरके कुंजकलके कोट्टे शाखान)गरके नगरस्थाणुके परिन्(इ)र्वातव्यं मन्यते ॥

33.3 मा ()त्वम् आनन्द कुशिनगरीं कुनगरकं मन्यस्व कुंजकलकं वा को(ट्टं शाखानगरकं वा नगरस्थाणु)कं वा ॥ तत् कस्माद् धेतोः ॥

34.1 भूतपूर्वम् आनन्द कुशिनगरी (कुश्)आवती नाम राजधानी बभूव ॥ ऋद्धा च स्फीता च क्षेमा च स्(उभिक्षा चाकीर्णबहुजनमनुष्या च द्वादश यो)जनान्य् आयामेन सप्तयोजनानि विस्तारेण ॥

34.2 कुशावत्(य्) आनन्द राजधानी सप्तभिः प्राकारैः परिक्षिप्ता बभूव चतु(र्)व्(इ)ध्(ऐ)ः प्राकार्(ऐ)ः स्(औ)व(र्)ण्(ऐ) राजत्(ऐ)र् व्(ऐडूर्यमयैः) स्फटिकमयैः ॥

34.3 कुशावत्यां राजधान्यां चतुर्विधानि द्वाराणि मापितान्य् अभूवन् सौवर्णानि राजतानि वैडूर्यमयाणि स्फटिकमयानि ॥

34.4 तेषु खलु (द्वारेष्)उ (चतु)र्विधा इष्(टि)का मापिता अभूवन् सौवर्णा राजता वैडूर्यमयाः स्फटिकमयाः सप्तपौरुषा अर्धचतुर्थपौरुषाश् च निखाता दृढाः स्थिराः सारवत्यो ऽचला असंप्रवेधिन्यः ॥

34.5 कुशावती राजधानी सप्तभिः परिखाभिः परिक्षिप्ता बभूव ॥ ताः खलु परिखाश् चतुर्विधाभिर् इष्टिकाभिश् चिता अभूवन् सौवर्णीभी राजतीभिर् वैडूर्यमयीभिः स्फटिकमयीभिः ॥

34.6 कुशावती राजधानी सप्तभिस् तालपङ्क्तिभिः परिक्षिप्ता बभूव चतुर्विधैस् तालैः सौवर्णै राजतैर् वैडूर्यमयैः स्फटिकमयैः ॥

34.7 सौवर्णस्य तालस्य राजतं पत्रं पुष्पं फलं मापितम् अभूत् ॥ राजतस्य सौवर्णं वैडूर्यमयस्य स्फटिक(मयं स्फटिकम)यस्य (व्)ऐडूर्यमयं पत्रं पुष्पं फलं मापितम् अभूत् ॥

34.8 तेषां खलु तालानां वायुना प्रे(रित्)आनाम् अयम् एवंरूपो मनोज्ञः शब्दो निश्चरति (यथा पञ्चाङ्गिकस्य) तूर्यस्य कुशलेन पुरुषेण सम्यक्सुप्रवादितस्य ॥

34.9 तासु खलु तालान्तरिकासु पुष्क्(अ)रिण्य्(ओ) मापिता अभूवन् ताः खलु पुष्करिण्(यश् चतुर्विधाभिर् इष्टिका)भ्(इ)श् च्(इ)ता अभूवन् सौवर्णीभी राजतीभिर् वैडूर्यमयीभिः स्फटिकमयीभिः ॥

34.10 तासु खलु पुष्करिणीषु चतुर्विधानि सोपानान्(इ मापितान्य् अभू)व(न्) सौवर्णानि राजतानि वैडूर्यमयाणि स्फटिकमयानि ॥

34.11 ताः खलु पुष्करिण्यश् च्(अतुर्वि)धाभिर् वेदिकाभिः परिक्षिप्ता अभूवन् सौवर्ण्(ईभी रा)जतीभिर् वैडूर्यमयीभिः स्फटिकमयीभिः ॥ सौवर्ण्या वेदिकाया राजतं सूच्यालंबनम् अधिष्ठानं मापितम् अभूत् ॥ राजत्याः सौवर्णं स्फटिकम्(अय्या वैडूर्यम)यं वैडूर्यमय्याः स्फटिकमयं सूच्यालंबनम् अधिष्ठानं मापितम् अभूत् ॥

34.12 तासु खलु पुष्करिणीषु विविधानि जलजानि माल्यानि रोपिता(न्य् अभ्)ऊवन् तद्यथोत्पलं पद्मं कुमुदं पुण्डरीकं सौगन्धिकं मधुगन्धिकं सर्वर्तुकं सर्वकालिकम् अनावृतं सर्वजनस्य ॥

34.13 तासां ख(लु) प्(उष्)करिणीनां तीरेषु विविधानि स्थलजानि माल्यानि रोपितान्य् अभूवन् तद्यथातिमुक्तकश् चम्पकः पाटला वार्षिका मालिका नवमालिका सुमना यू(थिका धानुष्क्)आरी सर्वर्तुकं सर्वकालिकम् अनावृतं सर्वजनस्य ॥

34.14 तासां खलु पुष्करिणीनां तीरेषु राज्ञा महासुदर्शनेन कन्याः स्थापिता (अभूवन्) या अन्नम् अन्नार्थिभ्यः प्रयच्छन्ति पानं पानार्थिभ्यो वस्त्रं वस्त्रार्थिभ्यः ॥ मालागन्धविलेपनानि मालागन्धविलेपनार्थिभ्यः प्रयच्छन्ति ॥

34.15 ये खल्(उ) कुशावत्यां राजधान्यां धूर्ता वा मत्त्(आ वा शौण्डा वा क्रीडितुकामा रमि)तुकामाः परिचारयितुकामा भवन्ति ते तासु तालान्तरिकासु क्रीडन्ति रमन्ति परिचार्(अयन्ति ॥) 34.16 तेनैव तालवृन्तशब्देन कुशावत्(य् आनन्द राजधानी द्वादशेन) विन्(आ)दिता बभूव तद्यथा हस्तिशब्देनाश्वशब्देन रथशब्देन पत्तिशब्देन शंख(शब्देन) पटहशब्देन भेरीशब्देन मृ(दङ्गशब्देन वाद्यशब्देन गीतशब्देन वंश)शब्देन ॥ दानानि ददत ॥ पुण्यानि कुरुत ॥ उप(व्)आसम् उपवसत ॥ शीलं समादाय वर्तध्व(ं) शब्देन ॥

