सिद्धार्थचरित्रकाव्य

तदा बभौ कुमारो ऽसौ चामरैरमरोच्छ्रितैः / समीरणसमुद्धूतैस्तरङ्गैरिव सागरः // 9.5 //

ध्वजरत्नपताकाभिः शुशुभे क्षोणिमण्डलम् / अन्तरिक्षमिवानेकविद्युद्वल्लीभिरावृतम् // 9.6 //

कालागरुमहाधूमवल्लीवेल्लितमम्बरम् / कृष्णोरगशताकीर्णं रसातलमिवाबभौ // 9.7 //

ब्रह्माण्डकुक्षिम्भरिभिर्बधिरीकृतदिङ्मुखैः / अनेकपटहध्वानैराध्मातमभवन्नभः // 9.8 //

ऐरावत्य इवाकाशरङ्गेष्वमरयोषितः / घनवाद्यरवाश्चक्रुरखण्डं ताण्डवक्रमम् // 9.9 //

तासां तरलसञ्चारदृष्टिभिर्मुखमण्डलैः / तारापथस्थलमभुत् सहस्रमृगलाञ्छनम् // 9.10 //

विद्याधराश्च गन्धर्वा वीणागर्भितपाणयः / पूर्वापदानमुखराः पुरस्तस्य प्रतस्थिरे // 9.11 //

महेन्द्रकरविक्षिप्ताः मन्दारसुमनोभराः / भुवनक्षोभगलिताः पुष्फुरुस्तारका इव // 9.12 //

इत्थमाराधितो देवैर्दशत्रितययोजनम् / अतीत्य पन्थानमसावगादनवमां नदीम् // 9.13 //

मरालमहिलालीढमृणालदलमेदुराम् / गम्भीरमकरारावमुखरीकृतदिङ्मुखाम् // 9.14 //

तरङ्गशीकरासरतारादन्तुरिताम्बराम् / सरसीरुहसौरभ्यसुरभीकृतमारुताम् // 9.15 //

कल्लोलवल्लीवलयसमुल्लासितसारसाम् / कलहंसकलत्राणां कण्ठदघ्नोर्मिमण्डलीम् // 9.16 //

मीनविक्षिप्तकल्हारपुञ्जकिञ्जल्करञ्जिताम् / विनिद्रकमलोदीर्णमधुद्रवतरङ्गिताम् // 9.17 //

तारणाय महाम्भोधेस्तन्वन् गुणनिकामिव / चिन्तायुक्तेन वाहेन तां नदीमुदतीतरत् // 9.18 //

उत्तीर्य तस्याः पुलिने तुरगादवतीर्य सः / छन्नं निवर्तयामास दत्वा भूषाश्च वाहनम् // 9.19 //

आदिकल्पसमुद्भूतामादिब्रह्मसमाहृताम् / अग्रहीदग्रणीः पुंसां तपोधनपरिष्क्रियाम् // 9.20 //

आदाय तापसाकल्पमनल्पगुणगुम्भितम् / आच्छाद्य तेन चात्मानमधत्त तपसि स्थितिम् // 9.21 //

अथावलोक्य लोकेशं दीक्षितं शक्रदिङ्मुखम् / आनन्दमन्दहसितैरिव पाण्डरतामयात् // 9.22 //

समस्तलोकनाथस्य तस्य शास्तुरिवाज्ञया / शतमन्युदिशाधत्त सन्ध्यापाटलमम्बरम् // 9.23 //

तस्यावलोकनायैव शास्यवंशशिखामणेः / अध्यास्त कूलकूटस्थः प्रथमाद्रिं गभस्तिमान् // 9.24 //

अज्ञानमेवं जगतामपसार्यं त्वयेत्यपि / अस्यादिशन्निव रविरन्धकारमपाकरोत् // 9.25 //

ज्ञानालोकस्त्रिजगतामेवमेव त्वयेति च / अस्यादिशन्निवालोकमाविश्चक्रे विकर्तनः // 9.26 //

दीक्षिते भूभृतां नाथे निर्विण्णा इव भूभृतः / अरुणातपलक्षेण चक्रिरे वल्कधारणम् // 9.27 //

आदित्यबन्धोर्बोधैकसिन्धोः समुदयादिव / प्रबोधमुद्रामभजन् सकलाः कमलाकराः // 9.28 //

