SỐ 2115 — ĐÀM TÂN VĂN TẬP

CHƯƠNG AN - DƯƠNG BÀN TIẾP VẬN

Linh lạc Sơn Đông Lão Phật thầy

Xưa nay riêng đến, ông hiếm thay

Bên tuyết khứ hầu xuân sắp phá

Dưới rừng tình Thiền câu muốn bay

Ngày sau sẽ tìm Tuệ Viễn xã

Người nào tặng áo Đại Điên thay

Một thiên cảm phát hồn vô sự

Động đến Thiếu vi sam xanh thay.

SA-MÔN DUY NGỘ Ở THẢO ĐƯỜNG - TIỀN HỒ TIẾP VẬN LÊN

Tuyết đầy Tây sơn Xuân chưa bày

Tiếng mối cổ lạnh chim hót thay

Lắng mắt nhìn cảnh người xa tít

Xua đuổi thơ ma ngoài trời bay

No lòng mỗi bữa cơm Tùng nấu

Rét lạnh kéo giấy làm áo thay

Ta thương văn thơ ông làm đó

Lại ước hận Tâm nhỏ nhiệm bày.

ƯỚC HẸN XUNG HỐI ĐẾN NGHỈ Ở TINH XÁ ĐÔNG SƠN THIỀN TỰ ĐÃ GHÉ TRƯỚC (Dương Bàn)

Thượng nhân hợp đồng hứng ở rừng

Tôi hận già chậm học Tạ An

Xếp guốc gậy nương ẩn có hạn

Thổi mây rơi mưa đầy không mối

Trước nhờ báo tin cành Xuân gãy

Dự tưởng phân đề thất tuyết lạnh

Dưới rừng chẳng hiểu người đời khổ

Cười dẫn hái mai cùng ông xem.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Khế Tung)

Tương Dương người học chẳng tham

Quan Muốn bạn người ẩn hỏi Đạo An

Xông tuyết giẫm sương buổi cuối năm

Nin la kéo thúy đến đầu mây

Luận bàn thế sự thẹn tuổi già

Đối đáp Thanh quy khổ đêm lạnh

Không cảm Tri âm lấy gì báo

Chỉ khoe núi nước giàu ông xem

ĐẾN PHỎNG HỎI VĨNH AN THIỀN SƯ ĐÔNG SƠN GHÉ TRƯỚC (Duy Ngộ)

Am ở dưới ngàn gốc Tùng Quế

Lại không việc trần đến Phu quân

Cao phóng hiếm qua khe Hộ Viên

Lắng nghĩ chỉ nhìn ôm đá mây

Chiều về bên tòa bóng chim nhóm

Tuyết lạnh sườn bờ hình Đường phân

Dương Hùng hẹn tôi cùng đến nghỉ

Dưới trăng thiền rồi nhát luận văn.

TIẾP VIỆN HÒA ĐÁP (Khế Tung)

Cuối năm râm ngầm trời sẩm tối

Tông Lôi hỏi tôi lại dẫn ông

Cùng hẹn Thạch thất nên đến nghỉ

Riêng dừng Sơn tỳ học nằm mây

Tuyết ánh chấn cửa người đã tĩnh

Gió ngâm bóng đèn đầu đêm phân

Tự thương Huệ Vĩnh lắm nhàn tản

Gượng tiếp Thanh ngôn thẹn không văn.

NGHỈ ĐÊM Ở PHƯƠNG TRƯỢNG VĨNH AN, THƯ TRÌNH THIỀN SƯ ĐÔNG SƠN (Dương Bàn)

Ngàn năm nói ở truyện Cao Tăng

Chưa luận Thi nhân lại có bình

Từng thuật văn chương nguyên đạo đạo

Riêng suy tánh mạng độ quần sanh.

Mây trắng đã tỏa khoảng chùa núi

Suối chảy không truyền tên trên đời

Rừng xa chẳng nghe khua chuông khánh

Năm canh chim ẩn hót lời xuân.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Khế Tung)

Thi hào sao tốn đêm hang hốc

Phẩm cách cao thấp suốt sáng bình

Chưa xét trước cửa không trăng đến

Chỉ kinh trên chiếu có gió sanh

Khích Siêu tuổi trẻ quá cao ẩn

Trang Tử tài hùng chẳng gần danh

Ngày mai ông về người đi lạc

Chớ dẫn Bình thúc hỏi hư thanh.

TIẾP VẬN VÂNG HÒA (Duy Ngộ)

Đạo An riêng nối gót Tương Dương

Thơ hay nhác xem Tháp Trú bình

Nhà tre vài gian đã mấy năm

Áo cỏ ba sự ngạo bình sanh

Phóng bộ dưới rừng gom vết lẽ

Khó học người đời tham sách lớn

Đèn lửa đã tàn vui chưa mỏi

Gió sớm liệu mưa cửa đánh vang.

MỪNG CÔNG TẾ XUNG HỐI ĐẾN THĂM (Khế Tung)

Thanh Khê vài khúc núi mấy trùng

Núi sâu chiều tối đã khua chuông

Chợt nghe hành khách nói trước cửa

Lại tìm vết người ẩn dưới rừng

Mới tiếp phong lưu rất lịch lạc

Lại giăng đèn lửa gấp đón mừng

Chẳng phải tiện đi ngờ không đãi

Đã có kê vàng trong cối xưa.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Dương Bàn)

Vài trăm chiêu đề ẩn đầy núi

Mênh mông đâu lại rành chuông ông

Xuân ngậm chưa được Hoàng Lý báo

Đường chuyển chỉ tầm vết chân nai.

Am ở bên trăng lớn không tỏa

Hứng lại ngoài trời bỗng gặp đây

Người mù chẳng cười áo mũ khách

Cũng có Hồng lai đãi mướn xay.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Duy Ngộ)

Mây trắng biển xanh lớp chập chồng

Tựa nhà xa nghe cách Đảo chuông

Trên trăng lại không người ồn náo

Tuyết sâu không rõ vết Hổ đi

Thi Thư cùng vui chong đèn luận

Trà quả tợ nghi gặp trong mộng

Cởi giầy trò chuyện vui vô hạn

Lò ẩm lạnh un Nhật cao xay.

ĐẾN LINH ẨN GẶP MƯA, TRÌNH PHỔ TỪ VÀ HAI THI ÔNG (Dương Bàn)

Già núi chưa dung khách thăm núi

Nên dẫn trận mây bít cửa vào

Mưa giục sắc chiều ngưng các ngọn

Sấm tiễn tiếng Xuân rơi sau thôn.

Đêm nay rừng xanh ngại trăng lên

Người xưa tóc bạc ôm thơ luận

Lại chầu núi nước trọn nỗi xa

Sách trượng cùng theo xét khe nguồn.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP. (Khế Tung)

Mây chiều sắp mưa khổ rối ren

Nhìn mưa dẫn ông tựa cửa chùa

Chim bay sợ sấm về sau đảo

Mai rơi dòng nước ra trước thôn.

Danh sơn còn đây nào phải đi

Thắng sự mà nay lại khéo bàn

Huống có Thiền ông thông Diệu lý

Bồi hồi trọng thực gõ nguồn chân.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP. (Duy Ngộ)

Mưa rửa các núi sắc đẹp phân

Một gậy hai giầy đến cửa Tùng

Bên trời mây tan tranh về động

Ngoài đảo tiều phu mỗi chiếm thôn.

Lâu mặc bào xanh tâm đã chán

Cùng nhìn đầu bạc việc thôi bàn

Các ông hỏi nhỏ mai vàng lão

Phải tin sông Thiền riêng có nguồn.

CÙNG CÔNG TẾ XUNG HỐI NGHỈ TẠI LINH ẨN ĐÊM TRỜI LẠNH (Khế Tung)

Không ngủ lại nấu trà Bắc uyển

Đèn lạnh rơi hết còn lại hoa

Đêm khuya mưa qua hình núi hiện

Trời lắng không mây trăng đẹp bày

Lại vui cửa Tăng sáng tợ ngày

Chớ luận người đời việc như ma

Huống gì Chi Hứa đều hay phú

Đâu ngại đề thơ trên lụa biếc.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Dương Bàn)

Gió núi cũng hợp ý người núi

Cuốn hết trời phân quét tuyết hoa

Trăng sáng ngang lầu tình đã hứng

Mây biếc rơi giấy câu đẹp bày

Thiên oai chợt tạnh nên thông vật

Tiên bạn tiện cùng hợp họ ma

Các động đã tiêu cây rừng vọng

Nằm nhìn tinh đẩu cách cửa the.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Duy Ngộ)

Đánh lùi ma ngủ lại châm trà

Mở bày văn quyển lóa mắt hoa

Mừng gặp đêm dài thân tuy khỏe

Gắng hòa thơ mới hứng chưa hay

Gió nhẹ tiếng vượn tợ phạm âm

Trăng sáng bóng Sam kín như ma

Tháng lạnh chong đèn trùng bay hết

Nào hẳn ân cần bịt lụa xoa.