34.17 कुश्(आ)वत्(य्)आम् आनन्द राजध्(आ)न्य्(आं राजा महा)सुदर्शनो नाम( बभू)व्(अ) सप्तभी रत्नैः समन्वागतश् चतसृभिश् च मानुषिकाभिर् ऋद्धिभिः ॥

34.18 कतमैः सप्तभिः ॥ तद्यथा चक्ररत्नेन हस्तिरत्नेनाश्व(रत्नेन मणिरत्ने)न्(अ) स्त्रीरत्नेन गृहपतिरत्नेन परिणायकरत्नेन सप्तमेन ॥

34.19 कतमाभिश् चतसृभिर् मानुषिकाभिर् ऋद्धिभिः ॥ राजा महा(सुदर्शनो दीर्घायुष्को ऽ)भूच् चिरस्थितिकः ॥ स चतुरशीतिवर्षसहस्राणि कुमारक्रीडायां क्रीडितवान् ॥ चतुरशीतिवर्षसहस्राणि यौवरा(ज्यं कारितवान् ॥) चतुरशीतिवर्षसहस्राणि महाराज्यं कारितवान् ॥ चतुरशीतिवर्षसहस्राणि राजर्षिर् ब्रह्मचर्यम् अचार्षीत् ॥

34.20 यद् आनन्द राजा महासुद(र्)श्(अनो दीर्घायुष्को ऽभूच् चिरस्थितिकश् चतु)रशीतिवर्षसहस्राणि कुमारकक्रीडायां क्रीडितवान् पूर्ववत् ॥ इयं राज्ञो महासुदर्शनस्यर्द्धिर् इत्य् (उ)च्यते ॥

34.21 पुनर् अ(परं राजा महासुदर्शनो ऽ)भिरूपो ऽभूद् दर्शनीयः प्रासादिको ऽतिक्रान्तश् च मानुष्यकं वर्णम् असंप्राप्तश् च दिव्यं वर्णम् ॥

34.22 यद् आनन्द राजा महासुद(र्)शन्(ओ ऽभिरूपो ऽभूद् दर्शनीयः पूर्ववत् ॥ इयं रा)ज्ञो महासुदर्शनस्यर्द्धिर् इत्य् उच्यते ॥

34.23 पुनर् अपरं राजा महासुदर्शनो ऽल्पाबाधो ऽभूद् अरोगजातीयः समव्(इपचनया ग्रहण्या समन्वागतो नात्यु)ष्णया नातिशीतयाव्याबाधयर्तुसुखया ययास्याशितपीतखादितास्वादितं सम्यक् सुखेन परिपाकं (गतम् अभूत् ॥) 34.24 (यद् आनन्द राजा महा)सुदर्शनो ऽल्पाबाधो ऽभूद् अरोगजातीयः पूर्ववत् ॥ इयं राज्ञो महासुदर्शनस्यर्द्धिर् इत्य् उच्यते ॥

34.25 पुनर् अपरं राजा महासुद(र्)श्(अनः सर्व)ज्(आ)न्(अ)पदानां प्रियश् चाभून् मनापश् च तद्यथा पुत्राणां पिता ॥ राज्ञो ऽपि महासुदर्शनस्य नैगमज्(आ)नपदाः प्रिय्(आ)श् चा(भूवन् मनापाश् च तद्यथा पि)तुः पुत्राः ॥

34.26 एको ऽयं समयो राजा महासुदर्शन उद्यानभूमिं निर्यान् सारथिम् आमन्त्रयते ॥ मन्द(ं) मन्दं तावत् सारथे रथं (वर्तय यथाहं नैगमजानपदांश् चिरं पश्येयं ॥ नैगमजान)पदा अपि तत्र सारथिम् आमन्त्रयन्ते ॥ (मन्दं मन्दं तावत् सारथे रथं वर्तय यथा वयं देवं चिरं पश्येम ॥) 34.27 (यद् आनन्द राजा महासुदर्शनः सर्वजानपदानां प्रियश् चाभून्) मनापश् च पूर्ववत् ॥ इ(यं राज्ञो महासुदर्शनस्यर्द्धिर् इत्य् उच्यते ॥) 34.28 (अथ नैगम)जानपदाः प्रभूतं सुवर्णम् आदाय मणि(रत्नं च कंबलरत्नं च येन रा)जा महासुदर्शनस् ते(नोपजग्मुः ॥ उपेत्य राजानं महासुदर्शनम् इदम् अवोचन् ॥) 34.29 (इदं देवाय प्रभू)तं सुवर्णम् आनीतं मणिरत्नं च कंबलरत्नं च ॥ तद् देवः प्र(तिगृह्णात्व् अनुकम्पाम् उपादाय ॥) 34.30 (मद्राज्ये ऽपि यद् एवं धनजातम् इत्य् उक्त्वा निरवेक्षास्योत्पन्ना प्रतिग्रहीतुं नाधिवासयति ॥) 34.31 (नै)गमजानपदा राजानं महा(सुदर्शनम् इदम् अवोचन् ॥) 34.32 (इदं देवाय प्रभूतं सुवर्णम् आनीतं मणिरत्नं च कंबलरत्नं च ॥ तद् देवः प्रतिगृह्णात्व् अनु)कम्पाम् उपादाय ॥

34.33 द्विर् अपि त्रिर् अ(पि राजा महासुदर्शनो नैगमजानपदान् आमन्त्रयते ॥) 34.34 (मद्राज्ये ऽपि य)द् (ए)व(ं) धनजात(म्) इत्य् उक्त्वा निरव्(ए)क्षा(स्य्)ओत्(पन्ना प्रतिग्रहीतुं ना)धिवासयति ॥

34.35 अथ नैगमज्(आनपदानाम् एतद् अभवत् ॥) 34.36 (नास्माकं प्रतिरूपं स्याद् यद् इदं देवाय प्रभूतं सुवर्णम् आनीय मणिरत्नं च कंबलरत्नं च) तद् वयम् आदाय स्वकस्वक(निवेशनं गमिष्यामः ॥ यन्नु वयं राज्ञो महासुदर्शनस्य पुरतो महान्तं सुवर्णस्य च राजत)स्य (च रा)शिम् आकीर्य मणिरत्नं कंबलरत्नं चैकान्त उपनिक्षिप्य्(ऐ)त्(अद्) दे(वस्य धनजातम् इत्य् उपेक्ष्य प्रक्रामेम ॥) 34.37 (इति विदित्वा राज्ञो महासुदर्शनस्य पु)रतो महान्तं सुवर्ण(स्य च राजतस्य च राशिम् आकीर्य मणिरत्नं कंबलरत्नं चैकान्त उपनिक्षिप्यैतद् देवस्य धनजातम् इत्य् उपेक्ष्य प्रक्रान्ताः ॥) 34.38 (अथ राज्ञो महा)सुदर्शनस्यैतद् अभवत् ॥

