SỐ 2122 — PHÁP UYỂN CHÂU LÂM

Thứ ba- PHẦN TU ĐẠT

Như trong kinh Tạp Bảo Tạng nói: "Xưa ở thời Đức Phật tại thế, Trưởng giả Tu Đạt cuối cùng nghèo khó khốn khổ tiền bạc tài sản đều khô cạn. Đi khắp nơi làm mướn cố gắng kiếm được bốn thăng gạo nhóm lửa nấu cơm ăn, gặp A-na-luật đi đến khất thực, vợ Tu Đạt liền lấy bình bát xới đầy cơm trao cho. Sau đó Tu-bồ-đề - Ca-diếp - Mục-kiền-liên - Xá-lợi-phất…, theo thứ tự đến khất thực đều bố thí đầy bình bát. Cuối cùng Đức Phật đến, cũng cúng dường đầy bình bát. Tu Đạt ở bên ngoài về đến nhà, bảo vợ lấy cơm ăn. Vợ Tu Đạt liền nói với chồng rằng: Nếu như Tôn giả A-na-luật đến, thì chàng sẽ tự nhiên ăn hay là cúng dường Tôn giả nhỉ? Tu Đạt đáp rằng: Thà rằng tự mình không ăn để được cúng dường Tôn giả. Người vợ lại nói rằng: Nếu như tiếp đến có Ca-diếp - Đại Mục-kiền-liên - Tu-bồ-đề và Xá-lợi-phất ngay cả Đức Phật cũng đến, thì chàng sẽ làm thế nào? Chồng đáp vợ rằng: Thà rằng tự mình không ăn để đem tất cả cúng dường các vị ấy. Người vợ liền nói với chồng rằng: Sáng nay các bậc Thánh đều đến khất thực, tất cả cơm nước đều cúng dường hết. Chồng nghe nói vô cùng hoan hỷ, bèn nói với vợ rằng: Tội lỗi chúng ta không còn thì phước đức sẽ sinh ra. Liền mở kho tạng thì lúa gạo đậu mè, lụa là gấm vóc, đồ ăn thức uống thảy đều đầy đủ, dùng hết lại sinh ra. Quả báo như vậy không thể nào nói hết".

Lại trong kinh Tạp Thí Dụ nói: "Xưa kia Trưởng giả Tu Đạt bảy đời nghèo khó, đời cuối cùng nghèo khó cùng quẫn nhất, quả là không có một đồng tiền. Sau đó nhặt được một cái Thăng bằng gỗ từ trong chỗ rác rưởi. Thực ra là bằng gỗ chiên đàn, đem ra chợ bán mua được bốn thăng gạo, nói với vợ lấy một Thăng để thổi cơm, còn mình sẽ đi lấy rau làm thức ăn, lúc quay lại cùng ăn với nhau. Đức Phật nghĩ rằng: Nên độ Tu Đạt khiến cho phước đức tiếp tục phát sinh. Gạo thổi cơm vừa chín. Xá-lợi-phất - Mục-kiền-liên - Ca-diếp và Đức Phật xuất hiện, bốn thăng gạo lần lượt nấu hết, mong muốn sau này giàu có lại thỉnh Đức Phật và chúng Tăng cúng dường đến hết. Đức Phật thuyết pháp cho nghe và đạt được đạo quả".

Lại trong kinh Bồ-tát Bổn Hạnh nói: "Lúc ban đầu gia đình Trưởng giả Tu Đạt nghèo khó vô cùng, được Đức Phật thuyết pháp nên thân tâm thanh tịnh đạt đến quả vị A-na-hàm; chỉ có năm đồng tiền vàng, một ngày mang một đồng tiền cúng dường Phật, một đồng tiền cúng dường Pháp, một đồng tiền cúng dường Tăng, một đồng tiền tự mình ăn uống, một đồng tiền làm vốn. Ngày từng ngày như vậy, luôn luôn có một đồng tiền cuối cùng không có khi nào hết sạch. Thế là thọ trì năm giới, tâm mong cầu đã đoạn, tất cả phụ nữ đều tùy theo niềm vui của mỗi người. Có một người phụ nữ rang ngũ cốc làm thành bột, sơ suất làm cho lửa cháy lan ra họa đến người và loài vật. Vua Ba-tư-nặc sắc chỉ các quan đưa ra hạn định: Từ nay trở đi ban đêm không được nhóm lửa và thắp đèn đuốc, nếu có ai vi phạm thì phạt một ngàn lạng vàng. Lúc bấy giờ Tu Đạt đắc đạo ở nhà, ngày đêm ngồi thiền nhập định, nửa đêm gà gáy thắp đèn ngồi thiền. Lính canh quan sát bắt được, nắm đèn đến thưa với nhà vua, nên phải bị phạt vạ. Tu Đạt thưa với nhà vua: Nay tôi bần cùng không có tiền bạc tài sản, nên lấy gì chịu phạt đây? Nhà vua tức giận truyền lệnh giam vào trong ngục, lập tức dẫn Tu Đạt giao cho cai ngục canh giữ. Tứ Thiên Vương trông thấy, đầu đêm Tứ Thiên Vương đến nói với Tu Đạt rằng: Tôi mang tiền cho ông, dùng để nộp phạt cho nhà vua, có thể đến nạp mà ra. Tu Đạt thuyết kinh cho Tứ Thiên Vương xong thì họ ra đi. Đến giữa đêm thì Thiên Đế lại đến thăm, Tu Đạt thuyết pháp cho nghe xong thì Đế Thích ra đi. Tiếp đến cuối đêm thì Phạm Thiên lại xuống thăm, Tu Đạt thuyết pháp cho Phạm Thiên xong, Phạm Thiên lại ra đi. Lúc ấy nhà vua trong đêm ở trên lầu cao nhìn thấy trong ngục có ánh sáng ngọn lửa, vào sáng sớm nhà vua lập tức sai người đến nói với Tu Đạt: Vì lửa bị phạt giam mà không xấu hổ, lại tiếp tục thắp đèn ư? Tu Đạt đáp rằng: Tôi không thắp đèn, nếu như thắp đèn thì phải có khói muội chứ. Lại nói với Tu Đạt: Đầu đêm có bốn ánh lửa, giữa đêm có một ánh lửa, lớn gấp bội ánh lửa trước, cuối đêm lại có một ánh lửa, còn gấp bội so với trước, nói không thắp đèn thì là những cái gì phát sinh? Tu Đạt đáp rằng: Đây không phải là ánh lửa, đầu đêm Tứ Thiên Vương đến thăm tôi, giữa đêm Thiên Đế đến thăm tôi, cuối đêm Phạm Thiên đến thăm tôi, đều là ánh sáng của ngọn lửa trên thân chư Thiên, chứ không phải là lửa thật. Lính hầu nghe lời ấy liền đến thưa với nhà vua, nhà vua nghe như vậy mà tâm kinh hãi sởn tóc gáy. Nhà vua nói: Người này phước đức đặc biệt mới như vậy, nay Ta vì sao mà hủy nhục đến họ? Lập tức truyền lệnh cho lính hầu rằng: Nhanh chóng thả ra đi, đừng làm cho chậm trễ. Vâng lệnh liền thả khiến đi đi, Tu Đạt được ra ngoài, đi đến nơi Đức Phật lễ lạy Đức Phật rồi nghe pháp. Vua Ba-tư-nặc lập tức trang nghiêm xe ngựa tìm đến nơi Đức Phật. Nhân dân trông thấy nhà vua thì đều đứng dậy tránh đường, chỉ có Tu Đạt vì tâm còn giữ pháp vị nên thấy nhà vua mà không đứng dậy, tâm nhà vua hơi oán hận, người này là dân của Ta mà trong lòng khinh mạn thấy Ta không đứng dậy, thế là trong tâm ôm giữ căm giận. Đức Phật biết ý nhà vua nên dừng lại không thuyết pháp, nhà vua thưa với Đức Phật rằng: Nguyện xin thuyết pháp. Đức Phật bảo với nhà vua rằng: Nay không phải là lúc vì nhà vua mà thuyết pháp, vì sao không phải lúc? Bởi vì lúc con người khởi tâm sân giận kết buộc không cởi bỏ, tham dâm nữ sắc tự đại không tôn trọng, tâm tư cấu trược nghe pháp vi diệu mà không thể nào hiểu được, vì lý do này, bây giờ không phải là lúc vì nhà vua mà thuyết pháp. Nhà vua nghe Đức Phật giải thích, ý tự nghĩ rằng: Bởi vì người này, khiến cho mình hôm nay có hai điều sút giảm, lại khởi tâm sân giận mà không được nghe pháp. Vì vậy đảnh lễ Đức Phật mà lui ra, đi ra đến bên ngoài truyền lệnh cho tả hữu biết: Nếu người này đi ra thì dứt khoát chém đầu cho Ta. Nói lời này xong ngay lập tức bốn phía xuất hiện hổ lang sư tử và các loài thú độc đều đến bao vây quanh nhà vua. Nhà vua trông thấy sợ hãi quay trở lại nơi Đức Phật. Đức Phật hỏi Đại vương vì sao quay trở lại? Nhà vua thưa với Đức Phật rằng: Thấy sợ hãi nên quay trở lại. Đức Phật bảo với nhà vua rằng: Biết người này hay không? Nhà vua thưa: Không biết. Đức Phật bảo rằng: Người này đã đạt được quả vị A-na-hàm, bởi vì khởi lên Ác ý nhằm vào người này, vì vậy khiến cho như thế, nếu không quay lại thì nhà vua ắt phải chịu tổn hại chứ không thể nào cứu giúp an toàn được.

Nhà vua nghe Đức Phật giải thích thì vô cùng sợ hãi, lập tức hướng về Tu Đạt lễ lạy sám hối, bốn bề im phăng phắc, ở trước Tu Đạt nhà vua nói: Đây là dân của mình mà hướng về làm cho khuất phục nhục nhã, thật là rất khó. Tu Đạt lại nói: Mà tôi bần cùng thực hành bố thí, cũng lại rất khó; Thi La Sư Chất là nước bằng phẳng vuông vức bị giặc đã nắm giữ, lâm chung không phạm vào vọng ngữ, giặc liền tha cho, thật là rất khó. Lại có vị Trời tên gọi Thi Ca Lê, nằm ở trên lầu cao có Ngọc Nữ cõi Trời xuất hiện, vì giữ cấm giới mà không hưởng thụ, thật là rất khó. Thế là 4 người này ở trước Đức Phật đều nói kệ rằng:

Bần cùng bố thí thật là khó,

Hào quý nhẫn nhục thật là khó,

Nguy hiểm trì giới thật là khó,

Trai trẻ xả dục thật là khó.

Đức Phật thuyết kệ xong, nhà vua và thần dân đều vô cùng hoan hỷ, đảnh lễ mà lui về vâng mạng thực hành".

Thứ tư- PHẦN BẦN NHI

Như trong kinh Biện Ý Trưởng Giả Tử nói: "Ngay sau đó Trưởng giả tử Biệt Ý hướng về Đức Phật đảnh lễ, vòng tay thưa với Đức Phật rằng: Chỉ nguyện Đức Thế tôn, Từ bi đến chỗ nghèo hèn, và thỉnh các chúng hội ngày mai vui lòng đến nhà dùng cơm. Lúc bấy giờ Đức Thế tôn im lặng nhận lời. Các Trưởng giả tử đảnh lễ Đức Phật mà lui về. Đến nhà chuẩn bị cơm nước chu đáo, ngày mai Đức Thế tôn và các Đại chúng, đi đến nơi ấy vào chỗ ngồi trang nghiêm, Biện Ý thưa với cha mẹ và các quyến thuộc, tiến lên lễ dưới chân Đức Phật rồi đều tự cung kính hầu hạ. Biện Ý bắt đầu tiến hành rót nước rửa mặt tôn kính dâng lên các món thức ăn. Sắp dọn thức ăn chưa xong thì có một người ăn xin, tiến lên đi qua từng chỗ ngồi xin ăn. Đức Phật chưa chú nguyện nên không ai dám cho, đi khắp không được gì nên tức giận mà bỏ đi, liền sinh ra ý niệm xấu ác: Những Sa môn này phóng dật ngu si mê hoặc, có đạo lý gì đâu, kẻ nghèo thiếu đi xin chẳng có tâm mà giúp cho; Trưởng giả ngu si mê hoặc dùng mọi thứ cung cấp như vậy, không có ý niệm Từ bi gì cả, ta làm vua sẽ dùng vành bánh xe bằng sắt cán đứt đầu của họ. Nghĩ như vậy rồi ra đi. Đức Phật chú nguyện thọ thực đã xong, lại có một người ăn xin đến đi vào xin ăn, mọi người trong chỗ ngồi ai cũng giúp cho, được nhiều cơm và thức ăn mà vui vẻ ra đi, liền sinh ra ý nghĩ rằng: Những Sa môn này đều có tâm từ, thương mình nghèo đói khốn khổ giúp cho ăn uống no đủ, được lợi ích qua mấy ngày, tốt lành thay tốt lành thay! Trưởng giả ơi, quả là có thể cúng dường cung kính các Đại sĩ như vậy, phước thiện ấy vô lượng, tôi làm vua chúa thì sẽ cúng dường Đức Phật và cúng đệ tử, thậm chí bảy ngày còn không đền đáp được ân cứu giúp đói khát hôm nay. Nói xong liền ra đi. Đức Phật thọ thực đã xong, thuyết pháp rồi thì trở về trong tinh xá. Đức Phật bảo với A-nan: Từ nay về sau thọ thực xong rồi dùng cơm, lấy đây làm thường lệ.

