गुणकारण्डव्यूहसूत्र

गुणकारण्डव्यूहसूत्र

गुणकारण्डव्यूह सूत्र

1. श्रीत्रिरत्न भजनानुशंसावदानम्

ओम् नमः श्रीरत्नत्रयायः नमः सर्वबुद्धबोधिसत्त्वेभ्यः //

यं श्रीघनो महाबुद्धः सर्वलोकाधिपो जिनः / तं नाथं शरणं गत्वा वक्ष्ये लोकेशसत्कथाम् //

या श्री भगवती देवी सर्वधर्माधिपेश्वरी / तस्या भक्तिप्रसादेन वक्ष्यामि बोधिसाधनम् //

येन संपालितं सर्वं त्रैधातुकमिदं जगत् / तस्य लोकेश्वरस्याहं वक्ष्ये सर्वार्थसाधनम् / तद्यथाभून्महासत्त्वो जिनश्रीराज आत्मवित् / त्रिरत्नशरणं गत्वा यतिरर्हन् जिनात्मजः //

एकस्मिन् समये सो ऽर्हद् बोधिमण्डे जिनाश्रमे / बोधिचर्याव्रतम् धृत्वा जगद्धित्वे समाश्रयत् //

तदा तत्र महाभिज्ञो जयश्रीर्यतिरात्मवित् / सद्धर्मं समुपादेष्टुं सभासने समाश्रयत् //

तं दृष्ट्वा श्रावकाः सर्वे भिक्षवो ब्रह्मचारिणः / तत्सद्धर्मामृतं पातुमुपेत्य समुपाश्रयन् //

तथान्ये बोधिसत्त्वाश्च संबोधिव्रतसाधिनः / सुभाषितामृतं पातुं तत्सभां समुपाश्रयन् //

भिक्षुण्यश्चेलकाश्चैवमुपासका उपासिकाः / व्रतिनो ऽपि महासत्त्वाः सम्बुद्धभक्तिचारिकाः //

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चापि राजानो मन्त्रिणो जनाः / अमात्याः श्रेष्ठिनः पौराः सार्थवाहा महाजनाः //

तथा जानपदा ग्राम्याः पार्वतिकाश्च नैर्गमाः / तथान्ये दैशिका लोकाः सद्धर्मगुणवांछिनः //

सर्वे ते समुपागत्य तमर्हन्तं जयश्रियम् / यथाक्रमं समभ्यर्च्य प्रणत्वा समुपाश्रिताः //

तत्सद्धर्मामृतं पातुं कृतांजलिपुटा मुदा / शास्तारं तं समालोक्य परिवृत्य निषेदिरे //

तदा सो ऽर्हन्महासत्त्वो बोधिसत्त्वो जिनात्मजः / जिनश्रीराजन्नालोक्य सर्वांल्लोकान् सभाश्रीतान् //

त्रिरत्नगुणमाहात्म्यं श्रोतुं समभिलाषिणः / समुत्थायासनात्तस्य जयश्रियः पुरो ऽग्रतः //

उद्वहन्नुत्तरासंगं जानुभूमितलाश्रितः / पादाब्जं सांजलिर्नत्वा प्रार्थयदेवमादरात् //

भदन्त श्रोतुमिछामि त्रिरत्नोत्पत्तिसत्कथाम् / तद्भगवान् समुपादिश्य सम्बोधयतु मां गुरो //

इति संप्रार्थिते तेन जिनश्रीगुणसंभृता / जयश्रीः सुमतिः शास्ता सभा वीक्ष्यैवमादिशत् //

साधु शृणु समाधाय जिनश्रीराज सन्मते / त्रिरत्नस्य समुत्पत्तिसत्कथागुणविस्तरम् //

यथा मे गुरुणादिष्टं जिनकल्पेन योगिना / उपगुप्तेन लोकानां हितार्थे वक्ष्यते मया //

तद्यथाभून्महाराजश्चक्रवर्तीं नराधिपः / अशोको नाम राजेन्द्रः सर्वलोकहितार्थभृत् //

एकदा स महाराजः सद्धर्मगुणलालसः / त्रिरत्नगुणमाहात्म्यं श्रोतुमैच्छज्जगद्धिते //

ततः स भूपती राजा समन्त्रिजनपौरिकः / पूजोपहारमादाय स संवाद्य महोत्सवैः //

विहारे कुक्कुटारामे प्रययौ संप्रमोदितः / ततः प्राप्तः स राजेन्द्र प्रविश्य संप्रसादितः //

उपगुप्तं महाभिज्ञं संददर्श ससांघिकम् / तमर्हन्तं समालोक्य नत्वा स सांजलिर्मुदा //

सहसा समुपागत्य यथाविधि समर्चयेत् / ततः प्रदक्षिणीकृत्वा प्रवत्वा चरणाम्बुजे //

सांजलिस्तस्य सद्धर्म श्रोतुं पुरः समाश्रयत् / ततः सर्वे ऽपि लोगकाश्च यथाक्रममुपागताः //

तमर्हन्तं यतिं नत्वा परिवृत्य समाश्रयन् / तदाशोकः स राजेन्द्रो दृष्ट्वा सभाश्रितान् जनान् //

उत्थाय स्वासनाच्छास्तुः पुरतः समुपाश्रितः / उद्वहन्नुत्तरासंगं जानुभ्यां भुवि संस्थितः //

सांजलिस्तं यतिं नत्वा प्रार्थयेदेवमादरात् / भदन्त श्रोतुमिछामि त्रिरत्नोत्पत्तिसत्कथाम् //

किं त्रिरत्नमिति ख्यातम् तत्समादेष्टुमर्हसि / इति संप्रार्थिते राज्ञा सो ऽर्हन् जिनात्मजः सुधीः //

उपगुप्तो नरेन्द्रं तं समालोक्यैवमादिशत् //

साधु शृणु महाराज समाधाय जगद्धिते //

यथा मे गुरुणादिष्टं तथा ते वक्ष्यते मया / तद्यथादिसमुद्भूतो धर्मधातुस्वरुपकः //

पंचबुद्धांशसंजातो जगदीशस्तथागतः / महाबुद्धो जगन्नाथो जगच्छास्ता महेश्वरः //

धर्मराजो मुनीन्द्रो ऽर्हन्वैरोचनसमाधिधृक् / सर्वज्ञः सद्गुणाधारः सर्वविद्याधिपो जिनः //

समन्तभद्ररुपांगः सुगतः श्रीसुखाकरः / षडभिज्ञो महावीरो वज्रसत्त्वविनायकः //

मारदर्पतमोहन्ता संबोधिज्ञानभास्करः / एष स भगवांल्लोके बुद्धरत्न इति स्मृतः //

ये चैतच्छरणं गत्वा बोद्धिसत्त्वा जगद्धिते / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा चरन्तो भद्रचारिकान् //

जित्वा मारगणान् सर्वानर्हन्तो निर्मलाशयाः / सम्यक्संबोधिमासाद्य संबुद्धपदमागताः //

ते ऽपि सर्वे जगन्नाथास्तथागता मुनीश्वराः / भगवन्तो महाभिज्ञा बुद्धरत्ना इति स्मृताः / या श्री भगवती देवी प्रज्ञा सर्वगुणाश्रया / जननी सर्वबुद्धानां संबोधिज्ञानभास्करी //

मारदर्पतमोहन्त्री सद्धर्मगुणदायिनी / सर्वविद्याधरी लक्ष्मी सर्वसत्त्वशुभंकरी //

एषः सद्धर्मसम्भर्ता धर्मरत्न इति स्मृतः //

ये चान्ये ऽपि महायानसूत्रादयः सुभाषिताः / देशिताः सुगतैस्ते ऽपि धर्मरत्न इति स्मृतः / यश्च सद्धर्मसंभिर्ता बोधिसत्त्वो जगत्प्रभुः / महासत्त्वो जगन्नाथः सर्वधर्माधिपेश्वरः //

दुष्टक्लेशतमोहन्ता संबोधिगिणभास्करः / विश्वरुपो महाभिज्ञः सर्वसत्त्वहितार्थभृत् //

सर्वलोकाधिपः श्रीमान् धर्मराजो जिनात्मजः / एष लोकेश्वरः शास्ता संघरत्न इति स्मृतः //

ये चान्ये ऽपि महासत्त्वा बोधिसत्त्वा जितेन्द्रियाः / अर्हन्तो निर्मलात्मानः संबोधिज्ञानसाधिनः //

भद्रचर्यासमाचाराश्चतुर्ब्रह्मविहारिणः / संबुद्धसांघिकास्ते ऽपि संघरत्नाः स्मृता जिनैः //

ये तेषां शरणं गत्वा भक्तिश्रद्धासमाहिताः / भजन्ति सर्वदा नित्यं स्मृत्वापि च दिवानिशम् //

ते भवन्ति महासत्त्वा बोधिसत्त्वा गुणाकराः / सच्छ्रीसंपत्समापन्नाः सर्वसत्त्वहितोत्सवाः //

बोधिचर्याव्रतं दृत्वा कृत्वा लोके शुभं सदा / सुखान्येव सदाअ भुक्त्वाअ प्रान्ते याअन्ति सुखावतीम् //

इत्येवं संघरत्नस्य भजनं पुण्यमुत्तमम् / मत्वा तच्छरणं गत्वा भजन्त्येतद्गुणार्थिनः //

एतत्पुण्यविशुद्धात्मा कदाप्येति न दुर्गतिम् / सर्वदा सद्गतिष्वेव जातो धर्माधिपो भवेत् //

ये चापि धर्मरत्नस्य प्रगत्वा शरणं सदा / भजन्ति श्रद्धया भक्त्या श्रुत्वाप्येतत्सुभाषितम् //

ते ऽपि सन्तो महासत्त्वा बोधिसत्त्वा गुणाश्रयाः / संबोधिश्रीसुखाधाराः सर्वसत्त्वशुभारताः //

संबोधिचारिकां धृत्वा कृत्वा सत्त्वहितं सदा / सत्सुखान्येव भुक्त्वान्ते संयान्ति सुगतालयम् //

इत्येवं धर्मरत्नस्य भजनार्थं वरं वृषम् / विज्ञाय शरणं गत्वा भजन्त्वेतच्छुभार्थिनः //

एतद्धर्मविशुद्धात्मा दुर्गतिं नैव याति सः / सद्गतिष्वेव संजातो प्राओन्ते याति जिनालयम् //

इति विज्ञाय ये मर्त्याः सद्धर्मसुखवांछिनः / त्रिरत्नशरणं गत्वा भजन्तु ते सदा भवे //

एतत्पुण्यानुभावेन परिशुद्धाशया नराः / संबोधिचित्तमासाद्य चरन्ति बोधिसंवरम् //

बोधिचर्यां चरन्तस्ते पूर्य पारमिताः क्रमात् //

चतुर्मारान् विनिर्जित्य निःक्लेशा विमलाशयाः / अर्हन्तं प्राप्य संबोधिं संबुद्धपदमाप्नुयुः //

इति विज्ञाय यो मर्त्यः संबुद्धपदमिच्छति / स आदौ शरणं गत्वा सद्गुरोः समुपाश्रयेत् //

आराध्य सद्गुरुं भक्त्या सन्तोष्य संप्रसादयन् / तदुपदेशमासाद्य तीर्थ स्नात्वा व्रतं चरेत् //

व्रतानां पोषधं श्रेष्ठं समाख्यातं मुनीश्वरैः / एतत्पुण्यानुभावेन संप्राप्नोति बोधिमुत्तमाम् //

अतीता अपि संबुद्धा एतत्पुण्यानुभावतः / जित्वा मारान् समासाद्य संबोधिमभवन् जिनाः /

ये चैतर्हि स्थिताः सर्वे ते ऽप्येतत्पुण्यभावतः / अर्हन्तं प्राप्य संबोधिं भवन्ति सुगताः खलु //

ये चाप्यनागताः सर्वे बोधिसत्त्वा व्रतोपमाः / ते ऽप्येतत्पुण्यपाकेन भविष्यन्ति मुनीश्वराः //

एवमन्येतत्पुण्यपाकेन भविष्यन्ति मुनीश्वराः //

एवमन्ये ऽपि सत्त्वाश्च ये ये ऽप्येतद्व्रतंचराः / ते ते सर्वे महासत्त्वा भवेयुर्बोधिभागिनः //

श्रीमन्तः सद्गुणाधारा निःक्लेशा विजितेन्द्रियाः / सर्वसत्त्वहितोद्युक्ताश्चतुर्ब्रह्मविहारिणः //

दुर्गतिं ते न गच्छन्ति कदापि हि भवालये //

सदापि सद्गतावेव संजाताः सत्सुखान्विताः / बोधिसत्त्वाः सुधीमन्तःसद्धर्मगुणसाधिनः //

क्रमेण बोधिसंभारं पूरयित्वा समाहिताः / त्रिविधां बोधिमासाध निर्वृतिपदमाप्नुयुः //

इति विज्ञान ये मर्त्या निर्वृतिपदकांक्षिणः / ते एतद् व्रतमाधाय संचरन्तो यथाविथि //

एतत्पुण्यविशुद्धा हि नैव गच्छन्ति दुर्गतिम् / सदा सद्गतिसंजाताः प्रान्ते ययुः सुनिर्वृतिम् //

एवं मे गुरुणादिष्टं मुनीन्द्रैदेशितं यथा / तथाहं ते मया राजन् गदितं संप्रध्यताम् //

त्वमप्येवं सदा राजन् दुर्गतिं न यदीच्छसि //

सदा सद्गतिसंजातो निर्वृतिं हि यदीच्छसि //

चरस्वैतद्व्रतं राजन् पोषधाख्यं यथाविधि / एतत्पुण्यविशुद्धात्मा नूनं यायाः सुनिर्वृतिम् //

इति तेनार्हता शाया समादिष्टं निशम्य सः / अशोको नृपती राजा तद्व्रतं धर्तुमैच्छत //

ततः स नृपती राजा कृतांजलिरुपाश्रितः / उपगुप्तं तमर्हन्तं नत्वैवं प्रार्थयन्मुदा //

भवन्ते भवतादिष्टं श्रुत्वा मे रोचते मनः / तथाहं संचरिष्येदं पोषधं व्रतमुत्तमम् //

तद्विधानं समाख्याहि तत्फलं च विशेषतः / triratnabhajanotpannaṃ puṇyafalaṃ ca vistaram //

इति संप्रार्थिते राज्ञा स शास्तार्हन्यतिः सुधिः / अशोकं तं महाराजं समालोक्यैवमादिशत् //