34.39 संपन्न(ं) मे धनजातं धर्मेण नाधर्मेण ॥ यन्न्व् अहं ध्(आर्मं प्रासादं मापयेयम् ॥) 34.40 (अश्रौषुश् चतुरशीतिकोट्टराज)सहस्राण्(इ) राजा महासुदर्शनो धार्मं प्रासादं मापयितुकामः ॥

34.41 श्रुत्वा च (येन राजा महासुदर्शनस् तेनोपजग्मुः ॥ उपेत्य राजानं) मह्(आ)सुदर्शनम् इदम् अवोचन् ॥

34.42 अल्पोत्सुको देवो भवतु धार्मात् प्रासादात् (॥ वयं धार्मं प्रासादं माप)यिष्य्(आ)मः ॥

34.43 (ग्रा)म्(अण्)य्(ओ मद्राज्ये ऽप्य् एवं)रूपाणि (ध)नजातान्य् इत्य् (उक्त्वा नाध्)इ(वास)यति ॥

34.44 (द्विर् अपि त्रिर् अपि चतुरशीतिकोट्टराजसहस्राणि राजानं महा)सुदर्शनम् इदम् अवोचन् ॥

34.45 अ(ल्)प्(ओत्सुको देवो भवतु धार्मात् प्रासादात् ॥ वयं धार्मं प्रासादं मापयिष्यामः ॥) 34.46 (द्विर् अपि त्रिर् अपि राजा महासुदर्)शनश् चतुरशीतिं कोट्टराजसह(स्राण्य् आमन्त्रयते ॥) 34.47 (ग्रामण्यो मद्राज्ये ऽप्य् एवंरूपाणि धनजातान्य् इत्य् उक्त्वा नाधिवासयति ॥) 34.48 अथ चतुरशीतिः कोट्टराजसह(स्राणि राज्ञो महासुदर्शनस्)य्(अ पाद)य्(ओर् वै) श्(इरसास्)आद्य ॥ ए(क)त्या बाहू(न्) प्रगृह्य ॥ एकत्याश् चीव्(अरकर्णकं प्रगृह्य ॥) एकत्या येन राजा महासुदर्श(नस् तेनाञ्)जलि(ं) प्रणम्य राजानं महासुदर्श्(अनम् इदम् अ)वो(चन् ॥) 34.49 अल्पोत्सुको देवो भ्(अवतु धार्मात् प्रासादात् ॥ वयं धा)र्म(ं) प्रासादं मापयिष्यामः ॥

34.50 अधिवासयति राजा महासुदर्शनश् चतुरश्(ई)ति(कोट्टराजस)हस्राणां तूष्ण्(ई)म्भ्(आवेन ॥) 34.51 (अथ चतुरशीतिकोट्टराजसह)स्राणि राज्ञो महासुदर्शनस्य तूष्णी(म्भावेनाधि)वासनं विदित्वा स्वकस्वकनि(वेशन)म् आगत्य 34.52 प्रभूतं सुवर्ण(हिरण्यम् एकैकं च रत्नस्तम्भम् आदाय) य्(ए)न राजा महासुदर्शनस् तेनोपसंक्र्(आन्)त्(आ)ः ॥ आगत्य राजा(नं महासुदर्श)नम् इदम् अवोचन् ॥

34.53 कुत्र वयं देव (धार्मं प्रासादं मापयेम की)वन् वा ॥

34.54 तेन हि यूयं ग्रामण्यः पू(र्वेण कुशाव)त्य्(आ र्)आ(जधा)न्य्(आ) अस्य धार्मं प्रासादं मा(प)यथ योजनम् आयामेन योज(नं विस्तारेण ॥) 34.55 (एवं देवेति चतुरशीतिकोट्टराजसह)स्राणि राज्ञो महासुदर्शनस्य (प्रतिश्रुत्य पूर्वेण कुशावत्या) धार्मं प्रासादं मापयन्ति (तं च) योजनम् आयामेन योजन(ं) विस्ता(रेण ॥) 34.56 (धार्म आनन्द प्रासादे चतुर्वि)धानि प्राचीनानि मापित्(आ)न्य् अ(भू)वन् (स्)औवर्णानि राजतानि वैडूर्य(म)याणि स्फटि(कम)यानि ॥ चतुर्विधान्य् आस्(अनानि मापितान्य् अभूवन् सौवर्णानि राजतानि) वैडू(र्)यमया(णि) स्(फटिकमयानि ॥) 34.57 धार्मे प्रासादे चतुर्व्(इ)धाः स्तंभा उच्छ्रिता अभूवन् सौवर्णा राजता वैडूर्यमयाः स्फटिकमयाः ॥

34.58 सौवर्णस्य स्तंभस्य राजतः कु(ं)भकः कृपटकशीर्षकं गो(सा)रको मापितो बभूव ॥ राजतस्य सौवर्णः वैडूर्यमयस्य स्फ(ट्)इकमयः स्फ्(अटिकमयस्य स्)त्(अं)भस्य वैडूर्यमयः कुंभकः कृपटकशीर्षकं गोसारको मापितो बभूव ॥

34.59 धार्मे प्रासादे च(तुर्विधा गोपानस्यो मापिता अभूवन् सौवर्णा राज)ता वैडूर्यमयाः स्फटिकमयाः ॥

34.60 धार्मे प्रासादे चतुर्विधा बलधरणीया मापिता अभूवन् सौव्(अर्णा राजता वैडूर्यमयाः स्फटिकमयाः ॥) 34.61 (धार्मे प्रा)सादे चतुर्विधा अवषङ्गा मापिता अभूवन् सौवर्णा राजता वैडूर्यमयाः (स्)फटिकमयाः ॥

34.62 धार्मे (प्)र्(आसादे चतुर्विधा अट्टाला मापिता अभूवन् सौवर्णा राजता वैडू)र्यमयाः स्फटिकमयाः ॥

34.63 धार्मः प्रासादश् (च)तुर्विधैः फलकैश् छन्नो ऽभूत् सौवर्णै राजतैर् वैडूर्यमयै(ः स्फटिकमयैः ॥) 34.64 (धार्मे प्रासादे चतुर्विधानि सोपानानि मापितान्य् अभूवन्) सौवर्णानि राजतानि वैडूर्यमयाणि स्फ्(अटि)कमयानि ॥

