SỐ 2067 — TRUYỆN NÓI VỀ VIỆC MỞ RỘNG VÀ KHEN NGỢI KINH PHÁP HOA

SỐ 2067

TRUYỆN NÓI VỀ VIỆC MỞ RỘNG VÀ KHEN NGỢI KINH PHÁP HOA

Sa-môn Lam Cốc Tuệ Tường soạn.

QUYỂN 1

ĐỒ TƯỢNG

Trong bản châu bảo tháp ở Chùa Kỳ-hoàn thuộc tây vực nói kinh tượng này.

- Ở Tây vực trước kia từng nói pháp và tượng vàng

- Núi Linh Thứu ở Tây vực nói kinh và tượng này

- Thích Huệ Hào đời Tống vẽ núi Linh Thứu

* Thái Tổ Hậu Ngụy vẽ họa đồ núi Kỳ-xà-quật.

- Phu nhân Tấn Ân xây đài Pháp Hoa.

- Tạ Tiệp Dư đời Tống xây chùa Pháp Hoa.

- Thái thường Khanh Trịnh Quỳnh đời Hậu Ngụy xây giảng đường Pháp Hoa.

- Thích Tuệ Lực đời Tấn xây tháp Đa Bảo.

- Lưu Phật Ai đời Tống xây chùa Đa Bảo, tháp Đa Bảo

- Xá nhân Từ Nghiêm đời Tề xây tháp đá Đa Bảo.

- Thích Pháp Thành chùa Chân ngộ đời Đường tạo tháp Đa bào, Pháp Hoa và đài Pháp Hoa.

- Quốc tử Tế tửu Tiêu Cảnh đời Đường xây tháp Đa Bảo.

- Thái hậu Lộ Chiêu đời Tống đúc tượng Phổ Hiền.

- Thích Đạo Uông đời Tống lập đàn Phổ Hiền.

- Thích Tăng Bao đời Tống lập trai đàn Phổ Hiền.

* Khảo xét bản đồ Kỳ hoàn có ghi rằng:

Tầng trên của lầu đông trước điện Phật, có pho tượng bằng bạc, giữa tượng có lầu quán bảy báu, trong lầu quán có ao báu, hoa báu. Trên hoa có tượng bạch ngọc. Trong đóa sen trong ao có tháp bạc, ở giữa tháp có tháp châu báu, trong tháp có hai tượng Thích-ca và Đa Bảo, thuyết hội thứ bảy của kinh Pháp Hoa.

Lại nói kinh Diệu Pháp Liên Hoa, sự đồng với Hoa Nghiêm, được nói trong hội Bát-nhã-đa nhưng bổn đã dịch thời nay tương đương với hội thứ ba.

Lại nói: Năm tầng bốn đài của hai lớp điện.

Tầng trên có châu phệ-ma-ni, hạt châu này ở thời quá khứ chư Phật có nói Pháp Hoa trong đó, ba biến Tịnh độ hiện đủ trong kinh.

* Xét thư truyện Tây Vực.

Ở nước Ma-kiệt-đà Trung Thiên-trúc phía đông sông Hằng có tòa thành cũ, chu vi hơn bảy mươi dặm, từ lâu đã hoang phế, vẫn còn nền móng. Vào thời con người thọ vô lượng tuổi tòa thành ấy tên là Câu-tô-ma-bổ-tu-la, đời Đường dịch là cung thành Hương hoa. Đến thời tuổi thọ con người mấy nghìn, lại gọi là thành Ba-thác-ly-tử, chính là Ba-liên-phất-ba. Cách thành này về phía Tây nam hơn bốn trăm dặm, vượt qua sông Ba-ni-liên-thiền, đến thành Già-da. Hơn hai mươi dặm về phía Tây nam của thành này là đến cội Bồ-đề, tòa Kim Cương, v.v…, phía đông cội Bồ-đề qua con sông lớn vào đồng hoang Đại lâm, đi hơn một trăm dặm về phía Đông bắc của ngọn núi này thì đến núi kê Túc, từ núi kê Túc đi hơn trăm dặm về phía Đông bắc thì đến Đại sơn. Từ Đại Sơn đi về phía Đông hơn sáu mươi dặm đến cung thành Thượng mao, thành này nằm giữa nước Ma-kiệt-đà, cho nên nó là kinh đô của các bậc Tiên vương. Phần nhiều phát ra mùi hương Mao cho nên lấy đó gọi tên. Xung quanh núi Sùng là vùng ngoại ô, phía Tây giáp với đường tắt, phía bắc là cửa núi. Chu vi hơn một trăm tám mươi dặm, là rừng cây sum suê, đều có màu vàng. Ban đầu vua Tần Bà-sa-la đóng đô ở đây, dân chúng sống trong thành thường gặp hỏa tai, nên họ oán thán, không thể ở yên. Do đó vua ra lệnh trong nước nếu ai không cẩn thận thì đưa họ vào rừng lạnh, rừng lạnh chính là chỗ bỏ xác chết. Người đời thường gọi đó là nơi chẳng lành, chẳng bao lâu thì trong cung vua bị hỏa hoạn trước, vua bảo các quan: "Phải dời đô thôi", bèn sai Thái tử đi xem xét trong nước, đích thân vua ra Mao thành về phía Tây bắc chừng bốn năm dặm, đóng quân ở đó. Bấy giờ, vua Phệ-xá-ly nghe vua Tần-bà-sa-la đi ra ở ngoài rừng lạnh, ông bèn triệu tập binh lính muốn giao chiến nhưng rốt cuộc không thành. Cận thần tâu lên, vua bèn cho xây thành ấp, vì trước vua ở nơi này, nên gọi là thành Vương xá. Quan lại dân chúng đều dời về ở đây. Có thuyết nói là do vua Xà-thế lập, đến vua Vô-ưu dời đô về Ba-phệ-xá, cúng thành Vương xá cho Bà-la-môn. Nay trong thành này không còn dân chúng, chỉ còn gần một ngàn nhà Bà-la-môn mà thôi. Phía Đông bắc của Mao thành khoảng bốn mươi lăm dặm là đến núi Kỳ-xà-quật, đời Đường dịch là Thứu Đầu, cũng dịch là Thứu Phong. Tiếp về phía Bắc nổi lên một ngọn, chim thứu ở đó, giống như một cái đài cao, bầu trời xanh trong rực rỡ, đậm nhạt rõ rệt. Như Lai ngự ở đời, suốt năm mươi năm phần nhiều ở ngọn núi này, nói rộng pháp mầu, tức là chỗ nói kinh này. Cho nên Phật nói kinh thường ở núi Linh Thứu và các trụ xứ khác. Lúc Phật ở đời, vua Tần-bà-sa-la vì muốn nghe pháp nên phát động dân chúng từ chân núi đến đỉnh núi, vượt hang leo núi, xếp đá làm thềm ba cấp, rộng hơn mười bước, dài năm sáu dặm. Giữa đường có hai ngôi tháp nhỏ, một gọi là hạ thừa, tức là vua từ đây tiến lên, một gọi là thối phàm, tức gọi tắt là người phàm, không được đi chung. Trên đỉnh núi chiều đông tây dài, chiều nam bắc hẹp, giáp ranh với sườn núi phía Tây hiện có ngôi nhà xây dựng cao rộng, phía Đông có cửa Như Lai thuở xưa nói pháp trong đó, nay làm một pho tượng nói pháp, kích cỡ bằng thân Phật, Sa-môn Huyền Trang đời Đường, họ Trần người ở Lạc Dương xuất gia từ thuở nhỏ, bẩm chất thông minh, là bậc thầy tài giỏi, thấu tột chân thuyên, cho rằng người leo lên cây thì biết rõ được chiều cao của nó, người lội qua sông thì biết sự cạn sâu của nó. Thế rồi, Sư xả thân ở Tây Vực xa thẳm, đặt chí trong diệu lý u huyền, vào niên hiệu Trinh Quán năm đầu ngài bắt đầu đi về phía Tây, cả đi lẫn về mười bảy năm, các kinh luận Sư thỉnh được ghi đủ trong biệt ký. Ở nước Trung Thiên-trúc kia Sư thỉnh được tượng vàng toàn thân Phật đang nói kinh Pháp Hoa ở núi Linh thứu, nước Ma-kiệt- đà. Từ đế tượng lên đến hào quang cao ba thước. Sắc tướng tuyệt đỉnh, công phu tuyệt diệu, chiêm ngưỡng đảnh lể quả thật gấp bội. Sau đến ở đó, mô tả không hết.

