गुणकारण्डव्यूहसूत्र

ततः प्रभृति सुप्तस्य प्रमत्तस्याप्यनेकशः / अविच्छिन्नाः पुण्यधाराः प्रवर्तन्ते नभःसमाः //

जगदानन्दबीजस्य जगद्दुःखौषधस्य च / चित्तरत्नस्य यत्पुण्यं तत्कथं हि प्रमीयते //

हिताशंसनमात्रेन बुद्धपूजा विशिष्यते / किं पुनः सर्वसत्त्वानां सर्वसौख्यार्थमुद्यमात् //

दुःखमेवाभिधावन्ति दुःखनिःसरणाशयाः / सुखेच्छयैव संमोहात् स्वसुखं घ्नन्ति शत्रुवत् //

यस्तेषां सुखरंकाणां पीडितानामनेकशः / तृप्तं सर्वसुखैः कुर्यात् सर्वाः पीडाश्छिनत्ति च //

नाशयत्यपि संमोहं साधुस्तेन समः कुतः / कुतो वा तादृशं मित्रं पुण्यं वा तादृशं कुतः //

कृते यः प्रतिकुर्वीत सो ऽपि तावत्प्रशस्यते / अव्यापारितः साधुस्तु बोधिसत्त्वः किमुच्यते //

इति मन्त्रयतौ जिनस्य पुत्रे कलुषं स्वहृदये करोति यः / कलुषोदयसंख्यया सकल्पान्नरकेष्वासतीति नाथ आह //

atha yasya manaḥ prasādameti prasavettasya tato 'dhikaṃ falam //

तस्माद् गृहीत्वा सुदृढं बोधिचित्तं जिनात्मजः / शिक्षानतिक्रमे यत्नं कुर्यान्नित्यमतन्द्रितः //

त्वयापि च यथाशक्तिस्तत्र किं परिलम्ब्यते / नाद्य चेत् क्रियते यत्नं तलेनापि तलं व्रजेः //

यदि चैवं प्रतिज्ञाय साधयेनैव कर्मणा / एअतान् सर्वान् विसंवाद्य का गतिस्ते भविष्यति //

मनसा चिन्तयित्वा तु यो न दद्यात् पुनर्नरः / स प्रेतो भगवतीत्युक्तमल्पमात्रे ऽपि वस्तुनि //

किमुतानुत्तरं सौख्यमुच्चैरुद्घुष्य भावतः / यस्मादापद्यमानो ऽसौ सर्वसत्त्वार्थहानिकृत् //

यो ऽप्यन्यः क्षणमप्यस्य पुण्यविघ्नं करिष्यति / तस्य दुर्गतिपर्यन्तं नास्ति सत्त्वार्थघातिनः //

एकस्यापि हि सत्त्वस्य हितं हित्वा हतो भवेत् / अशोषाकाशपर्यन्तवासिनां किमु देहिनाम् //

अप्रेमेयागता बुद्धाः सर्वसत्त्वगवेषकाः / त्वमेषां न स्वदोषेण चिकित्साअगोचरं गतः //

न हीदृशैस्त्वच्चरित्रैः सद्गुतिर्लभ्यते पुनः / सद्गतावलभ्यमानायां पापमेव कुतः शुभम् //

यदा कुशलयोग्यो ऽपि कुशलं त्वं करोषि न / अपायादुःखसंमूढ किं करिष्यसि तदा शुभम् //

अकुर्वतश्च कौशल्यं पापमेवोपचिन्नतः / हतः सुगतिशब्दो ऽपि कल्पकोटिशतैरपि //

एके क्षणकृतात् पापादवीचौ कल्पमास्यते //

अनादिकालोपचितात् पापात् का सुगतौ कथा //

यदीदृशं क्षणं प्राप्य पुनः सीदसि मोहितः / शोचिष्यसि चिरं भूयो यमदूतैः प्रचोदितः //

चिरं धक्ष्यति ते कायम् नारकाग्नि सुदुःसहः / पश्चात्तापानलचित्तं चिरं धक्ष्यत्यशिक्षितम् //

हस्तपादादिरहितास्तृष्णाद्वेषादिशत्रवः / न शुरा नैव ते प्राज्ञाः कथं दासीकृतो ऽसि तैः //

त्वच्चितावस्थित्ता एव घ्नन्ति त्वामेव सुस्थिताः / अत्र ते चेतना नास्ति मन्त्रैरिव विमोहितः //

सर्वे देवा मनुष्याश्च यदि स्युस्तव शत्रवः / ते ऽपि नावीचिकं वह्निं समुदानयितुं क्षमाः //

सर्वे हिताय कल्प्यन्ते स्वानुकूल्येन सेविताः / सेव्यमानस्त्वमी क्लेशाः सुतरां दुःखकारकाः //

भवचारकपालका इमे नरकादिष्वपि वध्यघातकाः / मतिवेश्मनि लोभयन् जले यदि तिष्ठन्ति कुत सुखं तव //

अकारणेनापि रिपुक्षतानि गात्रेष्वलंकारदुद्वहन्ति / महार्थसिद्ध्यै तु समुद्यतस्य दुःखानि कस्मात्तव बाधकानि //

स्वजीविकामात्रनिबद्धचित्ताः कैवर्तचण्डालकृषीवलाद्याः / शीतातपादिव्यसनं सहन्ते जगद्धितार्थम् सहसे कथं न //

दुर्गापुत्रककर्णाढ्या दाहछेदादिवेदनाम् / मुधा सहन्ते मुक्त्यर्थं कस्मात्त्वमसि कातरः //

मुक्त्यर्थिनश्च यक्तं ते लोभसत्कारबन्धनम् / ये मोचयन्ति बन्धात्त्वां द्वेषस्तेषु कथम् तव //

स्पृष्त उष्नोदकेनापि सुकुमारः प्रतप्यसे / कृत्वा च नारकं कर्म किमेवं स्वस्थमास्यते //

न किंचिदस्ति तद्वस्तु तदभ्यासस्य दुष्करम् / तस्माअमृदुव्यथाभ्यासात् सोढव्यापि महाव्यथा //

दुःखं नेच्छसि दुःखस्य हेतुमिच्छसि दुर्मते / स्वापराधागते दुःखे कस्मादन्यत्र दूष्यते //

मुक्त्वा धर्मरतिं श्रेष्ठामनन्तसुखसन्ततिम् / रतिराद्धत्यहासादौ दुःखहेतौ कथं तव //

स्पृष्ट उष्णोदकेनापि सुकुमारः प्रतप्यसे / कृत्वा च नारकं कर्म किमेवं स्वस्थमास्यते //

न किंचिदस्ति तद्वस्तु यदभ्यासस्य दुष्करम् / तस्माअमृदुव्यथाभ्यासात् सोढव्यापि महाव्यथा //

दुःखं नेच्छसि दुःखस्य हेतुमिच्छसि दुर्मते / स्वापराधागते दुःखे कस्मादन्यत्र दूष्यते //

मुक्त्वा धर्मरतिं श्रेष्ठामनन्तसुखसन्ततिम् / रतिराद्धत्यहासादौ दुःखहेतौ कथं तव //

बोधिच्छन्दवियोगेन पौर्वकेन तवाधुना / विपत्तिरीदृशी जाता तस्माद्बोधिं प्रसाधय //

मिथ्या कल्पनया चित्ते पापात् काये व्यथा यतः / तस्मात् कार्यं शुभे छन्दं भावयित्वैवमादरात् //

न प्राप्तं भगवन्पूजामहोत्साहसुखं त्वया / न कृता शासने कारा दरिद्राशा न पूरिता //

भीतेभ्यो नाभयं दत्तमार्ता न सुखिनः कृताः / केवलस्वात्मसौख्यार्थं यज्ञदानं कृतं त्वया //

अभिलाषविघाताश्च जायन्ते पापकारिणाम् / दुःखानि दौर्मनस्यानि भयानि विविधान्यपि //

पापकारी सुखेच्छश्च यत्र यत्राभिगच्छति / तत्र तत्रैव तत्पापैर्दुःखशस्त्रैअहन्यते //

मनोरथं शुभकृतां यत्र यत्रैव गच्छति / तत्र तत्रापि तत्पुण्यैः फलार्घ्येनाभिपूज्यते //

विपुलसुगन्धिशीतलसरोरुहगर्भगताः / मधुरजिनस्वराशनकृतोपचितद्युतयः //

मुनिकरबोधितां व्रज विनिर्गतसद्वपुषः / सुगतसुता भवन्ति सुगतस्य पुरः कुशलैः //

यमपुषापनीतसकलछविरार्तरवो हुतवहतापविद्रुतकताम्रनिषिक्ततनुः /

ज्वलदसिशक्तिघातशतशातितमांसदलः पतति सुतप्तलोहधरणीष्वशुभैर्बहुशः //

जन्मान्तरे ऽपि सो ऽभ्यासः पापाद्दुःखं वर्धते / अन्यच्च कार्यं कालं च हीनं तत्तनसाधितम् //

आपदा बाधते ऽल्पापि मनस्ते यदि दुर्बलम् / विषादकृतनिश्चेष्ट आपदः सुकरा ननु //

व्युत्थितश्चेष्तमानस्तु महतामपि दुर्जयः / तदेष मानो वोढव्यो जिनसिंहसुतो ह्यहम् //

ये भोग्यमानविजिता वराकास्ते न मानिनः / मानि शत्रुं वशं नेति मानशत्रुवशास्तु ते //

मानेन दुर्गतिं नीता मूर्खा दुर्दर्शनाः कृशाः / हताशाः परिभूताश्च मानुष्ये ऽपि हतोत्सवाः //

ते मानिनो विजयिनश्च त एव शूराः ये मानशत्रुविजयाय वहन्ति मानम् / ye taṃ sphurantamapi mānaripuṃ nihatya kāmaṃ jane jayafalaṃ pratipādayanti //

कामैर्न तृप्तिः संसारे क्षुरधारामधूपमैः / पुण्यामृतैः कथं तृप्तिर्विपाकमधुरैः शिवैः //

कस्यानित्येष्वनित्यस्य स्नेहो भवितुमर्हति / येन जन्मसहस्राणि द्रष्टव्यो न पुनः प्रियः //

अवश्यं न धृतिं याति समाधौ न च तिष्ठति / नच तृप्यति दृष्ट्वापि पूर्वद् बाध्यते तृषा //

न पश्यति यथाभूतं संवेगादवहीयते / दद्यते तेन शोकेन प्रियसंगमकांक्षया //

तच्चिन्तया मुधा याति ह्रस्वमायुर्मुहुर्मुहुः / अशाश्वतेन मित्रेण धर्मो भ्रश्यति शाश्वतः //

बालैः स भागचरितो नियतं याति दुर्गतिम् / नेष्यते विसभागश्च किं प्राप्तं बलसंगमात् //

क्षणाद्भवन्ति सुहृदो भवन्ति रिपवः क्षणात् / तोषस्थाने प्रकुप्यन्ति दुराराध्याः पृथग्जनाः //

हितमुक्ताः प्रकुप्यन्ति वारयन्ति च ते हितात् / अथ न श्रूयते तेषां कुपिता यान्ति दुर्गतिम् //

ईर्ष्योत्कृष्टात् समाद्वन्द्वो हीनात्मानः स्तुतेर्मदः / अवर्णात् प्रतिघश्चेति कदा बालाद्धितं भवेत् //

आत्मोत्कर्षः परावर्णः संसाररतिसंकथा / इत्याद्यवश्यमशुभं सर्वथा बालसंगमात् //

तस्मात् प्राज्ञो न तामिच्छेदिच्छातो जायते भयम् / नानाधिमुक्तिकाः सत्त्वा जिनैरपि न तोषिताः //

बहवो लाभिनो ऽभूवन् बहवश्च यशस्विनः / सहलाभयशोभिस्तेन ज्ञाताः क्व गता इति //

कामा ह्यनर्थजनका इहलोके परत्र च / इह बन्धवधछन्दैर्नारकादौ परत्र च //

यदर्थं दूतदूतीइनां कृतों ऽजलिरनेकधा / न च पापमकीर्त्तिर्वा यदर्थं गणिता पुरा //

प्रक्षिप्तश्च भये ऽप्यात्मा द्रविणं च व्ययीकृतम् / यान्येव च परिष्वज्य बभूवोत्तमनिर्वृतिः //

तान्येवास्थीनि नान्यानि स्वाधीनान्यममानि च / प्रकामं संपरिष्वज्य किं न गच्छति निर्वृतिम् //

एकस्मादशनादासां लालामेध्यं च जायते / तत्रामेध्यमनिष्ठं ते लालापानं कथं प्रियम् //

यदि न ते ऽशुचौ रागः कस्मादालिंगसे परम् / मांसकर्दमसंलिप्तं स्नायुबद्धास्थिपंजरम् //

अमेध्यभवमल्पत्वान्न वांछस्यशुचिं कृमिम् / बह्वमेध्यमयं कायममेध्यजमपीच्छसि //

श्मशाने परितान् घोरान् कायाम् पश्यापरानपि / कथं ज्ञात्वापि तत्रैव पुनरुत्पद्यते रतिः //

मानार्थं दासतां यान्ति मुढाः कामविदम्बिताः / दह्यन्ते छिद्यमानाश्च हन्यमानाश्च शक्तिभिः //

अर्जनरक्षणेनाथ विषादैरर्थमनन्तमवेहि / व्यग्रतया धनसत्तमतीनां नावसरो भवदुःखविमुक्त्यै //

मायया निर्मितं सर्वं हेतुभिर्यच्च निर्मितम् / आयाति तत्कुतः कुत्र याति चेति निरुप्यताम् //

स्वप्नोपमास्तु गत्यो विचारे कदलीसमाः / निर्वृतानिर्वृतानां च विशेषो नास्ति वस्तुतः //

एवं शून्येषु भावेषु किं लब्धं किं हृतं भवेत् / सत्कृतः परिभूतो वा केन कः संभविष्यति //

कुतः सुखं वा दुःखं वा किं प्रियं वा किमप्रियम् / का तृष्णा कुत्र सा तृष्णा मृग्यमाना स्वभावतः //

विचारे जीवलोके हि को नामात्र मरिष्यते / को भविष्यति को भूतः को बन्धुः कस्य कः सुहृत् //

सर्वमाकाशसंकाशं परिगृह्णीष्व तत्तथा / प्रकुप्यन्ति प्रहृष्यन्ति कलहोत्सवहेतुभिः //

