गुणकारण्डव्यूहसूत्र

दृष्ट्वा स प्राणिनो ऽनेकानसंख्येयान् सुदुःखितान् / सविण्मूत्रमृदालग्नांस्तिष्ठत्येवं विचिन्तयन् //

हा पापं कथमेतानि सविण्मुत्राश्रीतान्यहम् / कृम्यसंख्यसहस्त्राणि प्रोद्धरेयं प्रबोधयन् //

तत्र स चिन्तयन् मत्वा सत्त्वान् कृपया संविलोकयन् / भ्रमररुपमाधाय भर्मते तदुपाचरन् //

नमो बुद्धाय धर्माय संघायेति प्रणोदितम् / मधुरशब्दमुच्चार्य भ्रमते स वियच्चरन् //

तं खे भ्रमन्तमालोक्य सर्वे ते प्राणका अपि / तत्कलारावमाकर्ण्य चिन्तयन्येवमुत्सुकाः //

अहो ऽयं सुखवान् पक्षी भ्रमते खे ऽतियथेच्छया / किमनेन कृतं पुण्यं चरते सुखम् //

किमस्माभिः कृतं पापं येनामेध्याश्रिता वयम् / इति विचिन्त्य ते सर्वे कृमयस्तत्सुखेच्छिताः //

तद्विण्वमनुश्रुत्वा संतिष्ठन्ते तदुन्मुखाः //

तथा ते कृमयः सर्वे तन्नामस्मृतिभाविताः / तत्त्रिरत्ननमस्कारं धृत्वा तिष्ठन्ति चेतसा //

तथा चैवं समुच्चार्य त्रिरत्ननाम चेतसा / स्मृत्वा कृत्वा नमस्करं तिष्ठन्ति त्रिमणेर्मुदा //

एतत्पुण्यविलिप्तास्ते सर्वे संजातपक्षकाः / तत उड्डीय गंगायां निपतन्तस्त्यजन्त्यसून् //

ततस्ते विमलात्मानः संप्रयाताः सुखावतीम् / सर्वे सुगन्धमुखा नाम बोधिसत्त्वा भवन्त्यपि //

ते तत्रामितभासस्य पीत्वा धर्मामृतं सदा / त्रिविधां बोधिमासाद्य निर्वृपदमाप्नुयुः //

एवमसौ महासत्त्वो लोकेश्वरः कृमीनपि / प्रयत्नेन समुद्धृत्य प्रेषयति सुखावतीम् //

तथा तस्य जगच्छास्तुः पुण्यस्कन्धं महत्तरम् / अप्रमेयमसंख्येयमित्याख्यातं मुनीश्वरैः //

ये चास्य लोकनाथस्य श्रद्धया शरणे स्थिताः / ध्यात्वा स्मृत्वा समुच्चार्य नाम भजन्ति सर्वदा //

सदा ते सद्गतौ जाता दुर्गतौ न कदाचन / सद्धर्मश्रीसुखापन्नाः संप्रयायुः सुखावतीम् //

तत्रामिताअभनाथस्य पीत्वा धर्मामृतं सदा / त्रिविधां बोधिमासाद्य संप्राप्स्यन्ति जिनालयम् //

इति मत्वा सदा भद्रसौख्यमिच्छन्ति ये भवे / ते ऽस्य त्रैलोकनाथस्य भजन्तु शरणे स्थिताः //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण विश्वभुवा निशम्य ते / सर्वे समाश्रिता लोकाः प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

// इति वाराणसीकृमिकीटोद्धारणप्रकरणं समाप्तम् //

14. मागधिक सत्त्व प्रबोधनोद्धारण प्रकरण

अथ गगनगंजो ऽसौ बोधिसत्त्वः प्रमोदितः / विश्वभुवं मुनीन्द्रं तं प्रणत्वैवमुवाच च //

भगवन् स महाभिज्ञः कदेह समुपासरेत् / इदानीं क्व प्रयातो ऽसौ ह्येतदादेष्टुमर्हति //

इति संप्रार्थिते तेन विश्वभूः स मुनीश्वरः / बोधिसत्त्वं तमालोक्य सभां चाप्येवमब्रवीत् //

ततो ऽसौ त्रिजगन्नाथो वाराणस्यां विनिश्चरन् / सत्त्वान् पश्यन् समुद्धर्तुं मगधे ऽभिगतो ऽधुना //

तत्र स समुपाश्रित्य दुर्भिक्षपरिपीडितान् / नृमांसान्यपि भुंजानान् पिबतो रुधिराण्यपि //

परस्परं युध्यमानान् महापातकचारिणः / क्लेशाग्नितापितान् दुष्टान् संपश्यन्ननुपृच्छति //

कस्माद्यूयमिहान्योन्यं युद्धं कृत्वाविरोधिताः / नृमांसान्यपि भुक्त्वैवं पीत्वा नृरुधिराण्यपि //

क्लेशाग्निदहितात्मानो महापातचारिणः / भूतयक्षा इव क्षुराश्वरथैवमभद्रके //

इति तत्पृष्टमालोक्य सर्वे ते दुर्जना अपि / तत्पुण्यांशुपरिस्पृष्टा भवन्ति दमिताशयाः //

ततः सर्वे ऽपि ते तस्य पुरतः समुपाश्रिताः / तं समीक्ष्य महासत्त्वं निवेदयन्ति तद्वृतिम् //

साधो यदत्र दुर्भिक्षमहोत्पातं प्रवर्तते / तन्नात्र विद्यते किंचिदन्नं पानं च भोजनम् //

विंशतिवर्षंजातो स दहतिः प्रवर्तिता / तत्क्षुत्तृष्णाग्निसंदग्धाः सर्वे ऽतिक्लेशिता वयम् //

यदेवं क्लेशसंतप्ता दुःसहवेदनातुराः / निःस्नेहा निर्दयाः क्रूराश्चाण्डालवृत्तिचारिणः //

तदन्योन्यं निहत्यापि युद्धं कृत्वा दिवानिशम् / नृमांसान्यपि भुंजानाः पीत्वा नृरुधिराण्यपि //

कृत्वातिदारुणं कर्म महापातकचारिणः / स्वात्मानमेव संतृप्य पालयन्तश्चरामहे //

विंशतिवर्षपर्याप्तं कान्तारमिह वर्तते / अभक्ष्यान्यपि तद्भुक्त्वा पालयामः स्वजीवितम् //

तद्भवान् यदि शक्नोति दुर्भिक्षं शमयन्निह / कृत्वा सुभिक्षमस्माकं त्राता भवितुमर्हति //

इति तैः कथितं श्रुत्वा बोधिसत्त्वः स ऋद्धिमान् / गत्वा खे विविधं द्रव्यं प्रवर्षयति सर्वतः //

प्रथममौदकं वर्षं प्रवर्तितं समन्ततः / तद् दृष्ट्वा ते जनाः सर्वे साश्चर्यहर्षिताशयाः //

तद् मृतं सुखं पीत्वा यथेच्छया प्रमोदिताः / संतृप्तरिसन्तुष्टा भवन्ति प्रीणीताश्रयाः //

ततश्चासौ महाभिज्ञो भोग्यानि विविधानि च / सुपिष्टादीनि खाद्यानि वर्षयति समन्ततः //

तानि दृष्ट्वा च ते सर्वे समागृह्य यथेच्छया / प्रभुक्त्वा सुखमासाद्य तिष्ठन्ति विस्मयान्विताः //

यदाहारेअण संतृप्ताः सर्वे ते संप्रमोदिताः / तदा धान्यादिसर्वाणि व्रीहिशस्यानि वर्षयन् //

विविधानि च वस्त्राणि द्रव्याणि विविधान्यपि / सर्वाणि धातुरत्नानि सर्वाणि भूषणानि च //

वर्षयंस्तत्र सर्वत्र करोति तान् प्रमोदितान् / तद्दृष्ट्वा सकला लोका भवन्ति विस्मयान्विताः //

तानि सर्वाणि ते सर्वे दृष्ट्वादाय यथेच्छया / पूरयित्वा गृहे कोष्ठे भवन्ति प्रतिनन्दिताः //

यदा तेषामभिप्रायं सर्वेसामनुसिध्यते / तदा ते नन्दिताः सर्वे समेत्येकान्त आश्रिताः //

परस्परं समालोक्य साश्चर्यहर्षिताशयाः / अहो कस्यानुभावो ऽयमित्युक्त्वा समुपास्थिताः //

तदासौ त्रिजगच्छास्ता वृद्धमेकं महल्लकम् / सुदृष्ट्या समधिष्ठाय प्रेषयन्ति तदन्तिके //

तत्र स संचरन् वृद्धो जीर्णः कुब्जो महल्लकः / दण्डपरायणो गत्वा शनैः पश्चन्निषीदति //

तत्र मध्ये निषीत्वा स वृद्धस्तान् समुपाश्रितान् / सर्वांल्लोकान् समालोक्य कथयत्येवमानतः //

किं मन्यध्व इदं भद्रं जातं कस्यानुभावतः / कस्यापीदृक्प्रभावं हि नास्ति त्रैधातुकेष्वपि //

ज्ञायाअं ह्यनुभावो ऽयं लोकेशस्य जगत्प्रभोः / श्रूयतां वक्ष्यते तस्य प्रभावो ऽत्र मयाधुना //

यो लोकेश्वरो नाम बोधिसत्त्वो जिनात्मजः / महासत्त्वो महाभिज्ञस्त्रैधातुकाधिपेश्वरः //

स सर्वेषामपि त्राता नाथः शास्ता हितार्थभृत् / धर्मश्रीगुणसंपत्तिसुखभर्ता गुरुं प्रभुः //

अन्धानामपि सन्मार्गं दर्शयति प्रदीपवत् / सूर्यादितापदग्धानां छत्रीभूतः सुधांशुवत् //

तृषितानां नदीभूतः क्षुधितानां सुरद्रुमः / रोगिणां शल्यहृद्वैद्यः माता पिता च दुःखिनाम् //

नरकाभ्युओपपन्नानामुद्धर्ता निर्वृतिप्रदः / दरिद्रानां प्रदाता च शरण्यं शरणार्थिनाम् //

अगतीनां गतिर्बन्धुमित्रं द्विपः परायणः / किमेव बहुनाख्याय सर्वधर्माधिपो ऽप्यसौ //

सुखितास्ते महाभागा भद्राः सद्धर्मलाभिनः / ये ऽस्य त्रैधातुनाथस्य स्मृत्वा भजन्ति सर्वदा //

ते ऽपि धन्या महात्मानः सद्धर्मगुणलाभिनः / ये ऽस्य नाम समुच्चार्य भजन्ति श्रद्धया सदा //

ते भवदुःखनिर्मुक्ता निःक्लेशा विमलाशयाः / पूजांगैः श्रद्धयाभ्यर्च्य भजन्ति ये समादरात् //

ये चास्य मण्डलं कृत्वं समभ्यर्च्य यथाविधि / जपस्तोत्रप्रणामाद्यैर्भजन्ते शरणाश्रिताः //

ते भवन्ति महाराजा नरेन्द्राश्चक्रवर्तिनः / धर्मश्रीगुणसत्कीर्तिसप्तरत्नसमन्विताः //

सौम्याः सुगन्धिकायाश्च पूर्णगात्राः शुभेन्द्रियाः / जातिस्मराः सुभद्रांशाः सद्धर्मगुणसाधिनः //

एवं तस्य जगत्त्रातुः सद्गुणं वर्ण्यते कथम् / अप्रमेयमसंख्येमित्याख्यातं मुनीश्वरैः //

एवं तस्य महत्पुण्यस्कन्धमहत्तरं वरम् / यूयं विज्ञाय नामापि स्मृत्वा भजत सर्वदा //

ये चास्य श्रद्धया नित्यं स्मृत्वा ध्यात्वा समाहिताः / नामापि च समुच्चार्य भजन्ति शरणाश्रिताः //

दुर्गतिं ते न गच्छन्ति कदाचिदपि कुत्रचित् / सदा सद्गतिसंजाता भवन्ति श्रीगुणाश्रयाः //

कृत्वा भद्राणि सत्त्वानां भुक्त्वा सौख्यानि सर्वदा / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा प्रान्ते यान्ति सुखावतीम् //

तत्रामितरुचेः शास्तुः पीत्वा धर्मामृतं सदा / त्रिविधां बोधिमासाद्य निर्वृतिपदमाप्नुयुः //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा सर्वे ऽपि ते जनाः / तथेति प्रतिनन्दित्वा व्रजन्ति स्वगृहं ततः //

सो ऽपि महल्लको वृद्धः सद्धर्मगुणविस्तरम् / समाख्याय समुत्थाय संप्रयाति स्वमालयम् //

तदा सर्वे ऽपि ते लोक मागधिकाः प्रबोधिताः / लोकेश्चरमनुस्मृत्वा भजन्ति सर्वदा मुदा //

तदारभ्य सदा तत्र सुभिक्षं संप्रवर्तितम् / सर्वे सत्त्वा यथाकामं भुक्त्वा चरन्ति सद्वृषे //

सर्वे ते विमलात्मानश्चतुर्ब्रह्मविहारिणः / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरन्ते शुभे सदा //

एवं स त्रिजगन्नाथो लोकेश्वरो जिनात्मजः / सर्वधर्माधिपः शास्ता बोधिसत्त्वः कृपानिधिः //

स्वयं सत्त्वान् समाअलोक्य पापिनो दुर्जनानपि / बोधयित्वा प्रयत्नेन चारयति शुभे व्रते //

एवं तस्य जगद्भर्तुः पुण्यस्कन्धं महत्तरम् / अप्रमेयमसंख्येयमित्याख्यातं जिनैरपि //

तेनासौ त्रिजगन्नाथः सर्वत्रैधातुकाधिपः / सर्वर्माभिसंभर्ता बोधिश्रीगुणरत्नभृत् //

सर्वैर्मुनीश्वरैश्चापि प्रशंसितो ऽभिसंष्टुतः / सर्वैर्लोकाधिपैश्चापि नित्यं स्मृत्वाभिवन्दितः //

इत्येवं तस्य सद्धर्मगुणमाहात्म्यमुत्तमम् / विज्ञाय स्मरणं धृत्वा भजन्तु बोधिवांछिनः //

ये तस्य शरणे स्थित्वा स्मृत्वा ध्वात्वापि चेतसा / नामोच्चार्याभिवन्दित्वा स्तुत्वा भजन्ति सर्वदा //