साधु शृणु महाराज यदिच्छसि समाहितः / यथा मे गुरुणाख्यातं तथा ते संप्रवक्ष्यते //

तद्याथायं प्रसन्नात्मा व्रतं चरितुमिच्छति / स आदौ प्रातरुत्थाय तीर्थ स्नात्वा यथाविधि //

शुद्धक्यावृतः शुद्धचित्तो ब्रह्मविहारिकः / अष्टांगविधिसंयुक्तं पोषधं व्रतमादधत् //

श्रीमदमोपाशस्य लोकेश्वरस्य मण्डलम् / सगणं वर्तयेद्रंगैः पंचभिः परिशोभितम् //

यथाविधि प्रतिष्ठाप्य शुचिशीलः समाहितः / तथैव मद्यमांसाद्या रसुनाद्या विवर्जयेत् //

आदौ गुरुं समभ्यर्च्य यथाविधि प्रणामयेत् / ततयिरत्नमभ्यर्च्य प्रणमेच्छरणं गतः //

ततश्चामोघपाशाख्यं लोकेश्वरं जगत्प्रभुम् //

निध्याय मनसावाह्य दत्वा पाद्यार्घमादरात् //

संस्थाप्य मण्डले तत्र सगणं संप्रमोदितः / यथाविथि समाराध्य श्रद्धाभक्तिसमन्वितः //

धूपैर्गन्धैः सुपुष्पैश्च दीपैः पंचामृताशनैः / सर्वैर्द्रव्यैः सरत्नैश्च समभ्यर्च्याभितोषयेत् //

जपस्तोत्रादिभिः स्तुत्वा कृत्वा नैकप्रदक्षिणाम् / अष्टांगैः सांजलिर्नत्वा प्रार्थयेद्भद्रसंवरम् //

ततश्च सांजलिः स्थित्वा कुर्यात् स्वपापदेशनाम् / पुण्यानुमोदनां चापि सुचिरं चापि संस्थितिम् / एवं स सुप्रसन्नात्मा संप्रार्थ्य बोधिसंवरम् / ततः क्षमार्थनां कृत्वा तन्मण्डलं विसर्जयेत् //

ततो ऽह्नेः तृतीये यामे पंचामृतादिभोजनम् / निरामिषं यथाकामं भुक्त्वा चरेत् समाहितः //

एवं तद्व्रतसंपूर्णं कृत्वा संपालयन् मुदा / सर्वसत्त्वहितं कृत्वा चरेत्संबोधिमानसः //

एअतत्पुण्यविशुद्धात्मा निःक्लेशः स जितेन्द्रियः / बोधिसत्त्वो महासत्त्वः स्वपरात्महितार्थभृत् //

श्रीमान् सद्गुणसंवासो बोधिचर्याव्रतं दधत् / सदा सद्गतिसंजातो भुक्त्वा भोयं यथेप्सितम् //

त्रिविधां बोधिमासाद्य प्रान्ते यायात् सुनिर्वृतिम् //

evamevadvratodbhūtaṃ puṇyafalaṃ mahattaram / प्रमातुं शक्यते नैव सर्वैरपि मुनीश्वरैः //

तत्पूजाकृतपुण्यानां विशेषं फलमुच्यते / तच्छृणुष्व महाराज समाधाय सुचेतसा //

ये पुण्यकामा मनुजायिरत्नं समीक्ष्य हर्षाच्छरणं प्रयान्ति / ते धर्मरक्ताः शुभलक्ष्मीमन्तः सम्बोधिचर्याभिरता भवन्ति //

पंचामृतैः पंचसुगन्धितोयैर्ये स्नापयन्ति प्रमुदा त्रिरत्नम् / मन्दाकिनीदिव्यसुगन्धितोये स्नात्वा सुखं ते दिवि संरमन्ते //

ये च त्रिरत्नेषु सुगन्धिधूपं प्रधुपयन्ति प्रतिमोदयन्तः / ते शुद्धचिताः शुचिगन्धितांगा रत्नोपमाः श्रीईगुणिता भवन्ति //

ये पंचगन्धैरनुपयन्ति त्रिरत्नदेहे परिशुद्धचित्ताः / ते रत्नवन्तः क्षितिपाधिराजा भवन्ति सर्वार्थहितार्थकामाः //

ये दूष्यपट्टादिवराम्बराणि त्रिरत्ननथाय मुदार्पयन्ति / कौशेयरत्नाभरणावृतांगा धर्माधिपास्ते सुधियो भवन्ति //

ये च त्रिरत्नम् स्थलजैः सुपुष्पैर्जलोद्भवैश्चापि समर्चयन्ति / ते दिव्यलक्ष्मीसुखभोग्यवन्तः श्रीसिद्धिमन्तः सुभगा भवन्ति //

त्रिरत्नबिम्बवरे पुष्पमाला ये धर्मकामा अवलम्बयन्ति / ते देवराजा वरलक्ष्मीमन्तः संबोधिकामाः सुभगा भवन्ति //

सर्वाणि पुष्पाणि सुगन्धिमन्ति त्रिरत्नबिम्बे प्रकिरन्ति ये च / देवाधिपाः स्वर्गगता भवन्ति महीगतास्ते क्षितिपाधिराजाः //

ये दीपमालां रचयन्ति ये च रत्नत्रयाग्रे हतमोहजालाः / ते कान्तरुपा गुणरत्नवन्तो भवन्ति भूपार्चितपादपद्माः //

प्रकुर्वते ये च प्रदीपदानं रत्नत्रयाग्रे घृततैलदीप्तम् / ते शुद्धनेत्राः प्रबला गुणाढ्या देवाधिराजाः क्षितिपाधिपाश्च //

भोज्यं प्रणीतं सुरसं सुवर्णं रत्नत्रयाय प्रतिपादयन्ति / ये भक्तियुक्ता दिवि ते भवन्ति सुराधिपा भूतपयश्च धीराः //

पानं नरा ये ऽमृतसद्गुणाढ्यं रत्नत्रयाय प्रतिपादयन्ति / ते भूराजा नीरुजो बलिष्ठा भवन्ति स्वर्गे त्रिदिशाधिपाश्च //

śākāni mūlāni falāni ye ca ratnatrayāya pratipādayanti / यथेष्टभोग्यं सततं प्रभुक्त्वा गच्छन्ति तत्ते सुगतालये च //

ये च त्रिरत्नाय समर्पयन्ति सुपथ्यभैषज्यगणानि भक्त्या / श्रीईसमृद्धाः क्षितिपाधिनाथा भुक्त्वा सुखं यान्ति जिनालयं ते //

ताम्बूलपूगादिरसायनानि ये च त्रिरत्नाय समर्पयन्ति / दिव्यांगसौन्दर्यगुनाभिरामा भवन्ति ते श्रीगुणिनः सुराश्च //

वितानमुच्चैर्वितनोति यश्च रत्नत्रये सर्वनृपाभिवन्द्यः / विशालवंशो गुणवान् सुधीरो महानुभावप्रथितो भवेत् सः //

ध्वजान् विचित्रानवरोपयन्ति ये च त्रिरत्नालय उत्सवार्थम् / ते श्रीसमृद्धाः सुगुणाभिरामा भवन्ति नाथा दिवि भूतले च //

श्रीमत्पताका अवलम्बयन्ति रत्नत्रये ये रसाभियुक्ताः / लक्ष्मीश्वरास्ते जितदुष्टसंघा भवन्त्यधीशा दिवि भूतले च //

छत्राणि सौवर्णमयानि ये च कौशेयदूष्टै रचितानि वा च / सुशुद्धरंगैर्मयनैश्च पुष्पै रत्नत्रये ये ऽभ्यवरोपयन्ति //

ते भूपराजा वरसिद्धिमन्तो लक्ष्मीश्वराः सर्वहितार्थकायाः / सद्धर्मकामा गुणरत्नपूर्ना वन्द्या भवन्ति प्रवरर्द्धिमन्तः //

संगीतिवाद्यैर्मुरुजादिभिश्च मुकुंदढक्काप्रानवानकैश्च / मड् मृदंगपटहादिभिश्च मनोज्ञघोषैः श्रोतिचित्तरम्यैः //

स दुन्दुभिडिण्डमझर्झरैश्च प्रणादिभिर्मर्दनवादनैश्च / तथान्यकैर्मंगलशब्दवाद्यै रत्नत्रये ये रचयन्ति पूजाम् //

तथा च वीणादिमनोज्ञनादैर्वशैः सुरावैरपि काहरैश्च / भेरीभिरुच्चैः परिवादिनीभि रत्नत्रयं येसुरसा भजन्ति //

तौर्यत्रिकैर्भद्रसुघोषशंखैः शृंगादिभिश्चापि मनोज्ञनादैः / नृत्यादिभिश्चापि प्रमोदयन्तो रत्नत्रयं ये सुरसा भजन्ति //

ते दिव्यश्रोत्राः सुमनोज्ञशब्दाः सर्वार्थसम्पत्यपरिपूर्णकोशाः / सद्धर्म्मपुण्यानुगुणाभिरक्ताः सुखानि भुक्त्वा प्रचरन्ति स्वर्गे //

क्षिपन्ति लाजाक्षतपुष्पकाणि रत्नत्रये ये परिहर्षमाणाः / न दुर्गतिं ते सततं व्रजन्ति स्वर्गे प्रयाताः सुभगा रमन्ते //

सुधातुरत्नानि सदक्षिणानि रत्नत्रये ये च समर्पयन्ति / सुलब्धकामार्थसुखाभिरामाः पूर्णेन्द्रियास्ते सुधियो भवन्ति //

प्रदक्षिणानि प्रविधाय भक्त्या भजन्ति ये चापि मुदा त्रिरत्नम् / ते शुद्धकायाः प्रतिलब्धसौख्या भवन्ति देवा मनुजाधिपाश्च //

ये च त्रिरत्नम् स्तुतिभिर्भजन्ति गद्यत्मिकैः पद्यमयैश्च शुद्धैः / वागीश्वरास्ते सुसमृद्धकोषा भवन्ति नाथा दिवि भूतले च //

ये च त्रिरत्नं शरणं प्रयाता अष्टाभिरगैः प्रनमन्ति भ्क्त्या / भवन्ति ते श्रीगुणवर्णपूर्णाः सद्धर्मकामाः नृपतीश्वराश्च //

ये चापि नित्यं मनसा विचित्य भजन्ति भक्त्या शरणं प्रयाताः / ते पापनिर्मुक्तविशुद्धकायाः सद्धर्मकामाः दुर्गतिं व्रजन्ति //

ये च त्रिरत्नं मनसा विचिन्त्य तन्नाम नित्यं समुदीरयन्ति / ते शुद्धचित्ता विमलात्मकाश्च संबुद्धधर्माभिरता भवन्ति //

ये च त्रिरत्नानि सुदूरतो ऽपि दृट्वा प्रसन्नाः प्रणमन्ति भक्त्या / ते चापि सद्धर्मगुणाभिलाषाः शुद्धत्रिकायाः सुभगा भवन्ति //

इत्येतदादीनि महत्तराणि पुण्याअनि श्रीसद्गुणासाधनानि / त्रिरत्नपूजाभजनोद्भवानि मत्वा भजन्तु त्रिगुणात्मकं तम् //

आख्यातमेतत्सुगतैश्च सर्वेः त्रिरत्नसेवाभजनोद्भवं तत् / पुण्यं महत्तस्य समं क्वचिन्न सर्वत्र लोकेष्वपि सत्येमेव //

एवम् महत्पुण्यमुदारमग्रम् बद्धप्रमेयं गणनानभिज्ञम् / मत्वा त्रिरत्नं शरणं प्रयातो राजन् यदि बोद्धिमिच्छसि //

ये ये त्रिरत्नं शरणं प्रयाता भजन्ति सत्कृत्य सदा प्रसन्नाः / ते सर्व एवं त्रिगुणाभिरामा सद्धर्मकामाः सुगतात्मजाः स्युः //

दत्वा सदार्थिभ्य उदारदानं संबोधिकामाः सुवृषे चरेयुः / क्रमेण सम्बोधिव्रतं चरन्तो बोधिं समासाद्य जिना भवेयुः / ततः ससंघायिजगद्धितार्थं विज्ञाय सुधर्ममुपादिशन्तः / समाप्य सर्वं त्रिषु बौद्धकार्यं संययुरन्ते परिनिर्वृतिं ते //

एवम् हि विज्ञाय यदीच्छसि त्वं निर्वृतिसौख्यमधिगन्तुमेवम् / सदा त्रिरत्नं शरणं प्रयातः श्रद्धाप्रसन्नः सततं भजस्व //

मा निन्द राजन्नवमन्यमोहो त्रैधातुनाथं शुभदं त्रिरत्नम् / अनिन्दनीयं हि जगत्प्रधानं सद्धर्मराजं भजनीयमेव //

ये चाप्यधिक्षिप्य मदाभिमाना दुष्ट कुलेष्वेप्रि विहतात्मधैर्याः / आलोक्य निन्दन्ति सदा प्रसन्नाः त्रिलोकभद्रार्थप्रदं त्रिरत्नम् //

ते सर्व एनो ऽभिरताः प्रमत्ताः सद्धर्मनिन्दाभिरताः प्रदुष्टाः / नष्टाः परद्रोहमदाभिमानाः सत्त्वविघाताभिरता भवेयुः //

ततश्च ते तदुरिताभिषक्ता महत्सु पापेष्वपि निर्विशंकाः / सर्वाणि धर्मार्थसुभाषितानि श्रुत्वा प्रसन्नाः परिभाषयेयुः //

एवं सुघोराणि बहूनि कृत्वा पापानि नित्यं समुदाचरन्तः / भूयो ऽतिपापेष्वपि ते चरन्तो दुःखानि भुक्त्वा निरये व्रजेयुः //

गत्वापि ते ऽपायनिमग्नदेहाः क्षुधाग्निसन्दग्धविमोहिताश्च / भुक्त्वाप्यमेध्यानि तृषाभितप्ताः पीत्वापि मूत्राणि च नैव तुष्टाः //

जिघत्सितास्ते ऽतिपिपासिताश्च क्लेशाग्निसंतप्तविमोहिताश्च / तीव्रातिदुःखार्ताविलुप्तधैर्या भ्रमन्त एनो ऽभिरता वसेयुः //

नैवापि तस्यापि विमुक्तिमार्गं लभेयुरेनो ऽभिनिबन्ध्यमानाः / सदापि तत्रैव वसेयुरेवं तीव्रव्यथाक्रान्तविमोतास्ते //