शोकायासौविषादैश्च मिथश्छेदनभेदनैः / यापयन्ति सुकृच्छ्रेण पापैरात्मसुखेच्छवः //

मृताः पतन्त्यपायेषु दीर्घतीव्रव्यथेषु च / आगत्त्यागत्य सुगतिं भूत्वा भूत्वा सुखोचिताः //

भवे बहुप्रपातश्च तत्र वा तत्त्वमीदृशम् / तत्रान्योन्यविरोधश्च न बह्वेत्तत्त्वमीदृशम् //

तत्र चानुपमास्तीव्रा अनन्ता दुःखासागराः / तत्रैवमल्पबलता तत्राप्यल्पत्वमायुषः //

तत्रापि जीवितारोग्यव्यापारैः क्षुत्क्लमश्रमैः / nidrayopadravairbālaiḥ satsaṃgainiṣfalaistathā //

वृथैवायुर्वहत्याशु विवेकस्तु सुदुर्लभः / तत्राप्यभ्यस्तविक्षेपनिवारणगतिः कुतः //

तत्रापि यतते मारो महापायप्रपातने / तत्रासन्मार्गबाहुल्यं विचिकित्सा च दुर्जया //

पुनश्च क्षणदौर्बल्यं बुद्धोत्पादो ऽतिर्लभः / क्लेशौघो दुर्निवारश्चेत्यहो दुःखपरम्परा //

अहो बतातिशोच्यत्वमेषां दुःखौघवर्तिनाम् / येनेक्षन्ते स्वदौःस्थित्यमेवमप्यतिदुःखिताः //

स्नात्वा स्नात्वा यथा कश्चिद्विशेद् वह्निं मुहुर्मुहुः / स्वसौस्थित्यं न मन्यन्त एवमप्यतिदुःस्थिताः //

अजरामरशीलानामेवं विहरतां सताम् / आयास्यन्त्यापदो घोरा कृत्वा मरणमग्रतः //

एवं दुःखातप्तानां शान्त्यै बोधिव्रतं चर / बोधिव्रतं महत्पुण्यं संबोधिज्ञानसाधनम् //

पुण्यमेघसमुद्भूतैः सुखोपकरणैः स्वकैः / सदोपलम्भदृष्टिभ्यो बुद्धादेशय शून्यताम् //

संवृत्यानुपलम्भेन पुण्यसंभारमाचर / तस्माद्यथार्त्तिशोकादेरात्मानं गोप्तुमिच्छसि //

रक्षाचित्तं दयाचित्तं जगत्यभ्यस्यतां तथा / दुष्करान् मा निवर्तस्व तस्मासभ्यासशक्तितः / यस्यैव श्रवणात् त्रासस्तैरेव न विना रतिः //

आत्मानं च परांश्चैव यः शीघ्र त्रातुमिच्छति / स चरेत् परमं गुह्यं परात्मसमवर्तनम् //

यस्मिनात्मन्यतिस्नेहादल्पासपि भयाद्भयम् / न द्विषेत् कस्तमात्मानं शत्रुवद्यो भयावहः //

यो मान्यक्षुप्तिपासादिप्रतीकारचिकीर्षया / पक्षिमत्स्यमृगान् हन्ति परिपन्थं च तिष्ठति //

यो लाभसत्क्रियाहतोः पितरावपि मारयेत् / रत्नत्र्यस्वमादद्याद्येनावीचिन्धनो भवेत् //

कः पण्डितस्तमात्मानमिच्छेद्रक्षेत् प्रपूजयेत् / न पश्येच्छत्रुवच्चैनं कश्चैवं प्रतिमानयेत् //

यदि दास्यामि किं भोज्ये इत्यात्मार्थे पिशाचता / भोक्ष्ये चेत्किं ददामीति परार्थे देवराजता //

आत्मार्थं पीडयित्वान्यन्नरकादिषु पच्यते / आत्मानं पीडयित्वा तु परार्थे सर्वसंपदः //

दुर्गतिर्नीचता सौख्यं ययेवात्मोन्नतीच्छया / तामेवान्यत्र संक्राम्य सुगतिः सत्कृतिर्मतिः //

आत्मार्थं परमाज्ञाप्य दासत्वाद्यनुभूयते / परार्थं स्वयमाज्ञाप्य स्वामित्वाद्यनुभूयते //

ये केचिद्दुġखिता लोके सर्वे ते स्वसुखेच्छया / य केचित्सुखिता लोके सर्वे ते ऽन्यसुखेच्छया //

बहुनात्र किमुक्तेन दृश्यतामिदमन्तरम् / स्वार्थार्थिनश्च बालस्य मुनेश्चान्यार्थकारिणः //

न नामसाध्यं बुद्धत्वं संसारे ऽपि कुतः सुखम् / स्वसुखस्यान्यदुःखेन परिवर्त्तमकुर्वतः //

आस्ताम् तावत्परो लोको दृष्टो ऽप्यर्थो न सिध्यति / भृत्यस्याकुर्वतः कर्म स्वामिनो ऽददतो भृतिम् //

त्यक्त्वान्योन्यसुखोत्पादं दृष्ट्वादृष्टसुखोत्सवम् / अन्योन्यदूषणाद् घोरं दुःखं गृह्णन्ति मोहिताः //

उपद्रवा ये च भवन्ति लोके यावन्ति दुःखानि भयानि चैव / सर्वाणि तान्यात्मपरिग्रहेण तत्किं तव स्वात्मपरिग्रहेण //

आत्मानमपरित्यज्य दुःखं त्यक्तुं न शक्यते / यथाग्निमपरित्यज्य दाहस्त्यक्तुं न शक्यते //

तस्मात् स्वदुख शान्त्यर्थं परदुःखशमाय च / ददस्वान्येभ्य आत्मानं परान् गृह्णीष्व चात्मवत् //

अन्यसंबन्धितो ऽस्मीति निश्चयं कुरु संमते / सर्वं सत्त्वार्थमुत्सृज्य नान्यच्चिन्त्यं त्वयाधुना //

सर्वमेतत् सुचरितं दानं सुगतपूजनम् / कृतं कल्पसहस्रैर्यत्प्रतिघः प्रतिहन्ति तत् //

न च द्वेषसमं पापं न च क्षान्तिसमं तपः / तस्मात् क्षान्तिं प्रयत्नेन भावयेद्विविधैर्नयैः //

मनः शमं न गृह्णाति न प्रीतिसुखमश्रूते / न निद्रां न धृतिं द्वेसशल्ये हृदि स्थिते //

पूजयत्यर्थमानैर्यान्ये ऽपि चैनं समाश्रिताः / ते ऽप्येनं हन्तुमिच्छन्ति स्वामिनं द्वेषदुर्भगम् //

सुहृदो ऽप्युद्विजन्ते ऽस्माद्ददाति चेन्न सेव्यते / संक्षेपान्नास्ति तत्किंचित्क्रोधनो येन सुस्थितः //

न द्विषन्तः क्षयं यान्ति दुर्जना गगनोपमाः / मारिते क्रोधचित्ते तु नश्यन्ते सर्वशत्रवः //

विकल्पेधनदिप्तेन जन्तुः क्रोधाग्निना किल / दहत्यात्मानमेवादौ परं धक्ष्यति वा न वा //

जरा रुपवतां क्रोधः तमश्चक्षुष्मतामपि / वधो धर्मार्थकामानां तस्मात् क्रोधं निवारयेत् //

अनिष्टकरणाज्जातमिष्टस्य च विघातनात् / कोधं यो हन्ति निर्बन्धात् स सुखीह परत्र च //

अत्यनिष्ठागमेनापि न क्षोभ्या मुदिता त्वया / दौर्ममनस्ये ऽपि नास्तीष्टं कुशलं त्ववहीयते //

यद्यस्त्येव प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम् / अथ नास्ति प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम् //

गुणो ऽपरश्च दुःखस्य यत्सम्वेगान्मदच्युतिः / संसारिषु च कारुण्यं पापाद्भीतीर्जिने स्पृहा //

ये केचिदपराधास्तु पापानि विविधानि च / तत्सर्वं प्रत्ययबलात् स्वतन्त्रस्तु न विद्यते //

तस्मान्मित्रममित्रं वा दृष्ट्वाप्यन्यायकारिणं / ईदृशाः प्रयया अस्येत्येवं मत्वा सुखी भव //

त्वत्कर्मचोदिता एव जातास्त्वय्यपकारिणः / येन यास्यन्ति नरकान् त्वयैव ते हता ननु //

एतानाश्रित्य ते पापं क्षीयते क्षमता बहु / त्वामाश्रिय तु यान्त्येते नरकान् दीर्घवेदनान् //

त्वमेवास्यपकार्येषां तवैते चापकारिणः / मोहादिके पराध्यन्ते कुप्यन्त्यन्ये ऽपि मोहिताः //

एवं बुध्वा तु सत्त्वेषु क्षान्तिं धृत्वा शुभे चर / येन सर्वे भविष्यन्ति मैत्रचित्ताः परस्परम् //

स्तुतियशो ऽर्थसत्कारा न पुण्या यतर्चषुष्वे / न बलार्थं न चारोग्येन च कायसुखाय ते / स्तुत्यादयश्च ते क्षेमं संवेगं नाशयन्त्यपि / गुणवत्स्वपि मात्सर्यं सम्पत्कोपं च कुर्वते //

तस्मात् स्तुत्यादिघाताय ये तव प्रत्युपस्थिताः / अपायपातरक्षार्थं प्रवृत्तास्तद्विषस्तव //

दुःखप्रवेष्टुकामस्य ये कपाटत्वमागताः / बुद्धाधिष्ठानत जाता इव द्वेषस्तेषु कथम् //

पुण्ये विघ्नः कृतो ऽनेनेत्यत्र को यो न युज्यते / क्षान्त्या समं तपो नास्ति न त्वेतत्तदुपस्थितम् //

अथ त्वमात्मदोषेण न करोषि क्षमामिह / त्वयैवात्र कृतो विघ्नः पुण्यहेतावुपस्थिते //

न कालोपपन्नेन दानविघ्नः कृतो ऽथिना / न च प्राव्राजके प्राप्ते प्रव्रज्य बिघ्न उच्यते //

सुलभा याचका लोके दुर्लभास्त्वपकारिणः / यतस्ते ऽनपराद्धस्य न कश्चिदपराध्यति //

अश्रमोपार्जितस्तस्माद्गृहे निधिरिवोत्थितः //

बोधिचर्यासहायत्वात् स्पृहणीयस्सदा रिपुः / अपकाराशयो ऽसे ऽतिशत्रुर्यदि न पूज्यते //

अन्यथा ते कथं क्षान्तिर्भिषग्जीवहितोद्यते / तद्दुष्टाशयमेवातः प्रतीत्योत्पद्यते क्षमा / स एवातः क्षमाहेतुः पूज्यस्स धर्मवत्सदा //

सत्त्वक्षेत्रं जिनक्षेत्रमित्यतो मुनिनोदितम् / एतानाराध्य बहवः सम्पत्पारं यतो गताः //

सत्त्वेभ्यश्च जिनेभ्यश्च बुद्धधर्मागमे समे / जिनेषु गौरवं यद्वन्न सत्त्वेष्विति कः क्रमः //

मैत्र्याशयस्तु यत्पूज्यः सत्त्वमाहात्म्यमेव तत् / बुद्धप्रसादाद्यत्पुत्यं बुद्धमाहात्ममेव तत् //

बुद्धधर्मागमांशेन तस्मात् सत्त्वा जिनैः समाः / न तु बुद्धैः समाः केचिदनन्तांशैर्गणार्णवैः //

गुणसारैकराशीनां गुणो ऽणुरपि चेत् क्वचित् / दृश्यते तस्य पूजार्थं त्रैलोक्यमपि न क्षमम् //

बुद्धधर्मोदयांशश्च श्रेष्ठः सत्त्वेषु विद्यते / एतदंशानुरुपेण बुद्धपूजा कृता भवेत् //

किं च निश्च्छद्मबन्धूनामप्रमेयोपकारिणाम् / सत्त्वाराधनमुत्सृज्य निष्कृतिः कापरा भवेत् //

येषां सुखे यान्ति मुदं मुनीन्द्रा येषां व्यथायां च प्रविशन्ति मन्युम् / तत्तोषणात् सर्वमुनीन्द्रतुष्टिस्तत्रापकारेष्वकृतं मुनीनाम् //

आदीप्तकायस्य यथासमन्तान्न सर्वकामैरपि सौमनस्यम् / सत्त्वव्यथायामपि तद्वेदेवमप्रीत्युपायो ऽस्ति दयामयानाम् //

आत्मीकृतं सर्वमिदं जगत्तैः कृपात्मभिर्नैव हि संशयो ऽस्ति / दृश्यन्ते एते ननु सत्त्वरुपास्त एव नाथाः किमनादरो ऽत्र //

तथागताराधनमेतदेव स्वार्थस्य संसाधनमेतदेव / लोकस्य दुःखापहमेतदेव तस्मात्तवास्तु व्रतमेतदेव //

आस्तां भविष्यबुद्धत्वं सत्त्वाराधनसम्भवम् / इहैव सौभाग्ययशः सौस्थित्यं किन्न पश्यसि //

प्रासादिकत्वमारोग्यं प्रामोद्यं चिरजीवितम् / cakravarttisukhaṃ sfītaṃ kṣamī prāpnoti saṃsaran //

एवं क्षमो भजेद्वीर्यं वीर्यं बोधिर्यतः स्थिता / न हि वीर्यं विना पुण्यं यथा वायुं विन गतिः //

वीर्यं हि सर्वगुणरत्ननिधानभूतं सर्वापदस्तरति वीर्यमहाप्लवेन / नैवास्ति तज्जगति वस्तु विचिन्त्यमानं नाप्नुयाद्यदिह वीर्यरथाधिरुढः //

युद्धेषु यकरितुरंगपदातिमत्सु नाराचतोमरपरश्वधसंकुलेषु / हत्वा रिपून् जयमनुत्तममाप्नुवन्ति विष्णुर्जितं तदह वीर्यमहाहटस्य //

अम्भोनिधीन् मकरवृन्दविघट्टिताबुतुंगाकुलाकुलतंरगविभंगभीमान् / विर्येण गोष्पदमिव प्रविलंघ्य शूराः कुर्वन्त्यनर्घगुणरत्नधनार्जनानि //

रागादीनूरगानिवोग्रवपुषो विष्टभ्य धैर्यान्विताः / शीलं सज्जनचित्तनिर्मलतरं सम्यक्तमादापयेत् //

मर्त्याः कान्ततरेषु मेरुशिखरोपान्तेषु वीर्यान्विताः / मोदन्ते सुरसुन्दरीभुजलतापाशोपगुढाश्चिरम् //