कृतकृत्यं तमुद्दिश्य कृताञ्जलिपुटा इव / आअबद्धमुकुलास्तस्थुरशेषाः कुमुदाकराः // 9.29 //

सन्मार्गदेशिकस्यास्य तीर्थिका इव तेजसा / तपनस्य समाक्रान्तास्तारका निस्त्विषो ऽभुवन् // 9.30 //

अवकाशप्रदानार्थमिव तत्कीर्तिसंहतेः / अशेषमाशाविवरमानशे ऽतिविशालताम् // 9.31 //

सिद्धार्थमुखशीतांशुं दृष्ट्वा दीप्तं दिवापि च / व्रीडावशादिव विधुर्बभूव विगतच्छविः // 9.32 //

जगदेकगुरोस्तस्य दर्शनादिव दीप्तिमान् / विगतोदयरागश्रीर्विवेशाकाशमाश्रमम् // 9.33 //

मनोरथशतप्राप्तप्रव्रज्यारसनिर्वृतः / दिनानि कानिचित् तस्यास्तीरे चिक्षेप देशिकः // 9.34 //

अन्येद्युरथ भिक्षार्थमादिभिक्षुर्बुभुक्षितः / व्यतीत्य दूरमध्वानं बिम्बसारपुरीमगात् // 9.35 //

विशङ्कटशिलासालविजितावधिभूधरान् / पातालागाधपरिखापल्वलीकृतसागराम् // 9.36 //

घोटीखुरपुटीकोटिक्रोडीकृतधरातलाम् / माद्यन्मदावलाधीशमदपङ्किलवीथिकाम् // 9.37 //

माणिक्यसौधवलभीवलमानमरालिकाम् / वातायनमुखोदीर्णधूमराजिविराजिताम् // 9.38 //

बालाचलतुलाकोटिवाचालहरिदञ्चलाम् / मन्दानिलसमाधूतध्वजचूडालमन्दिराम् // 9.39 //

वलारिकार्मुकस्मेरमणितोरणमांसलाम् / वल्लीकिसलयारब्धरथ्यावन्दनमालिकाम् // 9.40 //

विशालविशिखाभोगमेखलोज्ज्वलमध्यमाम् / विहारवापिकावीचीसमीचीनोपशाखिकाम् // 9.41 //

तत्र भिक्षां समादातुं तपोधनशिखामणिः / वीथीषु वीथीषु शनैर्विजहार विनायकः // 9.42 //

मोहापनोदमप्येनं मुनीन्द्रमभिवीक्षिताः / मुग्धा विदग्धाः सकला मोहनिद्रां प्रपेदिरे // 9.43 //

विगतोन्मेषसम्मेषविष्फारीकृतचक्षुषाम् / मनोभवारिरप्यासां मनोभवमजीजनत् // 9.44 //

तत्र भिक्षां समादाय शिक्षापादविचक्षणः / तदभ्यर्णगतं तूर्णं शिलोच्चयमशिश्रियत् // 9.45 //

उपकण्ठकलालापकालकण्ठमनोहरम् / कण्ठीरवकराघातचूर्णीकृतगजाकुलम् // 9.46 //

वेतण्डशुण्डादण्डाभकुण्डलीश्वरमण्डितम् / शिखण्डिमण्डलारब्धताण्डवं पाण्डराह्वयम् // 9.47 //

विशालशिखरोद्देशविश्रान्तजलदाध्वगम् / विहरन्मत्तमातङ्गपुनरुक्तमहोपलम् // 9.48 //

विशङ्कटशिलाकोटिपाटिताम्बरकोटरम् / पञ्चास्यपाणिओअर्यस्तगजमौक्तिकविस्तृतम् // 9.49 //

निर्झरीपूरनिर्धौतकलधौतशिलातलम् / मेखलोपान्तविलसत्पुलिन्दपृतनापतिम् // 9.50 //

तडाके तस्य सिद्धार्थः स्नात्वा निकटवर्तिनि / स्थित्वा तटशिलापट्टे भिक्षान्नरसमन्वभूत् // 9.51 //

अपरेद्युर्विनिर्गत्य तस्मादेष पुरान्तरे / पिण्डपातविधिं कृत्वा प्रापदभ्यर्णकाननम् // 9.52 //

तडाकनिकटे नद्यास्तटे शैले च कानने / निवसन् दिवसानेष निन्ये मान्यो बहूनपि // 9.53 //