दुर्गतिं ते न गच्छन्ति क्वचिदपि कदाचन / सदा सद्गतिसंजाता भवन्ति बोधिचारिणः //

बोधिचर्याव्रतं धृत्वा सर्वसत्त्वहितोद्यताः / बोधिश्रीगुणसंपन्नाः संप्रयान्ति सुखावतीम् //

तत्रामितरुचेः शास्तुः पीत्वा धर्मामृतं सदा / त्रिविधां बोधिमासाद्य संबुद्धपदमाप्नुयुः //

इति यूयमपि ज्ञात्वा स्मृत्वा तं त्रिगुणाधिपम् / ध्यात्वा स्मृत्वाभिवन्दित्वा भजध्वं सर्वदादरात् //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण विश्वभुवा निशम्य ते / सर्वे लोकास्तथेत्युक्त्वा प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

// इति मागधिकसत्त्वप्रबोधनोद्धारणप्रकरणं समाप्तम् //

15. श्रीजेताराम विश्वभू दर्शन सुखावती प्रत्युद्गम प्रकरणम्

अथ सर्वनीवरणविष्कम्भी स जिनात्मजः / सांजलिः श्रीघनं नत्वा समालोक्यैवमब्रवीत् //

भगवन् स महासत्त्वो लोकेश्वरस्ततश्चरन् / कुत्र सत्त्वान् समुद्धर्तुं संप्रयातस्तदादिश //

इति तदुक्तमाकर्ण्य भगवन् स मुनीश्वरः / सभां विष्कम्भिनं तं च समालोक्यैवमादिशत् //

ततो ऽप्यन्तर्हितश्चासौ लोकेश्वरो वियद्गतः / संभासयन् जगल्लोकं स्थित्वा चैवं व्यचिन्तयत् //

जेतारामे विहारे ऽद्य सर्वदेवासुरादयः / लोकाः समेत्य सद्धर्मं श्रोतुं सभासमाश्रिताः //

अहमपि मुनीन्द्रं तं विश्वभुवं जगद्गुरुम् / वन्दितुं तस्य धर्मं च श्रोतुं गच्छेयं साम्प्रतम् //

इति ध्यात्वा स लोकेश्वरः प्रभासयन् समन्ततः / प्रह्लादयन् जगल्लोकं जेताराममुपाचरत् //

तत्र स समुपाविश्य संपश्यन्स्तं मुनीश्वरम् / सर्वावतीं सभां तां च संभासयन्नुपासरत् //

तं दृष्ट्वा समुपायातं गगनगंज उत्थितः / उपेत्य तं मुनिं नत्वा सांजलिरेवमब्रवीत् //

भगवन्नयमायातः कतमस्सुगतात्मजः / बोधिसत्त्वो जगल्लोकं प्रभासयन् समागतः //

इति तत्पृष्टमालोक्य विश्वभूः स मुनीश्वरः / लोकेश्वरो ऽयमायात इति पश्यन्स्तमब्रवीत् //

तत्रोपेत्य स लोकेशो बोधिसत्त्वो विलोकयन् / त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य विश्वभुवो जगद्गुरोः / सांजलिः प्रणतिं कृत्वा वामपार्श्वे समाश्रयत् //

कच्चिते कुशलं काये श्रान्तः क्लान्तश्च मास्यपि / इत्येवं कुशलं पृष्ट्वापृच्छत् स भगवान् पुनः //

कुलपुत्र त्वया कुतेर सत्त्वाः समुद्धृताः / कियन्तो बोधयित्वा च नियुज्य स्थापिता शुभे //

इति पृष्टे मुनीन्द्रेन लोकेश्वरः स आदितः / विस्तरेण मुनीन्द्रस्य पुर एवं न्यवेदयत् //

प्रेतलोकेषु ये सत्त्वाः प्रेताः सूचीमुखादयः / ते ऽपि सर्वे मयोद्धृत्य संप्रेषिताः सूखावतीम् //

ये चावीचौ निमग्नास्ते सर्वे मया समुद्धृताः //

कालसूत्रे च ये सत्त्वा ये चापि रौरवाश्रिताः / हाहे च तपने ये च शीतोदके चये स्थिताः //

असिच्छदे च ये सत्त्वाः संवृते चापि ये स्थिताः / एवमन्यत्र सर्वत्र नरकेषु समास्थिताः //

ते ऽपि सर्वे मयोद्धृत्य संप्रेषिताः सुखावतीम् //

ये चापि पापिनो दुष्टास्ते ऽपि मया प्रयत्नतः / बोधयित्वा प्रतिष्ठाप्य बोधिमार्गे नियोजिताः //

तथा कांचनभूम्यां च सत्त्वा ये ऽधोमुखाः / अपि ते सर्वे ऽपि मया यत्नाद् बोधिमार्गे नियोजिताः //

तथा रुपमयीभूम्यां सत्त्वाः पुरुषपुंगलाः / ते ऽपि मया प्रयत्नेन बोधिमार्गे नियोजिताः //

ततश्चायोमयीभूम्यां पाताले निवसन्ति ये / बलिप्रमुखदैत्याश्च दुर्दान्ता मदमानिनः //

ते ऽपि सर्वे मया यत्नाद् बोधयित्वा प्रसादिताः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयित्वा जगद्धिते //

तमो ऽन्धकारभूम्यं च ये सत्त्वा यक्षराक्षसाः / ते सर्वे बोधिमार्गेषु बोधयित्वा नियोजिताः //

शुद्धावासे देवलोके सुकुण्डलादयो ऽमराः / बोधयित्वा प्रयत्नेन बोधिमार्गे नियोजिताः //

ततः सिंहलद्वीपे च राक्षस्यो ऽपि प्रयत्नतः / बोधयित्वा बोधिमार्गे सर्वाः स्थापिता मया //

वाराणस्यां च ये ऽमेध्यनिमग्नाः कृमयो ऽपि ते / सर्वे मया समृद्धृत्य संप्रेषिताः सुखावतीम् //

ततो मागधिका लोका दुष्टा अपि प्रयत्नतः / बोधयित्वा बोधिमार्गे नियुज्य पालिता मया //

एवमन्ये ऽपि सत्त्वाश्च दुष्टाः पातकिनो ऽपि ते / सर्वे मया समुद्धृत्य संप्रेषिताः सुखावतीम् //

एवं भूताः पिशाचाश्च प्रेताश्चापि निशाचराः / सर्वे पापिनो मग्नाः सर्वेषु नरकेष्वपि / मया समुद्धृत्य संप्रेषिताः सुखावतीम् //

तिर्यंचो ऽपि सर्वे सद्गतौ स्थापिता मया / ते ऽपि मया समुद्धृत्य संप्रेषिताः सुखावतीम् //

एवं नागाश्च दैत्याश्च यक्षगन्धर्वकिन्नराः / कुम्भाण्डा राक्ष्यश्चापि दुष्टा दर्पाभिमानिनः //

ते ऽपि सर्वे प्रयत्नेन बोधिमार्गे मयेरिताः //

एवं च मानवा दुष्टाः पापिष्ठा अपि यत्नतः / शोधयित्वा समालोक्य बोधिमार्गे नियोजिताः //

एवं दिव्यसुखारक्ता देवाश्चापि प्रयत्नतः / बोधयित्वा मया सर्वे बोधिमार्गे नियोजिताः //

एवं सर्वे ऽपि सत्त्वाश्च त्रैधातुकनिवासिनः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषणीयाः सुखावतीम् //

एवं सर्वान् समालोक्य समुद्धृत्य समन्ततः / भवतां दर्शनं कर्तुमिहाहमागतो ऽधुना //

bhavatāṃ darśanaṃ prāpya sāfalyaṃ me pariśramam / इतो ऽहं भगवंच्छास्ता गमिष्यामि सुखावतीम् //

भवानिह समाश्रित्य पुण्याभैर्भासयन् जगत् / सद्धर्मम् सर्वदादिश्य विहरतु जगद्धिते //

इति तेन समाख्यातं श्रुत्वा स संप्रहर्षितः / गगनगंज आलोक्य लोकेशमेवमव्रवीत् //

अहो ईदृक्महाभिज्ञं दृष्टं श्रुतं न कस्यचित् / संबुद्धानां न विद्यन्ते तत्कस्यान्यस्य विद्यते //

इत्युक्त्वा स महासत्त्वो गगनगंज उत्थितः / तस्य लोकेश्वरस्याग्रे सांजलिः समुपाचरन् //

मा त्वं श्रान्तो ऽसि लोकेश कच्चित्ते कौशलं तनौ / इति पृष्ट्वा पदाम्भोजे नत्वा पश्यन् समाश्रितः //

इत्येवं तेन संपृष्टे लोकेश्वरो निशम्य ते / गगनगंजमालोक्य सस्मित एवमब्रवीत् //

नात्राहं भवतां मध्ये श्रान्तः क्लिष्टो ऽपि वा चरे / भवतां दर्शनेनापि कौशल्यं मम सर्वतः //

इति तेन समादिष्तं निशम्य संप्रमोदितः / गगनगंज आलोक्य तं लोकेशमभाषत //

सदात्रास्मद्धिते शास्तर्विहरस्व कृपामते / भवद्धर्मामृतं पीत्वा करिष्यामो जगद्धितम् //

इति तदुक्तमाकर्ण्य लोकेश्वरो जिनात्मजः / गगनगंजमालोक्य तं पुनरेवमब्रवीत् //

नाहं सदेह तिष्ठेयं सर्वत्रापि चरेय हि / यथा मया प्रतिज्ञातं कर्तव्यं तज्जगद्धितम् //

सर्वे सत्त्वा मयालोक्य बोधयित्वा प्रयत्नतः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषणीयाः सुखावतीम् //

तत्सत्त्वान् समुद्धृत्य शोधयित्वाभिबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य गमिष्यामि सुखावतीम् //

तद्भन्तः सदाप्येवं संबुद्धशरणाश्रिताः / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा विहरन्तु जगद्धिते //

सदा वो मंगलं भूयात्कार्ये संबोधिसाधने / संसिध्यतु जगद्भद्रसाधनश्रीः समृद्ध्यतु //

इत्यादिष्टं जगद्भर्त्रा श्रुत्वा स संप्रहर्षितः / गगनगंज एनं च समालोक्यैवमब्रवीत् //

भवतामपि सिध्यन्तु कार्याणि त्रिजगद्धिते / मंगलं च सदा भूयात् संबोधिश्रीः समृद्ध्यतु //

इत्येवं तौ महासत्वौ पृष्ट्वान्योन्यं सकौशलम् / मिथौ भद्राशिषं दत्वा तूष्णीभूत्वावतिष्ठतुः //

तदासौ भगवांच्छास्ता विश्वभूस्तान् सभाश्रितान् / सर्वांल्लोकान् समालोक्य सद्धर्मं समुपादिशत् //

शृण्वन्तु कुलपुत्रा यत्संबोधिज्ञानसाधनम् / सद्धर्मं तन्मयाख्यातं सत्त्वानां भद्रकारणम् //

प्रथमं बोधिसत्त्वेन संबोधिज्ञानसिद्धये / संबोधिं प्रणिधिं कृत्वा कर्तव्यं दानमीप्सितम् //

ततो विरम्य पापेभ्यो दशभ्यो ऽपि समादरात् / शुद्धशीलं समाधाय चरितव्यं सुसंवरम् //

ततः क्लेशान् विनिर्जित्य चतुर्ब्रह्मविहारिणः / क्षान्तिव्रतं सदा धृत्वा चरितव्यं जगद्धितम् //

ततो धर्ममहोत्साहं धृत्वा सत्त्वार्थसाधने / पापमित्रारतिं त्यक्त्वा साधनीयं महद्गुणम् //

ततो दुष्टाशयं त्यक्त्वा कामभोग्यविरागिना / सुधीरचित्तमाधाय ध्यातव्यं त्रिजगद्धितम् //

ततो दुर्मित्रसंरागं त्यक्त्वा संबोधिरागिना / प्रज्ञाब्धौ बोधिसद्रत्नं साधनीयं जगच्छुभे //

एताः पारमिताः षड् वा पूरयित्वा यथाक्रमम् / सर्वान् मारगणान् जित्वा संबोधिज्ञानमाप्स्यते //

तत एवं महाभिज्ञश्रीईसंपद्वीर्यसद्गुणैः / सर्वसत्त्वहितं कृत्वा संबुद्धपदमाप्स्यते //

एवं यूयं परिज्ञाय संबुद्धत्वं यदीच्छथ / एवं पारमिताः सर्वाः पूरयध्वं यथाक्रमम् //

संबोधिप्रणिधिं धृत्वा चतुर्ब्रह्मविहारिणः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संचरध्वं जगद्धिते //

एतत्पुण्यानुभावेन सर्वे यूयं जितेन्द्रियाः / अर्हन्तः प्राप्य संबोधिं संबुद्धपदमाप्स्यथ //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण विश्वभुवा निशम्य ते / सर्वे लोकाः सभासीनस्तथेत्यभ्यनुमोदिताः //

विश्वभुवं मुनीन्द्रं तं तन्त्रलोकाधिपेश्वरम् / कृतांजलिपुटा नत्वा स्वस्वालयं ययुर्मुदा //

ततो लोकेश्वरो गत्वा खे ऽग्निपिण्ड इवोज्जवलन् / संभासयन् जगल्लोकं द्रुतं सुखावतीं ययौ //

इत्येवं त्रिजगत्त्रातुर्लोकेशस्य महात्मनः / विश्वभुवा समादिष्टं महाभिज्ञं मया श्रुतम् //

दृष्टं चापि तथा तस्य लोकेशस्य जगत्प्रभोः / महाभिज्ञानुभावत्वं मया तद्वो निगद्यते //

एवं तस्य महाभिज्ञं मत्वा यूयं समादरात् / ध्यात्वा स्मृत्वा समुच्चार्य नामापि भजताभवम् //

ये तस्य शरणे स्थित्वा ध्यात्वा स्मृत्वापि सर्वदा / नामापि च समुच्चार्य भजन्ति बोधिमानसाः //

दुर्गतिं ते न गच्छन्ति कदाचन क्वचिद्भवे / सदा सद्गतिसंजाताः सद्धर्मगुणसाधिनः //

भद्रश्रीगुणसंपत्तिसमृद्धिसिद्धिभाविनः / सदा लोके शुभं कृत्वा प्रान्ते यायुः सुखावतीम् //

तत्रामिताभनाथस्य पीत्वा धर्मामृतं सदा / त्रिविधां बोधिमासाद्य संबुद्धपदमाप्नुयुः //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रीघनेन निशम्य ते / सर्वे लोकाः सभासीनाः प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

