गुणकारण्डव्यूहसूत्र

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण लोकेश्वरः प्रसादितः / अमिताभं मुनीन्द्रं तं प्रणत्वैवमभाषत //

भगवन् धर्मराजं तं द्रष्टुमिच्छामि सांप्रतम् / तत्तत्राहं गतिष्यामि तदाज्ञां दातुमर्हति //

इति संप्रार्थितं तेन लोकेशेन निशम्य सः / अमिताभो मुनीन्द्रस्तं लोकेशमेवमबव्रीत् //

कुलपुत्र मुनीन्द्रंस्तं यदि द्रष्टुं त्वमिच्छसि / गच्छ मद्वचनेनापि कौशल्यं स्प्रष्टुमर्हसि //

पद्मं समुपसंस्थाप्य तस्य पश्यन् सभामपि / समुपाश्रित्य सद्धर्मं श्रुत्वा गच्छानुमोदितः //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा लोकेश्वरो मुदा / सांजलिस्तं जिनं नत्वा संभासयंस्ततो ऽचरत् //

यदा ततः सुखावत्यां संप्रस्थितः स भासयन् / तदा सर्वा मही साब्धिः सागाधा च प्रकम्पिता //

प्रवर्षाद्वियतो हेमरत्नमयं महोत्पलम् / निरुत्पातं शुभोत्साहं प्रावर्तत समन्ततः //

तदाश्रममहोद्याने कल्पवृक्षाः समुत्थिताः / दिव्यवस्त्रसुवर्णादिरत्नालंकारलम्बिताः //

नानाकुसुमवृक्षाश्च सुगंधिपुष्पशोभिताः / anekafalavṛkṣāśca divyarasafalānatāḥ //

अष्टांगुणसंपन्नजलपूर्णाः सरोवराः / नानापुष्पाभिसंकीर्णाः प्रादुर्भूता मनोरमाः //

विविधपुष्पवर्णाणि द्रव्याणि विविधान्यपि / हेमादिधातुरत्नानि वस्त्राणि भूषणानि च //

सुवर्णसुरसास्वादसंपन्नभोजनान्यपि / धान्यादिव्रीहिजातानि प्रवर्षन्त तदाश्रमे //

तत्र च सप्तरत्नानि संजातानि जिनाश्रमे / सर्वा भूमिश्च सौवर्णा निर्भासा संबभौ तदा //

तदा लोकेश्वर पद्मं सहस्त्रपत्रं सुवर्णिकम् / सप्तरत्नमयो ज्वालं समादाय ततश्चरन् //

एवं तत्र सुभद्राणां निमित्तं संप्रकाशयन् / अवभास्य जगल्लोकं समालोक्य समन्ततः //

प्राणिनो दुःखिनः सर्वान् समुद्धृत्य प्रयत्नतः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य संप्रेषयन् सुखावतीम् //

सुधारश्मिं समुत्सृज्य संभासयन् समन्ततः / संबुद्धं शिखिनं तद्विहारमुपाचरत् //

तानि भद्रनिमित्तानि विलोक्य तत्सभाश्रितः / रत्नपाणिर्महासत्त्व बोद्धिसत्त्वो ऽभिलोकयन् //

विस्मितः सहसोत्थाय पुस्तः समुपाचरत् / उद्वहन्नुत्तरासंगं जानुभ्यां भुवि संस्थितः //

भगवन्तं मुनीन्द्रं तं संबुद्धशिखिनं मुदा / कृतांजलिपुटो नत्वा पप्रच्छैवं समादरात् //

भगवन् कस्य प्रभाकान्तिरियमिह समागता / महद्भद्रनिमित्तानि दृश्यन्ते प्रोद्भवानि च //

भगवन्स्तत्समादिश्य सर्वानिमान् सभाश्रितान् / विस्मयाकुलचित्तान्तः प्रबोधयितुमर्हति //

इति संप्रार्थितं तेन श्रुत्वा शिखी तथागतः / रत्नपाणिं महासत्त्वं तं पश्यन्नेवमादिशत् //

रत्नपाणे महासत्त्व दृश्यन्ते यदिहाधुना / महद्भद्रनिमित्तानि संजातानि समन्ततः //

तद्धेतुं संप्रवक्ष्यामि शृणुध्वमिदमादरात् / यूयं सर्वे प्रसीदन्तः प्रतिबुध्यानुमोदत //

यः श्रीमांजगन्नाथो बोधिसत्त्वो जिनात्मजः / सर्वसंघाधिपः शास्त सर्वलोकाधिपेश्वरः / समन्तभद्रकारी स आर्यावलोकितेश्वरः / सत्त्वान् पश्यन् समुद्धर्तुं सुखावत्यां विनिश्चरन् //

पुण्यरश्मिं समुत्सृज्य संभासयन् समन्ततः / शोधयंस्त्रिजगल्लोकं कृत्वा भद्रं समन्ततः //

पापिनो ऽपि दुराचारान् सर्वत्र नरकेष्वपि / निमग्नांस्तान् समालोक्य समुद्धृत्य समन्तत //

बोधयित्वा प्रयत्नेन कृत्वा सद्धर्मलालसान् / ममेह दर्शनं कर्तुं समुपागच्छपि सांप्रतम् / तस्येयं सुप्रभा कान्तिर्भासयन्ती समागता //

ईदृग्द्रनिमित्तानि संजातानि समंततः / भद्रहेतुरयं तस्य लोकेशस्यागतः खलु //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण रत्नपाणिर्निशम्य सः / संबुद्धं तं सभां तां च समालोक्यैवमब्रवीत् //

भगवन् स महासत्त्वो लोकेश्वरो जगत्प्रभुः / नागच्छति कदागत्च्छेद् द्रष्टुमिच्छामि तं प्रभुम् //

इति तेनोदितं श्रुत्वा भगवान् स शिखी जिनः / रत्नपाणिं तमालोक्य सभां चाप्येवमादिशत् //

आगच्छेत् स महासत्त्वो लोकेश्वरः सुदुःखितः / सत्त्वान् सर्वान् समुद्धृत्य प्रेषयित्वा सुखावतीम् //

प्रथममिह मां द्रष्टुमागच्छेत् स कृपानिधिः / तदा तं त्रिजगन्नाथं पश्च भज समादरात् //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा स रत्नभृन्मुदा / सह सर्वसभालोकैस्तस्थौ तद्दर्शनोत्सुकः //

तदासौ त्रिजगन्नाथो लोकेश्वरः प्रभासयन् / दूरात्तं सुगतं पश्यन् विहारे समुपाविशत् //

तं लोकेशं समायातं समीक्ष्य सुगतात्मजम् / सर्वे लोकाः सभासीनाः समुत्थाय प्रणेमिरे //

रत्नपाणिस्तमायातं संपश्यन् सहसोत्थितः / सांजलिः समुपागम्य ववन्दे तत्पदाम्बुजे //

एवं स वन्द्यमानस्तैः सर्वलोकैः प्रभासयन् / शिखिनं तं समालोक्य पुरतः समुपाचरत् //

तं समायातमालोक्य भगवान् स शिखी मुदा / स्वागतं ते महासत्त्व कौशलमित्यपृच्छत //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा स सुगतात्मजः / कौशलं मे सदा शास्तरिति वदन्नुपाचरत् //

तत्रासौ त्रिजगन्नाथः शिखिनं तं मुनीश्वरम् / वन्दित्वा तं महापद्ममुपस्थाप्यैवब्रवीत् //

भगवन्नमिताभेन शास्त्रेमं प्रहितं कजम् / कुशलं चापि सर्वत्र पृच्छत ते समन्ततः //

इति तदुक्तमाकर्ण्य भगवान् स शिखी मुदा / गृहीत्वा तं महापद्मं वामे स्थाप्यैवमब्रवीत् //

सर्वत्र कौशलमत्र क्वचित्तस्यापि कौशलम् / इति पृष्ट्वा मुनीन्द्रैश्च तनेवं पर्यपृच्छत //

कुलपुत्र त्वया सत्त्वाः कियन्तो नरकाश्रिताः / समुद्धृत्य शुभे स्थाप्य प्रेषितास्ते सुखावतीम् //

इति पृष्टे मुनीन्द्रेण लोकेश्वरो विलोक्य सः / संबुद्धं तं सभां चापि समालोक्यैवमब्रवीत् //

भगवन् बहवो ऽसंख्येयाः सत्त्वा नरकाश्रिताः / ते सर्वे ऽपि प्रयत्नेन मयालोक्य समुद्धृताः //

तद्यथा ये महादुष्टा अवीचौ कर्मभोगिनः / रौरवे कालसूत्रे च हाहवतपने ऽपि च //

तापने ऽग्निधटे ये च शाल्मलिके च पापिनः / संघाअते चान्धकारे च शीतोदके ऽसिपत्रके //

एवमन्यषु सर्वेषु नरकेषु समन्ततः / स्वकृतकर्मभुंजानां तिष्ठन्तो दुःखभोगिनः //

तीव्रदुःखाग्निसन्तप्ता मूढा विलुप्तचेतनाः / ते सर्वे ऽपि मयोद्धृत्य संप्रेषिताः सुखावतीम् //

भूताः प्रेताः पिशाचाश्च क्षुप्तिपासाग्निदाहिताअः / सूचिमुखादयो दुष्टा विण्मूत्रामेध्यभोगिनः //

पशवो ऽपि च ये दुष्टाः पक्षिणो ऽपि दुरारताः / kṛmikīṭādayaścāpi svakarmafalabhoginaḥ //

ते ऽपि सर्वे मयालोक्य मोचयित्वा स्वकर्मतः / समुद्धृत्य प्रयत्नेने संप्रेषिताः सुखावतीम् //

एवमन्ये ऽपि सत्त्वा ये मर्त्या दैत्याःसुरा अपि / अधर्माभिरता दुष्टा भ्रष्टा नरकगामिनः //

ते ऽपि सर्वे मयाअलोक्य बोधियित्वा प्रयत्नतः / सधर्मे संप्रतिष्ठाप्य संप्रेषिता जिनालये //

एवं नित्यं मयालोक्य प्राणिनो दुरितो ऽर्द्धताः / सर्वे ऽपि नरकासीनास्तीव्रदुःखाग्नितापिताः //

दिने दिने ऽप्यसंख्येया समुद्धृत्य प्रयत्नतः / बोधियित्वा शुभे स्थाप्य चारयित्वा सुसंवरे / बोधिमार्गे नियुज्यैवं संप्रेषिता जिनालये //

यथा मया प्रतिज्ञातं तथा कर्त्तव्यमेव तत् / इति नित्यं समालोक्य सत्त्वा धर्मे ऽभियोजिताः //

यावन्तः प्राणिनः सर्वे यावन्न बोधिभागिनः / तावदहं न संबोधिं संप्राप्नुयां जगद्धिते //

इति दृढा प्रतिज्ञा मे यावन्न परिपूरिता / तावत् सत्त्वान् समालोक्य समुद्धृत्य प्रयत्नतः //

बोधयित्वापि कृत्वा च चतुर्ब्रह्मविहारिणः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषयेयं सुखावतीम् //

इत्येवं भगवंच्छास्ते बोधिचर्यां समाचरन् / सर्वसत्त्वहितं कृत्वा चरे त्रिधातुकेष्वपि //

एवं नित्यं जगल्लोकिअ कृत्वा भद्रसुखोत्सवम् / प्रचरं प्रचराम्येवं चरिष्यामि सदा भवे //

इत्युक्त्वा स महासत्त्वो लोकेश्वरो जिनात्मजः / भूयस्तं शिखिनं नत्वा समनुज्ञामयाचत //

भगवन् गन्तुमिच्छामि सत्त्वानुद्धर्तुमन्यतः / तदनुज्ञां प्रदत्वा मे प्रसीदतु जगद्धिते //

इति तदुक्तमाकर्ण्य स शिखी भगवान् मुदा / लोकेश्वरं महाभिज्ञं तमालोक्याइवमब्रवीत् //

सिध्यतु ते महासत्त्व कार्यं संबोधिसाधनम् / गच्छ लोके हितं कुर्वन् संचरस्व सुखं सदा //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण लोकेश्वरो जगत्प्रभुः / शिखिनं धर्मराजं तं प्रणत्वा प्राचरत्ततः //

प्रक्रमित्त्वा ततः सो ऽग्निपिण्ड इव समुज्ज्वलन् / आकाशे ऽन्तर्हितो ऽन्यत्र भुवेने भासयन् ययौ //

तमेवं खे गतं दृष्ट्वा रत्नपाणिः स विस्मितः / शिखिनं भगवन्तं तं समालोक्यैवमब्रवीत् //

भगवंस्त्रिजगद्भर्तुर्लोकेअश्स्य महान्मनः / कियत्सुकृतसंभारं विद्यते तत्समादिश //

इति संप्रार्थितं तेन श्रुत्वा स भगवांछिखी / रत्नपाणिस्तमालोक्य समामंत्र्यैवमादिशत् //

कुलपुत्र शृणु चास्य लोकेशस्य जगत्प्रभोः / पुण्यस्कन्धं प्रवक्ष्यामि सत्त्वानां भद्रकारणे //

तद्यथैके महासत्त्वाः सर्वेषामपि देहिनाम् / सर्वदा सर्वसत्कारैर्भजन्ति समुपस्थिताः //

तेषां पुण्यानि यावन्ति तानि सर्वाणि सद्गुरोः / लोकेश्स्यैकवालाग्रे इति सर्वे जिना जगुः //

तद्यथापि चतुर्द्वीपे मेघा वर्षन्ति सर्वदा / तत्सर्वजलबिन्दूनां संख्यातुं शक्यते मया //

न तु लोकेश्वरस्यास्य बोधिसत्त्वस्य सत्प्रभोः / पुण्यस्कन्धप्रमाणानि कर्तुं केनापि शक्यते //

सर्वषामपि चाब्धीणां सर्वेषामपि चाम्भसाम् / एकैकबिन्धुसंख्यानि कर्तुं शक्नोम्यहं ध्रुवम् //

न तु लोकेश्वरस्यास्य संबोधिव्रतचारिणः / पुण्यसंभारसंख्यानि कर्तुं शक्नोम्यहं खलु //

सर्वेषामपि जन्तूनां चतुर्द्वीपनिवासिनाम् / एकैकरोमसंख्याभिः प्रमाणं शक्यते किल //