यद्देवो वियति विमान्बवासिनो ये निर्द्वन्द्वाः समनुभवन्ति सौमनस्यम् / atyantaṃ vipulafalaprasūtiheto vīryasthiravihitasya sā vibhūtiḥ //

क्लेशारिवर्गं त्वभिभूय धीराः संबोधिलक्ष्मीपदमाप्नुवन्ति / बोध्यंगदानं प्रदिशन्ति सद्भ्यो ध्यानं हि तत्र प्रवदन्ति हेतुम् //

जन्मप्रबन्धकरणैकनिमित्तभूतान् राजादिदोषनिचयान् विदार्य सर्वान् / आकाशतुल्यमनसः समलोष्टहेमाध्यानाद्भवन्ति मनुजा गुणहेतुभूताः //

प्रज्ञाधनेन विकलं तु नरस्य रुपमालेख्य रुपमिव सारविहीनमन्तः / buddhayānvitasya falamiṣṭamudeti vīryādvīryantu buddhirahitaṃ svavadhāyaśatruḥ //

यद्बुद्धो मर्त्यलोके मलतिमिरगणं दारयित्वा महान्तम् / ज्ञानालोकं करोति प्रहरति च सदा दोषवृन्दं नराणाम् //

आदेष्ट्य चेन्द्रियाणां परमनुजमनो वेत्ति सर्वैः प्रकारैः / प्रज्ञां तत्रापि नित्यं शुभवरजननीं हेतुमत्कीर्तयन्ति //

कार्यार्णवे वापि दृढं निमग्नाः संग्राममध्ये मनुजाः प्रधानाः / प्रज्ञावशात्ते विजयं लभन्ते प्रज्ञा ह्यतः सा शुभहेतुभूता //

तस्मात्सर्वगुणार्थसाधनकरी प्रज्ञैव संवर्ध्यताम् / न प्रज्ञा विकला विभान्ति पुरुषाः प्राताःप्रदीपा इव //

स्वर्गापवर्गगुणरत्ननिधानभूता एताः षडेव भुवि पारमिता नराणाम् / ज्ञात्वा भवस्व हितसाधनतत्परस्त्वं कुर्या अतः सततमेव शुभे प्रयत्नम् //

सद्धर्मसाधनं कायमितरार्थं न पीडयेः / एवं बुध्वा हि सत्त्वानामाशामाशु प्रपूरयेः //

आचारो बोधिसत्त्वानामप्रमेय उदाहृतः / चित्तशोधनमाचारं नियतं तावदाचर //

या अवस्थाः प्रपद्यन्ते स्वयं परवशो ऽपि वा / तास्ववस्थासु याः शिक्षाः शिक्षेत्ता एव यत्नतः //

न ही तद्विद्यते किंचिद्यन्न शिक्ष्यं जिनात्मजैः / न तदस्ति न यत्पुण्यमेवं विहरतः सतः //

पारम्पर्येण साक्षाद्वा सत्त्वार्थात्मान् सदा चर / सत्त्वानामेव चार्थाय सर्वं बोधाय नामय //

सदाकल्याणमित्रं च जीवितार्थे ऽपि मा त्यज / बोधिसत्त्वव्रतधरं महायानार्थकोविदम् //

इत्येवं लोकनाथेन समादिष्टं निशम्य सः / बलिरश्रुविरुक्षास्यो रुदित्वा चैवमबव्रीत् //

आकृतं किं मया नाथ यज्ञं तीर्थिकसम्मतम् / yasyeha falaṃ bhuṃjāno vasāmyatra janaiḥ saha //

त्राहि मां भगवन्नथ पापिनं मूढमानसम् / सजनो ऽहं सदा शास्तर्भवतां शरणं व्रजे //

नमो ऽस्तु बोधिसत्त्वाय शुभपद्मधराय ते / पद्मश्रीभूषितांगाय जटामकुटधारिणे //

जिनराजशिरस्काय सत्त्वाश्वासप्रदाय च / हीनदीनानुकम्पाय दिनकृद्वरचक्षुषे //

पृथिवीवरनेत्राय भैषज्यराजकाय च / सुशुद्धसत्त्वनाथाय परमयोगधारिणे //

मोक्षप्रवरधर्माय मोक्षमार्गोपदर्शिने / चिन्तामणिप्रभासाय धर्मगंजाभिपालिने //

षण्णां पारमितानां च निर्देशनकराय च / बोधिमार्गोपदिष्टाय सुचेतनकराय च //

एवं स्तुत्वा स दैत्येन्द्रो लोकनाथं तमीश्वरम् / सांजलिर्मुदितो नत्वा पुनरेवमभाषत //

रक्ष मां दुर्मतिं नाथ समुद्धर भवोदधेः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य नियोजय शुभे वृषे //

अद्यारभ्य सदा नाथ त्रिरत्नशरणं गतः / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरेयं जगद्धिते //

सर्वदिक्षु स्थितान् नाथान् संबुद्धांश्च मुनीश्वरान् / कृतांजलिः सदा स्मृत्वा नमामि शरणे स्थितः //

यच्च धर्मं जिनैः सर्वैः समादिष्टं जगद्धिते / तत्सद्धर्ममहं धृत्वा संचरिष्ये सदा शुभे //

सर्वाल्लोकधिपान् नाथान् बोधिसत्त्वान् जिनात्मजान् / तानप्यहं सदा स्मृत्वा भजानि शरणे स्थितः //

एवं तद्भजनं कृत्वा यन्मया साधितं शुभम् / तेन स्यां सर्वसत्त्वानां सर्वदुःखप्रशान्तिकृत् //

ग्लानानामस्मि भैअज्यं भवेयं वैद्य एव च / तदुपस्थायकश्चापि यावद्रोगी पुनर्भवे //

क्षुत्पिपाअसाव्यथां हन्यामन्नपानप्रवर्षणैः / दुर्भिक्षान्तरकल्पेषु भवेयं पानभोजनम् //

दरिद्राणां च सत्त्वानां निधिः स्यामहमक्षयः / नानोपकरणाकारैरुपतिष्ठेयमग्रतः //

आत्मभावांस्तथा भोगन् सर्वं त्र्यध्वगतं शुभम् / निरपेक्षस्त्यजाम्येष सर्वसत्त्वार्थसिद्धये //

सर्वत्यागश्च निर्वाणं निर्वानार्थि च मे मनः / त्यक्तव्यं चेन्मया सर्वं वरं सत्त्वेषु दीयते //

यथासुखीकृतश्चात्मा कर्तव्यो जयतां मया / घ्नन्तु निन्दन्तु वा नित्यमाकिरन्तु च पांशुभिः //

क्रीडन्तु मम कायेन हसन्तु विलसन्तु च / दत्तस्तेभ्यो मया कायश्चिन्तया किं ममान्यथा //

कारयन्तु च कर्माणि यानि तेषां सुखावहे / अनर्थः कस्यचिन्मा भून्मामालम्ब्य कदाचन //

येषां क्रुद्धा प्रसन्ना वा मामालम्ब्य मतिर्भवेत् / स एव तेषां हेतुः स्यान्नित्यं सर्वार्थसिद्धये //

अत्याख्यास्यन्ति मां ये च ये चान्ये ऽप्यपकारिणः / उत्प्रासकास्तथान्ये वा सर्वे स्युर्बोधिभागिनः //

अनाथानामहं नाथः सार्थर्वाहश्च जायिनाम् / पारेप्सुनां च नौभूतः सेतुः संक्रम एव च //

दीपार्थिनामहं दीपः शय्या शय्यार्थिनामहम् / दासार्थिनामहं दासो भवेयं सर्वदेहिनाम् //

चिन्तामणिर्भद्रधटः सिद्धविद्यामहौषधिः / भवेयं कल्पवृक्षश्च कामधेनुश्च देहिनाम् //

पृथिव्यादीइनि भूतानि निःशेषाकाशवासिनाम् / सत्त्वानामप्रमेयाणां यथाभोओग्यन्यनेकधा //

एवमाकाशनिष्ठस्य सत्त्वधातोरनेकधा / भवेयमुपजीव्यो ऽहं यावत्सर्वे न निर्वृताः //

यथा गृहितं सुगतैर्बोधिचित्तं पुरातनैः / ते बोधिसत्त्वशिक्षायामानुपूर्व्या यथास्थिताः //

तद्वदुत्पादयाम्येष बोधिचित्तं जगद्धिते / तद्वदेव च ताः शिक्षाः शिक्षिस्यामि यथाक्रमम् //

adya me safalaṃ janma sulabdhāḥ sārasaṃpadaḥ / अद्य बुद्धकुले जातो बुद्धपत्रो ऽस्मि साम्प्रतम् //

तथाधुना मया कार्यं स्वकुलोचितकारिणा / निर्मलस्य कुले ऽस्यास्य कलंको न भवेद्यथा //

अन्धः सत्कालकूटेभ्यो यथाअ रत्नमवाप्नुयात् / तथा कंखचिदप्येतद्बोधिचित्तं ममोदितम् //

जगन्मृत्युविनाशाय जातमेतद्रसायनम् / जगद्दारिद्रयशमनं निधानमिदमक्षयम् //

जगद् व्याधिप्रशमनं भैषज्यमिदमुत्तमम् / भवाब्धभ्रमणश्रान्तजगद्विश्रामपादपः //

दुर्गत्युत्तरणे सेतुः सामान्यः सर्वपापिनाम् / जगत्क्लेशोष्मशमन उदितश्चित्तचन्द्रमाः //

जगदज्ञानतिमिरप्रोत्सारणमहारबिः / सद्धर्मक्षीरमथनान्नवनीतं समुत्थितम् //

सुखभोगबुभुक्षितस्य वा जनसार्थस्य भवाब्धचारिणः / सुखस्त्रमिदं ह्युपस्थितं सकलाभ्यागतसत्त्वतर्पणम् //

जगदद्य मया निमन्त्रितं सुगतत्वेन सुखेन चान्तरा / पुरतः खलु सर्वतायिनामभिनन्दन्तु सुरासुरादयः //

तस्मान्मया यज्जनदुःखदेन दुःखं कृतं सर्वमहाकृपानाम् / तदद्य पापं प्रतिदेशयामि यत्खेदितास्तन्मुनयः क्षमन्ताम् //

आराधना याद्य तथागतानां सर्वात्मन दासमुपैमि लोके / कुर्वन्तु मे मूर्ध्नि पदं जनौघा निघ्नन्तु वा तुष्यतु लोकनाथः //

त्वामेवाहमृषिं व्रजामि शरणं प्राणैरपि प्राणिनाम् एकं बान्धवमेकेव सुहदं शास्तारमेकं गुरुम् / त्रानं त्रैभुवार्त्तिगह्वरदरीव्यावर्त्तिनां प्राणिनाम् आचार्यं परमर्थतत्त्वविषये भूतार्थनाथं विभुम् //

मन्ये पूतमिवात्मभावमधुना शास्तुः प्रणामोद्भवैः पुण्यम्भोभिरखण्डमण्डलशशिज्योत्स्नावली निर्मलैः / को वा त्वं प्रणिपत्य सान्द्रकरुणां प्रह्लादिताध्याशयं तीव्रापायवतीं विषादनकरीं तीर्णां न दुःखापगाम् //

स्वाभिप्रायमतो ब्रवीमि सकलं संसारमप्युत्सहे वस्तुं भीमभयानके लोकेश्वरालंकृते / न त्वेवैकपि क्षणं सुरपुरे संबुद्धशून्ये जगत्य् उद्वृत्तक्षतवृत्तराक्षसगणव्यालुप्तपुण्योत्सवे //

तद्यावन्न पतति सर्व एव लोको दुर्दृष्टिव्रतविवृते प्रमादकूपे सर्वज्ञप्रवचनभास्करे गते ऽस्तं तत्तावद्वचनरसायनैर्निषेव्यम् /

पापाभ्यासकलंकितान्यपि यतः कल्याणमित्राश्रयात् तोयानीव घनात्यये विमलतां चेतांसि गच्छन्त्यतः / सम्यक् मित्रसमागमोत्सवसुखान्याश्रित्य तस्मात्सदा सेव्याः सत्पुरुषा निरत्ययगुणश्रीसम्पदं वांछता / एवं विनिश्चित्य करोमि यत्नं यथोक्तशिक्षाप्रतिपत्तिहेतोः वैद्योपदेशाच्चलतः कुतो ऽस्ति भैषज्यसाध्यस्य निरामयत्वम् //

इति तेनासुरेन्द्रेण समाख्यातं निशम्य सः / लोकेश्वरः समालोक्य तं बलिं चैवमब्रवीत् //

साधु साधु महाराज यद्येवं व्रतमिच्छसि / तावच्चित्तं समाधाय शिक्षां रक्ष प्रयत्नतः //

शिक्षां रक्षितुकामेन चित्त रक्षयं प्रयत्नतः / न शिक्षा रक्षितुं शक्या चलं चित्तमरक्षता //

अदान्ता मत्तमातंगा न कुर्वन्तीह तां व्यथाम् / करोति यामवीच्यादौ मुक्तश्चित्तमतंगजः //

बद्धश्चेच्चित्तमातंगः स्मृतिरज्ज्वा समन्ततः / भयमस्तं गतं सर्वं सर्वं कल्याणमागतम् //

व्याघ्राः सिहां गजा ऋक्षाः सर्पाः सर्वे च शत्रवः / सर्वे नरकपालाश्च डाकिन्यो राक्षसास्तथा //

सर्वे बद्धा भवन्त्येते चित्तस्यैकस्य बन्धनात् / चित्तस्यैकस्य दमनात् सर्वे दान्ता भवन्त्यपि //

यस्माद्भयानि सर्वाणि दुःखानि विविधान्यपि / चित्तादेव भवन्तीति प्रोक्तं सर्वमुनीश्वरैः //

तस्माच्चित्तं समाधाय स्मृत्वा रक्षन् प्रयत्नतः / चित्तादेव हि सर्वत्र भयं भद्रं च जायते //

शस्त्राणि नरके केन घट्टितानि प्रयत्नतः / तप्तायःकुट्टिमं केन कुतो जाताश्च ता स्त्रियः //

पापचित्तसमुद्भूतं तं तु सर्वं जगुर्जिनाः / तस्मात्कश्चिन्न त्रैलोक्ये चित्तादन्यो भयानकः //

अद्ररिद्रं जगत्कृता दानपारमिता यदि / जगद्दरिद्रमद्यापि सा कथं पूर्वतायिनाम् //

फलेन सह सर्वस्वत्यागचित्ते जने ऽखिले / दानपारमिता प्रोक्ता तस्मात् सा चित्तमेव हि //