Lúc ấy hai người ăn xin lần lượt xin ăn đến trong nước khác, nằm trong đám cỏ rậm ở bên đường. Lúc ấy nhà vua nước kia bỗng nhiên băng hà không có người thừa kế. Lúc ấy tướng sư trong nước hiểu biết về tướng pháp, xem trong sách sấm ghi rằng: Sẽ có người hèn mọn thích hợp để làm vua. Thế là bá quan văn võ ngàn vạn binh lính cưỡi xe cưỡi ngựa đi khắp biên giới quốc gia, tìm ai là người thích hợp để làm vua. Nhìn thấy trong đám cỏ rậm bên đường, phía trên có tán mây che. Tướng sư xem tướng nói: Bên trong có người thần. Tức thì trông thấy người ăn xin có tướng thích hợp để làm vua. Các quan bái kiến đều xưng là hạ thần. Người ăn xin kinh ngạc, tự nói mình là người thấp hèn chứ không phải là dòng dõi vua chúa, nhưng tất cả đều nói là ứng với tướng chứ không phải là dùng sức mạnh để bắt ép. Đưa về dùng nước ấm pha hương tắm gội rồi mặc áo đội mũ của bậc Đế Vương, tướng mạo sáng ngời trang nghiêm phù hợp tốt đẹp vô cùng, truyền cho tùy tùng trước sau quay xe đưa vào kinh thành. Lúc ấy người ăn xin Ác ý nằm ngủ ở trong đám cỏ rậm chẳng hay biết gì, bị bánh xe cán đứt mất đầu. Nhà vua đến trong nước, âm dương điều hòa bốn mùa hưng vượng hẳn lên, nhân dân an lành vui vẻ ca ngợi đức độ của nhà vua.

Lúc bấy giờ nhà vua tự nghĩ rằng: Xưa là người bần cùng, vì nhân duyên gì mà được làm vua của một nước? Lúc xưa đi ăn xin được nhờ ân của Đức Phật mà có được nhiều đồ ăn thức uống, liền nảy sinh thiện niệm nếu được làm vua thì cúng dường bảy ngày để đền đáp ân đức của Đức Phật, nay đã cảm quả. Lập tức triệu tập quần thần từ xa hướng về nước Xá vệ thắp hương làm lễ, liền phái sứ giả đến thỉnh cầu Đức Phật rằng: Được nhờ Đức Thế tôn để lại ân đức được làm vua cõi người, nguyện cúi đầu thỉnh cầu Thế tôn uy thần xuất hiện giáo hóa nước này, người ngu si tối tăm mong được gặp và được giáo huấn! Thế là Đức Phật bảo với các đệ tử: Hãy nhận lời thỉnh cầu ấy. Đức Phật cùng với rất đông các đệ tử, đi đến nước kia. Lúc ấy nhà vua ra ngoài nghênh đón để làm lễ chào Đức Phật, thỉnh vào cung điện thọ thực xong, nhà vua thỉnh cầu Đức Phật thuyết về nhân duyên được làm vua. Đức Phật giải thích cho biết đầy đủ về nhân duyên như trước, nhờ khởi lên niệm thiện mà nay được làm vua. Người ác niệm lúc ấy không hoan hỉ bị bánh xe cán đứt đầu mà chết, chết rồi lại đi vào địa ngục bị xe lửa cán chết, qua ức kiếp mới thoát ra. Nhà vua nay thỉnh Đức Phật đền đáp lời thề quá sâu nặng, đời đời hưởng thụ phước đức không có tận cùng. Lúc bấy giờ Đức Thế tôn dùng kệ khen ngợi rằng:

Tâm người là gốc rễ độc hại,

Miệng là cánh cửa của tai họa,

Tâm nghĩ đến mà miệng nói ra,

Thân chịu lấy tội lỗi tai ương.

Không nghĩ đến thiện ác của người,

Tự mình làm thân chịu tai họa,

Ý muốn làm hại đến người ta,

Bất giác bị xe cán đứt đầu.

Tâm là pháp cam lồ vi diệu,

Khiến cho người sanh lên cõi Trời,

Tâm nghĩ đến mà miệng nói ra,

Thân hưởng được phước đức của mình.

Người có nghĩ đến thiện và ác,

Tự làm nguồn gốc để an thân,

Ý nghĩ tất cả đều là thiện,

Như nhà vua được địa vị cao.

Lúc ấy nhà vua nghe kinh vô cùng hoan hỷ, thần dân cả nước đạt được quả vị Tu Đề Hoàn".

Lại trong kinh Hiền Ngu nói: "Đức Phật an trú tại nước Xá vệ, cùng với các đệ tử gồm một ngàn hai trăm năm mươi người quy tụ. Trong nước có năm trăm người ăn xin, thường dựa vào Như lai đi theo chúng Tăng xin ăn tự sống, tâm chán ngán bùng phát bên trong nên cầu mong được xuất gia, cùng nhau thưa với Đức Phật rằng: Như lai xuất thế thật là khó gặp, chúng là hạng thấp hèn được nhờ cứu giúp thân mạng, nay bần cùng xuất gia không biết có cho phép hay không? Đức Phật bảo với những người ăn xin: Pháp của Ta thanh tịnh không có sang hèn, ví như nước trong rửa sạch những thứ bất tịnh, hoặc là sang hay là hèn, nước đã tẩy thì không có gì không sạch sẽ. Lại giống như lửa lớn đã đến nơi, bị lửa thiêu cháy thì không có gì không cháy khô. Lại giống như hư không bao la thì giàu nghèo sang hèn có vào trong ấy đều tùy ý tự nhiên cảm nhận. Những người ăn xin nghe nói thảy đều hoan hỷ, tín tâm phát ra gấp bội nên chân thành quay về xuất gia. Đức Phật bảo rằng: Hãy cố gắng! Đầu tóc tự nhiên rụng hết, pháp y mang trên thân, hình tướng Sa môn lập tức đầy đủ. Đức Phật thuyết pháp cho nghe thành tựu đạo quả A-la-hán. Vào lúc ấy các Trưởng giả giàu có trong nước, nghe độ người ăn xin đều dấy tâm khinh mạn, tại sao Như lai cho phép hạng người thấp kém này ở giữa chúng Tăng? Chúng ta tu phước thỉnh Phật và chúng tăng thọ thực, nay hạng thấp hèn này ngồi trên giường chiếu của mình nắm chén bát đũa muỗng của mình thì làm sao chịu được?

Lúc bấy giờ Thái tử Kỳ Đà thỉnh Đức Phật và chúng Tăng, sai sứ giả đến thưa với Đức Phật: Xin nguyện cầu Đức Thế tôn ngày mai nhận lời thỉnh của con, cùng với Tỳ kheo tăng, những người ăn xin được độ, con không mời họ, xin đừng dẫn đến. Ngày mai vào giờ ăn, Đức Phật bảo với những người ăn xin rằng: Ta nhận lời thỉnh cầu của người ấy mà các ông không được xếp vào, nay nên hướng đến cõi Uất Đa Việt lấy cám gạo chín muồi tự nhiên quay về đến nhà ấy, tùy ý theo thứ tự chỗ ngồi tự nhiên ăn cám gạo. Các Tỳ kheo y như lời dạy, liền dùng thần túc đi đến thế giới ấy, tất cả đều tự lấp đầy bình bát trở về giữ gìn oai nghi, cưỡi mây mà đến, như chim nhạn bay về, tiến vào nhà Kỳ Đà ngồi theo thứ tự cùng ăn uống. Lúc ấy Thái tử nhìn thấy các Tỳ kheo có oai nghi đi đứng thần túc phước đức đầy đủ, tâm cung kính hoan hỷ ca ngợi là chưa từng có, bèn thưa với Đức Phật rằng: Không biết những vị Hiền Thánh này từ phương Trời nào đến? Đức Phật bảo với Kỳ Đà: Nếu muốn biết thì các vị ấy chính là những người hôm qua đã không được mời. Đức Phật ngay sau đó hướng về Thái tử nói rõ nhân duyên của các vị ấy. Lúc bấy giờ Kỳ Đà nghe nói lời như vậy thì trong lòng vô cùng hổ thẹn, tự ngã ngu si tệ hại không phân biệt được sáng tối, không biết rõ những người này gieo trồng thiện hạnh gì, nay được gặp Đức Thế tôn đặc biệt được nhờ ân huệ tốt đẹp như vậy, lại tạo ra lỗi lầm gì mà phải ăn xin để tự nuôi sống mình? Đức Phật bảo với Kỳ Đà: Thời quá khứ lâu xa có đất nước rộng lớn tên là Ba-la-nại, có một vùng núi tên gọi Lợi Sư, chư Phật cổ xưa phần nhiều an trú trong đó, nếu lúc không có Phật thì có hai ngàn vị Bích-chi-Phật luôn luôn cư trú trong đó. Có một Trưởng giả tên là Tán Đà Ninh, lúc ấy thế gian xảy ra hạn hán, tiết kiệm sự giàu có của gia đình, bèn hỏi người theo dõi kho tạng: Nay trong kho tạng của Ta có bao nhiêu thóc gạo, muốn thỉnh các Đạo sĩ, không biết cung cấp đủ hay không? Người theo dõi kho tạng trả lời rằng: Vẫn còn rất nhiều đủ để cung cấp. Liền thỉnh hai ngàn vị Bích-chi-Phật thiết trai cúng dường, sai năm trăm người phục vụ cung cấp sắp xếp cơm nước. Lúc ấy những người phục vụ liền sanh tâm chán ghét, những người chúng ta sở dĩ phải vất vả cực nhọc thế này, đều vì những người ăn xin ấy. Lúc bấy giờ Trưởng giả luôn luôn khiến một người báo cho biết là đến giờ ăn, nuôi một con chó ngày ngày theo đến. Bấy giờ người phục vụ cuối cùng gặp một ngày quên không đến báo, con chó đến giờ ăn một mình đi đến nơi thường đến, hướng về các Đại sĩ cao tiếng mà sủa. Các vị Bích-chi-Phật nghe con chó ấy sủa, thì biết là đến giờ ăn, đi đến liền ngồi vào chỗ thọ thực đúng như pháp, nhân đó trình bày với Trưởng giả: Hôm nay Trời sẽ mưa nên có thể gieo giống. Trưởng giả như lời cày ruộng gieo giống, vật được gieo trồng đều biến thành cây bầu, Trưởng giả thấy quái lạ nên thường xuyên tưới nước, sau đến lúc chín đều to lớn, liền bổ ra xem thử. Theo vật đã gieo trồng trở thành lúa mạch tốt lành sạch sẽ chứa đầy trong đó, Trưởng giả vô cùng hoan hỷ, trong nhà đầy tràn lại chia cho họ hàng thân thích, tất cả mọi người trong nước đều được nhờ ân huệ tốt lành. Lúc này năm trăm người lo cung cấp cơm nước nghĩ rằng: Thu hoạch loại quả này thật sự là ân đức của Đại sĩ, tại sao chúng ta nói lời xấu xa đối với các vị ấy? Thế là đi đến nơi ấy thỉnh cầu hối cải, lại lập lời thề rằng: Nguyện khiến cho chúng con, ở đời tương lai được gặp Hiền Thánh nhờ ân được giải thoát. Vì vậy cho nên trong năm trăm đời thường làm người ăn xin, nhờ vào sự hối cải đó lại lập lời thề, cho nên nay gặp Ta xuất thế nhờ ân được cứu độ.