न तु लोकेश्वरस्यास्य सद्धर्मसद्गुणाम्बुधेः / बोधिसंभारपुण्यानां प्रमातुं शक्यते मया //

हेमरत्नमयान् स्तूपान् परमाणुरजोपमान् / विधाय सर्वदाभ्यर्च्य प्रभजेत् समुपस्थितः //

संबुद्धप्रतिमांश्चैवं परमाणुरजोपमान् / हेमरत्नमयान् स्थाप्य सर्वे लोका महोत्सवैः //

सधातुरत्नपूजांगैर्भजेयुः सर्वदा मुदा / एतत्पुण्यप्रमाणानि कर्तुं शक्नोम्यहं ध्रुवम् //

नैव लोकेश्वरस्यास्य चतुर्ब्रह्मविहारिणः / पुण्यसंख्याप्रमाणानि कर्तुं शक्नोमि सर्वथा //

सर्वेषामपि वृक्षाणां चतुर्द्विपमहीरुहाम् / पत्रसंख्याप्रमाणानि कर्तुं शक्नोम्यहं खलु //

नैव लोकेश्वरस्यास्य सत्त्वहितार्थदायिनः / पुण्यसंख्याप्रमाणानि कर्तुं शक्नोमि सर्वदा //

सर्वे स्त्रीपुरुषा मर्याश्चतुर्द्वीपनिवासिनः / śrotāpattifale sthāpya cārayeyuḥ susaṃvaram //

तेषां पुण्यप्रमाणानि कर्तुं शक्नोम्यहं खलु / न तु लोकेशपुण्यानां प्रमातुं शक्नुयामहम् //

एतान् सर्वान्नरांश्चापि बोधयित्वा प्रयत्नतः / सकृदागामिनः कृत्वा चारयेयुः शुभे सदा //

एतेषामपि पुण्यानां प्रमातुं शक्यते खलु / नैव लोकेशपुण्यानां प्रमातुं शक्यते क्वचित् //

तथा च मानवान् सर्वान् बोधयित्वानुमोदयन् / anāgāmīfale sthāpya cārayeyuḥ susaṃbare //

एतेषामपि पुण्यानां प्रमातुं शक्यते किल / नैव लोकेश्वरस्यास्य प्रमातुं शक्यते क्वचित् //

तथैतान् सकलान् मर्त्यान् बोधयित्वा प्रयत्नतः / अर्हत्वे संप्रतिस्थाप्य चारयेयुः सुनिर्वृतौ //

एतेषामपि पुण्यानां प्रमातुं शक्यते मया / न तु लोकएश्वरस्यास्य शक्यते सुगतैरपि //

तथा प्रत्येकबोधौ च सर्वान् एतान् नरानपि / बोधयित्वा नियुज्येव चारयेयुः सुनिर्वृतौ //

एतेषामपि पुण्यानां प्रमातुं शक्यते मया / न तु लोकेश्वरस्यास्य सर्वैरपि मुनीश्वरैः //

एतेषामपि सर्वेषां पुण्यानां प्रवरं महत् / पुण्यं लोकेश्वरस्यास्य बह्वमेयमुत्तमम् //

किं मयैकेन तत्पुण्यं प्रमातुं इह शक्यते / सर्वैरपि मुनीन्द्रैर्ही शक्यते न कदाचन //

एवमसौ महत्पुण्यसंभारश्रीसमृद्धिमान् / लोकश्वरो महासत्त्वो बोधिसत्त्वो जिनात्मजः //

नास्तीदृक्पुण्यसंभारसद्गुणश्रीसमृद्धिमान् / तदन्यो हि महासत्वः कुतस्त्रैधातुकेष्वपि //

इत्येवं तन्महत्पुण्यं श्रुत्वा यूयं प्रमोदिताः / तमीशं शरणं गत्वा भजध्वं सर्वदा भवे //

ये तस्य त्रिजगद्भर्तुर्लोकेशस्य जगत्प्रभोः / ध्यात्वा नाम समुच्चार्य स्मृत्वा भजन्ति सर्वदा //

ते भवक्लेशनिर्मुक्ताः परिशुद्धत्रिमण्डलाः / धर्मश्रीगुणसंपन्नाः संप्रयायुः सुखावतीम् //

तत्रामिताभनाथस्य गत्वा ते शरणं मुदा / सद्धर्मामृतमास्वाद्य रमेयुर्बोधिसाधिनः //

भूयस्ते भगसंक्लेशैर्बाधिष्यन्ते कदाचन / गर्भवासमहददुखं लभेयुर्न पुनर्भवे //

तस्यामेव सुखावत्यां पद्मे रत्नमेये वरे / संजाता सततं ध्यात्वा तिष्ठेयुस्तं मुनिश्वरम् //

तावत्तत्र सुखावत्यां तिष्ठेयुस्ते सुखान्विताः / यावन्नास्य जगच्छास्तुः प्रतिज्ञा परिपूरिता //

क्रमेण बोधिसंभारं पूरयित्वा जगद्धिते / त्रिविधां बोधिमासाद्य सम्बुद्धपदमाप्नुयुः //

इत्येवं सुगतैः सर्वेः समादिष्टं मया श्रुतम् / तदस्य लोकनाथस्य भजन्तु बोधिवांछिनः //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण रत्नपाणीर्निशम्य सः / शिखिनं भगवन्तं तं समालोक्यैवमब्रवीत् //

भगवन्नस्य प्रतिज्ञा या सुदृढातिमहत्यसौ / कियता खलु कालेन संपूरिता भविष्यते //

कथमेकात्मना तेन सर्वे त्रैधातुकाश्रिताः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य संप्रेषिताः सुखावतीम् //

कथमसौ महासत्त्वः सत्त्वान्नाधिमुक्तिकान् / एकः प्रबोधयन् सर्वान् बोधिमार्गे ऽभियोजयेत् //

सत्त्वाः षड्गतिसंजाता नानाकर्मानुचारिणः / एतान् सर्वान् कथमेको बोधयन् परिपाचयेत् //

इति तेनोदितं श्रुत्वा भगवान् स शिखी जिनः / रत्नपाणिं महासत्त्वं तमालोक्यैवमब्रवीत् //

एको ऽप्यसौ महासत्त्वो महाभिज्ञो जिनांशजः / नानारुपेण सत्त्वानां सद्धर्म समुपादिशत् //

बोधयन् प्राणिनः सर्वान् दत्त्वा द्रव्यं यथेप्सितम् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषयति जिनालयम् //

बोद्धान् सुबुद्धरुपेण बुद्धधर्मे नियोजयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषयति सुखावतीम् //

प्रत्येकबुद्धरुपेण प्रत्येकबोधिवांछिनः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषयति सुनिर्वृतिम् //

अर्हद्धर्मानुसंरक्तानर्हद्रूपेण बोधयन् / अर्हद्धर्मे प्रतिष्ठाप्य प्रेषयति सुखावतीम् //

बोधिचर्येषिणो बोधिसत्त्वरुपेण बोधयन् / बोधिचर्याव्रते स्थाप्य चारयति जगत्द्धिते //

तथोपासकरुपेण प्रबोधयनूपासकन् //

बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयति सुसंवरम् //

तथा च शिवरुपेण शैवान् सर्वान् प्रबोधयन् / बोधिमार्गे नियुज्यासौ चारयति जगद्धिते //

एवं स वैष्णवान् सर्वान् विष्णुरुपेण बोध्यन् / बोधिमार्गे नियुज्यापि चारयति जगद्धिते //

तथा च ब्राह्मणान् सर्वान् ब्रह्मरुपेण बोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयन्ति जगद्धिते //

तथैन्द्रानिन्द्ररुपेण सर्वानपि प्रबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयति जगद्धिते //

तथा सूर्यस्य वैनेयान् सूर्येरुपेण बोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयति जगद्धिते //

तथा च चन्द्रवैनेयांश्चन्द्ररुप्रेण बोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयति जगद्धिते //

तथा च वह्निवैनेयान् वह्निरुपेण बोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयति जगद्धिते //

तथा च यमवैनेयान् यमरुपेण बोधयन् / एवं वरुणरुपेण वैनेयान् वरुणस्य च //

तथा च वायुवैनेयान् वायुरुपेण बोधयन् / वैनेयान् राक्षसस्यापि रक्षोरुपेण बोधयन् //

यक्षरुपेण यक्षस्य वैनेयान् संप्रबोधयन् / नागरुपेण नागस्य वैनेयान् संप्रबोधयन् //

तथा भूतेशरुपेण वैनेयान् भूतपरेरपि / तथा गणेशरुपेण वैनेयान् गणपस्य च //

तथा गन्धर्वरुपेण गान्धर्वधर्मचारिणः / तथा किन्नररुपेण वैनेयान् किन्नरस्य च //

विद्याधरस्य रुपेण वैद्याधरान् प्रबोधयन् / तथा भैरववैनेयान् रुपेण भैरवस्य च //

तथा कुमारवैनेयान् स्कन्दरुपेण बोधयन् //

महाकालस्य रुपेण वैनेयांस्तस्य बोधयन् / महाकालस्य रुपेण वैनेयांस्तस्य बोधयन् //

मातृकाणां च रुपेण वैनेयान् संप्रबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयति जगद्धिते //

एवं यस्य यस्य वैनेयान् सत्त्वान् यन्तेन बोधयन् / तस्य तस्यैव रुपेण योगयति जगद्धिते //

एवं स ऋषिवैनेयानृषिरुपेण बोधयन् / योगिरुपेण वैनेयान् योगिनश्चापि बोधयन् //

तथा च यतिवैनेयान् यतिरुपेण बोधयन् / तथा तपस्ववैनेयांस्तपस्विरुपेण बोधयन् //

तथा तैर्थिकरुपेण तीर्थिकांश्चापि बोधयन् / तथा च राजवैनेयान् राजरुपेण बोधयन् //

वैश्यरुपेण वैनेयान् वैश्यस्यापि प्रबोधयन् / शूद्ररुपेण शूद्रस्य वैनेयांश्च प्रबोधयन् //

गृहपतेश्चापि वैनेयांस्तद्रूपेण प्रबोधयन् / तथा च मंत्रीवैनेयान् मंत्रीरुपेण बोधयन् //

तथा चामात्यरुपेण तद्वैनेयान् प्रबोधयन् / तथा च योधृवैनेयान् योधृरुपेण कांश्चन //

एवं च भृत्यरुपेण दासरुपेण कांश्चन / कांस्चिच्च सार्थभृद्रूपेण शिन्पिरुपेण कांश्चन //

तथा च वैद्यरुपेण वणिग्रूपेण कांश्चन / कांश्चिच्च पितृरुपेण मातृरुपेण कांश्चन //

तथा च भ्रातृरुपेण भार्यारुपेण कांश्चन / रुपेणापि भगिन्याश्च पुत्ररुपेण कांश्चन //

कश्चिद्दुहितृरुपेण पौत्ररुपेण कांश्चन / एवं पितामहादीनां ज्ञातीनां सुहृदामपि //

बंधुमित्रसहायानां रुपेण परिबोधयन् / कांश्चिच्च शत्रुरुपेण संत्रासयन् प्रयत्नतः //

कांश्चिच्चण्डालरुपेण चौररुपेण कांश्चन / सद्धर्मे प्रेरयित्वैव चररयति जगद्धिते //

एवं सिंहादिजन्तूनां रुपेण त्रासयन्नपि / पशूनां पक्षिणां चाअपि कृमिकीटादिप्राणिनाम् //

रुपेण त्रासयित्वापि बोधयित्वा च यत्नतः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयति जगच्छुभे //

एवमसौ महासत्त्वो लोकनाथो जगत्प्रभुः / नानारुपेण सर्वेषां सत्त्वानां बोधयन् मनः //

त्रासयन्नपि सद्धर्मे प्रेरयसि प्रयत्नतः //

एवं स त्रिजगन्नाथो बोधिसत्त्वो जिनात्मजः / सर्वान् सत्त्वान् समुद्धृत्य प्रेषयति सुखावतीम् //

एवं कृत्वा स लोकेशः सर्वलोकाधिपेश्वरः / षड्गतिभवचारीणां दुष्टानामपि मूढानाम् //

सद्धर्मसद्गुणश्रीमन्माहैश्वर्यसमृद्धिमान् //

नास्ति तेन समः कश्चित्पुण्यश्रीगुणवानपि / दयालुर्भद्रसंचारी त्रैधातुभुवनेष्वपि //

एवं तस्य महत्पुण्यं मत्वा संबोधिवांछिनः / श्रद्धया शरणं गत्वा स्मृत्वा ध्यात्वा भजंति ते //

ये तस्य शरणं गत्वा स्मृत्वा ध्यात्वा भजंति ते / सर्वे हि विमलात्मानो भद्राशयाः शुभेंद्रियाः //

बोधिसत्वा महासत्वाः प्रचरंतः सदा शुभे / त्रिविधां बोधिमासाध्य निर्वृतिं पदमाप्नुयुः //

इत्यादिष्टं मुनींद्रेण रत्नपाणिर्निशम्य सः / अत्यद्भुतसमक्रान्तहदयश्चैवमब्रवीत् //

परमाद्भुतप्राप्तो ऽहं भगवन् यदीदृशं क्वचित् / धर्मश्रीगुणमाहात्म्यं दृष्टं न श्रूयते ऽपि न //

ईदृशं पुण्यसंभारं जिनानामपि न क्वचित् / दृश्यते श्रूयते नापि कदाचन मया खलु //

एवं तेनोदितं श्रुत्वा भगवान् स शिखी जिनः / रत्नपाणिं महासत्त्वं तमालोक्यैवमादिशत् //

सर्वाकारसुभद्रांशो विश्वरुपो मणिर्यथा / चिन्तामणिर्महारत्न इव सर्वहितार्थभृत् //

कामधेनुर्यथाकामं भोग्यं संपत्तिसंभरः / कल्पवृक्षो यथा भद्रश्रीसमृद्धिप्रदायकः //

भग्रघटो यथा सर्वसत्त्ववांछितपूरकः / लोकेश्वरः स सर्वेषां वांछितार्थाभिपूरकः //

बोधिसत्त्वो जगद्भर्ता विश्वनाथो जगत्प्रभुः / सर्वधर्माधिपश्शास्ता सर्वलोकाधिपेश्श्वरः //

किं वक्ष्यते ऽस्य माहात्म्यं बोधिश्रीगुणसंभृतः / शक्यते न समाख्यातुं सर्वैरपि मुनीश्वरैः //