मत्स्यादयः क्व नीयन्तां मारयेयुर्यतो नतान् / लब्धे विरतिचित्ते तु शीलपारमिता मता //

कियतो मारयिष्यामि दुर्जनान् गगनोपमान् / मारिते क्रोधचित्ते तु मारिताः सर्वशत्रवः //

भूमिं छादयितुं सर्वां कुतः चर्म भविष्यति / उपानच्चर्ममात्रेण छन्ना भवति मेदिनी //

बाह्या भावास्तथा सर्वा न शक्या वारयितुं क्वचित् / स्वचित्तमेव निवार्य किमेवान्यैर्निवारितैः //

sahāpi vā ccharīlābhyāṃ mandavṛttena tatfalam / यत्पटोरेककस्यापि चित्तस्य ब्रह्मतादिकम् //

जपास्तपांसि सर्वाणि दीर्घकालकृतान्यपि / अन्यचित्तेन मन्देन वृथैवेत्याह सर्ववित् //

दुःखं हन्तुं सुखं प्राप्तुं भ्रमन्ति ते मुधाम्बरे / यैश्चैतद्धर्मसर्वस्वं चित्तगुह्यं न भावितम् //

तस्मात्स्वाधिष्ठितं चित्तं सदा कार्यं सुरक्षितम् / चित्तरक्षाव्रतं मुक्त्वा किमन्यैर्बहुभिर्व्रतैः //

यथा चपलमध्यस्थो रक्षति व्रणमादरात् / एवं दुर्जनमध्यस्थो रक्षेश्चित्तव्रणं सदा //

लाभा नश्यन्तु ते कामं सत्कारः कायजीवितम् / नश्यत्वन्यच्च कुशलं मा तु चित्तं कदाचन //

असंप्रजन्यचित्तस्य श्रुतचिन्ततभावितम् / सछिद्रकुम्भजलवन्न स्मृताववतिष्ठते //

अनेके श्रुतवन्तो ऽपि श्रद्धायत्नपरा अपि / असंप्रजन्यदोषेन भवन्त्यापत्तिकश्मलाः //

असंप्रजन्यचौरेण स्मृतिमोषानुसारिणः / उपचित्यापि पुण्यानि मुषिता यान्ति दुर्गतिम् //

क्लेशतस्करसंघो ऽयमवतारगवेषकः / प्राप्यावतारं मुष्णाति हन्ति सद्गतिजीवितम् //

तस्मात् स्मृतिर्मनोद्वारान्नापनेया कदाचन / गतापि प्रत्युपस्थाप्या संस्मृत्वा पापिकीं व्यथाम् //

बुद्धाश्च बोधिसत्त्वाश्च सर्वत्राव्याहतक्षणाः / सर्वमेवाग्रतस्तेषामहं चापि पुरःस्थितः //

इति ध्यात्वा तथा तिष्ठन् त्रपादरभ्यान्वितः / बुद्धानुस्मृतिरप्येव भवेत्तव मुहुर्मुहुः //

संप्रजन्यं तदायाति नैव यात्यागतं पुनः / स्मृतिर्यदा मनोद्वारे रक्षार्थमवतिष्ठते //

इत्येवं त्वं महाराज बोधिचर्याव्रतं चर / त्रिरत्नं शरणं कृत्वा भज नित्यमनुस्मरन् //

एतत्पुण्यविपाकेन परिशुद्धत्रिमण्डलः / बोधिसत्त्वो महासत्त्वो महाभिज्ञो भवेद् ध्रुवम् //

ततः पारमित्ताः सर्वाः पूरयित्वा यथाक्रमम् / दुष्टमारान् विनिर्जित्य सद्धर्मगुणराड् भवेह् //

सद्धर्मश्रीगुणाधारः सर्वसत्त्वहितार्थभृत् / षडक्षरीमहाविद्यां प्राप्य भवेः समृद्धिमान् //

ततो मारगणान् सर्वान् जित्वार्हद्विजितेन्द्रियः / प्राज्ञः सम्बोधिमासाद्य सम्बुद्धपदमाप्नुत्याः //

तदा त्वमसुरेन्द्रश्रीनार्म तथागतो जिनः / धर्मराजो जगन्नाथः सर्वज्ञोर्हन्मुनीश्वरः //

सर्वविद्याधिपः शास्ता महाभिज्ञो विनायकः / समन्तभद्रकृच्छ्रीमान् गुणाकरो भविष्यसि //

इमे सर्वे सुरास्तत्र श्रावकास्ते जितेन्द्रियाः / निःक्लेशा विमलात्मानो भविष्यन्ति शुभंकराः //

तदा तव मुनीन्द्रस्य बुद्धक्षत्रे समन्ततः / क्लेशानां समुदाचारा भविष्यन्ति कदापि न //

इत्येवं त्वं परिज्ञाय समाधायासुराधिप / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरस्व जगद्धिते //

बोधिचर्यासमुद्भूतं पुण्यं नैव क्षिणोत्यपि / sadāpi satfalaṃ dadyādyāvatsaṃbodhinirvṛtim //

बोद्धिचर्याद्भवं पुण्यं सर्वैरपि मुनीश्वरैः / प्रमातुं शक्यते नैव मयैकेन कथं खलु //

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन विरम्य क्लेशसंगतेः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा बोधिचर्याव्रतं चर //

यद्येवं चरसे राजन् क्वापि न दुर्गतिं व्रजेः / सदा सद्गतिसंजातो बोधिसत्त्वः समृद्धिमान् //

स्वपरात्महितं कृत्वा भुक्त्वा सौख्यं सदा भवेः / सद्धर्मश्रीगुणापन्नसत्सौक्याभिनन्दितः //

अन्ते गत्वा सुखावत्याममिताभं जिनेश्वरम् / संपश्यंश्च्छरणं गत्वा भजिष्यसि सदादरात् //

तत्सद्धर्मामृतं पीत्वा संबुद्धश्रीगुणालयः / संबुद्धपदमासाद्य सुनिर्वृतिमवाप्स्यति //

इत्यादिष्टं जगच्छास्त्रा लोकेश्वरेण सद्धिया / श्रुत्वा सो ऽसुरेन्द्रो ऽपि मुमोद बोधिसाधने //

अथ बलिः स दैत्येन्द्रस्तं लोकाधिपतीश्वरम् / महाराजर्द्धिसत्कारैः समार्चयत् प्रमोदितः //

ततः पादाम्बुजे नत्वा सांजलिः संप्रसादितः / संबोधिप्रणिधिं धृत्वा पुनरेवमभाषत //

अहो गुणमयं क्षेत्रं सर्वदोषविवर्जितम् / yatrādya ropitaṃ bījamadya saṃpadyate falam //

यावत्र प्राणिनः सर्वे बोधिसत्त्वा भवन्त्यपि / तावत्सत्त्वहितार्थाय चरे ऽहं बोधिसंवरम् //

उत्पादयामि संबोधौ चित्तं नाथ जगद्धिते / निमन्त्रये जगत्सर्वं दारिद्रयान्मोचयामि तत् / व्यापादाखिलचित्तं तदीर्ष्यामात्सर्यदुर्मतिम् / नाद्याग्रेण धरिष्यामि यावन्नाप्स्यामि निर्वृतिम् //

ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि कायान्स्त्यक्ष्यामि पापकान् / बुद्धानामनुशिक्ष्ये ऽहं शीलसंयमसंवरम् //

नो ऽहं त्वरितरुपेण बोधिं प्राप्तुं समुत्सहे / भवान्तकोटिमिच्छामि स्थातुं सत्त्वस्य कारणाम् //

क्षेत्रान् विशोधयिष्यामि चाप्रमेयान् समन्ततः / नामधेयं करिष्यामि दशसु दिक्षु विश्रुतम् //

कायवाचोमनस्कर्म शोधयिष्यामि सर्वथा / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयिष्ये जगच्छुभे //

त्रिरत्नभजनं कृत्वा यावत्र निर्वृतिं गतः / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा करिष्यामि जगद्धितम् //

इति मे निश्चयं शास्तस्तद्भवान् संप्रसीदतु / भवत्प्रसादमासाद्य बोधिसत्त्वो ऽस्मि साम्प्रतम् //

इति तदुक्तमाकर्ण्य लोकेश्वरः प्रसादितः / तं बलिं बोधितं पश्यन् पुनरेवमुपादिशत् //

यद्येवं ते मनो बोधिचर्याव्रते सुनिश्चितम् / हितार्थं ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व समाहितः //

यस्य पुण्ये ऽभिलाषो ऽस्ति तेन पूज्या जिनास्सदा / तेन संलभ्यते पुण्यं संबोधिगुणसाधनम् //

यस्य ज्ञाने रुचिस्तेन श्रोतव्यं योगमुत्तमम् / ततः संप्राप्यते ज्ञानं संबोधिपदसाधनम् //

यस्य भोग्ये रुचिस्तेन कर्तव्यं दानमीप्सितम् / ततो ऽभिवांछितं भोग्यं प्राप्यते श्रीगुणान्वितम् //

यस्य स्वर्गे ऽभिलाषो ऽस्ति सुशीलं तेन धार्यताम् / ततो दिव्यमहत्सौख्यं लभ्यते श्रीगुणास्पदम् //

प्रतिभाणार्थिकेनापि कर्तव्यं गुरुगौरवम् / तेन संप्राप्यते नूनं प्रतिभाणं महत्तरम् //

संधारणार्थिकेनापि भावनीया निरात्मता / तेनाभिलभ्यते मुक्तिर्भवचारणबन्धनात् //

सुखार्थिकेन त्यक्तव्या पातकाभिरतिर्मतिः / तेन संलभ्यते सौख्यं सुभद्रं निरुपद्रवम् //

सत्त्वहितार्थिकेनापि धर्तव्यं बोधिमानसम् / तेन सत्त्वहितं कृत्वा प्राप्यते बोधिरुत्तमा //

मंजुस्वरार्थिकेनापि वक्तव्यं सत्यमेव हि / तेन मंजुस्वरो सत्यवादी भवति सन्मतिः //

शुद्धगुणार्थिकेनापि सेवितव्यः सुसद्गुरुः / तेन सद्गुणसंपत्तिश्रीसमृद्धो भवत्यपि //

शमथे रुच्यते तेन कार्या सत्संगचारणा / विपश्यनार्थिकेनापि प्रत्यवेक्ष्यात्मशून्यता //

तथा हि सर्वदोषाणाअं व्युओपशन्तिर्भवेद् भवे //

ब्रह्मलोकार्थिकेनापि धार्या ब्रह्मविहारिता / तया ब्रह्म समासाद्य परा गतिरवाप्यते //

नृदेवश्र्यर्थिकेनापि धर्तव्यं दशकौशलम् / तेन सुरेन्द्रसम्पत्तित्वम्छ्रीः संप्राप्यते ध्रुवम् //

सुनिर्वाणार्थिकेनापि कार्यं ज्ञानभियोजनम् / तेनेव सकलान् मारान् जित्वा संबोधिमाप्नुयात् //

बोधिगुणार्थिकेनापि सेवितव्यं त्रिरत्नकम् / तेन बोधिमतिं प्राप्य निर्वृतिपदमाप्नुयात् //

एवं विज्ञाय दैत्येन्द्र सद्धर्मसुखसाधनम् / मया ते हितमाख्यातं बुध्वा धर्तुं यदीच्छसि //

विरम्य तीर्थिकासंगात् त्रिरत्नशरणं गतः / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरस्व जगद्धिते //

एवं कृत्वासुरेन्द्र त्वं बोधिसत्त्वो जिनात्मजः / महासत्त्वो महाभिज्ञो सर्वलोकाधिपो भवेः //

एवं यो चरते नात्र क्लेशव्याकुलिताशयः / मारचर्यागुणसक्तो ऽसत्पथे संचरिष्यते //

ततो ऽतिक्लेशितात्मा स दशाकुशलसंरतः / भूयो ऽतिपातके घोरे निर्विशंकश्चरिष्यति //

ततो ऽतिदुरितात्मा स दारुणदुःखतापितः / दुःसहक्लेशरागाग्निदग्धांगः परितप्यते //

तदा तस्य सुहतत्राता कश्चिदेको ऽपि नैव हि / तथातिचिररोगार्त्तः कृच्छ्रेण स मरिष्यत //

ततः स यमदूतेन बध्वा संतर्ज्य नेष्यते / तत्र पश्यन् स सर्वत्र सर्वान् दुष्टान् भयंकरान् //

पश्येद् वृक्षान् प्रदीप्ताग्निज्वालामालातिभीषणान् / पूयशोणितसंपूर्णां भीमां वैतरणीं नदिम् //

तान् दृष्ट्वा स परित्रस्तो विकलो दीनमानसः / विमोहितो विषण्णात्मा तिष्ठेत् त्रासविषार्दितः //

ततस्ते यमदूतास्तं कालपाशैर्निबध्य च / क्षुरधारोचिते मार्गे क्रामयेयुर्बलाद् द्रुतम् //

तत्पादशीर्णमांसानि काकगृध्रोलूकादयः / पक्षिणः श्वशृगालाश्च भक्षेयु रुधिराण्यपि //

पुनेरेवं समुद्भूतो भविष्यतो विशीर्णितो / एवं स महतीं प्रत्यनुभवेन्नरके व्यथाम् //

ततो ऽवतार्य भूयस्तं बध्वा ते यमकिंकराः / तीक्ष्णकण्टाचित्ते मार्गे क्रामयेयुरितस्ततः //

एकैकांघ्रितले तस्य पंचपंचशतान्यपि / कण्टकान्यतितीक्ष्णानि प्रवेक्ष्यन्ति समन्ततः //

तत्र स चंक्रमाशक्तातत्तीव्रवेदनार्दितः / किं मया प्रकृतं पापमित्युक्त्वाभिरुदनक्रमेत् //

तच्छ्रुत्वा यमदूतास्ते रक्ताक्षा भीइषणननाः / ततो ऽवतार्य तं दुष्टं वदेयुरेवेमग्रतः //

अरे पापिन किमत्रैवमिदानीमनुशोचसे / avaśyaṃ yatkṛtaṃ karma bhogyameva hi tatfalam //

yattvayā prakṛtaṃ pāpaṃ tatfalaṃ bhuktamatra hi / yadi na prakṛtaṃ pāpaṃ bhuṃjyānaivātra tatfalam //

धर्मस्ते विद्यते नैव तत्त्राता नात्र कश्चन / धर्म एव सुहत्त्राता सर्वेषां भवचारिणाम् //