// इति श्रीजेतारामविश्वभूदर्शनसुखावतीप्रत्युद्गमप्रकरणं समाप्तम् //

16. सिंहल सार्थवाहोद्धारण प्रकरणम्

अथ सर्वनीवरणविष्कम्भी स जिनात्मजः / श्रीघनं तं पुनर्नत्वा सांजलिरेवमब्रबीत् //

भगवन् यदसौ श्रीमदार्यावलोकितेश्वरः / बोधिसत्त्वो महासत्त्वस्त्रैधातुकाधिपेश्वरः //

सर्वान् सत्त्वान् स्वयं पश्यन् त्रिधातुभुवनेष्वपि / समुद्धृत्याभिसंबोध्य प्रेषयति सुखावतीम् //

पापिनो ऽपि समालोक्य स्वयमुद्धृय बोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य संचारयते संवरम् //

तत्कथं स महासत्त्वः समुद्धृत्याभिशोधयन् / कृत्वा शुद्धेन्द्रियान् सर्वान् प्रेषयति सुखावतीम् //

केनोपायेन पापिष्ठान् दुष्टानपि प्रबोधयन् / बोधिमार्गे नियुज्यापि प्रचारयनि संचरन् //

कथं सुदुःखिनः सर्वान् करोति सत्सुखान्वितान् / दरिद्रान् दुर्भगान् दीनान् धनिनः सुभगान् सतः //

दुर्दान्तान् दानवान् यक्षान् राक्षसान् राक्षसीरपि / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयति कथं व्रतम् //

तदुपायं समाख्यातुं सत्त्वानां हितसाधनम् / येनोपायेन स सर्वान् करोति बोधिभागिनः //

इति संप्रार्थिते तेन विष्कम्भिना सुभाविना / भगवान् स तमालोक्य सभां चाप्येवमादिशत् //

कुत्रपुत्र स लोकेशो महोपायविधानवित् / येन सत्त्वान् समुद्धृत्य करोति बोधिभागिनः //

समाअधिस्तस्य प्राज्ञस्य महोपायो जगद्धिते / येन स सहसोद्धृत्य योजयति शुभे जगत् //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा स विस्मिताशयः / विस्कम्भी भगवन्तं तं प्रार्थयदेवमादरात् //

भगवांस्तत्समाधिं मे समुपादेष्टुमर्हति / येन सहसोद्धृत्य चारयते शुभे जगत् //

इति संप्रार्थिते तेन भगवान् स मुनीश्वरः / विष्कम्भिनं तमालोक्य पुनरेवं समादिशत् //

बहवस्तस्य विद्यन्ते कुलपुत्र समाधयः / यैः स सत्त्वान् समुद्धृत्य प्रेषयति सुखावतीम् //

अप्रेमेयैरसंख्येयैः सर्वाकारकरादिभिः / समाधिभिः समापन्नो भवति स जगत्प्रभुः //

धारणीनां च विद्यानां परमाणां सहस्रकैः / अप्रमेयैरसंख्येयैः समापन्नो विराजते //

एतेषामनुभावैः स समुद्धृत्य भवोदधेः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य पालयति जगत्त्रयम् //

एतत्पुण्यानुभावैः स लोकेश्वरो महर्द्धिमान् / शोधयित्वा जगत्सत्त्वं चारयति सुसंवरम् //

एवं तस्य जगत्त्रातुः पुण्यस्कन्धं महत्तरम् / अप्रमेयमसंख्येयमित्याख्यातं मुनीश्वरैः //

तेनासौ त्रिजगच्छास्ता सर्वत्रैधातुकेश्वरः / सर्वधर्माधिपो नाथो जगत्त्रातेति कथ्यते //

तेन तस्य भये दुःखे रक्षा न क्रियते क्वचित् / सर्वत्रापि सदा रक्षा क्रियते सर्वप्राणिनाम् //

नानोपायविधानेन समुद्धृत्य प्रबोधयन् / बोधिचर्याव्रतं दत्वा प्रापयति सुखावतीम् //

एवमसौ महासत्वो बोधिसत्त्वो महर्द्धिमान् / सर्वसत्त्वहित्तं कृत्वा संचरते समन्ततः //

अहमपि पुरा तेन संरक्षितो महाभयात् / यन्ममैतत्पुरावृत्तं शृणुध्वं वक्ष्यते ऽधुना //

तद्यथा सिंहकल्पायां राजधानां वणिक्प्रभोः / सिंहस्य सार्थवाहस्य पुत्रो ऽभूत् सिंहलाभिधः //

बाल्ये ऽपि स महासत्त्वः सर्वसत्त्वहिताशयः / दिव्यातिसुन्दरः कान्तः सर्वसत्त्वमनोहरः //

कौमार्ये ऽपि स सर्वासां विद्यानां पारमागतः / सर्वसत्त्वहितं कृत्वा रेमे सुहृत्सहायकैः //

दत्वार्थिभ्यो यथाकामं श्रुत्वा नित्यं सुभाषितम् / गुरुणां सत्कृतिं कृत्वा कुलधर्माभिसंरतः //

स्वकुलदेवतादीन् च सर्वान् देवान् समर्चयन् / मानयन् सकलांल्लोकान् भृत्यान् दासान् च तोषयन् //

ज्ञातिबन्धुसुहृन्मित्रसचिवान् चाभिनन्दयन् / यथाकामं सुखं भुक्त्वा रेमे पित्रोरनुज्ञया //

ततो नूतनयौवन्ये प्रौढः पुष्टांगिकः कृती / शूरो धीरः समुत्साही व्यवहारविचक्षणः //

मेधावी सद्गुणारक्तः सर्वविद्याविशारदः / यदुपचार आत्मज्ञः सत्यधर्मयशो ऽर्थभृत् //

यथामूल्यं समादाय द्रन्यं दत्वा वणिग्जनान् / सर्वान्विनीय संस्थाप्य स्ववशे ऽभ्यन्वमोदयत् //

सर्वेषामपि रत्नानां परीक्षासु विचक्षणः / सार्थवाहान् वणिग्नाथानपि सर्वान् व्यनोदयत् //

एवं स सकलांल्लोकान् धर्मश्रीगुणविक्रमैः / जित्वा राजेव सन्नीत्या विहरन्नभ्यराजत //

तस्यैतद्गुणसंपत्तिं दृष्ट्वेर्ष्यालुर्वणिक्कुधीः / रहसि तं समागम्य सुहृद्वदेवमब्रवीत् //

साधो धन्यो ऽसि सत्पुत्रः सर्वलोकाभिनन्दनः / तत्कुलर्जितसंवृत्तौ चरन् धर्मार्थमर्जय //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सिंहलः स विचक्षणः / को कुलार्जितसंवृत्तिस्तद्वक्तुं मे त्वमर्हति //

इति तेनोदितं श्रुत्वा स ईर्ष्याकुलिताशयः / सिंहलं तं समालोक्य बोधितुमेवब्रवीत् //

जनकस्ते महाभाग सार्थवाहो वणिक्पतिः / सदा रत्नाकरे गत्वा सो धयति सुसंपदे //

धन्यास्ते एव सत्पुत्रा ये कुलधर्मचारिणः / अन्ये किंपुरुषास्ते हि भुक्त्वैव गृहचारिणः //

piturdravyaṃ samādāya datvārthibhyo na te falam / स्वार्जितमेव तन्दद्याद्यशोधर्मार्थसिद्धये //

तत्त्वं कुलार्जितां वृत्तिं दधानः श्रीगुणोत्साहः / अब्धौ रत्नाकरे गत्वा रत्नद्रव्याणि साधय //

ततो गृहं समागत्य दत्वार्थिभ्यो यथेप्सितम् / यथाकामं सुखं भुक्त्वा संचरस्व यशो ऽन्वितः //

एवं श्रीगुणसंपत्तियशोधर्मासुखान्वितः / स्वकुलवृत्तिसंचारमहोत्साहैः सदा रम //

एवं तदुक्तमाकर्ण्य सिंहलः स प्रबोधितः / समुद्रं गन्तुमुत्साहं प्रवर्धयन् मुदाचरत् //

ततः स सिंहलो ऽम्भोधियात्रां गन्तुं समुत्सुकः / सार्थवाहात्मजान् सर्वान् समामन्त्र्यैवमब्रवीत् //

भवन्तो ऽहं समिच्छामि गन्तुं रत्नाकरे ऽधुना / भवतां यदि वांछास्ति प्रागच्छन्तु मया सह //

इति तदुक्तमाकर्ण्य सर्वे ते वणिगात्मजाः / तथेति प्रतिनन्दतः सहर्षमेवमब्रुवन् //

सार्थवाह समिच्छामो गन्तुं रत्नाकरे वयम् / यदस्माकं भवान्नेता तदन्वाहर्तुमर्हति //

इति तैः सह संभाष्य स सिंहलः समुन्मनाः / पितुः पादाम्बुजे नत्वा सांजलिरेवमब्रवीत् //

ततो ऽहं गन्तुमिच्छामि रत्नाकरे महाम्बुधै / तद्भवान् सुदृशा मह्यमनुज्ञां दातुमर्हति //

इति पुत्रोदितं श्रुत्वा सिंहः सः सार्थभृत्पिता / स्वात्मजं तं समालोक्य सुचिन्तादेवमब्रवीत् //

पुत्र शृणु हितं वाक्यं मयोदितं त्वयात्मज / यत्तावत् सुकुमारो ऽसि तत्कथमम्बुधौ व्रजेः //

तावन्मे ऽस्ति महासंपन्मया कष्टैरुपार्जिता / सर्वा एतास्तवाधीना भुक्त्वा रम यथेच्छया //

यावज्जीवाम्यहं पुत्र तावद्गृहे सुखं रमन् / यथाकामं प्रभुज्यैवं संचरस्व यथेप्सिते //

तत्रैव च महाम्भोधौ तावन्मा व्रजथाः क्वचित् / मृते ऽपि मयि तत्राब्धौ गन्तुं नेह कदाचन //

यावद्द्रव्ये गृहे पूर्णे तावन्मा गाः कुहापि च / यदा क्षीणे गृहे द्रव्यं तदापि स्वगृहे ऽर्जय //

सर्वदापि त्वया पुत्र महाम्बुधै सुदुस्तरे / गन्तुं नैवाभिवाछां ते भवेद्वांछास्ति ते यदि //

किमेव बहुभिर्द्रव्यैः क्लेश एव यदुद्भवेत् / क्लेशिना हि सदा दुःखं संसारे सुखता कुतः //

बहुद्रव्यवतां नित्यं क्लेशदुःखमहद्भयम् / तन्निरर्थं बहुद्रव्यं साधने मा समुद्यम //

यदर्जितं बहुद्रव्यं गृहे ऽस्ति तावदात्मज / एतत्सर्वं तवाधीनं तत्किमर्थत्वमर्जितुम् //

एततसर्वं त्वमादाय दत्वार्थिभ्यो यथेच्छया / यथाकामं स्वयं भुक्त्वा यावज्जीवं सुखं चर //

इति पित्रा समादिष्टं श्रुत्वात्नजस्स सिंहलः / जनकं तं समालोक्य पुनरेवं न्यवेदयत् //

सत्यमेव त्वयादिष्टं तथापि श्रूयतां मम / अभिप्रायं प्रवक्ष्यामि श्रुत्वानुबुध्यतां पितः //

विधिना प्रेरितो यत्र जातस्तद्वृत्तिसाधितैः / धर्मविद्यागुणद्रव्यसंपद्भिरेव शोभते //

तदन्यथार्जितैरेतैर्धर्मविद्यागुणादिभिः / सर्वद्रव्यैः समापन्नः पुमानपि न शोभते //

यदहं कर्मणा जातः सार्थवाहकुले तथा / तत्कुलवृत्तिविभ्राणः संचरितुं समुत्सहे //

तदहं स्वकुलाचारवीर्योत्साहाभिमानभृत् / गत्वा रत्नाकरे ऽप्यब्धौ रत्नायर्जितुमुत्सहे //

स्वयमेवार्जितं द्रव्यं दत्वार्थिभ्यो यथेप्सितम् / भुक्त्वैव स्वजनान् बन्धूनपि संभर्तुमुत्सहे //

इत्येवं स कुलाचारवृत्तिधर्मार्थसाधिनम् / स्वात्मजं मां समालोक्य प्राभिनन्दितुमर्हसि //

निवारणा न कार्यात्र मम धर्मार्थसाधने / त्वयानुज्ञाप्रदानेन नन्दनीयो ऽहमात्मजः //

यदि दैवाद्विपत्तिः स्यात् सर्वतीर्थाधिपे ऽम्बुधौ / पतित्वा सर्वमुत्सृज्य संप्रयायां सुरालयम् //

तथापि मां महत्पुण्यकीर्त्तिः संशोधयेत् कुलम् / इति विज्ञाय मे तात ह्यनुज्ञां दातुमर्हति //

गृहे ऽपि नो भवेदेव विपित्तिर्दैवयोगतः / अवश्यंभाविनो वा भवेयुरेव सर्वतः //

इति शंकाविषं हित्वा सद्धर्मस्मृतिमानसः / धर्मार्थसाधने नित्यं महोत्साही समाचरेत् //

अथाहं क्षमकौशल्यं संपन्नो निरुपद्रवः / रत्नश्रीसुखसंयुक्तं संप्रायां स्वगृहे मुदा //

तदा किमुच्यते सौख्यं यशोधर्मोत्सवान्वितम् / दत्वार्थिभ्यो यथाकामं भुक्त्वा शुभे चरेमहि //

ततो ऽस्मत्कुलजाश्चापि धर्माचारसमन्विताः / दत्वार्थिभ्यो यथाकामं भुक्त्वा यायुः सुरालयम् //

एतत्सत्यमिति ज्ञात्वा यदीच्छसि हितं मम / सुदृशानुग्रहं कृत्वा तदनुज्ञां प्रदेहि मे //

यद्यनुज्ञां ददासि न वियोगो नौ भवेद्ध्रुवम् / मृत्युर्हि सर्वजन्तूनां सर्वत्रापि पुरः सदा //

इति पुत्रोदितं श्रुत्वा सिंहः पिता स बोधितः / आत्मजं तं समालोक्य सिंहमेवमब्रवीत् //

यद्येवं निश्चयं पुत्र समुद्रे गन्तुमिच्छसि / तव निर्बन्धितं चितां वारयितुं न शक्यते //