SỚM QUA THIÊN TRÚC TRÌNH MINH TRÍ VÀ HAI LÃO ĐỒNG ĐI. (Dương Bàn)

Mưa đêm Linh Phong nằm giường trúc

Bình minh guốc gỗ đến Vân Đường

Trước cửa mưa qua suối mới đầy

Trên đá gió xoay hương cỏ cũ

Núi ôm tiếng chuông tròn chẳng tan

Mây bày mặt ngói lạnh không sáng

Lý Công chớ ngại thơ cùng não

Ngày nay cùng đi đều họ Thang.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Khế Tung)

Khe Bắc đêm tựa Thiền xá ngủ

Núi Nam nay hỏi giảng sư đường

Mới đi đường Tùng mến sạch sớm

Kịp qua cầu đá nghe hương lạ

Sắc trời sưởi ấm các hốc lắng

Khí tanh vọt biếc mấy ngọn sáng

Đạo Tiêu chuộng khách sao cao đến

Thay uống bọn tôi cùng diệp Thang

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP. (Duy Ngộ)

Sớm qua chùa dưới Phiên kinh đài

Cùng ông đồng đến Tổ sư đường

Trước sân Quế tía lá đừng rụng

Trên đá mai hồng hoa tỏa hương

Ra động mây che bóng rẽ xa

Nhật treo tùng lạnh lọt trong sáng

Tạ ông mời cơm phải không nhường

Chẳng hứa trái thời dâng trà Thang.

ĐÙA VUI BÊN CẠNH NAM GIẢN, TRÌNH CÔNG TẾ XUNG HỐI (Khế Tung)

Cùng dẫn nhau lại bên khe biếc

Núi rừng tuyết hết nước dông dài

Chưa nên đuổi chim xuống bờ rêu

Trước cùng nhìn cá cọt cầu đá,

Trời lặn cát lạnh cò tự nhóm

Năm hết vào Xuân cỏ ngậm hương

Bào chiêu Thang Lão phải đồng vịnh

Sao hẳn nhân gian việc bộn bề.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Dương Bàn)

Khe Nam gió trong thổi vi vu

Dưới rừng cùng lại Bạch nhật dài

Mây xa đá sâu liền Thứu lãnh

Nước lạnh cát cạn tợ cá cầu.

Gá hỏi lão quê về việc trước

Bạn nhàn người ẩn hái các hương

Lại muốn cùng nguồn tình chưa đã

Biết ông giận tôi bèn trở về.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP. (Duy Ngộ)

Vén mây qua được Nam lũng đi

Dòng nước chảy ra một khe dài

Đá bàng ai chồng vá bờ khuyết

Tùng già tự ngã thành cầu nguy.

Chim cát gọi mái từng dức lác

Thuốc núi nhả sắc thường thoảng hương

Đông đi Xuân lại núi thêm đẹp

Mừng ông cùng không bận việc trần.

ĐẾN CHÙA THIỆN THƯỢNG THIÊN TRÚC TRÌNH ĐÔNG SƠN, TRỌNG LINH, XUNG HỐI (Dương Bàn)

Vào rừng đã mừng vượn chim vui

Cùng ngạo phù sanh thắng lớn về

Ngoài thân phải quấy mây chẳng buộc

Trong xã lưu luyến mưa tương quan.

Rèm kiệu tịch mạc trên Bành Trạch

Chống gậy phong lưu giống Đức Sơn

Gởi lời cát hồng nước dưới núi

Chớ chảy mộng trong lạc người đời.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Khế Tung)

Cùng phỏng tìm xa chùa đảo sâu

Bèn theo lão quê bán củi về

Chim đậu đã yên người mới đến

Sắc chiều tuy đượm cửa chưa cài.

Đêm nay phòng núi thôi hỏi pháp

Sáng ngày guốc lạp đạp núi leo

Bình sanh bạn lành rất khó gặp

Chớ nhàm cùng dắt tịch mặc theo.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Duy Ngộ)

Trời lạnh mưa nhỏ ngày sắp chiều

Bùn trơn ai cấm đánh ngựa về

Hang cát suối nhả kêu quyết quyết

Rừng trúc chim về hót oan oan.

Hãy nhìn tạ khách phải mang giầy

Chớ tham chi công riêng mua núi

Phương ngoài luận giao tình chưa cạn

Nguyện bồi đến già mây trắng giăng.

CÙNG CÔNG TẾ, XUNG HỐI ĐẾN THIÊN TRÚC, KIÊM GIẢN TRÌNH THIỀN LÃO BÁ CHU (Khế Tung)

Mến đây tiêu nhiên núi tùng sâu

Thi nhân mời tôi đến cùng tầm

Mênh mông trời lạnh vừa tan mốc

Mù mịt mây dày lại kết râm.

Am Thạch buông lòng về kịch thưởng

Kiểu Nhiên nhân hứng ngậm thanh ngâm

Chủ nhân khuyên dừng cửa thiền nghỉ

Huống gặp hương mai tỏa ngát rừng.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP. (Dương Bàn)

Chớ hỏi bờ vượn đường chim sâu

Dắt gậy mang giầy bạn ông tầm

Trong núi Quế tử kinh đêm lạnh

Sau tuyết hoa mai ép nằm râm.

Muốn ở lại gặp mắt xanh ngó

Cùng nhìn phải hết tóc bạc ngâm

Năm sau nếu tiếp Cao Tăng Truyện

Chưa buông Thang Hưu với Đạo Lâm.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Duy Ngộ)

Thường trước thơ Thiền ban hợp sâu

Thay lại người ngoài việc u tầm

Mưa thừa khe hóc dòng lạnh hưởng

Năm yên sanh sam già biếc râm

Gót bày chẳng ngại say Đào lệnh

Phong lưu lắm học lạc sanh ngâm

Sơn ông mở giường mời thanh thưởng

Chưa buông Hiền trước thắng Trúc lâm.

DỪNG NGHỈ THIÊN TRÚC, LẠI TẶNG THIỀN SƯ ĐÔNG SƠN VÀ XUNG HỐI. (Dương Bàn)

Trọng Linh biên thuật thẹn biết mình

Xung hối thiên chương trộm thưởng âm

Thắng bạn đều yên vui núi nước

Thần giao đã quá tuyết sương sâu

Trước đèn tự cười việc bình sanh

Sau mưa một đêm lại hận tâm

Cùng kiểm chớ dạy thơ gián đoạn

Canh khuya đồng nghe vượn đêm ngâm.

TIẾP VẬN VÂNG HÒA (Khế Tung)

Thẩm hầu tài tuấn trùm rừng Nho

Thơ ngữ kinh người vàng ngọc âm

Biển học bình sanh thẹn ta cạn

Nguồn từ ngày nay tham ông sâu.

Mạnh nhìn Lão cách phải căng mật

Vui nghe Thanh ngôn lại rửa tâm

Xướng nối tạm hay dung nhiều câu

Tràn bồi lương phụ tiếp cao ngâm.

TIẾP VẬN VÂNG HÒA. (Duy Ngộ)

Đèn lửa xanh tàn mây chùa núi

Tiếng vượn kêu dứt âm còn vang

Sọt mai tuyết trắng gió xuân gần

Núi mưa bồn nghiêng khe nước sâu.

Trái vết đời, mến vết chim cao

Kết tâm giao hợp tâm Tùng lão

Đáp ông câu hay không từ mới

Nhọc quẩy ruột thơ suốt bày ngâm.

NGHỈ TẠI CHÙA THIÊN TRÚC, PHÚ NGHE TIẾNG SUỐI TRÌNH HAI LÃO. (Dương Bàn)

Ta có suối trong hứng

Bình sanh mến thủy kinh

Núi lúc không vỡ lỡ

Đêm lắng chuyển lạnh lạnh

Ngầm mạch lại xiết gấp

Tiếng trong ra lẫn mờ

Trăng lạnh gió không vọng

Gối cao cùng ông nghe.

ĐỒNG PHÚ NGHE TIẾNG SUỐI (Khế Tung)

Năm tàn ngủ giữa rừng

Mới nghe huống đêm tạnh

Súc lạnh tỉnh mộng khách

Người ẩn thạch thất thanh.