Thái tử nên biết rằng, Tán Đà Ninh giàu có lúc bấy giờ nay chính là thân Ta; người theo dõi kho tạng lúc ấy nay chính là Tu Đạt; người ngày ngày báo đến giờ ăn lúc ấy nay chính là Ưu Điền Vương; năm trăm người lo cung cấp cơm nước lúc ấy nay chính là năm trăm vị A-la-hán này vậy. Lúc bấy giờ Kỳ Đà và người trong pháp hội, nhìn thấy sự thần thông biến hóa đó đều đạt được bốn quả vị".

Thứ năm- PHẦN BẦN NỮ

Như kinh Hiền Ngu nói: "Xưa ở thời Đức Phật tại thế, Tôn giả Ca-chiên-diên ở tại nước A-bàn-đề, lúc ấy trong nước đó có một Trưởng giả, rất giàu có lắm tiền của. Trong nhà có một người hầu gái, có chút lầm lỗi, bị Trưởng giả đánh roi, ngày đêm đi làm đầy tớ, áo quần không che đủ thân hình, cơm nước không đủ miệng ăn, tuổi già vất vả cực nhọc nghĩ đến cái chết không được, đúng lúc mang vò đến sông lấy nước, cất tiếng khóc òa nức nở. Lúc bấy giờ Tôn giả nghe tiếng khóc ấy, đi đến nơi đó hỏi han biết rõ nhân duyên, liền nói rằng: Nếu bà nghèo thì sao không bán nó đi? Bà cụ đáp rằng: Ai mà mua cái nghèo khó? Ca-chiên-diên nói: Nghèo khó thật sự có thể bán. Bà cụ thưa rằng: Nghèo khó có thể bán, thì bán nó thế nào? Ca-chiên-diên nói: Nếu như bà cụ bán thì chỉ thuận theo lời tôi nói. Bảo rằng trước tiên hãy gội rửa, gội rửa xong bày cho cách làm. Bà cụ thưa với Tôn giả: Nay tôi bần cùng áo quần trong người không có chỗ nào lành lặn, chỉ có mỗi chiếc vò này, thì của Đại gia cho phép, nên lấy cái gì để làm? Tức thì mang bình bát đưa cho và bảo lấy nước bố thí, nhận lấy chú nguyện cho, sau đó truyền giới cho bà cụ, cuối cùng dạy cho niệm Phật xong hỏi rằng: Bà cụ ở nơi nào? Người hầu gái liền đáp rằng: Không có chỗ ở nhất định, hễ giã gạo nhóm lửa làm cơm nơi nào thì ở lại nơi đó, có lúc nằm trong đống rác. Tôn giả nói rằng: Bà cụ nên chịu khó dốc lòng kính cẩn làm theo, chờ lúc tất cả mọi người trong nhà ông chủ ngủ hết, trộm mở cửa đi vào, ở trong cửa ấy trải cỏ mà ngồi, tư duy quán tưởng Đức Phật. Bà cụ tiếp nhận lời dạy rồi đến đêm tối vào nơi chỗ ngồi, mạng chung bên trong cửa mà sanh lên cõi Trời Đao Lợi. Ông chủ sáng sớm trông thấy nổi giận mà nói: Người hầu gái này bình thường không cho phép vào nhà, sao bỗng nhiên chết nơi này? Liền sai người lấy cỏ buộc chân, mang đặt trong rừng lạnh lẽo. Người hầu gái này sanh lên cõi Trời, cùng với năm trăm người Trời lấy làm quyến thuộc, bèn dùng Thiên nhãn quan sát thấy được nhân duyên sanh lên cõi Trời của thân trước đó, lập tức dẫn theo năm trăm người Trời kia, ôm hoa cầm hương đến trong khu rừng lạnh lẽo, đốt hương rải hoa cúng dường tử thi, phát ra ánh sáng cõi Trời chiếu rọi thôn xóm ven rừng. Ông chủ thấy quái lạ bèn bảo cho xa gần đều biết, đến khu rừng quan sát thế nào. Trông thấy rồi nói rằng: Người hầu gái này đã chết vì sao mà cúng dường? Người Trời trả lời rằng: Đây là thân trước của tôi. Thế là nói cho nghe đầy đủ về nhân duyên sanh lên cõi Trời. Sau đó đều quay lại đến nơi Ca-chiên-diên lễ lạy cúng dường. Nhờ vào duyên thuyết pháp, năm trăm người Trời thảy đều đạt được quả vị Tu-đà-hoàn. Đã đạt được quả vị rồi trở về cõi Trời. Bởi vì nhân duyên này, người có trí thuận theo nên học như vậy mà thực hành".

Lại trong kinh Phật thuyết Ma-ha Ca-diếp Độ Bần Mẫu nói: " Đức Phật an trú tại nước Xá Vệ, lúc này Ma-ha Ca-diếp, một mình thực hành giáo hóa đến thành Vương Xá, thường thực hành lòng thương xót lớn lao làm phước cho chúng sanh, rời các nhà hào phú mà đi theo những người nghèo khổ xin ăn. Lúc ấy sắp đi khất thực trước tiên nhập Tam muội, nơi nào có người khốn quẫn nghèo túng thì mình nên làm phước thiện. Thế là đi vào trong kinh thành Vương Xá, thấy một bà cụ đơn độc, vô cùng nghèo túng khốn khổ, nằm ở trong đống rác to bên đường phố, khoét đống rác bên đường để làm nơi trú ngụ, gầy còm tật bệnh thường nằm trong đó, cô quạnh một mình không chốn nương tựa không có cơm ăn áo mặc, thuận tiện ở trong đống rác làm thành hàng rào nhỏ, dùng để che chắn hình hài khốn khổ. Ca-diếp từ trong Tam muội biết người này đời trước không gieo trồng phước thiện vì vậy nay bần cùng khốn khổ, biết thọ mạng của bà cụ đang gần ngày chấm dứt, nếu như mình không cứu độ thì vĩnh viễn mất đi phần phước thiện. Bà cụ thì đói khát khốn khổ, gặp nữ tỳ của Trưởng giả đem vất bỏ nước gạo, hôi thối khó mà nói được, bà cụ đi theo xin lấy, liền dùng mảnh ngói bể chứa đầy hai bên. Ca-diếp đến nơi chú nguyện đi theo nài xin, nhiều ít bố thí cho tôi có thể được phước lớn. Lúc bấy giờ bà cụ liền nói kệ rằng:

Toàn thân mang đầy những tật bệnh,

Cô quạnh bần cùng sao nói hết,

Nghèo khốn nhất trong cả đất nước,

Cơm áo không nuôi nổi thân hình,

Cuộc đời có người không yêu thương,

Hãy còn thấy thương hại quan tâm,

Vì sao nói yêu thương đau xót,

Mà không biết nỗi khốn khổ này?

Bần cùng khốn khổ khắp thế gian,

Không có ai hơn được thân tôi,

Nguyện thấy thương xót tha thứ tôi,

Thật không luyến tiếc vì nhân ái.

Ma-ha Ca-diếp liền đáp kệ rằng:

Phật là tôn quý nhất Tam giới,

Tôi có đủ thuộc về trong đó,

Muốn trừ bỏ nghèo đói cho bà,

Vì vậy đi theo xin nghèo khó,

Nếu có thể giảm bớt thân miệng,

Chia chút ít để làm bố thí,

Đêm dài tăm tối được giải thoát,

Đời sau sinh ra được giàu có.

Lúc bấy giờ bà cụ nghe kệ hoan hỷ, tâm nghĩ đến hôm kia có nước gạo hôi thối, muốn đem bố thí mà không thể uống, từ xa nói với Ca-diếp: Thương xót tôi có nhận không? Ca-diếp đáp rằng: Rất tốt. Bà cụ liền vào hang nằm rạp xuống lấy, hình hài thân thể trần truồng không thể mang ra được, nghiêng thân hình cúi khom người trong hàng rào mà trao cho. Ca-diếp nhận lấy, miệng kính trọng chú nguyện khiến cho gặp được phước thiện an lành. Ca-diếp trong lòng nghĩ rằng: Nếu mình đem đi bỏ vào chỗ khác mà uống, thì bà cụ không tin mà nói là mình vứt đi. Ngay lúc ấy trước mặt bà cụ uống hết sạch trong bát, đặt trở lại trong túi, thế là bà cụ lại đặc biệt chân thành tin tưởng. Ca-diếp tự nghĩ rằng: Nên hiện bày thần túc làm cho bà cụ này chắc chắn được an lạc. Lập tức ở giữa hư không hiện ra nhiều điều thần kỳ biến hóa. Lúc bấy giờ bà cụ trông thấy như vậy thì nhảy lên mừng rỡ, nhất tâm quỳ thẳng từ xa nhìn thấy Ca-diếp, Ca-diếp nói cho biết rằng: Nay trong ý bà cụ nguyện cầu những điều gì? Bà cụ liền bày tỏ với Ca-diếp: nguyện nhờ chút phước thiện được sanh lên cõi Trời. Ngay lúc ấy Ca-diếp bỗng nhiên không còn thấy nữa, mấy ngày sau bà cụ mạng chung lập tức sanh lên cõi Trời Đạo Lợi, uy đức trang nghiêm chấn động Trời đất, ánh sáng phát ra rực rỡ chói lòa ví như 7 mặt Trời cùng lúc đầu mọc lên, soi chiếu rạng ngời Thiên cung. Đế Thích sợ hãi ngạc nhiên, người nào có phước đức cảm động hơn hẳn mình như vậy? Liền dùng Thiên nhãn thấy phước đức của Thiên nữ này khiến cho như vậy, thì biết Thiên nữ từ nơi nào sanh đến. Lúc bấy giờ Thiên nữ liền tự nghĩ rằng: Phước báo này nhờ vào đời trước cúng dường Ca-diếp mà có được, giả sử cho rằng dùng trăm ngàn các loại châu báu trên cõi Trời để dâng lên cúng dường Ca-diếp, vẫn còn chưa thể đền đáp ân đức trong chốc lát. Lập tức dẫn thị nữ mang hương hoa cõi Trời, bỗng nhiên đi xuống, ở giữa hư không rải trên Ca-diếp, sau đó xuống đến nơi rạp lạy sát đất, lễ lạy xong lùi lại đứng một bên, vòng tay ca ngợi rằng:

Ba ngàn đại thiên thế giới,

Tôn quý nhất là Đức Phật,

Tiếp theo có Đại Ca-diếp,

Có thể đóng cửa tội lỗi,

Xưa ở cõi Diêm-phù-đề,

Đứng trước hang rác dơ bẩn,

Vì bà cụ nghèo hèn ấy,

Bắt đầu nói lời chân thật,

Lúc ấy bà cụ hoan hỷ,

Dâng lên nước gạo hôi thối,

Bố thí chỉ bằng hạt cải,

Báo ứng đạt được như núi.

Tự nhiên trở thành Thiên nữ,

Hưởng thụ phước thiện vô cùng,

Vì vậy cho nên đến đây,

Quy y đảnh lễ phước điền.