तद्गच्छ ससहायस्त्वं मार्गे ऽरण्ये वने ऽम्बुधौ / महाभयानि विद्यन्ते तत्समीक्ष्य समन्ततः //

शीतवातातपादीनि दुःखानि दुःसहान्यपि / सहित्वा धैर्यमालम्ब्य शनैर्व्रजाभिलोकयन् //

सिध्यतु ते विसंयात्रा भूयात् सर्वत्र मंगलम् / यथा हि वांछितं द्रव्यं गृहीत्वायाह्यविघ्नतः //

इति पित्राभ्यनुज्ञाते सिंहलः संप्रमोदितः / पित्रोः पादान् प्रणत्वैव सहसा गन्तुमारभेत् //

तदा माता समालिंग्य सिंहलं तं प्रियात्मजम् / रुदन्त्यश्रुभिर्लिप्तास्या विलपन्त्यैवमब्रवीत् //

हा पुत्र मां परित्यज्य कथं गन्तुं त्वमिच्छसि / नान्यो मे विद्यते कश्चिदेक एव त्वमात्मजः //

हा जिवननन्दनो मे ऽसि वल्लभो हि न चापरः / हा प्राण मातारि स्नेहः कथं ते विद्यते न हि //

यदा गर्भप्रविष्टो मे तदारम्भ समादरात् / मया सदाभिनन्दन्त्या संपाल्यसे प्रयत्नतः //

जायमानो ऽपि संदृष्ट्वा मया संपालितो मुदा / बाल्ये ऽपि च सदालोक्य संपाल्य परिपुष्यसे //

कौमार्ये ऽपि समाराध्य सहानन्देन वर्द्धितः / मया संपालितः प्रौढभूतो ऽसि नवयौवनः //

इदानीं त्वं युवा भूत्वा कथं मां त्यक्तुमिच्छसि / पुत्रः स्वां मातरं वृद्धां रक्षदेव त्यजेन्न तु //

इदानीं कथमेवं त्वं निःस्नेहश्चरसे मयि / हा पुत्र कथं मे को मां जीर्णितां त्यक्तुमर्हति //

यावज्जीवाम्यहं पुत्र कुत्रापि मा व्रजो ऽन्यतः / यथाकामं सुखं भुक्त्वा संचरस्व गृहे रमन् //

मृतायां मयि ते पुत्र यत्रेच्छा वर्तते तदा / तत्र गत्वा यथाकामं कुरु धर्मार्थसाधनम् //

इति मात्रोदितं श्रुत्वा सिंहलः स विनोदितः / मातरं तां विलपन्तीं समाश्वस्यैवमब्रतीत् //

मा रौत्सीः किं विषादं ते धैर्यमालम्ब्य मा शुचः / विधिना प्रेरितो यत्र तत्रावश्यं गतिर्भवे //

यदभावि भवेत्तत्र सर्वत्रापि भवे सदा / भावि चेदृग्भवेदेव नैवान्यथा क्वचिद् भवेत् / अवश्यंभाविनो भावा भवन्त्येव हि नान्यथा / सर्वेषामपि जन्तूनां षड्गतिभवचारिणाम् //

सर्वेषांश्चापि जन्तूनां सर्वत्र मृत्युरग्रतः / संपत्तिश्च विपत्तिश्च स्वस्वदैवानुयोगतः //

इति विज्ञाय किं मातविर्योगदुःखशंकया / अवश्यमेव सर्वेषां वियोगं भवचारिणाम् //

इति मे ऽत्र महत्कार्ये कुलधर्मार्थसाधने / रुदित्वैवं निवारन्ती विघ्नं कर्तुं न चार्हसि //

यदि ते ऽस्ति मयि स्नेहो पश्यन्ती सुदृशैव माम् / दत्वा भद्राशिषं मह्यमनुज्ञां दातुमर्हसि //

ममार्थे देवतां स्मृत्वा प्रार्थयन्ती सुमंगलम् / पित्रा सह सुखं भुक्त्वा पालयन्ती गृहे वस //

अचिरेणागमिष्यामि तन्मे स्मृत्वापि मा शुचः / विमुचं मा विषादं च प्रसीदाहं व्रजानि हि //

इत्युक्त्वा स महासत्त्वो मातरं संविनोदयन् / गाढाभिलिंगनान्मुक्तः प्रणत्वैव ततो ऽचरत् //

ततः स नगरे तत्र घण्टाघोषमचारयत् / सिंहलः सार्थवाहो ऽब्धौ रत्नाकरे व्रजेदिति //

तद्घण्टाघोष्णं श्रुत्वा पंचवणिक्श्तान्यपि / तथा रत्नाकरे तेन सह गन्तुं समीच्छिरे //

ततस्ते वणिजस्सर्वे समील्य सहसा मुद्रा / सिंहलस्य पुरो गत्वा प्रार्थयन्नेवमानताः //

सार्थवाह वयं सर्वे सार्थवाहात्मजा अपि / रत्नाकरे त्वया सार्धं गन्तुमिच्छामहे खलु //

यत्सर्वणिजां नेता सार्थवाहात्मजा भवान् / तन्नानुग्रहमाधाय समन्वाहर्तुमर्हति //

इति तैः प्रार्थिते सर्वैः स सिंहलो महामतिः / सर्वांस्तान् समुपामन्त्र्य संपश्यन्नेवमब्रवीत् //

भो भवन्तः समिच्छन्ति यद्यागन्तुं मया सह / तत्सर्वं पण्यमादाय समायान्तु व्रजामहे //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते संप्रहर्षिताः / सहसा स्वस्वगृहं गत्वा ज्ञातीन् सर्वान् विनोदयन् //

लब्धानुज्ञाः पितुर्मातुर्धृत्वा स्वस्त्ययनं मुदा / सर्वे ते पण्यमादाय संप्रस्थिताः समाचरन् //

सो ऽपि महाअसत्त्वः धृवा स्वस्त्ययनं मुदा / पित्रोः पादान् प्रणत्वा च पण्यमादाय प्रस्थितः //

तत्र तान् वणिजः सर्वान् दृष्टवा स समुपाचरन् / संमील्य संमतं कृत्वा संप्रस्थितो मुदाचरत् //

तत्र सो ऽनुगतान् सर्वान् बन्धुमित्रसुहृज्जनान् / संबोधयन् समालोक्य संनिर्वार्य न्यवर्तयत् //

ततः संसंचरन् पंचवणिक्शतैः समन्वितः / अनेकैर्गर्दभैर्गोभिरुष्ट्रैश्च भारवाहकैः //

सामुद्रपण्यभारात्तैः शनैः संप्रस्थितः क्रमात् / ग्रामारण्यवनोद्याननिगमपत्तनानि च //

नगरराज्यसौराष्ट्रराजधानीप्युरादिषु / चंचूर्यमाण आलोक्य समुत्साहैः समाचरत् //

ततो देशान्तरे ऽरण्यकान्तारशैलपर्वतान् / शनैश्चरन् विलंघ्यापि सुदूरविपिने ययौ //

तत्र प्राप्ता विषण्णास्ते सर्वे त्रासविषादिताः / भग्नोत्साहाः शनैर्गत्वा ददृशुर्दूरतो ऽम्बुधिम् //

दृत्वा सर्वे ऽपि ते ऽम्बोधिं दुरभिसंप्रहर्षिताः / प्रोत्साहवीर्यसंकान्तास्तीरं प्रापुर्महोदधेः //

तत्र ते समुपासृत्य सर्वे सहंर्षिताशयाः / प्रणत्वा तं महाम्बोधिं पश्यन्तः समुपाश्रयन् //

अथ ते वणिजः सर्वे समीक्ष्य तं महाम्बुधिम् / प्राणस्नेहनिरुत्साहास्तस्थुः संत्रसिताश्याः //

तदा स सिंहलो दृष्ट्वा सर्वांस्तांस्त्रासिताशयान् / कर्णधारं समामन्त्र्य पुर एवं न्यवेदयत् //

कर्णधार महाभाग यद्वयमागता इह / सर्वसंपत्तिमिच्छन्तो गन्तुम् रत्नाकरे ऽम्बुधौ //

तद्भवानत्र सन्मित्रं नेताअस्माकं हितार्थदिक् / समीक्ष्यानुग्रहं कृत्वा संतारयितुमर्हति //

इत्येवं प्रार्थितं सर्वैः कर्णधारो निशम्य सः / सर्वांस्तान् वणिजः पश्यन् समामन्त्र्यैवमब्रवीत् //

भवन्तो यदि वांछन्ति गन्तुं रत्नाशयाम्बुधौ / तद्धैर्यदेवतां स्मृत्वा तिष्ठन्तु नौसमाश्रिताः //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ऽपि ते वणिग्जनाः / नत्वा नावं समारुह्य संतस्थिरे समाहिताः //

ततः स कर्णधारोरो ऽपि संस्मृत्वा कुलदेवताम् / सांजलिः प्रणतिं कृत्वा प्रार्थयदेवमम्बुधिम् //

महोदधे जगद्भर्ता भवान् रत्नामृताकरः / तदिमे वणिजः सर्वे भवच्छरण आश्रिताः //

तद्भवान् कृपया धृत्वा सर्वानिमान् धनार्थिनः / रत्नाकरे सुभद्रेण संप्रापयितुमर्हसि //

इति संप्रार्थ्य नत्वा तमम्भोधिं तरणिं च ताम् / नाविकः स समारुह्य प्राचारयन् शनैः क्रमात् //

ततः संचारिता सा नौ सदा गतिसमीरिता / क्रमेण संवहन्त्यब्धेर्मध्यद्वीपमुपाययौ //

तत्र नौका भ्रमन्त्येव तस्थै वाताभिताडिता / तद्दृष्ट्वा कर्णधारस्तं सिंहलमेवमब्रवीत् //

सार्थवाह विजानीयाद्भवानत्र महद्भयम् / यदियं नौर्महावातैराहता भ्रमते मुहुः //

कुत्र गन्तुं समीहा वो वाता वान्ति महाजवाः / स्वकुलदेवताः स्मृत्वा संप्रार्थ्य त्राणमम्बुधिम् //

धैर्यमालम्ब्य सर्वत्र संतिष्ठध्वं समाहिताः //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते त्रसिताशयाः / स्वस्वेष्टदेवताः स्मृत्वा प्रार्थयदेवमम्बुधिम् //

महोदधे जगद्भर्तर्वयं ते शरणे स्थिताः / तदस्मान् कृपया धृत्वा संतारयितुमर्हसि //

इत्येवं प्रार्थयन्तस्ते सर्वे स्मृत्वा स्वदेवताम् / धैर्यमालम्ब्य संत्रस्तास्तस्थुर्जीवराशिताः //

ततः स कर्णधारो ऽपि संप्रार्थ्य तं महोदधिम् / स्वकुलदेवतां स्मृत्वा तस्थौ जीवनिराशितः / सिंहलः सार्थवाहो ऽपि संप्रार्थ्य त्राणमम्बुधिम् / त्रिरत्नस्मरणं कृत्वा तस्थै धैर्यसमाहितः //

ततस्ते वायवः शान्ता नौका संचरिता क्रमात् / taddṛṣṭvā vaṇizaḥ sarve tasthuḥ saṃharṣitāśayāḥ //

तत्र तां समुपायातां नावं वणिक्समाश्रिताम् / ताम्रद्वीपनिवासिन्यो राक्षस्योयो ऽद्राक्षुरम्बुधौ //

ततस्ताभिः समेत्याशु राक्षसीभिः प्रभंजनाः / उत्सृष्टाः कालिका वातास्तन्नौकाभिमुखा ववुः //

तैराशु प्रहता सा नौ भ्राम्यमाना प्रलोलिता / तीव्रातिवेगकल्लोलो ऽभिहताभूद्विभिन्निता / तदा ते वणिजः सर्वे संत्रासाभिहताशयाः / हा दैवेति विलपन्तस्तस्थुः प्राणनिराशिताः //

तदा स सिहंलो दृष्ट्वा तरणिं तां विभिन्निताम् / सर्वांस्तान् सुहृदो भीतान् समालोक्यैवब्रवीत् //

भवन्तः किं विषादेन दैव एव गतिर्भवेत् / तत्त्रिरत्नस्मृतिं धृत्वा धैर्यमालम्ब्य तिष्ठत //

यदि दैवाद्विपत्तिः स्यादत्र तीर्थाधिपे ऽम्बुधौ / द्रव्यैः सार्धं वयं सर्वे पतिता निधनं गताः //

सर्वपातकनिर्मुक्ताः परिशुद्धत्रिमण्डलाः / सद्गतौ सुकुले जाता भवेम श्रीगुणाश्रयाअः //

इत्युक्ता तेन ते सर्वे तीर्थिकानामुपासकाः / त्रिरत्नस्मरणं धातुं श्रद्दधुर्न कथंचन //

स एव सिंहलः स्मृत्वा त्रिरत्नं शरणं गताः / ध्यात्वा नाम समुच्चार्य तस्थै संबोधिमानसः //

तदापि दैवतस्तेषां कालिकावातघातिता / कल्लोलभ्रमणाक्रान्ता नौकाभूच्छतखण्डिता //

सर्वे ते वणिजश्चापि विभग्नाशा विमोहिताः / पतितास्तत्र महाम्भोधौ सह द्रव्यैर्निमज्जिताः //

तत्र ते वणिजः सर्वे निमग्नान्यपि दैवतः / स्वस्वबाहुबलेनैव समुतेरुस्तटान्तिकम् //

दृष्ट्वा तान् वणिजः सर्वांस्तीरान्तिकसमागतान् / ताम्रद्वीपनिवासिन्यो राक्षस्यः संप्रमोदिताः //

दिव्यकौमारिकारुपं धृत्वा सर्वाः समागताः / तीरे स्थित्वा समुत्तार्य सर्वान्स्तानेवमब्रुवन् //

मा भैष्ट धैर्यमालम्ब्य समागम्य तरोरधः / छायामाश्रित्य सर्वत्र विश्रान्तुं तिष्ठत क्षणम् //

इत्येवं कथितं ताभिः श्रुत्वा ते वणिजस्ततः / गत्वा चम्पकवृक्षस्य छायायां समुपाश्रयन् //

तत्र विश्रम्य ते सर्वे संनिरीक्ष्य परस्परम् / ज्ञातीन् स्मृत्वानुशोचन्तो निश्वस्यैवं बभाषिरे //

हा दैव कथमस्माकं विपत्तिर्भवतीदृशी / क इह साम्प्रतं त्राता हितार्थी सद्गतिर्भवेत् //