Ai người hay vì ta

Ghi tiếng đàn này vào?

ĐỒNG PHÚ NGHE TIẾNG SUỐI (Duy Ngộ)

Khe suối nơi tôi ưa

Sơn xá lắng không ồn

Mạch Xuân sanh mây đến

Tiếng đêm lại trước gối

Gió dừng chẳng động tre

Trăng lên vượn chưa hú

Trên đá kêu quá gấp

Lạnh lẽo hồn mộng thanh.

TIỄN ĐƯA CÔNG TẾ VÀ XUNG HỐI XUỐNG NÚI, KIÊM GIẢN DỪNG GHÉ LÝ TƯ VĂN (Khế Tung)

Mấy ngày dạo núi tản tuyết hiếm

Cùng theo Lão quê cũng vong cơ

Vừa thường trong động mây yên nằm

Lại nhớ nhân gian năm cuối năm

Đêm hoa mai rụng khắp đầy đường

Gió ngậm sắc Xuân tự thổi áo

Nhờ ông vì nói đạo Vương Tôn

Âm tín trọn phải gởi chim bay.

TIẾP VẬN VÂNG ĐÁP. (Dương Bàn)

Cuối năm gió Đông quét thúy vi

Đồng nhìn phương liễu phá xuân cơ

Ba đêm nghe nước đều không mộng

Bốn ngày lên núi chưa chịu về.

Già quê chỉ nhờ mây đưa khách

Người nhà nên cười mưa thấm áo

Thơ ông kiêm giản công tử đẹp

Chỉ sợ đãy nghiêng một đêm bay.

TIẾP VẬN VÂNG HÒA. (Duy Ngộ)

Vời dẫn đồng xanh bên thôn đi

Nhiều ngày núi biếc có nhiều đời

Tiếc đến Vĩnh A-lan-nhã biệt

Trở qua Linh Ẩn vượt đầu về.

Mây núi chứa tuyết mờ đường tiều

Đá nức suối mới vẫy áo khách

Thưa hội chưa do bồi Đế thích

Tâm theo mây chim vào thành bay.

DẠO NÚI VỀ GẶP MƯA TRÌNH TRỌNG LINH, XUNG HỐI (Dương Bàn)

Chín dặm cửa Tùng lúc tuyết qua

Rèm kiệu điểu điểu ngại cành tùng

Mưa giữ khách đêm lại liệu rớt

Gió tiễn người đi cũng thổi ngã

Hoa bày chợt kinh Hoàng Hạc lại

Trong tai còn vắng tiếng vượn buồn

Sáng mai chớ mang giầy lên núi

Khá lánh mùi ông tạ khách nhi.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP. (Khế Tung)

Nghiêm Duy, Linh Triệt lúc xuống núi

Lánh mưa từng nghe ngại cành cây

Cuối năm sương lạnh nào đủ sợ

Trong ống sắc xuân đã kham thổi.

Gió ngậm chuông ngân ngưng lại tỏa

Nước kết tiếng khe nghẹn lại buồn

Đánh cỏ đồng chơi ông chớ cười

Mới Bình nguyên là chăn Dê non.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Duy Ngộ)

Cao hứng chưa chịu thôi thơ thanh

Bỏ kiệu lại nâng lược cành dẻ

Tùng Bách xanh tươi mưa xuân rửa

Khói mây nhẹ mạnh gió khe thổi.

Tiều về sau núi liền tiếng hát

Nai qua trước khe mất bạn buồn

Chớ nói về nhà chịu vắng vẻ

Đào Tiềm tự có năm (05) trẻ con.

TRONG NÚI NHỚ LẠI LÃO ĐÔNG SƠN

(Dương Bàn).

Dạo núi hứng phát riêng tìm ông

Guốc bày gậy trúc quanh bốn phía

Bắc núi nhìn mây quên chế sự

Nam khe nghe nước được trời chân.

Danh cao lặng lẽ còn Tăng sử

Dưới rừng tợ người Tấn phong lưu

Ngày nào Tỳ Bà khổ tranh thục

Tức đi chưa kém Xuân năm rồi.

TIẾP VẬN VÂNG HÒA. (Khế Tung)

Việc ông tiêu dao vào mây loạn

Cùng ông nối gót khắp gần khe

Giữa rừng nghe chim nghe riêng thích

Ngằn khói nhìn núi thấy chẳng chân

Khe nước chỉ hay bận tiễn khách

Hoa đá chẳng mở giữ người lâu

Nhạc trời lại có Long môn ước

Thắng hội nên phải đến đầu xuân.

LIỀN ĐƯỢC CÔNG TẾ XUỐNG NÚI, GIỮA ĐƯỜNG BÀY HAI THIÊN BỈ TƯ KHÔ CẠN VÂNG HÒA CHẲNG RỖI TẠM XIN BÃI XƯỚNG (Khế Tung)

Thiên thơ để rơi cửa lão quê

Lại được Ngu Khanh ngọc vài cành

Quái tợ giao long ra nước cũ

Thanh như Nhật nguyệt in sông thu.

Tiếp ngâm nào chỉ khoe núi đầm

Biện nhã trọn phải buộc Quốc bang

Vì báo nhà thơ tướng mạnh nói

Tuyết hết thôi xướng tâm đã hàng.

TIẾP VẬN VÂNG ĐÁP. (Dương Bàn)

Mấy đêm luận thơ ngồi cửa đá

Mến ông trăm bài hay nào bằng.

Dẫn đồng quê hướng lấn trăng lẽ

Não loạn nguồn từ vọt đại giang

Vài trang chợt nhiên đến núi trúc

Ngàn năm còn rọi tỏa Ngô bang

Tương tư chưa khỏi lại lừa lọc

Chờ dựng cờ phan tức dối hàng.

XUỐNG NÚI ĐẾN GIỮA ĐƯỜNG GỬI THIỀN SƯ VĨNH AN (Duy Ngộ)

Tùng hàng chưa hết đức xoay đầu

Mưa lạnh bàng đà đã tạm ngưng

Nhìn biển bên gác mây giăng phủ

Chơi Xuân dưới cầu nước đổ tuông

Am núi chợt lìa bàn nói xa

Chùa thành sắp về đầy mặt thẹn

Phải biết biên sách đồng Hộ pháp

Dằng dặc việc người đầy bắt tù.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP. (Khế Tung)

Chợt nhớ trong núi người bạc đầu

Cuối năm đến nhìn tuyết mới tan

Thiên thơ thấy thưởng đều cao hứng

Tạ khách cùng theo chẳng tục phàm.

Đầy có núi mây cúng đêm nằm

Huống không đất ăn đầy buổi thẹn

Mến ông ngâm vịnh rất kham nghe

Âm thanh vàng ngọc thắng sở tù.

CÔNG TẾ VÀ XUNG HỐI XUỐNG NÚI, NGÀY SAU DÂNG GỬI (Khế Tung)

Tôn Xước từng theo Chi Tuần chơi

Ngàn năm người bảo hai phong lưu

Tham ông mến đây giẫm guốc gỗ

Kết bạn tới lui chung một gò.

Áo lạnh tuyết sương còn chưa bỏ

Cao hứng mây trăng chịu gom thâu

Mê thơ trọng Đạo đều không sánh

Đáng địch đương thời muôn cửa hầu.

TIẾP VẬN VÂNG ĐÁP. (Dương Bàn)

Tiếng vượn chưa rơi tiếng chim buồn

Măng mọc hoa nở khe nước trong

Lại đối gió Xuân kinh tiết vật

Đầy nghĩ già quê tựa rừng đồi.

Người xưa đắc đạo lắm sâu ẩn

Hiền giữ biết danh quý sớm gom

Dưới rừng từng qua ông chớ lại

Tự nhìn cốt tướng chẳng Phong hầu.

TIẾP VẬN VÂNG ĐÁP. (Duy Ngộ)

Ngày nay nghĩ nhớ ngày qua vui

Hai ông nhân hứng tợ đua đòi

Xa tìm hóc sâu đi kéo guốc

Từng đến trong mây nằm gối đồi.

Bờ trúc hoang sơ sáng của loạn

Mai núi rụng rơi hương chiều gom

Hợp nên lại hỏi Lão Đăng Châu

Cùng hẹn cao tài Thẩm ẩn Hầu.

TIẾP VẬN VÂNG HÒA. (Khế Tung)

Nhạc trời đã cùng rộng bày đi

Lại ra phong trần ngoài lưu tục

Rượu Thánh hết tài chẳng hết nỗi

Thơ Tiên đều muốn tiếp gò đồi.