Thiên nữ trình bày xong thì tất cả trở về cõi Trời. Tâm Đế Thích nghĩ rằng: Người nữ bố thí nước gạo hôi thối mà cảm đến phước này, Ca-diếp vô cùng thương xót chỉ cảm hóa người kém phước chứ không đến nơi giòng họ cao quý, mình nên làm cho thật hưng thịnh. Thế là cùng với Thiên Hậu mang thức ăn trăm vị, đựng trong chiếc bình nhỏ đến thành Vương Xá ở ven đường làm ngôi nhà nhỏ rách nát, thay đổi hình dáng của mình giống như ông lão, thân thể gầy nhom còng lưng mà bước đi. Hai vợ chồng ông lão bèn cùng nhau đan chiếu, tình cảnh bần cùng không thể tích trữ đồ ăn thức uống. Sau đó Ca-diếp đi khất thực, trông thấy người nghèo túng này mà đến khất thực. Ông lão nói: Rất nghèo túng không có gì thì biết làm sao? Ca-diếp chú nguyện rất lâu chứ không đi. Ông lão nói: Vợ chồng chúng tôi rất già yếu đan chiếu không có gì mà nài xin, chỉ có ít cơm đúng lúc muốn ăn, nghe Ngài nhân từ đức hạnh chỉ đến nài xin người nghèo túng, mong làm cho được phước thiện, nay tuy cùng quẫn khốn khổ mà ý tự mình chia bớt để bố thí Hiền giả, quả thực như đã nói khiến cho tôi được phước. Hương thơm thức ăn cõi Trời không phải ở thế gian mà được ngửi thấy, dường như mùi thơm ngào ngạt tỏa ra trước khi mở bình, Ca-diếp biết rõ nên hoàn toàn không chịu nhận lấy. Ông lão liền nói: Thưa Đạo nhân, thức ăn hèn mọn không nhiều hãy đem bát đến lấy! Ca-diếp liền dùng bát nhận lấy chú nguyện cho người bố thí, hương thơm ấy tỏa ngát khắp kinh thành Vương Xá và trong phạm vi đất nước ấy. Ca-diếp thì không vừa ý với hương thơm ấy, vợ chồng ông lão rời thân nhanh chóng bay vào giữa hư không và bật ngón tay hoan hỷ vô cùng. Ca-diếp tư duy thì biết Đế Thích hóa thành ông lão mà làm phước thiện, nhưng nay mình đã nhận thì không nên trả lại. Ca-diếp khen ngợi, Đế Thích gieo trồng phước thiện không chán, nén chịu đựng chủng loại tồi tệ như vậy để xuống trần gian gieo trồng phước thiện, chắc chắn đạt được báo ứng như mong cầu, Đế Thích và Thiên Hậu bội phần vui mừng hớn hở. Lúc này trên cõi Trời tiếng nhạc vang lừng đến nghênh đón, Đế Thích về đến cung điện hoan hỷ càng thêm gấp bội".

NHÂN DUYÊN CẢM ỨNG

Thời nhà Hán có Âm Sanh, là đứa trẻ ăn xin dưới cầu Vị Hà - Trường An. Thường ở nơi chợ búa để xin ăn no nê trong phố thị, lấy rác tung khắp nơi, chốc lát lại thấy giặt áo đen thui, không vấy bẩn như cũ. Quan lớn biết được thử trói vào một chỗ, mà vẫn tiếp tục xin ăn nơi chợ búa; thứ muốn giết thế là bỏ đi, nhà cửa của người đã cố tình làm hại thì tự nhiên hư hoại, làm chết hơn mười người. Trong thành Trường An loan tin rằng: Thấy kẻ ăn xin cho rượu ngon, để tránh tai họa bị sập nhà. (Xem trong Sưu Thần Ký)

Tụng rằng:

Gió nghiệp thường lan tràn khắp nơi,

Biển khổ ầm vang tiếng sóng trào,

Đẩy mình luôn nổi trôi lang thang,

Lìa xa dần nơi chốn Niết-bàn.

Lúc nào con thuyền yêu thương đến,

Chở mình vượt qua sóng ái nhiễm?

Thật sự nhờ ưa thích bố thí,

Lập tức xa cảnh tình bần cùng,

Tội lỗi dơ bẩn được trừ sạch,

Hạt ngọc thần dẫn dắt thoát ra,

Cửa giàu sang cảnh vật chói lòa,

Nghiệp nghèo hèn vĩnh viễn chấm dứt,

Chí hướng mong cầu tám giải thoát,

Thề nguyền từ bỏ sáu trần lao,

Nếu như gặp cha hiền dạy bảo,

Trong lòng con tim đập rộn ràng.

PHÁP UYỂN CHÂU LÂM

QUYỂN 57

Thiên thứ 65: TRÁI PHỤ

Thiên này có hai phần: Thuật ý, Dẫn chứng.

Thứ nhất- PHẦN THUẬT Ý

Khuyến khích điều thiện cảnh báo sai lầm là tâm thường hằng của Đại sĩ, rời bỏ điều ác thực hành phước lợi là nguyện luôn có của Bồ-tát. Vì vậy vận nghiệp của thiện ác, giống như hình và ảnh theo nhau; tai họa của nợ nần, gieo trồng quả khổ của báo ứng ba đời. Hoặc có người hiện tại mắc nợ thì hiện tại cảm báo, hoặc có người hiện tại mắc nợ mà tiếp đời sau bị cảm báo, hoặc có người hiện tại mắc nợ mà cách đời sau bị cảm báo. Ba thời kỳ như vậy đi theo món nợ dù chỉ mảy may, cự tuyệt mà không trả thì chắc chắn nhận chịu khổ đau. Vì vậy trong kinh nói: "Người trộm cướp trước tiên phải đi vào địa ngục ngạ quỷ súc sanh, sau mới được thân người nhưng phải chịu hai loại quả báo, một là thường ở trong hoàn cảnh bần cùng, hai là tuy có được đôi chút tài sản mà luôn luôn bị người ta chiếm đoạt". Lời này có bằng chứng nên ngẫm lại mình để làm người!

Thứ hai- PHẦN DẪN CHỨNG

Như kinh Pháp Cú Dụ nói: "Xưa vào thời Đức Phật tại thế, có người lái buôn tên là Phất Ca Sa Nhân, Tỳ kheo đi vào thành La Duyệt khất thực, vào trong cửa thành gặp một con trâu cái mới sinh húc chết người lái buôn. Chủ con trâu sợ hãi bán trâu cho người khác, người mua dắt trâu muốn uống nước, con trâu từ phía sau lại húc chết chủ mua. Người nhà chủ mua tức giận đem trâu giết chết, vào chợ bán thịt. Có người nhà làm ruộng mua lấy đầu trâu, buộc dây gánh đem về nhà, đi hơn dặm ngồi nghỉ dưới bóng cây, đem đầu trâu treo trên cành cây, chốc lát dây đứt, đầu trâu rơi xuống ngay trên người đó, sừng trâu đâm vào người lập tức bỏ mạng. Trong một ngày có ba người chết. Bình Sa Vương nghe chuyện ấy, cảm thấy lạ lùng như vậy, liền cùng với quần thần đi đến nơi Đức Phật, thưa hỏi đầy đủ ý đó. Đức Phật bảo với nhà vua rằng: Xưa kia có ba người lái buôn, đến trong nước khác tính kế làm ăn, ở nhờ nhà một bà cụ đơn độc không có con cháu, đồng ý trả tiền thuê nhà. Thấy bà cụ một mình cô quạnh nên ức hiếp không muốn trả lời, đợi khi bà cụ không có nhà bèn lặng lẽ ra đi không trả tiền thuê nhà. Bà cụ trở về không thấy những người khách trọ, bèn hỏi hàng xóm, mọi người đều nói là họ đã đi. Bà cụ tức giận lập tức đuổi theo, mệt mỏi rã rời mới tìm được, nhưng ba khách trọ lại mắng rằng trước đây chúng tôi đã trả đủ, tại sao lại tìm đòi thêm, cùng nhau lên tiếng chống cự không chịu trả tiền. Bà cụ một mình yếu thế không thể làm gì được, buồn phiền nguyền rủa rằng: Nay tôi cùng quẫn khốn khổ sao nhẫn tâm lừa dối không trả tiền, tôi nguyện đời sau sinh ra nơi nào, nếu như sẽ gặp nhau thì cần phải giết chết các ông, cho dù đắc đạo cũng không thể nào bỏ qua chuyện này. Đức Phật nói cho Bình Sa Vương biết: Bà cụ lúc bấy giờ nay chính là con trâu cái này, ba người lái buôn ấy nay chính là ba người như Phất Ca Sa Nhân... bị trâu húc chết vậy. Ngay sau đó Đức Thế tôn liền thuyết kệ rằng:

"Lời mắng chửi xấu xa,

Kiêu ngạo xúc phạm người,

Dấy lên hành vi này,

Thù oán liền sinh ra.

Lời nói thật khiêm cung,

Tôn trọng đối với người,

Nhẫn nhịn bỏ oán thù,

Oán hận tự tiêu tan.

Sống làm người hiểu biết,

Búa rìu nằm trong miệng,

Cho nên hại đến thân,

Bởi vì lời nói ác".

Lại trong kinh Xuất Diệu nói: "Xưa trong nước Kế Tân có hai anh em, người anh xuất gia đạt được quả vị A-la-hán, người em ở trong nhà quản lý xây dựng giữ gìn cơ nghiệp. Lúc ấy người anh nhiều lần đến chỉ dạy khuyên nhủ em, cố gắng bố thí trì giới tu thiện làm phước, hiện tại có danh dự, chết sanh đến nơi tốt lành. Nhưng người em trả lời rằng: Nay anh xuất gia không lo nghĩ gì đến chuyện chung chuyện riêng, không nghĩ đến chuyện gia đình vợ con, ruộng vườn gia nghiệp tiền của châu báu, em có trách nhiệm như vậy thì em phải lo liệu. Người anh nhiều lần chỉ bảo nhưng không làm theo lời anh khuyên nhủ, sau mắc bệnh qua đời đầu thai vào trong loài trâu, bị người ta cưỡng bức thồ muối vào trong thành. Người anh từ trong thành đi xa trông thấy, liền vì em mà thuyết pháp, lúc ấy trâu nghe rồi đau buồn xót xa không vui. Chủ trâu thấy rồi nói với Đạo nhân rằng: Ông đã nói gì mà khiến cho trâu của tôi buồn rầu không vui như vậy? Đạo nhân trả lời rằng: Trâu này đời trước vốn là em trai tôi, ngày xưa mắc nợ ông một đồng tiền muối, cho nên sanh trong loài trâu để đền trả sức lực cho ông. Chủ trâu nghe rồi nói với Đạo nhân rằng: Em trai của ông ngày xưa là bạn thân với tôi. Lúc này chủ trâu liền nói với trâu rằng: Nay tôi thả ông không tiếp tục sử dụng sức lực của ông nữa. Trâu nghe mà cảm kích nên chí tâm niệm Phật, tự lao xuống khe sâu lập tức mạng chung, được sanh lên cõi Trời hưởng thụ vui sướng vô cùng. Vì nhân duyên này, nếu như người mắc nợ thì không thể không trả".

Lại trong Thành Thật Luận nói: "Nếu người mắc nợ mà không trả thì đầu thai trong các loài trâu dê, hươu, nai, lừa, ngựa… để đền trả món nợ đời trước của mình".

Lại trong kinh Bách Duyên nói: "Đức Phật đi vào thành Xá Vệ khất thực, đến trong một ngõ phố gặp một Bà-la-môn, lấy tay vạch vào đất không kể Đức Phật đi qua, nói với Đức Phật rằng: Nay ông trả tôi năm trăm đồng tiền vàng, thì ông mới tùy ý đi qua, nếu như không trả cho tôi thì cuối cùng không cho phép đi qua. Đức Phật im lặng dừng lại chứ không thể nào tiến lên được. Vua Ba-tư-nặc và mọi người nghe Đức Phật bị gây khó dễ, mọi người cùng đưa châu báu cho Bà-la-môn nhưng không chịu nhận. Tu Đạt nghe tin liền lấy năm trăm đồng tiền vàng trả cho Bà-la-môn, mới để cho Đức Phật đi qua. Tỳ kheo thưa hỏi Đức Phật: Nguyên cớ gì như vậy? Đức Phật dạy: Thời quá khứ có Thái tử của vua Phạm Ma Đạt nước Ba-la-nại tên là Thiện Sanh, đi dạo chơi thấy một người làm trò cùng với con trai quan Phụ Tướng chơi gieo xúc xắc, đánh cược năm trăm đồng tiền vàng. Lúc ấy con trai quan Phụ Tướng thua tiền người làm trò, đòi lấy nhưng không trả. Thái tử nói cho biết rằng: Nếu người kia không trả thì Ta trả thay. Sau đó hoàn toàn không trả như đã nói. Từ lúc ấy đến nay trong vô lượng đời thường làm người diễn trò đi theo ta đòi tiền. Đức Phật dạy: Thái tử xưa kia nay chính là thân Ta, con trai quan Phụ Tướng lúc ấy nay chính là Tu Đạt, người diễn trò ngày xưa nay chính là Bà-la-môn".