इति तैः कथितं श्रुत्वा सार्थवाहः स सिंहलः / सर्वान्स्तान् त्रासभिन्नात्मान् समाश्वास्यैवमब्रवीत् //

नास्त्यस्माकमिह त्राता को हितार्थी सुहृद्गतिः / धर्म एव भवेत् त्राता सर्वत्रापि सुहृद्गतिः //

अवश्यंभाविनो भावा भवन्ति महतामपि / सर्वेषामपि जन्तूनां सर्वत्रापि न चान्यथा //

तदत्र श्रद्धया सर्वे त्रिरत्नस्य समाहिताः / स्मृत्वा नाम समुच्चार्य ध्यात्वापि भजतानताः //

एतदेव हि संसारे धर्ममूलं निगद्यते / धर्म एव हि सर्वत्र त्राता भर्ता सुहृद्गतिः //

एवं विज्ञाय सर्वे ऽपि त्रिरत्नस्य समाहिताः / स्मृत्वा नाम समुच्चार्य ध्यात्वापि भजतानताः //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते परिबोधिताः / तीर्थिका श्रावका नैव त्रिरत्नं स्मर्तुमीच्छिरे //

स एव सिंहलः स्मृत्वा त्रिरत्नस्य समाहितः / ध्यात्वा नाम समुच्चार्य तस्थौ संबोधिमानसः //

ततस्ताः प्रमदाः कान्ताः कुमारिका मनोरमाः / सर्वान्स्तान् वणिजान् दृष्ट्वा पुरस्था एवमब्रुवन् //

वैषाद्यं वः किमत्रापि नैव चिन्त्यो हि दुःखता / यथेप्सितं सुखं भुक्त्वा संचरध्वं यथेच्छया //

अस्माकं स्वामिनो नैव गतिर्वापि न कश्चन / परायणो ऽपि नैवास्ति भर्तापि न सुहृत्प्रियः //

तद्यूयं भवतास्माकं स्वामिनो गतयो ऽपि च / परायणाश्च भर्तारः पतयः सुहृदः प्रियाः //

विद्यन्ते ऽत्र गृहा रम्या भोग्यानि विविधान्यपि / पानानि सुरसान्येवं वस्त्राणि विविधानि च //

सर्वद्रव्याणि रत्नानि सर्वाणि भूषणान्यपि / सर्वर्तुफलपुष्पादिरम्योद्यानवनान्यपि //

पुष्करिण्यो ऽपि सन्त्यत्र दिव्यगन्धाम्बुपूरिताः //

तदत्र किं विषादं वः संरमध्वं यथेच्छया / यथाकामं सुखं भुक्त्वा संचरध्वं प्रमोदिताः //

इत्येवं कथितं ताभिर्निशम्य ते वणिग्जनाः / सर्वे ऽपि ताः समालोक्य विस्मयं समुपाययुः //

ततस्ताः प्रमदाः सर्वान् मत्वा तान् काममोहितान् / एकैकं पुरुषं धृत्वा स्वस्वगेहं न्यवेशयन् //

तासां वृद्धापि या कान्ता सा दृष्ट्वा समुपासृता / सिंहलं तं समादाय स्वालयं संन्यवेशयत् /

अथ ताः प्रमदाः सर्वान् स्वान् स्वांस्तान् स्वामिनो मुदा / स्वस्वालये प्रतिष्ठाप्य दिव्यभोगैरतर्पयन् //

ततस्तान् भोगसंतृप्तान् सर्वान्स्ताः प्रमदाशयाः / रहिक्रीडारसाभोगैः सन्तर्पयितुमारभन् //

एवं ते वणिजः सर्वे भुक्त्वा भोज्यं यथेप्सितम् / संक्रीडित्वा यथाकामं संचरिते प्रमोदिताः //

एवं भुक्त्वा यथाकामं रमित्वा ते दिवानिशम् / महानन्दसुखासक्ताः सप्ताहानि व्यलंघयन् //

अथापरे क्षपायां स सिंहलः / त्रिरत्नस्मृतिमाधाय तस्थौ ध्यानसमाहितः //

तदा तत्रालये दीपः संप्रदीप्तमहोज्ज्वलः / राक्षस्यां निद्रितायां स प्राहसन् संप्रभासयन् //

तं प्रदीप्तं हसन्तं स दृष्ट्वातिविस्मिताशयः / सुचिरं संनिरीक्ष्यैवं ध्यात्वा चैवं व्यचिन्तयत् //

अहो चित्रं किमर्थे ऽयं प्रदीपो यत्प्रहस्यते / एवं हि हसितो दीपो दृष्टो नैव श्रुतो ऽपि न //

इति ध्यात्वा चिरं पश्यन् सिंहलः स समुत्थितः / समुपाश्रित्य तं नत्वा पप्रच्छैवं कृतांजलिः //

किमर्थं हससे दीप तदत्र मे समादिश / को ऽत्र दीपे प्रविष्टो हि मया न ज्ञायते भवान् //

इति तेनाभिंसंपृष्टे प्रदीपः स समुज्ज्वलन् / सिंहलं तं समामन्त्र्य प्रहसन्नेवमब्रवीत् //

सिंहल किं न जानासि राक्षसीयं न मानुषी / रमित्वापि यथाकामं भक्षेत्त्वां नैव संशयः //

सर्वास्ताः प्रमदाः कान्ता राक्षस्यो नैव मानवाः / सर्वांस्तांस्त्वत्सहायांश्च भक्षिष्यन्ति न संशयः //

इति दीपसमाख्याउतं श्रुत्वा भीतः स सिंहलः / किमिदं सत्यमेवं स्यादिति तं पर्यपृच्छत //

सत्यमेव प्रदिपेयं राक्षसी यन्न मानुषी / कथं भवान् विजानासि सत्यमेतत् समादिश //

इति संप्रार्थिते तेन स प्रदीपः पुनर्हसन् / सिंहलं सार्थवाहं तं समामन्त्र्यैवमादिशत् //

सत्यमेतन्मयख्यातं यदि न त्वं प्रतीच्छसि / दक्षिणस्यां महारण्ये गत्वा पश्य त्वमात्मना //

तत्रारण्ये महद्दुर्गे आयसकोट्ट उच्चके / वणिक्शतसहस्त्राणि प्रक्षिप्य स्थापितानि हि //

केचिज्जीवन्ति केचिच्च मृताः केचिच्च भक्षिताः / अस्थीनि चावकीर्णान्निप्रतिणि समन्ततः //

तत्र गत्वा समालोक्य सर्वमेतन्मयोदितम् / सत्यं वा यदि वा ऽसत्यं श्रद्दध्या मे वचस्तदा //

इत्येवं तदुपाख्यातं श्रुत्वा स परिबोधितः / तत्र गत्वा तथा द्रष्टुं सर्वमेतस्तमुत्सुकः //

प्रसुप्तां राक्षसीं मोहजालनिद्रावृतेन्द्रियाम् / कृत्वा चन्द्रप्रभं खड्गं धृत्वा संप्रस्थितो द्रुतम् //

ततो गच्छन् स एकाकी निशीये संविलोकयन् / दक्षिणस्यां महारण्ये दुर्गमे समुपाचरत् //

तत्रात्युच्चे महकोट्टमयःप्राकारसंवृतम् / गवाक्षद्वारे निर्यूहवीहीनं लोकसंस्कृतम् //

तं दृष्ट्वा समुपासृत्य परिभ्रमन्समन्ततः / लोकविषादवैलाप्यं श्रुत्वा स विस्मयाकुलः //

तत्र चम्पकवृक्षाग्रमारेह्य स समाश्रितः / महोत्काशरवो नैव नाजुहाव तदाश्रितान् //

भवन्तः के कियन्तो ऽत्र प्रक्षिप्ताः केन निश्रिताः / किं भुक्त्वा वसथात्रापि तत्सर्वं वक्तुमर्हथ //

इति तदुक्तमाकर्ण्य तत्रस्थास्ते वणिग्जनाः / वृक्षशाखाग्रमारुढं तमालोक्यैवमब्रुवन् //

कस्त्वं भो कथमायासि कस्मादिहागतः कुतः / सर्वमेतत् प्रवृत्तान्तं समुपाखातुमर्हति //

इति तदुक्तमाकर्ण्य साअर्थवाहः स सिंहलः / तत्रस्थांस्तान् जनान् सर्वान् समामन्त्र्यैवमब्रवीत् //

सिंहलः सार्थवाहो ऽहं जम्बूद्वीपादिहागतः / गन्तुं रत्नाकरे ऽम्भोधौ वणिक्पंचशतैः सह //

अब्धिमध्ये महावातैर्हता नौका विखण्डिता / उदके पतितास्सर्वे वयुमुत्तीर्य बाहुभिः //

तीरमासाद्य वृक्षस्य छायायां समुपाश्रिताः / स्वदेशमनुशोचन्तो न्यषीदाम विषादिताः //

तत्रातिसुन्दरीकान्ताः कुमारिका मनोहराः / ताः सर्वाः पुरतो ऽस्माकं समाश्रित्यैवमब्रुवन् //

मा भैष्ट किं विषादं वा धैर्यमालम्ब्य तिष्ठत / सर्वासामपि ह्यस्माकं कश्चित् स्वामी न विद्यते //

तद्यूयं स्वामिनो ऽस्माकं भूत्वा भुक्त्वा यथेप्सितम् / यथाकामं रमित्वेह संचरध्वं सदा सुखम् //

इत्यस्मानालोक्य सर्वास्तान् सर्वानस्मान् विमोहितान् / एकैकं स्वामिनं धृत्वा स्वास्वालयं न्यवेशयन् //

तत्रास्मान् यथाकामं भोजयित्वात्यमोदयन् / यथेच्छया रमित्वापि चारयन्ति सदा सुखम् //

इत्येवं महदाश्चर्यं सुखं भुक्त्वातिविस्मितः / किमत्र विषये वृत्तमिति द्रष्टुमिहाव्रजे //

इति तेन समाख्यातं श्रुत्वा ते ऽपि वणिग्जनाः / सर्वे स्वकं प्रवृत्तान्तं कथित्वा तं व्यनोदयन् //

यत्खलु सार्थवाहो ऽसि जानीहि ताभि राक्षसीः / तदत्र रतिसंरक्ता मा तिष्ठाशु व्रज स्वं पुरम् //

वयमप्येवमम्भोधौ पतिता व्यसनितास्तथा / राक्षसीभिः समुत्तार्त्य स्वस्वगृहे निवेशिताः //

भोजयित्वा यथाकामं रमित्वापि यथेच्छया / विनोद्य स्ववशे स्थाप्य संचारिताः सुखे सदा //

यदा यूयमिह प्राप्तास्तद ताभिर्वयं द्रुतम् / कोटे ऽत्र सर्व आनीय प्रक्षिप्ता बन्धनालये //

गृहीत्वामीभिरस्स्माकं राक्षसीभिर्दिवानिशम् / खादित्वा पुरुषान् नित्यं संचर्यन्ते यथेच्छया //

यूयमपि तथामीभी राक्षसीभिर्यथेच्छया / गृहीत्वात्र प्रतिक्षिप्ता भक्षिष्यध्वे न संशयः //

इत्यवश्यं भवेदेवं विज्ञाय सहसा भवान् / सर्वान् सार्थान् समाहूय स्वदेशं द्रुतम् //

यदीतः सहसा यूयं सर्वे गच्छत सांप्रतम् / कुशलं वा भवेन्नैवं यदि सर्वे विनक्ष्यथ //

इति तदुक्तमाकर्ण्य सिंहलं स प्रबोधितः / अवतीर्य द्रुतं वृक्षात् सहसा स्वालयं ययौ //

तत्र रतिकरं दीपमुद्दीप्तं तं समीक्ष्य सः / सांजलिः प्रणतिं कृत्वा पुरतः समुपाश्रयत् //

तं पुरस्थं समालोक्य प्रदीपः स समुज्ज्वलन् / साधो सत्यं त्वया दृष्टमित्येवं समपृच्छत //

इति दीपोदितं श्रुत्वा पुनराह स विस्मितः / सर्वं सत्यं मया दृष्टमादिष्टं भवता यथा //

किमुपायमिहाप्यस्ति येनेतः सहसा पुनः / जम्बूद्वीपं गमिष्याम तत्समादेष्टुमर्हति //

इति संप्रार्थिते तेन स प्रदीपः समुज्ज्वलन् / प्रहसंस्तं समाश्वस्य पुनरेवमुपादिशत् //

तदुपायमिहाप्यस्ति येनेतः सहसा व्रजेः / जम्बूद्वीपं पुनर्गन्तुं यदीच्छसि शृणुष्व तत् //

अत्र तीरे महाम्भोधेः सुवर्णबालुकास्थले / बालाहो ऽश्वो महा..त्रो विद्यते करुणात्मकः //

स श्वेता औषधीर्भुक्त्वा प्रावर्त्य परिवर्त्य च / समुत्थाय स्वमात्मानं प्रच्छोडित्वैवमालपेत् //

क इतो ऽब्धिं समुत्तिर्य गन्तुमिच्छन्ति ये पुनः / स्वदेशं मे समारुह्य पृष्ठे तिष्ठन्तु ते दृढम् //

यदि गन्तुं तवेच्छास्ति जम्बूद्वीपमितः पुनः / तत्र गत्वाश्वराजं तं नत्वा संप्रार्थयादरात् //

वयमिच्छामहे गन्तुं जम्बूद्विपमितः पुनः / तदस्मान् कृपया सर्वान् संप्रापयिमर्हति //

ततः सो ऽश्वो महाभिज्ञः सर्वान् युष्मानितो द्रुतम् / स्वपृष्ठेन समावाह्य पारे ऽब्धेः प्रापयिष्यति //

इत्येवं समुपादिश्य स दीपो ऽन्तर्हितो ऽभवत् / सो ऽपि शयनमारुह्य राक्षस्या शयितो ऽभवत् //

तदंगशीतत्वं स्पृष्टा विबुद्धा सा निशाचरी / कथं ते शीतलं देहमित्येवं पर्यपृच्छत //

तच्छ्रुत्वा सार्थवाहो ऽसौ सिंहलो भीतमानसः / तां कान्तां प्रमदामेवं प्रबोधयितुमब्रवीत् //

कान्ते ऽहं निर्गतो गेहाम्मुलमूत्रं विसृज्य च / आगम्य शयितस्तेन शीतलिता तनु मम //

इति तां मिथ्यया कान्तां बोधियित्वापि शंकितः / सिंहलः स विषण्णात्मा तस्थौ निद्रापराङ्मुखः //