तद्यथासौ महासत्त्वो दुर्दान्तानपि बोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयति जगद्धिते //

वज्रकुक्षिगुहा ख्याता जम्बूद्विपे ऽत्र विद्यते / तत्रानेकसहस्त्रानि वसन्ति स्म सुरद्विषाम् //

तत्र गत्वा सुराणां स शास्तृरुपेण संसरन् / सद्धर्मं समुपादेष्टुं पश्यंस्तान् समुपाचरत् //

तं दृष्ट्वा समुपायातमाचार्यं ते ऽसुरा मुदा / सर्वे ते सहसोपेत्य प्रणत्वैवं बभाषिरे //

स्वागतं ते समयासि प्रणत्वैवं बभाषिरे //

स्वागतं ते समायसि कश्चित् सर्वत्र कौशलम् / कृपया नः समालोक्य धर्ममादेष्टुमर्हसि //

भवता यद्यथादिष्टं तत्तथा वयमादरात् / श्रुत्वा धृत्वा चरिष्यामः संसारसुखसाधने //

इति संप्रार्थन्ते सर्वे दानवास्तं गुरुं मुदा / सभासने प्रतिष्ठाप्य धर्मं श्रोतुमुपाश्रयन् //

तान् सर्वान् समुपासीनान् दृष्ट्वा स सुगतात्मजः / दैत्यानां धर्ममारभ्य सद्धर्मं समुपादिशत् //

भवन्तः श्रूयत्वा धर्में संसारसुखसाधनम् / वक्ष्यते ऽत्र मया युष्मत्संसारगुःखमुक्तये //

मैत्रचिता भवन्तो ऽत्र शान्तचिता जितेन्द्रियाः / दयाचित्ताश्च सत्त्वेषु भवध्यं समाचारिणः //

ततः सत्यसमाचाराः परिशुद्धाशया मुदा / त्रिरत्नशरणं गत्वा चरध्वं पोषधं व्रतम् //

धृत्वा तदव्रतराजाख्यं संसारभद्रकारिणः / शृणुध्वं चापि कारण्डव्यूहसूत्रसुभाषिते //

ये श्रुत्वेदं महायानसूत्रराजं सुभाषितम् / त्रिरत्नशरणं गत्वा चरन्ति पोषधं व्रतम् //

तेषां सर्वाणि पापानि पंचानन्तर्यकान्यपि / निःशेषं परिनष्टानि भविष्यन्ति सदा भवे //

ये च श्रुत्वानुदन्ति श्रद्दधास्यन्ति चादरात् / गृहिष्यन्ति लिखिष्यन्ति स्वाध्यास्यन्ति प्रमोदिताः //

ये च लिखापयिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति सर्वदा / सदानुचिन्तयिष्यन्ति भावयिष्यन्ति चादरात //

परेभ्यो विस्तरेणार्थमुपदेष्यन्ति सादरात् / सत्कारैः श्रद्धया नित्यं पूजयिष्यन्ति सर्वदा //

ते एव सुखिता धन्याः संसारसुखभागिनः / न ते दुर्गतिदुःखानि भोज्यन्ते ऽपि कदाचन //

सदासद्गतिसंजाताः संसारसुखभोगिनः / सद्गुणश्रीमहत्सपदृद्धिमन्तो महर्द्धिकाः //

बोधिचर्याव्रतं धृत्वा स्वपरात्महितोद्यताः / कृत्वा सर्वत्र भद्राणि चरिष्यन्ति सदा भवे //

प्रान्ते जातिस्मरास्ते च बोधिप्रणिहिताशयाः / त्रिरत्नशरणं गत्वा समेष्यन्ति सुनिर्वृतिम् //

यदा काले समायाते तेषां निर्वृतिवांछिनाम् / द्वादशा सुगताः प्रेक्ष्य समुपागम्य सम्मुखम् //

उपस्थिताः समालोक्य स्पृष्ट्वा पुण्यसुधाकरैः / संपश्यन्तः समाश्वास्य मानयन्त्येवमादरात् //

मा भैषीः कुलपुत्रात्र तिष्ठालं व्यसुधीरताम् / यन्महायानकारण्यूहसूत्रं त्वया श्रुतम् //

तत्ते नास्ति भयं किंचिददुर्गतेश्च कदाचन / गमनाय सुखावत्यां मार्गेस्ते परिशोधितः //

युष्मदर्थे सुखावत्यां दिव्यालंकारभूषणम् / दिव्यामृतसुभोग्यं च संस्थापितमहत्तमम् //

इत्याश्वास्य मुनीन्द्रास्तान् त्यक्तदेहान् सुखावतिम् / नीत्वामिताभनाथस्य स्थापयेयुः सभासने //

तत्रामिताभनाथस्य पीत्वा धर्मामृतं मुदा / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा प्रचरेयुः सदापि ते //

क्रमेण बोधिसंभारं पूरयित्वा जगद्धिते / त्रिविधां बोधिमासाद्य समाप्स्यन्ति सुनिर्वृतिम् //

इअत्येवं सुगतैः सर्वैः समाख्यातं मया श्रुतम् / तथा समुदितं श्रूत्वा यूयं सर्वे ऽनुमोदत //

यद्येवं निर्वृतिं गन्तुं सर्वे यूयं समिच्छथ / त्रिरत्नशरणं गत्वा चरत पोषधव्रतम् //

महायानसूत्रराजं कारण्डव्यूहमुत्तमम् / श्रुत्वा सदा समाधाय चरते बोधिसंवरम् //

एतत्पुण्यानुभावेन सदाअ भुक्त्वा महासुखम् / निःक्लेशा विमलात्मानः परिशुद्धत्रिमण्डलाः //

बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरन्तो जगद्धिते / बोधिसत्त्वा महासत्वाः सर्वसंसारपालकाः //

ततः प्रान्ते सुखावत्यां गत्वा भुक्त्वा महत्सुखम् / सद्धर्ममिताभस्य श्रुत्वा शुभे चरिष्यथ //

तत्रापि बोधिसंभारं पूरयित्वा यथाक्रमम् / त्रिविधां बोधिमासाध्य संप्राप्स्यथ सुनिर्वृतिम् //

एतन्मया समाख्यातं यदि निर्वृतिमिच्छथ / श्रुत्वा यथा मयोद्दिष्टं तथा चरत सर्वदा //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा सर्वे ऽपि ते ऽसुराः / तथेत्यभ्यनुमोदित्वा तथा चरितुमीच्छिरे //

ततस्ते दानवाः सर्वे निर्वृतिसुखवांछिनः / तमाचार्यं पुनर्नत्वा प्रार्थयन्नेवमादरात् //

शास्तर्भवत्समादिष्टं श्रुत्वा वयं प्रबोधिताः / तथा चरितुमिच्छामस्तत्समादेष्टुमर्हति //

इति तैः प्रार्थितं श्रुत्वा स लोकेशो ऽसुरात्मधृत् / सर्वांस्तानसुरान् पश्यन् समामन्त्र्यैवमादिशत् //

भो भवन्तो ऽसुराः सर्वे शृणुत तन्मयोदितम् / श्रुवानुमोदनां कृत्वा चरतैतद् व्रतं सदा //

आदौ सर्वे महायानसूत्रराजं वरोत्तमम् / कारण्डव्यूहमाकर्ण्य प्रानुमोद्य प्रबोधिताः //

प्रातस्तीर्थजले स्नात्वा शुद्धशीला जिनेन्द्रियाः / त्रिरत्नशरणं गत्वा ध्यानत्वा लोकेश्वरं प्रभुम् //

यथाविधि समभ्यर्च्य जपस्तोत्राभिवन्दनैः / संतोस्य प्रार्थनां कुर्युः संबोधिव्रतसाधनाम् //

एवं व्रतं समाप्यैव पंचामृतैर्निरामिषैः / भोजनैस्तृतीये यामे कुर्युस्तत्पालनं मुदा //

एवं नित्वं यथाशक्ति मासे मासे ऽपि सर्वदा / अष्टम्यां पंचदश्यां च व्रतं कुर्युर्यथाविधि //

चरतैतदव्रतं नित्यं मासे मासे ऽपि सर्वदा / अथैकवारमप्येवं वर्षे चरत्कार्तिके //

kārtike yaykṛtaṃ karma tatfalaṃ bahusattamam / अप्र्मेयमसंख्येयं न क्षणुयात कदाचन //

इति मत्वा समाधाय चरतैतद्व्रतं सदा / एवं स समुपादिश्य तद्विधिं समुपादिशत् //

तदाचार्यसमादिष्टं धृत्वा सर्वे ऽपि ते ऽसुराः / यथाविधि समाधाय प्रेचिरुस्तदव्रतं सदा //

ततस्ते दानवाः सर्वे चतुर्ब्रह्मविहारिणः / बोधिसत्त्वा महासत्त्वा बभूवुर्भद्रचारिणः //

एवमसौ महाभिज्ञो दुर्दान्तानपि दानवान् / बोधयित्वा प्रयत्नेन बोधिमार्गे प्रयोजयेत् //

एवं तस्य जगच्छास्तुः पुण्यस्कन्धं महद्बहु / अप्रमेयमसंख्येयं इत्याख्यातं मुनीश्वरैः //

एवं स त्रिजगन्नाथो लोकेश्वरो जिनात्मजः / स्वयं पश्यन् जगत्सर्वं पालयति सदा भवे //

पापिष्टानपि दुर्दान्तानपि यत्नैः प्रबोधयन् / बोधिमार्गे नियुज्यैवं प्रेषयति सुनिर्वृतिम् //

तेनासौ त्रिजगच्छास्ता सर्वलोकाधिपेश्वरः / भजनीयः सदा भक्त्या संबोधिज्ञानवांछिभिः //

तस्य नाम समुच्चार्य स्मृत्वा ध्यात्वा भजन्ति ये / ते नूनं बोधिमासाध्य निर्वृतिं समवाप्नुयुः //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण रत्नपाणिर्निशम्य सः / प्रबोधितः प्रसन्नात्मा प्राभ्यनन्दत् स पार्षदः //

इत्येवं शिखिनादिष्टं संबुद्धेन मया श्रुतम् / लोकेश्वरस्य माहात्म्यं पुण्यस्कन्धं महत्तरम् //

इति तस्य जगद्भर्तुः पुण्यस्कन्धं महत्तरम् / स्मृत्वा नाम समुच्चार्य ध्यात्वापि भजतां सदा //

तस्य नाम समुच्च्चार्य स्मृत्वा ध्यात्वा भजन्ति ये / ते सर्वे विमलात्मानः संयास्यन्ति सुखावतीम् //

तत्रामिताभनाथस्य पीत्वा धर्मामृतं सदा / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरन्तो जगद्धिते //

बोधिसत्त्वा महाभिज्ञाः परिशुद्धत्रिमण्डलाः / त्रिविधां बोधिमासाध्य निर्वृतिपदमाप्नुयुः //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रीघनेन स पार्षदः / श्रुत्वा सर्वनीवरणविष्कम्भी प्राभ्यनन्दत //

// इति श्रीसर्वाकारसर्वप्रबोधनसद्धर्मसंचारणं प्रकरणम् //

6. दुर्दान्त दानव प्रबोधन बोधिचर्यावतारण प्रकरणम्

अथ सर्वनीवरणविष्कम्भी स जिनात्मजः / भगवन्तं मुनीन्द्रं तं पुनर्नत्वैवमब्रवीत् //

दुर्क्लभं भगवन्स्तस्य लोकेश्वरस्य दर्शनम् / सद्धर्मश्रवणं चापि सदा त्रैधातुकेष्वपी //

कदासौ त्रिजगन्नाथो लोकेश्वर इहाव्रजेत् / द्रष्टुमिच्छाम्यहं शास्तस्तं सर्वाधिपतिं प्रभुम् //

इति तेनोदितं श्रुत्वा भगवान् स मुनीश्वरः / विष्कम्भिनं महासत्त्वं तमालोक्यैवमादिशत् //

भूयस्तस्य जगद्भर्तुः लोकेश्स्य महात्मनः / सद्धर्मगुणमाहात्म्यं वक्ष्ये तच्छ्रणुतादरात् //

अस्मिन् द्वीपे ऽस्ति कांचन्यमयी भूमिर्मनोरमा / तत्रानेकसहस्राणि वसन्ति स्मामरद्विषाम् //

तत्रासौ त्रिजगन्नाथो लोकेश्वरो विलोकयन् / दुर्दन्तान् दनुजान् दुष्टान् समुद्धर्तुमुपाचरत् //

ददर्श तान् महादुष्टान् दशाकुशले संचरतान् / मदमानातिर्दर्पान्धान् क्लेशाग्नितापिताशयान् //

संपश्यन् करुणात्मा स मैत्रीकारुण्यचोदितः / पुण्यरश्मिं समुत्सृज्य प्रभासयन्नुपाचरत् //

तद्रश्मिपरिसंस्पृष्टाः सर्वे ते सुखतान्विताः / अत्यद्भुतसमाघ्रातचित्ता एवं व्यचिन्तयन् //

अहो कुत इयं कान्तिः प्रायातेह प्रसारिता / यया स्पृष्टा वयं सर्वे महत्सौख्यसमन्विताः //

इति चिन्तयतां तेषां स लोकेश्शो जिनात्मजः / पुर आचार्यरुपेण संपश्यन् समुपाचरन् //

तमेवं समुपायातं दृष्ट्वा सर्वे ऽपि ते ऽसुराः / सुप्रसन्नाः समागम्य प्रणत्वैवं बभाषिरे //

स्वागतं ते शिवं कश्चिद्विजयस्वात्र सद्गुरो / प्रविशेहासने शास्तर्यत्कार्यं तत्समादिश //

इति तैः प्रार्थितं श्रुत्वा समाश्रित्य स आसने / सर्वांस्तान् समुपासीनान् समालोक्यैवमब्रवीत् //

कस्येयं कान्तिरायाता यत्पृष्टे नो महत्सुखम् / मन्यध्वं किं भवद्भिस्तद्भुतमिह जायते //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते दानवा अपि / शास्तारं तं समालोक्य प्रत्यूचुरेवमादरात् //

न जानीमो वयं शास्तः कस्येयं कान्तिरागता / तद्भवान्नः समादिश्य प्रबोधयितुमर्हति //

इति तैः प्रार्थितं श्रुत्वा स आचार्यो विलोक्य तान् / सर्वांस्तदद्भुतं प्रष्टुकामानेवमभाषत //