ये चापि लोभेन बलेन चापि द्रव्यं त्रिरत्नस्य धनाशनादि / हत्वा मुषित्वाप्यपहत्य वापि प्रभुंजते क्लेशविलुतधैर्याः //

ते दुष्टसत्त्वा दुरताभिरक्ता कृत्वैव घोराण्यपि पातकानि / प्रभुंजमानाः सुचिरं सुदुःखं कृच्छ्रेण मृत्वा नरकं व्रजेतुः //

तत्रापि ते क्लेशविलुप्तधैर्याः क्षुधातितृष्णाग्निप्रतापितांगाः / पुरीषमूत्रादिप्रभुंजमाना भ्रमन्त एवं निरये वसेयुः //

कालान्तरे ते प्रतिलब्धधैर्याः स्वदुष्कृतं कर्म विभावयन्तः / स्मृत्वा त्रिरत्नं मनसानुतप्ता ध्यात्वा प्रसन्नाः प्रणतिं विदध्युः //

ततस्तदेनःपरिमुक्तदेहाः समुत्थितान्नरकात् कदाचित् / मानुष्यजातिं समाप्नुवन्तो दीना दरिद्रा कृपणा भवेयुः //

तत्रापि ते दुष्टजानुसक्ताआः सद्धर्मनिन्दादुरितानुरक्ताः / भूयो ऽपि पापानि महान्ति कृत्वा व्रजेयुरेवं नरकेषु भूयः //

भ्रमन्त एवं बहुधा भवे ते दुःखानि भुक्त्वा सचिरं रुजार्ताः / किंचित्सुखं नैव लभेयुरेनोनिबन्धचिता नरके वसन्ते //

एवं त्रिरत्नेष्वपकारजातं पापं सुघोरं कथितं मुनीन्द्रैः / मत्वेति राजन्नपकारमत्र रत्नत्रये मा विदधातु किंचित् //

भक्त्वा प्रसन्नः शरणं प्रयातयिरत्नमेव सततं भजस्व / एतद्विपाकेन सदा शुभानि कृत्वा प्रयायाः सुगतालयं ते //

इत्येवं तत्समादिष्टं श्रुत्वाशोकः स भूपतिः / तमर्हन्तं गुरुं नत्वा सांजलिरेवमब्रवीत् //

भदन्त भवतादिष्टं श्रुत्वा मे रोचते मनः / तथा तच्छरणं गत्वा भजामि सर्वदाप्यहम् //

सदाप्यस्य त्रिरत्नस्य व्रतं चापि समादरात् / धर्तुमिच्छाम्यहं शास्तस्तत्समादेष्टुमर्हति //

कस्मिन् मासे चरेदेतद् व्रतं कस्मिन्स्तिथावपि / एतत् सम्यक्तमादिश्य प्रबोधयतु मां भवान् //

इति बिज्ञापितं राज्ञा श्रुत्वा सो ऽर्हन्महामतिः / उपगुप्तो नरेन्द्रं तं समालोक्यैवमादिशत् //

साधु शृणु महाराज यद्येतद् व्रतमिच्छसि / तथाहं ते प्रवक्ष्यामि यथा मे गुरुणोदितम् //

तद्यथा सर्वमासेषु चरेत् पंचसु पर्वसु / शुक्लाष्टम्यां विशेषेन पूर्णमास्यां जगुर्जिनाः //

मासेषु श्रोवणे श्रेष्ठं कार्तिके च विशेषतः / कृतकर्मैविपाकत्वं बद्धसंख्यं महत्तरम् //

इति मत्वा महाराज यावज्जीवं समाहितः / त्रिरत्नं शरणं गत्वा व्रतमेतत्सदा चर //

एतत्पुण्यमहोदारं संबोधिज्ञानदायकम् / अक्षयं ह्यनुपमं चेति सर्वबुद्धैर्निगद्यते //

इति तेनार्हतादिष्टं श्रुत्वा राजा स मोदितः / तदुपदेशमासाध्य तद् व्रतं कर्तुमैच्छत //

ततं स नृपति राजा सभर्यात्मजबान्धवः / यथाविधि समाधाय चचारैतद् व्रतं सदा //

तन्नृपादेशमाधाय सर्वे मन्त्रिजना अपि / भृत्याः सैन्यगणाश्चापि पौरा ग्राम्या द्विजादयः //

सर्वलोकास्तथा भक्त्या त्रिरत्नशरणं गताः / सत्कारैः श्रद्धयाभ्यर्च्य प्राभजन् सर्वदा मुदा //

तदा तत्र सदाभद्रः महोत्साहं समन्ततः / प्रावर्तत निरुपातमेतद्धर्मानभावतः //

एवं मे गुरुणाख्यातं श्रुतं मया तथोच्यते / अनुमोद्य भवन्तो ऽपि चरतैतद् व्रतं सदा //

एतत्पुण्यविशुद्धा हि परिशुद्धत्रिमण्डलाः / अर्हन्तो निर्मलात्मानः संबोधिं समवाप्नुयुः //

इति तेएन समाख्यातं जयश्रिया सुधीमता / श्रुत्वा ते श्रावकाः सर्वे प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

तदारभ्य प्रसन्नात्मा जिनश्रीराज उन्मनाः / त्रिरत्नशरणं गत्वा चचारैतद् व्रतं सदा //

तत्संघा यतयश्चापि चतुर्ब्रह्मविहारिणः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा व्रतमेतत् सदाचरन् //

ततस्ते व्रतिनः सर्वे परिशुद्धत्रिमण्डलाः / अर्हन्तो निर्मलात्मानो बभूवुर्बोधिभागिनः //

ये चापीदं त्रिरत्नं प्रथितगुणगणं श्रावयन्तीह लोकान् / श्रद्धाभक्तिप्रसन्नाः प्रमुदितमनसा ये च शृण्वन्ति मर्त्याः //

ते सर्वे बोधिसत्त्वा सकलगुणभृतः श्रीसमृद्धाः सुधिराः / भक्त्वा सौख्यं सदान्ते दशबलभुवने संप्रयाता रमेयुः //

भुक्त्वा सौख्यं सदान्ते दशबलभुवने संप्रयाता रमेयुः //

// इति श्रीत्रिरत्नभजनानुशंसावदानं प्रथमो ऽद्यायः //

2. अवीचि संशोषण श्रीधर्मराजाभिबोधन प्रकरणम्

अथ धीमान् महासत्त्वो जिनश्रीराज आत्मवित् / जयश्रियं यतिं नत्वा सांजलिरेवमब्रवीत् / भदन्त श्रोतुमिछामि संघरत्नस्य सन्मतेः / श्रीमतो लोकनाथस्य माहात्म्यगुणमुत्तमम् //

तच्छ्रीमद्बोधिसत्त्वस्य त्रैलोक्याधितेः प्रभोः / गुणमाहात्म्यमाख्यातुमर्हसि त्वं जगद्धिते //

इति संप्रार्थ्यमानो ऽसौ जयश्रीर्मतिमान् यतिः / जिनश्रीराजमालोक्य तं यदिमेवमब्रवीत् //

साधु शृणु महाभाग यथा मे गुरुणोदितम् / तथाहं ते समासेन प्रवक्ष्यामि जगद्धिते //

तद्यथासौ महाराजा भूयो ऽशोको नराधिपः / विहारे कुक्कुटारामे धर्मं श्रोतुदाचरत् //

तत्र स समुपाविश्य समन्त्रिनपौरिकाः / उपगुप्तं तमर्हन्तं प्रणत्वा समुपाश्रयत् //

तत्र स समुपागम्य तमर्हन्तं यतिं मुदा / अभ्यर्च्य सांजलिर्नत्वा प्रार्थयदेवमादरात् //

भदन्त श्रोतुमिच्छामि लोकेशस्य जगत्प्रभोः / सद्धर्मगुणमाहात्म्यं तत्समादेष्तुमर्हसि //

एवं तेन महीन्द्रेण प्रार्थ्यमानः स सन्मतिः / उपगुप्तो महीपालं तमालोक्यैवमादिशत् //

साधु शृणु महाराज यथा शृतं मया गुरोः / तथाहं ते प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं त्रिजगप्रभोः //

तद्यथासौ महाबुद्धः शाक्यमुनिर्जगद्गुरुः / धर्मराजो महाभिज्ञः सर्वज्ञो ऽर्हन् मुनीश्वरः //

भगवांछ्रीघनः शास्ता तथागतो विनायकः / मारजित्सुगतो नाथयैधातुकाधिपो जिनः //

श्रीमतो ऽनाथनाथस्य गृहस्थस्य महामतेः / विहारे जेतकोध्याने विजहार ससांघिकः //

तदा तत्र महासत्त्वा बोधिओसत्त्वा जिनात्मजाः / मैत्रेयप्रमुखास्सर्वे सद्धर्मं श्रोतुमागताः //

तत्र तं श्रीघनं दृष्ट्वा सुप्रसन्नाशया मुदा / तत्पादाब्जं प्रणत्वा तत्सभायां समुपाश्रयन् //

सर्वे प्रत्येकबुद्धाश्च अर्हन्तः समुपागताः / भगवन्तं तमानम्य तत्रैकान्ते समाश्रयन् //

श्रावका भिक्षवश्चापि यतयो ब्रह्मचारिणः / शास्तारं तं प्रणत्वा तत्सभायां समुपाश्रयन् //

ऋषयो ऽपि महासत्त्वाः सर्वे सद्धर्मवांछिनः / दुरात्तं श्रीघनं दृष्ट्वा प्रणम्य समुपागताः //

ब्रह्मादयो महाभिज्ञा भासयन्तः समन्ततः / दूरात्तं सुगतं दृट्वा प्रणमन्तः समागताः //

इन्द्रादयः सुराः सर्वे धर्मामृतलालसाः / पश्यन्तो दूरतो नत्वा शास्तारं तं समागताः //

तथाग्निप्रमुखाः सर्वे लोकपालाः प्रमोदिताः / भगवन्तं समालोक्य दूरन्नत्वा समागताः //

तथा सर्वे च गन्धर्वा धृतराष्ट्रादयो ऽपि ते / सुदूरात् सनिरीक्षान्ता नमन्तः सहसागताः //

विरुढकादयः सर्वे कुम्भाण्डाश्च प्रमोदिताः / ते ऽपि सुदूरतो दृष्ट्वा नमन्तः सहसागताः //

विरुपाक्षादयश्चापि सर्वनागाधिपास्तथा / ते ऽपि दृष्ट्वा सुदूरात्तं जिनण् समागताः //

वैश्रवणादयश्चापि यक्षाः सर्वप्रमोदिताः / पश्यन्तो दूरतो नत्वा तं मुनिं समुपागताः //

एतं सूर्यादयः सर्वे ग्रहाधिपाः समागताः / सर्वास्तारागणाश्चापि सर्वे विधाधरा अपि //

सिद्धाः साध्याश्च रुद्राश्च वायवश्च महेश्वराः / कामधात्वीश्वराः सर्वे श्रीपतिप्रमुखा अपि //

गरुडेन्द्राश्च सर्वे ऽपि किओन्नरेन्द्रा द्रुमादयः / वेमचित्रादयः सर्वे दैत्येन्द्रा राक्षसा अपि //

महोरगाश्च नागाश्च सर्वे ऽपि जलचारिणः / सर्वे ऽपि देवपुत्राश्च सर्वे षोषप्सरोगणाः //

सर्वा गन्धर्वकन्याश्च सर्वाः किन्नरकन्यकाः / नाजकन्याश्च दिव्यांगा रक्षोकन्याश्च भद्रिकाः //

यक्षकन्या असंख्येया तथा च दैत्यकन्यकाः / असंख्येयास्तथा विधाधरकन्या मनोहराः //

सिद्धकन्यास्तथा साध्यकन्याश्चातिमनोहराः / देवकन्यादयश्चान्यकन्याः सर्वाः प्रमोदिताः //

समीक्ष्य संप्रभासन्तमुपतस्थुः सभान्तिके //

तथा च ब्रह्मचारिणो भिक्षुण्यश्चैलका अपि / व्रतिन उपासकाश्चापि तथा चोपासिका अपि //

ऋषिकन्यास्तथा चान्याः सद्धर्मं श्रोतुमागताः / तथा च ब्राह्मणा विज्ञास्तीर्थिकाश्च तपस्विनः //

राजानः क्षत्रियाश्चापि सर्वे राजकुमारकाः / अमात्या मन्त्रिणश्चापि श्रेष्ठिनश्च महाजनाः //

सैन्या योधृगणाश्चापि भृत्याः परिजना अपि / गृहस्था धनिनः सार्थवाहादयो वणिग्गणाः //

शिल्पिनं कॄषिणश्चापि सर्वे कुटुम्बिनो ऽपि च / सर्वे वैश्याश्च शूद्राश्च तथान्ये सर्वजातिकाः //

नागराः पौरिकाश्चापि जानपदाश्च नैगमाः / ग्राम्याः प्रत्यन्तदेशस्थाः कार्पटिकाश्च पार्वताः //

एवं सर्वे ऽपि लोकाश्च संबुद्धभत्तिमानसाः / त्रिरत्नगुणमाहात्यं पीयुषं पातुमागताः //

तत्र सर्वे ऽपि ते लोका ब्रह्माअदय उपागताः / तं मुनीन्द्रं समालोक्य प्रणमन्तः पुरोगताः //

यथाविधि समभ्यर्च्य प्रणत्वा च यथाक्रमम् / तिस्त्रः प्रदक्षिणीकृत्य कृतांजलिपुटा मुदा //

तत्सद्धर्मामृतं पातुं परिवृत्य समन्ततः / पुरस्कृत्य समाधाय पश्यन्तः समुपाश्रयन् //

तत्र स भगवांस्तान् दृष्ट्वा सर्वान् समाश्रितान् / सर्वसंशोधनं नाम समाधिं विदधे तदा //

तस्मिन्नवसरे तत्र रश्मयः संप्रभास्वराः / अवभास्य दिशः सर्वा भासयन्तः समागताः //

तदा तद्रश्मिसंस्पृष्टे विहारे तत्र सर्वतः / हेमरत्नमया आसन् स्तम्भाः सर्वे प्रशोभिताः //

कूटागाराश्च सर्वे ऽपि सुवर्णरत्नशोभिताः / द्वाराणि तत्र सर्वाणि हेमरुप्यमयानि च //

सोपानान्यपि सर्वाणि स्वर्णरुप्यमयानि च / वातायनानि सर्वाणि हेमरत्नमयानि च //

कपाटाअनि च सर्वाणि रुप्यरत्नमयाण्यपि / भित्तयो ऽपि तथा सर्वाः स्वर्णरत्नमया बभुः //