Niên hiệu Cảnh Bình năm đầu đời Tống, Sa-môn Bạch Tuệ cao ở chùa Ngõa Quan xây chùa Linh Ẩn, có Sa-môn Thích Huệ Hào trí tuệ thông thái, tư chất tuyệt luân, bức tranh núi Linh thứu ở trong đó, kỳ diệu vô cùng, mới trông tưởng thật, cảnh chim muông trong rừng núi đó, hình dáng tám bộ trời rồng chưa triều đại nào có. Bắt đầu từ đây sau khi xây xong, cả nước đều đến tham quan. Đời sau, xây điện thờ đều lấy mẫu của Sư làm kiểu, phía Đông tây của chùa này dài ba mươi tám trượng, phía Nam bắc dài bốn mươi bốn trượng bốn thước.

+ Thái tổ Đạo Chánh Hoàng đế Thác Bạc Khuê đời Hậu Ngụy, niên hiệu Thiên Hưng năm đầu, xây một bức họa núi Kỳ-xà-quật và trang sức rất nhiều, chỗ nào cũng trọn vẹn.

+ Niên hiệu Nghĩa Hy năm thứ bảy đời Tấn, phu nhân Ân của Vương Kinh Châu xây chùa Đông Thanh Viên, trong chùa xây một đài Pháp Hoa.

+ Niên hiệu Nguyên Gia năm thứ mười lăm đời Tống, Tạ Tiệp Dư ở huyện Mạt lăng xây chùa Pháp Hoa.

+ Cung hầu Trịnh Quỳnh, Thái Thường khanh đời hậu ngụy cất chùa Tịnh vực, xây giảng đường Pháp Hoa.

+ Niên hiệu Hưng Minh năm thứ hai đời Tấn, Sa-môn Tuệ Lực ở chùa Ngõa quan xây một ngôi tháp Đa bảo bằng đá.

+ Niên hiệu Nguyên Gia năm thứ năm đời Tống có người ở Bành thành tên là Lưu Phật Ái xây chùa Đa bảo và một ngôi tháp Đa bảo ở Kiến Khang.

+ Niên hiệu Kiến Nguyên năm đầu đời nhà Tề, Thứ sử Hồ Hài Chi ở Dự châu xây chùa Pháp âm ở Chung sơn, xá nhân Từ Nghiễm Trợ xây một ngôi tháp Đa bảo.

+ Sa-môn Pháp Thành chùa Ngộ Chân núi ngọc ở lam điền đời Đường, xuất gia từ lúc nhỏ, lên núi ở cách tuyệt với đời, trì tụng kinh này cả vạn lần, y theo kinh xây một ngôi tháp Đa bảo, một giảng đường Pháp Hoa, một lâu đài Pháp Hoa. Trên đài để kinh, lễ sám xung quanh. Lại xây một thiền thất, nhập định trong đó, thật nhiều điều kỳ dị, có ghi đủ trong hậu truyện.

+ Quốc tử Tế tửu Tiêu Cảnh đời Đường, người ở Lan Lăng, là huyền tôn của vua Lương là con thứ năm của Lương Vương Vị, khi nhà Lương diệt vong, ông đến nhà Tùy, em gái làm Hoàng hậu của vua, Dương Đế. Ông sinh ra trong gia đình quý tộc và kính tin Phật pháp.

Vào niên hiệu Đại nghiệp, tự tụng kinh Pháp Hoa, y theo văn kinh khác một ngôi tháp Đa bảo bằng gỗ đàn hương, cao khoảng ba trượng và khắc một pho tượng Phật Đa bảo bằng gỗ, suốt mấy năm vẫn chưa xong, ảnh của Sư là Tử Thuyên ở nhà, sáng dậy chợt thấy trong cỏ ở trước viện có ngôi tháp bằng gỗ chiên đàn, phía dưới có một tượng Phật bằng đá nung, bức tượng được làm rất đặc biệt, dung nhan kiểu Phạm rất uy nghiêm, mắt Ngài trong suốt được làm bằng bạc, con ngươi lóng lánh như người sống, Tử Thuyên rất kinh ngạc liền về báo cho Cảnh hay, Cảnh thấy thế rất đỗi vui mừng, ông đem đó về thử đặt tháp Đa bảo lên, thì rất tương xứng. Vì làm như cũ tuy mầu gỗ ít sáng nhưng bóng tháp càng mầu nhiệm hơn. Ông thỉnh tượng Phật để vào tháp cũng vừa vặn như cũ. Tiêu Cảnh rất vui mừng và khen rằng đó là do lòng chí thành mà cảm ứng nên, Chiếc y đắp trên pho tượng này có hơn cả trăm viên xá-lợi. Con gái của Cảnh tên Ni tuổi còn nhỏ nghĩ rằng xá-lợi lấy chùy đập không bể nên thử lấy ba mươi hạt để trên đá lấy búa đập. Xá lợi văng tứ tung hoàn toàn không bể. Cô gái bèn nhặt lại chỉ được ba bốn viên, số còn lại không thấy đâu cả, chợt hoảng sợ về báo cho Tiêu Cảnh biết, ông đến chỗ ngôi tháp xem thì xá lợi vẫn như trước. Tiêu Cảnh từ đấy ngày nào cũng tụng một biến kinh Pháp Hoa cho đến cuối đời.