तपोवनेषु धन्येषु दुःसाधानि तपांस्यपि / चचार धीरहृदयः संसारक्लेशशान्तये // 9.54 //

अप्राप्य निर्वाणपदं दुश्चरैश्वरितैरपि / को वाभ्युपायस्तस्यार्थे भवेदित्याकुलो ऽभवत् // 9.55 //

एकदा पारमीभाग्यपरिपाकप्रकाशनम् / स्वप्नपञ्चकमद्राक्षीत् सुचरित्रनिधिः प्रगे // 9.56 //

दृष्ट्वावबुध्य स्वप्नार्थं प्रत्यवेत्य विचक्षणः / निश्चिकायाहमद्यैव निर्वृतिं प्राप्नुयामिति // 9.57 //

कृत्वा दिनमुखाचारं भिक्षावेलां प्रतीक्ष्य सः / आसाञ्चक्रे वटस्याधः पूजाविहितसत्कृतेः // 9.58 //

अथ काचिद् विशालाक्षी देवतां तन्निवासिनोम् / अधिकृत्य तदा नित्ये पायसं प्रार्थनापरा // 9.59 //

तच्छङ्कयैव सा तस्मै ददौ पात्रेण पायसम् / तदादाय महासत्त्वो ययौ नैरञ्जरातटम् // 9.60 //

तस्याः शरन्निशाकाशविमले सलिले मुनिः / स्नात्वा सुवर्णपात्रस्थं बुभुजे पायसं बुधः // 9.61 //

ततः किसलयालोकबालातपविलासिनि / मनोज्ञकोकिलालापवाचालहरिदञ्चले // 9.62 //

मन्दानिलाधूतलताडोलादुर्ललितालिनि / बालचूतांकुरास्वादमोदमानवनप्रिये // 9.63 //

मन्दारकोरकस्यन्दिमकरन्दसुगन्धिनि / मदगन्धवहस्पन्दकन्दलीकृतकौतुके // 9.64 //

उत्फुल्लमञ्जरीपुञ्जपिञ्जरीकृतसत्पथे / भ्रमद्भ्रमरझङ्कारहुङ्कारचकिताध्वगे // 9.65 //

विहङ्गपक्षविक्षिप्तपरागभरपांसुले / माकन्दमधुसन्दोहजम्बालितमहीतले // 9.66 //

प्रफुल्लसुमनोवल्लीमतल्लीयुतमारुते / वसन्तकालसामन्तसाम्राज्यमणिमण्डपे // 9.67 //

तालीतमालहिन्तालबहुले सालकानने / स्थित्वा माध्यन्दिनं तापं निनाय नरनायकः // 9.68 //

दिनावसाने सम्प्राप्ते याममात्रावधौ यतः / उत्थाय भगवान् बोधिं प्रपेदे प्राज्यविक्रमः // 9.69 //

ब्रह्मणोपहितान् दर्भान् आदाय निजपाणिओना / चिक्षेप देशिकवरः प्राच्ये बोधिमहीतले // 9.70 //

तत्र कन्दर्पदर्पाणाम्भेद्यमतिकोमलम् / अपराजितपर्यङ्कम् आविरासीन्महासनम् // 9.71 //

आरुरोहासनं तुङ्गम् अनङ्गरिपुमद्भुतम् / अंशुमानिव पूर्वाद्रिम् अशेषजनबोधकः // 9.72 //

आरुढबोधिपर्यङ्कम् अभंगुरगुणं सुराः / अमुमारेभिरे स्तोतुम् अवाङ्मनसगोचरम् // 9.73 //

नमः सुगुणमाणिक्यसिन्धवे रविबन्धवे / नमः संसारपाथोधिसेतवे मुनिकेतवे // 9.74 //

नमः सकलसंक्लेशहारिणे गुणहारिणे / नमः समस्ततत्त्वार्थवेदिने ऽद्वयवादिने // 9.75 //

करुणापूरलहरीपरीवाहितचक्षुषे / भागधेयनिधानाय भगवन्! भवते नमः // 9.76 //

कन्दर्पदर्पनिर्भेदकर्मठस्त्वं न चापरः / पञ्चाननं विना को हि कुञ्जरं शासितुं क्षमः! // 9.77 //