Thiên Chương quá chỗ núi sông động

Bút nghiên lúc rỗi mây mưa gom

Huống có thanh danh đều nhờ lắm

Cùng bay Nam bắc động Vương hầu.

CUỐI NĂM VỀ LẠI TÂY Ổ GỬI CÔNG TẾ VÔ BIỆN

(Khế Tung)

Nhân hứng bên khe đi

Nhưng từ dưới rừng về,

Hương mai báo tin xuân

Sắc trời ấm áo người

Tóc bạc nghĩ về xa

Dòng trong gặp lại hiếm

Chim đồng nào hội ý

Cùng nhìn hướng củi bay.

TIẾP VẬN VÂNG HÒA. (Dương Bàn)

Nghe nói Am tây đẹp

Đằng Châu sợ chẳng về

Tùng lâu năm ăn được

Lánh đời áo cỏ thay

Đảo núi tuyết đã tan

Đầu rừng mai cũng hiếm

Còn mến hai lão Thiền

Câu hay đến cửa thành.

TIẾP VẬN VÂNG ĐÁP. (Biện Nguyên)

Thả bộ dòng khe lắng

Nguồn sâu hứng chưa về

Chim chiều đậu trúc tuyết

Tuyết tàn rưới áo Thiền.

Buông ý bờ trời xa

Cuồng ngâm người lạc hiếm

Thơ thành gởi bạn tôi

Khí trong động cửa rừng.

TIẾP VẬN VÂNG HÒA. (Duy Ngộ)

Tóc bạc Lão Đông sơn

Rừng xanh núi Tây về

Chim chiều đậu trúc tuyết

Sương tàn rưới thiền y

Tài cao luận khó địch

Riêng theo đi cũng hiếm

Thẹn ông gởi tiều phu

Câu hay ra cửa núi.

GỬI THIỀN SƯ ĐÔNG SƠN. (Dương Bàn)

Trăng cao nằm rừng Tây

Nhàn lẽ riêng thấy ông

Gậy lê dò khe nước

Thực gối nhìn núi mây

Nai qua người nào thấy

Vượn hú chỉ tự nghe

Thiên chương biết mấy bài

Gởi tôi chẳng từ cần.

TIẾP VẬN VÂNG ĐÁP. (Khế Tung)

Chợt nhiên ẩn dưới rừng

Đạo tôi khác phu quân

Tập nhẫn như cỏ ngầm

Quán thân tợ áng mây

Tình người không ý nhiễm

Hạc khóc có lúc nghe

Tạ khách thơ nhớ gởi

Mến ông hứng cần đây.

Dương Bàn đem tuyết vọt lên lầu vàng, xa trông về phía Tây núi nhớ Trọng Linh, sợ hãi chợt có phong xa vời thế sự, nhân nghĩa Vương Huy ở Sơn Âm trong đêm tuyết riêng chước, tứ vọng Kiểu Nhiên, bồi hồi vịnh thơ Vưu Thái Xung Chiêu Ẩn, chợt nhớ Đài Quý đi thuyền con cảm hứng. Tôi hận chưa được đến, tạm gởi bài thơ này.

Nhà ở Tây Hồ mây trên đảo

Tuyết sáng sắc nguyệt lại xâm hồn

Hứng đến cháy tràn gieo không lão

Thơ nghỉ mênh mông mắt chánh mờ.

Nước Tấn áo mão tìm xứ nào

Lương triều Điện các nghiễm nhiên còn

Nghĩ ông chẳng kịp sơn âm tối

Xa trông tùng biếc nghe vượn kêu.

TIẾP VẬN VÂNG ĐÁP (Khế Tung)

Sắc mờ rừng rậm tuyết lẫn mây

Người xưa ở đây động ngâm hồn

Khói ngưng lửa lạnh muôn nhà lắng

Sắc nước cảnh núi trọn đêm mờ.

Hứng phát Tấn Hiền xưa trước xa

Thơ truyền chùa vắng gần nay còn

Xuân về hang hốc lắm cây đẹp

Đồng muốn lay ông nghe vượn kêu.

GỬI KHUYÊN XUNG HỐI CHÓNG HÒA CHUYẾT THẬP

Xung Hối tài thơ Tăng lẫn Nho

Rất mến chờ ngươi trẻ áo bào

Ngàn bài cảm hứng không ai địch

Ba mươi năm công cách rất cao

Tóc bạc liền xuân nay càng mạnh

Thanh ngâm suốt lão nào chối lao

Mai nào mới chịu mang châu ngọc

Tức báo Tiên nhân kéo cây đào.

TIẾP VẬN VÂNG ĐÁP. (Duy Ngộ)

Cửa Đổ ai lại nhớ bọn tôi

Già sợ xuân lạnh quấn áo bào

Biếng dối xưa nay nhọc tự cười

Xướng đáp nay lại sợ ông cao.

Từng không Đạo Dự ồn ào tỏa

Nhàm nắm Mật tỳ khổ khổ lao

Câu hay chợt lại thúc câu thực

Như đem quả túc bức Tiên Đào.

NĂM MỚI MƯA SUỐT KHÔNG NGƯNG, GỬI CÔNG HỐI, KIÊN GIẢN VÀ HIỀN LỆNH CƯỜNG CÔNG

(Khế Tung)

Giao lạnh vừa mừng hoa năm mới

Cảnh vật râm râm lại một tuần

Mây đeo trời cúi rủ ruộng đồng

Mưa chứa ngày Xuân tối mê người.

Sao buồn đèn lửa phòng trăng sáng

Liền gọi nhà thơ tiếc lệnh thần

Đào lệnh mà nay nằm sông nước

Tựa lầu ngâm ngóng lại ai thân.

TIẾP VẬN HÒA ĐÁP (Dương Bàn)

Cửa Đổ nhàm nghe tiếng mưa hoài

Vì tiếc gió xuân chỉ chín tuần

Ôm đánh hoa núi sắp buông Hạnh

Lần tìm năm tháng người đã qua.

Lúc nào vui thích đến Nam giản

Mỗi đêm không tới ngóng Bắc thần

Ngồi buồn bởi không xe ngựa khách

Riêng thương thơ bút mạn tương thân.

TRỘM THẤY THƠ MƯA LÂU CỦA TRỌNG LINH LẠI NÓI Ý TÔI VÀ CÔNG TẾ NGÂM THEO, LIỀN TIẾP VẬN VÂNG HÒA (Chí).

Thơ hứng kéo lôi ngày ngày mới

Đầu năm mới phá mưa hơn tuần

Xưa đạo đã được công bộ mới

Câu hay nay gặp Hưu thượng nhân.

Ngoài mây rong tâm liền nước đá.

Bên sông lay đầu ngắm trời sao

Bùn sâu chưa mến tìm guốc núi

Ai cùng Tây am gậy giầy thân.

LẠI TIẾP NGUYÊN VẬN. (Chí)

Ngâm nghĩ nào hay năm tháng mới

Vừa oanh hót mưa sớm hơn tuần

Đẹp xinh tre đồng thông nước lạnh

Tẩy rửa mai sông lạnh chiếu người.

Thứu lãnh đều chơi nhọc mộng ngủ

Hổ Khê một cười còn đến tham

Ngàn vàng chữ tục hình cuối thiên

Vết chưa tương đồng ý đã thân.

LẠI TIẾP VẬN DÂNG GỬI CƯỜNG LỆNH (Khế Tung)

Chầm chầm năm trôi năm lịch mới

Tháng hai ngày Xuân chưa đầy tuần

Làm sao muôn dặm mây xanh sĩ

Lại hỏi Song Phong tóc bạc người

Thơ nghĩ nhã kinh ngậm lão cách

Phong Thần thanh sảng tiếc phương thần

Huống nghe Ngạo lệnh Đào Nguyên Lượng

Cuối năm phải lại cùng ta thân.

LẠI TIẾP VẬN VÂNG ĐÁP. (Chí)

Ngàn năm mấy việc thảy mới thay

Muốn gửi trước đi đầy quá tuần

Mưa dãi mây đen ngăn khách tục

Vượn hú chim bay bạn ẩn người.

Thong dong kịch luận biết ngày nào

Đều khơi thiên đẹp ổn lúc này

Bốn biển tiếng sáng chẳng Tạc Xỉ

Đạo An danh trọng như là thân.