ततः स प्रातरुत्थाय सर्वांस्तान् वणिजः सत्त्वान् / समाहूय बहिर्देशे गत्वा यानमुपाश्रयत् / तथा ते वणिजश्चापि सर्वे तत्र समाश्रिताः / परस्परं समाभाष्य संतस्थिरे ऽभिनन्दिताः //

तत्र तान् वणिजः सर्वान् निर्विशंकाभिनन्दितान् / सिंहलः स समालोक्य समामन्त्र्यैवमब्रवीत् //

भवन्तः प्रष्टुमिच्छामि सत्यं भाषन्तु नान्यथा / किदृक्स्नेहोपचारैर्वः कान्ताः संमानयन्ति हि //

इति तदुक्तमाकर्ण्य तत्रओको ऽतिप्रगल्भितः / सिंहलं तं समालोक्य सहर्षमेवमब्रवीत् //

धन्यो ऽस्मि सार्थवाहात्र भाग्येन प्रेरितः खलु / ईदृग्भोग्यमहत्सौख्यं मन्ये स्वर्गे ऽपि दुर्लभम् //

यन्मे कान्ता सुभद्रांगी सुस्नेहोपचारिणी / यथेच्छा सुरसैर्भोग्यैर्मानयन्ति दिवानिशम् //

तथान्यः प्रावदत्तत्र महर्सौख्यमिहाप्तवान् / भाग्येन प्रेरितो ऽत्राहमीदृक्सौख्यं कुहापि न //

यन्मे कान्ता वरैर्भोग्यैस्तोषयित्वा दिवानिशम् / रमयन्ती यथाकामं मानयन्ती समादरात् //

तथापरो वणिक्प्राह धन्यो ऽहमतीभाग्यवान् / ईदृक्सम्पन्महत्सौख्यं लप्स्ये कुत्र कथं कदा / ईदृक् महत्तरं सौख्यं मन्ये स्वर्गे ऽपि दुर्लभम् //

यन्मे स्नेहवती भार्या दिव्यवस्त्रादिभूषणैः / मण्डयित्वा यथाकामं रमयित्वा दिवानिशम् //

यथाभिलषितैर्भोग्यैस्सन्तर्प्य प्रतिपाति माम् / तथान्यो ऽपि वणिक्प्राह भाग्येनेहाहमाप्तवान् //

यदीदृक् महदैश्वर्यं संपत्तिर्लप्स्यते कुतः //

स्वर्गे ऽपि दुर्लभं मन्ये कुत्रात्र पृथिवीतले / यन्मे भार्या मनोरम्या कान्ता दिव्यातिसुन्दरी //

विविधदिन्यसौरभ्यगन्धद्रव्यैर्दिवाशम् / अनुलिप्य यथाकामं क्रिडयति समादरात् //

भोजनैर्विविधास्वादैः पानैर्दिव्यामृतात्तमैः / वस्त्रैश्च विविधैः काम्यैर्भूषणैर्विविधैरपि //

मण्डयित्वा यथाकामं भोजयित्वा दिवानिशम् / यथाभिलषितैः सौख्यैः रमयन्त्यभिपाति माम् //

एवं ते वणिज्यः सर्वे स्वस्वभार्याकृतादरम् / स्नेहोपचारसत्सौख्यं निवेधैवं बभाषिरे //

अहो भाग्यं तदस्माकं यदिह प्रेषिता वयम् / ईदृक्संपन्महत्सौख्यं स्वर्गे ऽपि दुर्लभं खलु //

तदिहैव सदा भुक्त्वा यथाकामं चरेमहि / जम्बूद्वीपे पुनर्गन्तुं नोत्सहेम कदाचन //

किमीदृक्सुखसंपत्तिर्हित्वा यास्यामहे वयम् / स्वदेशे ऽपि पुर्नगत्वा किं किं भोक्ष्यामहे सुखम् //

कुत्रेदृग्गुणसंपन्ना दिव्यकान्ता मनोरमाः / सर्वविद्याकलाभिज्ञा लभ्यन्ते दुर्लभा भुवि //

एताः कान्ताः सुभद्रांगाः स्वामिस्नेहो ऽनुचारिकाः / हित्वा गत्चा स्वदेशे ऽपि किं स्थित्वा स्वजनैः सह //

धन्यास्ते पुरुषा मर्त्याः कान्ताभिर्ये सदा रताः / यथाकामं सुखं भुक्त्वा संचरन्ते यथेच्छया //

एवं श्रीगुणसंपन्ना दिव्यकान्तासहारताः / यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा संतिष्ठेमहि सर्वदा //

जम्बूद्विपे पुनर्गन्तुं नाभीच्छामः कदापि हि / किं लप्स्यामह एतादृक् महत्सौख्यं कदा कथम् //

इत्येवं तैः समाख्यातं सर्वैरपि निशम्य सः / सिंहलस्तान् समालोक्य निष्श्वसन्नेवमब्रवीत् //

भवन्तः श्रूयतां वाक्यं यन्मया सत्यमुच्यते / यदि भद्रे ऽस्ति वांछा वः तत्कुरुध्वं यथोदितम् //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते विस्मताशयाः / सिंहलं सार्थवाहं तं समालोक्यैवमब्रुवन् //

किं वाक्यं समुपाख्याहि यदि भद्रे समीहसि / भवता यत्समादिष्टं करिष्यामस्तथा वयम् //

इति तैः कथितं सर्वैः श्रुत्वा स सिंहलः सुधीः / सर्वांस्तान् वणिजः सार्थान् संपश्यन्नेवमब्रवीत् //

सर्वैः सत्य समाधाय समयं धास्यते यदि / तदाहमुपदेक्ष्यामि सत्यमेतद्यथाश्रुतम् //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ऽपि ते ऽतिविस्मिताः / किं समयं धरिष्यामस्तदादिशेति चाब्रुवन् //

एतत्तैः कथिते सर्वैः सार्थवाहः स सिंहलः / सर्वांस्तान् वणिजः संघान् समालोक्यैवमब्रवीत् //

भवन्तः श्रूयतां सर्वैः समयमुदितं मया / नैतत्केनापि वक्तव्यं भार्यायाः पुरतो ऽपि वः //

कश्चिद्भाषेत भार्यायाः पुरा यदि प्रमादतः / तदा सर्वे वयं ह्यत्र व्रजेम निधनं खलु //

इति सत्यं समाधाय समयं धातुमर्हथ / यदि संधार्यते सत्यं सर्वेषामपि भद्रता //

इति तदुक्तमाकर्ण्य सर्वे ऽपि ते वणिग्जनाः / सत्यमेतद्धरिष्यामः समादिशेति चाब्रुवन् //

इति सर्वै समाख्यातं श्रुत्वा स सिंहलः सुधीः / सर्वांस्तान् वणिजः संघान् संपश्यन्नेवमब्रवीत् //

शृणुध्वं धैर्यमालम्ब्य तिष्ठत मा विषीदत / इमा हि प्रमदाः सर्वा राक्षस्यो नैव मानुषाः //

इति सत्यं मयाख्यातं श्रुत्वा सर्वे ऽपि बोधिताः / कश्चिदपि स्वभार्यायाः पुरतो वक्तुमर्हति //

इति तेन समाख्यातं श्रुत्वा सर्वे वणिग्जनाः / भीतिसंत्रसितात्मानः क्षणं तस्थुर्विमोहिताः //

ततस्ते वणीजः सर्वे संत्रासाभिहताशयाः / सिंहलं सार्थवाहं तं समालोक्यैवमब्रुवन् //

सार्थवाह कथं ज्ञातं कुत्र दृष्टं श्रुतं त्वया / एताः कान्ता न मानुष्यो राक्षस्य इति तद्वद //

यद्येता नैव मानुष्यो राक्षस्य एव तत्कथम् / अस्माकं क इह त्राता गतिर्वा स्यात्परायणः //

यद्येतत्सत्यमेवेह तिष्ठेमहि कथं वयम् / पलायेमहि कुत्रेतस्तदुपायमुपादिश //

इति तैः कथितं श्रुत्वा सार्थवाहः स सिंहलः / सर्वान्स्तान् वणिजः संघान् समाश्वास्यैवमब्रनीत् //

सत्यमेव मृषा नैव तथापि मा विषीदत / उपायं विद्यते ऽत्रापि तच्छृणुध्वं मयोदितम् //

यो ऽश्वाजो ऽत्र बालाहो नाम तीरे महोदधेः / स्थितः सत्त्वानुकम्पार्थं स नः त्राता गतिर्भवेत् //

स तिष्ठेदुधेस्तीरे सुवर्णबालुकास्थले / आवर्त्य परिवर्त्तापि भुक्त्वा श्वेता महोषधीः //

तत्र गत्वा वयं सर्व उपसरेम वन्दितुम् / संपश्येत्करुणात्मा स सर्वानस्मानुपासृतान् //

दृष्ट्वास्मान् स समुत्थाय प्रच्छादयेत् स्वमाश्रयम् / को ऽत्र पारमितो गन्तुं इच्छन्तीति वदेत् त्रिधा //

तदा सर्वे वयं नत्वा तमेवं प्रार्थयेमहि / इच्छामहे इतो गन्तुं पारं तत्सहसा नय //

इत्यस्मत्प्रार्थित श्रुत्वा सर्वानस्मान् स्वपृष्ठके / आरोप्य समसोत्तीर्य नयेत् पारं महोदधेः //

स एवास्माकमिह त्राता गतिर्नान्यो हि विद्यते / तद्वयमश्वराजं तं नत्वैवं प्रार्थयेमहि //

एतदुपायमत्रापि विद्यते ऽस्मत्परायणे / कश्चिदेतत्स्वभार्याया वक्तुं नैवार्हति ध्रुवम् //

प्रमोदाद्यदि भार्यायाः स्नेहात् कश्चिद्वदेत्पुरः / राक्षस्यो ऽस्मान्स्तद सर्वान् भक्षिष्यन्ते न संशयः //

इति स्नेहो ऽस्ति जीवे वो धृत्वैतत्समयं दृढम् / कस्याश्चित्पुरतः किंचिद्वक्तव्यं नैव केनचित् //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ऽपि ते वणिग्जनाः / मृत्युत्रासाहतात्मानः सिःहलमेवमब्रुवन् //

सार्थवाह भवन्नाथस्त्राता मित्रं सुहृद्गतिः / अस्माकं नापरः कश्चित्तदन्वाहर्तुमर्हति //

कस्मिन्दिने गमिष्याम इतस्तीरे महोदधेः / यत्र तिष्ठेदश्वराज इति सत्यं समादिश //

इत्युक्तं तैर्निशम्यासौ सार्थवाहो निरीक्ष्य तान् / इतो ऽहिन तृतीये ऽवश्यं गच्छेमहीति चाब्रवीत् //

न कस्याश्चित्पुरः कश्चत्सत्यमेतद्वदेन्न हि / गोपनीयं प्रयत्नेन त्रिधेति सो ऽब्रवीत् पुनः //

इति संमतमाधाय सर्वे ऽपि ते वणिग्जनाः / तत्पुरे पुनरागत्य स्वस्वालयं समाविशत् //

तत्र ताः प्रमदाः कान्ता दृष्ट्वा तान् स्वगृहागतान् / स्वं स्वं स्वामितनमालोक्य पप्रच्छुरेवमादरात् //

कुत्र भवान् प्रयातो ऽत्र समायातो ऽसि साम्प्रतम् / सत्यमेतत् समाख्याहि यदि स्नेहो ऽस्ति ते मयि //

इति भार्योदितं श्रुत्वा सर्वे ऽपि ते वणिग्जनाः / देशाद्बहिर्वयं गत्वागताः स्म इति चाब्रुवन् //

एतच्छ्रुत्वा च ताः कान्ताः सर्वाः स्वं स्वं प्रियं मुदा / समीक्ष्य समुपासीनाः पप्रच्छुरेवमादरात् //

दृष्टं किं महदुद्यानं दृष्टं वापि सरोवरम् / falapuṣpābhinamrāśca dṛṣṭāḥ kiṃ pādapā api //

इति भार्योदितं श्रुत्वा सर्वे ऽपि ते वणिग्जनाः / किंचिन्न दृश्यते ऽस्माभिरिति प्रत्युत्तरं ददुः //

तच्छ्रुत्वा प्रमदाः सर्वाः समीक्ष्य ता स्वकं प्रियम् / संप्रहासं कुर्वन्त्यः पुनरेवं बभाषिरे //

कथं न दृश्यते ऽत्रास्ति महोद्यानं सरोवरम् / vividhāstaravaḥ santi falapuṣpabharānatāḥ //

अहो यूयं गताः कुत्र दृश्यन्ते न कथं खलु / एतत्सत्यं समाख्याहि यदि प्रियास्म्यहं तव //

एतच्छ्रुत्वापि ते सर्वे वणिजः स्वस्वप्रियां प्रति / प्रहसन् संनिरीक्ष्यापि पुनरेवं बभाषिरे //

इतो ऽह्नि तृतीये ऽवश्यं तदुद्यानं सरोवरम् / सर्वानपि तरुन् द्र्ष्टुं गमिष्यामो वयं प्रिये //

tāni sarvāṇi saṃvīkṣya gṛhītvāpi falāni ca / पुष्पाण्यपि समाहृत्य समायास्यामहे द्रुतम् //

तच्छ्रुत्वा तास्तथेत्युक्त्वा सर्वाः स्वं स्वं प्त्रियं मुदा / यथाभिलषिताइर्भोग्यैः सादरं समतोषयन् //

भुक्त्वा ते ऽपि यथाकामं सर्वैः संतोषिता अपिओ / दिर्घोच्छ्वासं समुत्सृज्य तस्थुः क्षणं विषादिताः //

तदृष्ट्वा प्रमदास्ताश्च सर्वाः स्वस्वप्रभुं प्रति / किमुच्छ्वासं समुत्सृष्टं वदेति प्रावदत् पुनः //

स्वदेशविषयं स्मृत्वा समुच्छ्वासं समुत्थितम् / इति स्वस्वप्रियास्ते सर्वे ऽपि पुरतो ऽवदन् //

तच्छ्रुत्वा प्रमदास्ताश्च सर्वाः स्वस्वपतेः पुनः / उपासीना विहसन्त्यः संनिरीक्ष्यैवमब्रुवन् //

किं स्वदेशस्मृतिं कृत्वा सुखं भुक्त्वेह तिष्ठत / संरमित्वा यथाकामं संचरध्वं यथेच्छया //