पटलानि सुवर्णानि रत्नाभिमण्डितानि च / वेदिकास्तत्र सर्वाश्च सुवर्णरत्नमण्डिताः //

तोरणान्यपि सर्वाणि स्वर्णरत्नमयानि च / एवं सर्वे ऽपि प्रासादाः सुवर्णरत्नमण्डिताः //

भूतलान्यपि सर्वाणि वैडूर्यसंनिभानि च / समतलानि शुद्धानि कोमलानि विरेजिरे //

एवं तज्जातकारामे विहारं परिशोभितम् / दिव्यसुवर्णरत्नश्रीमण्डितं समरोचत //

बहिश्च जेतकारामे विहारस्य समन्ततः / कल्पवृक्षाः समुद्भूताः सर्वार्थिसुखदायिनः //

सुवर्णस्कन्धशाखाढ्या रुप्यपत्राभिच्छादिताः / दिव्यचीवरक्यादिलम्बिता परिशोभिताः //

समुज्ज्वलदुदारश्रीरत्नमालाप्रलम्बिताः / सर्वालंकारमुक्तादिरत्नहारप्रलम्बिताः //

अनेका पुष्पवृक्षाश्व समुद्भूताः समन्ततः / दिव्यसौरभ्यागन्धाद्यप्रच्छन्नपुष्पभारिणः //

अनेकफलवृक्षाश्च समुद्भूताः समन्ततः / divyamṛtarasasvādasupathyafalabhāriṇaḥ //

सर्वा औषधयश्चापि रसवीर्यगुणान्विताः / सर्वा रोगनिहन्तारः प्रादुरासन् समन्ततः //

अनेकाः पुष्करिण्यश्च शुद्धाम्बुपरिपूरिताः / पद्मोत्पलादिपुष्पाढ्याः प्रादुरासन् मनोरमाः //

एवं सर्वाणि वस्तूनि भद्राभिशोभितानि च / श्रीसमृद्धप्रसन्नानि बभूवुस्तत्र सर्वतः //

एवं तदा महानन्दसुखधर्मगुणान्वितम् / सर्वसत्त्वमनोह्लादि महोत्साहं प्रवर्तते //

एतन्महाद्भूतं दॄष्ट्वा सर्वे लोकाः सुरादयः / विस्मयाक्रान्तचित्तास्ते पश्यन् तस्तस्थुरुन्मुखाः //

अथ सर्वनीवरणविष्कम्भी नाम सन्मतिः / बोधिसत्त्वो महासत्त्वस्तान् पश्यन् विस्मयान्वितः //

दृष्ट्वा सर्वान् सभासीनान् विस्मयोद्धतमानसान् / तं मुनीन्द्रं समालोक्य तस्थौ तद्धेतुं चिन्तयन् //

तदा स भगवांच्छास्ता लोकान् सर्वासुरानपि / तदद्भुतं महद्धेतुं परिज्ञातुं समाहितः //

गत्वा पश्यन् समाधाय तत्समाधेः समुत्थितः / तदद्भुतमहाहेतुं समुपादेष्टुमैच्छत //

तदालोक्य सुधीमान् स बोधिसत्त्वो जिनात्मजः / कृती सर्वनीवरणविष्कम्भी संविलोकयन् //

समुत्थायोपसंगच्छन् जानुभूमितलाश्रितः / उद्वहन्नुत्तरासंगं कृतांजलिपुटो मुदा //

संपश्यंस्तं जगन्नाथं शास्तारं त्रिजगद्गुरुम् / सर्वज्ञं श्रीघनं नत्वा प्रार्थयदेवमादरात् //

भगवन् परमाश्चर्यप्राप्तो ऽस्मीदं विलोकयन् / कुत इते सुपुण्याभा रश्मयो ऽत्र समागताः //

कस्य पुण्यात्मनश्चायं सद्धर्मविषयो महान् / प्रभाव इदृशो ऽस्माभिर्दृश्यति न कदाचन //

तद्भवांस्त्रिगजच्छास्ता सर्वज्ञो भगवान् जिनः / तदेतन्नः समादिश्य प्रबोधयितुमर्हति //

इति संप्रार्थ्यमानो ऽसौ भगवान् धर्माधिपो जिनः / दृओष्ट्वाआ सर्वनीवरणविष्कम्भिनं तमब्रवीत् //

यः श्रीमान्महाभिज्ञ आर्यावलोकितेश्वरः / बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वलोकाधिपेश्वरः //

स जिनस्यामिताभस्य धृताज्ञः करुणामयः / लोकधातोः सुखावत्याः सत्त्वानुद्धर्तुमागतः //

सांप्रतं नरके ऽवीचौ सत्त्वान् तेनाभिपाचितान् / प्रसमीक्ष्य समुद्धर्तुं प्रसारयन् करानागतः //

तत्प्रभा नरके तत्र स्पृष्ट्वा सर्वान् सुखान्वितान् / कृत्वा ततः समुद्धत्य समवभास्य सर्वतः //

इहागता इमास्तस्य लोकेशस्यात्मजाः प्रभाः //

एवमसौ महासत्त्वो महत्पुण्यसमृद्धिमान् / इहापि पापिनः सत्त्वान् समुद्धर्तुं समागतः //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा स सुगतात्मजः / धिमान् सर्वनीवरणविष्कम्भी विस्मयान्वितः //

भगवन्तं मुनीन्द्रं तं समालोक्य सकौतुकः / लोकेशपुण्यमाहात्म्यं प्रष्टुमेवमभाषत //

भगवन्नके ऽवीचौ महानग्निः सदोज्वलः / वीचिर्न ज्ञायते तस्य ज्वाला या महदर्च्चिषः //

तत्कथं स महासत्त्वो लोकेश्वरः कृपान्वितः / तत्र सत्त्वान् समुद्धर्तुं प्रविशति जगद्गुरुः //

यत्र प्राकारपर्यन्तमयोमयं महीतलम् / महदग्निखदा तत्र प्रोज्वलाग्निशिखाकुला //

तस्यां संस्थापिता कुम्भी महती तैलपूरिता / तस्यां सत्त्वा दुरात्मानः पापिष्ठा दुरितारताः / अप्रमेया असंख्येयाः क्वाथमाना दिवानिशम् / खिद्यत्यह्ने विशीर्णांगास्तिष्ठिन्ते प्राणिनः खराः //

एवं ते प्राणिनो दुष्टा असह्यवेदनातुराः / स्वदुष्कृतान् अभिभुंजन्तस्तिष्ठिन्ति पारितापिताः //

तत्राप्यसौ महासत्त्वो लोकेनाथो जिनात्मजः / प्रविष्टः कथमुद्धत्य संप्रेषयेच्च तान् कुह //

भगवन् सर्वविच्छास्तरेतत्सर्वं सुविस्तरम् / समादिश्य भवानस्मान् प्रबोधयितुमर्हसि //

इति संप्रार्थिते तेन बोधिसत्त्वेन धीमता / भगवान्स्तं महासत्त्वं समालोक्यैवमादिशत् //

साधु शृणु महासत्त्व समाधाय यदीच्छसि / लोकेश्वरर्द्धिमाहात्म्यं प्रवक्ष्यामि जगद्धिते //

तद्यथा भूपती राजा चक्रवर्ती नृपाधिपः / महद्राज्यर्द्धिसंपन्नमहोत्साहैः समन्वितः //

वसन्तसमये रन्तुं सर्वत्र पुष्पमण्डिते / महोद्याने मनोरम्ये प्रविशति प्रमोदितः //

तथा स त्रिजगन्नाथ पुण्यर्द्धिश्रीसमन्वितः / तत्रावीचौ समालोक्य प्रविशति प्रभासयन् //

तस्य काये ऽन्यथाभावं भवति नैव किंचन / सुखमेव महानन्दमहोत्साप्रमोदनम् //

यदा स त्रिजगन्नाथः स्वदेहरश्मिमुत्सृजन् / तदवीचिमुक्रान्तश्चरते संप्रभासयन् //

तदादौ निरयो ऽवीचिर्महदग्निशिखाकुलः / शीतीभूतो महानन्दं सुखांगो भवति क्षणात् //

यमपालास्तदाअलोक्य संवेगोद्विग्नमानसाः / किमत्राशुभनैमित्तं जातमिति विषादिताः //

को देवो ऽत्र महावीरो दैत्यो वा समुपागतः / इत्युक्त्वा ते च तद्द्रष्टुं प्रचरन्ते समन्ततः //

तत्र तं समुपासीनं दिव्यरुपं महत्प्रभम् / सौम्यरुपं सुभद्रांगं दिव्यालंकारमण्डितम् //

महच्छ्रीमणिसंयुक्तं जटामकुटशोभितम् / पश्यन्ते ते समालोक्य तिष्ठन्ते विस्मयान्विताः //

ततो ऽसौ सर्वपालेन्द्रो लोकेश्वरो जिनात्मजः / संभासयन् विशुद्धाभैः प्रविशते विलोकयन् //

यदा तत्र प्रविष्टो ऽसौ बोधिसत्त्वजगत्प्रभुः / तदा तत्र महापद्मं प्रादुर्भूतं प्रभास्वरम् //

सप्तरत्नमयं तत्र समाश्रित्य स तिष्ठति / तदा विस्फोटिता कुम्भी सा सो ऽपि प्रशमितो ऽनलः //

तत्रानलखदामध्ये प्रादुर्भूतं सरोवरम् / तदा ते पापिनः सत्त्वास्तद्रश्मिस्पर्शताश्रयाः //

निर्गतवेदनादुःखा महत्सौख्यसमन्विताः / विस्मिताः सुप्रसन्नात्माः संपश्यन्ते तमीश्वरम् //

समीक्ष्य सहसोपेत्य कृतांजलिपुटा मुदा / तत्पादाब्जे प्रणत्वा ते स्तुत्वा भजन्त आदरात् //

ततः सर्वे ऽपि ते सत्त्वा निःशेषत्यक्तपातकाः / शुद्धांगा विमलात्मानः संप्रयान्ति सुखावतीम् //

सुखावत्यां च ते सर्वे संगताः संप्रमोदिताः / मुनीन्द्रस्यामिताभस्य सर्वदा शरणं गताः / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरन्ते जगद्धिते //

तदा नरकपारास्ते सर्व उद्विग्नमानसाः / विलोक्य तं महाश्चर्यं सविस्मयभयाकुलाः / प्रगृह्य स्वस्वशयाणि पलायन्ते ततो द्रुतम् //

ततस्ते सहसा गत्वा यमराजस्य सन्निधौ / प्रणत्वेतत्प्रवृतान्तं निवेदयन्ति विस्तरम् //

तैर्निवेदितमाकर्ण्य यमराजो ऽतिविस्मितः / पुरतः समुपामन्त्र्य पृच्छते तान् समादरात् //

किमेवं यूयमायाताः सर्वे ऽप्युद्विग्नमानसा / कुतो भयं समायातं केत युयं प्रखेटिताः //

सर्वमेतत्प्रवृत्तान्तं युयं मे यदि भक्तिकाः / विस्तरेण समाअख्यातुमर्हथ मे पुनः पुनः //

इत्युक्ते यमराजेन सर्वे ते यमकिंकराः / प्रणत्वा यमराजं च निवेदयन्ति विस्तरात् //

यत्खलु देव जानीयाद्भवानेव जगत्प्रभुः / तत्रावीचौ महोत्पातं जायेते तन्निगद्यते //

प्रथमं तस्मिन् सुगन्धश्चरते शीतलो ऽनिलः / ततः प्रह्लादिनी कान्तिर्भासयन्ति समागताः //

तत्प्रभास्पर्शितः सो ऽग्निरवीचिरपि शाम्यते / ततो विस्फोटिता कुम्भी खण्डीभूता विचूर्णिता //

तत्राप्यग्निखदामध्ये प्रादुर्भूतं सरोवरम् / ततस्तत्र महासत्त्वः कामरुपो ऽतिसुन्दरः //

भद्रमूर्त्तिर्विशुद्धात्मा जटामकुटशोभितः / श्रीमान् महर्द्धिको धीरो दिव्यालंकारमण्डितः //

दयाकारुण्यभद्रांशः शीतरश्मिप्रभास्वरः / समीक्षन् पापिनस्सत्त्वान् प्रविशते प्रभासयन् //

तदा तत्र महापद्मं सप्तरत्नसमुज्ज्वलम् / प्रादुर्भूतं तदाश्रित्य तिष्ठते स प्रभासयन् //

तमासीनं समालोक्य पापिनस्ते सविस्मयाः / उपेत्य शरणं गत्वा सम्भजन्ते समादरात् //

ततस्ते प्राणिनः सर्वे शुधकायाः प्रमोदिताः / तत्पादाब्जे प्रणतिं कृत्वा सर्वे यान्ति ततश्च्युताः //

इत्यसौ नरको ऽवीचिर्निःशेषं प्रलयं गतः / तदत्र देव संवीक्ष्य विचारयितुमर्हति //

इति तैर्निवेदितं श्रूत्वा यमराजः स विस्मितः / किमेतदद्भुतं जातमित्युक्त्वैवं विचिन्तते //

को ऽसौ देवः समायात ईदृग्रूपो महर्द्धिकः / महेश्वरो ऽथवा विष्णुर्ब्रह्माथ त्रिदशाधिपः //

वाडवो वा महानग्निरुत्थितः प्रलये यथा / गन्धर्वो वा सुरेन्द्रो वा किन्नरो वाथ राक्षसः //

किमुत्थितो महावायुरतिवीर्यपराक्रमः / यक्षो वाथ महासत्त्वो वज्रपाणिः स गुह्यराट् //

राक्षसेन्द्रो महावीरो रावणो मम स्पर्धी च / यक्षाधिपो महावीरो राजराजो ऽथवान्यतः //

किं वा भूतेश्वरो रुद्र ईशानः प्रमथाधिपः / को ऽस्ति लोकाधिप वीर ईदृग्बलसमृद्धिमान् //

एतेषामपि सर्वेषां महद्वीर्यानुभाविनी //

ईदृग्विर्यप्राअभावो हि कस्यचिन्नैव दृश्यते //

अथवा तापसः कश्चिदृषिर्वापि नराधिप / तपःसिद्धिबलाधानमहद्वीर्यमृद्धिमान् //

कस्य देवस्य देव्या वा कस्या वा भक्तिमान् कृती / साधको वरमासाद्य मामपि जेतुमागतः //

कस्तदन्यो महावीर्यः पुरुषो विद्यते कुह / यो ऽवीचिं वहिनमुज्ज्वालं शमयितुं प्रशक्नुयात् //