34.65 धार्मः प्रासादश् चतुर्व्(इ)धाभिर् वेदिकाभिः परिक्षिप्तो (ऽभूत् सौवर्णीभी राजतीभिर् वैडूर्यमयीभिः स्फटिकमयीभिः ॥) 34.66 सौवर्ण्या व्(ए)दिकाया राजतं सूच्य्(आ)ल्(अं)बनम् अधिष्ठानं मापितम् अभूत् ॥ राज(त्य्)आः सौवर्णं वैडूर्य(मय्याः स्फटिकमयं स्फटिकमय्या वैडूर्यमयं सूच्यालंब)नम् अधिष्ठानं मापितम् अभूत् ॥

34.67 धार्म आनन्द प्रासादे चतुरशीतिकूटागारसहस्राणि मापिता(न्य् अभूवन् एकैकं चतुर्णां वर्णानां तद्यथा सौवर्णानां) राजतानां वैडूर्यमयाणां स्फटिकमयानाम् ॥

34.68 सौवर्णे कूटागारे राजतः पर्यङ्कः स्थापितो ऽभू(त् पटिकास्तृतो गोणिकास्तृतस् तूलिकास्तृतश् चित्रिका)स्तृतः पटलिकास्तृतः कालिङ्गप्रावारप्रत्यास्तरणः सोत्तरच्छदपट उभयान्तलो(हितोपधानः ॥) 34.69 (राजते सौवर्णो वैडूर्यमये स्फटिकम)यः स्फटिकमये वैडूर्यमयः पर्यङ्कः स्थापितो ऽभूत् पटिकास्तृतो गोणिकास्तृतस् तूलिकास्तृतश् चित्रि(कास्तृतः पटलिकास्तृतः कालिङ्गप्रावारप्रत्या)स्तरणः सोत्तरच्छदपट उभयान्तलोहितोपधानः ॥

34.70 सौव्(अर्णस्)य्(अ) कूटाग्(आ)र्(अस्)य्(अ प्)उर(स्)त्(आ)द् र्(आ)जतस् तालो मा(पितो ऽभूत् सौवर्णेन पत्रेण पुष्पेण फलेन ॥ राजतस्य सौवर्णो वैडूर्यमयस्य स्फटिकमयः ॥ स्फटिकमयस्य) वैडूर्यमयः स्फटिकमयेन पत्रेण पुष्पे(ण फलेन ॥) 34.71 (तेषां खलु तालानां वायुना प्रेरितानाम् अयम् एवंरूपो मनोज्ञः शब्दो निश्चरति यथा पञ्चाङ्गिकस्य) तूर्यस्य कुशलेन पुरुषेण (सम्यक्सुप्रवादितस्य ॥) 34.72 (धार्मः प्रासादः कनकवालिकास्तृतो ऽभूच् चन्दनवारिपरिषिक्तो हेमजालावतत)स् सुवर्णकङ्कणिकावृतः ॥

<हिएर् इम् तिब्. उद्दान>

34.73 अथ चतुरशीतिकोट्टराजसहस्राणि स्(अर्वजातकृतनिष्ठितं धार्मं प्रासादं विदित्वा धार्मस्य प्रासादस्य पुरस्ताद् धार्मीं पुष्करिणीं मापयन्ति योजनम् आया)मेन योजनं विस्तारेण ॥

34.74 धार्मी पुष्करिणी चतुर्वि(धाभिर् इष्टिकाभिश् चिता बभूव सौवर्णीभी राजतीभिर् वैडूर्यमयीभिः स्फटिकमयीभिः ॥) 34.75 (तस्यां खलु पुष्करिण्)य्(आं) चतुर्विधानि सोपानानि मापितान्य् अभूव्(अन्) स्(औवर्णानि राजतानि वैडूर्यमयाणि स्फटिकमयानि ॥) 34.76 (सा खलु पुष्करिणी चतुर्विधाभिः वेदिकाभिः परिक्षिप्ता ब)भूव सौवर्णीभी राजतीभिर् वैडूर्यमयीभिः स्फ्(अटिकमयीभिः ॥ सौवर्ण्या वेदिकाया राजतं सूच्यालंबनम् अधिष्ठानं मापितम् अभूत् ॥ राजत्याः सौवर्णं वै)डूर्यमय्याः स्फटिकमयं स्फटि(कमय्या वैडूर्यमयं सूच्यालंबनम् अधिष्ठानं मापितम् अभूत् ॥) 34.77 (तस्यां खलु पुष्करिण्यां विविधानि ज)लजानि माल्यानि रोपितान्य् (अभूवन् तद्यथोत्पलं पद्मं कुमुदं पुण्डरीकं सौगन्धिकं मधुगन्धिकं सर्वर्तुकं सर्वकालिकम् अनावृतं स)र्वजनस्य ॥

34.78 तस्याः खलु पुष्करिण्यास् तीरे (विविधानि स्थलजानि माल्यानि रोपितान्य् अभूवन् तद्यथातिमुक्तकश् चंपकः पाटला वार्षिका मालिका नवमा)लिका स्(उ)मना य्(ऊ)थिका धानुष्कारी सर्व्(अर्तुकं सर्वकालिकम् अनावृतं सर्वजनस्य ॥) 34.79 (धार्मी पुष्करिणी कनकवालिकास्तृताभूच् चन्दनवारिपरिषि)क्ता हे(मजालावतत्)आ सुवर्णकङ्कणिकावृता ॥

34.80 अथ चतुरशीतिकोट्टराजसहस्राणि सर्वज्(आ)त(क्)ऋतन्(इ)ष्ठ्(इ)त्(अं) ध्(आर्)म्(अं प्रा)स्(आदं) ध्(आर्)म्(ई)ञ् च्(अ) पु(ष्)क्(अ)र्(इणीं विदित्वा धार्म्याः) पुष्करि(ण्याः पुरस्ताद् धा)र्मं तालवनं मापयन्ति योजनम् आयामेन योजनं विस्तारेण ॥

34.81 धार्मे तालवने चतुर्विधास् ताला मापिता अभूवन् सौवर्णा राजता व्(ऐ)डूर्यमयाः स्फ(टि)कमय्(आ)ः ॥ सौवर्णस्य तालस्य राजतं पत्रं पुष्पं फलं मापितम् अभूत् ॥ राजतस्य सौवर्णम् ॥ वैडूर्यमयस्य स्फटिकमयम् ॥ स्फटिकमयस्य वैडूर्यमयं पत्रं पुष्पं फलं मापितम् अभूत् ॥

