SỐ 2129 — TỤC NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA

ĐẠI THỪA DU GIÀ THIÊN BÁT VĂN THÙ ĐẠI GIÁO VƯƠNG QUYỂN 1

A-xà-lê - tiếng Phạm hoặc A-già-lê, A-tả-lê dịch là Quỉ Phạm Sư là đem phép tắc đúng pháp mà dạy truyền cho đệ tử.

Hòa thượng là tiếng Phạm Ô-ba-địa-da dịch là Cận chứng, nghĩa là vị tôn sư này là nơi đệ tử gần gũi tập tụng. Xưa dịch là thân giáo. Xưa theo tiếng tục gọi là uẩn xả tức nay là Hòa thượng?

Ma-hê-thủ-la - gọi đúng là Ma-hê-thấp-phiệt-la. Ma-hê dịch là đại, thấp-phiệt-la dịch là tự tại thiên, tức đại tự tại thiên vương, tức vị Thiên vương này ở trong đại thiên giới được rất tự tại.

Xuẩn động - tức loài trùng rất nhỏ biết cục cựa, máy động.

Đồ nhi - kẻ giết mổ sinh vật. Điền lạp - người săn bắt giữ ruộng.

Khôi quái - giết thầy, người cầm đầu hung ác. Ngư bổ - người đánh bắt cá Đà lư - con lạc đà. Trư cẩu - heo chó.

Ám Á - người câm không nói được. Hy di - vui hòa sướng thích.

Ốt-bát-la - xưa gọi Ưu-bát-la, Âu-bát-la dịch là hoa sen xanh.

Phân-đà-lợi - hoặc Bôn-trà-lợi hoặc Bôn-noa-lý-ca là hoa sen trắng.

Bát-đầu-ma - Ba-đầu-ma, Bát-noa-ma, Bát-đặc-ma, Bát-nạp-ma là hoa sen hồng.

Câu-vật-đầu - Câu-mâu-đầu, Câu-ma-noa, Câu-mổ-đà là hoa sen đỏ.

ĐẠI THỪA DU GIÀ THIÊN BÁT VĂN THÙ

ĐẠI GIÁO VƯƠNG QUYỂN 2

Bát-đà: hoặc gọi Ba-nại-la dịch là hiền hoặc hiền thiện.

Khắc già - là sông Hằng xuất phát từ ao vô nhiệt não chảy ra biển Nam.

ĐẠI THỪA DU GIÀ THIÊN BÁT VĂN THÙ

ĐẠI GIÁO VƯƠNG QUYỂN 3

Thảm Mộ Địa, tiếng Phạm là Tam-bồ-đề tức Chánh Đẳng Giác. Miên-hàm - tiếng Phạm, bí mật không dịch nghĩa.

ĐẠI THỪA DU GIÀ THIÊN BÁT VĂN THÙ

ĐẠI GIÁO VƯƠNG QUYỂN 4

Thôi sài - răng hô bày ra. Cao phệ - tiếng chó sủa, tiếng hùng hổ, gào khóc lớn.

Phủ lạn - rả nát, nát nhừ hôi thúi. Thân phân - rực rỡ, rối loạn. Bốc thệ - bói toán.

ĐẠI THỪA DU GIÀ THIÊN BÁT VĂN THÙ

ĐẠI GIÁO VƯƠNG QUYỂN 5

Tỳ-lô-giá-na - gọi đúng là Phệ-lổ-tả-nẳng dịch là quang minh biến chiếu (ánh sáng khắp chiếu) mới dịch là Đại Nhật Như Lai, tức ánh sáng của Như Lai chiếu sáng chỗ tối không cần đèn đuốc.

A-súc - tiếng Phạm là Bất Diệu, hoặc gọi là A-sáp hay Ác-sô, dịch là Vô động, tức tên một vị Phật ở phương Đông.

Lại đọa - lười biếng chẳng siêng chẳng kính.

Kiền-chùy - là tiếng Phạm, dịch là đánh gõ gỗ đá kim loại làm báo hiệu.

Giản trạch - chọn lựa.

ĐẠI THỪA DU GIÀ THIÊN BÁT VĂN THÙ

ĐẠI GIÁO VƯƠNG QUYỂN 6

Oánh minh - sáng láng, rực rỡ. Triền phược - trói cột, ràng rịt. Siễm dũ - nịnh nọt. Hưu phế - nghỉ bỏ.

ĐẠI THỪA DU GIÀ THIÊN BÁT VĂN THÙ

ĐẠI GIÁO VƯƠNG QUYỂN 7

Nhĩ-diễm - tiếng Phạm, tức cảnh của trí biết không phải dự đoán.

Bỉnh hiển - làm sáng tỏ?

ĐẠI THỪA DU GIÀ THIÊN BÁT VĂN THÙ

ĐẠI GIÁO VƯƠNG QUYỂN 8

Tế bạt - cứu giúp cứu độ, nhặt hết.

ĐẠI THỪA DU GIÀ THIÊN BÁT VĂN THÙ

ĐẠI GIÁO VƯƠNG QUYỂN 9

Bức trá - bức bách gấp. Đăng nhập - lên thềm, bước lên, lúa mọc.

ĐẠI THỪA DU GIÀ THIÊN BÁT VĂN THÙ

ĐẠI GIÁO VƯƠNG QUYỂN 10

Khỏa hình - ở trần truồng. Tự tế - cúng tế, cúng thần, tế mùa xuân. Tê phá - bể tiếng, tiếng ngựa hí. Lệ cấp cột thắt, vặn lại.

Để trái - quở trách, khi chê, lấy tiền.

Câu-dư-lê-tử - gọi đủ là Mạt-già-lê Câu-dư-lê-tử, Mạt-già-lê là họ, Câu-dư-lê-tử là tên mẹ. Ngoại đạo này nói khổ vui chẳng do nhân mà do tự nhiên, tức tự khiên ngoại đạo.

Tỳ-la-hoãng-tử - gọi đủ là Sách-xà-tà Tỳ-la-hoãng, Tỳ-la-hoãng là tên mẹ, Sách-xà-tà dịch là Đẳng Thắng. Ngoại đạo này chẳng tu đạo, trải vạn kiếp tự nhiên hết sanh tử như chuyển lâu (lũ) hoàn.

Cưu-đà Ca-chiên-diên - gọi đủ là Ca-la-cưu-đà Ca-chiên-diên, Ca-la-cưu-đà dịch là hắc cảnh (đảnh núi đen?). Ca-chiên-diên là họ. Ngoại đạo này tùy người mà ứng đáp, như hỏi có thì đáp có, hỏi không thì đáp không.

Phú-lan-na Ca-diếp - Phú-lan-na dịch là mãn Ca-diếp là họ dịch là Qui Thị. Ngoại đạo này cho là không có nhân.

Ni-càn-đà Nhược-đề-tử - Ni-càn-đà dịch là vô kế, Nhược-đề là tên mẹ cũng gọi là Thân Hữu, mệ tên Thân Hữu. Ngoại đạo này cho khổ không có nhân nhất định, nhân ắt phải chịu, không có đạo thì không đoạn dứt được.

A-xà-đà Sí-xá-khâm-bà-la - A-xà-đà dịch là Vô thắng - Sí-xá- khâm-bà-la, thì theo tên này. Ngoại đạo này lấy tóc người làm áo, năm nhiệt nướng mình.

TỤC NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA

QUYỂN 5

Quyển 5 này âm nghĩa các quyển sau đây:

- Tục Âm Tân Dịch Nhân Vương Hộ Quốc Bát-nhã Ba-la-mật-đa Kinh hai quyển.

- Đại Oai Lực Ô Khu Sắc Ma Minh Vương Kinh ba quyển.

- Kim Cang Đảnh Chân Thật Đại Giáo Vương Kinh ba quyển.

- Kim Cang Đảnh Tu Tập Tỳ-lô-giá-na Tam-ma-địa Pháp một quyển.

- Kim Cang Khủng Bố Tối Thắng Tâm Minh Vương Kinh một quyển.

- Bất Động Sứ Giả Đà-la-ni Bí Mật Pháp một quyển.

- Phổ Biến Trí Tạng Bát-nhã Ba-la-mật-đa Tâm Kinh một quyển.

- Quán Tự Tại Đa-la Bồ-tát Kinh một quyển.

- Nhất Tự Kỳ Đặc Phật Đảnh Kinh ba quyển.

- A Lợi Đa La A Lỗ Lực Kinh một quyển

- Kim Cang Đảnh Du Già Văn Thù Sư Lợi Bồ-tát Kinh một quyển

- Để Rị Tam-muội Da Bất Động Sứ Giả Niệm Tụng Kinh một quyển.

- Đại Phương Quảng Quán Thế Âm Bồ-tát Thọ Ký Kinh một quyển.

- Bồ-đề Tràng Sở Thuyết Nhất Tự Đảnh Luân Vương Kinh năm quyển.

- Thập Nhất Diệu Quán Tự Tại Bồ-tát Bí Mật Nghi Quỉ Kinh ba quyển.

- Xuất Sanh Vô Biên Môn Đà-la-ni Kinh một quyển.

- Đại Cát Tường Thiên Nữ Vô Cấu Đại Thừa Kinh một quyển.

- Đại Cát Tường Thiên Nữ Thập Nhị Danh Hiệu Kinh một quyển.