शूरस्त्वमेव दुर्वारगर्वतीर्थिकमर्दने / मन्दरेण विना सिन्धुं मथितुं केन पार्यते! // 9.78 //

चुलुकीकरणे शूरस्त्वमेव भववारिधेः / कुम्भयोनिं विना को हि कोविदः सिन्धुचूषणे // 9.79 //

कुशलो ऽत्र भवानेव श्रोणीवलयबोधने / को वा विधुर्विना चन्द्रं कुमुदाकरहासने! // 9.80 //

भवक्लेशं त्वमेवेश! निःशेषयितुमीशिषे / हर्तुमन्यः किमीशीत हरिदश्वादृते तमः // 9.81 //

एताभिरेषां स्तुतिभिरेधमानगुणोदयम् / बोधिमूलतलारूढं बुद्धं शुश्राव मन्मथः // 9.82 //

श्रुत्वा मनोभूः क्षुभितान्तरात्मा विरक्तबुद्धापशदं विजेतुम् // को वाभ्युपायो भुवने मम स्यादित्याशु चिन्ताज्वरनिर्दुतो ऽभूत् // 9.83 // इति श्रीबुद्धघोषविरचिते पद्यचूडामणिनाम्नि महाकाव्ये नवमः सर्गः //

दशमः सर्गः मारसन्नद्धतावर्णनम्

अत्रान्तरे निविडमास्थितबोधिमूलमावेगवानभिषिषेणयिषुर्मुनीन्द्रम् / अध्यास्य मत्तकरिणं गिरिमेखलाख्यमाहूतसैन्यनिवहो निरगादनङ्गः // 10.1 //

निर्गत्य निह्नतदिगन्तरकन्दरेण निर्घातभीमजयदुन्दुभिनिःस्वनेन / सन्त्रासिताखिलजनेन महाबलेन साकं शनैरवततार धरामनङ्गः // 10.2 //

सम्भ्रान्तशाङ्खिकशताननपूर्यमाणो मारस्य सान्नहनिको वरशङ्खघोषः / संग्रामशश्वदुपलालितपाञ्चजन्यनादस्य न व्यसन मब्धिशयस्य चक्रे // 10.3 //

निस्साणघोरनिनदो निखिलान्तरिक्षकुक्षिम्भरिः प्रसृमरो मकरध्वजस्य / दम्भोलिघोषजनितश्रवणोत्सवस्य देवस्य केवलमजायत दत्तहर्षः // 10.4 //

वेतण्डमण्डलविडम्बितचण्डवायुवेगावखण्डितकुलाचलगण्डशैलम् / संवर्तसागरसमुद्गतभङ्गतुङ्गत्वङ्गत्तुरङ्गमतरङ्गितसर्वदिक्कम् // 10.5 //

आढौकमानरथमण्डलचक्रनेमिधाराविदारितधरातलसन्निवेशम् / पादातपादपतनाशनिपाट्यमानपातालसन्तमससान्द्ररजो ऽन्धकारम् // 10.6 //

आधूयमानकरवालकरालकालच्छायासमुच्चलनशाद्वलितान्तरिक्षम् / हेलावकुण्डलितकार्मुककाननज्याविष्फारवेगबधिरीकृतविश्वलोकम् // 10.7 //

आस्फालिताप्रतिमभैरवभेरिघोरकोलाहलध्वनियथार्थनभो ऽभिधानम् / शुण्डाकरण्डविवरप्रवितन्यमानशूत्कारशीकरकरालितमेघमार्गम् // 10.8 //

क्षोणीतलान्तरनिरन्तरजृम्भमाणधूलोनिकायचुलुकाकृतसिन्धुपूरम् / नासीरवीरसमुदीरितसिंहनादसन्नाहगर्जितसमस्तगुहान्तरालम् // 10.9 //

दोधूयमानसितचामरिकानिकायसम्पादिताद्भुतशरत्समयावतारम् / संरब्धपुष्पशरशासनचोद्यमानचक्रं क्रमेण चतुरङ्गबलं चचाल // 10.10 //

कल्पान्तकालघटमानघनाघनौघगम्भीरघोरघनगर्जितनिर्विशेषैः / आपादितैर्मकरकेतनवाद्यकारैराध्मातमण्डमभवत् पटहप्रणादैः // 10.11 //