यत्त्वय कामरक्तेन विलंघ्य सद्गुरोर्वचः / असन्मित्रानुरागेण प्रकृतं पातकं बहु //

हत्वापि प्राणिनो ऽनेका भुक्तास्त्वया प्रमोदिना / अदत्तमपि चाहृत्य भुक्तम् द्रव्यं त्वया बलात् //

अधर्मरतिरोगेण भुक्ताश्चापि परयियः / यशोजीवितद्रव्यार्थे प्रभाषितं मृषा वचः //

पैशुन्यवचसा भेदं सुहृदां च कृतं त्वया / लोके भिन्नप्रलापेन प्रकृतं वैरविग्रहम् //

पारुष्यवचसाक्रुष्य सन्तो ऽपि परिभाषिताः / परस्वविषये लोभात्तृष्णाक्लिष्टं मनस्तव //

साधूनामर्हतां चापि व्यापादमपि चिन्तितम् / मिथ्यादृष्टिप्रमादेन स्वपरात्माहितं कृतम् //

एवम् नानाविधानेन क्लेशाभिमानिना त्वया / प्रभुक्त्वैव यथाकामं संचरित्वा यथेच्छया / साधितं पापमेवैवं धर्मं किंचिन्न साधितम् //

भुक्त्वैव केवलं भोग्यं यथाकामं प्रमोदिना / क्रीडीत्वा पशुनेवैवं दुख हेतु त्वयार्जितम् //

सद्धर्मसाधनं चित्तमुत्साहितं न ते क्वचित् / तेनात्रैवं महद्दुखं त्वया दुरात्मना //

नापि किंचित् त्वया दत्तमर्थिभ्यः द्रव्यमीप्सितम् / दृष्ट्वापि परदेहानि मनस्ते रोषदूषितम् //

शीलं ते विद्यते नैव किंचिदपि च संयमे / क्षान्तिर्न भाविता नैव सत्त्वेषु दुःखितेष्वपि //

न कृतं शासने बोउद्धे सत्कारभजनोत्सवम् / त्रिरत्नस्मरणं कृत्वा ध्यानं नापि जगद्धितम् //

प्रज्ञापि साधिता नैव सद्धर्मगुणसाधनी / त्रिरत्नस्तूपबिम्बानां दृष्ट्वापि नानुमोदितम् / सत्कारं भजनं नैव किंचिदपि कृतं त्वया //

प्रदक्षिणानि कृत्वापि वन्दिप्वापि कदाचन / स्मृत्वा नाम गृहीत्वापि न हि संसाधितं शुभम् //

सद्धर्मभाषितं क्वापि श्रुतं त्वया कदापि न / सांघिकानां च सत्कारं कृतं नापि कदाचन //

धर्मगण्डीनिनादं च श्रुतं त्वया कदापि न / किंचिदपि न ते धर्मे मनो ऽभिलषते क्वचित् //

तेनात्र दारुणं दुःखं त्वयाप्तं साम्प्रतं ध्रुवम् / yenaiva yatkṛtaṃ karma tenaiva bhujyate falam //

इति तैर्गदितं श्रुत्वा स पापी परितापितः / तेषां पुरो रुदन्नैवं ब्रूयाच्च निःश्वसन् शनैः //

अश्राद्धो ऽहं तदा धर्मे त्रिरत्नगुणनिःस्पृहः / असन्मित्रोपदेशेन प्रारमन्दुरिते सदा //

तद्भवद्भिः कृपाबुद्धया क्षन्तव्या मे ऽपराधता / रक्षितव्याहमात्रापि युष्माभिरपि सर्वथा //

इति तत्प्रार्थितं श्रुत्वा सर्वे ते यमकिंकराः / तं बध्वा यमराजस्य पुरतः सहसा नयेत् //

तं दृष्ट्वा यमराजो ऽपि समुपानीतमग्रतः / तान् सर्वान् किन्नरान् पश्यन् सहसैवमुपादिशेत् //

किमत्र मे उपानीतः पापिष्ठो ऽयं हि दुर्मतिः / यदस्य पापिनो द्रष्टुमपि नेच्छाम्यहं मुखम् //

गच्छतैवं निबध्वापि दर्शयत स्वकर्मताम् / yatra karmafalaṃ bhogyaṃ tatrainaṃ nayata drutam //

इति राज्ञा समादिष्टं श्रुत्वा ते यमकिन्नराः / तं बध्वा सहसा नीत्वा कालसूत्रे ऽतिदारुणे / क्षिप्त्वा शक्तिशतैः काये प्रहरेयुरनेकधा //

तथा स विध्यमानो ऽपि शक्तिशतैरनेकधा / दुःसहवेदनां भुक्त्वा जीवन्नैव त्यजेदसून् //

तथापि तं महादुष्टं जीवन्तं तं समीक्ष्य ते / बध्वा चाग्निखदामध्ये क्षिप्त्वा कुर्युर्विदाहितम् //

तथापि जीवितो नैव त्यजेत् प्राणं स किल्विषी / सर्वांगदग्धितश्चापि तिष्ठेत् प्रश्वस्य मोहितः //

तथापि तममुक्तासुं दृष्ट्वा ते यमकिंकराः / क्षिप्त्वा तस्य मुखे तप्तं भक्षयेयुरयोगुडम् //

तेन तस्य मुखमोष्ठौ जिह्वा दन्ता च कण्ठकम् / हदयमन्त्रगुणा दग्धा सर्वांगो ऽप्यभिधक्ष्यते //

ततो निदग्धकायो ऽसौ पापी त्यक्त्वा तदाश्रयम् / अन्यत्र नरके जन्म लब्ध्वैवं दुःखमाप्स्यते //

एवमेव महाराज दशाकुशलचारिणः / सर्वे ते पापिनो दुष्टा भुंजन्ते नरके व्यथाम् //

कश्चित्त्राता तदा तेषां नास्त्येव तत्र नारके / यावन्न क्षीयते कर्म तावद्दुःखं समन्ततः //

पुण्यमेव सुहृत्त्राता सर्वभवचारिणः / पापिनो नरकासीनाः स्वर्गासीना हि पुण्यिनः //

तस्माद्राजन्विदित्वैवं संसारभद्रवांछिभिः / दुःखं हन्तुं सुखं प्राप्तुं कर्तव्यं पुण्यमेव हि //

पुण्येन जायते क्वापि दुर्गतौ न कदाचन / सदा सद्गतिसंजाता भवन्ति श्रीगुणालयाः //

पुण्यवांल्लक्ष्मीमांछ्रीमान् गुणवान् बुद्धिमान् कृती / सर्वविद्याकलाभिज्ञः सर्वसत्त्वार्थभृद्भवेत् //

सुशीलो संयमी धीरः क्षान्तिमान् वीर्यवान् बली / समाधिगुणवान् प्राज्ञः सर्वधर्माधिपो भवेत् //

बोधिचित्तमपि प्राप्य सर्वसात्त्वहितार्थभृत् / बोधिसत्त्वो महासत्त्वः संबुद्धगुणसाधकः //

बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरेत जगद्धिते //

ततो ऽभिसुहृत् कृपात्मा स परिशुद्धत्रिमण्डलः / निःक्लेशो ऽर्हत् त्रिधां बोधिं प्राप्य निर्वृतिमाप्नुयात् //

इति विज्ञाय राजेन्द्र यदि संबोधिमिच्छसि / विरम्य तीर्थिकासंगाद् बोधिचर्याव्रतं चरन् //

सर्वसत्त्वहितं कृत्वा चतुर्ब्रह्मविहारधृक् / त्रिरत्नभजनं कृत्वा साधय पुण्यसन्मणिम् //

यद्येवं साध्यते पुण्यं भवेरेवं महर्द्धिमान् / सद्धर्मरत्नमासाद्य त्रिलोकाधिपतिर्भवेत् //

इत्येवं समुपादिष्टं लोकेशेन निशम्य सः / बलिस्तथेति विज्ञप्य प्राभ्यनन्दन्प्रबोधितः //

ततः स दैत्यराजेन्द्रस्तं त्रैलोकाधिपं गुरुम् / महद्राजर्द्धिसत्कारैः समभ्यर्च्य प्रमोदितः //

दिव्यरत्नमयोज्ज्वालं मौलिकुण्डलभूषणम् / मुक्तिकाहारत्नादिन् दक्षिणान् समढौकयेत् //

ततः प्रदक्षिणान्कृत्वा सांजलिः संप्रमोदितः / तत्पादाम्बुरुहे नत्वा समालोक्यैवमब्रवीत् //

भगवंल्लोकराजेन्द्र भवत्कृपाप्रसादतः / पवित्रीभूतमात्मानं भवति मे ऽधुना ध्रुवम् //

सर्वदाहं जगन्नाथ भवतां शरणाश्रितः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संचरे बोधिसंवरे //

तन्मे ऽनुग्रहमाधाय सदैवं द्रष्टुमर्हति / क्षमित्वा चापराधत्वं पुत्रवत् पालयस्व माम् //

भवानत्रैवमाश्रित्य सद्धर्मं समुपादिशत् / अस्मदनुग्रहं कृत्वा विजयितुं सदार्हति //

इत्येवं प्रार्थिने तेन बलिना स जगत्प्रभुः / लोकेश्वरो महासत्त्वस्तं विलोक्यैवमादिशत् //

नाहं सदात्र तिष्ठेयं बहु कार्यं ममास्ति हि / ततो ऽहं जेतकोद्याने विहारे सुगताश्रमे / सदेवासुरलोकानां सन्निपाता भवत्यपि //

तत्र तं त्रिजगन्नाथं विश्वभुवं मुनीश्वरम् / संबुद्धं द्रष्टुमिच्छामि तद्गमिष्यामि साम्प्रतम् //

तत्त्वं यथा परिज्ञातं तथा कृत्वा समाहितः / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा सुखं चर सदा शुभे //

इति शास्ता समादिष्टं श्रुत्वा स बलिरादरात् / तथेति प्रतिवन्दित्वा प्राभ्यनन्दत्तमीश्वरम् //

एवं स त्रिजगन्नाथो लोकेश्वरो जिनात्मजः / तं बलिं समनुशास्य प्रतस्थौ भासयन्स्ततः //

संचरन्तं तमालोक्य सजनः सो ऽसुराधिपः / दूरतः सांजलीर्नत्वा संपश्यन् स्वालयं ययौ //

तदारभ्यासुरेन्द्रो ऽसौ बोधिचर्याव्रतं दधत् / त्रिरत्नभजनं कृत्वा सदारज्जगद्धिते //

सर्वे तस्य जनाश्चापि त्रिरत्नभजने रताः / तथा बोधिव्रतं धृत्वा प्राचरन्त सदा शुभे //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा सर्वे सभाश्रिताः / लोकाः सद्धर्मं वांछन्तः प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

// इति बलिसंबोधनबोधिमार्गावतारणप्रकरणम् //

10. तमोन्धकार भूमि यक्ष राक्षस परिबोधन सद्धर्मावतारण प्रकरणम्

अथ सर्वनीवरणविष्कम्भी सुगतात्मजः / भगवन्तं पूनर्नत्वा सांजलिरेवमब्रवीत् //

भगवन् स महाभिज्ञो लोकेश्वरो जिनात्मजः / कदेह समुपागच्छेत् संद्रक्ष्यते मया कथम् //

नैवास्मि तोषितः शास्तः पीत्वापि तद्गुणामृतम् / यत्साक्षाद्द्रष्तुमिच्छामि कदेह स समाचरेत् //

यत्त्रैलोकाधिपतीशो ऽसौ दुर्दान्तानपि दानवान् / बोधयित्वा प्रयत्नेन बोधिमार्गे न्ययोजयत् //

तत्तस्येव महद्वीर्यं कस्यापि विद्यते न हि / मुनीन्द्रैरपि सर्वैर्यत्प्रमातुं नैव शक्यते //

भूयो ऽपि पातुमिच्छामि तद्गुणामृतमुत्तमम् / तद्भवान्समुपादिश्य तुष्टो ऽन्तः कर्तुमहति //

इति संप्रार्थिते तेन भगवान् स मुनीश्वरः / विष्कम्भिनं तमालोक्य पुनरेवं समादिशत् //

शृणु साधो महासत्त्व लोकेशस्य महद्गुणम् / भूयो ऽहं संप्रवक्ष्यामि सर्वस्त्तवशुभार्थतः //

ततो निष्क्रम्य दैत्येन्द्रभवनात् स जिनात्मजः / अन्यत्रापि समुद्धर्तुं सत्त्वान् संभासयन् ययौ //

ततश्चासौ महाभिज्ञो लोकेश्वरः स्वपुण्यजान् / नानारश्मीन् समुत्सृत्य जगल्लोकमभासयत् //

तद्रश्मयो जगल्लोकानभास्य प्रसारिताः / जेतोद्याने मुनीन्द्रस्य विश्वभुवः पुरः स्थिताः //

जेतोद्याने तदा तत्र प्रादुर्भूताः सरोवराः / अष्टांगगुणसंपन्नजलपूर्णा मनोहराः //

दिव्यसौवर्णपद्मादिपरिपूर्णाभिशोभिताः / अनेके कल्पवृक्षाश्च सर्वालंकारलम्बिताः / सरत्नमणिमुक्तादिहारलम्बितशोभिताः //

काशिकदुष्यपट्टादिवस्त्रालंकारलम्बिताः / प्रवालोहितस्तम्बाः सुवर्णरुप्यपत्रकाः //

aneke puṣpavṛkṣāśca falavṛkṣādayo 'pi ca / सर्वाश्चापि महौषध्यः प्रादुर्भूतास्समन्ततः //

तत्रारामे विहारे च सुगन्धिकुसुमानि च / दिव्यसुवर्णपुष्पाणि निपेतुर्वियतस्तदा //

एवं तन्मंगलोद्भूतनिमित्तं महदद्भुतम् / समुद्भूतं समालोक्य तस्थुः सर्वे सविस्मयाः //

अथ गगनगंजाख्यो बोधिसत्त्वो ऽपि विस्मितः / तन्महद्भद्रनैमित्यं परिस्प्रष्टुं समुत्थितः //

विश्वभुवो मुनीन्द्रस्य पुरतः समुपस्थितः / पादाब्जे प्रणतिं कृत्वा सांजलिरेवमब्रवीत् //

कस्य पुण्यप्रभारश्मिर्भगवन्नयमागतः / कुत इह समाभास्य करोत्येवं शुभाद्भुतम् //

तद्भवान् समुपादिश्य सर्वान् सभाश्रितानिमान् / लोकाअन् प्रबोधयन् धर्मे विनोदयितुमर्हति //