Vào niên hiệu Trinh Quán năm thứ mười hai ông bị bệnh, Tiêu hậu và con cháu đến thăm, ai ông cũng bảo đốt hương và sau đó nói lời từ biệt với họ. Chỉ giữ lại người em là Tống Công Vũ và người con gái là Ny, ông bảo họ đốt nhang tụng kinh Pháp Hoa, lát sau ông bảo con gái rằng: Cha sắp đi, Bồ-tát Phổ Hiền đến đón cha ở Đông viện, con hãy qua đó rước. Cô y theo lời thì ông bảo viện này không sạch, ngài không chịu đến, ta sẽ qua đó, các ngươi ở lại mạnh khỏe, nhân đó từ biệt Vũ. Ông ngồi dậy rồi quỳ xuống chắp tay hướng thẳng về phương Tây, chốc lát ngưng thở, ông để lại di chúc là chỉ chở một chiếc xe, dùng y phục liệm, phu nhân không được tống táng, không được cúng mặn, đào huyệt để chôn quan tài. Quan quân trong triều đều khen Ngài là bậc thông ngộ, người trong cung thực hành theo lời dặn. Thuở xưa, đại sĩ Biến Cát, thần lực vô biên, hiện thân cõi voi đầu đàn chứng minh kinh Pháp Hoa. Đây có lẽ là điềm quyền ứng của Tiên Phật, hoặc là sự thùy hóa của bậc Bổ xứ, Thất địa chẳng lường, Nhị thừa không nghĩ đến được, nói về thân diệu sắc đã là bậc tỏ đạo. Tượng vẽ tinh xảo, người tin sẽ được cảm ứng. Xem hình là để thần ngộ, nhân Tích mà quán Bổn, vui mừng khi thấy tướng báu rồi dùng đó để khuyên dẫn kẻ mê.

+ Thái hậu Lộ Chiêu của Tống Sùng Hiến, gieo nhân lành từ nhiều kiếp, sánh duyên trong hoàng gia. Thuở nhỏ đã xem sự tôn quý là huyễn mộng, coi những thứ quý báu là bụi trần để tâm đến việc mở mang chánh pháp, mô tả pháp thân. Vào niên hiệu Đại Minh, năm thứ tư, bà bảo Tỳ-kheo Đàm Tiêu chùa Bạch Mã đúc một pho tượng Phổ Hiền toàn thân cỡi voi trắng, sáu chiếc ngà trắng nhỏ, bảy chi tròn trịa, tạo vẻ hùng tráng, đúc kiểu trang nghiêm, đúc sánh với luyện đồng phết bằng gang chảy. Tướng vàng tím của Bồ-tát và hình bạc trắng sáng lóa của voi đầu đàn. Chói lọi rực rỡ, dáng như bay lên mây, quả là dấu vết quý giá của việc Phật, là chân quy của tháp miếu, nguyện rộng lớn không cùng tận, tu phước không mỏi mệt. Đến niên hiệu Đại Minh năm thứ tám, lại xây một ngôi chùa Phổ Hiền, cực kỳ tráng lệ, dáng vẻ trang nghiêm.

* Thích Đạo Quýnh là người ở Hiếu Đào thuộc phù phong, Sư vốn họ Mã, học nghiệp thuần túy, nổi tiếng lúc còn nhỏ, ban đầu xuất gia làm đệ tử ngài Đạo Ý. Sư thích tụng Pháp Hoa, chỉ dốc lòng vào việc này. Vào tháng chín niên hiệu Nguyên Gia năm thứ hai, vì người lập trai đàn Phổ Hiền ở Lạc Dương, thế rồi sắp xếp dọn dẹp trong ngoài thanh tịnh, tượng trang nghiêm tốt lành, chí thành chí kính, đạo tục hơn bốn mươi người suốt trong bảy ngày, lúc đang thọ trai chợt có một người mặc áo kép quần cụt cỡi ngựa vào trước trai đường, xuống ngựa lễ Phật. Ngài nói: Thường nhân không được vào lễ, người này lên ngựa tuốt roi biến mất, rồi lại thấy ánh sáng đỏ lóe trên hư không phút chốc bỗng tắt mất. Tháng 12, năm Nguyên Gia thứ 3, trong đêm sắp hoàn mãn ở trong một ngôi nhà của Cư sĩ, ngài lại lập một trai đàn Phổ Hiền, đêm sắp xong có hai vị Sa-môn ăn mặc như người đời đi thẳng vào lễ Phật. Chúng tăng cho là dung tăng (tăng tầm thường) không chịu tiếp đón, hỏi qua loa về quê quán. Vị ấy đáp: ở trước thôn này, lúc ấy trong sớ những người tại gia như Trương Đạo biết rõ nên rất kính phục, dốc lòng lễ bái, vị Sa-môn ra khỏi cửa đi chừng mấy mươi bước thì chợt bay thẳng lên hư không, tìm hiểu vị tăng này chẳng biết lai lịch.

Sau đó, Sư cùng với bốn người bạn học đi về phương Nam, đến Lạc dương, xem xét phong tục trong đêm lên thuyền qua sông, giữa sông thuyền vỡ, ba người chìm xuống sông chết. Sư trở về chí thành niệm Quán Âm, chợt tỉnh thấy dưới chân có một vật tự trồi lên rồi thấy ánh sáng đỏ hiện phía trước, Sư theo ánh áng ấy bơi lên bờ. Sư đến Nghiệp đô, ở chùa Nam Nhàn, thường lấy bát-chu tam muội làm sự nghiệp, một lần Sư ngồi thiền nửa đệm, bỗng thấy bốn người đi xe đến phòng bảo Sư lên thuyền. Trong bất giác ngài thấy mình ở giữa Thẩm Kiều thuộc Quận Lăng. Thấy một người ngồi trên chiếc giường, ở giữa đường có mấy trăm thị giả, thấy Sư đến họ ngạc nhiên đứng dậy nói: "người ngồi thiền", nhân đó nói với người xung quanh rằng: Chỉ muốn biết chỗ ở mà thôi, đâu dám phiền đến Pháp sư, thế rồi họ lễ bái và từ biệt. Hai người tiễn Sư về chùa, gõ cửa giây lát mới mở khi vào chùa thấy cửa phòng vẫn đóng, mọi người không ai đoán được việc gì. Vào niên hiệu Nguyên Gia năm thứ hai mươi đời Tống, Sư cùng Lâm Xuyên Khang, Vương Nghĩa Khánh đến Quảng Lăng rồi qua đời ở đó.

* Thích Tăng Bào người ở Kinh Triệu, thuở nhỏ ở Quan Trung học với ngài La-thập. Vào giữa niên hiệu Vĩnh Sơ đời Tống, Sư đến phương Bắc, rồi lần đến tịnh xá Hoành sơn. Ở đó, Sư lập trai đàn Phổ Hiền ba mươi mốt ngày, sám hối đến ngày mười bảy thì thấy một con hạc trắng bay đến đậu trước tòa Phổ Hiền, vào đó hành hương xong mới đi, đến ngày hai mươi mốt lại thấy bốn người mặc áo vàng nhiễu tháp mấy vòng rồi biến mất.