ईदृक्सत्त्वो महेशाख्यो महत्पुण्यसमृद्धिमान् / नैवात्र दृश्यते क्वापि त्रैधातुभुवनेष्वपि //

एवं विचिन्त्य सन्त्रस्तो यमराट् सो ऽतिविस्मितः / अवीचौ नरके तत्र पश्चते दिव्यचक्षुषा //

तत्र रत्नयोदारपद्मासनसमाश्रितम् / दिव्यातिसुन्दरं कान्तं दिव्यालंकारभूषितम् //

समन्तभद्ररुपांगं जटामणिकिरीटिनम् / सौम्यकान्तिप्रभासन्तं सौम्यं पुण्यगुणाश्रयम् //

तं श्रीमन्तं समालोक्य लोकेश्वरं जिनात्मजम् / बोधिसत्त्वं महासत्त्वं विदित्वा स प्रमोदितः //

यमराट् सहसोत्थाय त्वरंस्तत्र समागतः / उमेत्य सांजलिर्नत्वा स्तौत्येवं तं जिनात्मजम् //

नमस्ते बोधिसत्त्वाय महासत्त्वाय तायिने / आर्याअवलोकितेशाय महेश्वराय सुश्रीये //

पद्मश्रीभूषितांगाय सद्धर्मवरदाय ते / नमो वंशकराय भुवरदृष्टिकराय ते //

सर्वदा जगदाश्वासवरदानप्रदाय च / शतसहस्त्रहस्ताय कोटीलक्षणाय च //

असंख्यानन्तरुपाय विश्वरुपाय ते नमः / सर्वभूतात्मरुपाय आदिनाथाय ते नमः //

वडवामुखपर्यन्तशशिदिगाननाय च / सर्वधर्मानुरुपाय धर्मप्रियाय सिद्धये //

सर्वसत्त्वमहदुःखसंमोक्षणकराय च / मत्स्याद्यम्बुजजन्तूनामाश्वासनकराय च / ज्ञानराश्युत्तमांगाय धर्मार्थप्रियदायेने / रत्नश्रीभूषितांगाय सद्गुणश्रीप्रदाय च //

सर्वनरकभूमीनां संशोषणकराय च / ज्ञानश्रीसंप्रभासाय ज्ञानलक्ष्मीप्रदाय च //

सामरैः सासुरेन्द्रैश्च लोकैः संपूजिताय च / नमस्कृताय सभक्त्या वन्दिताय नमस्सदा //

अभयदानदत्ताय पारमितोपदेशिने //

सूर्यरोचनदीप्ताय धर्मदीपंकराय च //

कामरुपाय गन्धर्वसुरुपाय सुरुपिणे / हेमनगाधिरुढाय परमार्थयोगं बिभ्रते //

अब्धिगम्भीरधर्माय संमुखदर्शनाय च / सर्वसमाधिप्राप्ताय स्वभिरतिकराय च //

संविच्छुरितगात्राय मुनिपुंगवरुपिणे / वध्यबन्धनबद्धानां संमोक्षणकराय च //

सर्वभावस्नुरुपाय समुपचितकारणे / बहुपरिजनाढ्याय चिन्तामणिसरुपिणे //

निर्वाणमार्गसंचारसंदर्शनप्रदाय च / भूतप्रेतपिशाचादिनिलयोच्छोषकारिणे //

छत्रीभूताय लोकानां त्रैधातुकनिवासिनाम् / सर्वाधिव्याधियुक्तानां परिमोचनकारिणे //

नन्दोपनन्दनागेन्द्रनागेयज्ञोपवीतबिभ्रते //

श्रीमतो ऽमोघपाशस्य रुपसन्दर्शनाय च / सर्वमन्त्रगुणाभिज्ञप्राप्ताय सद्गुणाय च //

वज्रपाणिमहायक्षविद्रापणकराय च / त्रैलोक्यदुष्टसत्त्वानां भीषणमूर्तिधारिणे //

भूतवेताडकुम्भाण्डरक्षोयक्षादिभीददे / नीलोत्पलसुनेत्राय गम्भीरधीरबुद्धये //

सर्वविद्याधिनाथाय सर्वक्लेशापहारिणे / विविधधर्मसंबोधिमार्गोपचिताय च //

मोक्षमार्गाभिरुढाय प्रबलधर्मबिभ्रते / प्राप्तसंबोधिसच्चित्तसन्मार्गोपचिताय च //

प्रेतादिदुर्गतिक्लेशपरिमोक्षणकराय च / परमाणुरजोसंख्यं समाधिं दधते नमः //

नमस्ते लोकनाथाय बोधिसत्वाय ते सदा / महासत्त्वाय सद्धर्मगुणसंपत्तिदायिने //

नमामि ते जगच्छास्तः सदाहं शरणं व्रजन् / भजानि सततं भक्त्या तत्प्रसीद जगत्प्रभो //

क्षन्तव्यं मे ऽपराधत्वं यन्मयापकृतं भवेत् / अद्यारभ्य सदा शास्तर्भवे त्वच्छरणाश्रीतः //

भवदाज्ञां शिरो धृत्वा चरिष्यामि जगद्धिते / तथात्राहं करिष्यामि भवता दिश्यते यथा //

तद् भवान् मे सदालोक्य प्रसीदतु जगत्प्रभो / भवदभिमतं कार्यं तस्करिष्याम्यहं भवे //

इत्येवं धर्मराजो ऽसौ स्तुत्वा संप्रार्थयन् मुदा / तं पुनः सांजलिर्नत्वा समुपतिष्ठते पुनः //

ततो लोकेश्वरो ऽसौ तं धर्मराजं विलोकयन् / समादिशति संबोधिमार्गे नियोक्तुमादरत् //

यम त्वं धर्मराजो ऽसि सर्वलोकानुशासकः / तत्सम्पद्भिर्गयित्वैव सत्त्वान् धर्मे ऽनुशासय //

ये चापि प्राणिनो दुष्टाः पापिष्ठा अपि दुर्धियः / ते ऽपि धर्मे प्रतिष्ठाप्य बोधयित्वा प्रयत्नतः //

ये चापि श्रद्धया भक्त्या त्रिरत्नं शरणं गताः / भजन्ति सर्वदा नित्यं संबोधिधर्मवांछिनः //

ते सर्वे ऽपि समालोक्य पालनीयास्त्वया सदा //

बोधयित्वा समालोक्य पालनीयास्त्वाय्र सदा //

बोधयित्वा च ते सर्वे चारयित्वा शुभे व्रते / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषणीयाः सुखावतीम् //

ये चापि पापिनो दुष्टास्तानपि त्वं प्रयत्नतः / प्रबोधय समालोक्य चारयस्व शुभे सदा //

इत्येवं मे वचनं श्रुत्वा संबोधिं यदि वांछसि / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरस्व जगद्धिते //

यद्येवं कुरुषे लोके दयाधर्मं समाचरन् / धर्मराजाभिधानं ते यथार्थ्यसफलं व्रजेत् //

इत्येवं समुपादिष्टं तेन लोकेश्वरेण सः / धर्मराजः समाकर्ण्य तथेति परिबुध्यते //

ततः स धर्मराजस्तं लोकेश्वर जिनात्मजम् / समीक्ष्य सांजलिर्नत्वा संप्रयाति स्वमालयम् //

ततो ऽसौ लोकनाथो ऽपि संप्रस्थिति कृपाकुलः / अन्यत्रापि समुद्धर्तुं सत्त्वान् संचरते पुनः //

// इत्यवीचिसंशोषणधर्मराजाभिबोधनप्रकरणम् //

3. सूचीमुखोदर पर्वत प्रेतोद्धारण प्रकरण

अथ सर्वनीवरणविष्कम्भी सुगतात्मजः / बोधिसत्त्वो मुनीन्द्रं तं संपश्यंचैवमब्रवीत् //

कदासौ भगवंछास्तर् लोकेश्वरो जिनात्मजः / बोधिसत्त्व इहागच्छेत्तत्समादेष्टुमर्हति //

इति तदुक्तमाकर्ण्य भगवान् स मुनीश्वरः / बोधिसत्त्वं तमालोक्य पुनरेवं समादिशत् //

असौ श्रीमान् महासत्त्वः कुलपुत्र ततश्चरन् / प्रेतलोकान् समुद्धर्तुं प्रेतालये ऽभिगच्छति //

तत्र प्रेतालये गत्वा प्रेतान् पश्यन् स दूरतः / शीतरश्मि समुत्सृज्य प्रविवेश प्रभासयन् //

तद्रश्मीः संप्रभासन्तीः समवभास्य सर्वतः / तत्प्रेतभुवनं सर्वं करोति शीततान्वितम् //

तदा ते प्रेतिकाः सर्वे शीतरश्मिसमन्विताः / किमेतदिति संचिन्त्य तिष्ठन्ति विस्मयान्विताः //

यदा तत्र प्रविष्टो ऽसौ लोकेश्वरः प्रभासयन् / तदा वज्राशनिर्भूमि उपशान्ता समन्ततः //

तदद्भुतं समाअलोक्य द्वारपालः स विस्मितः / किमतेतदिति संचिन्त्य लोहिताक्षो विलोकयन् //

उत्थाय सहसादाय कालकूटमहाविषम् / भिण्डिपालं धनुर्बाणं धृत्वा संत्रसते रुषा //

तत्र तं रत्नपद्मस्थं शीतरश्मिप्रभास्वरम् / विलोक्यासौ महारौद्रचित्तो ऽपि विस्मयान्वितः //

तद्रश्मिसंपरिस्पृष्टः कारुण्यचित्तमाप्तवान् / स्वपापसाधनं कर्म संभाव्यैवं विचिन्तते //

धिग्मां यदीदृशे पापसाधने दुष्टकर्मणि / संरक्तो द्वारपालो ऽत्र भूत्वा करोमि पापकान् //

नैव मे ईदृशं कर्म पालयतः शुभं भवेत् / nūnametanmahatpāpafalaṃ tuhyāṃ bhave sadā //

किमीदृग्कर्म साधव्यं केवलदुःखसाधनम् / तदहं नात्र तिष्ठेयं ह्युक्त्वा गेहं व्रजान्यपि //

इति विचिन्त्य स द्वारपालो ऽतिकरुणान्वितः / पुरतस्तं महासत्त्वं प्रणत्वा चरते ततः //

तत्र तं समुपायातं सुधांशुसंप्रभासितम् / समीक्ष्य प्रेतिकाः सर्वे धावन्ति पुरतो द्रुतम् //

तस्य ते पुर आगत्य क्षुत्पिपासाग्नितापिताः / पानीयमभियाचन्तस्तिष्ठन्ति परिवृत्य वै //

तान् दृष्ट्वा स महासत्त्वः सूचीमुखानगोदरान् / दग्धस्थूणाश्रयानस्थियन्त्रवदतिमूर्च्छितान् //

स्वकेशरोमसंच्छन्नाः कृशांगान् विकृताननान् / क्षुप्तिपासाग्निसन्दग्धान् विण्मूत्रश्लेष्मभोजिनः //

ईदृशान् पापिनो दुष्टान् प्रेतान् सर्वान् विलोकयन् / तेभ्यो ऽतिकरुणार्तात्मा दादत्यब्जाद्भवं जलम् //

तदम्बु ते निपीयापि प्रेतास्सर्वे न तृप्तिताः / भूयो ऽपि पातुमिच्छन्त उपतिष्ठिन्त तत्पुरः //

तानतृप्तान् समालोक्य लोकेशो ऽतिदयाकुलः / दशभ्यः स्वांगुलीभ्यो ऽपि निश्चारयति निम्नगाः //

तच्छ्रवन्तीः समालोक्य सर्वे ते प्रेतिका मुदा / यथेच्छा संपिबन्तो ऽपि नैव तृप्तिसमागताः //

भूयो ऽपि पातुमिच्छन्तः सर्वे ते समुपाश्रिताः / तमेवं समुपालोक्य विभ्रमन्ते तृषातुराः //

भ्रमतस्तान् विलोक्यासौ लोकेशो ऽतिदयान्वितः / दशपादांगुलीभ्यो ऽपि निश्यारयति चापराः //

ताश्च महानदीर्दृष्ट्वा प्रेतास्सर्वे ऽपि ते मुदा / समुपेत्य पिबन्तो ऽपि नैव तृप्तिं समागताः //

तानतृतान् विलोक्यासौ लोकेशो ऽतिकृपान्वितः / सर्वेभ्यो रोमकूपेभ्यो निश्चारयति चापगाः //

तांश्चापि ते समालोक्य सर्वाप्रेताः तृइषार्दिताः / सहसा समुपाश्रीत्य प्रपिबन्ते यथेप्सितम् //

यदा तेअ प्रेतिकाः सर्वे तदुदकं सुधानिभम् / अष्टांगगुणसंपन्नं पिबन्त्यास्वाध्यमोदिताः //

तदा सर्वे ऽपि ते पूर्णगात्रा विपुलकण्ठकाः / परिपुष्टेन्द्रियास्तृप्ता भवन्ति संप्रमोदिताः //

ततश्चासौ महासत्त्वो दृष्ट्वा तान् जलतोषितान् / भूयो ऽपि करुणात्मा तैस्तोषयितुं समीहते //

तत्र स करुणासिन्धुर्मेघानुत्थाप्य सर्वतः / प्रणीतसुरसाहारा संप्रवर्षयते ऽनिशम् //

तान् दिव्यसुरसाहारान् प्रवर्षितान् समन्ततः / दृष्ट्वा ते प्रेतिकाः सर्वे सविस्मयप्रमोदिताः //

समीक्ष्य स्वेछयादाय यथाकामं प्रभुंजते / ततः सर्वे ऽपि ते सत्त्वा तदाहाराभितोषिताः //

ततस्ते सर्वे आहारैः पानैश्चाप्यमृतोपमैः / सन्तर्पिता महानन्दसुखोत्साहसमन्विताः //

तदा ते सुखिताः सन्तः सद्धर्मगुणभाषिणः / परिशुद्धाशयाः सर्वे संचिन्त्यैवं वदन्त्यपि //

अहो ते सुखिनो लोका ये जाम्बुद्वीपिका नराः / आश्रित्य शीतलां छायां ध्यात्वा तिष्ठन्ति सद्गुरोः //

सुखितास्ते मनुष्या ये मातापित्रोर्यथासुखम् / परिचर्यां सदा कृत्वा भजन्ति समुपस्थिताः //

सुखितास्ते मनुष्या ये सन्मित्रं समुपस्थिताः / सुभाषितं सदा श्रुत्वा चरन्ति सर्वदा शुभे //