Lại trong kinh Tạp Bảo Tạng nói: "Xưa trong nước Kế Tân có vị A-la-hán, tên gọi là Ly Việt, ngồi thiền ở trong núi. Lúc ấy có một người mất trâu đi theo dấu chân đến chỗ Ly Việt, thì gặp lúc Ly Việt nấu cỏ nhuộm áo, áo liền tự nhiên biến thành da trâu, nước nhuộm tự nhiên biến thành máu trâu, cỏ nhuộm đang nấu biến thành thịt trâu, đồ dùng đang cầm biến thành đầu trâu. Chủ trâu thấy rồi lập tức bắt trói lại dẫn đến chỗ nhà vua. Nhà vua liền giao cho cai ngục, trải qua 12 năm, luôn luôn cùng với lính cai ngục chăn ngựa, dọn phân. Đệ tử của Ly Việt có năm trăm người đạt đến quả vị A-la-hán, tìm xem thầy mình không biết ở nơi nào. Nghiệp duyên sắp hết thì có một đệ tử, quan sát thấy Thầy còn trong ngục ở nước Kế Tân, liền đến trình bày với nhà vua rằng: Thầy tôi ở trong ngục, mong nhà vua quyết định theo lý! Nhà vua liền sai người đến ngục kiểm tra rõ ràng. Sứ giả đến trong ngục chỉ thấy có người dung mạo tiều tụy râu tóc rất dài, mà lại làm lính cai ngục chăn ngựa, dọn phân. Sứ giả trở về thưa với nhà vua: Trong ngục cũng không thấy có Sa môn nào. Đệ tử của Ly Việt lại thưa với nhà vua rằng: Mong nhà vua thuyết giáo, có Tỳ kheo thì đều cho phép ra khỏi ngục. Nhà vua liền truyền lệnh có tăng thì đều cho phép ra khỏi ngục. Ly Việt nghe rồi râu tóc tự nhiên rơi rụng ca sa mang trên thân, vút lên giữa hư không hiện bày 18 loại biến hóa. Nhà vua trông thấy sự việc này rạp lạy sát đất, thưa rằng: Thưa Tôn giả, nguyện xin nhận sự sám hối của con! Nhà vua liền hỏi rằng: Vì nghiệp duyên gì mà ở trong ngục nhận chịu khổ sở? Ly Việt đáp rằng: Tôi vào xưa kia cũng đã từng mất trâu, đi theo dấu chân tìm kiếm vu oan người ta trải qua một ngày một đêm, sau rơi vào ba đường ác nhận chịu vô lượng khổ đau, tai ương còn lại chưa hết, nay đạt được quả vị A La Hán mà hãy còn bị vu oan giá họa. Vì nhân duyên này, tất cả chúng sanh nên giữ gìn khẩu nghiệp đừng vu oan giá họa cho người. Ly Việt xưa kia đã vu oan cho người là một vị Bích-chi-Phật, vì nhân duyên này cho nên gặp phải báo ứng như vậy". Y theo kinh Pháp Hoa giải thích, bài báng người ta tụng kinh, hoặc là thật hay là không thật, trong đời hiện tại mắc phải bệnh lở loét ung nhọt.

Lại trong Tỳ Bà Sa Luận nói: "Từng nghe có một người nữ bị ngạ quỷ bắt giữ, liền dùng chú thuật mà hỏi quỷ rằng: Vì sao tức giận với người nữ khác loại? Quỷ trả lời rằng: Người nữ này chính là kẻ thù của tôi, trong năm trăm đời đã luôn luôn giết hại tôi, tôi cũng trong năm trăm đời đoạn dứt mạng căn của người đó, nếu người kia có thể rời bỏ tâm niệm oán thù trước đây, thì tôi cũng có thể rời bỏ. Lúc bấy giờ người nữ bèn nói lời như vậy: Nay tôi đã rời bỏ tâm oán thù. Quỷ quan sát người nữ tuy miệng nói xả bỏ mà tâm không buông tha, liền đoạn dứt tính mạng của người đó".

Lại trong kinh Tạp Bảo Tạng nói: "Mục-kiền-liên đến bên sông Hằng, trông thấy năm trăm ngạ quỷ tu tập đến lấy nước, có quỷ trông coi dòng nước dùng gậy sắt xua đuổi khiến không có thể đến gần. Thế là các quỷ đi thẳng đến chỗ Mục-kiền-liên, lễ lạy dưới chân Mục-kiền-liên, tất cả đều được Mục-kiền-liên quan tâm nên hỏi về tội lỗi của mình.

Một quỷ nói: Con thọ nhận thân này luôn luôn mắc phải sự nóng bức cháy khát, trước đây nghe nước sông Hằng đã trong mà lại mát, hoan hỷ hướng về, nhưng nóng bỏng hủy hoại thân thể, uống thử một ngụm, ngũ tạng cháy nát hôi thối không thể chịu được, vì nhân duyên gì mà nhận chịu tội lỗi như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước ông đã từng làm thầy tướng xem tướng lành dữ cho người, thật thì ít mà giả dối thì nhiều, hoặc hủy báng hoặc ca ngợi, tự xưng là biết tường tận để làm động tâm người, gạ gẫm mê hoặc lừa dối để mong cầu tiền của lợi dưỡng, làm mê hoặc chúng sanh mất đi sự việc như mong muốn.

Lại có một quỷ nói: Con thường làm đền thờ Trời đất, có con chó răng nhọn sắc màu lông đỏ trắng, đến ăn thịt con, chỉ còn có xương, gió lại thổi đến thịt tiếp tục sanh ra như trước, con chó lại đến ăn, khổ đau như vậy bởi vì sao? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông làm chủ đền thờ Trời đất, thường bảo chúng sanh giết trâu dê lấy máu cúng tế Trời đất, ông tự mình ăn thịt, vì vậy ngày nay lấy thịt mà trả nợ trước.

Lại có một quỷ nói: Trên thân con luôn luôn có phân xoa đầy khắp nơi, lại cũng ăn loại phân đó, tội lỗi này tại vì sao? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước đây ông làm Bà-la-môn, tà ác không trung tín, Đạo nhân khất thực ông lấy bình bát đựng đầy phân, lấy cơm đặt phía trên, mang đưa cho Đạo nhân, Đạo nhân mang về dùng tay ăn cơm nên phân vấy bẩn vào tay, vì vậy ngày nay nhận chịu tội báo như vậy.

Lại có một quỷ nói: Bụng con rất to giống như cái vò, cổ họng tay chân thì nhỏ như cái kim, không thể nào ăn uống được, vì sao khốn khổ như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước đây ông làm người đứng đầu thôn xóm, tự cậy thế mình giàu sang uống rượu thả sức và khinh khi ức hiếp người khác, giành lấy đồ ăn thức uống làm cho chúng sanh đói khát khổ sở.

Lại có một quỷ nói: Con thường đến nơi nhà xí muốn ăn phân dơ, có bầy quỷ đông cầm gậy xua đuổi con, không được đến gần nhà xí, trong miệng khát sữa hôi thối đói khát khốn khổ không nơi nương dựa, vì sao như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước đây ông làm chủ chùa Phật, có những người bạch y cúng dường Tăng cung cấp mua sắm đồ dùng ăn uống, ông lấy đồ vật thô thiển cung cấp bố thí khách Tăng, đồ vật tinh túy thì tự mình sử dụng.

Lại có một quỷ nói: Trên thân con mọc lưỡi khắp nơi, lấy rìu chặt lưỡi, đứt rồi tiếp tục mọc ra, như vậy mãi không thôi, vì nguyên nhân gì như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông làm Đạo nhân, chúng Tăng sai làm nước mật, viên đường to khó tan, dùng dao chặt ra, khởi tâm trộm cắp ăn một miếng, vì nhân duyên này cho nên chặt lưỡi trả lại.

Lại có một quỷ nói: Con thường có bảy viên sắt nóng, đi thẳng vào miệng con nuốt vào bụng làm cho ngũ tạng cháy nát, ra rồi lại vẫn đi vào, vì nguyên cớ gì mà nhận chịu tội báo như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông làm Sa di lúc cắt chia quả dưa, đến nơi thầy mình vì kính trọng vị thầy cho nên tâm thiên vị trao cho phần nhiều, thật sự nhiều hơn bảy miếng so với vị khác.

Lại có một quỷ nói: Con thường có hai vòng sắt nóng xoay chuyển ở dưới hai nách của con, thân thể bị cháy nát, vì nguyên cớ gì như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông cùng với chúng Tăng làm bánh, khởi tâm trộm cắp lấy hai cái kẹp dưới hai nách, vì vậy nhận chịu khổ báo này.

Lại có một quỷ nói: Con có cái bướu ở cổ rất to giống như cái vò, lúc đi vắt lên trên vai như gánh nặng, đứng lại thì ngồi lên trên, đi lại đứng ngồi ưu sầu khổ sở, vì nguyên cớ gì như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông làm kẻ cai quản chợ búa, thường dùng cân nhẹ đấu nhỏ đưa cho người, cân nặng đấu lớn thì tự mình lấy, thường tự mong muốn được lợi lớn cho mình mà xâm phạm chiếm đoạt của người khác.

Lại có quỷ nói: Con thường có mắt phải nằm trên hai vai, ngực có mũi miệng luôn luôn không có đầu, vì nguyên cớ gì như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông thường làm đệ tử đứng đầu những kẻ đao phủ, nếu lúc giết hại tội nhân, ông thường vui mừng trong lòng dùng dây thừng buộc búi tóc họ mà kéo.

Lại có một quỷ nói: Con thường có kim nhọn bằng sắt nóng ra vào nơi thân thể con, nhận chịu khổ đau không gián đoạn, vì nguyên cớ gì như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông làm bậc thầy điều phục ngựa, hoặc làm bậc thầy thuần phục voi, voi ngựa nào khó chế ngự, ông dùng kim nhọn bằng sắt đâm vào chân, lại có lúc trâu đi chậm chạp cũng dùng kim nhọn để đâm.

Lại có một quỷ nói: Thân con thường có lửa phát ra tự nhiên thật buồn phiền, vì nguyên cớ gì như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông làm Phu nhân Quốc vương, lại có một Phu Nhân được Quốc vương rất sủng ái, nên thường sanh lòng ganh ghét chờ đợi cơ hội muốn làm tổn hại, gặp lúc nhà vua ngủ dậy ra đi, Phu nhân được sủng ái ngủ còn chưa dậy mặc áo, liền nảy sinh ác tâm, đúng lúc ấy gặp khi làm bánh có dầu mè nóng, liền lấy tưới trên bụng Phu nhân đang ngủ, bụng chín nát mà chết, vì thế nhận chịu khổ báo như vậy.

Lại có một quỷ nói: Con thường có làn gió xoay tròn chuyển động quanh thân con, con không thể nào tự tại tùy ý một chút nào, tâm luôn luôn buồn phiền khó chịu, vì nguyên cớ gì như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: vào đời trước kia ông thường làm thầy xem bói, có lúc nói thật, có lúc nói xằng bậy, làm cho tâm người bị mê hoặc không thể tùy ý mình được.

Lại có một quỷ nói: Thân con thường giống như cục thịt, không có tay chân mắt tai mũi…, thường bị sâu bọ chim chóc ăn nuốt, tội lỗi khốn khổ khó chịu đựng nổi, vì nguyên cớ gì như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông thường cho người ta uống thuốc làm hư hoại thai nhi đang còn trong bụng mẹ, cho nên cảm hóa khổ đau này.

Lại có một quỷ nói: Con thường có cái hòm bằng sắt nóng che phủ trên thân con, làm cho cháy bỏng thật áo não, vì nguyên cớ gì nhận chịu khổ báo này? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông thường lấy lưới giăng vây bắt cá chim, cho nên phải chịu quả báo này.