TRUYỆN NÓI VỀ VIỆC MỞ RỘNG VÀ

KHEN NGỢI KINH PHÁP HOA

Sa-môn Lam cốc Tuệ Tường soạn

QUYỂN 2

PHIÊN DỊCH

Dịch kinh Chân Ngụy, gồm mười bốn vị, chân mười, ngụy bốn. Dịch luận hai vị.

+ Ngoại Quốc thích Chánh Vô Úy đời Ngụy (kinh Pháp Hoa Tam- muội sáu quyển, cũng là một bổn thêm chữ Chánh).

+ Thích Trúc Pháp Hộ ở Đôn Hoàng, đời Tấn (kinh Thánh Pháp Hoa, mười quyển, cũng giải thích riêng phẩm Phổ Môn trong kinh Quán Thế Âm).

+ Thích Ha Chi ở Tây Vực đời Đông Tấn (kinh phẩm Phổ Môn).

+ Thích Chi Đạo Căn đời Đông Tấn (Kinh Phương Đẳng Pháp Hoa, năm quyển).

+ Thích Đồng Thọ ở Thiên Trúc đời Ngụy Tần (kinh Diệu Pháp Liên Hoa một bộ bảy quyển).

+ Thích Trí Nghiêm ở Cảnh Châu đời Tống (kinh Pháp Hoa Tam- muội một quyển).

+ Em của Hà Tây vương kinh Thanh ở Bắc Lương đời Tống (kinh Quán Thế Âm).

+ Thích Pháp Hiến chùa Thượng Lâm đời Tề (Đề-Bà-Đạt-Đa phẩm kinh Diệu Pháp Liên Hoa).

+ Thích Đức Chí ở Tây Vực đời Tùy, kệ trùng tụng trong Phổ Môn phẩm, Diệu Pháp Liên Hoa kinh.

+ Thích Pháp Mật ở Tây Vực đời Đường (Dược Thảo Dụ Phẩm Diệu Pháp Liên Hoa kinh, thêm năm tờ các Chú đều khác).

+ Cánh Lăng vương Tiêu Tử Lương đời Tề (Sao Diệu Pháp Liên Hoa kinh, Sao Pháp Hoa Dược vương kinh).

+ Con gái của Đại học Bác sĩ Giang Bật đời Lương (một quyển kinh Pháp Hoa).

Hai kinh dưới đây chẳng phải chánh kinh.

+ Hai bản cũ mất tên người dịch (Pháp Hoa Quang Thụy Bồ-Tát Hiện Thọ Kinh).

+ Phí Trường Phòng đời Tùy Chú thích Ngụy Kinh (Diệu Pháp Liên Hoa Độ Lượng Thiên Địa kinh, Diệu Pháp Liên Hoa Biến Dị Kinh).

Hai kinh trên đây nghi là ngụy.

+ Sa-Môn Đạo Hy người Tây Vực đời Hậu Ngụy (Diệu Pháp Liên Hoa Kinh luận, hai quyển).

+ Sa-Môn Bảo Ý người Trung Thiên Trúc đời Hậu Ngụy (Diệu Pháp Liên Hoa Kinh luận, một quyển).

- Pháp Hoa Tam-muội, sáu quyển (một quyển thêm chữ Chánh). Sa-môn ngoại quốc Chi Cương Lương Tiếp, đời Ngụy dịch là chính vô úy. Vào tháng 07 niên hiệu Cam Lộ năm đầu, Khanh Công Thế Ngụy Cao Quý, Sư ở Giao châu dịch, Sa-môn Đạo Hinh ghi chép,

không có biệt quảng truyện, kinh mục như vậy.

* Kinh Chánh Pháp Hoa, mười quyển.

* Sa-môn Trúc Đàm-ma-la-sát, Hán dịch là Pháp Hộ, tổ tiên của Sư là người Nguyệt Thị, Sư vốn họ Chi, nhà ở quận Đôn Hoàng. Năm lên tám xuất gia, thờ Sa-môn nước ngoài hiệu Trúc Cao Tọa làm thầy, một ngày tụng cả muôn lời kinh, đọc đến đâu nhớ đến đó, thiên tánh thuần hòa, bản chất chăm chỉ, siêng năng hiếu học, muôn dặm tìm thầy, thế rồi tham khảo sáu kinh, thông thạo bảy tịch. Mặc dù sự đời có lắm chuyện khen chê nhưng Sư không hề để ý. Lúc ấy là vào thời Tấn Vũ, chùa chiền tượng đài tuy hưng thạnh ở Kinh Ấp nhưng giáo nghĩa sau này của Phương đẳng thì lại mờ nhạt. Ngài Pháp Hộ buồn bã phát giận, chí vốn muốn mở mang đạo cả, bèn theo thầy đến Tây Vực, đi qua các nước, ngôn ngữ khác nhau, ba mươi sáu loại sách nào cũng vậy, Sư đều học hết, thông suốt ngữ nghĩa trong sách cổ, âm nghĩa chữ viết loại nào cũng biết. Sư mang rất nhiều kinh Phạm trở về Trung Hạ, từ Đôn hoàng đến Trường an, dọc đường truyền dịch, viết thành văn đời Tấn, Sư dịch các bản như hiền kiếp chánh Pháp Hoa, v.v… một trăm sáu mươi lăm bộ, dốc lòng làm việc, chỉ lấy việc hoằng pháp làm sự nghiệp, trọn đời phiên dịch, không hề tỏ vẻ mệt mỏi. Kinh pháp sở dĩ được truyền bá rộng rãi ở Trung Quốc là nhờ công lao của Sư. Vào ngày 10 tháng 08 niên hiệu Đại Khang năm thứ bảy, đời Tây Tấn, tay Sư cầm bổn Phạm, miệng đọc hai mươi bảy phẩm kinh trước, các Ưu-bà-tắc Nhiếp Thừa Viễn, Trương Sĩ Minh Trương Trọng Cải, cùng nhau ghi chép, đến ngày mồng 2 tháng 9 mới xong.

Sa-môn Trúc Lực người Thiên-trúc, Cư sĩ Bạch Nguyên Tín nước Quy-tư cùng nhau tham khảo hiệu đính. Vào ngay mồng 06 tháng 02 niên hiệu Nguyên Gia năm đầu thì sửa lại.

Lại, vào niên hiệu Nguyên Khang năm đầu, Tôn Bá Hổ, Ngu Thế Nhã ở Trường an viết đến ngày 13 tháng 04 mới xong. Sau đó, ngài Pháp Hộ lập chùa ở ngoài Thanh môn Trường an, chuyên tinh hành đạo, lúc bấy giờ đức hóa khắp nơi, tiếng tăm vang xa tận bốn phương.

Tăng đồ cả mấy nghìn người, đều tôn sùng Sư. Lúc đó, Sư khoảng bảy mươi tám tuổi, cùng với môn đồ tị nạn xuống miền đông, đến Thằng Trì, bị bệnh rồi mất.

Kinh Phổ Môn Phẩm, kinh Quan Thế Âm, hai kinh này cũng do Sa-môn Pháp Hộ trích riêng.