अभ्युद्भतै रमितसैन्यपरागजालैरन्धीकृताकुलदृशामहिपुङ्गवानाम् / आविश्चकार भुवनेषु परं निपीडामाडम्बरः पटहजो मदनप्रयाणे // 10.12 //

अत्यन्तमन्धयति दिङ्मुखमम्बुवाहसन्दोहरोचिषि चमूरजसां समूहे / नौका इवोद्धुरसरस्वति नष्टमार्गा भ्रेमुर्भृशं सुरपथे सुमनोविमानाः // 10.13 //

वातोत्थितं महति सैनिकधूलिमध्ये सञ्चारिणस्सुमनसां व्यरुचन्विमानाः / संहारताण्डवितसागरवारिपूरे पारिप्लवा इव मुहुः जगदण्डखण्डाः // 10.14 //

कल्पक्षयक्षुभितमारुतवेगभीमकन्दर्पसैन्यकबलीकृतभीतभीताः / अभ्युल्लसद्बहलरेणुभरापदेशादम्भोधयो गगनमुत्पतिता इवासन् // 10.15 //

प्रत्यर्थिदन्तिजयसिन्धुरदन्तभिन्नक्ष्माभृद्गुहान्तरगता इव चान्धकाराः / आवव्रुरम्बरमभङ्गुरजृम्भमाणाः सेनापरागनिकरा भ्रमराभिरामाः // 10.16 //

अत्युल्बणैरमितसैन्यपरागपूरैरापूरिओतं गगनकन्दरमाबभासे / आप्लाविताखिलपथैर्यमुनाप्रवाहैराश्लिष्यमाणमिव लावणसिन्धुमध्यम् // 10.17 //

अभ्युच्छ्रितैरवनिमांसलपांसुजालैरत्युल्बणं गगनमण्डलमास्तृणानैः / आशाङ्गना मदनसायकपातभीतेरामुक्तनीलघनकञ्चुलिका इवासन् // 10.18 //

धूलीभरे चुलुकितार्णवतोयपूरे स्वैरप्रचार मभितः प्रतिपद्यमाने / कल्पक्षयो ऽमिति कैटभजिद् भ्रमेण भूयो ऽपि विश्वमुदरे परिहर्तुमैच्छत् // 10.19 //

पर्यापतत्तुरखण्डितभूसमुत्थैः पाथोधयः कबलिताः परुषैः परागैः / मत्तेभगण्डगलितैर्मदवारिपूरैर्भूयो बभूवुरधिकं पुनरुक्ततोयाः // 10.20 //

अम्भोधिसम्पदवलुण्ठनकुम्भयोनिरभ्युद्गतो मकरकेतनसैन्यरेणुः / अम्भोजिनीपतिरसौ मम वैरिबन्धुरित्यन्तराहितरुषेव तिरश्चकार // 10.21 //

अभ्युद्गतं परिभवं निजवंशकेतोरत्युग्रमीक्षितुशक्त इवांशुमालो / कन्दर्पसैन्यघनधूलिपरम्पराषु गाढान्धकारितदिशासु तिरोबभूव // 10.22 //

आतन्यमानबलरेणुघनान्धकारैराकम्पमानकरिकेतुशतह्रदाभिः / अश्वीयफेनकणिकाकरकाकदम्बैर्वर्षावतार इव हर्षकरो बभूव // 10.23 //

प्रौढान्धकारितदिशावलये प्रसर्पत्युच्छृङ्खले रजसि रुद्धनभो ऽवकाशे / पाताललोक इव भूवलयो बभूव भूसन्निवेश इव पुण्यकृतां निवासः // 10.24 //

अश्वीयपाददलितादवनीतलान्तादभ्युच्छ्रिते च नितरां निखिले परागे / भूमीधराः परमभूमिधरा बभूवुः शेषो ऽपि केवलमभूत् फणमालभारी // 10.25 //

दिग्दिन्तिनां मुखपटप्रकटोपमेये सेनापरागनिकरे सति जृम्भमाणे / पाथोधयः सपदि पङ्कधयस्तदासन् पाथोधरा नभसि पङ्कधरा बभूवुः // 10.26 //

आपीतसर्वमकराकरवारिराशेराशावकाशगगनेष्वमितस्य रेणोः / चक्राचले बहिरिव प्रसराय चक्रुराशागजा विवरमादृतवप्रघाताः // 10.27 //