ĐÀM TÂN VĂN TẬP

QUYỂN 19

PHỤ LỤC TRƯỚC THUẬT CỦA CÁC SƯ

LỜI TỰA

(Thích Hoài Ngộ biên thuật)

Xưa kia, Bồ-tát Hiền Thủ ở trong hội Hoa Nghiêm dùng kệ tụng để đáp Đại sĩ Văn Thù, tán thán Bồ-tát hay chỉ bày đồng thế gian rằng: "Nhã tư uyên tài là vua trong văn từ, ca múa đàm nói là điểm vui thích của Đại chúng". Tin ở văn đó hay hiển bày Đạo tế vật, đâu riêng ở nay ấy ư? Từ xa xưa ở đời chư Phật trong các phương không đâu chẳng vậy.

Mới đầu, lúc thiếu thời, tôi rảo khắp các Tùng lâm ở bốn phương, phỏng tìm thầy bạn, chuyên Đạo cầu học. Vì có học đòi chí ý của các bậc Cao Tăng thời xưa trước chẳng ngại ngàn dặm cầu thầy. Ở trong mọi người đông đúc, trầm lắng tự khuyên răn ý khí đó. Như Thượng tướng Quân mang ý muốn dựng xây nước nhà, trước tiên phải xa địch quốc mà vừa đánh vừa làm, chẳng màng việc ăn ngủ.

Nghe chỗ gọi là văn cao, hạnh vượt, Đạo lớn, thức xa của Thiền sư Minh Giáo ở Đông Sơn, thấy gặp văn họa do người trứ thuật, không gì tôi chẳng ghi lục gom thâu cất giữ đó. Lúc đến núi Linh Ẩn ở Tiền Đường, thì có được "Hành Nghiệp Ký" của Đại sư do Trần lệnh cử ở Gia Hòa soạn thuật khắc ghi trên đá. Cuối bài đó ghi rằng: "Sư, từ Định Tổ đồ trở xuống thì gọi đó là "Trị Bình tập", lại còn có "Gia Hựu tập", tổng cộng hơn sáu mươi vạn từ, mà người cháu ngoại của Đại sư là Sa-môn Pháp Trừng khắc ghi kính phụng cất giữ để làm tin cho đời sau tiếp thừa mở rộng bản đó. Trừ "Chánh Tông Ký" và "Phụ Giáo Thiên" đã nhập tạng, ngoài ra đều còn ở cất giữ ở trong các thất của chư tăng tại Cô tàng Ngô sơn".

Tôi cố sai bảo người đến núi đó nơi có chư Tăng ở để tìm hỏi mà vắng vẻ, không biết đó tại đâu, luôn chỗ nhờ cậy chẳng có được người đó, mất chỗ gìn giữ cất chứa, mà người làm việc khéo giỏi lại chuyển dời đến ở nơi khác!

Đầu niên hiệu Đại Quán (1107) thời Bắc Tống, tôi đang ở nơi thất Từ Hàng của Nghi chân Trường lô, đang ở trong chúng đông, có được Sa-môn Cảnh Thuần thượng nhân ở Hồ Nam một ngày nọ vào thất tôi, đặt một tập lớn trên chiếu mà nói: "Đây là Toàn Tập của Đại lão Khế Tung, mà tôi đã kín cất giữ bấy lâu, nay nghe Sư tha thiết kính mộ Di văn đó, nên tôi xin dâng tặng sư". Tôi được đó mà vừa kinh sợ vừa vui mừng, nghĩ đó là chỗ trời cùng biết mà trao cho tôi vậy ư? Như có được vật báu trân quý vô cùng vậy!

Trong đó, từ Hoàng Cực, Trung Dung mà trở xuống cả thảy gồm hơn năm mươi luận, cùng với Thư, Khải, Ký, Biện, Thuật, Minh, Tán, Võ Lâm Sơn Chí, các tạp trước... ước có hơn mười sáu vạn ngôn từ, đều là những thứ ngày trước nghe tên mà chưa kịp thấy đó. Tuy văn lý ít có sai lầm, đều so sánh tuyển luyện thuyên thứ, hầu như mới đầu thành tập, hẳn khả quan vậy. Lại mong muốn bản khéo so sánh rõ thì chẳng do đâu có được. Sau đó, tôi lại gặp Chu Cách Phi ra trấn thú Kiền Châu trở về và có được tập văn "Phi Hàn", cả thảy gồm ba mươi bài, hơn ba vạn ngôn từ. Vì lại gặp phải binh lửa mà tản mất, bèn chưa thể đúc kết tập đó. Gần đây lại được Bản đó ở Đông Lam Ngạn Thượng nhân tại Ngự Khê, mới cùng đem bản khác ngày trước tôi có được ở Khuông Sơn mà so sánh đó. Văn tự rất thô suất sai lầm, mới dùng Hàn văn chỉnh lý mà chánh đó. Nhưng các thứ của Đại sư trước thuật không được lưu truyền đó mà rơi lạc lắm nhiều vậy. Như "Khúc Ký Hành Trạng Pháp sư Từ Vân ở Thiên Trúc", "Bia chí của hai Đại sư Xiêm, Cần ở Trường Thủy", "Thuật xá-lợi Hành Đạo", "Bia văn Đạo giả Xiêm ở Khuông Sơn", "Lời tựa Định Tổ Đồ", đều do tôi tự thấy được ở bản đá, bèn khắc bảng mà lưu truyền đó. Nay gom tất cả để nhập tạng "Chánh Tông Ký Định tổ Đồ" cùng với Văn Tập này... hợp tính đó, mới được hơn ba mươi vạn ngôn từ, ngoài ra thì tuyệt nhiên không nghe thấy vậy. Như nay nêu cử điểm biên ghi cho là có hơn sáu mươi vạn ngôn từ thì đã mất một nữa vậy. Than ôi! Tiếc thay.

Nay đem "Hạnh Nghiệp Ký" do Trần lệnh cử soạn thuật làm quyền đầu, quý ở thấy được vết tích thế hệ nối dõi Tổ tông, xuất thế đi ở của Đại sư, và phong thái tiết tháo kỳ đặc đạo hạnh vĩ đại, Đạo cáo đức thắng xa vượt nơi đời của Đại sư vậy. Lại tiếp thêm "Sách phụ giáo" gồm ba phần thượng trung hạ làm ba quyển trước. Vì văn từ do Đại sư trứ thuật, chí ở thông hội Nho Thích để dẫn dụ các hàng Sĩ phu, soi gốc biết tâm cùng Lý thấy Tánh, mà vắng bặt tiếng ganh ghét phỉ báng phải quấy. Lại đem "Luận Chân Đế Vô Thánh" nhiếp ở sau "Sách Phụ giáo" và "Tán thán Đàn kinh", để nêu bày chí của Đại sư chuyên ở việc hoằng tán Đạo thắng diệu u viễn sâu rộng của Phật, bậc Đại Thánh nhân Vô thượng của chúng tôi không ở nơi văn tự ngữ ngôn. Đó chỗ gọi là yếu chỉ của "Truyền riêng ngoài giáo", mới thấy ở việc làm đó vậy. Nên cuối văn tán thán đó nói là: "Nêu bày pháp chẳng phải văn tự, nên tông của Bậc Chí Nhân chuộng ở mặc truyền vậy". Lại nói: "Thánh nhân như xuân đào mà phát đó vậy. Chí nhân như Thu rưới rưới mà thành đó vậy". Đó có nghĩa là trọn kết quy về tịch mặc vậy. Nên ở "Chân đế vô Thánh luận" đúc kết rằng: "Phàm, tri giác của Thánh nhân là ảnh hưởng của Chân Đế, là phan duyên của vọng tâm vậy". Nhưng người học có chí ở ngoài văn tự xem có hai thuyết đó, đâu chẳng ít cảnh răn ở trong ư?

Và, "Phụ giáo tập" đó với bản cũ đã trải qua nhiều lần khắc bản, nên tuy thạnh lưu truyền ở đời, mà văn nghĩa sai thoát ước có hơn sáu mươi điểm, nay đều dùng kinh sách khảo xét mà chánh đó. Người xem có thể lấy bảng cũ mà tham đọc đó thì sơ suất sai lầm đó có thể xét rõ vậy. Nay từ "Luận Nguyên" xuống đến các bài "Tán Từ", ước làm mười hai quyển, tiếp theo trước thành mười lăm quyển. Xưa trước đề tên đó là "Gia Hựu Tập". Còn văn "Phi Hàn" xưa trước phân làm ba mươi chương, nay ước làm ba quyển, tiếp theo trước thành mười tám quyển. Lại đem các bài "Thơ cổ luật", và "Du sơn xướng hòa" gồm một trăm hai mươi bốn bài, phân làm hai quyển. Tổng cộng thành hai mươi quyển. Và đặt tựa đề là "Đàm Tân Văn Tập", để nêu bày chẳng quên bản đó vậy.