34.82 तेषां खलु तालानां वायुना प्रेरितानाम् अयम् एवंरूपो मनोज्ञः शब्दो निश्चरति तद्यथा पञ्चाङ्गिकस्य तूर्यस्य कुशलेन पुरुषेण सम्यक्सुप्रवादितस्य ॥

34.83 धार्मं तालवनं चतुर्विधाभिर् वेदिकाभिः परिक्षिप्तम् अभूत् सौवर्णीभी राजतीभिर् वैडूर्यमयीभिः स्फटिकमयीभिः ॥

34.84 सौव(र्)ण्(य्)आ वेदिकाया राजतं सूच्यालंबनम् अधिष्ठानं मापितम् अभूत् ॥ राजत्याः सौवर्णं वैडूर्यमय्याः स्फटिकमयं स्फटिकमय्या वैडूर्यमयं सूच्यालंबनम् अधिष्ठानं मापितम् अभूत् ॥

34.85 धार्मं तालवनं कनकवालिकास्तृतम् अभूच् चन्दनवारिपरिषिक्तं हेमजालावततं सुवर्णकङ्कणिकावृतम् ॥

34.86 अथ चतुरशीतिकोट्टराजसहस्राणि सर्वजातकृतनिष्ठितं धार्मं प्रासादं धार्मीं पुष्करिणीं धार्मं च तालवनं विदित्वा येन राजा महासुदर्शनस् तेनोपजग्मुर् उपेत्य राजानं महासुदर्शनम् इदम् अवोचन् ॥

34.87 सर्वजातकृतनिष्ठितो देवस्य धार्मः प्रासादो धार्मी पुष्करिणी धार्मं च तालवनम् ॥ यस्येदानीं द्(ए)व्(अः) कालं मन्(यत्)ए ॥

34.88 अथ राज्ञो महासुदर्शनस्यैतद् अभवत् ॥

34.89 न मम प्र(ति)रूपं स्याद् यद् अहम् एवम् एव धार्मे प्रासादे अध्यावसेयम् ॥ यन्न्व् अहं ये (मद्विजि)ते साधु(रूपसंमताः) श्र्(अ)मणब्राह्मणाः प्रतिवसन्ति तान् प्रथमतर्(अं) धार्मे प्रासादे भोजयित्वा प्रत्येकप्रत्येकं दुष्ययुगेनाच्छादयेयम् ॥

34.90 अथ राजा महासुद्(अर्श)नो ये (स्वविजिते साधु)रूपसंमताः श्रमणब्राह्मणाः प्रतिवसन्ति तान् प्रथमतरं धार्मे प्रासादे भोजयित्वा प्रत्येकप्रत्येकं दुष्ययुगेनाच्छादय(त्)इ ॥

34.91 अथ राज्ञो महासु(दर्श)न्(अ)स्य्(ऐत)द् (अ)भ्(अवत् ॥) 34.92 न्(अ) म्(अ)म प्रतिरूपं स्याद् यद् अहं धार्मे प्रासादे पञ्च(कामगुणैर् सम)र्पितः समन्वङ्गीभूतः क्रीडेयं रमेयं परिचारयेयं ॥ यन्न्व् अह्(अं) धार्मे प्रासाद एकेन पुरुषेणोपस्थायकेन राजर्षिर् ब्रह्मचर्य्(अं चरेयम् ॥) 34.93 (अथ रा)जा महासुदर्शन एकेन पुरुषेनोपस्थायकेन धार्मे प्रासादे राजर्षिर् ब्रह्मचर्यम् अचार्षीत् ॥

34.94 अथ राजा महासुदर्शनो धार्मे प्रासादे (प्)र्(अविश्य स्)औव्(अर्)ण्(अं) कूट्(आ)गार(म् अ)धिरुह्य राजते पर्यङ्के निषद्य विविक्तं कामैः पूर्ववद् यावत् प्रथमं ध्यानम् उपसंपद्य व्यहा(र्षीत् ॥) 34.95 सौवर्णात् कूटागा(रा)न् निष्क्रम्य राजतं (कूटागा)रम् अधिरु(ह्य) स्(औ)वर्णे पर्यङ्के निषद्य विविक्तं कामै(ः) पूर्(व)वद् यावत् प्र्(अथ)मं ध्यानम् उपसंपद्य व्यहार्षीत् ॥

34.96 राजतात् कू(टागारान् नि)ष्क्(र)म्य वैड्(ऊर्यमयं कूटागारम् अधिरुह्य स्फटिकम)ये पर्यङ्के निषद्य विविक्तं कामैः प्(ऊ)र्ववद् य्(आ)वत् प्रथ(म)ं ध्यानम् उपसंपद्(य व्य)हार्षीत् ॥

34.97 वैडूर्यमय्(आ)त् (कू)टा(गारान् निष्क्रम्य स्फटिकमयं कूटागारम् अधिरुह्य वैडूर्यमये पर्यङ्के निषद्य विविक्तं कामैः पूर्ववद् यावत् प्रथमं ध्यानम् उपसंपद्य व्यहार्षीत् ॥) 34.98 (अथ चतुरशीतिस्त्रीसहस्राणि येन स्त्रीरत्नं तेनोपजग्मुः ॥ उपेत्य स्त्रीरत्नम् इदम् अवोचन् ॥) 34.99 (देवि प्रतिवेदयस्व ॥ चिरम् अस्माभिर् अदृष्टो राजा येन वयं राजानं दर्शनायात्युत्सुक्याः ॥ राजानं वयं द्रष्टुकामाः ॥) 34.100 (आगमयध्वं तावद् भगिन्यो यावद् अहं परिणायकरत्नं प्रक्ष्यामि ॥) 34.101 (अथ स्त्रीरत्नं परिणायकरत्नं दूतेनाहूयैवम् आमन्त्रयते ॥ सेनापते जानीहि ॥ चिरम् अस्माभिर् अदृष्टो राजा येन वयं राजानं दर्शनायात्युत्सुक्याः ॥ राजानं वयं द्रष्टुकामाः ॥) 34.102-106 (तेन हि यूयं भगिन्यः सर्वाः पीतालङ्कारं पीतवस्त्रमाल्याभरणानि पीतानुलेपनं पीतपरिवारं संपादयथ ॥ यावद् अहं चतुरशीतिकोट्टराजसहस्राणि चतुरशीतिनागसहस्राण्य् उपोषथनागराजप्रमुखानि चतुरशीत्यश्वराजसहस्राणि वालाहाश्वप्रमुखानि चतुरशीतिरथसहस्राणि नन्दिघोषरथप्रमुखानि सङ्ग्रहिष्यामि ॥) 34.107 (अथ सर्वास् ताः स्त्रियः पीतालङ्कारं पीतवस्त्रमाल्याभरणानि पीतानुलेपनं पीतपरिवारं समपादयन् ॥) 34.108-111 (परिणायकरत्नं च चतुरशीतिकोट्टराजसहस्राणि चतुरशीतिनागसहस्राण्य् उपोषथनागराजप्रमुखानि चतुरशीत्यश्वराजसहस्रानि वालाहाश्वप्रमुखानि चतुरशीतिरथसहस्राणि नन्दिघोषरथप्रमुखानि समग्रहीत् ॥) 34.112 (सङ्गृह्य स्त्रीरत्नं नन्दिघोषरथे न्यषीदत् ॥ अन्या अवशेषस्त्रियः स्वकस्वकरथं निषद्य येन धार्मः प्रासादस् तेनोपजग्मुः ॥)