द्रव्याण्यपि च सर्वाणि भोग्यानि विविधानि च / सर्वोपकरणवस्तूनि वस्त्राणि भूषणान्यपि //

उद्यानानि सुरम्यानि पुष्करिण्यो मनोरमाः / falapuṣpābhinamrāśca pādapā vividhā api //

प्रासादाश्च मनोरम्या गृहाश्चाट्टाभिशोभिताः / मण्डपाश्च मठाश्चापि रथा अश्वाश्च हस्तिनः //

गावश्च महिषाश्चापि सर्वे ऽपि पशुजातिकाः / विद्यते सकलो ऽन्यत्र किं नास्तीह निरीक्ष्यताम् //

तदेतान्यपि सर्वाणि त्वदधीनानि सर्वदा / यथेच्छया समादाय भुक्त्वा रमन्सुखं चर //

नात्र किंचिद्विषादत्वं भयं चापि न किंचन //

यथाकामं प्रभुक्त्वैव रम चरन् सुखं वस //

इति ताभिः समाख्यातं सर्वे ऽपि ते वणिग्जनाः / तथेति प्रभाषित्वा तस्थुः विनोदिता इव //

ततस्ताः प्रमदाः सर्वा रात्रो स्वस्वप्रियैः सह / यथाकामं रमित्वापि सुषेयुः शयनाश्रिताः //

ते ऽप्येवं वणिजः सर्वे रमित्वा शयनाश्रिताः / मृत्युशंकाहतात्मानस्तस्थुर्निद्रापराङ्मुखाः //

ततः प्रातः समुत्थाय सर्वे ऽपि ते वणिग्जनाः / स्वां स्वां भार्यां समामन्त्र्य समालोक्यैवमब्रुवन् //

वयं यास्यामहे द्रष्टुं तडागोद्यानपादपान् / सज्जीकृत्य तदाहारं संस्थापयत संवरम् / तच्छ्रुत्वा प्रमदाः सर्वास्तास्तथेति प्रबोधिताः / सज्जीकृत्योपसंस्थाप्य स्वस्वप्रियं व्यनोदयन् //

तस्मिंश्च दिवसे ऽप्येवं सर्वे ऽपि ते वणिग्जनाः / भुक्त्वा भोग्यं रमित्वापि तस्थुर्जागर्तिका निशि //

ततः प्रातः समुत्थाय सर्वे ते सिंहलादयः / स्वां स्वां भार्यां समामन्त्र्य गृहीत्वा स्वस्वसंवरम् //

संमील्य सहसा सर्वे देशाद्बहिर्विनिर्गताः / गत्वा दूरमनोद्यनसमीपं समुपाश्रयन् //

तत्र स सिंहलः सर्वान् वणीजस्तान् विलोकयन् / समामन्त्र्य क्रियाकाअरं कर्तुमेवमभाषत //

भवन्तः श्रूयतां वाक्यं यन्त्रयात्र निगद्यते / तत्सर्वे सत्यमाधाय कर्तुमर्हन्ति नान्यथा //

यदि स्नेहः स्वजिवो ऽस्ति ज्ञातिबन्धुसुहृत्स्वपि / युष्माभिर्मद्वचः श्रुत्वा सत्यं धर्तव्यमत्र हि //

शृणुध्वं तत्क्रियाबन्धं क्रियते यन्मया हिते / त्रिरत्नशरणं धृत्वा चरितव्यं समाहितैः //

केनापि स्मरणीया न भर्या कान्ता प्रिया अपि / पश्चान्नैवाभिलोक्यं च यावत्पारं न गम्यते //

इति कृत्वा क्रियाबन्धं सर्वे ते सिंहलादयः / ततः संप्रस्थिताः शीघ्रं तीरं प्राप्तो महोदधेः //

तत्र तमश्वमद्राक्षुः सवर्णवालुकास्थले / आवर्त्यपरिवर्तित्वा भुक्त्वौषधीः समाश्रितम् //

तत्र तान् समुपयातान् दृष्ट्वा सो ऽश्वः समुत्थितः / प्रच्छाडित्वा त्रिधा को ऽतः पारगामीति प्रावदत् //

तदा ते वणिज्यः सर्वे सांजलयस्तमादरात् / त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य प्रणत्वैवं बभाषिरे //

देव सर्वे वयं पारं गन्तुमिच्छामहे खलु / तद्भवान्नो द्रुतं पारं संप्रापयितुमर्हति //

इति तैः प्रार्थितं श्रुत्वा सो ऽश्वराजो दयानिधिः / सर्वांस्तान् वणिजः पश्यन् पुनरेवमभाषत //

यदि पारमितो गन्तुं यूयं सर्वे समिच्छथ / मत्पृष्ठं दृढमारुह्य संतिष्ठध्वं समाश्रिताः //

यावत्र छोदितं कायं मया तावत्र केनचित् / कर्तव्यो दृष्टिविक्षेपो यदि जीवितमिच्छथ //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा स सिंहलाग्रतः / नत्वा तत्पृष्टमारुह्य संश्रितः समतिष्ठत //

ततस्ते वणिज्यः सर्वे नत्वा तं सहसा क्रमात् / रुह्यते पृष्ठमाश्रित्य संश्लेषिता निषेदिरे //

ततः सो ऽश्वो महावेगी संवहन्स्तान् वणिग्जनान् / संक्रमन् सहसाम्भोधेर्मध्ये द्वीपमुपाययौ //

तदाश्वेनाहूतान् सर्वान् राक्षस्यस्तान् वणिग्जनान् / दृष्टवा ताः सकलास्तत्र सहसा खादुपाचरन् //

हा कान्ता प्रियभर्तासि मां विहायाधुना कथम् / निःस्नेहो मयि कुत्रैक एव गन्तुं त्वमिच्छसि //

अहमपि त्वया सार्धं गन्तुमिहाव्रजामि हि / तन्मां पश्यन्भवाकान्त समत्वहर्तुमर्हति //

हा कान्त कथमेकान्ते त्यक्त्वा मां भक्तिचारिणीइम् / निःस्नेहो रतिसंभोगो क्व प्रयातुं त्वमिच्छसि //

कथं मत्स्नेहसंभोगरतिसौख्यमहोत्सवम् / विस्मृतं भवता कान्त तत्स्मृत्वा पश्येमां प्रियाम् //

हा प्राणसमकान्तो ऽसि नैवास्ति मे सुहत्प्रियः / तवाप्यस्मि प्रिया भार्या तत्कथं नौ वियोगता //

सुदुष्यकोमलैवस्त्रैः प्रावृतो ऽसि मयेप्सितैः / तत्स्नेहतिमुत्सृज्य कुत्र गन्तुं त्वमिच्छसि //

यथाभिलषितैर्भोग्यैः पानैश्च परितोषितः / विस्मृत्य कथमेकान्ते मां त्यक्त्वा गन्तुमिच्छसि //

विविधसुरभिद्रव्यैस्त्वं लिप्त्वा मोदितो मया / सौगन्धिद्रव्यमुज्झित्वा कुत्र गन्तुं त्वमिच्छसि //

मुक्ताहाराद्यलंकारैर्भूषितो ऽसि यथेप्सितैः / तत्ते सर्वमलंकारं त्यक्त्वा गन्तुं कुहेच्छसि //

भुक्त्वा भोग्यं यथाकामं रमित्वापि दिवानिशम् / तद्भोग्यरतिसत्सौख्यं हित्वा गन्तुं कुहेच्छसि //

हा कान्त मम नाथो ऽसि कृत्वनाथामिमां सतीम् / निर्दयो मां परित्यज्य कथं गन्तुं कुहेच्छसि //

हा कान्त पस्य मां भार्यां भवद्धर्मानुचारिणीम् / देहि मे दर्शनं स्वामि मा त्यजेमां प्रियंवदाम् //

यदि मे दर्शनं कान्त न ददासीह किंचन / भवन्नाम समुच्चार्य मरिष्ये श्वो निराशिता //

तदा भवानपि मां स्मृत्वा भोग्यक्रीडासुखान्यपि / कियत्कालं धरेत् प्राणं यास्यसि मरणं ध्रुवम् //

इति स्नेहो ऽस्ति ते भर्तः स्वजिवे मयि वा यदि / एकधापीह मां स्मृत्वा भवान् संद्रष्टुमर्हति //

इत्येवं विलपन्त्यस्ता राक्षस्यः सकला अपि / स्वस्वभर्तारमालोक्य रुदन्त्यो ऽनुययुर्द्रुतम् //

तत्कारुण्यविलापं ते श्रुत्वा सर्वे वणिग्जनाः //

स्नेहरतिसुखोत्साहं स्मृत्वा ता द्रष्टुमिच्छिरे //

तत्र ये ये ऽतिस्तेनेहार्द्राषु कारुण्याधैर्यमोहिताः / तान् द्रष्टुं पृष्टमद्राक्षुस्ते ते ऽश्वान्न्यपतन् जले //

ये ये ऽश्वान्निपततन्तो ऽब्धौ तान्स्तानालोक्य ता द्रुतम् / राक्षस्यः सहसोद्धृत्य प्रादनत्स्वस्वपतिं मुदा //

एवं ते वणिजः सर्वे निपतन्तो महाम्बुधौ / सहसोद्धृत्य सर्वाभी राक्षसीभिः प्रभक्षिताः //

सिंहल एक एवाश्वपृष्ठे संश्लिष्य संश्रितः / त्रिरत्नस्मरणं धृत्वा संतस्थौ निश्चलेन्द्रियः //

तमेवैकं महासत्त्वमुहित्वा सो ऽश्वराट्लघुः / सहसा संक्रमत्पारमब्धेरस्तीरं समाययौ //

तत्र स तीरमासाद्य प्रच्छोडित्वा स्वमाश्रयम् / अवतार्य स्वपृष्ठात्तं सिंहलमेवमब्रवीत् //

साधो व्रज समाधाय संपश्यन् पथि सर्वतः / सर्वत्र ते शुभं भूयाद्रमस्व बन्धुभिः सुखम् //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा स सिंहलः कृती / तमश्वं सांजलिर्नत्वा संपश्यन्नेमवमब्रवीत् //

धन्यो ऽसि त्वं महासत्व यन्मां मृत्युमुखगतम् / आदाय सहसोत्तार्य रक्षसि स्वयमागतः //

तन्मे नाथो ऽसि शास्ता पिण्डानुत्राता सुहृद्गतिः / यावज्जीवं भवत्पादं स्मृत्वा भजेय सर्वदा //

मन्ये भवन्तमीशांशनिर्मितं त्रिजगत्प्रभुम् / बोधिसत्त्वं महासत्वं सर्वसत्त्वानुपालकम् //

इत्थं मां सर्वदालोक्य भवान् सर्वत्र संकटे / बोधयित्या प्रयत्नेन कृपया त्रातुमर्हति //

इति संप्रार्थ्य तं नाथमश्वराजं स सिंहलः / त्रिधा प्रदक्षिणीइकृत्य ननाम तत्पदान् पुनः //

ततः सो ऽश्वस्तमालोक्य किंचिद्दूरे चरन् स्वयम् / अन्तर्हितो ज्वलद्वह्निरिवाकाशे ययौ द्रुतम् //

तमेवं खे गतं दृष्ट्वा सिंहलः सो ऽतिविस्मितः / यावद्दृष्टिपथं पश्यंस्तस्थौ नत्वा कृतांजलिः //

ततः स सिंहलो धीरः पश्यन् न्मार्गे सहाहितः / एकाकी संक्रमन् जम्बूद्वीपारण्यमुपाययौ //

तदा या राक्षसी भार्या सिंहलस्य वणिक्पतेः / राक्षस्यः सकलास्तास्तां परिवृत्यैवमब्रुवन् //

अस्माभिर्भक्षिताः सर्वस्वामिनो ऽपि स्वकस्वकाः / भक्षितो न त्वयैवैकः स्वामी निर्वाहितः कथम् //

यदि तावत्तमानीय भक्षसे न त्वमात्मना / त्वां विहत्य वयं सर्वा भक्षिष्याम इति ध्रुवम् //

इत्येवं कथितं ताभिः सर्वाभिस्तन्निशम्य सा / संत्रस्ता पुरतस्तासां विषण्णास्यैवब्रवीत् //

भगिन्यो यदि युष्माकं निर्बन्ध एष निश्चयः / सर्वथाहं तमानीय भक्षेयमिति निश्चितम् //

इति तयोक्तमाकर्ण्य राक्षस्यः सकला अपि / एवं चेत्ते भवेद्भद्रं नोचेन्नेति हि चाब्रुवन् //

ततः सा राक्षसी धृत्वा परमभीषणाकृतिम् / आकाशात् सहसा गत्वा सिंहलस्य पुरो ऽसरत् //

दृष्ट्वा तां राक्षसीं भीमां पुरतः समुपासृताम् / सिंहलो ऽसिं समुत्थाप्य संत्रासयितुमुद्ययौ //

सिंहलं तमसिं धृत्वा निहन्तुं संमुखागतम् / दृष्ट्वा सा राक्षसी त्रस्ता प्रदुद्राव वनान्तरे //

तदा तत्र वणिक्सार्थो मध्यदेशात् समाययौ / तं दृष्ट्वा सा सुन्दरीरुपं धृत्वा पुर उपासरत् //

तां कान्तां सुन्दरीं रम्यां पुरतः समुपासृताम् / सार्थवाहः समालोक्य पप्रच्छैवं समादरात् //

भगिनि को भवन्तीह कान्तारे तु मिताश्रया / एकाकी कुत आयासि तत्सत्यं वक्तुमर्हसि //

इति सार्थभृता पृष्टे रुदन्ती सा कृतांजलिः / तस्य सार्थपतेः पादौ प्रणत्वैवं न्यवेदयत् //

अहं सार्थपते राज्ञस्ताम्रद्विपपतेः सुता / सिंहलस्यास्य भार्यार्थं दत्त तेन महीभुजा //

अनेन सार्थवाहेन परिनीयाहमात्मना / दत्वा विश्रम्भमानीता स्वदेशगमनं प्रति //

अब्धितीरोसंप्राप्ता नौकायादौ विभग्निता / अमंगलेति कृत्वाहं छोरितानेन जंगले //

तद्भवान् बोधयित्वैनं सार्थवाहं मम प्रियम् / मयि स्नेहभिसम्बन्धे संयोजयितुमर्हति //

तयेति प्रार्थितं श्रुत्वा सार्थवाहस्तथेति सः / प्रतिश्रुय तस्य सार्थवाहस्य समुपासरत् //