Nhưng, Đại sư thường tự nói là: "Nhân sanh ở thế gian, nhàn là Đệ nhất". Bởi đó tự được thú ở trong nhàn, nên các Thơ của Đại sư làm, tuy chẳng lắm phong nồng hoa lệ, mà phong điệu đó cao cổ nhã đàm. Đến như biên tả đó, chí buông nhớ, có phong thái xa vượt đời lướt cao mây, cũng có thể tưởng thấy được người đó vậy. Đọc xem thư của Đại sư gửi cho Nguyệt Công Hối, tự nói: "Chí tôi ở tại Nguyên giáo" mà hành ở "Hiếu luận". Tôi xét rõ thư đó, thì công ở "Nguyên giáo", Phi Hàn", hành ở "Thư Tăng Hiếu luận", đức ở "Chí thượng Viễn Công", mà hiển bày văn ở Ảnh đường nói ở "Tán thán Đàn kinh" và "Luận Chân Đế vô thánh". Văn đó cao trội thắng xa tuyệt vượt xưa nay thì thấy ở "Võ lâm sơn chí". Nên ở lời bạt sau đó nói: "Nhân phong tục núi sông đó ưu thắng, muốn ném vất tài lực đó để gom thâu cảnh thú đó vậy, mới làm Võ lâm sơn chí". Nhưng tìm cầu người biết ngôn xét âm ở đời, cũng chẳng khó người đó ư? Đại sư tự mong sách đó đến bái yết Thiên Tử Tể, Tướng trở xuống.

Phàm chỗ thấy thì chỉ để Chánh "Tông Ký", "Sách Phụ giáo" mà đến đó. Đến như Văn Trung Công thì đặc biệt biếu tặng tập "Võ lâm sơn chí" mới biên soạn đó vậy. Than ôi! Văn Trung Công cho rằng "Văn chương như vàng tinh ngọc đẹp ở chợ hẳn có định giá, chẳng phải người có thể tạm dùng miệng lưỡi mà khinh trọng đó vậy". Đó lại đọc "Tồ lại tập" nói: "Đợi lửa phỉ báng kia ngấm tắt, mà phóng huyền sáng nhọn đó vậy. Nhân sanh trong một đời, dài ngắn không quá trăm năm. Không cùng ở sau đó, muôn đời ở trước đó, được dài lắm là bao nhiêu ư? Được ngắn chưa đủ xót thương, chỉ có kia không thể mục nát. Danh thanh văn hạnh ấy, gièm pha hư dối, chẳng phải biện rành cũng chỉ trong thời gian trăm năm. Trăm năm sau, người đến ghét thương chẳng cùng duyên". Công bàn nghị sau đó ra, tự nhiên thấy gian xấu.

Nên trong khoảng niên hiệu Khánh Lịch (1041-1049) thời Bắc Tống, Đại sư mới dùng văn xướng Đạo trong thiên hạ. Nhưng đang thời đó, bọn sùng Nho bó buộc giáo, mũi nhọn của phải quấy, lửa dữ của phỉ báng mà lý rối ren. Đại sư trọn dùng Đạo đó tỏa phát mà trứ thuật đó, làm cao văn chí luận, nhân phong mà diệt khinh lờn đó như vậy. Nên người học đời sau, có nghe phong thái đó chuyên việc Đạo đó mà trông nhìn văn đó, như thoát mờ tối đến trông ngóng Bắc thần, ngưỡng kính chiêu hồi vậy. Nhưng đó, hãy đem văn chương qua một đời của Đại sư, khôi phục hoằng dương hỗ giúp tán thán Đạo giáo của đức Như Lai chí Thánh của chúng tôi giẫm trải qua người đời mà ấy vậy. Nếu họ tự trải qua tích chứa tháo thủ thì ánh ngời như châu sáng sắc ngọc tinh nhật hoa nguyệt mà chẳng đủ để sánh với ấm đượm cao khiết sáng sạch đó vậy. Nên Trần Lịch Cử biên ghi trong Hạnh nghiệp của Đại sư, nói: "Đại sư sở dĩ tự đắc mà vui ở chính mình là bởi chẳng cùng ở trung gian đó. Tuy vì Hộ pháp mà gặp nạn, nhưng chỗ đó gọi là châu sáng sắc ngọc tinh nhật hoa nguyệt là đời tuy thấy đó, có các hoạn khói mây nước lửa cháy chìm tệ khuyết mà sắc sáng tinh hoa đó hẳn ánh ngời như vậy". Nên Đại sư tự mang sách đó theo hướng Tây đến dâng hiến Thiên Tử. Sự việc hoàn tất, sắp trở lại hướng Đông về núi rừng, mà Thiền Sư Liên

- Đại Giác phú vịnh bài "Mây trắng" để nêu dẫn hạnh của Đại sư, nói là:

"Mây trắng nhân gian lại

Chẳng nhuốm sắc bụi bay

Xa rực sáng thái dương

Muôn trạng tình nào cùng

Than ôi! Khinh béo tốt

Thấy phỏng rủ cánh trời

Đồ Nam thật có cơ

Đi đang sáu tháng dứt

Sao biết sắc dẫy đầy

Vô tâm mặc tôi thích,

Chữ trời nào có xa

Buông cuộn chẳng hưu dấu".

Nhưng mà phong thái nghi mạo thanh dung của Đại sư, chỗ sở dĩ xuất hiện đó, đoán có thể thấy được vậy.

Ngày mồng mười tháng chín năm Giáp Dần (1134), niên hiệu Thiệu Hưng thứ tư thời Nam Tống. Biên ghi tại hiên phía bắc Thảo đường ở Đông giao - Ngự Khê.

LẠI TIẾP LỜI TỰA

Đại sư từ Đông Sơn đến, mới đầu dừng ở chẳng cố định. Về sau, đến ở núi Phật Nhật tại Dư Hàng, lui dưỡng lão tại Tinh xá Vĩnh An - Linh Phong, im lặng bày vết tích đó. Tuy hoặc nơi ra vào không nhất định, nhưng Đạo của Đại sư giẫm trải qua cao diệu sâu xa, mà người học cuối đường khí thức cạn gần không thể hiểu ngộ. Và, Đại sư trọn cũng chẳng chịu thấp ít vận đó để vỗ về theo có họ. Nhân đó mà than rằng: "Tôi sao có thể đục khoét tròn để thành cán vuông ư? Nghe các bậc Hiền Thánh chỗ gọi là Đắc chí thì hành Đạo đó, không thì hành ngôn từ đó mà thôi. Hành của ngôn từ còn đủ làm pháp cho cả muôn đời, khiến người học đời sau trong thiên hạ có thức độ tu sáng lánh xa tà kiến mà đi trên đường chánh, thì sao hẳn nhắm thẳng mà trao đó, bảo đó theo mình mà ra ư?"

Nhân đó, Đại sư bít cửa biên thuật sách để khảo chánh vết tích của Tổ Tông sở dĩ lại đó, làm thành mười hai quyển, và "Sách phụ giáo" gồm ba quyển. Lại khắc "Định Tổ Đồ" một mặt. Sách hoàn thành, mang đến Kinh đô, nhờ Nội Hàn Vương Công Tố hiến dâng lên Hoàng Đế Nhân Tông (Triệu Trinh 1023-1064) thời Bắc Tống, lại ghi thư để trên đó. Hoàng Đế đọc sách đó, cho là Bậc chí Thần hẳn vì Đạo chẳng vì danh, vì pháp chẳng vì thân, tán thán mến thích thời gian lâu, biểu dương nêu bày hai chữ "Minh Giáo" để phong hiệu cho Đại sư, và ban sắc sách đó đem nhập Tạng.

Lúc sách đã đưa đến Trung Thư, Ngụy Quốc Hàn Công Kỳ đọc xem đó rồi chỉ bày cùng Âu Dương Văn Trung Công. Tu Công cho là văn chương tự có đủ khả năng làm bậc thầy tiêu biểu của thiên hạ. Lại vì Hộ Tông (?) chẳng ưa thích giáo của chúng tôi, nên khi đọc xem văn đó mới nói cùng ngụy công rằng: "Không để ý trong chúng tăng lại có người như vậy. Hôm sau đáng nên một lần nhận biết đó!" Nghe thế, Đại sư nhân đến cùng ra mắt đó. Văn Trung cùng Đại sư trò chuyện trọn ngày, bèn rất khen thưởng sở học của Đại sư đủ giúp Đạo sáng tỏa. Từ đó, tiếng tăm đức hạnh của Đại sư vang tỏa khắp hoàn vũ. Sự việc hoàn tất, Đại sư bèn mua thuyền trở về lại phương Đông trọn tuổi già ở chốn núi rừng.