- Nhất Thiết Như Lai Kim Cang Thọ Mạng Đà-la-ni Kinh một quyển

- Kim Cang Đảng Du Già Thập Bát Hội Chỉ Qui một quyển.

- Du Già Niệm Châu Kinh một quyển.

- Phổ Hiền Hạnh Nguyện Tán một quyển.

- Đại Tập Địa Tạng Bồ-tát Vấn Pháp Thân Tán một quyển.

- Kim Cang Đảnh Lý Thú Bát-nhã Kinh một quyển.

Cả hai mươi bốn kinh trên gồm ba mươi bảy quyển đều trong một quyển 5 này.

TÂN DỊCH NHÂN VƯƠNG HỘ QUỐC BÁT-NHÃ B. L. M. Đ. K. Q. 1

- Hoàng hỷ - Hoàng là lớn, cứu cho chánh. Hoàng hỷ là lớn lao chánh đại thay

Miên lạc - trải lưới, bao gồm hết (?) La trạo - lưới bắt chim bắt cá.

Vĩnh mạt - Vĩnh là lặn đi. Mạt là bơi trên mặt nước, là bơi lặn.

Ngũ thủy - khí tượng chưa phân gọi là Thái dịch, nguyên khí mới tan gọi là Thái sơ, đầu mối khí tượng gọi là Thái thủy, hình biến thật có gọi là Thái tố, chất hình đã đủ gọi là Thái cực là năm thủy (năm cái bắt đầu).

Triệt chẩm - triệt là trừ bỏ kéo ra. Chẩm là cái gối - bỏ gối. Át khấu - ngăn giặc, ngăn bạo ác.

Trứ tinh thần - Chư Dịch nói: Trứ minh là nhật nguyệt, trứ mà không dứt là trời, trứ mà không động là đất. Trứ minh là lập, thành Tinh là các sao, hai mươi tám sao, bảy sao đến một ngàn bốn trăm sáu mươi bốn (1464). Thần là sao Bắc đẩu. Ý phù - là than ôi.

Miễn tầm - là suy tìm. Ba Tư, tức vua Ba-tư-nặc nói tắt, gọi đúng là Bát-la-tề-na-thệ-đa, dịch là Thắng Quân tức người thỉnh Phật nói pháp, là người nội hộ ngoại hộ.

Vĩnh khư - là rút bỏ mãi. Nải tân - là bến.

Để du - Đề là màu hồng (đỏ vàng) du là dầu, tức lụa màu hồng để ghi việc. Khiên thường - vén áo.

Đại lộ - Các xe to, tượng trưng cho Thiên tử. Ốc trẩm - tốt đẹp mua lòng ta.

Sắc chuế - đòi hỏi liên tục. Tập dư - nói theo ta - liệm ta.

Chi lại - là ống tiêu, lớn thì có hai mươi bốn ống dài một thước bốn tấc, nhỏ thì có mười sáu ống dài một thước hai tấc, có hai đáy. Hoặc nói là tiêu ba lỗ.

Loan cức - cây loan gai - gai cây loa. Bậc ngã - giúp đỡ tôi.

Lương Bí - là tên một vị Tăng. Thường cổn - tên họ một hàn lâm học sĩ.

Ốc tạm - Cái bảng mỗi bề hai thước để ghi việc. Thúy trách – sâu xa.

Giảo (giác) nhiên - so sánh mà biết. Câu sách - tìm tòi, nhặt lấy. Niếp kim - đuổi theo vàng, đạp giẫm lên vàng.

- Oán võ - giấu hận trong lòng mà vỗ đánh.

- Chiên mông tuế. Thái tuế ở ngày ất chiên mông ở ngày tỵ thì Thái hoang rơi. Đại Tông Hoàng đế năm Quảng Đức ba Giáp thìn đổi năm đầu Vĩnh Thái thành năm thứ hai tức là năm Chiên Mông vậy. Đến nay là năm Thống Hòa năm Đinh hợi được hai trăm hai mươi ba (223) năm vậy.

Mộc cẩu vinh nguyệt - cây cận (cây dâm bụt) giống cây lý, có hoa như thục quì màu tía sáng nở tối tàn. Hoa này mùa Hạ tháng 05 mới rộ

- Nhân Vương Bát-nhã Niệm Tụng Nghi Quỉ có ghi tháng 04 mùa Hạ ở Đào viên dịch kinh này.

Thứ phong - là núi Linh Thứu (trên ngọn có nhiều chim Thứu) tiếng Phạm gọi là Kỳ-xà-quật hoặc Cật-lật-đà-la-cự-tra, ở bên thành Vương xá.

Thất-la-phiệt - là nước Xá-vệ, gọi đúng là Thất-la-phiệt-tất-để dịch là Hiểu đạo hoặc Văn vật tức chỗ vua Ba-tư-nặc ở đầu tiên.

- Kỹ nghệ - tài năng, tài nghệ, nghề khéo.

- Tỳ-kheo - tiếng Phạm gọi là Bí-sô, có năm Mục-liên là Bố ma, Khất sĩ, Tịnh mạng, Tịnh giới, Phá ác. Tỳ-kheo ni tức bí-sô nữ.

- Ưu-bà-tắc - tiếng Phạm gọi đúng là Ổ-ba-sách-ca. Ổ-ba dịch là cận, ca dịch là sự, sách dịch là nam. Tức cận sự nam là người nam thọ giới gần gũi phụng sự Tam bảo.

- Ưu-bà-di - gọi đúng là Ổ-ba-tư-ca, tư là nữ, tức cận sự nữ, là người nữ thọ giới gần gũi phụng sự Tam bảo.

Thiệm bộ châu - hoặc gọi Thiệm phù, Diêm-phù-đề, Diêm-phù- lợi, gọi đúng là tiềm mô? - Lập thế A-tỳ-đàm Luận nói có cây Thiệm bộ sanh ở bờ Bắc châu này ở bờ Nam sông Nê-dân-đà-la, tư trung tâm châu này đến bờ Bắc, ở dưới đáy cây này có vàng ròng Thiệm bộ, cây nhân vàng mà được tên, châu nhân cây mà được tên là Thiệm bộ châu.

Na-dũ-đa - hoặc gọi na-do-tha là số đếm, tức là ức ở cõi này.

TÂN DỊCH NHÂN VƯƠNG HỘ QUỐC BÁT-NHÃ

BA-LA-MẬT-ĐA KINH QUYỂN 2

Sửu giới - là gông cùm (cùm tay là sửu, cùm chân là giới). Già tỏa - gông cùm xiềng xích, ống khóa.

Kiểm hệ - là kiểm xét, bó buộc, cột trói.

Ma-ha-ca-la - Ma-ha dịch là lớn, ca-la dịch là hắc. Kinh gọi Ma- ha-ca-la là Đại Hắc Thiên Thần. Thần này sắc mây xanh đen, số vô lượng tuổi, có tám tay cầm binh khí khác nhau, xỏ đầu lâu làm chuỗi, dáng điệu giận dữ, dưới có thần đất và nữ thiên hai tay nâng chân.

Sang vưu - ghẻ nhọt ung bướu.

Nhật nguyệt thất (mất) độ - Sầm Tử nói: mặt trời một năm một vòng, mặt trăng một tháng một vòng. Kim Quỉ kinh nói: mặt trăng chủ tai họa, mặt trời chủ phước đức. Lấy ngày Đông chí ở đầu hai mươi mốt độ bốn phần một độ. Ngày Xuân phân ở (?) mười bốn độ, ngày Hạ chí ở Đông tỉnh là hai mươi sáu độ, ngày Thu phân ở Giác hai độ bốn phần một độ. Sau với đây là mất độ.

Bạc thực - là nguyệt thực và nhật thực (mặt trời mặt trăng bị che khuất).

Tuệ tinh - là sao chổi cũng gọi Bột tinh.

Mộc tinh - có sắc xanh, tánh là nhân đi xuôi thì phước, đi nghịch thì tai ương, mười hai năm hết một vòng. Phàm 83, 76 năm là hết bảy vòng.

Hỏa tinh - sắc đỏ, tánh là lễ, chấp pháp. Sáng thì quốc thái dân an, tối thì có binh ngoài xâm nhập. Hai năm đi hết một vòng bảy trăm tám mươi (780) một lần thấy. Bảy 79, 37 năm đi hết mười hai vòng.

Kim tinh - là sao Thái bạch, sắc trắng, tánh mạnh mẽ, tượng dũng tướng quân, một năm đi một vòng, hai trăm hai mươi bốn (244) ngày thấy nó hiện ở phương Tây.

Thủy tinh - sắc nó đen, tánh là trí, bốn mùa đều thấy. Sáng nhuận thì trúng mùa dân vui, không thế thì hạn hán.

Thổ tinh - sắc nó vàng, tánh là tín, tượng nữ chủ, đi thuận và sáng thì có phước, đi loạn sắc đỏ trắng thì thiên hạ có binh đao. Hai mươi chín năm đi nửa vòng, ba trăm bảy mươi tám (378) ngày thấy một lần. 59, 17 năm thì hết một vòng, thấy nó ở phương Đông.

Phiếm trướng - phù phiếm, trôi nổi, nước dâng tràn.

Khang dương - Dương cao tột, có hạn hán. Ký tịch - ghi sổ sách. Giáng chú - mưa phải thời. Hàm thạnh - đầy chật.

ĐẠI OAI LỰC Ô KHU SẮC MA MINH VƯƠNG KINH QUYỂN 1

Ma-hê-thủ-la - Đại Tự Tại Thiên Vương là chủ cõi trời Sắc giới. Ủy trì - đi quanh co, tràn đầy.