शृण्वन्तु तदहं वक्ष्ये यदियं कान्तिरागता / श्रुत्वा मया यथाख्यातं तथा चरितुमर्हथ //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा सर्वे ऽपि ते ऽसुराः / सुप्रसन्नाशया नत्वा तं गुरुमेवमब्रुवन् //

शास्तर्भवान् यदमाकमाचार्यो धर्मदेशकः / तदेतदद्भुतं जातं समुपादेष्टुमर्हति //

इति तैः प्रार्थ्यमानः स आचार्यस्तान् प्रसादितान् / सर्वान् विस्मयसंपन्नान् समालोक्यैवमादिशत् //

शृणुध्वमादद्यूयं सर्वं तत्र ममोदितम् / तदेवमद्भुतं जातं बोधयितुं प्रवक्ष्यते //

तद्यथा यो जगन्नाथः सर्वत्रैधातुकाधिपः / जगच्छास्ता जगद्भर्ता बोधिसत्त्वो जिनात्मजः //

महासत्त्वो महाभिज्ञ आर्यावलोकितेश्वरः / मैत्रीक्षमाप्रसन्नात्मा करुणामय ईश्वरः //

स त्रैलोकेश्वरः श्रीमान् सद्धर्मपुण्यभास्करः / सर्वान् सत्त्वान् समुद्धर्तुं चरते त्रिभवेष्वपि //

सर्वत्र स समालोक्य सर्वान् सत्त्वान् प्रबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषयति सुखावतीम् //

स एवं सर्वलोकेषु सर्वेषु नारकेष्वपि / निमग्नान् पापिनो दुष्टानपि सत्त्वान् विलोकयन् //

पुण्यसुधाकरैः स्पृष्ट्वा समुद्धृत्य प्रबोधयन् //

बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषयति सुखावतीम् //

दिने दिने स आलोक्य समुद्धृय प्रबोधयन् / अप्रेमेयानसंख्येयान् सत्त्वान् प्रेषयति सद्गतौ //

एवं कृत्वा स लोकेशोओ महत्पुण्यैः समन्वितः / सर्वधर्माधिपः शास्ता धर्मराजो जगत्प्रभुः //

बोधिसत्त्वो महासत्वः सर्वसत्त्वहितार्थभृत् / सर्वविद्याधिपो धीरः संबोधिज्ञानभास्करः //

इहापि स समागत्य सर्वान् सत्त्वान् प्रबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य संप्रेषयेत् सुखावतीम् //

इत्येवं स इहागन्तुं पुण्यरश्मि समुत्सृजन् / प्रभासयन् जगल्लोकं संचरत्वे जिनालयान् //

तस्य पुण्यप्रभाकान्तिरिहापीयं प्रसारिता / तया यूयं परिस्पृष्टा महत्सुखसमन्विताः //

तत्तस्य शरणं कृत्वा ध्यात्वा स्मृवापि सर्वदा / नामापि च समुच्चार्य नत्वा भजितुमर्हथ //

ये तस्य शरणं कृत्वा ध्यात्वा स्मृत्वा समादरात् / श्रद्धया नाम प्रोच्चार्य स्तुत्वा नत्वा भजन्त्यपि //

सर्वे ऽपि ते न जायन्ते दुर्गतीषु कदाचन / सदा सद्गतिसंजाताश्चरन्ति सर्वदा शुभे //

विरतमारसंचाराः सद्धर्मगुणलालसाः / सर्वसत्त्वहिताधानसंबोधिव्रतकामिनः //

त्रिरत्नभजनोत्साहाश्चतुर्ब्रह्मविहारिणः / भद्रश्रीगुणसंपत्तिसमुद्धाः सद्गुणारताः //

यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा स्वपरात्महितोद्यताः / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरेरन् जगच्छुभे //

ततो ऽन्तःसमये तेषां लोकेश्वरः स संमुखम् //

उपागत्य समाश्वासं दद्यादेवं वदत्पुरः //

मा भैषीः कुलपुत्रात्र किंचिन्ना ते भयं क्वचित् //

त्रिरत्नभजनं कृत्वा सद्धर्मं यत् त्वयार्जितम् / न त्वं यायाः पुनः क्वापि दुर्गतिषु कदाचन / सदा सद्गुतिसंजाताः सद्धर्मश्रीसुखान्वितः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संचरेथाः सुसंवरे //

तथा यावद्भुवं लोके बोधिचर्याव्रतं चरन् / कृत्वा सत्त्वहितं सौख्यं भुक्त्वा प्रान्ते व्रजेद्दिवि //

तत्रापि त्वं महासौख्यं भुक्त्वा चरेत्सदा शुभे //

एवं मत्वा समाधाय स्मृत्वा रत्नत्रयं सदा / तिष्ठामो ऽत्र विषीद त्वं मृतो ऽपि सत्सुखं लभेः //

सर्वेषामपि जन्तूनां ससारे मरणं ध्रुवम् / त्वं सुखेनैव मुक्त्वेमं कायं दिव्यमवाप्स्यसि //

यावज्जीवं यथाकामं भुक्त्वा स्वर्गे ऽमरैः सह / ततश्चापि सुखेनैव यायादन्ते सुखावतीम् //

तत्र गत्वामिताभस्य त्रिशास्तुः समुपाश्रितः / सदा धर्मामृतं पीत्वा संचरेथाः सुसंवरे //

तत्रैवं सुचिरं भुक्त्वा सद्धर्मश्रीसुखोत्सवम् / प्रान्ते बोधिं समासाद्य समाप्नुयाः सुनिर्वृतिम् //

इत्यन्ते समये तेषां लोकनाथः स संमुखम् / समागत्य समाश्वासं दत्वाभयं समर्पयेत् //

इति सत्यं समाख्यातं सर्वैरपि मुनीश्वरैः / श्रुतं मया तथाख्यातं श्रुवानुमोद्य चर्यताम् //

एवं मत्वास्य त्रैलोकनाथस्य शरणं गताः / स्मृत्वा नाम समुच्चार्य ध्यात्वा भजत सर्वदा //

तथा वः सर्वदा भद्रं निरुत्पातं भवेद् ध्रुवम् / यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा यायान्तान्ते सुरालयम् //

तत्रापि सुचिरं भुक्त्वा दिव्यकामं सुखोत्सवम् / ततो ऽन्तसमये च्युत्वा संयास्यथ सुखावतीम् //

तत्र गत्वामिताभस्य सर्वदा समुपस्थिताः / पीत्वा धर्मामृतं पुण्यं महोत्साहैश्चरिष्यथ //

तत्रापि सुचिरं भुक्त्वा सद्धर्मश्रीमहोत्सवम् / प्रान्ते संबोधिमासाद्य समवाप्स्यथ निर्वृतिम् / इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा सर्वै ऽपि ते ऽसुराः / तथेति प्रतिविज्ञाप्य प्रबोधिताश्चैवमब्रुवन् //

शास्तस्तथा करिष्यामः यथादिष्टं त्वयाधुना / अद्यारभ्य सदा तस्य नाथस्य शरणं गताः //

स्मृत्वा ध्यात्वा समुच्चार्य नामापि प्रभजामहे / तदस्माकं हितार्थेन भवांस्तस्य जगत्प्रभोः //

व्रतस्यापि विधानं च समुपादेष्टुमर्हति / इति तैः प्रार्थितं श्रुत्वा स आचार्यो ऽप्रबोधितान् / सर्वांस्तान् दानवान् दृष्ट्वा पुनरेवमुपादिशत् / शृणुध्वमस्य वक्ष्यामि व्रतविधिं समासतः //

आदौ तीर्थे जले स्नात्वा शुद्धशीला जिनेन्द्रियाः / ब्रह्मविहारिणो भूत्वा चरित्वा पोषधं व्रतम् / त्रिरत्नशरणं गत्वा ध्यात्वा तं सुगतात्मजम् / लोकेश्वरं समावाह्य समभ्यर्च्य यथाविधि / जगस्तोत्रादिभिः स्तुत्वा कृत्वा चापि प्रदक्षिणाम् / जगस्तोत्रादिभिः स्तुत्वा कृत्वा चापि प्रदक्षिणाम् / अष्टांगै प्रणतिं कृवा स्मृत्वा चापि समादरात् //

नामानि च समुच्चार्य दृष्ट्वा श्रुत्वापि तद्गुणान् / प्रशंसामपि भाषित्वा प्रकाशित्वा च सर्वतः //

सत्कृत्य श्रद्धया सर्वैरुपकणवस्तुभिः / यथाशक्ति समभ्यर्च्य वन्दित्वा भजताभवम् / एवं नित्यं समाधाय चतुस्संध्यं दिने दिने / यथाशक्ति भजध्वं तं ध्यात्वा स्मृत्वापि भावतः //

प्रत्यहमेकवारं वा मासे मासे ऽपि वा सिते / अष्टम्यां पूर्णमास्यां वा भजध्वं सर्वदा तथा //

एवं विधाय सर्वे ऽपि यूयमेतद् गुणान्विताः / yathoktaṃ tatfalaṃ prāpya nūnaṃ yāsyatha nirvṛtim //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा सर्वे ऽपि ते ऽसुराः / प्रबोधिताः प्रमोदन्तस्तथा चरितुमिच्छिरे //

ततस्ते दानवास्सर्वे दुर्दान्ता मदमानिनः / अप्येतत्पुण्यसत्सौख्यप्रकाममुदिताशयाः //

शुद्धशीलाः प्रसन्नाश्च सद्धर्मगुणलालसाः / विरतोपायसंचाराश्चतुर्ब्रह्म्विहारिणः //

तेन शास्त्रा यथादिष्टं तथाधाय समादरात् / तस्य त्रैलोकनाथस्य प्रकृत्वा शरणं मुदा //

ध्यात्वा स्मृत्वा सदा नाम समुच्चार्य यथाविधि / पोषधं च व्रतं धृत्वा प्राचरन्त समाहिताः //

यथाशक्ति समभ्यर्च्य सर्वोपकणैरपि / कृत्वा प्रदक्षिणान्येव कृत्वा च प्रणतिं मुहुः / अष्टांगैश्चापि वन्दित्वा प्रभजन्तः समाचरन् //

एवं ते दानवाः सर्वे शान्तचर्या जितेन्द्रियाः / शुद्धशीलाः शुभाचाराश्चतर्ब्रविहारिणः //

परस्परं हितं कृत्वा सद्धर्मगुणभाषिणः / बोधिचर्याव्रतारक्ता बभूवुर्बोधिभागिनः //

एवं तान् दानवान् सर्वानाचार्यः स प्रबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य समामन्त्र्य ततो ऽचरत् //

ततः सो ऽन्तर्हितः खे स्थः प्रभासयन् समन्ततः / धृत्वा लोकेश्वरो मूर्तिं सर्वांस्तान् समदर्शयत् //

तमाकाशे प्रभासन्तं लोकेश्वरं जिनात्मजम् / दृष्ट्वा ते दानवास्सर्वे बभूवुर्विस्मयान्विताः //

तत्र ते प्रणतिं कृत्वा गत्वा तं शरणं मुदा / जपस्तोत्रादिभिः स्तुत्वा वन्दित्वा प्रावदंस्तथा //

नमस्ते भगवन्नाथ सदा ते शरणं स्थिताः / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा चराम तत्प्रसीदतु //

यदस्मदपराधं तत् क्षन्तव्यं भवता सदा / एवमस्मान् समालोक्य संपालयितुमर्हति //

इत्येवं ते ऽसुराः सर्वे प्रार्थयित्वा समादरात् / अष्टांगैरपि तं नत्वा पश्यन्त एव तस्थिरे //

ततः स त्रिजगन्नाथो दत्वा तेभ्यो जयाशिषम् / ततश्चान्तर्हितो ऽयत्र सत्त्वानुद्धर्तुमाचरत् //

ततस्ते दानवाः सर्वे भूयो ऽतिधर्मलालसाः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संप्रचेरुः सदा शुभे //

एवं स त्रिजगन्नाथो नानारुपेण बोधयन् / दुर्दान्तानपि सद्धर्मे नियोजयति यत्नतः //

तेनास्य त्रिजगद्भर्तुः पुण्यस्कन्धं महत्तरम् / अप्रमेयमसंख्येयमित्याख्यातं मुनीश्वरैः //

इत्यसौ त्रिजगच्छास्ता सर्वलोकाधिपेश्वरः / सर्वज्ञैः सुगतैः सर्वैः प्रशंसितः सदादरात् //

इति तस्य जगल्लोकैः पुण्यमाहात्म्यसत्कथाम् / श्रुत्वानुमोदनां कृत्वा प्रशंस्य ते समन्ततः //

इति मत्वा सदा तस्य लोकेशस्य जगत्प्रभोः / श्रद्धया शरणे स्थित्वा भक्तव्यं सः सुखार्थिभिः //

इत्येवं शिखिनाख्यातं संबुद्धेन मया श्रुतम् / तथात्र वः समाख्यातं श्रुत्वानुप्रतिबुध्यताम् //

एवं मत्वास्य माहात्म्यं सद्धर्मगुणवांछिभिः / कर्तुव्याः सर्वदा भक्त्या ध्यात्वा स्मृत्वापि भावतः //

ये तस्य शरणे स्थित्वा ध्यात्वा स्मृत्वापि भावतः / नामापि च समुच्चार्य भजन्ति सर्वदा मुदा / ते सर्वे विमलात्मानः संबुद्धश्रीगुणाकराः //

बोधिसत्त्वा महासत्वा भविष्यन्ति जिनात्मजाः / इति शास्त्रा मुनीन्द्रेण समादिष्टं निशम्य ते //

विष्कम्भिप्रमुखाः सर्वे प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

// इति दुर्दान्तदानवप्रबोधन बोधिचर्यावतारणप्रकरणम् //

7. अधोमुख सत्त्वोद्धारण प्रकरणम्

अथासौ भगवांच्छास्ता श्रीघनस्त्रिजगद्गुरुः / विष्कम्भिनं महासत्त्वं संपश्यंश्चैवमब्रवीत् //

भूयो ऽपि कुलपुत्रास्य लोकेशस्य महद्गुणम् / श्रुतं मया तथा वक्ष्ये तच्छृणुत समादरात् //

तद्यथाभुत् पुरा शास्ता तथागतो मुनीश्वरः / सर्वज्ञो ऽर्हन्महाभिज्ञो धर्मराजो विनायकः //