34.113 (तेन खलु समयेन धार्मस्य प्रासादस्याधस्ताद् महाजनकायस्योच्चशब्दमहाशब्दो नादितः ॥) 34.114 (अश्रौ)ष्(ई)द् राजा महासुदर्शनो ध्(आर्मस्य प्रासादस्याधस्ताद् महाजनकायस्योच्चशब्दमहाशब्दम् ॥ श्रुत्वा चान्यतमम् अन्तेवासिनं पुरुषम् एवम् आमन्त्रयते ॥) 34.115 क्(इ)म् एतद् भोः प्(उ)रुष धार्मस्य प्रास्(आ)दस्या(धस्ताद् महाजनकायस्योच्चशब्दमहाशब्दः ॥) 34.116-120 (इमानि देव चतुरशीतिस्त्रीसहस्राणि स्त्रीरत्नप्रमुखानि चतुरशीतिकोट्टराजसह)स्राणि परिणायकरत्नप्रमुखानि चत्(उरशीतिनागसहस्राण्य् उपोषथनागराजप्रमुखानि पूर्ववत् ॥) 34.121 (तेन भोः पुरुष धार्मस्य प्रासादस्याधस्ताद् सौवर्णं भ)द्र्(आ)सनं प्रज्ञ्(आ)पय यत्राहं निषद्य महाज(नकायं निरीक्षेय ॥) 34.122 (एवं देवेति स पुरुषो राज्ञो महासुदर्शनस्य प्रतिश्रुत्य धार्मस्य प्रासादस्याधस्तात् सौवर्णं भद्रासनं प्रज्ञप्य येन र्)आजा महासुदर्शनस् तेनोपजगाम ॥ उपेत्य राजा(नं महासुदर्शनम् इदम् अवोचत् ॥) 34.123 (प्रज्ञप्तं देव धार्मस्य प्रासादस्याधस्तात् सौ)वर्णं भद्रासनम् ॥ यस्येदानीं देवः क्(आलं) मन्यते ॥

34.124 अद्राक्षीद् राजा महासुदर्शनो धार्मप्रासादाधस्तात् सर्वास् ताः स्त्रि(यः पीतवस्त्रमाल्याभारणाः पीता)नुलेपना(ः ॥) 34.125 दृष्ट्वा च पुनर् अस्यैतद् अभवत् ॥ अतिरञ्जनीयो बत मातृग्राम (इ)ति विदित्वेन्द्रियाण्य् उत्क्ष्(इ)पति ॥

34.126 अद्राक्षीत् स्त्री(रत्नं राजानं महासु)द्(अ)र्शनम् इन्द्(र्)इयाण्य् उत्क्षिपन्तम् ॥ दृष्ट्वा च पुनर् अस्या एतद् अभवत् ॥

34.127 यथा खलु दे(वो ऽस्मान् दृष्ट्व्)एन्द्रियाण्य् उत्क्षि(प)ति मा हैव देवो ऽस्माभि(ः सङ्गम्यापकारं करिष्यति ॥) 34.128 (अथ) राजा महासुदर्शनो धार्मात् प्रासादाद् अवतीर्य सौवर्णे (प्रज्ञप्तभद्रासने न्यषीदत् ॥) 34.129 अथ स्त्रीरत्न्(अं) य्(ए)न राजा महा(स्)उद्(अर्शनस् तेनोपजगाम ॥ उपेत्य राजानं) महासुदर्शनम् इदम् अवोचत् ॥

34.130 इमानि देवस्य चतुरशीतिस्त्री(सहस्राणि ॥) अत्र देवश् छन्दं जनयत्व् अवे(क्षां देवः करोतु जीविते ॥) 34.131 चतुरशीतिकोट्टराजसहस्राणि परिणाय(क)रत्नप्रमुखा(नि ॥ अत्र देवश् छन्दं जनयत्व् अवेक्षां देवः करोतु जीविते ॥) 34.132 (चतुरशीतिनागसहस्रा)ण्य् उपोषथनागराजप्रमुखानि ॥ अत्र देवश् छन्दं जनयत्व् अवेक्षां (देवः करोतु जीविते ॥) 34.133 (चतुरशीत्यश्वसहस्राणि वालाहाश्व)राजप्रमुखानि ॥ अत्र दे(वश् छ)न्दं जनयत्व् अवेक्षां देवः करोतु जीविते ॥

34.134 (चतुरशीतिरथसहस्राणि नन्दिघोष)रथप्रमुखानि ॥ अत्र देवश् छन्दं जनयत्व् अवेक्षां देवः करोतु जीविते ॥() 34.135 चतुरशीतिनगरसह्(अस्राणि कुशावतीराजधानीप्रमुखानि ॥ अत्र देवश् छन्दं जनयत्व् अवे)क्षां देवः करोतु जीविते ॥

34.136 पूर्वे च त्वं भगिनि मां मित्रवत् समुदाचरसि सा त्(व्)अं तर्हि स(पत्नवत् ॥) 34.137 (अथ स्त्रीरत्नं भगिनीवादेन राज्ञा महासुदर्शनेन सम्)उदाची(र्)ण(ं) प्र्(आ)र्(ओ)दीद् अश्रूणि व(र्)त्(अ)यमानम् ॥