Ô-xu-sắc-ma - hoặc Ô-xu-sa-ma dịch là dơ dáy, bất tịnh mới dịch là trừ dẹp giận dữ. Theo Du già thì hiện hai thân mà nhiếp hóa, là một thân đoan nghiêm, và một thân giận dữ khiến sợ.

Tuyến binh - chang dây đo thẳng. Tần túc - buồn rầu. Quan kiện - cây gài cửa, đóng cửa.

Trịch trục diệp - tên là cây thuốc có độc, tháng ba hái hoa sắc vàng hoặc năm sắc, dê lầm ăn vào đi quanh quẩn mà chết.

Dụng diệp - Bạch Điệp Tây Vức rất chuộng (điệp: áo kép?) Ban ngân - vết sẹo. Tuần hình - ẩn hình, trốn mất.

Diệp quả - quả là bọc bọc, diệp là lá đồng vàng bạc - mặc áo bằng lá đồng vàng bạc cán mỏng ra.

Chế đế - hoặc gọi Chi đề, dịch là chứa nhóm, tức là tháp miếu có nghĩa là nơi Phật Niết-bàn hay thuyết pháp... mà xây tháp miếu thì nơi ấy là chỗ chứa nhóm phước đức của trời người khiến mọi người chứa nhóm phước đức.

Tử cảnh - là tên cây thuốc, lấy vỏ cây và lá nấu làm thuốc. Sảo đạo - là lúa gạo. Ma tra: cây mè gai, vải gai dệt áo.

Cổ dương - con dê đen - cái đùi dê. Giao nha - răng nanh. Niết xỉ - mòn răng - cắn. Hổ bì quẩn - cái quần da cọp.

Mộc thuyết - cái cọc, cái chốt cửa.

Sách lượng - hủy bỏ, lấy tay nâng vật lên.

Huyễn phích - bịnh sình bụng - kết khối trong bụng.

Nha sí - chim nha, màu toàn đen không đút mồi ngược cho cha mẹ là con nha, đút mồi ngược là con quạ. Lổ thổ - mỏ muối, đất mặn.

ĐẠI OAI LỰC Ô KHU SẮC MA MINH VƯƠNG KINH QUYỂN 2

Xà thuế - vỏ rắn lột. Thấp-phệ-đế - tiếng Phạm vô nghĩa. Hảm hảm - khí từ rún phát ra thành tiếng - ơ?

Tập-phả (cập phụ) - tiếng Phạm vô nghĩa. Sắc giảm - chiết mặn, kiềm.

Bác nga (?) hoặc gọi Bạt-già-phạm, Bạt-già-bạn tức Thế Tôn.

Bác nga (?) dịch là Tự Tại Xí Thạnh Đoan Nghiêm.

Đạo cốc cối - là (?). Niên bỉ - lấy tay chỉ vật, cầm nắm vật

KIM CANG ĐẢNH CHÂN THẬT ĐẠI GIÁO VƯƠNG KINH QUYỂN 1

Tăng phan - cờ phướn bằng tơ lụa. Hàm - tiếng Phạm vô nghĩa. Ốt-đà-nam - là kệ tụng.

Bạt-chiết-la - hoặc Phiệt-xà-la, gọi đúng là Vãn-mục-la tức Kim cang.

La nhạ - dịch là Vương (vua). Tài phát - mới phát, vừa phát?

KIM CANG ĐẢNH CHÂN THẬT ĐẠI GIÁO VƯƠNG KINH QUYỂN 2

Ứng binh - bắt bẻ, công kích. Điền sức - cái Điền báu làm đồ trang sức. Ác, tiếng chân ngôn, vô lượng.

KIM CANG ĐẢNH CHÂN THẬT ĐẠI GIÁO VƯƠNG KINH QUYỂN 3

Mạn-trà-la - hoặc gọi Mạn-tra-la, Mạn-noa-la dịch là chỗ các Thánh tập hội, nay gọi là Đàn tràng vậy.

Tâm ức - lồng ngực. Tiên-giá-mâu-hàm - tiếng Phạm, vô nghĩa.

Trở hoại - (?) (trở, tự, thư) là hư nát.

Xô trịch - ném đẩy, tay chơi gậy Kim cang.

Tiêu xí - cờ xí nêu lên. Nhược mâu (?) hộc - tức là móc Kim cang có treo khóa chuông chiếp chủng trí.

Nốc-kheo - tiếng Phạm vô nghĩa. Xế-na - tiếng Phạm vô nghĩa.

KIM CANG ĐẢNH TU TẬP TỲ LÔ GIÁ NA TAM-MA-ĐỊA PHÁP

Át-già - tiếng Phạm, tức chén đựng đầy nước thơm. Mạt-lặc-đa - tiếng Phạm, vô nghĩa (Bạt-lặc-đa?).

Thượng ngạc - trên nóc họng. Sa cốc giống lụa mà nhẹ hơn.

Táo khê - chữ chú, vô nghĩa. Cử-đảng, tiếng Phạm là hương thoa.

KIM CANG KHỦNG BỐ TỐI THẮNG TÂM MINH VƯƠNG KINH

Cổ độc - chất độc giết người. Tảo quán - tắm rửa, cái chậu tắm? Yêu thao - dây cột eo, dây cột ủng. Hoa an - chống, vật trong nước.

Sầm việt - mũi nhọn, cái búa bén. Phủ sóc - dao búa, cái giáo dài.

Tam điềm - là ba thứ tốt lành ngọt ngào tức là Nhũ - Tô - Lạc, Tây Vức rất chuộng.

Cơ trữ - là cái máy dệt vải.

BẤT ĐỘNG SỨ GIẢ ĐÀ LA NI BÍ MẬT PHÁP

Ác thú - thú dữ. Long Tưu - Long là rồng, Tưu là tên Thần nước. Độc tự - Độc là con trâu nghé, Tự là con trâu cái, cũng là thương nuôi.

Bê giảo - Bê là cây tre, giảo là lấy tay khuấy động.

Chỉ phách - ngón tay cái chân cái. Kiếm bả - cầm kiếm, đeo kiếm.

Giải cấu - gặp nhau.

PHỔ BIẾN TRÍ TẠNG BÁT NHÃ BA LA MẬT TÂM KINH

Linh thứu - núi Linh thứu, tức núi Kỳ-xà-quật, trên đỉnh có nhiều chim thứu Tổng trì - Tổng là họp, đều, khắp, đông. Trì là cầm giữ - tiếng Phạm là Đà-la-ni, dịch là tổng trì: nắm giữ hết.

QUÁN TỰ TẠI ĐA LA BỒ TÁT KINH

Miệt-lệ-xa - gọi đúng là Tất-lật-tha dịch là giống hèn hạ, thích nghiệp cấu uế chẳng biết lễ nghĩa cúng tế quỉ thần giết hại lẫn nhau. Tịnh sái - rải nước rửa sạch chỗ đất dơ xấu.

Tát-đà-ba-luân, dịch là Thường Đề.

Nguyệt Yểm - Nguyệt Yểm là tên của Sát Thần. Tháng giêng kiến Dần thì Nguyệt Yểm ở Tuất, ngược đây tháng 12 thì Nguyệt Yểm ở Hợi.

Tổ chức - họp nhau lại để làm một việc. Khoang hoãn mười hai thước là mười hai tháng, rộng ba thước là Thiên, Địa, Nhân tam tài.

La bặc - cây củ cải trắng.

NHẤT TỰ KỲ ĐẶC PHẬT ĐẢNH KINH QUYỂN 1

Mạt-sư-ca-hoa - hoặc gọi Bà-sư-ca-hoa, gọi đúng là Mạt-thâm- sa-ca dịch là Vũ thời hoa. Hoa này sanh vào mùa Hạ, hoa trắng lớn rất thơm, sanh vào giữa mùa Hạ.

Hàm lỗ - nước, đất muối mặn. Mỏ muối.

Cương thạch - Đá giống củ gừng nhưng cứng. Lũ điệp - áo kép bằng tơ lụa.

Ngẫu ty - hoa sen rễ nó có tơ, tơ ngó sen.

Kết lỗ - có nhiều tơ. Phù dung - chưa nở gọi là phù dung, nở rồi gọi là hạm đạm (hoa sen?).

Niên tiên - nối mối tơ, dệt tơ.

Miến mạch - bột gạo, sợi gạo (miến). Phích lịch - sấm sét.

Hoa bì - Da cây hoa ở nơi rừng tối có hai màu đỏ, trắng, ở Tây Vức rất ưa dùng. Ngật rị đa, tiếng vô nghĩa.

Nha sai - răng so le, chân răng.

NHẤT TỰ KỲ ĐẶC PHẬT ĐẢNH KINH QUYỂN 2

Thiện phùng - may vá, sửa sang.

Tam khuyết - ba cây cọc, ba cây chốt cửa. Chiêm đổ - nhìn thấy. Lổ-địa-la - tiếng Phạm dịch là máu. Tể tất - xương đầu gối?

Một-lặc-đa - là tiếng Phạm dịch là tử thi. Ma-nổ-sa - là tên chung của mọi người.

Tử cảnh (?) - là tên cây thuốc. Tây Vức lấy vỏ, lá cây và nhựa cây nấu lên thành thuốc.

Điếm tỏa - khóa cửa không mở.