सर्वधर्माधिपो नाथः सर्वविद्याधिपेश्वरः / विश्वभूर्नाम् संबुद्धो भगवान् सुगतो जिनः //

तदाहं कुलपुत्रासं क्षान्तिवादीति विश्रुतः / महर्षिस्तापसो धीमान् संयमी विजितेन्द्रियः //

गिरिगुहां समाश्रित्य संबोधिधर्मसाधकः / व्यहरन् सत्त्वहितं कृत्वा चतुर्ब्रह्मविहारिकः //

तदाप्यस्य जगच्छास्तुर्लोकेशस्य महत्तरम् / गुणप्रभावमाख्यातं विश्वभुवा श्रुतं मया //

तद्यथासौ जगच्छास्ता विश्वर्भूभगवान् जिनः / तद्वनोपाश्रमे रम्ये विजहार ससांघिकः //

तदा स भगवांस्तत्र सर्वलोकसभाश्रितः / सद्धर्मं समुपादिश्य सत्त्वान् बोधौ व्यनोदयन् //

यदैकसमये तत्र भगवान् स मुनीश्वरः / आर्यधर्ममुपादेष्टुं सभासने समाश्रयत् //

तदा तत्र महान् रश्मिरवभास्य समन्ततः / सर्वत्र मंगलं कृत्वाह्लादयन्ती समासरत् //

तद्रश्मिसंपरिस्पृष्टाः सर्वसत्त्वाः सुखान्विताः / तदद्भुतं समालोक्य विस्मयं समुपाययुः //

तदा गगनगंजाख्यो बोधिसत्त्वो महामतिः / सर्वांस्तान् विस्मयापन्नान् लोकान् पश्यन् समुत्थितः //

उद्वहन्नुत्तरासंगं सांजलिः पुरतो ऽग्रतः / विश्वभुवं मुनीन्द्रं तं नत्वैवं पर्यपृच्छत //

भगवन् पुण्यप्रभाकान्तिः कस्य हेयं समागता / यया स्पृष्टा इमे लोका महत्सुखसमन्विताः //

विस्मितास्तत्समालोक्य भगवन्तं मुनीश्वरम् / तद्धेतुं श्रोतुमिच्छन्तः सर्वे तस्थुः समाहिताः //

तेदषां हदयान्तःस्थं महदद्भुतकौतुकम् / विनोदितुमिमं हेतुं कस्येति तदुपादिश //

इति तेनोदितं श्रुत्वा विश्वभूः स मुनीश्वरः / विलोक्य तं महासत्त्वं गगनगंजमब्रवीत् //

शृणु त्वं कुलपुत्रात्र यदिदं कान्तिरागता / तदहं संप्रवक्ष्यामि श्रुत्वेदमनुमोदत //

या कांचनमयीः भूमिर्जम्बुद्विपे ऽत्र विद्यते / तस्यामधोमुखाः सत्वा निवसन्त्यप्रमोयिकाः //

तान् सर्वान् पापिनो दुष्टान् पश्यन् स सुगतात्मजः / लोकेश्वरः समद्धर्त्तुं सुखावत्या इहागतः //

तेषां पापविशोधार्थं पुण्यरश्मिं समुत्सृजन् / भासयन् स जगल्लोकांस्तत्र याति कृपानिधिः //

तत्प्रभापरिसंस्पृष्टाः सर्वे ते सत्सुखान्विताः / किमेतदिति संविक्ष्य तिष्ठन्ति विस्मिताशयाः //

तदा तत्र स लोकेश ऋषिरुपेण भासयन् / सर्वानधोमुखान् सत्त्वानुपैति तान् विलोकयन् / तमृषिं संप्रभासन्तं समायातं विलोक्य ते //

सर्वे ऽप्यधोमुखाः सत्त्वाः समुपायान्ति संमुखम् / तत्र सर्वे ऽपि ते सत्त्वाः प्रणत्वा तं मुनिं मुदा //

श्रद्धासने प्रतिष्ठाप्य प्रार्थयन्त्येवमादरात् / महर्षे यदिहायासि तदस्मद्भाग्ययोगतः //

तद्भवान् कृपयास्माकं दैवमाख्यातुमर्हति / किं कर्म पातकं घोरमस्माभिः प्रकृतं पुरा //

येनास्मो ऽधोमुखा सर्वे वयं जाता इहेदृशाः //

इति तैः प्रार्थितं श्रुत्वा स महर्षिर्विलोक्य तान् / सर्वानधोमुखान् सत्त्वान् समादिशति बोधयन् //

शृणुश्वं यत्पुरा कर्म युष्माभिः प्रकृतं यथा / तत्समुपदिशाम्यत्र श्रुत्वा तत्परिबुध्यताम् //

यत्त्रिरन्तं प्रतिक्षिप्य मदेर्ष्यामानगर्विताः / अदृश्यमिति भाषन्तो चरन्नधोमुखाः पुरा //

तेनैतद्दैवयोगेन यूयं सर्वे ऽप्यधोमुखाः / दुःखानि विविधान्यत्र भुक्त्वा वसथ साम्प्रतम् //

तदत्र श्रद्धया यूयं त्रिरत्नशरणं गताः / ध्यात्वा स्मृत्वा समुच्चार्य नामापि भजतादरात् //

पोषधं च व्रतं धृत्वा चतुर्ब्रह्मविहारिणः / स्वपरात्महितं कृत्वा संचरध्वं सदा शुभे //

ततः संबोधिचित्तेन धृत्वा बोधिव्रतं सदा / त्रिरत्नभजनोत्साहैः संचरध्वं जगद्धिते //

ततो यूयं विकल्मषाः परिशुद्धत्रिमण्डलाः / निःक्लेशा बोधिमासाद्य निर्वृतिसुखमाप्स्यथ //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा सर्वे ऽपि ते मुदा / तस्य पादौ पुनर्नत्वा पुरःस्थित्वैवमब्रुवन् //

नाथो ऽसि त्वं जगल्लोके सद्धर्मसुखसंभरः / आश्वासय तदस्माकमन्धानां पापचारिणाम् //

तमो ऽभिभूतदृष्टीनां प्रणष्टपथचारिणम् / अनाथानाममित्राणां दीनानां मूढचेतसाम् //

त्राणशरण्यशून्यानां मन्दानां दुःखभागिनाम् / धर्मदीपं समुज्ज्वाल्य दर्शय निर्वृतेः पथः //

दत्वा सत्सुखसम्पत्तिर्न्नाथो भव शुभार्थभृत् / दत्वा पुण्यार्जनोपायं सन्मित्रो भव सन्मतिः //

दुर्गतितरणोपायं प्रदत्वा भवसद्गतिः / सद्गतिगमनोपायं दत्वा शास्त्वा गुरुर्भव //

निर्वार्य पापसंगेभ्यस्त्राता क्लेशापहो भव / दुर्वृत्तिक्लेशसंतापं हत्वा भवशरण्यकः //

सद्धर्मसाधनोत्साहं दत्वा भव विनायकः / सद्गुणसुखसंपत्तीर्दत्वा भव सुहत्प्रभुः //

सद्धर्मं समुपादिश्य चारयास्मान् सुसंवरे / विमुक्तिसाधनोपायं दत्वा प्रेषय निर्वृतिम् //

धन्यास्ते सुखिता येते सततं शरणे स्थित्वा / स्मृत्वा नाम समुच्चार्य ध्यात्वा भजन्ति सर्वदा //

ईदृग्दुःखं न ते क्वापि यास्यन्ति भवचारणे / यादृग्वयमिदं दुःखमनुभावामहे सदा //

ते सद्भाग्या महासत्त्वा ये सदा ते उपस्थिताः / आदिमध्यान्तकल्याणं धर्मं श्रुत्वा चरन्ति वै //

वयमपि तथा सर्वे सदा ते शरणे स्थिताः / धर्मं श्रुत्वा सुकल्याणमिच्छामश्चरितुं व्रतम् //

तत्प्रसीद महर्षे त्वमस्माकं सद्गुरुर्भव / सद्धर्मं समुपादिश्य चारयास्मान् सुसंवरे //

इति तैः प्रार्थितं श्रुत्वा स महर्षिः प्रसादितान् / तान् सर्वान समुपामन्त्र्य समालोक्यैवमादिशत् //

शृणुध्वं सादरं यूयं सदा भग्रं यदीच्छथ / हितार्थं वः प्रवक्ष्यामि सद्धर्मबोधिसाधनम् //

इत्यादिश्य स कारण्डव्यूहसूत्रं सुभाषितम् / उच्चार्य श्रावयन् बोधिचर्यायां योजयत्यपि //

ततस्ते पुरेषाः सर्वे सद्धर्मसाधनोद्यताः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संचरन्ते सुसंवरे //

ततस्ते विमलात्मानः परिशुद्धत्रिमण्डलाः / बोधिचर्याव्रतं धॄत्वा संचरन्ते जगद्धिते //

सर्वे ऽपि ते महासत्त्वा बोधिसत्त्वा महर्द्धिकाः / परमसुखाभर्तारो भवन्त्यप्यनिवर्तिनः //

एवं स त्रिजगन्नाथ ऋषिरुपेण बोधयन् / सर्वान्स्तान बोधिचर्यायां नियुज्य चारयत्यपि //

एवं तान् बोधिमार्गे ऽसौ महर्षिः सर्वान्नियुज्य च / ततो ऽन्तर्हित आकाशे याति वह्निरिवोज्ज्वलन् //

तमाकाशगतं दृष्ट्वा सर्वे ते ऽप्यतिविस्मिताः / प्रणत्वा चानुशंसतः संचरन्ते समादरात् //

तस्य लोकेश्वरस्येयं पुण्यकान्तिः शुभा प्रभोः / अवभास्य जगल्लोकमिहापि संप्रसारिता //

एवं स त्रिजगन्नाथो लोकेश्वरो जिनात्मजः / सर्वसत्त्वहितं कृत्वा प्रचरन्ति समन्ततः //

तेन तस्य महत्पुण्यस्कन्धं बहुसमुत्तमम् / अप्रमेयमसंख्येयं इत्यादिष्टं मुनीश्वरैः //

एवं विज्ञाय सर्वे ऽस्य लोकेशस्य सदादरात् / स्मॄत्वा ध्यात्वा समुच्चार्य नामापि भक्तुमर्हथ //

ये तस्य शरणं गत्वा स्मृत्वा ध्यात्वापि सर्वदा / नामापि च समुच्चार्य भजन्ति श्रद्धया मुदा //

दुर्गतिं ते न गच्छन्ति संजातास्सद्गतौ सदा / धर्मश्रीगुणसंपत्तिर्भुक्त्वा यान्ति सुखावतीम् //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण विश्वभुवा निशम्य ते / सर्वे सभाश्रिता लोकाः प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

इत्येवं लोकनाथस्य पुण्यप्रभावमुत्तमम् / विश्वभुवा मुनीन्द्रेण समादिष्टं मया श्रुतम् //

एवं सुकृतमाहात्म्यं लोकेश्वरस्य सद्गुरोः / विज्ञाय शरणं गत्वा भजन्तु बोधिवांछिन //

ये तस्य शरणं गत्वा भजन्ति श्रद्धया सदा / सद्धर्मगुणसौख्यं भुक्त्वा यायुः सुखावतीम् //

तत्र गत्वामिताभस्य सद्धर्मामृतमुत्तमम् //

पीत्वा संबोधिमासाद्य प्रान्ते यायुः सुनिर्वृतिम् //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रीघनेन निशम्य ते / सर्वे सभाश्रिता लोकाः प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

// इत्यधोमुखसत्त्वोद्धरप्रकरणम् //

8. रूपमयी भूमि चतुष्पाद पुरुषोद्धारण प्रकरणम्

अथासौ भगवांश्छास्ता शाक्यमुनिरीश्वरः / विष्कम्भिनं तमालोक्य पुनरेवं तमादिशत् //

शृणु च कुलपुत्रास्य लोकेश्चरस्य सद्गुरोः / सद्धर्मगुणमाहात्म्यं श्रुतं मया तद्च्यते //

तदा गगनगंजो ऽसौ भगवन्तं मुनीश्वरम् / विश्वभुवं तमानम्य पुनरेवमपृच्छत //

भगवन् स महाभिज्ञो लोकेश्वरो जिनात्मजः / पुनः सत्त्वान् समुद्धर्तुं कुत्रान्यत्राभिगत्छति //

पुनस्तच्छ्रोमिच्छामि यदन्यत्र स संसरन् //

सत्त्वान् पश्यन् समुद्धृत्य धर्मे युनक्ति तदादिश //

इति तेनोदितं श्रुत्वा भगवन् स मुनीश्वरः / गगनगंजमालोक्य तं पुनरेवमादिशत् //

शृणुष्व कुलपुत्रास्य लोकेशस्य जगत्प्रभोः / वक्ष्ये सद्गुणमाहात्म्यं श्रोतुं त्वं च यदीच्छसि //

तद्यथासौ महासत्त्वो लोकेश्वरो जिनात्मजः / ततो रुपमयीं भूमीं गच्छति संप्रभासयन् //

तत्र सत्त्वान् मनुष्यान् गांश्चतुष्पादान् विलोक्य सः / लोकेश्वरो दिव्यरुपः समुपासृत्य तिष्ठति //

तं दिव्यरुपमालोक्य सर्वे ते विस्मयान्विताः / पुरतः समुपाश्रित्य नत्वैवं प्रार्थयन् मुदा //

अहोभाग्यं तदस्माकं यद्भवानिह दृश्यते / तदस्माम् कृपयालोक्य समुद्धर्त्तुमिहार्हति //

इति तैः प्रार्थ्यमानो ऽसौ लोकेश्वरः कृपात्मकः / तान् सर्वान् समुपामन्त्र्य समालोक्यैवमादिशत् //

भगवन्तो ऽत्र समाधाय शृणुध्वं यूयमादरात् / वक्ष्यामि यन्महत्सिद्धं धर्मनिर्वृतिसाधनम् //

तद्यथा यज्जगच्छ्रेष्ठं त्रिरत्नं भद्रकारकम् / तत्स्मृत्वा शरणं गत्वा भजध्वं सर्वदादरात् //

ये तेषां शरणं गत्वा न ते गछन्ति दुर्गतिम् / सदा सद्गतिसंजाताश्चरन्ति बोधिसंवरे //

एतत्पुण्यानुभावेन सर्वे ते पुरुषोत्तमाः / बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः संचरेवं जगद्धिते //