सेनाम्बुधौ जयिपदातिमहाप्रवाहे मग्नाः कुलक्षितिधरा इव वारणेन्द्राः / त्वङ्गत्तरङ्गनिवहा इव तुङ्गवाहाअ नौमण्डला इव रथाः सुतरां विरेजुः // 10.28 //

मध्ये लसन्मकरलाञ्छनदर्शनीया मारस्य रेजुरमला जयकेतुपट्टाः / अम्भोनिधिं निजबलोदधिना विजित्य बन्दीकृता इव तदीयपुरन्ध्रिवर्गाः //

अन्तः समुद्भवदमर्षमहाग्निजात धूमावलीमलिनकञ्चुकसञ्चिताङ्गम् / अत्यन्तभीषणमनेकसहस्रबाहुमात्मानमात्तविविधास्त्रमसावकार्षीत् // 10.30 //

आप्लाविताखिलदिगन्तमहीध्ररन्ध्रमाकृष्टकल्पविलयक्षुभितार्णवाभम् / आकारितं मकरकेतुरदृष्टपारमाकारभीषणमकारयदात्मसैन्यम् // 10.31 //

आशामशेषमवनीतलमश्नुवानैरावेष्टितः परिकरैरमितप्रभावैः / आरूढबोधितलवेदिमभिन्नधैर्यमभ्याससाद मुनिपुङ्गवमात्मयोनिः // 10.32 //

आमुक्तचारुतरचीवरवारवाणमारूढयोगगजबन्धुरकन्धराग्रम् / आरब्ध योद्धुमविकम्पितशौर्यराशिं पुष्पायुधः स्फुरदमर्षकषायिताक्षः // 10.33 //

तस्यान्तिके शमदमामृतवारिराशेर्मुक्ता बभूवुरमला विशिखाः स्मरस्य / शुद्धात्मनामकृतदानफलोन्नतीनां किं किं न सिध्यति कृताक्षयपक्षकाणाम् // 10.34 //

तस्मिन् क्षमामयतनुच्छमादधाने धैर्योदधौ तपनचण्डतमप्रभावे / कुण्ठीकृतात्मगतयः कुसुमास्त्रबाणाः कृत्या इव प्रतिनिवृत्य तमेव जघ्नुः // 10.35 //

मारस्य मार्गणगणाः सुमनायमानाः सत्पक्षसम्भृतसमागतयो ऽप्यवापुः / तं स्थूललक्षमुपगम्य न दानलाभं को वा ददातु गुणहीनविचेष्टिताय // 10.36 //

चक्रीकृतायतशरासनमास्थितेन सम्प्रेषिताः शितशरा मकरध्वजेन / आसाद्य बुद्धमभजन् सुमनोमयत्वं सत्सङ्गतिः सुरलतेव न किं करोति // 10.37 //

सम्प्राप्य शान्तहृदयं मुनिसार्वभौमं संविद्विशेषरहितेष्वपि सायकेषु / सद्यो गतेषु मृदुतां स हि शम्बरारिर्व्यारोषदग्धहृदयो मृदुतां न भेजे // 10.38 //

चेतोभवस्य सफला अपि सायकास्ते तं प्राप्य शान्तहृदयं विफला बभूवुः / दैवे समेयुषि पराङ्मुखतां हि सर्वं हस्तोपयातमपि हन्त! विनाशमेति // 10.39 //

इत्थं जगत्त्रयतिरस्करणक्षमेषु सर्वेषु हन्त! विशिखेषु निरर्थकेषु / वैरग्रहान्धहृदयो मथनाय तस्य मारो महाप्रलयमारुतमादिदेश // 10.40 //

आमूलभागधुतदिव्यनदीसमुद्यदम्भोभराहितयथाध्युषिताभिषेकः / अभ्यर्चनार्थमिव सम्भृतपुष्परेणुरक्षोभितं मुनिमवाप महासमीरः // 10.41 //

तं प्रात्य सर्वगुणभारगुरुं मुनीन्द्रं न प्रागभवच्चलयितुं स महाजवो ऽपि / नैतद् विचित्रमखिलाटविघस्मरस्य दावानलस्य न हि मूर्छति शक्तिरप्सु // 10.42 //

एवं महापवनवारिधरादिकेषु व्यर्थीभवत्सु विपुलेष्वपि चायुधेषु / पुष्पायुधः पुनरियेष पुमांसमाद्यं वाक्सायकैर्हृदयमर्मतुदैर्विजेतुम् // 10.43 //