A RỊ ĐA LA A LỖ LỰC KINH

Giác thắng - đấu sức thắng. Phôi oản - ly chén bình bằng đất chưa nung. Du thạch - giống vàng mà không phải vàng Tây Vức dùng thuốc luyện vàng có hai thứ Du thạch thiện và ác không đồng nhau. Ác thì tro trắng tách ra, thiện thì vàng tách ra. Cũng gọi là Chân du không mua vàng là đó.

Niết sóc - nhồi nắn. Tất mễ - lúa gạo tẻ. Oản đậu - các loại đậu

KIM CANG ĐẢNH DU GIÀ VĂN THÙ SƯ LỢI BỒ TÁT KINH

Một cu-chi - tiếng Phạm là tiếng đếm, dịch là ức. Huỳnh Đế có hai mươi ba số đếm, số ức ở thứ mười bốn. Tức từ vạn trở đi có ba bậc là Thượng, Trung, Hạ tức mười vạn, trăm vạn, ngàn vạn đều gọi là ức.

Tiêu xí - cờ xí, cờ hiệu phang phướng. Yêu bạc - xương bả vai. Oánh triệt - sáng suốt, thấu suốt, mổ cắt năm tạng dê trâu.

Hoa nhụy - nhụy hoa.

ĐỂ RỊ TAM MUỘI DA BẤT ĐỘNG SỨ GIẢ NIỆM TỤNG KINH

Để-rị - là tiếng Phạm, dịch là ba. Tức trong kinh này nói ba thứ Tam-muội là Kim cang, Liên Hoa và Phật bộ.

Trách khai - mở banh ra, xé xác. Tiên loan - lấy thế cong (?) Phược phác - buộc và đánh. Biện phát - kết tóc, bện tóc.

Túc mi - cấp bách, buồn rầu nhíu mày?

A xệ (huyền) - tên khác của con nha, chim lạ, con cú mèo. Kiểu linh - lông chim kiểu để làm mũ (?)

ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG QUÁN THẾ ÂM BỒ TÁT THỌ KÝ KINH

Tạm thuấn - tạm nháy mắt. Hy di - vui hòa, vui mừng.

BỒ ĐỀ TRÀNG SỞ THUYẾT NHẤT TỰ ĐẢNH LUÂN VƯƠNG KINH QUYỂN 1

Mục Kiền Liên - Hoặc gọi Mục Kiện Liên, gọi đúng là Ma-ha Mục-đặc-già-la, dịch là Đại Thái Thục Thị hoặc gọi Lục Đậu Tử, mẹ là Thái (?) đậu do Tiên nhân trồng. Từ mẹ mà được tên. Từ cha mà gọi là Cu-lợi-ca.

Ổ-ba-tắc-ca - tức Ưu-bà-tắc, Ổ.

Hình quả - mắc cá chân

Ba-sách-ca dịch là cận sự nam - người gần gũi phục vụ Tam bảo.

Tản cái - tàng lọng, dù che.

Mô-hồ-luật-đa - hoặc gọi Mâu-hô-thám-đa dịch là phần. Cu-xá luận nói một trăm hai mươi sát-na là một đát-sát-na. Sáu mươi đát-sát- na là một lạp-phược, ba mươi lạp-phược là một Mâu-hô-thám-đa là một ngày đêm.

Đoàn loa - hình tròn. Cân mạch - gân cốt và mạch máu

BỒ ĐỀ TRÀNG SỞ THUYẾT NHẤT TỰ ĐẢNH LUÂN VƯƠNG KINH QUYỂN 2

Sa (tha) lủ - sờ nắn tơ lụa. Chức điệp - dệt áo kép, áo bông. San hô - san hô sanh trong biển sắc đỏ có nhánh không lá. Quyên hộc - quyên là lụa mềm, hộc là giống lụa mà thưa. Mãng xà - là rắn rất lớn. Ải trách - chật hẹp.

Thủy điệt - con muỗi - con đĩa. Đà lư - con lạc đà. Nghị sắt - kiến và chấy rận. Văn manh - ruồi muỗi.

BỒ ĐỀ TRÀNG SỞ THUYẾT NHẤT TỰ ĐẢNH LUÂN VƯƠNG KINH QUYỂN 3

Nhân-mãng-bà - tiếng Phạm dịch là thịt người chưa hư thúi. Bạc tiệp - (?). Chùy đồng - quả chùy bằng đồng.

Giáp xạ - con thú có xạ hương, con xạ (giống nai mà nhỏ hơn). Vi tranh - bức họa vẽ khai trương. Đế hy - vui hòa, vui vẻ.

BỒ ĐỀ TRÀNG SỞ THUYẾT NHẤT TỰ ĐẢNH LUÂN VƯƠNG KINH QUYỂN 4

Tất khỏa - xương mắt cá. Như loa - con ốc sên.

Vô hà - ngọc tốt không có tỳ vết. Mộc hoạn - tên cây hoạn.

Hương đảng - người dẫn dắt một nhóm đông người, người cùng một hàng, mười hai ngàn năm trăm (12500) nhà gọi là một hương, đảng trưởng.

Linh vẫn - khiến mất, khiến rơi = sao rơi như mưa.

Tác phược - trói cột. Diệc tịch không biết là con gì đúng - thằn lằn

- con chuồn chuồn - con sam.

BỒ ĐỀ TRÀNG SỞ THUYẾT NHẤT TỰ ĐẢNH LUÂN VƯƠNG KINH QUYỂN 5

Ty thấp - nơi thấp nước thấm ướt. Thông toản - hành và tỏi.

* Kim Cang Đảnh Du Già Phân Biệt Thánh Vị Kinh một quyển Cảnh giác - báo cho biết trước, đề phòng trước

Năng luy - làm cho gầy ốm, yếu kém. Ứ nê - nơi ứ nước.

THẬP NHẤT DIỆU QUÁN TỰ TẠI BỒ TÁT BÍ MẬT NGHI QUĨ KINH

Tài thọ - ít, tạm, loài thỏ xảo quyệt (?). Châu chứ - bến nước, cái đảo ở giữa nước.

Loa lịch - bịnh tràng nhạc, nhiều mục ghẻ liền nhau như xâu lục lạc ngựa.

- Thược-vam - chữ Phạm vô nghĩa.

- Ô-sô-sa-ma - hoặc gọi Ô-sô-sắc-ma, dịch là uế tịnh, bất tịnh Khiết Kim Cang tục gọi là Hỏa Đầu Kim Cang.

Linh Đạc là chuông và mỏ (Đạc là cái chuông lớn cái lưỡi bằng gỗ)

Xa lộ - cái xe to là xe của Thiên tử đi.

Tất dịch - tiếng vô nghĩa. Hoán lạn - rất sáng, rất nóng.

Hồng nhi - cầu vòng đực gọi là Hồng, cầu vòng cái gọi là Nhi. (?) Để lược - liếm lấy.

XUẤT SANH VÔ BIÊN MÔN ĐÀ LA NI KINH

Khắc gia sa - cát sông Hằng, cát sông Khắc già. Lạp hiết, chữ vô nghĩa Do dự - dụ dự chẳng quyết định.

ĐẠI CÁT TƯỜNG THIÊN NỮ VÔ CẤU ĐẠI THỪA KINH

Tỳ-xá- hoặc gọi Phệ xá dịch là giàu có nhiều tiền giao thiệp bậc cao quý gọi là Trưởng giả.

Thủ-đà - tiếng Phạm, gọi đúng là Tuất-đạt-la là dòng họ nông phu cày cấy trồng trọt giàu có

ĐẠI CÁT TƯỜNG THIÊN NỮ MƯỜI HAI DANH HIỆU KINH

(1 quyển)

NHẤT THIẾT NHƯ LAI KIM CANG THỌ MẠNG ĐÀ LA NI KINH

Hung ức - lồng ngực, bụng dạ

Cự địch - Cự là chống cự, trái nghịch - địch là luôn tự chủ.

KIM CANG ĐẢNG DU GIÀ MƯỜI TÁM HỘI CHỈ QUI

(1 quyển)

Tiêu xí - cờ xí, cờ hiệu, phong phướn để tiêu biểu cho vật gì. Ma-hê-thủ-la - là tiếng Phạm dịch là Đại Tự Tại, tự tên của Thiên Vương Đại Tự Tại trên cõi Sắc Cứu Cánh.

* Du Già Niệm Châu Kinh một quyển.

* Phổ Hiền Hạnh Nguyện Tán một quyển.

* Đại Tập Địa Tạng Bồ-tát Vấn Pháp Thân Tán một quyển.

* Kim Cang Đảnh Lý Thú Bát-nhã Kinh một quyển. (Bốn quyển trên không có chữ âm nghĩa).

TỤC NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA

QUYỂN 6

Quyển 6 này gồm giải thích các chữ trong các quyển sau đây:

- Tục Âm Phật Mẫu Đại Khổng Tước Minh Vương Kinh - ba quyển.

- Đại Vân Luân Thỉnh Vũ Kinh - hai quyển.

- Đại Thừa Duyên Sanh đạo Cán Dụ Kinh - một quyển.

- Phật Thuyết Nhương Ngu Lợi Đồng Nữ Kinh - một quyển.

- Nhất Thiết Như Lai Bảo Khiếp Ấn Đà-la-ni Kinh - một quyển.

- Thọ Bồ-đề Tâm Giới Nghi - một quyển.