Lại có một quỷ nói: Con thường lấy vật tự che kín đầu mình, cũng thường sợ người ta đến giết con, tâm luôn luôn sợ hãi không thể nào chịu đựng nổi, vì nguyên cớ gì như vậy? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông dâm dật phạm vào ngoại sắc nên luôn luôn sợ người ta nhìn thấy, hoặc là vợ chồng của người ta bắt trói đánh chết, hoặc là sợ pháp luật quan quyền giết chết bêu đầu nơi chốn chợ búa, vì thế mà luôn luôn sợ hãi khổ sở.

Lại có một quỷ nói: Con nhận chịu thân này, trên vai thường có bình thường bằng đồng, trong bình chứa đầy nước đồng sôi, tay nắm một cái thìa tự lấy rót trên đầu mình, cả thân thể cháy khô nát nhừ, nhận chịu đau khổ như vậy thật không sao nói được, bởi vì có tội lỗi gì? Mục-kiền-liên đáp rằng: Vào đời trước kia ông xuất gia làm Đạo nhân trông coi đồ ăn thức uống cho Tăng, lấy một bình sữa cất riêng nơi khác, có Đạo nhân phương xa đến thì không chu cấp, đi rồi lấy sữa ra chia cho Tăng trong chùa, bình sữa này là vật của thập phương Tăng tất cả đều có phần, người này cất giấu tuy có phân chia nhưng không bình đẳng, bởi vì duyên này cho nên nhận chịu tội báo như vậy".

Trong kinh Thí Dụ nói: "Xưa ở nước khác có người chết, hồn vía trở về tự cầm roi quất vào thây xác. Người xung quanh hỏi rằng: Người này đã chết, vì sao lại bị quất roi? Trả lời rằng: Đây là thân cũ của tôi, vì tôi làm điều ác, gặp kinh giới không đọc, trộm cắp bịp bợm phạm thân thể vợ con của người ta, không hiếu thảo với cha mẹ - không hòa thuận với anh em, tham tiếc tiền của không chịu bố thí, nay chết đi khiến tôi đọa vào trong đường ác, đau khổ thường xuyên ác hiểm vô cùng không làm sao nói được, vì vậy cho nên đến quất roi mà thôi". Dựa vào kinh Vô Lượng Thọ nói: "Kiều Phạm Ba Đề, đời quá khứ từng làm Tỳ kheo, ở bên ruộng lúa của người ta ngắt một cành lúa, quan sát lúa chín hay sống, làm rơi xuống đất mấy hạt, trong năm trăm đời làm trâu để đền trả".

Tụng rằng:

Giàu nghèo khác hẳn với nhau,

Cho vay, mắc nợ trái nhau,

Đưa tiền cho vay không trả,

Kết nghiệp luôn luôn theo đuổi.

Tâm không hối hận đền trả,

Khổ báo nào có nghi ngờ,

Rơi vào trong đường ác này,

Mãi mãi không hề quay lại.

NHÂN DUYÊN CẢM ỨNG

Sơ lược dẫn ra mười chuyện: 1. Sa môn Thích An Thanh thời Hán; 2. Sa môn Thích Bạch Viễn thời Tấn; 3. Hầu Khánh người Nam Dương thời Lương; 4. Biện Sĩ Du người Dương Châu thời Tùy; 5. Vương Ngũ Giới người Lạc châu thời Tùy; 6. Cảnh Phục Sanh người Kí Châu thời Tùy; 7. Phụ nữ Chu Thị người Trịnh Châu thời Đường; 8. Lộ Bá Đạt người Phần Châu thời Đường; 9. Trình Hoa người Ung Châu thời Đường; 10. Lý Hiệu Úy người Lộ Châu thời Đường; 11. Phu nhân Trần Thị vùng Ung Châu thời Đường.

1. Thời nhà Hán ở vùng Lạc Dương có Sa môn An Thanh tự là Thế Cao, Thái tử của chính cung Hoàng hậu nhà vua nước An Tức. Thuở nhỏ lấy hiếu hạnh làm đầu nên được mọi người khen ngợi, lại thêm chí nghiệp thông minh kiềm chế tâm ý, ham thích học hỏi, sách vở của nước khác và thiên văn địa lý, phương pháp chữa trị thuốc thang bệnh tật, phép thuật kỳ lạ, cho đến tiếng của chim thú không có gì không tổng hợp thông suốt. Đã từng đi chơi thấy có bầy chim Yến, bỗng nhiên nói với bạn cùng đi rằng: Chim Yến nói sẽ có người đưa cơm đến. Quả nhiên lát sau có sự việc dẫn đến như vậy, mọi người đều cho là hiện thấy, vì vậy thanh danh của người có tài trí kỳ lạc sớm truyền vang Tây Vực. Thế Cao tìm hiểu cùng tận lý tánh, tự biết túc duyên nghiệp hạnh có nhiều dấu tích thần kỳ, thế gian không có ai có thể sánh được. Ban đầu Thế Cao tự nói rằng: Đời trước đã từng xuất gia, có một người bạn cùng học nhiều sân giận đi khất thực, gặp thí chủ không thuận lòng thì nhất định oán hận mắng mỏ. Thế Cao nhiều lần trách mới khuyên can nhưng cuối cùng không chịu hối cải. Như vậy trải qua hơn 20 năm, mới cùng với bạn đồng học chia tay rời xa rằng: Tôi phải đến Quảng Châu để kết thúc oán đối của đời trước, ông hiểu kinh luật tinh cần không kém gì tôi, mà tánh còn nhiều nóng giận, mạng sống đi qua sẽ nhận chịu hình hài xấu ác, nếu tôi có năng lực thì nhất định sẽ cứu độ nhau. Lâu sau liền đi về Quảng Châu, gặp phải giặc cướp thật là hỗn loạn, đường đi gặp một người trẻ tuổi, nhổ nước bọt tay rút dao nói: Thật sự gặp được ông rồi. Thế Cao cười rằng: Thân mạng đời trước tôi mắc nợ ông, cho nên từ xa đến đền trả sự phẫn nộ cho ông, đây chính là ý của đời trước kia vậy. Tức thì đưa cổ nhận lấy nhát dao, vẻ mặt không có gì sợ hãi, tên giặc liền chém chết. Người xem đầy đường không có ai không kinh hãi lạ lẫm trước sự việc ấy. Nhưng mà thần thức này trở lại làm Thái tử của vua nước An Tức, chính là Thân Thế Cao lúc này. Thế Cao du hóa trong nước truyền bá kinh điển đã xong, gặp cuối thời Hán Linh Đế vùng Quan Lạc rối ren, bèn chống tích trượng tại Giang Nam nói: Tôi sẽ đi qua Lô Sơn hóa độ bạn đồng học ngày xưa. Đi đến miếu Hồng Đình ở Hồ Châu, miếu này trước đây có uy thế linh thiêng, người buôn bán đường dài cầu khấn mới phân chia phạm vi xuôi ngược, tất cả không có gì đình trệ. Đã từng có người xin cây trúc thần, chưa cho phép mà vội lấy, thì thuyền lập tức bị lật chìm, còn cây trúc thần tự nhiên trở về chỗ cũ, tất nhiên là người đi thuyền đều kính sợ vô cùng, không có ai không giữ lại cảnh tượng lúc ấy. Thế Cao cùng với hơn 30 người đi chung thuyền, chủ thuyền dâng súc vật tế thần để cầu phước, Thần mới giáng xuống bảo rằng: Thuyền có Sa môn nên tiếp tục gọi lên phía trên. Khách đi thuyền đều kinh ngạc mời Thế Cao vào miếu. Thần nói với Thế Cao rằng: Tôi là người nước khác cùng với ông đều xuất gia học đạo với nhau, thích thực hành bố thí, mà tánh lắm nóng giận, nay làm Thần miếu Hồng Đình, vòng quanh ngàn dặm nơi đây đều là do tôi cai quản, nhờ bố thí cho nên đồ vật quý báu rất nhiều, bởi vì nóng giận cho nên ra vào báo ứng làm Thần nơi này, nay gặp bạn đồng học, vui buồn không thể nói được, thọ mạng hết đến nơi, mà thân hình to lớn xấu xí, nếu ở nơi này bỏ mạng thì làm ô uế sông hồ, nên đi qua và vào trong đầm ở phía Tây núi, sau khi thân này diệt đi sợ rằng sẽ đọa địa ngục, tôi có một trăm xấp lụa và nhiều đồ vật quý báu, có thể lập đàn cúng tế - xây dựng chùa tháp khiến cho sanh đến nơi tốt đẹp giúp tôi! Thế Cao nói: Xưa nay cùng giúp nhau sao không hiện rõ hình hài? Thần nói: Hình hài thật xấu xí kỳ dị sợ rằng mọi người phải kinh hoàng. Thế Cao nói: Chỉ cần xuất hiện, mọi người không cảm thấy quái lạ đâu. Thần từ sau bệ thờ nhô đầu ra, chính là con mãng xà to lớn, không biết phần đuôi dài ngắn bao nhiêu, đến bên đầu gối Thế Cao. Thế Cao dùng lời kinh tiếng kệ bằng tiếng Phạm ca ngợi nhiều cách thỏa thuận với nhau, mãng xà đau xót tuôn nước mắt như mưa, chốc lát đã ẩn đi. Thế Cao liền lấy lụa và đồ vật từ biệt mà đi. Bạn thuyền giương buồn nhổ neo, mãng xà lại hiện thân leo lên núi mà nhìn, mọi người đưa tay vẫy chào sau đó mới mất đi. Trong chốc lát thì đến vùng Dự Chương, lập tức dùng đồ vật lấy trong miếu làm ngôi chùa ở phía Đông. Sau khi Thế Cao ra đi Thần liền kết thúc thọ mạng. Chiều tối có một người trẻ tuổi, lên thuyền quỳ thẳng trước Thế Cao nhận lời chú nguyện rồi, bỗng nhiên không thấy nữa. Thế Cao nói với mọi người trên thuyền rằng: Người trẻ tuổi trước đây chính là Thần miếu Hồng Đình, được xa lìa hình hài xấu ác rồi. Thế là Thần miếu không còn nữa, cũng không còn gì linh nghiệm. Sau đó người ta vào trong đầm ở phía Tây núi thấy một con mãng xà chết, từ đầu đến đuôi dài mấy dặm. Nay chính là thôn Xà ở quận Tầm Dương vậy. Thế Cao sau lại đến Quảng Châu, tìm người trẻ tuổi đời trước đó đã hại mình, lúc ấy người trẻ tuổi xưa kia hãy còn sống, Thế Cao đi thẳng đến nhà người ấy nói rõ sự việc đền trả của ngày xưa, đồng thời kể lại duyên vốn có, hoan hỷ cùng hướng về nói rằng: Tôi hãy còn có báo ứng sót lại, nay phải đi đến Cối Kê để kết thúc nợ nần. Người ở Quảng Châu hiểu rằng Thế Cao không phải là người phàm, ý lĩnh hội rõ ràng, tìm lại căn nguyên tội lỗi trước kia mà ân hận vô cùng, cung cấp giúp đỡ nhau thật sâu đậm, theo Thế Cao đi về phía Đông thì đến được Cối Kê. Đến nơi thuận tiện đi vào chợ, đúng lúc gặp trong chợ có loạn, người đánh nhau lỡ tay đánh vào đầu Thế Cao, lập tức mất mạng. Người ở Quảng Châu liên tiếp nghiệm đúng 2 báo, liền tinh cần học hỏi Phật pháp nói đầy đủ duyên cớ sự việc, xa gần nghe biết không có ai không than thở xót xa, rõ ràng có bằng chứng của quả báo 3 đời vậy.