34.138 अथ स्त्रीरत्नं चीवरकर्णकेनाश्रूण्य् उत्स्तीर्य राजानं महासुदर्शनम् इदम् (अवोचत् ॥) 34.139 (कथं तर्हि वयं देवं मि)त्रवत् समुदाचरामो न सपत्नवत् ॥

34.140 एहि त्वं भगिनि ॥ एवं वद ॥

34.141 अल्पं जीवितं मनुष्याणाम् ॥ गमनीयः सांपरायः ॥ कर्तव्यं कुशलम् ॥ चरि(तव्यं ब्रह्मचर्यम् ॥ न प्रा)प्तजातस्यामरणम् ॥ सो ऽपि देव क्षणो ल(वो) मुहूर्तो न प्रज्ञायते यत्रा(स्य कायस्य) सर्वेण सर्वं निक्षेपो भविष्यति ॥

34.142 यद् देवस्य चतुरशीति(षु) स्(त्रीसहस्रेषु स्त्रीरत्नप्रमुखेषु च्छन्दो वा जनितो रागो वा जनित इष्टकान्तमनापत्वं वा जनितं तद्) देवः प्रजहातु निरवेक्षो देवो भवतु जीविते ॥

34.143 यद् देवस्(य चतुरशीतिषु कोट्टराजसहस्रेषु परिणायकरत्नप्रमुखेषु च्छन्दो वा पूर्ववद् यावन् निरवेक्षो) देवो भवतु जीविते ॥

34.144 यद् देवस्य चतुरशीतिषु नागसहस्रेष्व् (उपोषथनागराजप्रमुखेषु च्छन्दो वा पूर्ववद् यावन् निरवेक्षो देवो भवतु) जी(विते ॥) 34.145 (यद् देवस्य चतु)रशीतिष्व् अश्वसहस्रेषु वालाहाश्वराज(प्रमुखेषु च्छन्दो वा पूर्ववद् यावन् निरवेक्षो देवो भवतु जीविते ॥) 34.146 (य)द् द्(ए)वस्य चतुर्(अशीतिषु रथसह)स्र्(ए)षु नन्दिघोषरथप्रमुखेषु च्छन्दो वा (पूर्ववद् यावन् निरवेक्षो देवो भवतु जीविते ॥) 34.147 (यद् देवस्य चतुरशीतिषु) नगरसहस्रे(षु कुशावतीराज)धानीप्रमुखेषु च्छन्दो वा पूर्ववद् यावन् निरवेक्षो देवो भ(वतु जीविते ॥) 34.148 (ता इदम् अवोचन् ॥ तथा हि वयं समुदाचरामो देवं मित्रव)त् ॥

34.149 अल्पं देव जीवि(तं मनुष्याणां) गमनीयः सांपरायः कर्तव्यं कु(शलं चरि)तव्यं ब्र(ह्मचर्यम् ॥ न प्राप्तजातस्यामरणम् ॥ सो ऽपि देव क्षणो लवो मुहूर्तो न प्रज्ञा)यते यत्रास्य का(यस्य सर्वेण सर्वं निक्षेपो भविष्यति ॥) 34.150 (यद् देवस्य चतुरशीतिषु स्त्रीसहस्रेषु स्त्रीरत्नप्रमुखेषु च्छन्दो वा जनितो रागो वा जनित इष्टकान्तमनापत्वं वा जनितं तद् देवः प्रजहातु निरवेक्षो देवो भवतु जीविते ॥) 34.151 (यद् देवस्य चतुरशीतिषु कोट्टराजसहस्रेषु परिणायकरत्नप्रमुखेषु च्छन्दो वा पूर्ववद् यावन् निरवेक्षो देवो भवतु जीविते ॥) 34.152 (यद् देवस्य चतुरशीतिषु नागसहस्रेष्व् उपोषथनागराजप्रमुखेषु च्छन्दो वा) पू(र्ववत्) ॥

34.153 (यद् देव्)अस्य चतु(रशीति)ष्व् (अ)श्वसहस्र्(ए)षु च्छन्द्(ओ) वा पू(र्)वव(त्) ॥

34.154 (यद् देव)स्य चतुरश्(ई)त्(इ)षु (रथसहस्रेषु च्छन्दो वा पूर्ववत् ॥) 34.155 (यद्) देवस्य चतुरश्(ईतिष्)उ (नगरसह)स्रे(षु च्छ)न्द्(ओ) वा पूर्ववद् याव(न्) निरवेक्षो देवो भवतु (जीविते ॥) 34.156 अथ राजा महासु(दर्शनः स्त्रीरत्नम् अनेनाववादेनानुशास्य धार्मं प्रा)सादम् अधिरुह्य सौव(र्)णं कूटागारं प्र्(अवि)श्य राजते पर्यङ्के निषद्य मैत्रासहगतेन चित्तेनावैरेणासप(त्नेनाव्यावध्येन विपुलेन महद्गतेनाप्रमाणेनाद्वये)न सुभाविते(नैकां दिश)म् अधिमुच्य स्फरित्वोपसंपद्य व्यहार्षीत् ॥

34.157 तथा द्वितीयां तथा तृतीयां (तथा चतुर्थीम् इत्य् ऊर्ध्वम् अधस् तिर्यक् सर्वशः सर्वा)वन्त्(अम् इमं) लोकं मैत्रासह(ग)तेन च्(इ)त्तेनावैरेणासपत्नेनाव्यावध्येन विपुलेन महद्गतेनाप्र(माणेनाद्वयेन सुभावितेनैकां दिशम् अधिमुच्य स्फरि)त्वोपसं(पद्)य (व्)यहार्षीत् ॥

34.158 sauvarṇāt kūṭāgārān n(i)ṣkramya rājataṃ kūṭāgāraṃ praviśya sauvarṇaparyaṅke niṣadya karuṇāsaha(gatena cittenāvaireṇa pūrvavat ||) 34.159 <im tib. wiederholung von 157> 34.160 (atha) rājatāt kūṭāgārān niṣkramya vaiḍūryamayaṃ kūṭāgāraṃ praviśya sphaṭikamayaparyaṅke niṣadya muditāsahagatena cittenāvai(reṇa pūrvavat ||) 34.161 <im tib. wiederholung von 157> 34.162 (atha vaiḍūryamayāt kūṭāgārān niṣkramya sphaṭika)mayaṃ kūṭāgār(aṃ pra)viśya vaiḍūryamaye paryaṅke ni(ṣadyope)kṣāsahagatena cittenāvaireṇa pūrvavat ||