एवं संप्रार्थिते तेन विश्वभूर्भगवान् जिनः / गगनगंजमालोक्य तमेवं पुनरब्रवीत् //

असौ लोकेश्वरस्तस्माद्भवनान्निश्चरन् बलेः / तमो ऽन्धकारभूम्यां च सत्त्वान् पातुं प्रगच्छति //

तस्य लोकेश्वरस्यायं पुण्यरश्मिस्समन्ततः / अवभास्य जगल्लोकमिहापि संप्रसारितः //

तेनदं भद्रनैमित्यं कुलपुत्र प्रजायते / तत्र सत्त्वान् समुद्धृत्य प्रागच्छेत् स जगत्प्रभुः //

तदात्र कुलपुत्रस्त्वं त्रैलोकाधिपतीश्वरम् / तमायातं समालोक्य नत्वाराधय सादरम् //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण विश्वभुवा निशम्य सः / गगनगंज आलोक्य तं मुनीमेवमब्रवीत् //

कथं स भगवान् याति तत्रान्धतमसे भुवि / सूर्यचन्द्रमसोर्यत्र प्रभा न ज्ञायते क्वचित् //

तत्रापि प्राणिनः सन्ति यानुद्धर्तुं स गच्छति / कथं किमर्थमालोक्य विहरेत् क्व जिनात्मजः //

इति तेनोदिते शास्ता विश्वभूः स मुनीश्वरः / गगनगंजमालोक्य तं पुनरेवमादिशत् //

तत्रापि कुलपुत्रास्ति वरदो नाम सद्गुणी / चिन्तामणिर्महारत्नः श्रीकान्तिमान् दिनेशवत् //

तत्रानेकसहस्राणि यक्षणां रक्षसामपि / यथाकामं सुखं भुक्त्वा वसन्ति स्वैरचारिणः //

तान् क्लेशाभिमानो दुष्टान् पश्यन् स करुणानिधिः / बोधयित्वा प्रयत्नेन चारयितुं सुसंवरम् //

स्वपुण्यरश्मिमुत्सृज्य संभासयन् समन्ततः / प्रविशति यथा पूर्णचन्द्रः प्रह्लादयन् जगत् //

तद्रश्मिपरिस्पृष्टास्ते सर्वे ऽपि यक्षराक्षसाः / महासौख्यसमापन्नाः तिष्ठन्ति विस्मयान्विताः //

तदा तं समुपायातं श्रीकान्तिसंप्रभासितम् / दृष्ट्वा ते मुदिताः सर्वे पुरतः समुपागताः / कृतांजलिपुटा नत्वा तस्य पादाम्बुजे मुदा / पुरतः समुपाश्रित्य संपृच्छन्त्येवमादरत् //

मा त्वं भगवंच्छ्रान्तः क्लान्तो व भवतां तनौ / कच्चित् सर्वत्र कौशल्यं दृश्यते सुचिराद्भवान् //

इति तैरुदितं श्रुत्वा लोकेशः स जिनात्मजः / तान् सर्वान् समुपासीनान् वदत्येवं विलोकयन् //

ममानेकानि कार्याणि सत्त्वानां हितसाधने / तेनाहं सुचिरेणात्र समागच्छामि साम्प्रतम् //

नात्मभावो मयैकस्य सत्त्वस्य कार्यसाधने / निष्पादितो जगत्सत्त्वसद्धर्मसाधने ऽपि हि //

सर्वे सत्त्वा मयालोक्य बोधयित्वा प्रयत्नतः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषणीयाः सुखावतीम् //

तेनाहं सुचिरेणात्र समागच्छामि साम्प्रतम् / नात्मभावो मयैकस्य सत्त्वस्य कार्यसाधने //

निष्पादितो जगत्सत्त्वसद्धर्मसाधने ऽपि हि / सर्वे सत्त्वा मयालोक्य बोधयित्वा प्रयत्नतः //

बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषणीयाः सुखावतीम् //

तेनाहं सुचिरेणापि युष्माकं हितसाधने / विलोक्य समुपायामि नान्यथेति हि मन्यत //

इत्यादिष्टं जगच्छास्त्रा तेन लोकेश्वरेण ते / श्रुत्वा सर्वे मुदा तस्य पुर एवं वदन्ति च //

जयो ऽस्तु ते सदा कार्ये सिध्यतु ते समीहितम् / सदैवं कृपयालोक्य सर्वान्नः पातुमर्हति //

इत्युक्त्वा ते प्रसन्नाक्षाः सर्वे तं त्रिगुणाधिपम् / स्वर्णरत्नासने स्थाप्य प्रार्थयन्येवमानताः //

भगवन्नाथ लोकेश सत्सौख्यगुणसाधनम् / अस्मदनुग्रहे धर्मं समुपादेष्टुमर्हति //

इति सम्प्रार्थिते तैः स लोकेश्वरो जिनात्मजः / तान यक्षान् राक्षसान् सर्वान् समालोक्यैवमादिशत् //

साधु चित्तं समाधाय शृणुध्वं यूयमादरात् / कारण्डव्यूहमौदार्यसूत्रं वक्ष्यामि वो हिते //

ये श्रोष्यन्ति महायानसूत्रराजमिदं मुदा / ये श्रुत्वा धारयिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति ये सदा //

पर्यवाप्स्यन्ति ये चापि लिखिष्यन्ति च ये तथा / ये च लिखापयिष्यन्ति भावयिष्यन्ति ये सदा //

ये च प्रवर्तयिष्यन्ति श्रावयिष्यन्ति ये परान् / अनुमोद्य सदा स्मृत्वा प्रणत्वा ये भजन्त्यपि //

ये चापि श्रद्धया नित्यमर्चयिष्यन्ति सर्वदा / सादरं ये च सत्कृत्य मानयिष्यन्ति सर्वदा //

तेषां पुण्यमसंख्येयमप्रमेयं महत्तरम् / सद्गुनश्रीमहत्सौख्यसंबुद्धपदसाधनम् //

सर्वज्ञाः सुगताः सर्वे मुनीन्द्रा अपि सर्वदा / एतत्पुण्यप्रमाणानि कर्तुं न चाभिशक्नुयुः //

तद्यथापि च चतुर्द्विपनिवासिनो ऽपि मानवाः / हेमरत्नमयं स्तूपं कुर्युरेकैकमुच्छ्रितम् //

तेषु स्तूपेषु सर्वेषु धातुरत्नावरोपणम् / कूर्युस्ते मानवाः सर्वे चतुर्द्वीपनिवासिनः //

तेसां यावन्महत्पुण्यस्कन्धमौदार्यसत्तमम् / ततो ऽधिकं हि तत्पुण्यं कारण्डव्यूहसूत्रजम् //

तद्यथा च महानघाः पंचपूर्णजलावहाः / सहस्रपरिवारास्ताः संक्रमन्ति यथोदधिम् //

एवमेव महत्पुण्यं कारण्डव्यूहसूत्रजम् / श्रवणभजनादीनां संप्राभिवहते सदा //

एवमेतन्महत्पुण्यं मत्वा यूयं यदीच्छथ / त्यक्त्वा पापमतिं सर्वे शृणुतेदं सुभाषितम् //

श्रुत्वानुमोद्य सत्कृत्य मानयत सदादरात् / एतत्पुण्याभिलिप्ता हि भविष्यथ जिनात्मजाः //

इति तेन जगच्छास्त्रा समादिष्टं निशम्य ते //

सर्वे ते राक्षसा यक्षा मुदिताश्चेदमब्रुवन् //

ये चापीदं महायानसूत्रराजं जगत्प्रभाः / लिखापयन्ति तेषां स्यात्कियत्पुण्यं समादिश //

इत्यक्ते तैः स लोकेशो बोधिसत्त्वो जिनात्मजः / सर्वांस्तान् मुदितान् मत्वा समालोक्येदमादिशत् //

कुलपुत्रा अप्रमेयं पुज्यं तेषां प्रजायते / लिखन्तीदं सूत्रराजं लिखापयन्ति ये ऽपि च //

चतुरशीतिसद्धर्मस्कन्धसाहस्रिकानि तैः / लिखापितानि सर्वाणि तेषां पुण्यं महत्तरम् //

राजानस्ते भविष्यन्ति नृपेन्द्राश्चक्रवर्तिनः / धर्मिष्ठा लोकभर्तारो विरा धीरा विचक्षणाः //

ये चाप्यस्य महायानसूत्रराजस्य सर्वदा / नामानुस्मरणं कृत्वा भजन्ति संप्रसादिताः //

ते सर्वे भवदुःखेभ्यो विमुक्ता विमलाशयाः / निःक्लेशाः परिपूर्णांगाः सुगन्धिमुखवासिनः //

चन्दनगन्धितांगाश्च सुवीर्यबलवेगिनः / जातिस्मराश्च धर्मीष्ठा भवेयुः श्रीगुणाश्रयाः //

एवं मत्वा महत्पुण्यं यद्येतद्गुणमिच्छथ / विरम्य क्लेशसंगेभ्यः परिशुद्धाशया मुदा //

एतत्कारण्डव्यूहस्य सूत्रराजस्य सर्वदा / नामानुस्मरणं कृत्वा भजत श्रद्धयादरात् //

ततो यूयं विनिर्मुक्ता भवक्लेशातिदुःखतः / निःक्लेशा विमलात्मानः सुखावतीं गमिष्यथ //

तत्रामिताभनाथस्य पीत्वा धर्मामृतं सदा / बोधिचर्यांव्रतं प्राप्य भविष्यथ जिनात्मजाः //

ततः सत्त्वहिताधानश्रीसंपत्सद्गुणाश्रयाः / सर्वसत्त्वहितं कृत्वा संबुद्धपदमाप्स्यथ //

इति सत्यं परिज्ञाय शुद्धाशया जितेन्द्रियाः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा भजन तत्सुभाषितम् //

इति तदुक्तमाकर्ण्य सर्वे ते यक्षराक्षसाः / प्रबोधिता महोत्साहैश्चरन्त्येवं समादरात् //

ततः केचिन् भवन्त्येतद्धर्मश्रद्धानुसारिणः / केचिच्च श्रोताअपन्नाः सकृदागामिनो ऽपरे //

अन्ये ऽनागामिनः केचिद्भवन्ति बोधिसाधने / ततस्सर्वे ऽपि ते यक्षा राक्षसाः संप्रमोदिताः //

तदुपदिष्टमासाद्य भवन्ति ब्रह्मचारिणः / परस्य च हितं कृत्वा संचरन्ते शुभे सदा //

ततस्ते नन्दिताः सर्वे भूयस्तं त्रिगुणाधिपम् / कृताजंलिपुटा नत्वा प्रार्थयन्त्येवमादरात् //

भगवन्नुबोधे नः सद्धर्मं समुपादिशत् / विहरस्व सदात्रैव क्वचिदन्यत्र मा व्रज //

स्वर्णरत्नमयं स्तूपं कृत्वा दास्यामहे ऽत्र ते / रथचंक्रयात्रा च करिष्यामो जगत्प्रभोः //

सदा ते शरणे स्थित्वा पीत्वा धर्मामृतं मुदा / सद्धर्मसाधनं कृत्वा चरिष्यामः सुखं शुभे //

इति तैः प्रार्थितं सर्वैः श्रुत्वा लोकेश्वरो ऽथ सः / सर्वान्स्तान् राक्षसान् यक्षान् समालोक्यैवमादिशत् //

नाहं सदात्र तिष्ठेयमन्त्रत्राप्येवमाचरन् / बोधयन्नपरान् सत्त्वान् योजयेयं सुसंवरे //

तस्माद्यूयमिमे सर्वे उपदिष्टं यथा मया / तथा धृत्वा सदा धर्मे चरित्वा तिष्ठताभवम् //

इति शास्त्रा समादिष्टं श्रुत्वा ते यक्षराक्षसाः / तद्वियोगातिदुःखार्ता वदन्येवं परस्परम् //

गमिष्यति भवन्तो ऽयं लोकनाथो जगत्प्रभुः / तद्भविष्यामहे सर्वे सद्धर्मरहिता वयम् //

इति संभाष्य सर्वे ते तस्य त्रैधातुकप्रभोः / पादाब्जे प्रणतिं कृत्वा तिष्ठन्ति समुपाश्रिताः //

ततः स त्रिजगन्नाथो लोकेश्वरो जिनात्मजः / तान् सर्वान् समुपामन्त्र्य चरति प्रस्थितस्ततः //

तत्र ते राक्षसा यक्षास्सर्वे तस्य जगत्प्रभोः / रुदन्तः स्नेहरागार्ता गच्छन्ति पृष्ठतो ऽनुगाः //

तान् दृष्ट्वा त्वागतान् सर्वान् स लोकेशो करुणात्मकः / प्रायातान् दूरतो मार्गे समालोक्यैवमब्रवीत् //

सुदूरमागतो यूयं निवर्तध्वं स्वमालयम् / मागच्छत गमिष्यामि शुद्धावासे सुरालये //

इत्यादिष्टे जगच्छास्त्रा सर्वे ते यक्षराक्षसाः / लोकेश्वरस्य पादाब्जे नत्वा यान्ति स्वमालयम् //

तत्र ते राक्षसा यक्षा धृत्वाज्ञां त्रिजगत्प्रभोः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा चतुर्ब्रह्मविहारिणः //

बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संबोधिनिहिताशयाः / परस्परं हितं कृत्वा संचरन्ते सदा शुभे //

एवं स त्रिजगन्नाथो दुर्बोधान् यक्षराक्षसान् / अपि नियुज्य सद्धर्मे चारयति प्रबोधयन् //

एवं स त्रिजगन्नाथः सर्वासत्त्वान् प्रबोधयन् / बोधिमाअर्गे प्रतिष्ठाप्य पालयति सदा भवे //

तेनास्य त्रिजगद्भर्तुः पुण्यस्कन्धं महत्तरम् / अप्रमेयं जिनैः सर्वैः प्रमातुं नैव शक्यते //

तस्मात्तस्य जगद्भर्तुः स्मृत्वापि नाम सर्वदा / समुदाहृत्य नत्वापि कर्तव्यं भजनं मुदा //

ये तस्योच्चार्य नामापि भजन्ति सर्वदा मुदा / दुर्गतिं ते न गच्छन्ति संप्रयायुः सुखावतीम् //