Đại sư tuy đối với kinh sách nội ngoại xưa nay, không gì chẳng xem học. Đến như các sách do Đại sư biên thuật, là rộng làm sáng tỏ Đạo Hoàng Cực, Trung Dung của ngoại giáo, chước lược an nguy trị loạn, quyền hành Hình danh thưởng phạt của Vương Bá, mà trọn dẫn dắt đó kết quy về Đạo vô vi tịch mặc. Đương thời người nghe ít thấy đó sánh vai vậy. Mà Đại sư khổ dùng Nội giáo tự hành luật thân mình, đoan nghiêm dùng kiêm tố thành đức làm cứ địa ở dừng, mà mến mộ cung cách làm người của Sa-môn Huệ Ước ở thời nhà Lương vậy. Đó tích chứa chí Đạo sâu kín, nhưng điều học đó so với việc làm đó mà chưa thấy ít sai vậy. Biên thuật văn sách thì bao trùm các Sĩ Đại phu ở đương thời. Vì hạng người chẳng đoái hoài danh thật mà phải ở mình quấy ở người (nghĩa là vì Nho mà hiềm ghét Phật), mới làm "Sách Phụ giáo". Vì người học mất hiếu trái nghĩa, theo dưỡng điều họ muốn, mới làm "Hiếu luận". Vì người dệt theo trang sức từ chương mà không biết gốc Đạo, mới làm "Tán thán Đàn Kinh". Vì người cẩu thả dung hợp tự khinh mà chẳng dùng Đức tự kính thượng, mới làm "Đề văn ở Ảnh Đường Viễn Công". Vì chí chỗ mến mộ đó, nhân vì phong hóa xa xỉ của mạt tục, mới làm "Đề tựa Sơn tỳ Đường". Nhàn cảnh thắng của phong tục núi sông, muốn ném bỏ tài sức để gom cảnh thú đó, mới làm "Võ lâm sơn chí".

Đại sư thấu suốt ngằn mé xuất xứ của Thánh Hiền, uyên nguyên của tánh mạng Đạo đức, Điển nhã rõ ràng chân chánh, mênh mông sâu rộng, rất là Bác Thiệm (Rộng đủ), gọi chung đó là "Luận Nguyên". Còn như Thư, Thi, Tự, Tán, Ký, Truyện, Biểu, Khải, Minh, Chí, Đề, Thuật, Bình, Biện... của Đại sư, phải phải quấy quấy, chỗ gọi là Hào mang của Thái sơn. Đến sau khi Đại sư thị tịch ở Hồ Nam, mà thiêu đốt, có sáu vật không rã hoại, thiên hạ nghe phong đó mà không ai chẳng xoay đầu về Đông Sơn mà nghĩ tưởng dài.

Than ôi! Đại sư như mây tỏa chim bay ở giữa khoảng đất trời. Thấy Tôn quý của muôn thừa, thế đó xa tít của đất trời vậy, nhìn Vương Công quý nhân khác với mây bùn vậy. Một sớm mai đem sách biên thuật đó hiến dâng lên Thiên Tử. Thiên Tử lấy làm đổi sắc mặt, thiên hạ tự nhiên ảnh hưởng phong, mà khiến đó là Tông là Tổ, Diệu Đạo vô thượng của Phật chúng tôi sáng tỏ đến muôn đời, mà cuối cùng đáp lại chí ôm Đạo phụ giáo đó, chẳng phải công hiệu của tự tin tu thành đó ư? Người học về sau đọc sách đó hẳn có ôm quyển mà ba lần than đó vậy! Than ôi!

Đạo hạnh, Đức độ, tiếng tăm, vinh dự của Đại sư đã vượt xa, nên các người học đời sau, hoặc đương thời đang tại vị, đều tán thán là Nhân chủ sư biểu ở trong thiên hạ, và đời sau đều kính ngưỡng mà mến mộ đó, như mây trời muôn sao vậy. Cho nên có người tìm Di Phong, tưởng nghĩ vết xa, chiêm ngưỡng đọc tụng xưng tán không thôi, có như:

- Phú vịnh ca dao "Mây trắng" của Thiền sư Liên - Đại Giác ở Tịnh Nhân tiễn đưa Đại sư - (như biên ghi trước).

- "Thơ đảnh lễ tháp cốt của Đại sư" của Sa-môn Huệ Hồng - Giác Phạm ở Thạch môn - Giang Tây.

- "Cổ thơ kính điếu Đại sư" của Sa-môn Thủ Đoan - Nhiên Giới ở núi Lăng già - Nam Hải.

- "Thơ Tán thán xa kính mộ Đại sư" của Thiền sư Tu Tĩnh - người Tây Thục ở núi Thiên trụ - Long Thư.

- "Hai Thiếp viết tay tán thán Đại sư" của Thiền sư Duy Thanh Linh Nguyên.

Nay đều biên ghi vào đây, hoặc rõ ràng hoặc đơn lược, để đầy đủ nghiên tầm đọc xem, mà phát chí ý tiết tháo của người học Phật ở đời sau vậy. Phú vịnh ca dao "Mây Trắng" của Thiền sư Liên - Đại Giác ở Tịnh Nhân đã thấy trong lời "Hậu Tự" ở trên, nên đây không phiền ghi lục lại nữa.

(Nay đã lấy bài ký của Trần Lệnh cử biên thuật làm lời tựa đầu. Xưa trước có một lời tựa, không ghi tên người biên thuật, chẳng biết do người nào làm nên. Hoặc có người nói là Oánh - Đạo ôn đọc xem đó văn vẽ mỹ lệ, mà gần đây có tợ như những người khác không thể làm đó. Và trung gian thuật nguyên do làm văn đó mà chẳng kham lưu loại, chẳng khỏi tùy làm, nên gom tập chánh đó, nhưng y như cũ để biên ghi ở cuối tập).

THƠ LỄ THÁP THIỀN SƯ KHẾ TUNG

(Sa-môn Thích Huệ Hồng ở Thạch môn thuật).

Đạo tôi sánh Khổng Tử

Như tay và nắm tay

Nắm buông nên có khác

Cốt yếu tay thì vậy.

Đời sau khổ lấn lướt

Giảng tập mất uyên nguyên

Ông nhìn người gieo vết

Rối ren như cuồng điên.

Hàn Tử cũng áo Nho

Cứng cỏi xưng là Hiền

Cậy lấn làm lời dối

Đến chết chẳng đổi chừa.

Đời sau bọn học Hàn

Nhũng trường còn khá thương

Theo Danh chẳng tự tin

Chạy đuổi khéo ngôn từ

Dối bày đầu Hoàng Hựu (1)

Bay tiếng đấu ồn đầy

Chư tăng động thành đoàn

Giận ung không tự cao

Thiếu đầu chẳng rảnh dứt

Ngồi cao như khỉ xổm.

Đường Đường Đông sơn Công

Tài lớn đức cũng toàn

Răng ngà sanh gió sấm

Bút trận đầy mác vụn

Ẩn ở trên Hồ Hải

Trường canh giăng hiểu trời

Làm sách bày mạnh mẽ

Khu chống chẳng dám trước

Đàn tư tuy tỏ kính

Đoán luận đã chẳng chuyên

Sách thành tấu Thiên Tử

Một ngày muôn miệng truyền

Được khiến Sĩ thiên hạ

Muốn thấy than không duyên.

Công thành về trong núi

Cười nói đáp khói mây.

Tôi đến không kịp thấy

Núi nước tự sáng đẹp

Vào cửa vắng không tiếng

Trúc tre phủ đầy hiên

Trọn nhớ dáng tự nhiên

Cốt mắt cao thanh cứng.

Dẫn tôi chỉ tháp đá

Cỏ gai đỉnh bắc phong

Kính bái chẳng nhẫn đi

Nghe đây quanh khe suối

Thở than trong mạt vận

Đâu lại người ấy vậy

Văn chương cũng việc nhỏ

Thanh khổ chẳng chỗ tiện.

Chỉ mến chỗ công giữ

Xa vỗ vai Chư Tổ

Chầm chậm ngâm thơ công

Thời lặn đầy sông tạnh

Nguyện giữ bẻ khóa chân

Kết am phía Tây suối

Thời gian che tùng cối

Đến đây quét gạch đổ.

THƠ VIẾNG ĐIẾU THIỀN SƯ KHẾ TUNG.

(Sa-môn Thích Thủ Đoan ở núi Lăng già thuật).