Kinh Phổ Môn Phẩm Sa-môn Kỳ-đà-mật người Tây Vực thời Đông Tấn, đời Tấn cho là Ha-chi-dịch, cùng với Pháp Hộ dịch, ý này phần lớn giống nhau.

Kinh Phương Đẳng Pháp Hoa, năm quyển

Sa-môn Chi Đạo Căn dịch vào niên hiệu Hàm Khang năm đầu vua Thành Đế đời Đông Tấn.

Kinh Diệu Pháp Liên Hoa, một bộ bảy quyển của Sa-môn Cưu- ma-La-thập, Hán dịch là Đồng Thọ, Sư là người Thiên-trúc. Gia thế thuộc quốc tướng, ông nội ngài La-thập là Đạt-đa, là bậc đại thần của quốc gia, cha là Cưu-ma-la-viêm có khí tiết, tránh địa vị khanh tướng để xuất gia, đi về phía đông đến Thông Lãnh. Vua nước Quy-tư nghe ông bỏ vinh hoa để xuất gia nên rất mực cung kính và yêu mến, đích thân ra khỏi thành đón rước, thỉnh về làm Quốc sư. Em gái vua lúc đó vừa hai mươi tuổi, thông minh tài giỏi. Trong cơ thể cô có nốt ruồi son, theo phép là sinh ra quý tử thông minh. Các nước tranh nhau đính hôn nhưng cô không bằng lòng, cho đến khi gặp Cưu-ma-la-viêm thì cô muốn thành thân với ông. Vua bèn ép gả cho ông, chẳng bao lâu thì mang thai ngài La-thập. Khi Sư ở trong thai, người mẹ sáng suốt lanh lợi gấp bội, nghe chùa Tước-lê có rất nhiều bậc đại đức, lại có những vị tăng đắc đạo, bà liền cùng với các nữ trong vương tộc và những vị ni đức hạnh hằng ngày thiết trai cúng dường, thưa hỏi nghe pháp. Mẹ Sư bỗng nhiên thông thạo tiếng Thiên-trúc, những lời vặn hỏi bà đều hiểu một cách thấu suốt, mọi người ai cũng khen ngợi, có vị La hán Đạt-ma-cù- sa nói: Bào thai này nhất định là trí tử, nói rằng Xá-lợi-phất khi ở thai mẹ cũng vậy. Sau khi sinh ra La-thập, lại quên đi những lời nói trước, chẳng bao lâu mẹ Sư muốn xuất gia, chuyên tâm tu đạo chứng được Sơ quả. Khi Sư lên bảy tuổi cũng xuất gia theo mẹ, theo thầy học kinh, một ngày tụng cả ngàn bài kệ, bài kệ ấy có ba mươi hai chữ, tổng cộng ba muôn hai ngàn câu. Tụng qua A-tỳ-đàm thì thầy liền chỉ bày nghĩa ấy, Sư thông suốt ngay. Bấy giờ, theo thầy đi khắp các nước, tìm học tất cả kinh giáo, vừa nghe thì lãnh thọ ngay, thấu suốt mọi góc cạnh, đồng thời nghiên cứu các kinh sách ngoại đạo. Sau đó mẹ Sư bảo rằng: Nghĩa lý sâu mầu trong Phương đẳng phải mở rộng kinh chân, truyền về phương Đông chỉ nhờ công sức của con. Thế là Sư đành từ biệt mẹ. Lúc đó vào tháng giêng niên hiệu Kiến Nguyên năm thứ ba mươi vua Phù Kiên, Thái sư tâu rằng: Có một ngôi sao ở ngoài biên thùy, chắc chắn nơi đó có vị Đại đức tài ba sắp đến Trung quốc, Phù Kiên nói: Trẫm nghe ở Tây Vực có ngài Cưu-ma-la-thập, bèn sai sứ đến cầu nhưng khi Sứ chưa tới nơi thì vua đã băng, cho đến tháng 09 niên hiệu Hoằng Thỉ năm thứ ba vua Diêu Hưng Hậu đời Tần thỉnh ngài gặp Diêu Hưng, vua đãi ngài bằng lễ của Quốc sư rất kính trọng và kính mến, dùng những lời khiêm cung để tiếp chuyện với Sư, thế là Sư ở đấy đến trọn đời, khám phá những điều bí ẩn đến tột cùng, vì sự nghiệp hoằng pháp Sư không bao giờ cảm thấy mệt mỏi. Từ đó đại pháp bao trùm cả phương Đông. Ban đầu là Hán Minh Đế, lần lượt đến Ngụy Tấn, kinh luận nhiều dần, xuất phát từ Thiên trúc phần nhiều văn tự nghĩa cách. Vua Diêu Hưng thuở nhỏ ít tôn sùng Tam Bảo, quyết chí giảng tập, khi ngài Cưu-ma-la-thập đến ở đây, ông thỉnh Sư vào ở lầu Tây Minh và vườn Tiêu dao dịch các bộ kinh. Ngài La-thập vốn thông thạo nhiều âm tụng, có thể chuyển sang tiếng Hán, âm dịch lưu loát, xem hết những bản cũ, nghĩa rất lộn xộn, điều này là do các vị tiền bối làm mất ý chí, không dính dáng tới bổn Phạm, Diêu Hưng mời Sa-môn Tăng Khế, Tăng Diên, Pháp Khâm, Đạo Lưu, Đạo Hằng, Tăng Duệ, Tăng Triệu, v.v… hơn tám trăm vị, tham vấn ý kiến ngài La-thập. Vào mùa hạ niên hiệu Hoằng Thỉ năm thứ hai ở đại tự Trường an, lại nhóm họp hơn hai ngàn vị Sa-môn nghĩa học ở bốn phương, dịch ra kinh này. Lại nữa, du nghi luận của Pháp sư Huệ Duệ nói: Chánh bản Pháp Hoa ở nước Vu-điền, phát huy rộng lớn, vụt lóe lên hư không mà được truyền đến đây. Tư Lệ hiệu úy tả tướng quân an thành Hầu Diêu Sùng, nghi vận huyền môn, muốn làm gương cho đời. Chuyên chú kinh bày để sao chép lại lưu hành đến nay. Lại nữa, Tỳ-kheo Bôi Độ chẳng biết người xứ nào ở Bành Thành nghe ngài La-thập ở Trường Am, bèn than rằng: Ta và vị này xa cách đã ba trăm năm, biền biệt chẳng hẹn ngày gặp lại, chỉ mong gặp nhau ở kiếp sau thôi. Lúc ngài La-thập chưa tịch, cảm thấy bốn đại không khỏe, Sư tụng ba biến thần chú, và bảo các vị đệ tử nước ngoài tụng theo, để tự cứu, lúc đó lại cảm thấy mệt mỏi, Sư từ biệt chúng tăng và nói: Nhờ pháp mà chúng ta gặp nhau, quả là chưa hết lòng, đành hẹn gặp kiếp sau, những lời nói trong cơn xúc động, Sư cho rằng mình mông muội, lầm lẫn trong truyền dịch, nếu những tác phẩm mình dịch không sai lầm thì xin cho sau khi hỏa táng lưỡi sẽ không hoại. Lúc đó vào ngày 20 tháng 08 niên hiệu Hoằng Thỉ năm mười một đời Ngụy Tần. Sư tịch ở Trường An, năm ấy nhằm niên hiệu Nghĩa Hy năm thứ năm đời Tấn. Ở vườn Tiêu dao y theo phép tắc nước ngoài mà hỏa táng, khi củi tắt hình tan nhưng lưỡi Ngài vẫn còn nguyên.