- Đại Lạc Bất Không Bát-nhã Ba-la-mật-đa Lý Thú Thích - một quyển

- Đại Bảo Quảng Bác Lầu Các Thiện Trụ Bí Mật Đà-la-ni Kinh

- ba quyển

- Bồ-đề Tràng Trang Nghiêm Đà-la-ni Kinh - một quyển

- Văn Thù Vấn Tự Mẫu Phẩm - một quyển

- Quán Tự Tại Bồ-tát Thuyết Phổ Hiền Đà-la-ni Kinh - một quyển

- Phật Thuyết Trừ Nhất Thiết Tật Bịnh Đà-la-ni Kinh - một quyển

- Năng Trừ Nhất Thiết Nhãn Bịnh Đà-la-ni Kinh - một quyển

- Tam Thập Ngũ Phật Lễ Sám Văn - một quyển

- Bát Đại Bồ-tát Mạn-trà-la Kinh - một quyển

- Diệp Y Quán Tự Tại Bồ-tát Kinh - một quyển

- Tỳ Sa-môn Thiên Vương Kinh - một quyển

- Ha Lợi Đế Mẫu Chân Ngôn Pháp - một quyển

- Cứu Bạt Diệm Khẩu Ngạ Quỉ Đà-la-ni Kinh - một quyển

- Kim Cang Đảnh Liên Hoa Bộ Tâm Niệm Tụng Pháp - một quyển

- Kim Cang Đảnh Du Già Thiên Thủ Thiên Nhãn Quán Tự Tại Bồ-tát Niệm Tụng Nghi - một quyển

- Kim Cang Đảnh Thắng Sơ Du Già Phổ Hiền Bồ-tát Niệm Tụng Pháp - một quyển

- Vô Lượng Thọ Như Lai Tu Quán Hạnh Nghi Qui - một quyển

- Kim Cang Đảnh Nhất Tự Đảnh Luân Vương Niệm Tụng Nghi một quyển

- Kim Cang Đảnh Du Già Kim Cang Tát Đỏa Tu Hành Niệm Tụng Nghi Quĩ - một quyển

- Kim Cang Vương Bồ-tát Bí Mật Niệm Tụng Nghi Quĩ - một quyển

- Nhất Tự Đảnh Luân Vương Niệm Tụng Nghi Quĩ - một quyển

- Đại Hư Không Tạng Bồ-tát Niệm Tụng Pháp - một quyển

- Phật Đảnh Tôn Thắng Đà-la-ni Niệm Tụng Nghi Quĩ - một quyển

- A Súc Như Lai Niệm Tụng Pháp - một quyển

- Tối Thắng Vô Tỷ Đại Oai Xí Thạnh Quang Đà-la-ni kinh - một quyển

Ba mươi mốt kinh trên có ba mươi sáu quyển được quyển sáu này giải thích.

PHẬT MẪU ĐẠI KHỔNG TƯỚC MINH VƯƠNG KINH QUYỂN 1

Yểm Đào - cầu hết tai ương, cầu được phước đức.

Tư đoạn - (?) Tư là suy nghĩ rình xét, đoạn là dứt, cắt đứt. Thiết (Thích) Bỉ - là loài trùng độc châm chích vào người. Mô chỉ - ngón tay cái chân cái. Xà hiết - con bọ cạp.

Tỳ-bát-thi - Hoặc gọi Tỳ-bà-thi, Vi-bát-thi dịch là Thắng Quán Như Lai hoặc gọi Tịnh Quán hay Thắng Kiến hoặc chủng chủng quán quá khứ trang nghiêm kiếp trong Phật (hoặc thấy các Phật trong kiếp quá khứ trang nghiêm?).

Thi khí - hoặc gọi Thức khí Na, dịch là Trì kế hoặc Hữu kế, tức là Trì kế Như Lai.

Tỳ-xá-phù - hoặc gọi Tỳ-thấp-bà-bồ, dịch là Gặp tất cả tự tại nghĩa là đối với tất cả đều được tự tại hoặc gọi Nhất thiết hữu tất cả đều có.

- Câu Lưu Tôn - hoặc gọi Câu Lưu Tần, phải gọi là Ca La Cưu Thổn Đà dịch là chỗ đáng đoạn dứt đã đoạn dứt, tức là Phật đứng đầu của ngàn Phật trong hiền kiếp.

Yết-nhã-ca Mâu-ni - hoặc gọi Câu-na-hàm Mâu-ni hoặc Ca-na-ca Mâu-ni dịch là Kim Sắc Tiên Như Lai.

Ca-nhiếp-ba - hoặc gọi Ca-diếp-ba dịch là Ẩm Quang, tức họ một nhà. Thích-ca Mâu-ni - Thích-ca là Năng Nhân, Mâu-ni là Tịch Mặc.

Kiều Tháp Ma - xưa gọi là Cù-đàm. Theo Từ Ân Pháp sư dẫn rằng: dòng vua Thích-ca trải nhiều đời nối nhau. Có nghịch tặc cướp ngôi bèn giết hại dòng họ Thích-ca khiến không người nối dõi. Lúc ấy có tiên nhân xem khắp dòng họ còn sống sót có một người phụ nữ có thai sẽ sanh con trai bèn khiến nối dõi. Sau quả sanh một trai bèn đem về nuôi. Vua giặc tìm kiếm để giết. Bèn nhân lúc tiên nhân vắng mặt mà lén bắt đứa con rồi đâm ngang bằng gậy dài (khiến thần dân không có khác). Tiên nhân trở về tìm thấy bèn dùng thần thông cứu, biết mạng không cứu được, bèn hóa mưa nhỏ khiến tỉnh lại, bèn có một người nữ khiến giao hội nếu không nghe thì họ năng dứt mất. Bèn nghe theo lời cha mà giao hội xong thì di thể dính bùn nhơ. Tiên nhân bèn nhặt phân trâu mà chôn để trong vườn Cam giá (mía). Trải mười tháng sáng ấm thì biến thành một trai. Tiên nhân đem về nuôi sau được làm vua từ đó Thích-ca được nối ngôi. Nên Kiều Tháp Ma dịch là dòng họ Cam giá. Hoặc gọi dòng họ mặt trời nung hoặc gọi dòng họ phân trâu, dòng họ bùn dơ. - Khảm quật - là hang hiểm, hồ hiểm.

Bi trì - hay pha trì là vũng chứa nước.

PHẬT MẪU ĐẠI KHỔNG TƯỚC MINH VƯƠNG

KINH QUYỂN 2

Yết-thử - tiếng Phạm là nước sâu, nước trong.

Miêu-giá - là mầm cây non. Tự từ - cúng tế, nhà thờ đền thờ, nêu lời cầu nguyện cúng tế. Diên di - nước miếng nước mũi.

Giới lại - bịnh ghẻ lỡ cùi hủi.

Trĩ lậu - bịnh ghẻ nhọt ở ruột cùng (hậu môn).

Ung thư - bịnh ung bướu nhọt độc. Sang tiên - bịnh ghẻ lác ngứa ngáy.

Du-thiện-na - tiếng Phạm xưa gọi do-tuần, do-diên, du-xà-na xưa gọi một du-thiện-na là bốn mươi dặm, ở Ấn Độ chỉ có ba mươi dặm còn Thánh giáo chỉ có mười sáu dặm thì đều là một ngày quân đi hoặc một ngày vua đi. Nay y theo Tây Vức Ký thì chỉ có ba mươi dặm là số đo chính thức của ngài Huyền Trang đã trình vua Đường Thái ông

PHẬT MẪU ĐẠI KHỔNG TƯỚC MINH VƯƠNG

KINH QUYỂN 3

Vi-bát-thi - hoặc gọi Tỳ-bà-thi như đã giải thích trên.

Yết-câu-thổn-na - hoặc gọi Câu-lưu-tôn hoặc Ca-la-cưu-tôn-đa như giải thích trên.

Diệm ma - hoặc gọi Diêm la dịch là Bình Đẳng Vương tức vua Diêm la tức ở địa ngục coi xét nghiệp sanh tử tội phước, coi tám ngục lạnh, tám ngục nóng trị tội các tội nhân không ngơi nghỉ.

Tác-ha thế giới - xưa gọi Ta-bà thế giới, dịch là Kham nhẫn tức chỗ của Phật Thích-ca ra đời.

Thước-để - tiếng Phạm, tức giáo mác thương kích.

Chỉ cao - mở nhựa như băng tuyết. Phệ thiểm - tiếng vô nghĩa.

ĐẠI VÂN LUÂN THỈNH VŨ KINH QUYỂN 1

Chú vũ - mưa phải thời đúng lúc thấm sanh muôn vật.

Ninh-dân-đạt-la - tiếng Phạm, xưa gọi Ni-dân-đà-la, dịch là trì biên, nghĩa là bảy núi báu, ở ngoài cùng là núi thứ bảy. Đây là theo Huệ Uyển Pháp sư.

Giao long - Giao, giống rắn mà bốn chân, đầu cổ nhỏ, thuộc noãn sanh, có thể nuốt người. Giao cũng thuộc giống rồng. Rồng là loài có vảy, có thể ẩn hoặc hiện, lớn hoặc nhỏ. Xuân phân thì lên trời, thu phân thì xuống vực sâu, biết bay lượn.

Áng-kỵ-la - tức long vương.