तत्रामिताभनाथस्य शरणे समुपाश्रिताः / सदा धर्मामृतं पीत्वा संचरेरन् सुसंवरे //

ततो बोधिव्रतं धृत्वा संचरित्वा जगद्धिते / त्रिविधां बोधिमासाद्य सम्बुद्धपदमाप्नुयुः //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण विश्वभुवा निशम्य ते / सर्वे लोकाः सभासीनाः प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रीघनेन निशम्य ते / सर्वे ससांघिका लोका मुहुर्मुहुः संप्रबोधिताः //

// इति तमो ऽन्धकारभूमियक्षराक्षसपरिबोधनसद्धर्मावतारणप्रकरणं समाप्तम् //

11. शुद्धावासिक सुकुण्डल देवपुत्रोद्धारण प्रकरणम्

अथ गगनगंजो ऽसौ बोधिसत्त्वः कृतांजलिः / विश्वभुवं मुनीन्द्रं तं नत्वेवं पुनरबवीत् //

भगवन् स महासत्त्वो लोकेश्वरो जिनात्मजः / कदेह समुपागच्छेद् द्रक्ष्यते स कथं मया //

ततः कुत्र प्रयातो ऽसौ समुद्धर्तुं च दुःखितः / तदुपादिश्य नः सर्वान् प्रबोधयितुमर्हति //

इति संप्रार्थिते तेन गगनगंजेन सद्धिया / विश्वभूर्मुनिराजस्तं समालोक्यैवमादिशत् //

ततो ऽसौ कुत्रपुत्रान्तर्हिताग्निवत् प्रभासयन् / गत्वा विहायासौ शुद्धवासलोके ऽभिगच्छति //

तत्र स ब्राह्मणं रुपं धृत्वा पश्यन् समन्ततः / तत्र देवनिकायेषु समुपाचरते दीनवत् //

तत्र सुकुण्डलो नाम देवपुत्रो दरिद्रितः / दुःखितः क्लेशाभिन्नात्मा दुर्भगो दीनमानसः //

तं संपश्यन् समुद्धर्तुं सदृशाभाविताशयः / शनैस्तस्य गृहद्वारे समुपाश्रित्य तिष्ठति //

तं द्वारसमुपासीनं विलोक्य स सुकुण्डलः / कस्त्वं किमर्थमायात इत्येवं परिपृच्छति //

तेनैवं परिपृष्टे ऽसौ ब्राह्मणो ऽर्थि सुदुःखिवत् / निश्वस्यैवं शनैस्तस्य संपश्यन् वदते पुरः //

ब्राह्मणो ऽहं महाभाग दूरदेशादिहागतः / क्षुत्पिपासाभितप्तो ऽस्मि तद्भोज्यं मे प्रदीयताम् //

तेनैवं याचमानो ऽसौ देवपुत्रः सुकुण्डलः / रुदन् दीनस्वरः पश्यन् वदत्येवं तमानतः //

ब्राह्मण किं प्रदास्यते किंचिद्वस्तु न मे गृहे / तत्क्षमस्वापराधं मे प्रार्थयान्यमितो व्रजन् //

इति तेनोदितं श्रुत्वा वदत्येवं द्विजः स तम् / किंचिदपि प्रदातव्यं क्षुत्तृष्णाखेदितस्य मे / यदि न दीयते किंचिदप्यत्र मरणं व्रजे //

इति तदुक्तमाकर्ण्य देवपुत्रः सुकुण्डलः / किंचिद्वस्तु गृहे द्रष्टुं प्रविश्य पश्यते श्वसन् //

तदा तस्य जगद्धर्तुः कृपादृष्ट्यनुभावतः / तत्र गृहे समुद्भूता महदैश्वर्यसंपदः //

तदा तस्य गृहे तत्र काष्ठागारेषु सर्वतः / भाण्डानि विविधै रत्नैः पूर्णानि सर्वधातुभिः //

अन्नैश्च भोजनैर्द्रव्यैः पानैर्दिव्यामृतैरपि / दिव्यचीवरवस्त्रादिसर्वालंकारभूषणैः //

सुगन्धिद्रव्यपुष्पैश्च परिपूर्णानि सर्वतः / विलोक्य समुदाश्चर्यसमाकुलितमानसः //

अहो किमिदमाश्चर्यम् स्वप्नं वा दृश्यते मया / इति संचिन्त्य भूयो ऽपि समीक्ष्यैवं विचिन्तयन् //

नूनमयं महाभिज्ञः पुरुषो मद्गृहागतः / यस्य दर्शनभावेन लक्ष्मीर्जाता ममेदृशी //

इति निश्चित्य चित्तेन देवपुत्रः स नन्दितः / सहसोपेत्य तम् विप्रं भाषते एवमादरात् //

नमस्ते ब्राह्मणश्रेष्ठ कश्चित्ते कौशलं तनौ / प्रविशात्र गृहे ऽस्माकमनुग्रहीतुमर्हसि //

इति तेनोदितं श्रुत्वा ब्राह्मणः स प्रसादितः / सहसोत्थाय तद्गेहं प्रविशति विलोकयन् //

तत्र स सुप्रसनात्मा देवपुत्रः सुकुण्डलः / ब्राह्मणं तं प्रतिष्ठाप्य स्वासने चार्चते मुदा //

प्रवार्य दूष्यपट्टादिचीवरैः शुष्मकोमलैः / मण्डयित्वा च सर्वागं सर्वालंकारभूषणैः //

दिव्यरसाग्रसुस्वादैराहारैरमृतोत्तमैः / वर्णगन्धरसोदारैर्भोजयति समादरम् //

तत्सत्कारं समालोक्य ब्राह्मणः स प्रसादितः / भुक्त्वा भोग्यं यथाकामं ददात्यस्मै शुभाशिषम् //

स्वस्ति ते मंगलं भूयात्सर्वदापि समन्ततः / तिष्ठतु ते गृहे लक्ष्मीः सदा सद्धर्मसाधिनी //

भवतु ते सदा शुद्धं चित्तं सद्धर्मलालसम् / सिध्यन्तु ते ऽभिलाषं च सम्वृतिकार्यसाधनम् //

सदैतच्छ्रीसुसंपत्तिसुखं भुक्त्वा हितार्थभृत् / त्रिरत्नभजनं कृत्वा तिष्ठ चरन् मुदा शुभे //

अहं गच्छामि जेतर्षेरुद्यने सौगताश्रमे / विश्वभुवं मुनीन्द्रं संद्रष्टुं वन्दितुमुत्सहे //

इति तदुक्तमाकर्ण्य देवपुत्रः स विस्मितः / ब्राह्मणं तं समालोक्य पृच्छते चैवमादरात् //

कीदृशं तन्महोद्यानं जेतर्षेः सौगताश्रमम् / कीदृशी रमणीया सा भूमी तद्वद मे द्विज //

इत्येवं देवपुत्रेण परिपृष्टे निशम्य सः / ब्राह्मणस्तं समालोक्य वदत्येवं च सादरम् //

रमणीयं तदुद्यानं जेतर्षः सौगताश्रमम् / दिव्यसौवर्णरत्नादिनानालंकारमण्डितम् //

तत्रैनकसमुद्भूता कल्पृक्षा महीरुहाः / sarvakusumavṛkṣāśca sarvasatfalaśākhinaḥ //

अष्टांगगुणसम्पन्नाः जलपूर्णमनोहराः / अनेकाः पुष्करिण्यो ऽपि पद्मोत्पलादिशोभिताः //

तत्रार्हन्तः शुभात्मानो भिक्षवो ब्रह्मचारिणः / शुद्धशीला महाभिज्ञा दक्षिणीया विचक्षणाः //

विश्वभुवो मुनीन्द्रस्य श्रावका बोधिचारिणः / अनेके बोधिसत्त्वाश्च महासत्त्वा महर्द्धिकाः //

भिक्षुण्यो ब्रहचारिण्यः शुद्धशीला जितेन्द्रियाः / चैलकव्रतिनश्चापि तथान्ये ऽपि च सांघिकाः //

त्रिरत्नभजनारक्ता उपासका उपासिकाः / विश्वभुवो मुनीन्द्रस्य शासने शरणाश्रिताः //

सदा धर्मामृतं पीत्वा विहरन्ति समाहिताः / एवमन्ये ऽपि लोकाश्च ब्राह्मणस्तीर्थिका अपि //

राजानः क्षत्रियाश्चैव समन्त्रिजनपौरिकाः / श्रेष्ठिनः सार्थवाहाश्च महाजनाः शुभार्थिनः //

तत्रागत्य समाश्रित्य श्रुत्वा सद्धर्ममादरात् / त्रिरत्नभजनं कृत्वा विहरन्ति सदा शुभे //

तथा देवाश्च दैत्याश्च गन्धर्वा अपि किन्नराः / यक्षाश्च नागराजाश्च गरुडाश्च महोरगाः //

सिद्धा विद्याधराश्चापि सर्वे लोकाधिपा अपि / सदा तत्र समागत्य विश्वभुवो जगद्गुरोः //

सत्कृत्याभ्यर्च्य सद्धर्मं श्रुत्वा तिष्ठन्ति सादरम् //

एवं तत्र मुनीन्द्रो ऽसौ विश्वभूः संप्रदर्शयन् / प्रातिहार्याणि सद्धर्मं समुपादिश्य तिष्ठति //

एवं तज्जेतकारामं पुण्यक्षेत्रं मनोरमम् / सर्वैर्लोकाधिपैश्चापि संसेवितं प्रशासितम् //

तदत्र साम्प्रतम् सर्वे लोका देवाधिपा अपि / सद्धर्मं श्रोतुमागात्य तिष्ठन्ति तत्सभाश्रिताः //

तवापि यदि वांछास्ति तत्र गच्छ समदरात् / विश्वभुवो मुनीन्द्रस्य सभां पश्च वृषं शृणु //

तत्सद्धर्मामृतं पीत्पा संबोधिनिहिताशयः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा बोधिचर्याव्रतं चर //

एतत्पुण्यविशुद्धत्मा परिशुद्धत्रिमण्डलः / त्रिविधां बोधिमासाद्य संबुद्धपदमाप्स्यसि //

इति मत्वा समाधाय श्रुत्वा सद्धर्ममादरात् / त्रिरत्नभजनं कृत्वा तिष्ठ चरन् सदा शुभे //

इति तेन समादिष्टं निशम्य स सुकुण्डलः / प्रबोधितस्तथेत्युक्त्वा पृच्छत्येवं द्विजं च तम् //

अवस्यं सत्यमाख्यातुमर्हसि मे पुरः द्विज / देवो ऽसि मानवो वा त्वं दैत्येन्द्रो वा महर्द्धिमान् //

कस्यापि विद्यते नेदृक्कृपाधर्मानुभावता / यथा त्वमिह माम् पश्यन् तथा को ऽन्यो ऽनुपालयेत् //

इति तेनोदितं श्रुत्वा ब्राह्मणः स प्रसादितः / देवपुत्रं तमालोक्य वदत्येवं प्रबोधने //

न देवो मानवो नैव दैत्येन्द्रो वापि नास्म्यहम् / बोधिसत्त्वो ऽस्म्यहं सर्वसत्त्वहितार्थसंभरः //

बोद्धिचर्याव्रतं धृत्वा पश्यन् सत्त्वान् सुदुःखितः / बोधयित्वा प्रयत्नेन योजयित्वा सुसंवरे //

एवं सर्वत्र लोकेषु दुःखिनः पापिनो ऽप्यहम् / बोधयित्वा स्वयं पश्यन् योजयेयं सदा शुभे //

तथहं स्वयमालोक्य सर्वान् सत्त्वान् प्रबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य गच्छे तत्र जिनाश्रमे //

इति तेन समादिष्टं निशम्य संप्रमोदितः / स रत्नदक्षिणां दत्वा तस्यैवं च प्रभाषते //

अहो गुणमयं क्षेत्रं सर्वदोषविवर्जितम् / yatrādya ropitaṃ vījamadya saṃpadyate falam //

धन्यास्ते पुरुषाः सर्वे ये त्रिरत्नसुभक्तिकाः / सदा धर्मामृतं पीत्वा संचरन्ते जगद्धिते //

अहमपि गमिष्यामि जेतारामे जिनाश्रमे / विश्वभुवं मुनीन्द्रं तं द्रष्टुमिच्छे ससांघिकम् //

तदहं भवता सार्द्धं तत्र गन्तुं समुत्सहे / तन्मां नीत्वा मुनीन्द्रं तं संदर्शयितुमर्हति //

इति संप्रार्थिते तेन ब्राह्मणः स सुकुण्डलम् / देवपुत्रं तमालोक्य प्रतिब्रवीति बोधयन् //

अहमन्यत्र लोके ऽपि सत्त्वान् पश्यन् प्रबोधयन् / बोधिमार्गे नियुज्यैवं गमिष्यामि तदाश्रमे //

त्वमेव प्रथमं गत्वा तत्र जेताश्रमे वने / विहारस्थं मुनीन्द्रं तं संदर्शय ससांघिकम् //

तत्सद्धर्मामृतं पीत्वा संबोधिनिहिताशयः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संचरस्व सदा शुभे //

इत्युक्त्वा स महासत्त्वो ब्राह्मणः प्रस्थितस्ततः / अन्तर्हितः क्षणाद्वह्निरिवाशे ऽभिगच्छति //

तद् दृष्ट्वा देअवपुत्रो ऽसौ मुदाश्चर्यकुलाशयः / नत्वाकाशे मुहुः पश्यंश्चिरेण गच्छते गृहे //

तत्र सत्त्वालयासीनाः ब्राह्मणं तमनुस्मरन् / तद्दुपदिष्टमाधाय तिष्ठते संचरेच्छुभे //

त्रिरत्नभजनं कृत्वा संचरन्ते सदा शुभे //

एवं स त्रिजगन्नथो लोकेश्वरो जिनात्मजः / देवानपि प्रयत्नेन बोधयित्वा प्रमोदयन् / बोधिमार्गे नियुज्यैवं चारयति जगद्धिते //

एवं तस्य जगद्भर्तुः पुण्यस्कन्धं महत्तरम् / अप्रमेयमसंख्येयमित्याख्यातं मुनीश्वरैः //

तत्रास्य त्रिजगद्भर्तुः स्मृत्वापि नाम सर्वदा / ध्यात्वापि प्रणतिं कृत्वा भजन्तु बोधिवांछिनः //

ये भजन्ति मुदा तस्य न ते गच्छन्ति दुर्गतिम् / सदा सद्गतिसंजाताः प्रान्ते यान्ति सुखावतीम् //

तत्रामिताभनाथस्य पीत्वा धर्मामृतं सदा / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संयास्यन्ति जिनालयम् //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा सर्वे सभाश्रिताः / लोकास्तथेति विज्ञप्य प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