* Kinh Pháp Hoa Tam-muội, một quyển của Sa-môn Trí Nghiêm, Sư là người châu Tây Lương, xuất gia năm hai mươi tuổi, lại nổi tiếng là người tinh tấn siêng năng, tu hành giản dị, ăn mặc thô sơ. Thường muốn tìm hiểu các bậc danh sư, tham vấn các nghĩa sâu trong kinh điển, nên sư bèn sang Tây Vực, đến nước Kế-tân, vào tinh xá Ma-thiên-đà-la bẩm thọ thiền pháp với Tỳ-kheo Phật-đà-tiên, tu tập ba năm công phu vượt cả mười năm, Phật-đà-tiên thấy pháp thiền của mình có người nối nên rất yêu kính người đệ tử này.

Tăng tục ở nước kia nghe vậy rất vui mừng và khen rằng: "Đất Tần có Sa-môn cầu đạo", từ đó mới không xem thường dân Tần nữa, mà kính tiếp người phương xa này. Lúc ấy, có Tỳ-kheo Phật-đà-bạt-đà cũng là một Thiền sư nổi tiếng ở nước kia. Ngài Trí Nghiêm liền thỉnh Thiền sư về Trung quốc, vì muốn truyền pháp ở Trung thổ, Bạt-đà vui mừng vì lòng chí thành ấy nên chấp nhận lời thỉnh cầu, cả hai bèn cùng đi về Đông, rồi băng qua những đường đèo hiểm trở, đến Quan trung. Sư thường theo Bạt-đà trụ chùa lớn Trường An, một thời gian không lâu sau, Bạt-đà ngang ngược bị tăng chúng nhà Tần tẫn xuất. Tri Nghiêm cũng phân tán, về nương ở tinh xá Sơn Đông, ngồi thiền tụng kinh, siêng năng tu học. Cào niên hiệu Nghĩa Hy năm ba mươi đời Tống Vũ Đế chinh Tây sát phạt Trường An, thắng trận quay về Sơn đông, lúc bấy giờ Thỉ Hưng Công Vương Khôi, hộ giá đi khắp vùng Sơn Xuyên đến tinh xá ngài Trí Nghiêm ở. Thấy ngài ở chung với ba vị tăng, người nào cũng đang ngồi trên tòa tọa thiền miên mật, vương khôi đến một lát lâu cũng không hay, ông bèn búng ngón tay, ba người mở mắt, lát sau thì nhắm lại, không nói năng gì tới ông, trong tâm ông cảm thấy lạ lùng, bèn hỏi thăm các vị Trưởng lão, họ đều nói ba vị tăng này ẩn cư thiền định là những vị Pháp sư thanh thoát. Ông quay về tâu với Tống Vũ đến thỉnh về kinh đô, nhưng các Ngài chẳng chịu đi. Ông cố thỉnh nhiều lần nên các ngài chấp thuận, hai vị kia đi theo ngài Trí Nghiêm. Vương Khôi là người đạo hạnh sâu sắc nên được phụng sự ba ngài rất nồng hậu, ân cần. Về đến Kinh đô ở chùa Thỉ Hưng, Trí Nghiêm là người thích thanh vắng, xa lánh mọi sự trần, Vương Khôi ra ngoài vùng ngoại ô phía Đông lập một ngôi tinh xá tức là chùa Chỉ Viên.

Trí nghiêm trước trở về Tây Vực, các kinh luận mà Sư đem theo chưa dịch kịp, đến niên hiệu Nguyên Gia năm thứ tư, bèn cùng Sa-môn Bảo Đàm dịch ra các kinh trước. Trí Nghiêm là người sống giản dị thanh bần, nhận được vật gì thì cúng dường bố thí vật ấy. Thuở nhỏ đã đi khắp nơi, không mang theo vật gì, tánh vốn khiêm tốn không thích khoa trương, cho nên mặc dù nhiều hạnh tốt mà ở đời không được lưu truyền hết. Thuở Sư chưa xuất gia đã thọ năm giới mà lại khuyết phạm, sau này xuất gia thọ giới cụ túc, thường nghi mình không đắc giới, mỗi khi nghĩ đến đều lo sợ, nhiều năm thiền quán mà không thể liễu ngộ. Bèn lên thuyền vượt biển đến Thiên-trúc, tham vấn các bậc lão túc thông đạt, gặp được Tỳ-kheo La hán, trình bày hết sự nghi ngờ trước, La hán không giải trừ được mà bảo Sư nhập định lên cõi trời Đâu-suất thưa hỏi ngài Di-lặc. Ngài Di-lặc bảo là đắc giới. Trí Nghiêm vô cùng vui mừng, thế rồi quay về bằng đường bộ, đến nước Kế-tân không bệnh mà mất. Lúc ấy, Sư bảy mươi tám tuổi, theo phép của nước kia, chỗ thiêu thân của phàm thánh khác nhau. Ngài Trí Nghiêm tuy giới hạnh cao minh mà công hạnh chưa rõ nên dời thi thể Sư về phần mộ của Phàm tăng, nhưng không nhấc lên nổi bèn đổi về phía phần mộ của thánh tăng thì nhẹ như gió. Đệ tử của ngài là Trí Vũ, Trí Viễn cũng từ phương Tây đến trình bày rõ về điềm lành này. Rồi cả hai trở về nước ngoài. Từ đó suy ra ngài Trí Nghiêm quả thật là người đắc đạo.

* Kinh Quán Thế Âm.

Vào thời Tấn Hiếu đế, Bắc Lương Hà Tây vương Thư Cừ Mông Tốn có người em họ là An Dương Hầu Kinh Thanh, khi vận nhà Lương hết, bị Nguyên Ngụy tiêu diệt, Kinh Thanh vội chạy về Nam lánh nạn ở Kiến Khang, quyết chí ở lại đây suốt đời, không giao thiệp với đời, thường đi khắp chốn chùa tháp, làm một Cư sĩ thong dong, không vợ con, nhàm chán danh lợi, ung dung với các bạn pháp, giảng nói chánh pháp, vì thế đạo tục đều cung kính ông dịch ra bộ kinh này.

* Phẩm Đề-bà-đạt-đa trong kinh Diệu Pháp Liên Hoa.