सुखिनस्ते महासत्त्वा ये संबोधिव्रतचारिणः / सर्वसत्त्वहितं कृत्वा संचरन्ति सदा शुभे //

सुखितास्ते महाभागा ये सुशीलाः शुभार्थिनः / स्वपरात्महितार्थेन चरन्ति पोषधं व्रतम् //

सत्पुरुषाः महाभागास्ते ये संघसमुपस्थिकाः / धर्मगण्डीं यथाकालमाकोटयन्ति सर्वदा //

ये विहारं प्रतिष्ठाप्य त्रिरत्नशरणं गताः / उपासकव्रतं धृत्वा चरन्ति ते ऽपि भागिनः //

सुखितास्ते महासत्त्वा ये विहारं विशीर्णितम् / संस्कृत्य संप्रतिष्ठाप्य कुर्वन्ति संप्रशोभितम् / ये पूर्वस्तूपबिम्बानि विशिर्णस्फुटितानि च / संस्कृत्य प्रतिसंस्थाप्य भजन्ति ते सुभागिनः //

सद्धर्मभाणकान् ये च संमान्य समुपस्थिताः / सुभाषितानि शृण्वन्ति ते सुभाग्याः सुखान्विताः //

बुद्धानां प्रातिहार्याणि पश्यन्ति विविधानि ये / चंक्रमाणि च पश्यन्ति ये ते सर्वे ऽपि भागिनः //

ये च प्रत्येकबुद्धानां विविधर्द्धिविकुर्वितम् / चंक्रमाणि च पश्यन्ति ते ऽपि सर्वे सुभागिनः //

ये ऽर्हतां प्रातिहार्याणि पश्यन्ति चंक्रमाणि च / ते ऽपि धन्या सुखापन्नाः संसारधर्मचारिणः //

ये चापि बोधिसत्त्वानां पश्यन्ति चंक्रमाण्यपि / प्रातिहार्याणि ये चापि ते ऽपि धन्याः सुभागिनः //

ये बुद्धशरणं गत्वा स्मृत्वा भजन्ति सर्वदा / ते एव सुभगा धन्याः सद्धर्म्मगुणलाभिनः //

ये च शृण्वन्ति सद्धर्मं भजन्ति श्रावयन्त्यपि / ते ऽपि सर्वे महाभागाः संबोधिधर्मभागिनः //

ये संघान् च शरणं गत्वा भजन्ति समुपस्थिताः / ते सर्वे सुभगा धन्याः संबोधिप्रतिलाभिनः //

ये च दत्वा प्रदानानि पालयन्तः परिग्रहान् / कृत्वा सत्वहितर्थानि चरन्ते ते सुभागिनः //

पापतो विरता ये च परिशुद्धत्रिमण्डलाः / चरन्ति व्रतमष्टांगं भद्रिकास्ते सुभाविनः //

ये च क्षान्तिव्रतं धृत्वाअ सुप्रसन्नाशयाः सदा / सर्वसत्त्वहितार्थेषु चरन्ति ते सुभाविनः //

ये च सद्धर्मरत्नानि साधयन्तो जगद्धिते / सदा लोकहितार्थानि कुर्वंते ते महाजनाः //

ये च तत महासत्त्वा सर्वविद्यान्तपारगाः / कृत्वा सत्त्वशुभार्थानि चरन्ते ते सुभागिनः //

ये चापि शासने बौद्धे श्रद्धया शरणं गताः / प्रवज्यासंवरं धृत्वा चरन्ते ते सुनिर्मलाः //

ये च बौद्धाश्रमे नित्यं शोधयन्ति समाहिताः / ते सुश्रीईमत्सुभद्रांगाः सद्धर्मसुखसंयुताः //

ये चापि सततं स्निग्धा हितं कृत्वा परस्परम् / साधयन्ति यशोधर्मं ते सभाग्या सुभाविनः //

ये चरन्ति सदा भद्रे विरम्य दशपापतः / ते धन्या विमलात्मानः सद्गुणसुखलाभिनः //

ये चरन्ति तपो ऽरण्ये त्यक्त्वा सर्वान् परिग्रहान् / ते सुभद्राः शुभात्मानः सदा सद्गतिचारिणः //

बोधिचर्याव्रतं धृत्वा ये चरन्ति जगद्धिते / ते पुमांसो महासत्त्वाः संबुद्धपदलाभिनः //

इत्येवं ते समाभाष्य सर्वसंपरिनन्दिताः / महासत्त्वं तमानम्य प्रार्थयन्त्येमादरात् //

साधो भवान् हि नो नाथयाता स्वामी सुहृत्प्रभुः / नैवान्यो विद्यते कश्चिदेवं रक्ष्यहितार्थभृत् //

यद् भवान् स्वयमालोक्य पापिनो ऽस्मान् सुदुःखितान् / समागत्यामृतैर्भोग्यैस्तोषयन्नभिरक्षति //

तद्वयं भवतामेव सर्वदा शरणं गताः / सत्कारैस्समुपस्थानं कर्तुच्छामहे ऽधुना //

तद् भवान्नो हिताधाने संयोजयितुमर्हति / भवता यत्समादिष्टं तत्करिष्यामहे ध्रुवन् //

इति तै प्रार्थितं सर्वै लोकेश्वरो निशम्य सः / कृपादृष्ट्या समालोक्य समादिशति तान् पुनः //

शृणुध्वं तन्मयाख्यातं युष्माकं हितसाधनम् / संचरध्वं तथा नित्यं सदा भद्रं यदीच्छथ //

तद्यथादौ त्रिरत्नानां प्रयात शरणं मुदा / सर्वदा मनसा स्मृत्वा भजध्वं च समादरात् //

नमो बुद्धाय धर्माय संघाय च नमो नमः / इति त्रिभ्यो नमस्कारं कृत्वा चरत सर्वतः //

एतत्पुण्यानुभावेन सर्वत्रापि शुभं भवेत् / निरुत्पातं महोत्साहं सर्वदा च भवे ध्रिवम् //

ततो यूयं क्रमेणापि परिशुद्धत्रिमण्डलाः / बोधिचित्तं समासाध्य व्रतं चरितुमैक्ष्यथ //

तदेतत्पुण्यभावेन सर्वे यूयमितश्च्युताः / त्रिरत्नस्मृतिमाधाय सुखावतीं प्रयास्यथ //

तत्रामिताभनाथस्य शरणे समुपस्थिताः / सर्वदा भजनं कृत्वा चरिष्यथ महासुखम् //

तदा यूयं समदाय पोषधं व्रतमुत्तमम् / विधिवत्संचरित्वैत्पुण्यैर्लप्स्यथ सन्मतिम् //

ततो ऽपि विमलात्मानः सर्वसत्त्वहितोत्सुकाः / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा चरिष्यथ जगद्धिते //

ततः पारमिताः सर्वाः पूरयित्वा यथाक्रमम् / दुष्टान् मारगणान् सर्वान् जित्वार्हन्तो भविष्यथ //

ततः संसारसंचारनिस्पृहा विजितेन्द्रियाः / त्रिविधां बोधिमासाध्य निर्वृतिपदमाप्स्यथ //

एवं सत्त्वास् त्रिरत्नानां गच्छन्तः शरणं सदा / स्मृत्वा नाम् समुच्च्चार्य नत्वा भजध्वं नाभवम् //

इति लोकेश्वरेणैवं समादिष्टं निशम्य ते / सर्वे तथेति विज्ञाप्य प्रतिमोदन्ति नन्दिताः //

ततो लोकेश्वरो मत्वा तेषां मनो ऽभिशुद्धितम् / निश्चारयति कारण्डव्यूहसूत्रसूभाषितम् //

तत्सुभाषितमाकर्ण्य सर्वे ते संप्रमोदिताः / त्रिरत्नभजनोत्साहसौख्यं वांछन्ति साधितुम् //

ततस्ते मुदिताः सर्वे त्रिरत्नशरणं गताः / नमो बुद्धाय धर्माय संघायेति वदन्ति ते //

ततः सर्वे ऽपि ते सत्वायिरत्नस्मृतिसंरताः / संसारविरतोत्साहा भवन्ति धर्मलालसाः //

ततो ज्ञानासिना भित्त्वा सत्कायदृष्टिपर्वतम् / त्यक्त्वा देहं ततः सर्वे ते ऽभियान्ति सुखावतीम् //

तत्रामिताभनाथस्य शरणे समुपस्थिताः / निर्देशं शिरसा धृत्वा प्रचरन्ति शुभे मुदा //

ततः सर्वे भवेयुस्ते चतुर्ब्रह्मविहारिणः / बोधिसत्त्वा महासत्त्वा आकांक्षितमुखाभिधाः //

इत्येवं स महासत्त्वो लोकेश्वरो जिनात्मजः / सर्वान् प्रेतान् समुद्धृत्य प्रेषयति सुखावतीम् //

एवं त्रैलोक्यनाथो ऽसौ महाकारुणिकः कृती / कृपया स्वयमालोक्य संरक्ष्याभ्यवते जगत् //

ये ये सत्त्वाः सदा तस्य लोकेशस्य महात्मनः / स्मृत्वा नाम समुच्चार्य भजन्ते शरणं गताः //

ते ते सर्वे ऽपि निष्पापाः श्रीमन्तः सद्गुणाकराः / सर्वसत्त्वहितं कृत्वा प्रचरन्तः शुभे सदा //

बोधिचर्याव्रतं धृत्वा भुक्त्वा धर्मयशःसुखम् / त्रिरत्नभजनोत्साहं धृत्वा यायुः सुखावतीम् //

न ते सर्वे ऽपि गच्छन्ति दुर्गतिं च कदाचन / सदा सद्गतिसंजाता भद्रश्रीसद्गुणाश्रयाः //

परिशुद्धेन्द्रिया धीरा बोधिचर्याव्रतंधराः / स्वपरात्महितं कृत्वा यायुरन्ते जिनालये //

इत्येवं स महासत्त्वः सर्वसत्त्वहितार्थभृत् / कृपाकारुण्यसद्धर्मगुणमाहात्म्यसागरः //

असंख्यं पुण्यमाहात्म्यं तस्य लोकेश्वरस्य हि / सर्वैरपि मुनीन्द्रैस्तत्प्रमातुं नैव शक्यते //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा स सुगतात्मजः / सुधीः सर्वनीवरणविष्कम्भी चैवमब्रवीत् //

भगवन् स महासत्त्वो नागच्छति कदा व्रजत् / तस्याहं दर्शनं कर्तुमिच्छामि त्रिजगत्प्रभोः //

इति तेनोदितं श्रुत्वा भगवान् स मुनीश्वरः / विकम्भिनं तमालोक्य पुनरेवं समादिशत् //

एवं तान् कुलपुत्रासौ लोकेश्वरः प्रबोधयन् / प्रेषयित्वा सुखावत्यां ततो निष्क्रम्य गच्छति //

अन्यत्रापि समुद्धर्तुं पापिनो नरकाश्रितान् / करुणासुदृशा पश्यंश्चरंस्ते संप्रभासयन् //

दिने दिने स आगत्य सर्वेषु नरकेष्वपि / निमग्नान् पापिनो दुष्टान् समालोक्य प्रभासयन् //

स्वयमुद्धृत्य सर्वान्स्तान् सुखीकृत्वा प्रबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य संप्रेषयेत् सुखावतीम् //

// इति श्रीगुणकारण्डव्यूहे सूचीमुखोदरपर्वतप्रेतोद्धारनप्रकरणम् //

4. श्रीमहेश्वरादि देव समुत्पादन प्रकरणम्

श्रीभगवानुवाच / एवमसौ महासत्त्वो लोकेश्वरो जिनात्मजः / भवाब्धेः स्वयमुद्धृत्य पालयति सदा जगत् / प्रदुष्टानपि पापिष्टान् बोधयित्वा प्रयत्नतः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य संप्रेषयेज्जिनालये //

नास्तीदृग्गुणसंपन्नः सत्त्वयैधातुकेष्वपि / कस्यापि विद्यते नैव प्रतिभानं हि तादृशम् //

मुनीन्द्राणां च सर्वेषां नास्तीदृग्द्रुतिभानता / तेन लोकेश्वरो नाम बोधिसत्त्वस्स उच्यते //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा स सुगतात्मजः / विष्कम्भी भगवन्तं च समालोक्यैवमब्रवीत् //

भगवन् हेतुना केन सर्वलोकाधिपेश्वरः / लोकेश्वरः स आख्यात एतत् सम्यक् समादिश //

तस्येव प्रतिभासत्वं कस्यचिन्नैव विद्यते / मुनीन्द्राणामपि सर्वेषां नास्तीति तत्कथं खलु //

एतत् सम्यक् समाख्याहि श्रोतुमिच्छामि सर्ववित् / इमे सर्वे सभासीनास्तद्गुणश्रोतुमानसाः //

इति तेनोदितं श्रुत्वा भगवान् स मुनीश्वरः / विष्कम्भिनं महाविज्ञं तमालोक्यैवमादिशत् //

शृणु त्वं कुलपुत्रास्य लोकेशस्य प्रभावताम् / संप्रवक्ष्यामि ते प्रीत्या सर्वसत्त्वानुबोधने //

तध्ययाभूत् पुरा शास्ता तथागतो मुनीश्वरः / विपश्यी नाम संबुद्धः सर्वविद्याधिपो जिनः / सर्वज्ञो ऽर्हन्महाभिज्ञो धर्मराजो विनायकः / भगवांयिजगन्नाथः सर्वसत्त्वहितार्थभृत् //

तदाहं कुलपुत्रासम् सुगन्धसुखसंज्ञकः / वणिक्सुतो वृषोत्साही संबुद्धगुणलालसः //

तस्य विपश्यिनः शास्तुः संबुद्धस्य जगद्गुरोः / शरणे समुपाश्रित्य प्राचरन् बोधिसंवरम् //

तदा तेन मुनीन्द्रेण सर्वज्ञेन विपश्यिना / लोकेशगुणमाहात्यं समाअख्यातं श्रुतं मया //

तद्यथासौ जगच्छास्ता विपश्यी भगवान् जिनः / सद्धर्मं समुपादेष्टुं सभामध्ये समाअश्रितः //

तदासौ त्रिजगन्नाथो लोकेश्वरो जिनात्मजः / सर्वान् सत्त्वान् समुद्धर्तुं संपश्यन् करुणान्वितः //

पुण्यरश्मिं समुत्सृज्य प्रभासयन् समन्ततः / दुःखिनो नरकासीनान् सर्वान् सत्त्वान् विलोकयन् //