ततस्ते बोधिसंभारं पूरयित्वा यथाक्रमम् / सर्वसत्त्वहितं कृत्वा संयास्यन्ति सुखावतीम् //

तत्र गत्वामिताभस्य जितेन्द्रस्य सभाश्रिताः / सद्धर्मामृतमाभुज्य संरमेयुर्यहोत्सवैः //

एवं ते सुचिरं तत्र भुक्त्वा सौख्यं शुभोत्सवम् / ततो ऽन्ते त्रिविधां बोधिं प्राप्य यास्यन्ति निर्वृतिम् //

एवं मत्वा त्रिरत्नानां श्रद्धया शरणे स्थिताः / स्मृत्वा ध्यात्वा समुच्चार्य्य नामापि भजतादरात् //

तदैतत्पुण्यलिप्तांगाः शुद्धाशया जितेन्द्रियाः / निःक्लेशा विमलात्मानो बोधिसत्त्वा भविष्यथ //

ततः सत्त्वहितार्थेन बोधिचर्याव्रतोद्यताः / सर्वत्र भद्रतां कृत्वा गमिष्यथ सुखावतीम् //

तत्रामिताभनाथस्य पीत्वा धर्मामॄतं सदा / सद्धर्ममंगलोत्साहै रमिष्यथ सुसंवरे //

एवं तत्र चिरं भुक्त्वा सौख्यं भद्रमहोत्सवम् / प्रान्ते संबोधिमासाद्य समाप्स्यथ सुनिर्वृतिम् //

एवं मत्वा सदा बुद्धरत्नस्य शरणं गताः / स्मृत्वा ध्यात्वा समुच्चार्य नामापि भगतदरात् //

धर्मरत्नस्य माहात्म्यं श्रुत्वापि शरणे स्थिताः / स्मृत्वा ध्यात्वा समुच्चार्य नामापि भजतादरात् //

एवं च संघरत्नानां सत्कारैः समुपस्थिताः / स्मृत्वा ध्यात्वा समुच्चार्य नामापि भवताभवम् //

एतत्पुण्यं महत्ख्यातमसंख्येयं बहूत्तमम् / अप्रमेयं समाख्यातं सर्वैरपि मुनीश्वरैः //

एवं मत्वा त्रिरत्नानां शरणे समुपस्थिताः / स्मृत्वा ध्यात्वा समुच्चार्य नामापि सेव्यताभवम् //

एतत्पुण्यानुभावेन यूयं सर्वे विकल्मषाः / निःक्लेशा निर्मलात्मानः संयास्यथ सुखावतीम् //

तत्र गत्वामिताभस्य मुनीन्द्रस्योपसंश्रिता / सदा धर्मामृतं पीत्वा रमिष्यथ शुभोत्सवैः //

एवं तत्र चिरं भुक्त्वा महानन्दमयं सुखम् / प्रान्ते सम्बोधिमासाद्य संयास्यथ सुनिर्वृतिम् //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते पुरुषा मुदा / तथेति प्रतिसंश्रुत्व वदन्त्येवं च मोदिताः //

मार्ष भवति नो ऽन्धानां सन्माअर्गमुपदर्शकः / अत्राणानामपि त्राणं शरण्यं शरणार्थिनाम् //

अनाथानां पिता माता नाथश्चेष्टः सुहृत्पतिः / अगतीनां गतिश्चापि मित्रश्च व्यसनापहृत् //

तमःप्रणष्टमार्गाणां महादीपो भवानपि / मूर्खानां च प्रमत्तानां शास्ता सद्धर्मदेश्कः //

तद्वयं सर्वदा सर्वे भवतां शरणे स्थिताः / आज्ञां धृत्वा शुभे धर्मे संचरिष्यामहे ध्रुवम् //

सुखितास्ते माहाभागा ये भवच्छरणे स्थिताः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संचरन्ते शुभे सदा //

न तेषामिदृशं दुःखं भविष्यति कदाचन / यादृगिदं महट्कष्टमनुभावमहे भवे //

तद्भवान् कृपयास्माकं निर्वृतिसुखसाधनम् / सद्धर्मं समुपादिश्य सदेह स्थातुमर्हति //

इति तैः प्रार्थितं श्रुत्वा बोधिसत्त्वः स सर्ववित् / तान् प्रबोधितान् सर्वान् वदत्येवं विलोकयन् //

नाहं सदात्र तिष्ठेयं कार्याणि हि बहूनि मे / तन्मयात्र यथाख्यातं धृत्वा चरत सर्वदा //

इत्युक्त्वा स महाभिज्ञस्तेषां संबोधिसधनम् / समादिशति कारण्डव्यूहसूत्रं सुभाषितम् //

तत्सर्वेषां महायानसूत्राणां प्रवरोत्तमम् / श्रुत्वा ते पुरेषाः सर्वे प्राभिनन्दन्ति बोधिताः //

ततस्ते पुरुषाः सर्वे धृत्वा तत्सूत्रमादरात् / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संचरन्ते शुभे मुदा //

एतत्पुण्यानुभावेन सर्वे ते विमलाशयाः / बोधिसत्त्वा महासत्त्वा भवन्ति ब्रह्मचारिणः //

बोधिचर्याव्रतं धृत्वा प्रचरन्तो जगद्धिते / सद्धर्मचरणे युक्ता भवन्त्यप्यनिवर्तिनः //

एवं ते पुरुषाः सर्वे परिशुद्धत्रिमण्डलाः / स्वपरात्महितोत्साहैः संचरन्ते महासुखम् //

एवं स त्रिजगन्नाथो लोकेश्वरो जिनात्मजः / सर्वांस्तान् पुरुषान् धर्मे नियोजयति बोधयन् //

ततो ऽन्यत्र स लोकेशः सत्त्वानुद्धर्त्तुमुत्सुकः / अन्तर्हितो ज्वलदग्निरिवाकाशेन गच्छति //

एवं कृत्वा महत्पुण्यस्कन्धं तस्य जगत्प्रभोः / अप्रमेयमसंख्येयं समाख्यातं मुनीश्वरैः //

इति मत्वा सदा तस्य शरणे समुपस्थिताः / स्मृता नामापि चोच्चार्य ध्यात्वापि भजताभवम् //

ये तस्य शरणे स्थित्वा श्रद्धया समुपस्थिताः / स्मृत्वा ध्यात्वापि नामापि समुच्चाअर्य भजन्ति वै //

दुर्गतिं ते न गच्छन्ति कदाचन क्वचिद्भवे / सदा सद्गतिसंजाता भवन्ति धर्मचारिणः //

धर्मश्रीगुणसत्सौख्यं भुक्त्वा यान्ति सुखावतीम् / तत्र गत्वामिताभस्य शरणे समुपाश्रिताः //

सदा धर्मामृतं पीत्वा स्वपरात्महितोद्यताः / महानन्दसुखोत्साहैस्संरमन्ते यथासुखम् //

तत्रैव सुचिरं भुक्त्वा प्रचरन्तो जगद्धिते / प्रान्ते बोधिं समासाद्य निर्वृतिपदमाप्नुयुः //

इति सत्यं परिज्ञाय यूयं बोधिं यदीच्छथ / तल्लोकेशं महाभिज्ञं भजध्वं सर्वदा भवे //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण विश्वभुवा निशम्य सः / गगनगंज औत्सुक्यं प्राभ्यनन्दत् समार्षदः //

इत्येवं समुपादिष्टं विश्वभुवा श्रुतं मया / यूयमपि तथा तस्य सर्वदा भजतादरात् //

यूयमपि तथा सौख्यं भुक्त्वा सदा शुभारताः / बोधिश्रीगुणसंपन्नाः गमिष्यथ जिनालयम् //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रीघनेन निशम्य ते / सर्वसांघिका लोकाः प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

// इति रुपमयीभूमिचतुष्पादरुषोद्धारणप्रकरणम् //

9. बलि संबोधन बोधिमार्गावतारण प्रकरणम्

अथ सर्वनीवरणविष्कम्भी सो ऽभिनन्दितः / भूयस्तं श्रीघनं नत्वा प्रार्थयदेवमादरात् //

भगवछ्रोतुमिच्छामि भूयो ऽप्यस्य जगत्प्रभोः / सद्धर्मगुणमाहात्म्यं तेन श्रुत्वा स भगवान् पुनः / विष्कम्भिनं महासत्त्वं तमालोक्यैवमादिशत् //

ततो ऽसौ त्रिजगन्नाथो लोकेश्वरो जिनात्मजः / सत्त्वान् पश्यन् समुद्धर्तुं पाताले समुपाचरत् //

तत्र चायोमयी भूमी रसतले सुरालया / तत्रापि स महाभिज्ञो भासयन् समुपाचरत् //

यत्र राजा बलिर्नाम सर्वदैत्याधिपो ऽपि यः / बद्धः स वामनः सान्तःपुर जनो ऽधितिष्ठति //

दुर्दान्तं तं महावीर्यं त्रैलोकातिभयंकरम् / समुद्धर्तुं समालोक्य तत्राविशत् स भासयन् //

तत्र स रश्मिमुत्सृज्य सर्वत्र संप्रभासयन् / शनैश्चरन् समालोक्य बलेः सद उपाचरत् //

तत्र तं समुपायातं सुवर्णबिम्बमिवोज्ज्वलम् / दुरतः स बलिर्दृष्ट्वा निधायैवं व्यचिन्तयत् //

को ऽयमत्र समायातो दिव्यकान्तिः प्रभसयन् / महेश्वरो ऽथवा सूर्यश्चन्द्रो वापि हुताशनः //

को ऽन्य ईदृक्प्रभाश्रीमान् देवो वा दानवो ऽपि वा / गन्धर्वो किन्नरो वापि नागो वा गरुडो ऽपि वा //

ईदृग्महर्द्धिकः श्रीमान्नास्ति त्रैधातुकेष्वपि //

बोधिसत्त्वो ऽथवार्हन् वा मुनीन्द्रो वा समागतः //

इत्येवं चिन्तयन् द्रष्टुं स वामनासुरैः सह / सर्वपरिजनैश्चासौ बलिस्तं समुपाचरत् //

पश्यन्तं स बली राजा समीक्ष्यैनं जिनात्मजम् / लोकेश्वरं महासत्त्वं विज्ञाय संप्रमोदितः //

सहसा समुपासृत्य कृतांजलिपुटो मुदा / तस्य पादाम्बुजे नत्वा संपश्यन्नेवमब्रवीत् //

adya me safalaṃ janma bhavatsaṃdarśanodbhove / अधुना प्रणिधानं च संसिध्यते मनोरथम् //

अस्य मे शुध्यते ऽप्यात्मा मुच्यते सर्वपापतः / मुक्तो ऽस्मि बन्धनादद्य प्राप्तवान् सुगतेः पथः //

यद्भवान् स्वयमालोक्य मामुद्धर्तुमिहागतः / संदृश्यते मय ह्यद्य तन्मे पुण्यविपाकतः //

भवन्तं ये ऽपि पश्यन्ति पुण्यवन्तो नरा हि ते / भवन्ति श्रीसुखापन्नाः सर्वक्लेशविवर्जिताः / ते सत्त्वाः सुखिनो लोके परिशुद्ध विकल्मषाः //

भवचारणमुक्ता ये दृश्यन्ते भवतो भवे / भवतां दर्शनेनैवं मुक्तो ऽस्मि भवबन्धनात् / क्लेशादयः पलायन्ते गरुडस्येव पन्नगाः / भवानेव जगन्नाथः शास्ता सद्धर्मदेशकः / त्राता भर्ता शरण्ये ऽपि नास्त्यन्यो मे सुहृद्गतिः //

तद्भवान् कृपयालोक्य मामुद्धृत्य भवोदधेः / सन्मार्गे संप्रतिस्थाप्य संपालयितुमर्हति //

इति संप्रार्थ्य दैत्येन्द्रः स बलिः सांजलिः पुनः / प्रणत्वा तं जगन्नाथं सादरात् स्वपुरे ऽनयत् //

तत्र तं स्वपुरे नीत्वा महोत्सवैः प्रमोदनैः / अन्तःपुरे सुभास्वर्णरत्नपीठे न्यवेशयत् //

तत्र तं संप्रतिष्ठाप्य राजा संमोदितो बलिः / सान्तःपुरजनैः सार्धं यथाविधि समर्चर्यत् //

महद्राअजर्द्धिसत्कारैः सत्कृत्य प्रभजन् मुदा / पादाब्जे प्रणतिं कृत्वा प्रार्थयदेवमादरात् //

भगवंस्त्रैधातुनाथो ऽसि यदत्र स्वयमागतः / तदस्मान् कृत्पयालोक्य सर्वान् संत्रातुमर्हसि //

त्राता न विद्यते ऽस्माकं दशाकुलचारिणाम् / जरामरणभीतानां क्लेशाग्निदहितात्मनाम् //

भवाब्धश्रमखिन्नानां नित्यमुद्विग्नचेतसाम् / अनाथानामबन्धूनां भव माता पिता सुहृत् //

एषां बन्धनबद्धानां जात्यन्धानां दुरात्मनाम् / मूढानां च शुचित्तानां भव क्लेशापहो गतिः //

नाथो भव जगन्नाथः शास्ता सद्धर्मदेशकः / शरण्यं सद्गुरुर्मित्रं त्राता भर्ता हितार्थभृत् //

यथा भवान् जगल्लोकं निवार्य पापमार्गतः / धर्ममार्गे प्रतिष्ठाप्य पालयति विलोकयन् //

तथास्मानपि पापिष्ठान्निवार्य पापपद्धतेः / नियुज्य सहसे पश्यन् पालयितुं सदार्हसि //

कृपयास्मान् दुरासक्तान् समुद्दृत्य भवोदधेः / संबोधिसाधने धर्मे नियोजयतु बोधयन् //

इति संप्रार्थितं तेन बलिना भद्रवांछिना / श्रुत्वा लोकेश्वरश्चैनं बलिं दृष्ट्वैवमादिशत् //

साधु शृणु समाधाय दैत्याधिप समादरात् / हितार्थं ते प्रवक्ष्यामि यद्धर्मं बोधिसाधनम् //

संसारे सर्वदा भद्रं सौख्यं भोक्तुं यदीच्छसि / त्रिरत्नस्मरणं कृत्वा भज नित्यं समाहितः //

त्रिरत्नशरणं कृत्वा ये भजन्ति सदा भवे / दुर्गतिपरिमुक्तास्ते गछन्ति सद्गतिं सदा //