तं दृष्ट्वा समुपायातं सिंहलः स प्रसादितः / आसने संप्रतिष्ठाप्य समालोक्यैवमब्रवीत् //

वयस्य कौशलं कश्चिद्देहे सर्वत्र चापि ते / इत्येवं संकथालापं कृत्वा तस्थौ विनोदयन् //

तथा स सार्थवाहस्तं सिंहलं कौशलं मुदा / पृष्ट्वा संमोदयन् वीक्ष्य पुनरेवमभाषत //

वयस्यासौ राजपुत्री परिणीता त्वया स्वयम् / अस्थाने मा परित्याज्या क्षमस्वास्या विरोधताम् //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सिंहलः स महामतिः / सार्थवाहं तमालोक्य पुनरेवं न्यवेदयत् //

सुखेन राजपुत्रीयं परिणीतापि ना मया / राक्षसीयमिहायाता ताम्रद्वीपनिवासिनी //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सार्थवाहः स विस्मितः / सिंहलं सुहृदं तं च समालोक्यैवमब्रवीत् //

वयस्य राक्षसीयं कि कथमेवमिहागता / ज्ञातापि च त्वया केन तत्सत्यं वक्तुमर्हसि //

इति तेनोदिते सर्ववृत्तान्तं विस्तरेण सः / सिंहलस्य मित्रस्य पुरतः संन्यवेदयत् //

तदुक्तं सर्वृत्तान्तं श्रुत्वा स सार्थभृत् सुधीः / सत्यमिति परिज्ञाय बभुव त्रसिताशयः //

ततः स सिंहलस्तस्मात् संप्रस्थितः समाहितः / संपश्यन् पथि सर्तत्र संचरन् स्वपुरं ययौ //

तत्र स स्वगृहे गत्वा मातापित्रोः पुरो गतः / तत्पादान् सहसा नत्वा कौशल्यं समपृच्छत //

त्वन्मुखदर्शनादेव कौशल्यं नौ सदा भवेत् / तवापि कौशलं कच्चिदिति तौ पर्यपृच्छताम् //

तच्छ्रुत्वा सिंहलश्चासौ स्वप्रवृत्तिमनुस्मरन् / गलदश्रुविलिप्तास्यो पित्रोरेवं न्यवेदयत् //

किं ताताविह वक्षामि दैवेन प्रेरितो ऽस्मि हि / एक एवाहमायातः सर्वे नष्टाः सहायकाः //

कथमिति पुनः पृष्टः पितृभ्यां सिंहलः सुतः / सर्वमेतत् स वृत्तान्तं विस्तरेण न्यवेदयत् //

तदुक्तं सर्वमाकर्ण्य पितरौ प्रहताशयौ / चिरं निःश्वस्य तं पुत्रं पश्यन् तावेवमूचतुः / हा पुत्र भाग्यतो नौ त्वं जीवन्निह समागतः / मा शुचस्तद्धनं नष्टं धैर्यं धृत्वा सुखं चर //

किमेव बहुभिर्द्रव्यैर्विना पुत्रेण नौ गृहे / पुत्र एव महारत्नं धर्मार्थवंशसाधनम् //

बहुरत्नानि नः सन्ति यदि त्वमिह नागतः / एतान्यपि हि सर्वाणि व्यर्थं क्षिणुयुरावयोः //

द्रव्ये नष्टे पुनर्द्रव्यं साधययं प्रयत्नतः / त्वयि पुत्रे विनष्टे ऽहं साधयेयं कथं परम् //

किं करिष्यन्ति रत्नानि विना पुत्रेण साधुना / निर्धनो ऽपि वरं साधुः पुत्रो धर्मार्थसाधनः //

मृते रत्नानि किं कुर्युर्विना पुत्रेण साधुना / सत्पुत्रः पिण्डदानादीन् कृत्वा स्वर्गे ऽपि प्रेर्स्येत् //

सत्पुत्र एवं सद्रत्नमिह धर्मार्थसद्गुणान् / साधयेद्यत्परत्रापि संस्कृत्य प्रेरयोद्दिवि //

तत्त्वमेवावयो रत्नमिह धर्मार्थसौख्यदम् / संस्कारपिण्डदानैश्च परत्र प्रेरयेद्दिवि //

इत्यावयोर्हि संसारे त्वन्मुखाम्भोजदर्शनात् / janmajīvitasampattisādhanaṃ safalaṃ bhavet //

इति विज्ञाय सत्पुत्र त्वमावाभ्यां सहान्वितः / सद्धर्मसाधनं कृत्वा भुक्त्वा कामं समाचर //

धृत्वा स्वकुलसंवृत्तिं त्रिरत्नशरणं गतः / दत्वार्थिभ्यो यथाकामं संरमस्व गृहाश्रितः //

तस्मिन्नवसरे तत्र राक्षसी सातिसुन्दरी / भूत्वा सिंहलसंकाशं पुत्रं धृत्वा समाययौ //

तत्र तं बालकं पुत्रमंक आरोप्य सर्वतः / पृच्छन्ति सिंहलगेहं बभ्राम सा प्रगल्भिका //

तत्र सा प्रेरिता लोकैः सिंहलस्य गृहान्तिके / गत्वा समीक्ष्यमाना तद्द्वारमूलमुपाश्रयत् //

तत्र लोकाः समालोक्य बालकं तं मनोहरम् / सिंहलसदृशाकारं पश्यन्त एवमब्रुवन् / भवन्तो ज्ञायतामेष बालकः सिंहलात्मजः / यदस्य सिंहलस्येव निर्विशेषं मुखेन्द्रियम् / इत्युक्तं जनकायेन निशम्य सा क्षपाचरा / भवद्विर्ज्ञाते ऽस्यायं पुत्र इत्येवमब्रवीत् //

भगिनि त्वं सुता कस्य कुतः कथमिहागता / इति तैश्च जनैः पृष्टा सा पुनरेवमब्रवीत् //

भवन्तो ऽहं सुता राज्ञस्ताम्रद्वीपाधिपस्य हि / पित्रास्य सार्थवाहस्य दत्ता भार्यार्थमात्मना //

अनेन सार्थवाहेन परिणीता सहागता / अब्धितीरोपप्राप्ता नौर्भग्ना यादो ऽनिलाहता //

अमंगलेति कृत्वाहं छोरितानेन जंगले / क्षुद्रं पुत्रमिमं धृत्वा कष्टेनेहाहमागता //

अस्यात्मजो ह्ययं बालो भार्याहं धर्मचारिणी / इत्येनं स्वामिनं सर्वं संबोधयितुमर्हथ //

तयेति प्रार्थितं श्रुत्वा सर्वे लोकास्तथेति ते / प्रतिज्ञाय द्रुतं तस्य सिंहलस्य पुरो गताः //

सर्वमेतत् प्रवृत्तान्तं यथोदितं तथा तथा / विस्तरेण समाख्याय सिंहलमेवमव्रुवन् //

सार्थवाह त्वया भार्या क्षुद्रपुत्रा तपस्विनी / बालकश्च सुतस्ते ऽसौ त्यक्तावेनावुभौ कथम् / तदस्माकं वचः श्रुत्वा भार्यां तां स्वात्मजं च तम् / संपश्यन् कृपया साधो समन्वाहर्तुमर्हसि //

इति तैः प्रार्थ्यमानो ऽसौ सिंहलस्तान् सुहृज्जनान् / सर्वानपि समालोक्य पुर एवमभाषत //

भवन्तो न सुता राज्ञो भार्यापीयं न मे खलु / राक्षसी हि नराहारा ताम्रद्वीपनिवासिनी //

बालो ऽप्ययं न मे पुत्रो निर्मितो माययानया / इति सत्यं मया ज्ञात्वा कथ्यते न मृषा खलु //

तच्छ्रुत्वा ते जनाः सर्वे तस्य पित्रोः पुरो गताः / सर्वमेतत् प्रवृत्तान्तं विस्तरेण न्यवेदयन् //

तन्निवेदितमाकर्ण्य पितरौ तौ प्रबोधितौ / स्वात्मजं तं समामन्त्र्य पुर एवमभाषताम् //

क्षमस्व स्वात्मजस्नेहाद्दुहितुर्नृपतेस्तव / भार्यायाः परिणीयात अपराधं सहस्रशः //

इति तदुक्तमाकर्ण्य सिंहलः सो ऽभिरोषितः / पित्रोरेतत् प्रवृत्तान्तं निवेद्य चैवमब्रवीत् //

तात नेयं सुता राज्ञः भार्यापि च न मे खलु / दारको ऽयं न मे पुत्रो निर्मितो माययानया //

राक्षसीयं नराहारा ताम्रद्वीपनिवासिनी / अस्मानपि समाहर्तुं ताम्रद्वीपादिहागता //

इति पुत्रोदितं श्रुत्वा तौ मातापितरावपि / तमात्मजं समालोक्य पुनरेवमभाषताम् //

सर्वा अपि स्त्रियः पुत्र राक्षस्य एव मायिकाः / तेनास्या अपराधत्वं क्षन्तुमर्हसि सर्वथा //

इत्येतत्कथितं ताभ्यां श्रुत्वा स सिंहलः सुतः / तौ मातापितरौ पश्यन् पुनेरेवमभाषत //

यद्येषा तात युष्माकमभिप्रेता मनोरमा / धारयत गृहे ह्येतां यास्याम्यन्यत्र साम्प्रतम् //

इति पुत्रोदितं श्रुत्वा तौ मातापितरौ पुनः / आत्मजं तं समालोक्य स्नेहादेवमभाषताम् //

धास्यामः सुत तामेनां तवैवार्थे गृहे सदा / यदि ते रुचिता नेयं किमस्माकमनयात्मज //

इति ताभ्यां कथित्वासौ निष्कासिता बलात्ततः / सिंहकेशलिनो राज्ञः सकाशं सहसा ययौ //

तत्र सा सुन्दरी कान्ता सपुत्रा द्वारे सन्निधौ / समुपासृत्य पश्यन्ती मोहयन्ती समाश्रयत् //

तां दृष्ट्वा मन्त्रिणो ऽमात्याः सर्वे कौतूहलान्विताः / नृपतेः पुरतो गत्वा समीक्ष्यैवं न्यवेदयन् //

देवातिसुन्दरी कान्ता सकान्तबालकात्मजा / राजद्वारमुपाश्रित्य संपिष्ठते प्रगल्भिका //

इति तैर्निवेदितं श्रुत्वा राजा स सिंहकेशली / प्रवेशयात्र पश्येयमिति तान् मन्त्रिणो ऽब्रवीत् //

मन्त्रिणस्तथेत्युक्त्वा गच्छन्तः सहसा ततः / वनितां तां समाहूय प्रावेशयन्नृपालयम् //

दृष्ट्वा तां सुन्दरी कान्तां राजासौ रागमोहितः / सुचिरं तां समालोक्य तस्थौ निश्चरितेन्द्रियः //

ततः स नृपतिः पश्यन् पृष्ट्वा तां कौशलं मुदा / कुतस्त्वमागता कस्य पुत्रीति पर्यपृच्छत //

तच्छ्रुत्वा प्रमदा सा तं पश्यन्ती नृपतिं चिरात् / गलदश्रुविलिप्तास्या प्रणत्वैवमभाषत //

देव जानीहि मां पुत्रीं ताम्रद्वीपमहीपतेः / सार्थवाहस्य भार्यार्थं ददौ स नृपतिः स्वयम् //

तेनापि सार्थवाहेन परिणीतासमादरात् / ततः संप्रस्थितानेन सहेहागन्तुमुत्सुका //

अब्धितीरे प्राप्ता नौर्भग्ना यादो ऽनिलाहता / कृच्छ्रात्ततः समुत्तीर्य तीरमासद्य प्राचरन् //

अमंगलेति कृत्वाहं छोरितानेन जंगले / तदात्मजमिमं धृत्वा शनैरिह समागता //

पृष्ट्वाहं सार्थवाहस्य गृहं गत्वा समाश्रिता / पितृभ्यामपि संत्यक्ता निर्वाहिता गृहाद् बलात् //

तद्भवच्छरणे राजन् क्षुद्रपुत्राहमागता / तद्भवान्सिंहलं पौरैं क्षमापयितुमर्हति //

इति तयोक्तमाकर्ण्य नृपतिः स समीक्ष्य ताम् / समाश्वास्य समाहूय मन्त्रिण एवमब्रवीत् //

मन्त्रिणः सार्थवाहं तं सिंहलं सिंहनन्दनम् / गत्वाहं सहसाहूय समानयत साम्प्रतम् //

इति राज्ञा समादिष्टं श्रुत्वा ते मन्त्रिणो द्रुतम् / सिंहलं तं समाहूय नृपस्य समुपानयत् //

दृष्ट्वा तं समुपायातं सिंहलं स नराधिपः / सादरं समुपामन्यिं समीक्ष्यैवं समादिशत् //

सिंहलं केन भार्येषा त्वया त्यक्ता नृपात्मजा / क्षमस्वैनां गृहे नीत्वा सात्मजामभिपालय //

इत्यादिष्टं नरेन्द्रेण श्रुत्वा स सिंहलो वणिक् / सांजलिस्तं नृपं नत्वा समालोक्यैवमब्रवीत् //

देव नैषा सुता राज्ञो भार्यापि मे सुतो ऽप्ययम् / राक्षसीयं नराहारा ताम्रद्वीपादिहागता //

तेनैतत्कथितं श्रुत्वा स राजा रागमोहितः / सिंहलं तां च समीक्ष्य पुनरेवं समादिशत् //

सर्वाः स्त्रियो ऽपि राक्षस्य एव तत्क्षन्तुमर्हति / येद्येषा नाभिप्रेता ते त्यक्त्वा मे दीयतां त्वया //

एतद्राजोदितं श्रुत्वा सिंहलः स वणिक्सुधीः / नृपतिं तं समालोक्य पुनरेवं न्यवेदयत् //

राक्षसीयं महाराज न दद्याम् नापि वारये / भवान् सम्यग्विचार्यैव करोतु ते हितं यथा //

इति तदुक्तमाकर्ण्य राजा स रागमोहितः / इत्युक्त्वा सिंहतो धीरः ततः संप्रेस्थितो गृहे //

त्रिरत्नस्मृतिमाधाय तस्थौ धैर्यसमाहितः / तां कान्तां ससुतां स्वान्तःपुरे प्रावेशयन्मुदा //

ततः सा रमणी कान्ता राजानं तं प्रमोहितम् / रमयन्ती यथाकामैः सुखैर्हृत्वा वशे ऽनयत् //