समुद्धृत्य प्रयत्नेन बोधयित्वानुमोदयन् / त्रिरत्नशरणे स्थाप्य चारयित्वा शुभे वृषे //

बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य श्रावयित्वा सुभाषितान् / संबोधिसाधने धर्मे संनियोज्य विनोदयन् //

सर्वत्र मंगलं कृत्वा निरुपातं महोत्सवम् / त्रिरत्नगुणमाहात्म्यं प्रकाशयन् समाचरत् //

तदा तद्रश्मिसंस्पृष्टा सर्वा भुमिः प्रशोभिता / विशुद्धमंगलोत्साहसुखसमाकुलाभवत् //

तदद्भुतं महानन्दं महोत्साहं समन्ततः / समालोक्य महासत्त्वो महामतिर्जिनात्मजः //

विस्मयसमुपाघ्रात त्वन्त एवं व्यचिन्तयन् //

अहो कस्य प्रभाकान्तिरियमिह समागता / अवभास्य जगत्सर्वं संशोधयति शोभितम् //

इति चिन्ताकुलात्मा स बोधिसत्त्वो महामतिः / समुत्थायोत्तरासंगमुद्वहन् पुरतो गतः //

जाअनुभ्यां भूतके धृत्वा कृतांजलिपुतो मुदा / विपश्यिनं मुनीन्द्रं तं नत्वैवं पर्यपृच्छत //

भगवन् कस्य प्रभावो ऽयं यदियं भासमागता / अवभास्य जगत्सर्वं शोधयन्ति प्रशोभितम् //

यदिदं महदाश्चर्यं दृष्ट्वा सर्वे ऽतिविस्मिताः / श्रोतुमिच्छन्ति सर्वज्ञ तत्समादेष्टुमर्हति //

इति तेनोदितं श्रुत्वा विपश्यी स मुनीश्वरः / महामतिं महासत्त्वं तमालोक्यैवमादिशत् //

महामते शृणुष्वेदमद्भुतं यत्समुद्भवम् / तत्पुण्यप्रभावत्वं कथयिष्यामि सांप्रतम् //

ययैलोकाधिपो नाथो बोधिसत्त्वो जिनात्मजः / सर्वधर्माधिपः श्रीमानार्यावलोकितेश्वरः //

स सत्त्वान् पापिनो दुष्टान् दुःखिनो नरकाश्रितान् / समालोक्य कृपादृस्ट्या महाकारुण्यचोदितः //

तान् सर्वान् हि समुद्दृत्य बोधियित्वानुमोदयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषयितुं जिनालये //

संप्रस्थितः सुखावत्याः पुण्यरश्मीन् समुत्सृजन् / अवभास्य जगल्लोकमिहागन्तुं समागतः //

तस्य पुण्यप्रभाकान्तिरियं पापविशोधनी / अवभास्य जगत्सर्वं शोधयन्ती प्रसारिता / एवं स सर्वलोकानामधिपतिर्हितार्थभृत् / स्वयमालोक्य सर्वत्र याति सर्वान् समुद्धरन् //

पापिनो ऽपि समालोक्य सर्वत्र नरकेष्वपि / निमग्नानतिदुःखांस्तान् पुण्यरश्मीन् समुत्सृजन् //

अवभास्य सुखापन्नान् समुद्धृत्य प्रबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रेषयति सुखावतिम् //

एवं स श्रीगुणाधारः सद्धर्मसुखदारयकः / दिने दिने ऽप्यप्रेमेयान् सत्त्वानुद्धृत्य बोधयन् //

बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य श्रावयित्या सुभाषितम् / कृत्वा शुद्धाशयान् सर्वान् प्रेषयति सुखावतीम् //

एवं तस्य महत्पुण्यं सर्वलोकाधिकं बहु / अप्रमेयमसंख्येयं संबोधिपदसाधनम् //

सर्वैरपि मुनीन्द्रैस्तत्पुण्यं महद्बहूत्तमम् / प्रमातुं परिसंख्यातुं शक्यते न कदाचन //

सर्वेषामपि बुद्धानामीदृक्पुण्यं महोत्तमम् / अप्रमेयसंख्येयं विद्यते न कदाचन //

कस्यापि दृश्यते नैवमीदृक्पुण्यं महत्तरम् / तेनासौ त्रिगजगन्नाथो विराजते समन्ततः //

एवं तस्य महत्पुण्यप्रमेयं बहुत्तमम् / सर्वैरपि मुनीन्द्रैस्तत्प्रमातुं शक्यते न हि //

तस्मादसौ जगन्नाथो जगच्छास्ता जगत्पतिः / सर्वलोकाधिपः श्रीमानार्यावलोकितेश्वरः //

आदिबुद्धात्मसंभूतो जगदीशो महेश्वरः / विश्वसृक्त्रिजगद्भर्त्ता संबोधिज्ञानभास्करः //

सर्वैः लोकाधिपैर्देवैः सासुरयक्षकिन्नरैः / राक्षसैर्गरुडैर्नागैः पूजितो वन्दितः सदा //

ग्रहैस्तारागणैः सर्वैर्विद्याधरैर्महर्द्धिकैः / सिद्धैः साध्यैश्च रुद्रैश्च कुम्भाण्डैश्च महोरगैः //

सर्वैर्भूताधिपैश्चापि सवह्निर्यममारुतैः / सर्वैश्चाप्यप्सरःसर्वैर्दैवादिकन्यकागणैः //

एवं दानवनागेन्द्रयक्षादिकन्यकागणैः / सदा ध्यात्वाप्यनुस्मृत्वा स्तुत्वा नत्वाभिपूजितः //

भैरवैश्च तथा सर्वैर्महाकालगणैरपि / मातृकाश्भिश्च सर्वाभिः संस्तुतो वन्दितो ऽर्चितः //

सर्वैश्च डाकिनीसंघैः सर्वैर्भूतैः पिशाचकैः / सर्वैर्विघ्नाधिपैचापि सप्रेतकठपूतकैः //

सर्वैर्मारगणैश्चापि त्रैधातुकनिवासिभिः / सदा नित्यमनुस्मृत्वा प्रणमितः प्रशंसितः //

एवं महर्षिभिः सर्वैर्योगिभिश्च तपस्विभिः / यतिभिस्तीर्थिकैश्चापि नित्यं स्मृत्वाभिवन्दितः //

श्रावकैर्भिक्षुभिः सर्वैरर्हद्भिर्ब्रह्मचारिभिः / सदानुस्मरणं कृत्वा ध्यात्वा वन्दितार्चितः //

तथा सर्वैर्महासत्त्वैर्बोधिसत्त्वैश्व सर्वदा / तद्गुणानुस्मृतिं धृत्वा स प्रशंस्यो ऽभिवन्ध्यते //

तथा प्रत्येकबुद्धैश्च श्रुत्वा दृष्ट्वा च तद्गुणान् / सदानुमोदनां कृत्वा प्रणत्वा संप्रशंस्यते //

एवं सर्वैर्मुनीन्द्रैश्च संबुद्धैरपि सर्वदा / तत्पुण्यगुणमाहात्म्यं संप्रशंस्यानुमोद्यते //

एवं स सर्वलोकेशः सर्वधर्माधिपेश्वरः / विश्वरस्त्रष्टा जगद्भर्ता त्रैधातुकाधिपेश्वरः //

महाबुद्धात्मसंभूतः सद्धर्मगुणभास्करः / सर्वसंघाधिराजेन्द्रो बोधिसत्त्वो जगत्प्रभुः //

इति सर्वैर्महाभिज्ञैः संबुद्धैः सर्वदर्शिभिः / मुनीश्वरैः समाख्यातं पुरा मया श्रुतं किल //

तद्यथादौ महाशून्यं पंचभूते ऽप्यनुद्भवे / ज्योतिरुसमुद्भूत आदिबुद्धो निरंजनः / त्रिगुणांशमहामूर्त्तिर्विश्वरुपः समुत्थितः / स स्वयंभुर्महाबुद्ध आदिनाथो महेश्वरः / लोकसंसर्जनं नाम समाधिं विदधे स्वयम् //

ततस्तस्यात्मसंभूतो दिव्यारुपः शुभांशभृत् / भद्रमूत्तिर्विशुद्धांगः सुलक्षणाभिमण्डितः //

पुण्यकान्तिविरोचिष्कः सर्वलोकाधिपेश्वरः / सो ऽपि लोकोद्भवं नाम समाधिं विदधे स्वयम् //

तदा तस्यादिनाथस्य चक्षुभ्यां चन्द्रभास्करौ / समुत्पन्नौ ललाटाच्च समुत्पन्नो महेश्वरः //

स्कन्धाभ्यां संप्रजातो ऽभूदब्रह्मा सौम्यश्चतुर्मुखः / हदयाच्च समुद्भूतो नारायणो ऽतिसुन्दरः //

उभाभ्यां दन्तपंक्तिभ्यां समुत्पुन्ना सरस्वती / वायुवो मुखतो जाताः पृथ्वी जाता च पादतः //

वरुणश्चोदराज्जातः वह्निश्च नाभिमण्डलात् / वामजानूद्भवा लक्ष्मीः श्रीदो दक्षिणजानुतः //

एवमन्ये ऽपि देवाश्च सर्वलोकाधिपा अपि / तस्य महात्मनो देहात् समुद्भूता जगद्धिओते //

यदैते लोकनाथस्य जाता लोकाधिपास्तनोः / तस्य सर्वे प्रसन्नास्याः पश्यन्तः समुपस्थिताः //

तदा महेश्वरो देवः स्त्रष्टारं तं जगद्गुरुम् / प्रणत्वा सांजलिः पश्यन् प्रार्थयदेवमादरात् //

भगवन् यदिमे सर्वे भवता निर्मिता वयम् / तदर्थे ऽस्मानिमान् सर्वान् व्याकरोतु यथाविधि //

इति संप्रार्थिते तेन महेश्वरेण सर्ववित् / लोकेश्वरः समालोक्य सर्वांन्स्तानेवमादिशत् //

आरुप्यलोक्धात्वीशो भविष्यसि महेश्वर / त्राता योगाधिपः शास्ता संसारमुक्तिसौख्यदिक् //

कलियुगे समुत्पुन्ने सत्त्वधातौ कषायिने / तदा स्रष्टा विभर्त्ता च संहर्त्ता च भविष्यसि //

सर्वसत्त्वा दुराचारा मारचर्यासमारताः / मिथ्याधर्मगता दुष्टा सद्धर्मगुणनिन्दकाः //

विहीनबोधिचर्यांगास्तामसधर्मसाधिनः / तीर्थिकधर्मसंरक्ता भविष्यन्ति कलौ यदा //

तदा पृथग्जनाः सर्वे मोहेर्ष्यामदमानिकाः / सर्वे ते शरणं गत्वा भजिष्यन्ति सदादरात् //

आकाशं लिंगमित्याहुः पृथिवी तस्य पीठिका / आलयः सर्वभूतानां लीयनाल्लिंगमुच्यते //

इति सर्वे तदा लोकाः प्रभाषन्तः प्रमादतः / सर्वान् देवान् प्रतिक्षिप्य चरिष्यन्ति विमोहिताः //

तान् सर्वान् समालोक्य बोधयित्वा प्रयत्नतः / मुक्तिमार्गे प्रतिष्ठाप्य व्रतं शैवं प्रचारय //

एवं कृत्वा महैशानं पदं प्राप्य महेश्वरः / त्रैलोक्याधिपतिर्नाथो भविष्यसि कलौ युगे //

इत्येवं तत्समादिष्टं निशम्य स महेश्वरः / तथेति प्रतिनन्दित्वा तत्रैव समुपाश्रयत् //

अथासौ सर्वविच्छास्ता लोकेश्वरो जिनात्मजः / ब्रह्मानं समुपामन्त्र्य संपश्यन्नैमब्रवीत् //

ब्रह्मन्स्त्वं रुपधात्निशश्वतुर्वेदांगशायभृत् / सृष्टिकर्ता जगच्छास्ता चतुर्ब्रम्हविहारिकः //

शान्तचर्यासमाचारः सात्त्विकधर्मनायकः / परमार्थयोगविद्विद्वान् शुभार्थभृद् भविष्यति //

युगे कलौ समुत्पन्ने तव चर्या विनक्ष्यति / म्लेछधर्मसमाक्रान्ते सद्वृत्तिः परिहास्यते / तदापि त्वं प्रयत्नेन नानारुपेण बोधयन् / धर्ममार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रापयस्व सुनिर्वृतिम् //

एवं ब्रह्मन्स्त्वमालोक्य सर्वान् सत्त्वान् प्रबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य पालयस्व जगद्धिते //

एवं कृत्वा महत्क्लेशभवोदधिं समुत्तरेत् / अर्हन्संबोधिमासाद्य संबुद्धो ऽपि भविष्यसि //

इत्येवं तत्समादिष्टं समाकर्ण्य प्रबोधितः / ब्रह्मा तथेति संश्रुत्य प्राभ्यनन्दत् प्रसादितः //

ततो ऽसौ च महासत्त्वो लोकेश्वरो जिनात्मभूः / नारायणं समालोक्य समामन्त्र्यैवमादिशत् //

विष्णो त्वं कामधात्वीशः सर्वलोकाधिपः प्रभुः / रजोधर्माधिपः शास्ता सर्वसत्त्वहितार्थभृत् //

महाभिज्ञो महावीरः सर्वदुष्टप्रमर्दकः / संसारसुखसंभर्ता मायाधर्मविचक्षणः //

कलौ क्लेशाकुलान् सत्त्वान् नानारुपेण बोधयन् / त्रासयित्वापि यन्नेन सर्वान् धर्मे नियोजय //

एवं कृत्वा महासत्त्वो महत्पुण्यगुणान्वितः / राजा विश्वम्भरो नाथो लक्ष्मीपतिर्महर्द्धितः //

सर्वान् सत्त्वान् सुखीकृत्य सर्वान् दुष्टान् विनिर्जयन् / संवृतिविरतात्मान्ते निर्वृतिपदमाप्स्यसि //

इत्येवं तत्समादिष्टं निशम्य स प्रबोधितः / विष्णुस्तथेति विज्ञप्य प्राभ्यनन्दत् प्रसादितः //

ततश्चासौ महासत्त्वो लोकेश्वरो जिनांशजः / सरस्वतीं समालोक्य समामंत्र्यैवमादिशत् //

सरस्वती महादेवी सर्वविद्यागुणाकरी / महामायाधरी सर्वशायविज्ञा सुभाषिणी //

सद्धर्मगुणसंभर्त्री संबोधिप्रतिपालिनी / ऋद्धिसिद्धिप्रदात्री त्वं वागिश्वरी भविष्यसि //