ĐẠI VÂN LUÂN THỈNH VŨ KINH QUYỂN 2

Vân bào - Bào là mưa đá, bào là âm khí chuyên tinh ngưng họp. Dương là mưa, âm khí ngưng lại làm mưa đá. Tòng lâm - rừng rậm, nhiều rừng tụ họp.

ĐẠI THỪA DUYÊN SANH ĐẠO CÁN DỤ KINH

Đạo cán - Đạo tức gạo nếp. Cán các cây cỏ Khiếu khích - là lỗ, lỗ xuyên qua nhìn được. Ốc nhuận - tưới thấm, thấm ướt.

PHẬT THUYẾT NHƯƠNG NGU LỢI ĐỒNG NỮ KINH

Nguyên phúc - Nguyên là nguyên xà thân dài ba, bốn thước có bốn chân, xương sống có kim nhọn như dao bén rất độc, bị cắn nửa ngày thì chết, phúc là phúc xà, trên mũi có kim. Con lớn nặng hơn trăm cân, một tên bản tỷ, một tên phúc hủy.

Nạp thể - tiếng vô nghĩa. Phả lai tiếng vô nghĩa. Nhĩ đức (đáng?) - đồ trang sức đeo ở lỗ tai.

Bị thích - rắn có độc không nên đụng vào đuôi nó.

NHẤT THIẾT NHƯ LAI BẢO KHIẾP ẤN ĐÀ LA NI KINH

Hạo thiên - Đồ ăn ngon (không phải từ thịt cá lúa gạo)

Xẳn (sằng) thảo - cây cỏ tạp. Thổ đôi - đống đất cao, cái gò nhỏ. Huyền nhiên - Huyền là khóc, lộ sáng.

Anh vũ - loài két, lông xanh mỏ đỏ biết nói tiếng người. Cụ dục - Con yểng, con cưởng cũng biết nói tiếng người. Phong sái - ong và bọ cạp. Tàn cái là dù lọng che trên đầu. Lịch lũ - tức lỗi lịch, loa lịch là bịnh tràng nhạc.

THỌ BỒ ĐỀ TÂM GIỚI NGHI (1 quyển)

ĐẠI LẠC BẤT KHÔNG BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA LÝ THÚ KINH

Trừu tịch - kéo ra ném đi. Hy di - hòa vui, vui vẻ. Kiêu dật - kiêu ngạo tự lỗi buông lung.

Cước đạp - chân giẫm đạp. Huy chước - hươi dao chặt đứt.

Trầm luân - chìm đắm, chết chìm.

ĐẠI BẢO QUẢNG BÁC LẦU CÁC THIỆN TRỤ BÍ MẬT ĐÀ LA NI KINH

(1 quyển)

Bộc lưu - thác nước dữ dằn.

Tủng thụ - sợ sệt lông dựng đứng, sởn tóc gáy. Phỉ báng - chê bai, chửi rủa.

Khôi quái - giết người và đứng đầu hung ác.

Lung hát - điếc và mù. Ẩu á - còng lưng và câm, nói không được.

Văn mạnh - muỗi mòng ruồi nhặng.

Phi nga - bướm đêm. Lũ nghị - dế kiến, kiến mối.

Lâm lị - bịnh lâm là cuống dái lở loét, đi tiểu rất khó rất đau. Bịnh lị là kiết lị, mót rặn mãi.

Trĩ bịnh - bịnh trĩ, lỗ đít bị nhọt rất đau.

Lũ sang - là bịnh nhọt lở, nhọt rò rĩ mãi chẳng khỏi. Bể hỉnh - là đùi vế và ống chân.

Lỗi lịch - hay loa lịch là bịnh tràng nhạc, cổ có nhiều ghẻ nhọt như xâu lục lạc ở cổ ngựa.

Giới tiên - là bịnh ghẻ lác ngứa ngáy. Báo lại - là bịnh ghẻ phỏng cùi hủi.

Ưu-đàm-bát-la - gọi đúng là Ô-đàm-bát-la, dịch là hoa trời điềm lành - tức hoa Ưu-đàm, hoa này khi có Như Lai ra đời thì mới xuất hiện vì có phước đức lớn.

Chế để - hoặc gọi là Chế đa, Chi đề là tháp miếu, chùa tháp. Nê niết - là nhồi nắn bùn đất làm tượng.

Sáp tiển là cắm tên vào - Niên thành là tiếp nối xong xuôi. Yểm Đào - là khấn vái cầu giảm tai ương, cầu được phước đức.

Phúc võng - là nan bánh xe. Miêu giá là mầm lúa non, mầm mống.

Đam thị - là ham thích, mê đắm. Huyên lại là ồn ào, không yên tĩnh.

Hoàn xuyến - Hoàn là vòng tròn, xuyến là vòng đeo cườm tay.

Phẩu địa - té ngã xuống đất.

Xách khai - mở ra, xé rách.

BỒ ĐỀ TRÀNG TRANG NGHIÊM ĐÀ LA NI KINH (1 quyển)

Phiệt-la-ni-tư - hoặc gọi Bà-la-ni-tư tức nước Ba-la-nại.

Du-thiện-na - hoặc gọi Du-xà-na, tiếng Phạm. Xưa gọi là Do-tuần gọi đúng là Du-thiện-na, tức là khoảng đường vua đi trong một ngày. Có số là bốn mươi dặm hoặc ba mươi dặm, hoặc mười sáu dặm xét theo Tây Vức Ký thì là ba mươi dặm, do ngài Huyền Trang trình với vua Đường Thái Tông.

Hoa Bì - tên loại cây dùng làm đuốc rất sáng.

Luân đường - là cây cột trên đầu tháp trên đầu có mâm hứng sương?

Quân đình - là quân bình, đều nhau.

VĂN THÙ VẤN TỰ MẪU PHẨM

(1 quyển)

QUÁN TỰ TẠI BỒ TÁT THUYẾT PHỔ HIỀN ĐÀ LA NI KINH

(1 quyển)

Tài văn - mới nghe, vừa nghe. Ma môn - sờ mó, nắm bắt.

PHẬT THUYẾT TRỪ NHẤT THIẾT TẬT BỊNH ĐÀ LA NI KINH

(1 quyển)

Đàm ấm - bịnh về đàm ẩm. Trĩ bịnh - bịnh trĩ, nhọt ở đít. Thấu ngược - bệnh ho ở cổ họng và sốt rét (lao phổi)

BA MƯƠI LĂM PHẬT LỄ SÁM VĂN (1 quyển)

NĂNG TRỪ NHẤT THIẾT NHÃN BỊNH ĐÀ LA NI KINH

(1 quyển)

Ế mô (mạc) - mắt có màng không thấy được. Nhãn mạch - mạch máu của mắt.

BÁT ĐẠI BỒ TÁT MẠN TRÀ LA KINH (1 quyển)

Mạn-trà-la (đàn tràng) - tiếng Phạm, hoặc gọi Mạn-noa-bải, Mạn- noa-(?), Mạn-trà-la, dịch là chúng tụ tập hội tức cái mã?

Thác bát - đưa tay nâng bát lên. Tam giới minh - ba cõi tối đen.

DIỆP Y QUÁN TỰ TẠI BỒ TÁT KINH ( 1 quyển)

Chú trớ - chú là nói lời thiện ác, Trớ là khiến việc làm của người bị trở ngại.

Việt phủ là lưỡi búa - Đạp xứ - là chỗ giẫm đạp. Thượng tuyên - khắc bản in. Phấn niết - nhồi nắn bột

TỲ SA MÔN THIÊN VƯƠNG KINH ( 1 quyển)

Tỳ-sa-môn - Tiếng Phạm, hoặc gọi Tỳ-xá-la-bà-noa, hoặc Phệ- thất-la-mạt-noa dịch là khắp nghe hoặc đa văn vua có nhiều vật báu nhiều người khắp nghe. Thống lãnh dược xoa La-sát - Dược-xoa dịch là làm hại người.

Chấn-đa-ma-ni, hoặc Chân-đa-ma-ni tức châu Như ý (châu ma-ni).

HA RỊ ĐẾ MẪU CHÂN NGÔN PHÁP

(1 quyển)

Ha-rị(lị)-đế - tiếng Phạm hoặc gọi Ha-rị-để dịch là hoan hỷ hoặc Thiên mẫu.

Đoạn tự - dứt đầu mối sợi tơ. Cam thúy - cam chịu yếu ớt (?).

CỨU BẠT DIỆM KHẨU NGẠ QUỈ ĐÀ LA NI KINH (1 quyển)

Châm phong - mũi nhọn cây kim - cây kim nhọn. Khô tiêu - đốt cháy đen.

KIM CANG ĐẢNH LIÊN HOA BỘ TÂM NIỆM TỤNG PHÁP

(1 quyển)

Hộ xu - chốt gài cửa. Tả thư - cái chiếu trải ngược

Xế khai - kéo ra, rút ra. Xô trịch - lấy ngọn tay móc ra. Hảm thủ - cảm động, lay động.

KIM CANG ĐẢNH DU GIÀ THIÊN THỦ THIÊN NHÃN QUÁN TỰ TẠI BỒ TÁT NIỆM TỤNG NGHI

(1 quyển)

Trầm nịch - chết đuối, chết chìm. Xế phách - kéo vỗ Đỏa kích - đáng gõ. Hạ thảm - tiếng vô nghĩa.

Cốc hương - tiếng vang trong hang trống. Sách khai - mở ra. Bất đạn - không kiêng sợ.

Việt phủ - lưỡi búa. Kê nhạn - loài gà chim, chim nhạn.