// इति शुद्धावासिकसुकुण्डलदेवपुत्रोद्धरणप्रकरणं समाप्तम् //

12. सिंहलद्वीप राक्षसी परिबोधनोद्धारण प्रकरणम्

अथ गगनगंजो ऽसौ बोधिसत्त्वो जिनात्मजः / विश्वभुवं मुनीन्द्रं तं पुनर्नत्वैवमब्रवीत् //

अद्यापि स महासत्त्वो नायाति भगवन्निह / कदेह समुपागच्छेत् कुत्र गच्छति साम्प्रतम् //

इति तेनाभिसंपृष्टे विश्वभूः स सुधाखिरः / गगनगंजमालोक्य तमेवं पुनरादिशत् //

ततः संप्रस्थितो ऽसौ च लोकेश्वः प्रभासयन् / सिहंलद्वीप आलोक्य च लोकेश्वर राक्षसीरभिगच्छति //

दिव्यातिसुन्दरं कामरुपं धृत्वा स भासयन् / तत्राभिसरते चित्तं राक्षसीनां प्रमोदयन् //

तमायातं समुपालोक्य प्रौढकामातिसुन्दरम् / सर्वासां राक्षसीनां तत्कामरागं समुत्थितम् //

तदा ताः प्रमदाः सर्वा राक्षस्य मदनाकुलाः / नवयौवनकन्तांगा रतिरुपातिसुन्दराः //

भूत्वा तं समुपालोक्य पुरतं समुपाश्रिताः / तत्पादाम्बुरुहे नत्वा बुवत्येवं समादरम् //

स्वागतं ते भवान् हि कच्चित् सर्वत्र कौशलम् / संपश्यन् तर्पयास्माकमनुगृहीतुमर्हसि //

अस्माकं यौवनीनां यत्स्वामी भर्ता पतिः प्रभुः / कस्या अपि हि नैको ऽपि विद्यते हि कदाचन //

तदास्माकं भवान् स्वामी भर्ता पतिः प्रभुः सुहृत् / भवतु नागतिश्चापि त्राता द्वीपः परायणः / शरण्यं च सदा लोके सन्मार्गदेशको ऽचि च //

सदा ते शरणे स्थित्वा समादिष्टं तथा त्वया / तथा सर्वा वयं धृत्वा संचरिष्यामहे मुदा //

सन्त्यत्र विविधा भोग्या दिव्यामृतरसोत्तमाः / वस्त्राणि विविधान्येवं विविधभूषणाम्यपि //

रमणीयास्तडागाश्च क्रीडोद्यानवनानि च / प्रासादा रमणीयाश्च दीर्घिकाश्च मनोरमाः //

सन्ति द्रव्याणि सर्वाणि रत्नानि विविधान्यपि / सर्वोपकरणवस्तूनि सुपथ्यान्यौषधान्यपि //

एतानीमानि सर्वाणि त्वदधीनानि सर्वदा / तद्भवान् समुपालोक्य स्वेच्छया दातुमर्हति //

यथाकामं सुखं भुक्त्वा सहास्माभिः सदा रमन् / स्वेच्छया संचरंस्तिष्ठन् वसत्विहैव सर्वदा //

भवद्वशे समाश्रित्य सर्वा वयं समासरात् / पूरयित्वाप्यभिप्रायं चरिष्यामो यथासुखम् //

तदस्माकं भवान् स्वामी भूत्वात्रैव सदा रमन् / स्थातुमर्हसि राजेव पालयन्नः सुदुःखिताः //

भवतो भजनं कृत्वा करिष्यामः समीहितम् / तत्तिष्ठतु सदेहैव मान्यत्र व्रजतु क्वचित् //

एवं ताभिः समाख्यातं निशम्य स जगत्प्रभुः / सर्वास्ताः प्रमदाः पश्यन् ब्रवीत्येवं पुरः पुनः //

यथा मयोपदिष्टं हि युष्माभिः क्रियते यदि / तथा युष्मद्वशे स्थित्वा चरिष्यामीह सर्वदा //

यथाकामं सुखं भुक्त्वा युष्माभिः सह सर्वदा / रमन् सर्वमभिप्रायं पूरयिष्यामि वो ध्रुवम् //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा ताः प्रमदा अपि / सर्वास्तं पुरुषं कान्तं संवीक्ष्यैवं ब्रुवन्ति च //

त्वदादिष्टं वयं श्रुत्वा न चरिष्यामहे कथम् / अवश्यं ते वशे स्थित्वा करिष्यामो यथोदितम् //

तदस्माकं वचः श्रुत्वा भुक्त्वास्माभिः सुखं सह / यथाकामं रमन्नत्र संचरतां यथेच्छया //

इति ताभिः समाख्यातं निशम्य स जगत्प्रभुः / सर्वास्ता राक्षसीः पश्यन् ब्रवीत्येव प्रबोधयन् //

यदि यूयं मयाख्यातं धृत्वा सर्वाश्चरिष्यथ / तच्छृणुध्वं समाधाय देशितं वो हितं मया //

विरम्य दशपापेभ्यो धृत्वा ब्रह्मविहारिकम् / त्रिरत्नभजनं कृत्वा चरध्वं पोषधं व्रतम् //

यद्येतद्व्रतमाधाय चरथ सर्वदादरात् / तदा युष्मद्वशे स्थित्वा तिष्ठेयमिह संरमन् //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा ताः प्रमदा अपि / सर्वास्तथेति विज्ञप्य कुर्वन्त्येवं च तत्पुरः //

स्वामिन् यथा त्वयादिष्टं तथा वयं चरेमहि / तदेतद्विधिमस्माकं समुपादेष्टुमर्हसि //

इति संप्रार्थितं ताभिनिर्शम्य स जिनात्मजः / ताः सर्वास्ता बोधिता मत्वा समीक्ष्यैवं ब्रवीति तत् //

शृणुध्वं यदि वांछास्मिन् युष्माकं सत्सुखे सदा / व्रतराजविधानं च उपदेक्ष्यामि विस्तरम् //

आदौ पुण्यसुखोत्साहं धृत्वा शुद्धाशया मुदा / तीर्थे स्नात्वा विशुद्धांगा प्रावृत्य शुद्धचीवरैः //

अभ्यर्च्य सद्गुरुं नत्वा त्रिरत्नशरणं गताः / श्रीमल्लोकेश्वरं ध्यात्वा समभ्यर्च्य यथाविधिम् //

ततश्चार्घादिकं दत्वा संस्तुत्वा स्तुतिजल्पनः / अष्टांगैः सादरं नत्वा कृत्वा वापि प्रदक्षिणान् //

सधातुद्रव्यरत्नादिदक्षिणान् श्रद्धयादरात् / उपढोक्य समालोक्य कृताजलिपुता मुदा //

पापानां देशनां कृत्वा धृत्वा पुण्यानुमोदनाम् / संबोधिओप्रणिधिं धृत्वा प्रार्थगेत जगच्छुभे //

एवं कृत्वा व्रतं नित्यमह्नायामे तृतीयके / भोग्यं निरामिषं भुक्त्वा कुरुत व्रतपालनाम् //

एवं नित्यं समाधाय कृत्वा व्रतमिदं सदा / त्रिरत्नशरणं कृत्वा संचरध्वं जगद्धितं //

एतत्पुण्यानुभावेन परिशुद्धत्रिमण्डलाः / सदा सद्गतिसंजाताः सद्धर्मश्रीगुणाशयाः //

सत्सुखानि सदा भुक्त्वा निःक्लेशा विजितेन्द्रियाः / सर्वत्र भद्रतां कृत्वा गमिष्यथ सुखावतीम् //

तत्रामिताभनाथस्य पीत्पा धर्मामृतं सदा / त्रिविधां बोधिमासाद्य संबुद्धपदमाप्स्यथ //

एवं मत्वा महत्पुण्यं पोषधव्रतसंभवम् / यदीच्छथ सदा भद्रं तच्चरध्वं सदा व्रतम् //

इत्येवं तत्समादिष्टं श्रुत्वा ताः प्रमदा अपि / राक्षस्यो मुदिताः सर्वा धर्तुमिच्छन्ति तद् व्रतम् //

ततस्ताः प्रमदाः सर्वा राक्षस्यो ऽपि प्रबोधिताः / यथाविधि समाधाय चरन्ति पोषधं व्रतम् //

एतत्पुण्यानुभावेन सर्वास्ता विमलाशयाः / विमुक्तकामसंरागा भवन्ति ब्रह्मचारिकाः //

तदा तासां च सर्वासां राक्षसीनां मनांस्यपि / क्लेशदुःखैर्न बाध्यन्ते ऽपहारिभिः कदापि च //

तासामाघाचित्तं च नैवाभिजायते क्वचित् / दशाकुशलसंरागं कस्याश्चापि न जायते //

सर्वा श्रद्धानुसारिण्यः सद्धर्मगुणसाधने / तथा धर्मानुसारिण्यो भवन्ति प्राप्तसंवराः //

चतुःसत्यागमप्रप्ताः प्राप्तमार्गचतुष्टयाः / kāścicca śrotāapatifalaprāptāḥ prabodhitāḥ //

tathānyāḥ sakṛdāgāmifalaprāptāḥ kāścit saddharmasādhane //

काश्चिदर्हत्वसंप्राप्ताः परिशुद्धत्रिमण्डलाः / प्रत्येकां बोधिमन्याश्च काश्चित्संबोधिलालसाः //

एवं तदुपदेशमासाद्य सर्वास्ताः प्रमदा अपि / सद्धर्माभिता भद्रा भवन्ति बोधिमानसाः //

एवं तस्य जगद्भर्तुः प्रसादास्ताः प्रमोदिताः / शिक्षासंवरमासाद्य प्रचरन्ति जगद्धिते //

ततस्ता नन्दिताः सर्वाः शास्तारं तमुपस्थिताः / कृताजलिपुटा नत्वा प्रार्थयन्त्येवमादरात् //

यद्भवान् स्वयमालोक्य सर्वानस्मान् दुरारतान् / कृत्या बोधयन् धर्मे नियोजयति सद्गुरो //

तदस्माकं भवांच्छस्ता सुहृन्मित्रं च सद्गुरुः / सद्धर्मं समुपादिश्य सदेह स्थातुमर्हति //

वयं सर्वा भवच्छिक्षास्तद्भवच्छरणे स्थिताः / भवता यद्यथादिष्टं तत्करिष्यामहे तथा //

न पुरा राक्षसीवृत्तिं करिष्यामः कदाचन / शिक्षासंवरमाधाय चरिष्यामो व्रतं सदा //

जम्बूद्वीपे यथा मर्त्या विरम्य दशपापतः / संवृतिसुखभुंजाना जीवन्ति सद्गुणारताः //

तथा वयं विरम्यात्र दशकुलमार्गतः / सद्वृतिसुखभुंजाना जीवेम सद्गुणारताः //

सदैतद् व्रतमाधाय त्रिरत्नभजनारताः / सर्वं सत्त्वहितं कृत्वा संचरिष्यामहे शुभे //

तदस्मान् कृपया पश्यन्नेवं चानुग्रहं सदा / कृत्वा सद्धर्ममादिश्य विहरत्विह मान्यतः //

इति संप्रार्थितं ताभिः सर्वाभिः स जिनात्मजः / लोकेश्वरः समाकर्ण्य ता वीक्ष्य वदते पुनः //

नाहं सदेह तिष्ठेयं सर्वत्रापि सुदुःखिनः / प्राणिनः स्वयमालोक्य समुद्धर्तुं चरेमहि //

तदेतत्संवरं धृत्वा यूयमेवं समाहिताः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा सौख्यं भुक्त्वाभितिष्ठत //

काले काले ऽहमागत्य युष्माकं हितसाधने / देशयिष्यामि सद्धर्मसंबुद्धपदसाधानम् //

एवं संबोधयन् सर्वा राक्षसीस्ताः स राक्षसः / लोकेश्वरो महासत्त्वः संप्रस्थितस्ततो द्रुतम् //

ततो ऽन्तर्हित आकाशे गत्वेन्दुरिव भासयन् / प्रह्लादयन् जगल्लोकं चरते सत्वहितोत्सुकः //

तं खे गतं प्रभास्वन्तं दृष्ट्वा ताः सकला अपि / राक्षस्यो विस्मयोत्पन्नास्तिष्ठन्ति प्रतिनन्दिताः //

ततः प्रभृती ताः सर्वा राक्षस्यो ऽपि समाहिताः / तच्छिक्षासंवरं धृत्वा संचरन्ते सदा शुभे //

एवं स त्रिजगन्नाथो राक्षसीरपि बोधयन् / बोधिमार्गे नियुज्यापि चारयति सदा शुभे //

एवं तस्य जगद्भर्तुः पुण्यस्कन्धं महत्तरम् / अप्रमेयसंख्येमित्याख्यातं मुनीश्वरैः //

तत्तस्य त्रिजगद्गर्तुः शरणं समुपाश्रिताः / ध्यात्वाप्युच्चार्य नामापि स्मृत्वापि भजताद्भवम् //

ये तस्य त्रिजगद्भर्तुः श्रद्धया शरणे स्थिताः / ध्यात्वाप्युच्चार्य नामापि स्मृत्वा भजन्ति सर्वदा //

ते सदा सद्गतिं यान्तिं न कदाचन / भद्रश्रीगुणसंपत्तिसमापन्ना भवन्त्यपि //

सदा सत्त्वहिताधाने सद्धर्मसाधनारताः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संप्रयायुः सुखावतीम् //

तत्रामिताभनाथस्य पीत्वा धर्मामृतं सदा / अर्हन्तो बोधिमासाद्य संबुद्धपदमाप्नुयुः //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण विश्वभुवा निशम्य ते / सर्वे सभाश्रिता लोकाः प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

// इतिसिंहलद्वीपराक्षसीपरिबोधनोद्धरण प्रकरणम् //

13. वाराणसी कृमि कीटोद्धारण प्रकरण

अथ गगनगंजो ऽसौ बोधिसत्त्वः कृतांजलिः / विश्वभुवं मुनीन्द्रं च प्रणत्वैवमवोचत //

भगवन् स महासत्त्वो लोकेश्वरो जिनात्मजः / नाद्यापिह समायाति कदागच्छेत्तदादिश //

इति तेनोदितं श्रुत्वा विश्वभूः स मुनीश्वरः / गगनगंजमालोक्य तं पुनरेवमब्रवीत् //

ततः संप्रस्थितश्चासौ लोकेश्वरो विलोकयन् / वाराणस्यां समुद्धर्तुं सत्त्वान् समभिगत्च्छति //