Sa-môn Pháp Hiến họ Từ, là người ở Diên Thủy thuộc Tây hải. Trước theo người cậu đến Lương châu mới xuất ra. Đến niên hiệu Nguyên Gia năm thứ mười sáu mới xuống Kinh đô, ở chùa Định lâm thượng, chuyên tâm học kinh luật, chí nghiệp mạnh mẽ, giỏi giang mọi việc. Chúng tăng bàn tính với nhau về việc sửa sang chùa viện, trước kia Sư nghe Mãnh Công từ phương Tây về kể rõ mọi điều kinh lạ, Sư muốn quên thân để được tham bái các thánh tích đó, nên vào niên hiệu Nguyên Huy năm thứ ba đời Tống, Sư lên đường đến Kim lăng, tây du Ba Thục lên đường đến Hà Nam. Đường sá ngoằn ngoèo, khi đến Vu- điền thì muốn qua Thông Lãnh, đường núi gập ghềnh hiểm trở bèn trở lại Vu-điền để quay về. Nhận được phẩm kinh này quay về, trên đường đi có nhiều việc hiểm trở đều ghi đủ trong ấy. Vào giữa niên hiệu Vĩnh Minh đời Tề Vũ Đế Sư gặp Tam tạng Pháp sư Đạt-ma-ma-đề người nước ngoài (đời Tề dịch vị này là Pháp Ý), trụ chùa Ngõa quan ở Lương châu dịch ra phẩm này. Pháp Hiến lúc bấy giờ làm Tăng chủ, vào cuối niên hiệu Kiến Vũ thì Sư thị tịch, thọ bảy mươi lăm tuổi.

* Kệ tụng lại trong Phẩm Phổ Môn của Kinh Diệu Pháp Liên Hoa.

Sa-môn Xà-na-quật-đa: Đời Tùy dịch là Đức chí, Sư là người nước Bắc Hiền Đậu-kiền-đà-la, đời Tùy dịch là nước Hương Hành. Quật-đa có năm anh em mà Sư là con út trong gia đình, nhờ đã trồng cội đức từ nhiều kiếp, nên sớm phát đạo tâm. Từ thuở thơ ấu đã phát nguyện xuất gia. Cha mẹ hiểu rõ tâm tư nguyện vọng của con mình nên không trái ý. Trong nước có ngôi chùa tên là Đại lâm, Sư bèn đến đó nương ở để mang được độ thoát. Quật-đa sau khi xuất gia hiếu kính chuyên thành, thọ học nhiều năm, chỉ quy thông quán. Năm hai mươi bảy tuổi theo thầy hoằng pháp. Vào niên hiệu Vũ Thành năm đầu, Chu Minh Đế đến Trường an trụ chùa Thảo Đường, thầy trò du hóa khi tâm nguyện đã thỏa bèn lên đàn thọ giới cụ túc. Gặp lúc Triệu vương tự là Văn Hiểm trấn thủ đất Thục lại thỉnh Sư cùng đi. Sư ở đó ba năm, làm chức Tăng chủ ở Ích Châu. Ở chùa Long Uyên, dịch ra các bài hệ trước, Sa-môn Viên Minh ghi chép, vào thời suy hoại, tượng giáo không mở mang, năm chúng bỗng chốc giống như kẻ tục, Vũ Đế lễ Sư, hạ lệnh đưa về cung ban thưởng nhiều tước lộc, bắt Sư mặc y phục nhà Nho, Sư khăng khăng giữ vững lập trường, thà chết không sợ, vua cảm mến hạnh cao khiết của Sư, thương xót mà thả về, trên đường ra khỏi Lộ châu về hướng Bắc đến Đột-quyết. Sư đấy một thời gian đến niên hiệu Khai Hoàng năm thứ năm, có khoảng trên ba mươi vị ở chùa Đại hưng Thiện, như Sa-môn Đàm Diên cũng đang phiên dịch, nhưng âm nghĩa không thông, nghe tin ngài Quật-đa ở miền Bắc bèn dâng sớ xin vua hạ chỉ thỉnh ngài về, vua chuẩn tấu, sai người đến thỉnh Quật-đa. Đường về Tây đã bặt nên Sư đành lưu lại mười năm, hiểu thấu sự đời muốn gặp lại Tam bảo, bỗng nghe tin từ xa đến thỉnh, Sư vui mừng và nguyện tiếp đơn. Thế là theo sứ về nước, bấy giờ, vua Văn Đế đang tuần hành ở Lạc Dương. Sư đến đó yết kiến, Thiên tử rất vui mừng ban thưởng và thăm hỏi nhiều việc. Khi chưa về đến Kinh đô, theo lệnh phiên dịch, Sư cùng các Sa-môn Tăng Hưu, Pháp Sán dịch ra các bộ kinh, Tùy Đằng Vương theo thọ giới pháp, kính thờ làm thầy. Vì nhiễm sự trần nên trôi giạt về phía Đông. Lại ở Âu mân, đại thanh tải lộ, thân tâm đều cứu giúp, làm lợi ích rất nhiều, đến niên hiệu Khai Hoàng năm thứ mười theo luật vô thường mà ra đi, lúc đó Sư khoảng bảy mươi tám tuổi.

* Phẩm Dược Thảo Dụ Trong Kinh Diệu Pháp Liên Hoa thêm năm trang các bài chú.

Sa-môn Đạt-ma-cấp-đa, đời Tùy dịch là Pháp Mật là người nước Nam Hiền Đậu-la-la, thuộc chủng tộc Sát-đế-lợi. Họ Tệ-tà-ca-la, Hán dịch là Hổ Thị, gia đình có năm anh em, Sư là trưởng tử, cha mẹ lưu luyến không cho phép xuất gia, nhưng Sư rất mến một pháp môn, rất muốn ly tục. Năm hai mươi ba tuổi Sư đến miền trung Hiền Đậu mới được xuất gia. Sau khi Cấp-đa thọ giới cụ túc được ba năm bèn tìm thầy học đạo, những gì Sư học được như nhòm khe cửa, thế rồi Sư đi khắp các nước Đại Tiểu thừa, đến các chùa tăng học hỏi nên kiến thức gấp bội. Sau đó nghe tin ở đại quốc Chi-na, Tam bảo hưng thịnh nên cũng quyết tâm đi với bạn đến đây, khi đã đến Y Ngô ở lại đó một năm thì gặp nạn bèn lánh về Tây Nam, đường đi toàn sỏi đá, sa mạc, nước cỏ khan hiếm. Hai người bạn nhìn nhau nghĩ không thể bỏ mạng ở đây, cho nên tạm để các kinh luận đang mang theo, qua bên đường leo lên núi tìm nước, mong được thoát chết. Tìm đã không gặp lại thêm mệt mỏi, Sư chuyên tâm tụng chú Quán Âm. Đêm đó, mưa rơi xuống, thân tâm sảng khoái ngài bèn tìm đường cũ trở về, nhưng nhìn khắp bốn bề vẫn mờ mịt, vì đã lạc đường, tiến lùi đều khó bèn đi đại về phía trước. Đi đến Trảo châu mới biết là con đường rẽ của Bắc lộ, Cấp-đa từ xa đã kính mến Trung Hoa, nên lặn lội nhiều năm mới gặp được bạn đồng hành. Có người ở lại, có người mất tích, ngoảnh lại chỉ còn một thân đi đến xứ này. Lắng lòng suy gẫm, buồn vui lẫn lộn, nhờ ơn thánh chỉ mới vào kinh thành, ở trong ngôi chùa tiếng tăm được cúng dường nồng hậu. Lúc đó, vào tháng 10 niên hiệu Khai Hoàng năm thứ mười, Sư đến đây ở chưa bao lâu mà tiếng Hoa đã hơi thông. Lại vâng sắc chỉ được mời phiên dịch. Sư ở chùa Hưng Thiện cầm bổn gốc dịch qua dịch lại, sáng tỏ và rất xác thật những chỗ rườm rà. Các bộ phận Đại Tiểu thừa mà Sư đã tụng đều tinh thông chỗ then chốt, và giải thích, mở mang rộng rãi những ý chỉ sâu mầu. Những vị cựu học ở xứ này nhờ đó mà dần dần thoát khỏi mối nghi, Dương Đế định dời độ về phương Nam, càng tỏ vẻ kính trọng và tiếp đãi nồng hậu, đối với Phật pháp càng được sự tôn kính. Vua hạ chiếu xây một quán dịch kinh trong vườn Thượng lâm ở Nam tân thuộc Lạc thủy, chiêu vời những vị tài giỏi để chuyên truyền bá Phật pháp. Vua liền hạ lệnh trưng thỉnh Cấp-đa và các học sĩ chuẩn bị phiên dịch, Sa-môn Bản tông dịch thêm phẩm trước, đến Vũ Đức năm thứ hai, Sư mất ở Lạc nội.