2. Thời nhà Tấn ở vùng Trường An có Bạch Viễn tự là Pháp Tổ, vốn người họ Vạn Thị vùng Hà Nội, tài trí thông minh nhanh nhạy vô cùng, tụng kinh mỗi ngày tám, chín ngàn lời, nghiền ngẫm ý vị Phương Đẳng khéo léo hòa nhập vào chỗ sâu xa vi diệu, mồ mả thế tục xưa nay quả thật là xuyên suốt đầy đủ. Pháp Tổ đến cuối thời Tấn Huệ Đế, muốn ẩn tích trong vùng Lũng Hữu, để giữ gìn phẩm hạnh cao nhã đúng lúc Trương Phục làm Thứ sử Tần Châu. Trước kia có Quản Phồn là người ở châu này, cùng với Pháp Tổ tranh luận nhiều lần nhưng đuối lý nên rất căm hận, bèn đến chỗ Trương Phụ mà gièm pha. Trương Phụ bắt giữ tiến hành xử phạt, mọi người đều cảm thấy quái lạ mà than thở thương tiếc. Pháp Tổ nói: Tôi đã kết thúc nợ nần, túc mạng này kết buộc đã lâu, không phải là sự việc hôm nay. Thế là xưng niệm mười phương Phật, tội duyên đời trước của Pháp Tổ nay hoan hỷ kết thúc nợ nần, nguyện từ nay về sau cùng với Trương Phụ trở thành thiện tri thức, không để cho nhận chịu tội báo giết người. Tức thì quất roi mới năm lằn mà bỗng nhiên mạng chung. Trương Phụ sau đó nghe đầy đủ sự việc, mới ân hận xót xa vô cùng. Đạo tục chảy nước mắt, mọi người đều phẫn kích, cùng phân chia thi thể của Pháp Tổ mà cùng dựng tháp miếu phụng thờ. Trương Phụ tuy có tài trí hiểu biết mà độc ác chứ không theo lý lẽ, ngang ngược giết hại Tăng nhân đức hạnh; Thái Thú quận Thiên Thủy là Phong Thượng, bị dân chúng nghi ngờ kinh hãi mượn cớ nổi loạn mà chém đầu Trương Phụ,. Quản Phồn cũng chết. Lúc ấy có người họ Lý tên Thông, chết mà sống lại nói rằng: Thấy Pháp Tổ ở nơi Diêm La Vương giảng kinh Thủ Lăng Nghiêm cho Diêm Vương, nói rằng giảng xong sẽ đến cõi Trời Đao Lợi. Lại thấy Tế Tửu Vương Phù, vừa nói là Đạo sĩ Cơ Công, sau đó bị gông xiềng cầu xin sám hối Pháp Tổ. Ngày xưa Pháp Tổ cùng với Vương Phù cứ mỗi khi tranh luận về tà chánh, Vương Phù nhiều lần bị làm cho khuất phục, đã nóng giận không tự nhẫn nại, mới làm ra kinh Lão Tử Hóa Hồ để vu cáo bài báng Phật pháp, tai ương có chỗ quy tụ cho nên chết đi mới suy nghĩ hối hận. Tôn Xước Đạo Hiền Luận, dùng Pháp Tổ sánh với Kê Khang, luận rằng: Bạch Tổ tranh luận bắt đầu từ Quản Phồn nữa chừng gặp họa tạo thành oán kết gặp nhau, hai bậc Hiền đều vì chí khí tài cao xa, làm mờ ám suy nghĩ về thân thể ấy, dùng tâm tư ở ngoài sự vật, khinh đời chuốc lấy tai họa, nguy không lạ lùng gì. Người ấy gặp nói lại như vậy.

Hai chuyện trên đây trích từ Lương Cao Tăng Truyện.

3. Thời nhà Lương ở vùng Nam Dương có người tên là Hầu Khánh, có một pho tượng đồng, cao khoảng chừng hơn thước. Hầu Khánh có một con trâu, muốn bán để làm thành sắc vàng, gặp lúc có việc khẩn cấp, liền đem trâu giao cho người khác sử dụng. Trải qua hai năm, vợ Hầu Khánh là Mã Thị, bỗng nhiên mộng thấy pho tượng nói rằng: Vợ chồng người mang nợ sắc vàng của Ta đã lấy mà không trả, nay lấy con của người thật là xấu xí để làm cho đủ sắc vàng. Mã Thị tỉnh giấc mà tâm không yên, đến sáng đứa con thật là xấu xí mắc bệnh mà chết. Hầu Khánh tuổi đã hơn năm mươi mà chỉ có một người con trai, đau xót khóc lóc làm cảm động đến người đi đường. Ngày đứa con thật là xấu xí qua đời thì pho tượng bỗng nhiên tự có sắc vàng sáng ngời soi chiếu khắp xóm làng, trong xóm làng đều ngửi thấy mùi thơm. Đạo tục lớn nhỏ đều đến xem điều kỳ lạ đã xảy ra. Thượng Thư tả Bộc Xạ nguyên Tích, nghe trong xóm làng nhiều lần xuất hiện những điều quái dị, liền đổi tên làng Phụ Tài thành làng Tề hài. Chuyện này thấy trong Lạc Dương Tự Ký.

4. Thời nhà Tùy ở vùng Dương Châu có người tên là Biên Sĩ Du, cha Sĩ Du ở thời nhà Tùy, theo Bình Trần Công trao cho lễ vật để cùng tham ô, đã từng thuê người xây dựng nhà cửa mà không trả tiền công cho họ. Người làm thuê đến xin lấy tiền, cha Sĩ Du quất roi giận dữ nói: Nếu thật sự mắc nợ thì ta sẽ làm trâu cho ông, không bao lâu cha sĩ Du chết, năm ấy người làm công có con trâu có chửa sanh ra một con nghé vàng, hông có viền đen vòng quanh có mạng lông như tơ lưới nằm ngang, giống như người mang đai nơi hông, chân phải có viền trắng, nối liền nằm nghiêng theo lớn nhỏ, đích thực giống như hình cái hốt ngà của quan lại. Chủ trâu thở dài nói rằng: Biện Công sao phải mắc nợ tôi? Con nghé liền gập gối trước để đầu chạm đất. Sĩ Du lấy mười vạn đồng tiền để chuộc con nghé, nhưng chủ trâu không đồng ý, khi chết mới đem đi chôn. Sĩ Du là người đến tự nói như vậy.

5. Trong thời Đại Nghiệp nhà Tùy, ở vùng Lạc Dương có người họ Vương, thường trì ngũ giới, luôn nói đến khi sự việc chưa xảy ra, người trong làng xóm rất tôn kính tin tưởng. Một hôm bỗng nhiên nói với người ta rằng: Hôm nay sẽ có người cho tôi một con lừa. Đến giữa trưa quả nhiên có người dắt một con lừa giao cho, rơi nước mắt nói rằng: Cha mất sớm mẹ cô quạnh một mình, nuôi hai con một trai một gái, con gái gả chồng thì mẹ mất, đã 20 năm rồi. Ngày tiết Hàn Thực mang rượu và thức ăn đi cúng vái mồ mả, người này cưỡi lừa mà đi, mộ nằm ở phía Đông sông Y, muốn vượt qua sông Y mà con lừa không chịu vượt qua, nên quất roi vào đầu mặt làm tổn thương máu me đầm đìa. Đã đến nơi phần mộ thì thả con lừa ăn cỏ mà cúng vái, lát sau lạc mất con lừa, tìm lừa trở về nơi chỗ cũ. Ngày đó cô em gái một mình ở tại nhà anh, bỗng nhiên trông thấy mẹ mình đi vào, đầu mặt máu chảy đầm đìa, hình hài dung mạo tiều tụy, khóc lóc nói với con gái rằng: Lúc mẹ còn sống giấu anh con, mang đến cho năm thăng gạo, bởi vì vậy mà phải chịu tội báo thọ nhận thân lừa này, đền nợ anh em đã năm năm rồi, hôm nay anh con muốn vượt qua sông Y, nước sâu nên mẹ sợ không dám vượt qua, anh con quất roi vào đầu mặt mẹ làm cho tổn thương, vẫn mong trở về nhà, tiếp tục đánh đập mẹ rất khổ sở, mẹ đi đến để nói cho con biết, nay mẹ đền nợ gần xong, sao làm đau khổ cho nhau phi lý quá mức vậy! Nói xong đi ra, chốc lát không thấy mẹ mình đâu nữa. Người anh lát sau trở về, cô em nhìn con lừa đầu mặt máu chảy đầm đìa, giống như trông thấy hình dáng đau thương của mẹ mình, cô em ôm lấy khóc nức nở. Người anh cảm thấy kỳ quái mới hỏi nguyên cớ, cô em đem tình cảnh nói cho anh biết, người anh cũng nói: Ban đầu không chịu vượt qua…, cho đến lạc mất rồi tìm lại được … Nói lại tình cảnh phù hợp như nhau, thế không anh em ôm lấy con lừa khóc lóc thảm thiết, con lừa cũng nước mắt tuôn trào không ăn uống gì. Anh em quỳ xuống cầu khẩn, nếu như là mẹ thì mong hãy vì con mà ăn uống! Con lừa liền ăn uống, lát sau lại ngừng. Anh em không ai biết làm thế nào, liền chuẩn bị thóc lúa đưa đến chỗ Vương Ngũ Giới, mới chịu ăn uống trở lại. Về sau con lừa chết, anh em nhận về chôn cất chu đáo.

Hai chuyện trên đây trích từ Minh Báo Ký.

6. Thời nhà Tùy ở phía Đông huyện Lâm Hoàng - Kí Châu, có người tên Cảnh Phục Sanh, nhà ấy có chút tài sản, năm thứ mười một thời Tùy Đại Nghiệp, mẹ Phục Sanh là Trương Thị giấu chồng lấy hai xấp lụa cho con gái. Mấy năm sau mẹ qua đời, biến làm con heo mẹ, sanh ra ở trong nhà ấy, lại đẻ ra hai heo con, Phục Sanh đều đã ăn hết heo mẹ liền làm cho không đẻ nữa, Phục Sanh bèn gọi người hàng thịt để bán heo. Trong khi chưa bắt có một khách Tăng, đến nhà Phục Sanh khất thực, thì dừng lại một lúc ở nhà Phục Sanh, dẫn một Đồng tử đi vào trong chuồng heo chơi đùa. Heo nói rằng: Tôi là mẹ của Phục Sanh, bởi vì ở trước kia giấu cha Phục Sanh lấy hai xấp lụa cho con gái, tôi vì tội này mà biến làm heo mẹ, sanh được hai heo con bị Phục Sanh ăn hết, trả nợ đã xong lại không còn nợ nần gì nữa, sao muốn gọi người hàng thịt để bán tôi, xin báo cho biết giùm tôi! Đồng tử đến chỗ thầy trình bày đầy đủ, lúc ấy thầy giận dữ nói rằng: Ông thật điên cuồng, heo làm sao biết nói lời như vậy? Thế là nằm ngủ không nói gì nữa. Lại qua một ngày, heo thấy Đồng tử, lại nói cho biết: Người hàng thịt sẽ đến tại sao không báo giúp vậy? Đồng tử lại thưa với thầy, nhưng cũng không đồng ý. Một lát người hàng thịt liền bắt heo, heo nhảy qua chuồng bỏ chạy ra ngoài, mà lại hướng về nằm dưới giường của Tăng. Người hàng thịt đuổi theo đến phòng Tăng, Tăng nói: Theo tìm đến chỗ tôi, nay tôi chuộc lấy heo vậy. Liền đưa ra ba trăm đồng tiền để chuộc lấy heo. Sau đó mới nói nhỏ với Phục Sanh rằng: Trong nhà đã từng mất lụa phải không? Phục Sanh trả lời tăng rằng: Ngày cha tôi còn sống đã từng mất hai xấp lụa. Lại hỏi: Chị em gái có mấy người? Phục Sanh lại trả lời rằng: Chỉ có một cô chị gái, chị gả cho nhà Công Thừa ở phía Bắc huyện này. Tăng liền trình bày đầy đủ những gì Đồng tử đã nói. Phục Sanh nghe chuyện đau lòng rơi lệ không thể nào nén được, lại đặc biệt gia tâm cung cấp nuôi dưỡng heo mẹ. Trải qua mấy hôm heo bỗng nhiên mà chết, dựa vào cô gái báo mộng rằng trả nợ đã xong được sanh đến chỗ tốt lành, và khuyên nhủ cô con gái tiếp tục tu tạo công đức.