सद्गतावेव संजाताः सद्धर्मसाधनोद्यताः / पुण्यश्रीगुणसत्सौख्यं भुक्त्वा यान्ति जिनालयम् //

triratnabhajanotpannaṃ puṇyafalaṃ mahadbahu / अप्रमेयसंख्येयं संबोधिज्ञानसाधनम् //

एवं विज्ञाय दैत्येन्द्र संबोधिं यदि वांछसि / धर्मधातुं समभ्यत्च्य भज नित्यं समाहितः //

धर्मधातुं समभ्यर्च्य ये भजन्ति सदादरात् / विमुक्तपातकाः सर्वे गच्छन्ति ते जिनालयम् //

सद्धर्मान् च सदा श्रुत्वा सत्कृत्य श्रद्धयादरात् / अभ्यर्च्य शरणं कृत्वा भज नित्यं समाहितः //

सद्धर्मं ये सदा श्रुत्वा सत्कृत्य श्रद्धयादरात् / गत्वा शरणमभ्यर्च्य भजन्ति संप्रमोदिताः //

ते सर्वे क्लेशनिर्मुक्ताः परिशुद्धत्रिमण्डलाः / बोधिसत्त्वा महाभिज्ञाः संयान्ति सुगतालयम् //

संघरत्नानि ये ऽभ्यर्च्य श्रद्धया शरणं गताः / सत्कारैः समुपस्थाय भजन्ति सर्वदा मुदा //

ते ऽपि क्लेशविनिर्मुक्ताः शुद्धाशयाः शुभोद्यताः / महासत्त्वाः शुभोत्साहं भुक्त्वा यान्ति सुखावतीम् //

श्रद्धया यो ऽर्हते पिण्षपात्रामेकं प्रयच्छति / तस्य पुण्यमसंख्येयमप्रमेयं जगुर्जिनाः //

सर्वेषामपि पुण्यानां शक्यते मया / एतत्पुण्यप्रमानं तु शक्यते न जिनैरपी //

सर्वत्रैधातुकोत्पन्नाः सत्त्वाश्चेत्सुगतात्मजाः / ते ऽप्येतत्पुण्यसंख्यानां प्रमातुं नैव शक्नुयुः //

प्रागेवाहमिहैको ऽस्मिन् तत्कथं शक्नुयामिदम् / पुण्यस्कन्धं समाख्यातुं यन्न शक्यं जिनैरपि //

चूर्णीकृत्य महीं सर्वां कृत्वा चानुरजोमयम् / तत्सर्वं गणितुं शक्यं सर्वैबुद्धर्मयापि च / नतु त्रिरत्नसत्कारे पुण्यस्कन्धं कदाचन / प्रमातुं शक्यते सर्वैर्मुनीश्वरैर्मयापि च //

सर्वेषामुदधीनां च नदीनां च जलान्यपि / बिन्दुसंख्याप्रमाणेन गणितुं शक्यते मया //

मेरुप्रमाणभूर्जेषु संपूर्णमक्षरं लिखेत् / तदक्षराणि सर्वाणि संख्यातुं शक्यते मया //

सर्वेस्वपि समुद्रेषु सर्वास्वपि नदीषु च / यावत्यो वालुकास्तासां संख्यातुं शक्यते मया //

सर्वेषामपि जन्तूनां चतुर्द्विपनिवासिनाम् / देहजानि च लोमानि संख्यातुं शक्यते मया //

सर्वेषामपि वृक्षाणां चतुर्द्वीपमहीरुहाम् / शस्यानामपि पत्राणि संख्यातुं शक्यते मया //

प्रवर्षज्जलधराणां वर्षैकस्य निरन्तरम् / तद्बिन्दुपरिसंख्याभिः प्रमातुं शक्यते मया //

नतु त्रिरत्नसत्कारपिण्डपात्रादिदानजम् / पुण्यस्कन्धमसंख्येयं प्रमातुम् शक्यते मया //

यदि सर्वे ऽपि सत्त्वाश्च दशभूमिप्रतिष्ठिताः / बोधिसत्त्वा महासत्वा भवेयुर्ब्रह्मचारिणः //

यावत्तेषां महत्पुण्यं संबोधिġयानसाधनम् / ततो ऽपि हि महत्पुण्यं त्रिरत्नं संप्रादानजम् //

किमेवं बहुना प्रोक्ता सर्वेरपि मुनीश्वरैः / यत्संख्यातुं प्रमातुं च शक्यते न कदाचन //

तत्कथमहमेको ऽत्र संख्यातुं शक्नुयामपि //

अप्रेमेयमसंख्येयमित्येवं परिबुध्यताम् //

एतदेव महत्पुण्यं न क्षिणोति कदाचन / सर्वसत्त्वहिताधानसद्धर्मगुणसाधनम् //

भद्रश्रीसुखसंपत्तिसंस्थितिसंप्रदायकम् / सर्वक्लेशाग्निसंतापहरं संबोधिसाधनम् //

evaṃ mahatfalaṃ matvā triratnaṃ sarvadā smaran / ध्यात्वा स्तुत्वा प्रणत्वापि भज नित्यं समाहितः //

ये त्रिरत्नं सदा नित्यं श्रद्धया समुपाश्रिताः / स्मृत्वा ध्यात्वापि तुष्टाश्च प्रणत्वापि भजन्त्यदि //

सर्वे ते विमालात्मानः परिशुद्धेन्द्रियाशयाः / निःक्लेशाः सद्गुणाधाराश्चतुर्ब्रह्मविहारिणः //

धर्मश्रीगुणसंपत्तिशुभोत्साहसुखारताः / बोधिसत्त्वा महासत्त्वा भविष्यन्ति जिनात्मजाः //

ततः पारमिताः सर्वाः पूरयित्वा यथाक्रमम् / जित्वा मारगणान् सर्वान्निःक्लेशा विमलेन्द्रियाः //

अर्हन्तः त्रिजगत्पूज्या महाभिज्ञा विनायकाः / त्रिविधां बोधिमासाद्य सम्बुद्धपदमाप्नुयुः //

इति सत्यं समाख्यातं सर्वैरपि मुनीश्वरैः / मत्वा तस्मात्त्रिरत्नस्य भज बोधिं यदीच्छसि //

इति तेन जगच्छास्ता समादिष्टं निशम्य सः / बलिर्दैत्याधिपः पश्यन् विस्मयं समुपाययौ //

अथासौ चितयन् यज्ञदानादिप्रकृतं स्वकम् / गलदश्रुमुखः पश्यंल्लोकेश्वरं तमब्रवीत् //

भगवन् कीदृशं कर्म मूढेन प्रकृतं मया / येनेहापि मया प्राप्तं बन्धनं स्वजनैः सह //

हा मया कुधिया यज्ञं तीर्थिकसंमतं कृतम् / yatfalenāhamatraivaṃ bandhitaḥ sajano 'dhasi //

अहो बौद्धेषु यद्दानं प्रकृतं तत्फलं शुभम् / येनेह भद्रसंपत्तीर्भुक्त्वान्ते याति निर्वृतिम् //

हा मूढेन कृत तीर्थिकशासने मया / येनेहैवं महद्दुःखं प्राप्तं स्वजनैः सह //

यदा मया जगन्नाथ समारभ्य महन्महम् / सर्वार्थिभ्यः ससत्कारं दानं दत्तं यथेप्सितम् //

तदा वामन आगत्य ब्रह्मचारी ममाग्रतः / द्विपदमात्रसंस्थानं पृथिव्यां समयाचयत् //

तच्छ्रुत्वा दानरक्तेतन मया मानातिमानिना / तृतीये पदसंस्थानं दत्तं तस्मै महीतले //

मया प्रदत्तमादाय स्वस्तिवाक्यमुदीरयन् / वामनः स महन्मूर्त्तिं धृत्वातिष्ठत् पुरो मम //

स त्रिपादो महद्भूतो भीमरुपो महर्द्धिमान् / धृत्वा त्रैविक्रमीं मूर्त्तिं पश्यन् मामेवमब्रवीत् //

देहि मे यत्त्वया दत्तं तृतीयस्य पदस्य मे / स्थानं न विद्यते कुत्र स्थापयेयमिदं वद //

एकं न्यस्तं मयाकाशे द्वितीयं च महीतले //

तृतीयं मे पदं कुत्र स्थापयेथा त्दं वद //

इति तेनोदितं श्रुत्वा लज्जितो प्रविषर्णधिः / किंचिद्वक्तुशक्तो ऽहमतिष्ठं मूढमानसः //

तदा स विष्णुरालोक्य मामवमवदत्पुनः / यत्राहं स्थापयिष्यामि तत्र संस्थापयेद् ध्रुवम् //

इति तदुक्तमाकर्ण्य तदाहमवदंस्तथा //

त्वया संस्थाप्यते यत्र तत्र संस्थापयाम्यहम् //

इति सत्यं मया प्रोक्तं श्रुत्वा स संप्रहर्षितः / मूर्धनि मे तृतीयेन पादेनाक्रम्य विक्रमी //

मामिहाधसि पाताले सान्तःपुरजनान्वितम् / सबन्धुसानुगं चापि बन्धने स्थापयत्यसौ //

यन्महादारुणं पापं निर्दयेन मया कृतम् / तेनात्र बन्धनं प्राप्तं सान्तःपुरजनैः सह //

दत्वार्थिभ्यो ऽपि सर्वेभ्यः सर्वोपकरणान्यपि / यथाभिवांछितं द्रव्यं गजाश्वरथवाहनम् //

कुक्षत्रे यत्कृतं दानमेतत्फलमिहाश्यते / हा मया किं कृतं श्रुत्वा तीर्थिकशासनम् //

evaṃ bhadrafalaṃ puṇyaṃ triratnabhajonodbhavam / मया न श्रूयते क्वापि ज्ञायते नैवमुत्तमम् //

हाहं तीर्थिकैर्दुष्टैवशीकृत्वाभिवांछितः / प्रतारितो ऽप्यसद्धर्मे प्रापितो ऽत्रापि बन्धने //

īdṛśaṃ satfalaṃ puṇyaṃ bhadraśrībodhisādhane / सुक्षत्रे दानसंभूतं नश्रुतं न मतं मया //

यदीदृशं महत्पुण्यं भद्रश्रीबोधिसंप्रदम् / न ज्ञातं तत्त्रिरत्नानां प्राभजिष्यन् सदा भवे //

तन्मया भगवन् ज्ञातं श्रुत्वेदं भवतोदितम् / तत्सदैव त्रिरत्नानां शरणस्थो भजाम्यहम् //

तद्भवान् समुपाख्यातु त्रिरत्नभजने विधिम् / अद्यारभ्य सदाप्येवं चरिष्याम्यहमाभवम् / तथाहं भगवन् बुद्धरत्नस्य शरणे स्थितः / यथाविधि समभ्यर्च्य भजानि सर्वदाभवम् //

तथा च धर्मरत्नानां शरणे समुपस्थितः / सत्कृत्य श्रद्धया गौण्यं श्रुत्वा भजानि सर्वदा //

तथा य संघरत्नानां शरणे सर्वदा स्थितः / तथार्हभोजनैश्चापि सत्कृत्य प्रभजाम्यहम् //

यथात्र भवतादिष्टं संचरिष्ये तथा खलु / संबोधिसाधनं धर्मं समुपादेष्टुमर्हति //

इति तदुक्तमाकर्ण्य लोकेश्वरः स सर्ववित् / प्रबोधितं तमालोक्य दैत्येन्द्रमेवमादिशत् //

साधो बले ऽसुरेन्द्रो ऽसि तच्छ्रिणुष्व समाहितः / हितार्थं ते प्रवक्ष्यामि यदि सद्धर्ममिच्छसि //

आदौ विरम्य पापेभ्यो दुष्टमित्राद्दूरगतः //

सन्मित्रं समुपाश्रित्य चर भद्र समाहितः //

ततः श्रद्धाशयो धीरश्चतुर्ब्रह्मविहारिकः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा बोधिचर्याव्रतं चर //

सौगतेभ्यस्तथार्थिभ्यः श्रद्धया मानयन् मुदा / संबोधिप्रणिधानेन कुरुष्व दानमीप्सितम् //

संबोधिप्रणिधानेन यद्धानं श्रद्धया कृतम् / tatfalaṃ hi mahatsiddhaṃ saṃbuddhapadasādhanam //

ततो ऽन्यत्प्रणिधानेन यद्दानं प्रकृतं मुदा / तत्कलं श्रीमहत्सौख्यं दद्यान् नैव तु सौगतम् //

तत्त्रिरत्नमनुस्मृत्वा संबोधिनिहिताशयः / ददस्व श्रद्धया दानं बौद्धं पदं यदीच्छसि //

एवं दत्वा सदा दानं बोधिचित्तो जितेन्द्रियः / शुचिशीलसमाचारश्चरस्व पोषधं व्रतम् //

व्रतं विना न शुध्येत त्रिकायं महतामपि / तद्बोधिप्रणिधानेन चरष्व सौगतं व्रतम् //

एवं व्रतं सदा धृत्वा चतुर्ब्रह्मविहारधृक् / संबोधिप्रणिधानेन क्षान्तिव्रतं समाचर //

कृत कल्पसहस्त्रैर्यद्दानं त्रिरत्नसाधनम् / क्लेशोत्थितो जगद्दुष्टः क्रधो हन्ति क्षणेन तत् //

तत्क्लेशारीन् जगद्दुष्टान् क्रोधमूलान् विनिर्जयन् / संबोधिप्रणिधानेन सत्त्वे क्षमाव्रतं चर //

केवलं क्षमया नैव सद्धर्मगुणसाधनम् / विना वीर्यसमुत्साहम् सिध्यते बोधिसंवरम् //

तत्कौधीद्यं समुत्सृज्य संबोधिनिहिताशयः / धृत्वा वीर्यसमुत्साहं चर भद्रार्थसाधने //

न हि वीर्यं विनाकार्यं सिध्यते सुधियामपि / तस्माद्वीर्यं समाधाय संबोधिकृतनिश्चयः //

स्वपरामहिताधानं सद्धर्मरत्नमर्जय / दुर्बुद्धेर्हि महोत्साहं वीर्यं न साधयेच्छुभम् //

स्वपरात्महितोत्पातमेव कुर्यात् सदारिवत् / तद्धैर्यसुमतिं धृत्वा संबोधिध्याननिष्ठितः //