KIM CANG ĐẢNH THẮNG SƠ DU GIÀ PHỔ HIỀN BỒ TÁT NIỆM TỤNG PHÁP

(1 quyển)

A-súc-bệ - (cũng gọi là Ác-sô-tỳ-dạ) dịch là Vô Động Như Lai. Kha tuyết - ngọc Kha quý trắng như tuyết không tỳ vết.

Loan cung - giương cung bắn tên.

Không gầu - một loại nhạc khí (như ống trúc thổi hơi) Hệ tác - nhặt ra, tháo dây ra.

VÔ LƯỢNG THỌ NHƯ LAI TU QUÁN HẠNH NGHI QUI

(1 quyển)

Mao tiến - dâng cơ tranh lên. Bi cước - chân thấp, chân ngắn. Chỉ kiểu - (chỉ dước?). Chỉ rõ (?) không có lầu.

Tường hình - xây vách (?). Xa lộ - xe to thiên tử đi

KIM CANG ĐẢNH NHẤT TỰ ĐẢNH LUÂN VƯƠNG NIỆM TỤNG NGHI

(1 quyển)

Cố lấn - keo kiệt lắm, bỏn xẻn bền chắc.

Đậu khấu - tên cây thuốc, cay thơm ăn vào ích khí hết đi tiêu rót. Đẳng địch - giao động và rửa sạch. Thiền quyên - cô gái đẹp.

Bí bột - ?. Ương cửu - tai ương, tội lỗi.

Tiện thát - roi vọt đánh người. Kháp châu - lần chuỗi, lấy móng tay bấm vào hạt châu, hạt chuỗi.

KIM CANG ĐẢNH DU GIÀ KIM CANG TÁT ĐỎA NGŨ BÍ TU HÀNH NIỆM TỤNG NGHI QUI

(1 quyển)

Giả tạ - nhờ cậy. Điều trịch - điều hòa chơi, ném đi. Trí khóa - đặt dưới háng.

KIM CANG VƯƠNG BỒ TÁT BÍ MẬT NIỆM TỤNG NGHI QUI

(1 quyển)

Tần mi - nhíu mày. Phi quần - cái quần tơ lụa Ngẩu tơ - tơ ngó sen, rễ sen.

Tân phân - rối loạn, lớn, nhiều hình dạng.

NHẤT TỰ ĐẢNH LUÂN VƯƠNG NIỆM TỤNG NGHI QUI

(1 quyển)

Tinh thụ - tinh là đứng một mình, thụ là trẻ con chưa đội mũ? Võng quyết - cái chốt lưới bắt cá.

Cảnh mạch - tua nhọn của lúa, bông lúa nhọn. Tuế ích - hơi ợ ở yết hầu. Khái thấu - ho

THÁI HƯ KHÔNG TẠNG BỒ TÁT NIỆM TỤNG PHÁP

(1 quyển)

Phản túc - hai ngón tay bắt ấn ngược nhau (tréo nhau) Bình chi - ? kéo dây mực (?)

Bị cước - chân thấp, chân ngắn, không có lầu (?) Biệt tả chỉ - bẻ ngược ngón cái bắt ấn.

Vì sao (tiêu?) - cái bao gươm, bao kiếm Bàn ư - rồng còn núp chưa bay lên

A SÚC NHƯ LAI NIỆM TỤNG PHÁP

(1 quyển)

Mãng mạc chỉ (kỷ?) - Mạc kế, mạt kê là tên Kim Cang Bộ Mẫu. Hách dịch - làm oai, làm lớn.

TỐI THẮNG VÔ TỶ ĐẠI OAI ĐỨC KIM LUÂN PHẬT ĐẢNH XÍ THẠNH QUANG ĐÀ LA NI KINH

(1 quyển)

La-hầu - tiếng Phạm, hoặc gọi Bãi hộ, che ánh sáng mặt trời.

Kế-đô - tiếng Phạm hoặc gọi Kê đẩu, cũng là che sáng La-hầu, Kế đô luôn luôn ẩn chẳng hiện gặp nhật nguyệt thì nhật thật che sáng nguyệt thật.

Tuệ bột là sao chổi.

Thái bạch - Thái bạch là sao Kim tinh, tên Trường canh, đi một trăm dặm sắc nó sáng trắng. Tượng trưng cho tướng quân ra vào tuần hoàn tra xét, một năm đi hết một vòng không quá năm độ.

Hỏa tinh - một tên là Oánh là Hỏa phương Nam, là phạt tịnh đi bảy mươi dặm sắc nó sáng đỏ, hai năm đi hết một vòng trời, là hung sao.

Trấn tinh - là trung ương Thổ tinh đi năm mươi dặm, sắc nó vàng, đi rất chậm hai mươi chín hết một vòng trời, là tinh chất của vạn vật.

Phẫn nộ - giận, dữ. Tượng Kim cang đảnh Du già kinh nói: chư Phật Bồ-tát y theo 2 thứ luân mà hiện thân có khác nhau. Một là pháp luân hiện thân chân thật tu hành nguyện báo được thân - hai là dạy khiến luân hiện thân giận dữ mà khởi đại bi hiện oai mạnh mẽ.

Thiết đốt lỗ - hoặc gọi Tốt-đổ-lỗ tức là kẻ thù của tất cả pháp thiện. Yểm đào - tức khấn cầu giảm tai ương, cầu được phước đức. Chú trớ - chú là lời nói thiện ác (lời nguyền rủa cầu xin). Trớ là lời khiến người làm việc có trở ngại.

TỤC NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA

QUYỂN 7

Quyển 7 này giải thích ba mươi bảy bộ gồm bốn mươi mốt quyển như sau:

- Tục Âm Nhân Vương Bát-nhã Ba-la-mật Niệm Tụng Nghi Quĩ

- một quyển

- Du Già Liên Hoa bộ Niệm Tụng Pháp - một quyển

- Kim Cang Đảnh Du Già Hộ Ma Nghi Quĩ - một quyển

- Quán Tự Tại Đa La Niệm Tụng Nghi Quĩ - một quyển

- Quán Tự Tại Như Ý Luân Bồ-tát Niệm Tụng Pháp - một quyển

- Cam Lộ Quân Trà Lợi Bồ-tát cúng dường Niệm Tụng Nghi - một quyển

- Ba Mươi Bảy Tôn Lễ Sám Văn Nghi - một quyển

- Đại Thánh Văn Thù Sư Lợi Bồ-tát Tán Pháp Thân Lễ - một quyển

- Đô Bộ Đà-la-ni mục - một quyển

- Kim Cang Thọ Mạng Đà-la-ni Niệm Tụng Pháp - một quyển

- Đại Phương Quảng, Phật Hoa Nghiêm Kinh Nhập Pháp Giới Bốn Mươi Hai Tự Quán Môn - một quyển

- Quán Tự Tại Bồ-tát Chân Ngôn Quán Hạnh Nghi Quĩ - một quyển

- Đại Thánh Văn Thù Sư Lợi Bồ-tát Phật Sát Công Đức Trang Nghiêm Kinh - ba quyển

- Đại Lạc Kim Cang Tát Đỏa Tu Hành Nghi Quĩ - một quyển

- Thành Tựu Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Vương Du Già Nghi Quĩ

- một quyển

- Đại Lạc Xoa Nữ Hoan Hỷ Mẫu Tinh Ái Tử Thành Tựu Pháp

- một quyển

- Kim Cang Đảnh Du Già Kim Cang Tát Đỏa Niệm Tụng Nghi

- một quyển

- Phổ Biến Quang Minh Vô Năng Thắng Đại Minh Vương Đại Tùy Cầu Đà-la-ni Kinh - hai quyển

- Thánh Ca-ni Phẫn Nộ Kim Cang Đồng Tử Thành Tựu Nghi Quĩ Kinh - ba quyển

- Văn Thù Sư Lợi Căn Bản Giáo Vương Kinh Kim Sí Điểu Vương Phẩm - một quyển

- Ngũ Tự Đà-la-ni Tụng - một quyển

- Bất Không Quyên Tác Đại Quán Đảnh Quang Chân Ngôn Kinh

- một quyển

- Kim Cang Đảnh Siêu Thắng Tam Giới Văn Thù Ngũ Tự Chân Ngôn Thắng Tướng - một quyển

- Kim Cang Thủ Quang Minh Vô Động Tôn Đại Oai Vệ Vương Niệm Tụng Nghi - một quyển.

- Quán Tự Tại Đại Bi Thành Tựu Liên Hoa Bộ Niệm Tụng Pháp

- một quyển

- Quán Tự Tại Như Ý Luân Du Già - một quyển

- Tu Tập Bát-nhã Ba-la-mật Bồ-tát Quán Hạnh Niệm Tụng Nghi

- một quyển

- Kim Cang Đảnh Tha Hóa Tự Tại Thiên Lý Thú Hội Phổ Hiền Nghi Quĩ - một quyển

- Mạt Chi Đề Ba Hoa Linh (mau) Kinh - một quyển

- Kim Luân Phật Đảnh Yếu Lược Niệm Tụng Pháp - một quyển

- Đại Khổng Tước Minh Vương Họa Tượng Đàn Nghi - một quyển

- Du Già Kim Cang Đảnh Thích Tự Mẫu Phẩm - một quyển

- Đại Thánh Thiên Song Thân Tỳ-na-dạ-ca Pháp - một quyển

- Nhân Vương Bát-nhã Đà-la-ni Thích - một quyển

- Kim Cang Đảnh Du Già Giáng Tam Thế Cực Tam Mật Môn - một quyển

- Đại Thừa Duyên Sanh Luận - một quyển

NHÂN VƯƠNG BÁT NHÃ BA LA MẬT NIỆM TỤNG NGHI QUI

(1 quyển)

Toản lịch - dây lụa đỏ cột lại, biên tập.