7. Thời nhà Đường ở huyện Dương Vũ - Trinh Châu có người phụ nữ họ Chu, người chồng trước đó mắc nợ người huyện khác một trăm xấp lụa. Sau khi chồng chết thì không có để trả nợ, cuối thời Trinh Quán phụ nữ họ Chu bị bệnh mà chết, qua mấy đêm sau mà sống lại, tự nói rằng bị người ta bắt đến một nơi, gặp một người nói: Tôi là Tư Mạng Phủ Lại, chồng bà lúc sống mắc nợ nhà tôi bấy nhiêu xấp lụa, cho nên truy tìm đến bà, nay tha cho bà trở về, nên mau chóng chuẩn bị đồ vật đến nhà đó thôn đó huyện đó để giao trả cho mẹ tôi, nếu như không chuyển trả thì sự bắt bớ cùng dữ dằn hơn, và nói giúp với mẹ tôi rằng cố gắng thay tội tạo tượng tu phước. Phụ nữ họ Chu liền xin từ biệt, trở lại bình thường trong làng xóm, tìm đủ lụa chuyển trả cho mẹ người đó, nói đầy đủ về hình dáng dung mạo của con trai bà mẹ, có những điểm giống như thuở bình sinh, người mẹ cũng thấy đúng mà rơi nước mắt nức nở nghẹn ngào.

8. Thời nhà Đường có Lộ Bá Đạt là người huyện Hiếu Nghĩa - Phần Châu, vào giữa thời Đường Vĩnh Huy, mắc nợ người cùng huyện một ngàn đồng tiền, sau đó bèn làm trái văn khế cự tuyệt không trả, cho đến cuối cùng cầm văn khế làm bằng chứng, liền cùng với chủ cho vay tiền ở trước Phật để thề thốt chắc chắn rằng: nếu tôi chưa trả cho ông, nguyện sau khi tôi chết sẽ làm trâu cho nhà ông. Nói xong không đầy một năm mà chết. Đến hai năm sau thì nhà của chủ cho vay tiền tước đây có con trâu cái đẻ một con nghé lông đỏ, trên trán có vạch lông trắng làm thành ba chữ Lộ Bá Đạt. Con cháu người ấy đều xấu hổ vô vàn, mang năm ngàn đồng tiền cầu xin chuộc lại, nhưng chủ trâu không cho chuộc. Thế là giúp cho Tăng Chân Như ở chùa Khởi Phước huyện Tập Thành, giúp đỡ làm thành tòa tháp mười lăm bậc, mọi người có trông thấy thì phát tâm ngăn lại điều ác, tranh nhau đem tiền của để bố thí.

Ba chuyện trên đây trích từ Minh Báo Thập Di Ký.

9. Năm thứ năm thời Đường Vĩnh Huy, phía Đông Nam ở ngoài kinh thành có sườn núi tên là Cẩu Gia Chủy, có dòng suối linh thiêng đứng đầu làng xóm là người họ Trình tên Hoa; đến mùa Thu chuyển vận than gỗ; lúc ấy Trình Hoa đã lấy đủ tiền của một người làm than, người này nhà nghèo lại không biết chữ, không giữ lấy giấy sao chép của người ta. Sau đó Trình Hoa lại đi theo người làm than đòi lấy than. Người làm than không chấp nhận, trình Hoa nói: Nếu tôi lấy được tiền của ông, sẽ đưa giấy sao chép cho ông rồi chứ. Người làm than nói: Tôi không biết chữ, ông nói cho biết rằng ông đã lấy đủ tiền của tôi không cần phải sử dụng giấy tờ sao chép làm gì, tôi nghe nói như vậy liền tin tưởng không lấy, tại sao hôm nay lại đi theo tôi đòi lấy tiền? Trình Hoa không tin nhân quả, liền vì người làm than ấy lập lời thề rằng: nếu tôi đã lấy tiền của ông, nguyện sau khi tôi chết sẽ làm trâu cho ông. Người làm than buồn phiền lấy tiền khác đưa cho. Trình Hoa không lâu sau thì mất mạng, liền đầu thai trong bụng con trâu cái của người làm than, sau sinh ra một trâu nghé, toàn thân đều màu đen nhưng trên trán có một cặp lông trắng, chữ Trình Hoa rõ ràng. Mọi người trông thấy đều biết là Trình Hoa, con cái đem tiền bồi thường gấp bội, mong chuộc lấy nhưng chủ trâu không cho phép. Nhân quả không sai chút nào!

Chuyện trên đây người gần thôn cùng thấy mà kể lại.

10. Năm thứ nhất thời Đường Long Sóc, ở Hoài Châu có người đến Lộ Châu mua heo đem về Hoài Châu để bán. Có một con heo đặc biệt, mua ở Lộ Châu ba trăm đồng tiền, mang đến Hoài Châu bán cho lò mổ được 600 đồng tiền. Đến tháng mười một mùa Đông năm ấy, ở Lộ Châu có người, họ Lý không biết tên, nhậm chức Hiệu Úy đến Hoài Châu lần đầu, nhân đó đến chợ muốn mua thịt về ăn, trông thấy con heo đặc biệt này, đã trói bốn chân ở trước cửa hàng, sắp đem đi mổ thịt, thấy vị Hiệu Úy này liền nói rằng: Ông là con gái tôi, tôi là bà ngoại của ông, trước đây vì nhà ông nghèo thiếu, mẹ ông nhiều lần đến chỗ tôi xin lấy lương thực, vì nhiều lần đến lấy nên không thể cung cấp đầy đủ, con trai lớn của tôi không bằng lòng, tôi thương xót mẹ con ông, trộm giấu con trai lấy cho mẹ năm đấu gạo, nay tôi làm heo đền trả món nợ ăn cắp ấy, sao ông không cứu tôi? Hiệu Úy nghe vậy, đi theo người hàng mổ chuộc lấy heo. Người hàng mổ ban đầu không tin, người khác không hiểu lời heo này nói, chỉ riêng Hiệu Úy hiểu được mà thôi. Người hàng mổ nói rằng: Đích xác nếu như là bà ngoại của ông, thì tôi sẽ cởi trói thả heo. Ông đối diện với tôi lại xin heo cùng nói rõ ràng. Người hàng mổ vì thế cởi trói thả heo rồi, Hiệu Úy lại xin heo nói rằng: Nay con đang ở một tháng đầu tiên, không thể đưa bà về nhà được, không biết sắp xếp nơi nào cho bà? Heo liền nói với Hiệu Úy rằng: Nay tôi đã ngăn cách với đời nhận chịu hình hài xấu xí này, cho dù ông xong công việc, cũng không cần phải đưa tôi trở về, mẹ ông đang còn, ông lại là Hiệu Úy, quyến thuộc ở quê nhà thấy tôi hình hài như vậy, chắc chắn là không vui, sợ rằng làm tổn thương ô nhục cho gia môn của ông, tôi nghe ở chùa đó có heo dê trường sanh, ông sắp xếp cho tôi ở chùa ấy. Hiệu Úy lại nói với heo rằng: Nếu bà có nghiệm đúng thì tự hướng đến chùa trước. Heo nghe nói vậy liền chạy đi hướng về chùa. Tăng trong chùa ban đầu không chịu tiếp nhận, Hiệu Úy nói rõ về điều linh nghiệm này cho Tăng trong chùa biết, tất cả tăng trong chùa nghe rồi đều cảm thấy xấu hổ cả thương xót biết bao, liền làm nhà che chắn sắp xếp nơi ở cho heo, Hiệu Úy lại để lại tấm chăn nhỏ cho heo nằm. Tăng trong chùa và đạo tục thay nhau giúp cho ăn uống, lâu sau Tăng trong chùa đều hiểu lời heo nói. Hiệu Úy xong công việc, từ giả trở về châu cũ, nói cho mẹ biết sự việc như vậy. Sau đó mẹ tự mình đến thăm heo, mẹ con gặp lại nhau cùng khóc òa nức nở. Heo đến năm thứ nhất thời Đường Lân Đức hãy còn nghe vẫn bình an.

Chuyện này do Đông Cung dẫn theo Lương Nạn Địch người vùng Tích Châu. Cải Nhậm người vùng Hoài Châu và Quách hạ - Thiệt Xung cùng thấy mà kể lại.

11. Năm thứ 3 thời Đường Long Sóc, ở phường Thông Quỹ trong thành Trường An có Tam vệ Lưu Công Tín, vợ là Trần Thị, mẹ mất sớm nên Trần Thị vì thế mà ưu sầu đột ngột qua đời, thấy có người dẫn đi vào địa ngục, trông thấy đủ các loại khổ đau, không làm sao kể lại hết được. Cuối cùng thấy một địa ngục, cửa đá vững chắc, có hai quỷ lớn hình dung to cao, giữ hai bên cửa mắt trơn trừng quát hỏi Trần Thị: Người là người nơi nào đến đây? Thấy cửa đá bỗng nhiên mở ra, mẹ đã mất ở trong đó nhận chịu khổ đau, không thể nào nói hết. Nhận chịu khổ đau hơi dừng lại nên đến gần cửa, mẹ con trông thấy nhau từ xa có thể cùng nói chuyện. Mẹ cùng nói chuyện. Mẹ nói với con gái rằng: Con trở về cố gắng viết kinh giúp mẹ! Con gái hỏi mẹ muốn viết kinh gì? Mẹ bảo rằng: hãy viết kinh Pháp Hoa cho mẹ. Nói xong cửa đá liền đóng lại. Trần Thị được sống lại, nói mọi chuyện cùng chồng, chồng liền nhờ em rể là Triệu Sư Tử mong viết giúp cho kinh Pháp Hoa. Triệu Sư Tử trước kia biết viết không, có một người viết kinh, đem đến một bộ Pháp Hoa mới viết nhưng chưa trang hoàng; người ấy trước đây qua lại với người khác nhận viết kinh mướn, chủ thuê viết kinh là người họ Phạm, người viết kinh này đem Pháp Hoa của người ta chuyển đến chỗ Triệu Sư Tử đổi lấy hai trăm đồng tiền mà thí chủ không biết là trao đổi lấy tiền. Sư Tử lại nói với anh vợ rằng: Nay đã muốn có kinh ở nhà, thì có một bộ Pháp Hoa, anh chuộc lấy kinh này, giá trị trước kia là một ngàn đồng tiền. Chồng của Trần Thị đem bốn trăm đồng tiền chuộc được, trang hoàng chu đáo từ đầu đến cuối, đem về nhà vì mẹ mà cúng dường cầu nguyện. Con gái là Trần Thị sau đó mộng thấy mẹ đi theo con gái lấy kinh, nói rằng trước đây mẹ bảo con viết cho mẹ một bộ kinh Pháp Hoa, vì sao mãi đến nay không nhận được? Con gái trả lời mẹ rằng: Đã vì mẹ chuộc được một bộ kinh Pháp Hoa, hiện giờ đã trang hoàng xong đang cúng dường tại nhà. Mẹ nói với con gái rằng: Chỉ vì kinh này mà mẹ lại nhận chịu khổ đau, trong chốn âm cung mẹ bị ngục tốt đánh gãy xương sống, con hãy xem thân mẹ tàn tạ, ngục quan nói rằng tại sao ngươi lấy kinh của nhà vua họ Phạm kia để làm thành kinh của mình, ngươi đâu có phước thiện, tội lỗi của ngươi thật lớn. Con gái nghe mẹ nói như vậy, lại viết bộ kinh Pháp Hoa khác cho mẹ, kinh ấy viết chưa xong, con gái trong giấc mộng lại thấy mẹ đến giục lấy kinh, thì thấy một vị Tăng, tay cầm một quyển kinh Pháp Hoa nói với mẹ mình rằng: Con gái bà đã viết cho bà được quyển thứ nhất trong bộ kinh, công đức đã thành tựu, vì sao lại đến thúc giục, hãy chờ đến khi viết xong, cần gì phải vội vàng? Sau đó viết kinh đã hoàn tất, mẹ đến báo cho con gái biết rằng: Nhờ con viết kinh cho mẹ, nay đã được ra khỏi chốn âm ty, đầu thai đến nơi tốt lành, nhận được ân nghĩa của con cho nên đến báo để con biết, con nên giữ gìn tốt đẹp, cố gắng thực hành theo lễ tiết người vợ, tín tâm làm gốc. Nói xong buồn bã rơi lệ cùng từ biệt nhau. Về sau tìm hỏi người chủ của bộ kinh Pháp Hoa đã chuộc trước kia, quả nhiên là người họ Phạm; nhà họ Phạm tuy không có được kinh, mà kinh ấy đã thành tựu, phước thiện giúp đỡ đã tròn đầy, người sau chuyển sang trao đổi mua bán thì tự mình nhận lấy tội lỗi, vợ của họ Lưu đem tiền chuộc lấy chỉ có được chút phước thiện nhỏ nhoi, mà mẹ đã mất không nhờ cậy được.