34.163 <im tib. wiederholung von 157> 34.164 a(tha rājā mahāsudarśanaś caturo brahmavihārān bhāvayi)tv(ā) k(āmeṣu kāma)cchand(aṃ) pr(a)h(āya) tadbahul(avihārī bra)hmal(o)kasya svabhāvatāy(ā)m upagataḥ ||

34.165 रज्ञ्(अ आनन्द महासुदर्शनस्य पश्चि)मा मार(णान्)त्(इ)का वेदना बभूव तद्यथा बलवतः पुरु(ष)स्य (सुभो)जन(ं) भुक्तवतो मुहूर्ते स्याद् भक्तक्लमः ॥

34.166 स्यात् खलु ते (आनन्दान्यः स तेन कालेन तेन) समयेन राजाभून् महासुदर्शनो नाम ॥ न खल्व् एवं द्रष्टव्(य)म् ॥ तत् कस्माद् धेतोः ॥ अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन र्(आ)जा (महासुदर्शनो ऽभूवम् ॥) 34.167 (षट्कृत्वः खल्व् आ)नन्द कुशि(न)गरी यावन् नद्(ई हिर)ण्यवती यावद् यमकशालवनं यावन् मल्लाना(ं) मकुटबन्धनं चैत्यम् अत्रा(न्तरा द्वादश योजनानि सामन्तकेन भूयो ऽपि तथागत)स्य (श)रीरनिक्षे(प्)ओ (बभू)व तच् च र्(आ)ज्ञः क्षत्रियस्य मूर्धाभिषिक्तस्य ॥ इदं सप्तमं वारम् ॥

34.168 तच् च्(आनन्दार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य नाहं तं लोके) पृथिवीप्रदेशं समनुपश्यामि (नैव) पूर्वस्यान् दिशि दक्षिणस्यां पश्चिमस्याम् उत्तरस्यां दिशि यत्र तथाग(तस्याष्टमः शरीरनिक्षेपः ॥) 34.169 (तत् कस्माद् धेतोः ॥) + + + + + + + + (सम्)उच्छि(न्ना) भव(ने)त्(र्)ई ॥

(व्)इ(क्ष्)ई(णो) ज्(आतिसं)सा(रो ना)स्(त्)ईदानीं पुनर्भवः ।

35.1 तेन खलु सम(य्)ए(ना)युष्मान् उपमानो भग(वतः पुरस्तात् स्थितो ऽभूद् भगवन्तं वीजयन् ॥) 35.2 (अथ भगवान् आयुष्मन्तम् उपमानम् आमन्त्रयते ॥ भि)क्(ष्)ओ मा म्(ए) पुरस्तात् तिष्ठ ॥

35.3 अथायुष्मान् (आनन्दो भग)वन्तम् इदम् अवोचत् ॥

35.4 (विंशतिं वर्षाणि समधिकानि भदन्त मया भगवान् उपस्थितः ॥ नाश्रौषं पूर्वे एवंविधां परुषां वाचं यथायुष्मत उपमानस्यावसादे ॥) 35.5 (तथा ह्य् अनेककल्पशतायुषो देवता अवध्यायन्ति क्षिपन्ति विवाचयन्ति ॥) 35.6 (कदाचित् कर्हिचित् तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा लोक उत्पद्यन्ते तद्यथोदुंबरे पुष्पम् ॥) 35.7 (तस्य चाद्य भगवतो रात्र्या मध्यमे यामे ऽनुपधिशेषे निर्वाणधातौ पर्निर्वाणं भविष्यति ॥ अयं च महाशक्यमहाशक्यो भिक्षुर् भगवतः पुरस्तात् स्थितो ऽस्माभिः पृष्ठेन दृष्टः ॥ तेन न शक्नुमो भगवतो दर्शनाय पूजाधिकारिकायै समुपक्रमितुम् ॥) 35.8 (कियत भदन्त भगवान् देवताः सञ्जानाति ॥) 35.9 (यावद् आनन्द कुशिनगरी यावन् नदी हिरण्यवती यावद् यमकशालवनं यावन् मल्लानां मकुटबन्धनं चैत्यम् अत्रान्तरा द्वादश योजनानि सामन्तकेन नास्ति किञ्चिन् महाशक्यमहाशक्याभिर् देवताभिर् अस्फुटं स्फरणीयम् अन्ततो दण्डकोटिविष्टंभनमात्रम् अपि ॥)

36.1 (अथायुष्मान् आनन्दो भगवन्तम् इदम् अवोचत् ॥) 36.2 (कथं वयं भदन्त परिनिर्वृते भगवति भगवतः शरीरपूजायाम् औत्सुक्यम् आपद्येमहि ॥) 36.3 (अल्पोत्सुकस् त्वम् आनन्द भव शरीरपूजायाः ॥ प्रसन्ना ब्राह्मणगृहपतय एतद् आपादयिष्यन्ति ॥) 36.4 (कथं भदन्त ब्राह्मणगृहपतय एतद् आपादयिष्यन्ति ॥) 36.5 (तद्याथानन्द राज्ञश् चक्रवर्तिनो यथा ॥) 36.6 (कथं) भदन्त राज्ञश् चक्रवर्तिन(ः ॥) 36.7 (राज्ञश् चक्रवर्तिनः कायो विहतैः कर्पासैर् वेष्ट्यते ॥ विहतैः कर्पासैर् वेष्टयित्वा पञ्चभिर् युगशतैर् वेष्ट्यते ॥ पञ्चभिर् युगश)त्(ऐ)र् वेष्टयित्वा तैलपूर्णाया(म् अयोद्रोण्यां प्रक्षिप्यान्ययायोद्रोण्या प्रच्छाद्य गन्धकाष्ठैश् चितां चित्वा ध्याप्यते गोवता क्षीरेण निर्वाप्यते ॥) तान्य् अस्थीनि सौवर्णे कुम्भे प्र(क्षिप्य सौवर्ण्यां शिविकायाम् आरोप्य चतुर्महापथे शरीरस्तूपः प्रतिष्ठाप्यते च्छत्रध्वजपताका आरोप्यन्ते महश् च) प्र्(अ)स्थाप्यते गन्धैर् माल्यैः पुष्पै(र् धूपैर् वाद्यैः सत्क्रियते गुरुक्रियते मान्यते पूज्यते ॥) 36.8 (एवम् एवानन्द राज्ञश् चक्रवर्तिनः ॥ अत उत्तरे तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य ॥)