Nải tích - vua bèn mời đến. Lương bí - tên của vị Sư dịch Nhân Vương Kinh.

Thường cổn - áo lễ phục của vua, áo cổn, Thường Cổn là tên họ Nhuận của Hàn Lâm Học Sĩ.

DU GIÀ LIÊN HOA BỘ NIỆM TỤNG PHÁP

(1 quyển)

Hộ xu là then gài cửa - Trụ ngạc - cửa sông

Bịch khai - mở ra, bửa ra. Liên tỏa - khóa liền nhau.

KIM CANG ĐẢNH DU GIÀ HỘ MA NGHI QUĨ (1 quyển)

Trì thêu - vác mai. Tôn cứ - ngồi xoạc chân ra.

Khuất lâu thảo - giống mầm cỏ tranh vắng mà mọc lan ra. Cán nhất tiêu - cái muỗng múc nước (?) cái máng tháo nước?

QUÁN TỰ TẠI ĐA LA NIỆM TỤNG NGHI QUĨ

(1 quyển)

A-xà-thế - tiếng Phạm, À-già-lê, gọi đúng là A-chiết-lý-da dịch là Thần giáo, tức hay dạy trao các học sinh khác.

Tề yêu - xương sống, eo lưng. Nhị không - hai không, hai ngón tay cái.

QUÁN TỰ TẠI NHƯ Ý LUÂN BỒ TÁT NIỆM TỤNG PHÁP

(1 quyển)

Hổ lang - cọp sói. Già tỏa - gông cùm (gông ở cổ cùm ở chân). Chỉ kiểu - (chỉ dước?) - Chỉ rõ.

CAM LỘ QUÂN TRÀ LỢI BỒ TÁT CÚNG DƯỜNG NIỆM TỤNG NGHI

(1 quyển)

Tẩy địch - rửa sạch, dẹp sạch. Khiên cửu - tội lỗi, tai ương.

Linh đạt - chuông mỏ. Linh là cái chuông nhỏ, đạt là cái chuông cái dái bằng gỗ.

Giá ngự - tiết chế cả phương xa.

Ô-xu-sắc-ma - tiếng Phạm, Ô-xu-sa-ma xưa dịch là Uế Tích Kim Cang. Lời phương Bắc có lỗi như chê hủy các Thánh. Mới dịch làm bậc tôn quý để trừ uế phẫn nộ. Nghĩa là lấy Tuệ Kim Cang hiện ra thân oai vệ giận dữ để hàng phục các loài hữu tình khó điều phục.

Ngạo đảng - tự cao và nói dối. Xú uế - hôi hám, hôi thúi.

BA MƯƠI BẢY TÔN LỄ SÁM VĂN NGHI

(1 quyển)

Diệu phim - Thường, đếm? - Đại Thánh Văn Thù Sư Lợi Bồ-tát Tán Pháp Thân Lễ - một quyển

Ngự vũ - là hoàn vũ, lớn, ở một bên (bên cạnh?) Ốc đảng - Ốc là rót, địch - rửa sạch, lay động.

ĐÔ BỘ ĐÀ LA NI MỤC

(1 quyển)

Bành Địa - mở mang, cao vót văn kinh (?) Vô-ma-hô - tiếng Phạm dịch là diệu tý

KIM CANG THỌ MẠNG ĐÀ LA NI NIỆM TỤNG PHÁP

(1 quyển)

Ma-hê-thủ-la - tiếng Phạm dịch là Đại Tự Tại Thiên Sắc Cứu Cánh.

Ốt-tô - Ốt là những vật vào nước, Tô là làm Tô. Trịch ư - ném đi.

ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG PHẬT HOA NGHIÊM KINH NHẬP PHÁP GIỚI BỐN MƯƠI HAI TỰ QUÁN MÔN

(1 quyển)

Đã tự giải thích bốn mươi hai tiếng Phạm không ghi ra đây.

QUÁN TỰ TẠI BỒ TÁT TÂM CHÂN NGÔN QUÁN

HẠNH NGHI QUĨ

(1 quyển)

Thân bí - cái áo áp vai của con gái khi về nhà chồng. Khinh hộc - hộc là giống lụa mà mịn hơn.

Giao phùng - may khâu vào nhau, chắp vá.

ĐẠI THÁNH VĂN THÙ SƯ LỢI BỒ TÁT PHẬT SÁT CÔNG ĐỨC TRANG NGHIÊM KINH

QUYỂN 1

Môn khổn - cây chận cửa, cây gài cửa.

Thương khư - được (?), tức chỗ thổi pháp được ? Trừng túy - nước lắng trong suốt.

Xa-ma-tha - tiếng Phạm dịch là Chỉ, tức tâm tịch tịnh tức Định. Phi hoàn - lấy thân mặc xuyên áo giáp.

Cảnh khái - ho, hoặc tiếng một nhạc khí. Biến môn - sờ mó, cầm nắm khắp

Hiểm bỉ - chỗ gian dối nguy hiểm Thô quanh - kẻ dữ chớ nên gần.

ĐẠI THÁNH VĂN THÙ SƯ LỢI BỒ TÁT PHẬT SÁT CÔNG ĐỨC TRANG NGHIÊM KINH

QUYỂN 2

Điền sức - cái hoa bèo làm bằng vàng là đồ trang sức của phụ nữ.

Chuẩn thằng - mực thước phải noi theo. Hy di - vui hòa, vui vẻ.

ĐẠI THÁNH VĂN THÙ SƯ LỢI BỒ TÁT PHẬT SÁT CÔNG ĐỨC TRANG NGHIÊM KINH

QUYỂN 3

Tô-di-lự - xưa gọi là Tu-di, dịch là núi Diệu cao.

Du-thiện-na - xưa gọi là do-tuần, hoặc Du-xà-na, là khoảng xa của Thánh vương đi trong một ngày, tức (?) dặm, mười sáu dặm hoặc ba mươi là của ngài Huyền Trang trình lên vua Đường Thái Tông.

Bì yểm - mỏi mệt, biếng lười.

Ma-già-đà - tiếng Phạm, hoặc gọi Ma-kiệt-đà hay Ma-kiệt-đề hoặc Hắc-kiệt-đề, dịch là Vô Độc Hại. Nước này không giết người, nếu ai phạm tội chết thì đưa vào núi Tuyết. Nước này thống lãnh các nước khác ở Ấn Độ lại dịch khắp thông tuệ vì nước này có nhiều người thông tuệ.

Nhất bà ha - là đấu nhau.

ĐẠI LẠC KIM CANG TÁT ĐỎA TU HÀNH NGHI QUĨ

(1 quyển)

Trí khố - để dưới hang. Trắc lệ - vặn bẻ qua một bên. Loan cung - kéo cong cây cung, bắn tên.

Không hầu - tên một nhạc khí thổi.

THÀNH TỰU DIỆU PHÁP LIÊN HOA KINH VƯƠNG DU GIÀ NGHI QUĨ

(1 quyển)

Du-già - tiếng Phạm, gọi là Du-kỳ, Dữu-ngạ dịch là Tương ưng.

Xét Đại luận nói có bốn thứ tương ưng là Thừa tương ưng, Cảnh tương ưng, Hạnh tương ưng, Quả tương ưng.

Ký phiệt - một giống rau thơm (?) (phân phiệt giống thì là).

Xa-ma-tha - tiếng Phạm dịch là chỉ.

Tỳ-bát-xá-na - tiếng Phạm, dịch là Quán. Chỉ là Định, Quán là Tuệ.

Châu chứ - châu là có thể ở trong nước, chỉ tức các bãi nhỏ giữa sông, châu chứ là đất ven bờ nước.

Khiếm hãm - thiếu kém, tiêu mất. Điệm hạ - yếu kém, thấp xuống.

Tạp sáp - trồng cắm các thứ tạp nhạp.

ĐẠI DƯỢC XOA NỮ HOAN HỶ MẪU TINH ÁI TỬ THÀNH TỰU PHÁP

(1 quyển)

Chân Đa-ma-ni - tiếng Phạm hoặc gọi chấn Đa-mạt-ni, thật Đa- ma-ni tức là châu như ý, châu ma ni.

Tự ngưu - con trâu cái. Cam thúy - thịt người chết rắn lại chưa hư miệng ngậm câm?

Mộng mị - ngủ nghê - mị thì ngủ mà có thứ. Mộng là nằm mơ do ngày tháng mà đoán kiết hung mồng 01 là chánh, mồng 02 (?), mồng 03 là lo (tư), mồng 04 là ngộ, mồng 05 là mừng, mồng 06 là sợ. Mị là dứt.

Lỗ-địa-la - tiếng Phạm là máu. Khích tống - (?).

KIM CANG ĐẢNH DU GIÀ KIM CANG TÁT ĐỎA NIỆM TỤNG NGHI

(1 quyển)

Măng tự - tiếng vô nghĩa. Măng là hình ảnh do tiếng Phạm, cẳng là tiếng vô nghĩa.

Tiệp nhuận lông mi - máy động - máy mắt?