सर्वसत्त्वहिताधानं सद्धर्मरत्नमर्जय / प्रज्ञाविरहितो नैव ध्यानाहितो ऽपि सिध्यते / तत्सत्प्रज्ञामहारत्नमर्जय त्रिजगद्धिते //

एतद्धि परमोपायं संबोधिज्ञानसाधने / विज्ञाय त्वं सदा सत्त्वहितार्थे चर सद्व्रतम् //

तदा त्वं बोधिसत्त्व स्याः सर्वसत्त्वहितार्थभृत् / भद्रचारी महाअभिज्ञो महासत्त्वो जिनात्मजः //

इति बौद्धपदं प्राप्तुं यदीच्छसि जगद्धिते / बोधिचित्तं महारत्नं प्राप्तुं रत्नत्रयं भज //

त्रिरत्नभजनोत्पत्रपुण्यरत्नानुभावतः / बोधिचित्तं महारत्नं प्राप्स्यते जगद्धिते //

इति तेन जगच्छास्त्रा समादिष्टं निशम्य सः / बलिः प्रबोधितो बोधिचर्याव्रतं समैच्छत //

ततः स बलिरालोक्य तं लोकेशं जिनात्जम् / सांजलिः प्रणतिं कृत्वा प्रार्थयच्चैवमादरात् //

भगवंस्त्रिजगन्नाथो भवानेव जगद्गुरुः / समुद्धर्ता सुहृन्मित्रं कश्चिन्नैवापरो मम //

तदाज्ञां भवतां धृत्वा शिरसाहं समाहितः / त्रिरत्नभजनं कॄत्वा संचरिष्ये सुसंवरम् //

तच्चित्तरत्नसंप्राप्त्यै सर्वान् बुद्धान् मुनीश्वरान् / धर्मरत्नं च संघांश्च शरणं गच्छामि सर्वदा //

तेषां पूजां करिष्यामि श्रद्धया समुपस्थितः / धर्में श्रुत्वा च संघानां दास्ये यथार्हं भोजनम् //

अद्यारभ्य सदा तेषां मुनीन्द्राणामुपासकः / यथाविधि व्रतं धृत्वा चरिष्यामि जगद्धिते //

सच्चित्तरत्नग्रहणाय सम्यक्पूजां करोम्येष तथागतानाम् / सद्धर्मरत्नस्य च निर्मलास्य बुद्धात्मजानां च गुणाकराणाम् //

yāvanti puṣpāṇi falāni cauvaṃ bhaiṣajyajātāni ca yānio santi / रत्नानि यावन्ति च सन्ति लोके जलानि च स्वच्छमनोरमाणि //

महीधरा रत्नमयास्तथान्ये वनप्रदेशाश्च विवेकरम्याः / latāḥ supuṣpābharaṇojjvalāśca dumāśca ye satfalanamraśākhāḥ //

देवादिलोकेषु च गन्धधूपाः कल्पद्रुमा रत्नमयाश्च वृक्षाः / सरांसि चाम्भोरुहभूषनानि हंसस्वनात्यन्तमनोहराणि //

अकृष्टजातानि च शस्यजातान्यन्यानि वा पूज्यविभूषणानि / आकाशधातिप्रसरावधीनि सर्वान्यपीमान्यपरिग्रहानि //

आदाय बुद्धया मुनीपुंगवेभ्यो निर्यातयाम्येष सपुत्रकेभ्यः / गृह्णन्तु तन्मे वरदक्षिणीया महाकृपा मामनुकम्पमानाः //

अपुण्यवानस्मि महादरिद्रः पूजार्थमन्यन्मम नास्ति किंचित् / अतो ममार्थय परार्थचिन्ता गृणन्तु नाथा इदमात्मशक्त्या //

ददामि चात्मानमहं जिनेभ्यः सर्वेण सर्वं च तदात्मजेभ्यः / परिग्रहं मे कुरुताग्रसत्त्वा युष्मासु दासत्वमुपैमि भक्त्या //

परिग्रणास्मि भवत्कृतेन निभीर्भवे सत्त्वहितं करोमि / पूर्वं च पापं समतिक्रमामि नान्यच्च पापं प्रकरोमि भूयः //

सबुद्धधर्मसंघेषु चैत्येषु प्रतिमासु च / पुष्परत्नादिवर्षाश्च प्रवर्तन्तां निरन्तरम् //

बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः पूजयन्ति यथा जिनान् / तथा सर्वान् मुनीन्द्रांस्तान् सपुत्रान् पूजयाम्यहम् //

स्वरांगसागरैः स्त्रोत्रैः स्तौमि चाहं गुणोदधीन् / स्तुतिसंगीतिमेघाश्च संभवन्त्येष्वनन्यथा //

सर्वक्षत्राणुसंख्यैश्च प्रणामैः प्रणमाम्यहम् / सर्वांस्त्र्यध्वगतान् बुद्धान् सहधर्मगणोत्तमान् //

सर्वचैत्यानि वन्दे ऽहं बोधिसत्त्वाश्रयानपि / नमस्करोम्युपाध्यायानभिवन्द्यान् यतींस्तथा //

बुद्धं गच्छामि शरणं यावदाबोधिमण्दतः / धर्मं गच्छामि शरणं बोधिसत्त्वगणांस्तथा //

विज्ञापयामि संबुद्धान् सर्वदिक्षु व्यवस्थितान् / महाकारुणिकांश्चापि बोधिसत्त्वान् कृतांजलिः //

अनादिगतिसंसारे जन्मन्यत्रैव वा पुनः / यन्मया पशुना पापं कृतं कारितमेव वा //

यच्चानुमोदितं किंचिदात्मघाताय मोहिनः / तदत्ययं देशयाम्यत्र पश्चात्तापेन तापितः //

रत्नत्रये ऽपकारो यो मातापितृषु वा मया / गुरुष्वन्येषु वा क्षोपात्कायवाग्बुद्धिभिः कृतः //

अनेकदोषदुष्टेन मया पापेन मोहना / यत्कृतं दारुणं पापं तत्सर्वं देशयाम्यहम् //

कथं च निःसराम्यस्मात् नित्योद्विग्नो ऽस्मि साम्प्रतम् //

मा भून्मे मृत्युरचिरादक्षीणे पापसंचये //

कृताकृतोपरीक्षो ऽयं मृत्युर्विश्रम्भघातकः / स्वस्थास्वस्थैरविश्वास्य आहस्मिकमहाशनिः //

प्रियाप्रियनिमित्तेन पापं कृतमनेनेकधा / सर्वमुत्सृज्य गन्तव्यं मया न ज्ञातमीदृशम् //

अप्रिया न भविष्यन्ति भविष्यन्ति न मे प्रियाः / अहं च न भविष्यामि सर्वं च न भविष्यति //

तत्तत्स्मरणतां याति यद्यद्वस्त्वनुभूयते / स्वप्नानूभूतवत् सर्वें गतं न पुनरीक्ष्यते //

इहैव तिष्ठतस्तावद्गतानेकप्रियाप्रियाः / तन्निमित्तं कृतं पापं मे पुरःस्थितम् //

एवमागन्तुको ऽमीती मया नैव समीक्ष्यते / मोहनुनयाविद्वेअषैः कृतं पापमनेकशः //

रात्रिंदिवमविश्राममायुषो वर्धते व्ययः / आयस्यज्यागमो मास्ति न मरिष्याम्यहं कथम् //

इह शय्यागतेनापि बन्धुमध्ये ऽपि तिष्ठता / मयैवैकेन सोढव्या मर्मछेदादिवेदना //

यमदूतैर्गृहीतस्य कुतो बन्धुसुहृत्सखाः / पुण्यमेकं तदा त्राणं मया तत्रैव संचितम् //

अनित्यजीवीतासंगादित्थं भयमजानता / प्रमत्तेन मदान्धेन बहुपापं मयार्जितम् //

अंगछेदार्थमप्यन्यो नीयमानो विशुष्यति / पिपसितो दीनदृष्टिरन्यदेवेक्षते जगत् //

किं दुष्टैर्भैरवाकारैर्यमदूतैरधिष्ठितः / महात्रासंकरग्रस्तः पुरीषोत्सर्गवेष्टितः //

कातरैर्नत्रविक्षोपैस्त्राणान्वेषी चतुर्दिशम् / को मे महाभयादस्मात् साधुस्त्राता भवेदिह //

त्राणशून्या दिशो दृष्ट्वा पुनः संमोहमागतः / तदाहं किं करिष्यामि तस्मिन् स्थाने महाभये //

अधैव शरणं यामि जगन्नाथान् महाबलान् / जगद्रक्षार्थमुद्युक्तान् सर्वत्रासहरान् जिनान् //

तैश्चाधिगतं धर्मं संसारभयनाशनम् / शरणं यामि भावेन बोधिसत्त्वगणं तथा //

समन्तभद्रायात्मानं ददामि भयविह्वलः / विरौम्यार्तरवं भीतो भयं नाशयते द्रुतम् //

तत्र सर्वज्ञनाथस्य सर्वपापापहारिणः / वाक्यमुल्लंघयामीति धिग्मामत्यन्तमोहितम् //

तिष्ठाम्यत्यप्रमत्तो ऽहं प्रयातेष्वितरेष्वपि / किमु योजनसाहस्रे प्रपाते दीर्घकालिके //

अद्यैव मरणं नैति न युक्त मे सुखासिका / अवश्यं न भविष्यामि कस्मान्मे सुस्थिनं मनः //

पूर्वानुभूते नष्टेभ्यः किं मे सारमवस्थितम् / येषु मे ऽभिनिविष्टेन गुरुणां लंघिनं वचः //

जीवलोकमिमं त्यक्त्वा बन्धून् परिचितानपि / एकाकी क्वापि यास्यामि किं मे सर्वैः प्रियाप्रियैः //

इयमेव तु मे चिन्ता युक्ता रात्रंदिवं सदा / अशुभान्नियतं दुःखं निःसरेयं ततः कथम् //

मया दुष्टेन मूढेन यत्पापं प्रकृतं पुरा / प्रकृत्या देशयाम्येष नाथानामग्रतो ऽधुना / कृतांजलिर्दुःखभीतः प्रणिपत्य पुनः पुनः //

अत्ययमत्ययत्वेन प्रतिगृह्णन्तु नायकाः / अभद्रकं पुनर्नाथा न करिष्यामि सर्वदा //

अपायदुःखविश्रामं सर्वसत्त्वैः कृतं शुमम् / अनुमोदे प्रमोदेन सुखं तिष्ठन्तु दुःखिताः //

संसारे दुःखवैमोक्षमनुमोदे शरीरिनाम् / बोधिसत्त्वत्वबुद्धत्वमनुमोदे च तायिनाम् //

चित्तोत्पादसमुद्रांश्च सर्वसत्त्वसुखावहान् / सर्वसत्त्वहिताधानाननुमोदे च शासिनाम् //

सर्वदिक्संस्थितान् बुद्धन् प्रार्थयामि कृतांजलिः / धर्मप्रदीपं कुर्वन्तु मोहाद्दुःखप्रपातिनाम् //

जिनान् निर्वातुकामांश्च याचयामि समादरात् / कल्पो ऽननल्पान्स्तिष्ठन्तु मा भूदन्धमिदं जगत् //

इत्युक्ते बलिना तेन लोकेश्वरो निशम्य निशम्य सः / साधु साध्विति संराध्य तं बलिं चैवमब्रवीत् //

क्षणसंपदियं सुदुर्लभा प्रतिलब्धा पुरुषार्थसाधनी / यदि नात्र विचिन्त्यते हितं पुनरप्येष समागमः कुतः //

रात्रौ यथा मेघघनान्धकारे विद्युत्क्षणं दर्शयति प्रकाशम् / बुद्धानुभावेन तथा कदाचिल्लोकस्य पुण्येषु मतिःक्षणं स्यात् //

तस्माच्छुभं दुर्बलमेव नित्यं बलं तु पापस्य महत्सुघोरम् / तज्जीयते ऽयेन शुभेन केन संबोधिचित्तं यदि नाम न स्यात् //

कल्पाननल्पान् प्रतिचिंतयद्भिर्दृष्टं मुनीन्द्रैः हितमेतदेव / यतः सुखेनैव सुखं प्रवृद्धमुत्प्लावयत्यमितान् जनौघान् //

भवदुःखशतानि तर्तुकामैरपि सत्त्वव्यसनानिओ हर्तुकामैः / बहुसौख्यशतानि भोक्तुकामैर्न विमोच्यं हि सदैव बोधिचित्तम् //

भवचारकबन्धनो वरो कः सुगतानां सुत उच्यते क्षणेन / सनरामरलोकवन्दनीयो भवति स्यादित एव बोधिचित्ते //

अशुचिप्रतिमामिमां गृहीत्वा जिनरत्नप्रतिमां करोत्यनर्घाम् / रसजातमतीव वेधनीयं सुदृढं गृह्णीष्व बोधिचित्तरत्नम् //

सुपरीक्षितमप्रमेयधीभीर्बहुमूल्यं जगदेकसार्थवाहैः / गतिपत्तनविप्रवासशीलाः सुदृढं गृह्णन्तु बोधिचित्तरत्नम् //

kadalīva falaṃ vihāya yāti kṣayamanyatkuśalaṃ hi sarvameva / satataṃ falati kṣayaṃ na yāti prasavatyeva hi bodhicittavṛkṣaḥ //

कृत्वापि पापानि सुदारुणानि यदाश्रयादुत्तरति क्षणेन / शूराश्रयेणैव महाभयानि नाश्रीयते तत्कथमज्ञसत्त्वैः //

युगान्तकालानलवन्महान्ति पापानि यन्निर्दहति क्षणेन / यस्यानुशंसानमितान् उवाच मैत्रेयनाथः सुधनाय धीमान् //

तद्बोधिचित्तं द्विविधं विज्ञातव्यं समासतः / बोधिप्रणिधिचित्तं च बोधिप्रस्थानमेव च //

गन्तुकामश्च गन्तुश्च यथाभेदः प्रतीयते / तद्वद् भेदा ऽनयोर्ज्ञेयो यथासंख्येन पण्डितैः //

bodhipraṇidhicittasya samsāre 'pi mahatfalam / न त्वविच्छिन्नपुण्यत्वं यथाप्रस्थानचेतसः //

यतः प्रभृत्यपर्यन्तसत्त्वधातुप्रमोक्षणे / समाददाति तच्चित्तमनिवर्तेन चेतसा //