सर्वान् मूर्खान् दुराचारानपि सत्त्वान् प्रयत्नतः / बोधयित्वा शुभे धर्मे योजयन्त्यभिपालय //

ये ऽपि ते शरणं गत्वा भजेयुर्भक्तिमानसाः / पण्डितास्ते महाभिज्ञा भवेयु श्रीगुणाश्रयाः //

एवं सत्त्वहितं कृत्वा मह्त्पुण्यगुणान्विता / प्रान्ते बोधिं समासाद्य संप्राप्स्यसि जिनास्पदम् //

इत्येवं तत्समादिष्टं निशम्य सा सरस्वती / तथेति प्रतिनन्दित्वा तत्रैकान्ते समाश्रयत् //

ततश्चासौ महासत्त्वो लोकेश्वरो जिनात्मजः / विरोचनं समालोक्य समामंत्र्यैवमादिशत् //

सूर्य त्वं सुमहद्दीप्तिप्रभाकरो ग्रहाधिपः / दिवाकरो जगल्लोकतमो ऽन्तको भविष्यसि //

अवभास्य जगल्लोकं प्रकाशयन् विशोधयन् / चारयित्वा शुभे धर्मे पालयस्व सदा भ्रमन् //

ततो ऽसौ च महासत्त्वो लोकनाथो जगत्प्रभुः / चन्द्रमसं समालोक्य समामंत्र्यैवमादिशत् //

चंद्रमस्वं महाकान्तिः शीतरश्मिः सुधाकरः / ताराधिपो जगत्क्लेशसन्तापहृद्भविष्यति //

अवभास्य जगल्लोकं प्रवर्षयन् सदामृतम् / औषधीव्रीहिशस्यानां रसवीर्यं प्रवर्धयन् //

प्रह्लाद्सुखसंपन्नान् कृत्वा रात्रौ प्रबोधयन् / सर्वान् सत्त्वान् शुभे धर्मे चारयित्वाभिपालय //

ततो वायुं समालोक्य लोकेश्वरः स सर्ववित् / सर्वांस्तान् समुपामंत्र्य पुर एवमुपादिशत् //

यूयं समीरणाः सर्वे जगत्प्राणाः सुखावहाः / सर्वधर्मसुखोत्साहप्रकर्तारो भविष्यथ //

प्रचरन्तः सदा यूयं पुयगण्धसुखवहाः / प्रेरयित्वा जगद्धर्मे संपालयध्वमाभवम् //

ततः पृथ्वीं महादेवीं समालोक्य सर्वदृक् / जिनात्मजो लोकनाथो समामंत्र्यैवमादिशत् //

पृथिवि त्वं जगद्भर्त्री सर्वलोकसमाश्रया / वसुंधरा जगद्भर्ती विश्वमाता भविष्यसि //

सर्वधातून् सुरत्नानि व्रीहिशस्यमहौषधीः / दत्वा संस्थाप्य सद्धर्मे पालयस्व जगत्सदा //

ततो वरुमालोक्य स लोकेशो जिनात्मभूः / पुरतः समुपामंत्र्य व्याकरोदेवमादिशत् //

वरुण त्वमपां नाथः सर्वसत्त्वामृतपदः / सर्वरत्नाकराधीशो नागराजो भविष्यसि //

सदामृतप्रदानेन पोषयित्वा प्रबोधयन् / दत्वा रत्नानि सद्धर्मे चारयस्व जगत्सदा //

ततो वह्निं समालोक्य चित्रभानुं प्रभास्वरम् / सर्वलोकाधिपः शास्ता समामंत्र्यैवमादिशत् //

वह्ने त्वं सर्वदेवानां मुखीभूतो हुतांशभुक् / पाचकः सर्ववस्तूनां दहनः पावको ऽप्यसि //

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सर्वालोकान् प्रहर्षयन् / सदा लोके सुखं दत्त्वा संपालय जगद्धिते //

ततो लक्ष्मीं महादेविं लोकेश्वरः स सन्मतिः / पुरतः समुपामंत्र्य समालोक्यैवमादिशत् //

लक्ष्मि त्वं श्री महादेवी माहेश्वरी वसुन्धरा / सर्वसंपत्सुखोत्साहप्रदायिनी भविष्यसि //

सधातुद्रव्यरन्तादिमहान्सम्पत्सुखान्यपि / दत्वा धर्मे प्रतिष्ठाप्य पालयस्व जगत्सदा //

ततः श्रीदं समालोक्य स लोकेशो जगत्प्रभुः / पुरतः समुपामंत्र्य व्याकरोदेवमादिशत् //

कुबेर त्वं महाभागः सर्वद्रव्याधिपः प्रभुः / श्रीसंपत्सद्गुणाधारो राजराजो भविष्यसि //

दत्वा श्रीगुणसंपत्तीः प्रदत्वा संप्रबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य पालयस्व सदा जगत् //

एवं स त्रिजगत्न्नाथो लोकेश्वरो जिनात्मजः / सर्वांस्तान् स्वाअत्मजान् देवान् समामंत्र्यैवमादिशत् //

यूयं सर्वे महासत्त्वाः संबोधिव्रतचारिणः / सर्वसत्त्वहितं कृत्वा प्रचरध्वं सदा शुभे //

एवं कृत्वा महत्पुण्यं श्रीसमृद्धिसमन्विताः / अन्ते संबोधिमासाद्य संबुद्धपदमाप्स्यथ //

इत्येवं तत्समादिष्टं श्रुत्वा सर्वे प्रबोधिताः / ते देवाः प्रतिनन्दन्तस्तथेति प्रतिशुश्रुवुः //

एवं ते सकला देवाः धृत्वा तस्यानुशासनम् / बोधिचर्यां समाधाय संप्रचेरुजगद्धिते //

तदनुशासनादेव सर्वलोकाधिपा अपि / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरिरे जगद्धिते //

एवं स त्रिजगच्छास्ता लोकेश्वरो जिनात्मजः / बोधिसत्त्वमहाभिज्ञः सर्वलोकाधिपेश्वरः //

ये तस्य त्रिजगच्छास्तुः श्रद्धया शरणं गताः / सर्वे ते विमलात्मनो नैव गच्छन्ति दुर्गतिम् //

सदा सद्गतिसंजाताः सद्धर्मश्रीसुखान्विताः / निःक्लेशा बोधिमासाध्य संबुद्धपदमाप्नुयुः //

सर्वे ऽपि सुगतास्तस्य श्रद्धया शरणं गताः / ध्यात्वानुस्मृतिमाध्याय प्रचरन्तो जगद्धिते //

एअतत्पुण्यानुभावेन निःक्लेशा विमलाशयाः / जित्वा मारगणान् बोधिं प्राप्य गताः सुनिर्वृतिम् //

अतीता अपि संबुद्धा वर्तमाना अनागताः / सर्वे ऽपि ते जगच्छास्तुः श्रद्धया शरणं गताः //

ध्यात्वानुस्मृतिमाधाय प्रचरन्तो जगद्धिते / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा कृत्वा सर्वजगद्धितम् //

क्रमेण बोधिसंभारं पूरयित्वा यथाविधि / जित्वा मारगणान् सर्वान् बोधिं प्राप्याभवन् जिनाः //

भवन्ति च भविष्यन्ति धर्मराजा मुनीश्वराः / अर्हन्तः सुगता नाथाः सर्वज्ञास्त्रिविनायकाः //

एवं स त्रिजगन्नाथो लोकेश्वरो महर्द्धिमान् / बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वलोकाधिपेश्वरः //

सर्वसत्त्वहितार्थेन बोधिचर्याव्रतं चरन् / सर्वान् सत्त्वान् स्वयं पश्यन्नवभास्य समुद्धरन् //

बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य चारयित्वा शुभे वृषे / बोधयन् सुप्रसन्नांस्तान् प्रेषयति सुखावतीम् //

एवम् स जगदादीशो लोकेश्वरो जिनात्मजः / बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वधर्महितार्थभृत् //

नास्ति तस्य समं कश्चित् सद्धर्मगुणपुण्यवान् / कुतो ऽधिको भवेत्तेन लोकेश्वरो जगत्प्रभुः //

इत्येवं सुगतैः सर्वैः संबुद्धैः सर्वदर्शिभिः / लोकेशगुणमाहात्म्यं समादिष्टं श्रुतं मया //

ईदृक्पुण्यगुणोद्भावं लोकेशस्य विपश्विनः / मिनीन्द्रेण समादिष्टं पुरा मयाभिसंश्रुतम् //

तस्माल्लोकेशवरः सर्वसंघाधिपो जगद्गुरुः / सेवनीयः प्रयत्नेन सद्धर्मगुणवांछिभिः //

ये ह्यस्य शरणं गत्वा भजन्ति श्रद्धया मुदा / दुर्गतिं ते न गच्छन्ति सर्वत्रापि कदाचन //

सदा सद्गतिसंजाता धर्मश्रीसुखभागिनः / शुभोत्साहं प्रभुंजन्ते प्रान्ते यान्ति सुखावतीम् //

इत्येवं हि समादिष्टं शाक्यसिंहेन तायिना / श्रुत्वा सर्वे सभालोकाः प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

// इति श्रीमहेश्वरादिदेवसमुत्पादनप्रकरणम् //

5. सर्वाकार सर्वसत्त्व प्रबोधन बोधिचर्यावतारण प्रकरण

अथ सर्वनीवरणविष्कम्भी सुगतात्मजः / सांजलिर्भगवन्तं तं प्रणत्वा चैवमब्रवीत् //

भगवन्स महासत्त्वो लोकेश्वर जगत्प्रभुः / कदेह समुपागछेद् द्रष्टुमिच्छामि तं प्रभुम् //

इति तदुक्तमाकर्ण्य भगवान् स मुनीश्वरः / विष्कम्भिनं महासत्त्वं तमालोक्यैवमादिशत् //

विष्कम्भिन् स महासत्त्वो नागच्छेदिह सांप्रतम् / अन्यत्र नरके सत्त्वानुद्धर्तुमभिगच्छति //

सर्वत्रापि स्वयं गत्वा संपश्यन्नरकाश्रितान् / सर्वान् सत्त्वान् समुद्धृत्य प्रेषयति सुखावतीम् //

एवं स सर्वदा सत्त्वान् स्वयं पश्यन् दिने दिने / असंख्येयान् समुद्धृत्य प्रेषयति सुखावतीम् //

एवं कुर्वन् स लोकेशो बोधिचर्याव्रतं चरन् / असंख्यपुण्यरत्नाद्यश्रीसमृद्धो विराजते //

तस्य पुण्यमसंख्येयमप्रमेयं बहूत्तमम् / सर्वैरपि मुनीन्द्रैस्तत्प्रमातुं नैव शक्यते //

इत्येवं सुगतैः सर्वैः पुराख्यातं मया श्रुतम् / तदत्राहं प्रवक्ष्यामि शृणुध्यं यूयमादरात् //

तद्यथाभूत् पुरा शास्ता शिखि नाम तथागतः / सर्वज्ञो ऽर्हन्महाभिज्ञोः धर्मराजो मुनीश्वरः //

सर्वविद्याधिराजेन्द्रः संबुद्धः सुगतो जिनः / मारजित् सर्वलोकेन्द्रस्त्रैधातुकविनायकः //

तदासं बोधिसत्त्वो ऽहं दानशूरो ऽभिधो गृही / सदादानरतो धीरः सर्वसत्त्वहितार्थभृत् //

सदा स शिखिनस्तस्य मुनीन्द्रस्य जगद्गुरोः / सत्कृत्य श्रद्धया नित्यं प्राभजन् समुपस्थितः //

तदा तेन मुनीन्द्रेण समाख्यातं मया श्रुतम् / लोकेश्वरस्य सद्धर्मसाधनोद्भवकौशलम् //

इति तेन मुनीन्द्रेण समाअख्यातं निशम्य सः / बोधिसत्त्वो महासत्त्वो विष्कम्भी चैवमब्रवीत् //

भगवन् किदृशं तस्य लोकेशस्य महात्मनः / सद्धर्मसाधनोद्भूतं कौशलं भवता श्रुतम् //

भगवन्स्तत्समाख्याय सर्वानस्मान् प्रबोधय / सर्वलोका इमे श्रुत्वा भवेयुस्तद्गुणारताः //

इति संप्रार्थितं तेन श्रुत्वासौ भगवान् जिनः / सर्वांल्लोकान् सभासीनान् समालोक्यैवमादिशत् //

यदा स भगवांच्छास्ता शिखी तथागतो जिनः / सर्वलोकसभामध्ये ससांघिकः समाश्रितः //

आदिमध्यान्तकल्याणं संबोधिगुणसाधनम् / सद्धर्मं समुपादेष्टुं समारभेज्जगद्धिते //

तदा तस्य मुखद्वारान्नानावर्णाः सुरश्मयः / विनिर्गता जगत्सर्वमवभास्य प्रचेरिरे //

कृत्वा सर्वत्र लोकेषु सुभद्राणि समन्ततः / पुनरागत्य सा कान्तिस्तदाश्रम उपागताः //

शिखिनं तं महाभिज्ञं धर्मराजं मुनीश्वरम् / त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य तन्मुखाज्ये समाविशत् //

तत्सत्पुण्यप्रभां दृट्वा लोकेश्वरः स विस्मितः / अमिताभं जिनं नत्वा पप्रच्छैवं समादरात् //

भगवन् कस्य सत्पुण्यकान्तिरियं समागता / तद्भवान् समुपादिश्य संबोधयतु नो गुरो //

इति तदुक्तमाकर्ण्य भगवान् सो ऽमितप्रभः / लोकेश्वरं महासत्त्वं तमालोक्यैवमादिशत् //

कुलपुत्र शिखी नाम संबुद्धो ऽर्हन्मुनीश्वरः / सर्वज्ञस्त्रिगच्छास्ता धर्मराजस्तथागतः //

विहारे जेतकोद्याने समाश्रितः ससांघिकः //

सर्वलोकसभामध्ये समासीनः प्रभासयन् / सद्धर्मं समुपादेष्टुं प्रारम्भं कुरुते ऽधुना //

तस्येयं सुप्रभाकान्तिर्मुखद्वाराद्विनिर्गता / सर्वत्र भुवनेष्वेवमवभास्य प्रचर्यते //

इहापि समुपायाता भासयन्ती प्रचारिता / परावृत्य मुनेस्तस्य मुखे प्राविशते ऽधुना //