Ngày mười sáu tháng mười một năm Tân Tỵ (1011) thuộc niên hiệu Kiến Trung Tỉnh Quốc (1101-1102) thời Bắc Tống, tôi mang "Viễn Công văn tập" từ Lô Sơn mà đến hướng Đông, muốn vào Tiền Đường để lưu bố cùng thiên hạ, mới riêng đến sau Tinh xá Vĩnh An - nơi ở xưa cũ của Đại sư. Trên đảnh núi tuyết phủ sương giăng, gai cỏ um tùm, tôi đến trước tháp nhỏ nơi tôn trí năm thứ xá-lợi lúc trà tỳ không cháy hoại, cung kính dâng bày hương thơm trà đèn... đảnh lễ để cúng dường vậy. Nhân đó, nhân nảy sinh tư tưởng quê kệch mà làm thơ cổ ngũ ngôn gần trăm vận, quỳ dài ngay thẳng tưởng thành thật trăm tâm đó, sáng rỡ như có đối diện. Bèn làm theo điệu Nam âm, cúi đầu đọc rõ đó, ngõ hầu không quên bản đó mà hãy làm men theo chí thành mến mộ kính thương đó. Lúc bình sanh, Đại sư có lời thơ rằng: "Khác quê phong tục khách chẳng ghét, chỉ muốn Nam âm lại bên tai". Tôi liền cùng dùng giằng động tây giao triệt rất lấy làm kín gần. Đại sư thị tịch lúc mùa Hạ năm Hy Ninh thứ năm (1072) thời Bắc Tống, khi ấy tôi mới tám tuổi, đó thật là tủi nhục sanh muộn trong quê hương của Đại sư. Điều làm Nam âm, không được không như vậy, tạm chẳng lìa chánh thọ, ngõ hầu chọn lựa đó vậy.

Giác Thành lại chẳng Hoàng

Tuệ Nhật sách có thực

Nếu biết sĩ vô minh

Sao để cứu gốc nghiêng.

Xa chỉ Sư Đông Sơn

Giáng linh từ Đức trời

Bày lớn yên thêm đến

Phân thân như Bồ bặc.

Pháp tôi nghiêng không lưới

Xanh vàng chẳng lường đó.

Đung đúc phỉ báng Phật

Nham nham đợi ông nghiêng.

Vừa tiết tháo quyền hành

Kiêm lãnh chức từ bút,

Dẫn ý chuyên phẩm tảo

Lắm hình ở vùng ven

Đường Thư dự chỉnh tu

Hàn ngữ bày thêm vẻ

Trộm tự sách Khâu, Kha

Chống ta hơn Dương Mặc

Tiếc kia thuật chí ngôn

Tằng rành thông Hoàng cực

Phế Đạo chuyên dùng người

Dối ác bày sức lực

Hầm đốt hẳn có đãi

Chặt vót đâu dung khắc

Ngu tục đầu dễ khinh

Thánh chúa cuối khó hoặc.

Đương thời bạn Thiền giảng

Động loại trăm ngàn ức

Riêng ai dám cành ngô

Không tay đợi huy buộc.

Chỉ sư mạnh mẽ làm

Cảm giận hình ở Sắc

Một lời thoa can đảm

Muôn quyển bày nỗi lòng.

Người quyền tước thóa bỏ

Thầm nhẹ chống lòng được

Cựa quậy than Đồng nhân

Chầm chậm từ nước Nam

Qua Sở đi đến Ngô

Trăm Thành mến tri thức

Rồng nghĩa gặp mây trời

Hổ Thiền sừng thêm cánh

Diệt lau Tây Linh phong

Phá gian Bắc Tiên Nguyên.

Viết sách học Long mãnh

Hộ pháp ngay Chưởng Ty,

Chánh Tông thuật chiêu mục

Nguyên giáo biện tức ly,

(Nghĩa là Nho giáo và Thích giáo tuy khác nhưng đều cùng nhờ nhau mà hóa vật vậy).

Núi bút xa dài lớn

Biển từ đầy nước gội

Phân Ba như sáng tỏa

Hoằng Lệ chuộng Điển thật.

Tượng Oa bù cao lớn

Sánh Vũ dẫn rạch ngòi

Động hoặc mấy trăm quyển

Kinh đời làm mẫu mực

Văn đó Hùng ngàn xưa

Nghĩa đó đặc muôn phu,

Cứ Lý theo chỗ đến

Xử đánh không chỗ khắc.

Hoàng tôi gặp Đường Ngu

Tướng tôi gặp Vũ Tắc

Ôm sách đến Tây dâng

Nhân thời mở hung bít

Mừng xem Điện minh quang

Vỗ nghĩ thêm than thở

Thưởng buộc bày tài đó

Chừa làm khuôn thiên hạ

Gọi thường săn anh tuấn

Chợt đây bỏ cung bắn

Nhỏ lánh vị Tam Công

Cao cậy thức Tứ y.

Tuệ nhật mờ lại sáng

Kinh Thiền loạn lại phong.

Rừng trí lâu nên tốt

Ruộng phước rộng phải gieo.

Tin lớn quá heo cá

Chí nhân khắp Động thực.

Lương đáng bày các kho

Từ đó tuân sắc chỉ

(Lượt bớt năm vận)

Chương bay loại chiếu cuốn

Giăng bày đồng soi sét

Cối hạng nào bù bếp

Cây miệng khóa khoang im

Mới biết mạnh lăng ông

(tức tên Lý của Đại sư, vì ở đó có nhiều nam tử Di mạnh Lăng), Nguyên thệ không sót ngầm.

Kim Thang nghĩa khư khư

Kinh vị tình trong suốt.

(Lược bớt hai vận)

Thế rồi nói về Đông

Mộng hồ sơn lại nhớ

Bày cửa biếc đáng nhiễm

Ngay cửa xinh nên dệt

Phong còn thanh tán làm

Tăng tuổi ngựa bạch thúc

Ai quý cầm đuốc đi

Trồng phửu thực ngày Ngô

Rừng xa tranh đuổi theo

Tông lôi khổ lạnh xót

Thiền gọi tâm hơi hẹp

Tao nhã hưng nhưng thừa

Đạo hạnh càng cao trội

Đức Danh càng sáng rỡ

(Lược bớt bảy vận)

Ngồi yên Quân không sao

Lưu kệ thấy vẻ thuần

Mai lớn tiếng Ngô thử

Chẳng ta cùng tù phước

(Lúc sắp thị tịch, Đại sư lưu lại bài kệ, có nói "Chẳng tợ mai lớn già, tham theo tiếng Ngô thử = (chuột)).

An nhiên bèn thị tịch

Thôi bày khó đủ sách

Sáng phát dưới Thứu phong

Trà-tỳ lửa vừa tắt

Năm tướng bền chẳng hoại

Đẹp mềm sáng ngày mai

Rực như vàng ra đinh

Ánh như ngọc phân đá

Thức biểu không vọng phạm

Phụng pháp cứng không bít

Chúng Linh sơn đều thấy

Trông rừng thêm phát tướng

Khắc kỳ quan trước tịch

Cảnh ngưỡng động vức khác

Vương công tranh than lạ

Sĩ thứ thêm thực thà

(Lược bớt 02 vận)

Cùng gom cốt Hạc lâm

Hợp táng sườn Thứu sơn

(Lược bớt ba vận)

Vượn khe nhọc tự kêu

Cá Thư trùng ai ăn

Tăng sử nửa mười điều

Công Ca toàn chính vực

(Lược bớt sáu vận)

Khiến tôi đến Ngô Sở

Kính mộ sư cao vời

Được ký du Lăng già

Tụng vị quá chức nem

(Đại sư có đến Đình yến gia tại Niết Xuyên tôi, và ghi về chùa núi Lăng già)

Thiết nhân đã nói chết

Chí Đạo cũng vấp chết

Nay đã ba mươi năm

Đến viếng nhọc khắc sâu

Diệu phong cao làm Tháp

Phạm Thiên rộng thành nước

Muôn vật đủ chúng thưởng

Năm mây tranh phụ giúp

Đất trời hoặc mây dứt

Biển núi có lúc nức

Đạo và Danh của Sư

Bột nhiên dài nhọn hoắt.

(Bảo Nghiêm tầm khí vị thơ đó, tuy phong điệu khí vận cao sáng mưu cứng, mà khoảng giữa, Phàm dùng việc ghép vận quá ở xa lánh, nay lược lấy từ ý đó, giản đơn câu cao nhã vượt xa, xếp thành bảy mươi ba vận, cũng có thể thấy tài chí đó hướng đến thành chí của muôn mộ vậy).