नैव त्वदीयमिदमासनमस्मदीयमुत्थाय तूर्णममुतः सहसापयाहि / आपूरिता परमपारमिका मयैव तत्साक्षिणी मम महापृतनेत्यवोचत् // 10.44 //

अङ्कात् प्रसार्य करपल्लवमादिभिक्षुर्यावज्जगाद गिरमिद्धतपप्रभावः / मारः पलायत ततो महता बलेन भ्रष्टातपत्ररथकेतुकुथेन भीतः // 10.45 //

माराङ्गनास्तदनु मन्थरदृष्टिपाता वाचालरत्नपदनूपुरपारिहार्याः / सद्यः समेत्य चतुरस्रविशालगर्भं चक्रुस्तदग्रभुवि ताण्डवमत्युदारम् // 10.46 //

अन्तःसमाहितसमाधिरसानुषक्तमालोक्य शाक्यकुलनन्दनमप्रकम्प्यम् / कर्णामृतानि वचनानि च कातराक्ष्यः कामाङ्गना विदधिरे करुणाक्षराणि // 10.47 //

अस्यै पतन्मदनसायकविह्वलायै दृष्टिप्रदानमपि कर्तुमपारयन्तम् / उत्पाट्य लोचनयुगं द्विजपुङ्गवाय त्वां दत्तवानिति कथं ब्रुवते पुराणाः // 10.48 //

मग्नां महामकरकेतनवारिराशौ मामित्थमाधिविधुरामवलम्बशून्याम् / उद्धर्तुमप्यकुशलो जननाम्बुराशेरुत्तारयिष्यसि कथं त्वमशेषलोकम् // 10.49 //

दृष्ट्वास्मदीयमनवद्यतमं विलासं श्लाघाशिरोविधुतिमप्यतिदूरयन्तम् / उच्छीद्य मस्तकमुदस्तरिपुप्रभावं त्वां दत्तवानिति वदन्ति कथं कवीन्द्राः // 10.50 //

पुण्यात्मनामधिपते! पुरुषोत्तमत्वमाप्तुं पदं त्वमभिवाञ्छसि किं तपोभिः / अस्मासु कामपि वधूमधिरोपय त्वं वक्षस्तटे महति मेरुशिलाविशाले // 10.51 //

भद्रान्ववायमथ वा परमेश्वरत्वमाकांक्षसे समुपयातुमलं तपोभिः / कामप्यमूषु कमलायतदृष्टिपातां वामालकां त्वमधिरोहयं वामभागे // 10.52 //

आनन्दकन्दलितलोचनविभ्रमाणाम् अम्भोरुहप्रकरगर्वगलग्रहाणाम् / आविःस्मिताननरुचामवलोकनानां पात्रीभवन्ति सुदृशां ननु भाग्यवन्तः // 10.53 //

आकृष्टरक्तपरपुष्टवचोविलासाद् आलोचनान्तविवृतादृतकर्णपेयात् / आश्चर्यभङ्गिसुभगादपरोक्षसौख्यादाभाषणान्मृगदृशाममृतं किमन्यत् // 10.54 //

अश्रान्तपानसहमौषधमात्मयोनितापोदयेष्वनुपदंशमनो ऽभिरामम् / अक्षीयमाणमधरामृतमङ्गनानामास्वाद्यतामयति पुण्यवतां हि पुंसाम् // 10.55 //

एवंविधैर्ललितभावरसानुविद्धैर्नृत्तक्रमैर्निरुपमैर्वचसां विलासैः / आलोक्य बुद्धमविकम्पितचित्तवृत्तिं लज्जावशात् प्रतिनिवृत्य ययुस्तरुण्यः // 10.56 //

इत्थं पुष्पशरासनस्य विजयव्यापारशुष्कस्थितां सम्बोधिप्रसदां निवेश्य सुदृशं श्रीबोधिमूले वरः / सिद्धार्थश्चिरवासनापरिगतानुच्छिद्य दोषद्विषो- मुक्तिक्षेत्रकुटुम्बरक्षणविधौ मूधार्भिषिक्तो ऽभवत् // 10.58 //

इति बुद्धघोषविरचिते पद्यचूडामणिनाम्नि महाकाव्ये सिद्धार्थचरिते दशमः सर्गः //