* Sao Diệu Pháp Liên Hoa kinh.

* Sao Pháp Hoa Dược Vương kinh.

Nam Tề Tư Đồ Cảnh Lăng Vương văn tuyên công tiêu tử lương, tôn sùng đạo Phật thấu đạt giáo nghĩa, chú thích kinh luận, sao lược từ, lý, đóng đường tà, mở nẻo chánh, khai rộng Nhất thừa và phát huy bảy chúng, đời gọi là Bút Hải. Lúc ấy, hiệu là Trí Sơn hoặc thông mông độc tôn, được tôn xưng là Thiên Vương, hoặc truyền bá kinh chú, truyền phép mầu của Thần độ, đức của Sư khó tả hết, phải tìm hiểu mới biết.

Sao Lược Tiền Kinh để sắp đặt thứ lớp kinh Pháp Hoa (một quyển).

Con gái của Tiến sĩ Lương Thái Học tên Giang Mật, thuở nhỏ xuất gia, hiệu là Tăng Pháp. Năm lên tám, chín có lúc nhắm mắt tĩnh tọa, đọc tụng bộ kinh trên, tăng tục xứ Dương châu đều gọi là Thần thọ, Phí Trường Phòng nói: Nghiệm trong kinh luận thì lẽ này là hiển nhiên, người này do túc duyên cảm nên chẳng liên quan đến việc thần trao. Lại y cứ theo ngoại điển, phu tử có nói sinh ra đã biết là thứ. Điều này nói về đời này khi sinh ra đã mê muộn chuyện quá khứ. Nếu không như vậy thì làm sao nói rõ được thánh hiền trong ngoài, sâu cạn ở quá khứ, hiện tại. Cho nên Cao Tăng truyện nói: Thích Đàm Đế họ Khang, tổ tiên Sư là người Khang Cư. Vào thời Hán Linh Đế dời về ở Trung quốc, vào cuối thời Hiến Đế loạn lạc, lại dời về ở Ngô Hưng. Cha ngài là Điêu, từng làm biệt giá ở Ký châu, mẹ Sư họ Hoàng, ban ngày nằm ngủ mộng thấy một vị tăng đến gọi bà là mẹ, gởi cho một cây phất trần và một tấm thiếc chắn sách. Bà Hoàng tỉnh giấc thấy hai vật vẫn còn nguyên, điều bí mật kinh lạ. Do đó mang thai và sinh ra Sư, khi Sư lên năm tuổi, mẹ lấy hai vật báu đó đưa cho Sư, Sư nói: Vật này vua Tần ban cho con.

Mẹ hỏi: Con để đâu? Đáp: Không nhớ.

Đến năm mười tuổi thì xuất gia, sở học không do thầy dạy, bản tánh tự phát ngộ. Sau đó theo cha đến phiền Đặng, bỗng gặp đạo nhân Tăng Hoạch ở Quan Trung, ngài liền gọi: Lược ơi!.

Tăng Hoạch nói: Chú nhỏ sao dám gọi tên bậc lão túc này.

Ngài Đàm Đế nói: Lúc nãy bất giác kêu như vậy là vì xưa kia ông là Sa-di đệ tử của tôi, thuở xưa ngài hái rau cho chúng tăng bị heo rừng cắn làm tổn thương, nay nhớ lại bỗng nhiên tôi gọi lớn. Tăng Hoạch đã từng làm đệ tử Pháp sư Hoằng Giác và hái rau cho chúng tăng bị heo rừng cắn làm tổn thương, nhưng Tăng Hoạch chẳng nhớ mảy may nào. Thế là ông tìm đến hỏi cha Đàm Đế, cha Sư kể rõ đầu đuôi sự việc đồng thời đưa phất trần và hai thỏi sắt. Tăng Hoạch nhận ra ngay việc này rồi khóc than: Pháp sư Hoằng Giác là Tiên sư của Lược, thầy đã từng giảng kinh Pháp Hoa cho vua Diêu Trành, bần đạo là người phụ giảng, vua Diêu Trành tặng cho thầy hai vật này, nay lại gặp nó ở đây, tính lại lúc thầy xả báo thân cũng chính là ngày gởi vật này, rồi nhớ lại lúc hái rau, ông càng buồn bã. Sau đó Đàm Đế đi học trong ngoài xem qua liền nhớ rõ. Đến lúc về già, Sư về ở chùa trên núi Hổ khâu nước Ngô, giảng lễ, dịch, Xuân Thu mỗi sách bảy lần; Pháp Hoa, Đại phẩm, Duy-ma mỗi thứ mười lăm lần, lại có tài văn chương, nên gom lại sáu quyển, vẫn còn lưu hành ở đời. Sư tịch năm sáu mươi tuổi, vào niên hiệu Nguyên Gia năm cuối đời Tống, Phí Trường Phòng nói:

Tăng Hoạch là đệ tử của Pháp sư Hoằng Giác, thầy trò đều lỗi lạc, tiếng tăm vang cả hai đời, Tần vật của ngài chỉ có ba y, cũng đâu ngại hạn chỉ có vật chắn sách và phất trần, gửi lại kỷ vật xưa, cho đến khi thần thức thác sinh thì hai vật này lại được theo nhau đến, vật vượt ngoài sự chất ngại của thần thức, chất ngại của thân vẫn còn theo mãi, huống chi pháp năng biết ở trong tâm mà không nhớ nghĩ. Cho nên gương chiếu thì càng sáng, dao chặt thì càng bén, nước mắt chứa thành biển, bụi trần nhóm thành núi, đời đời huân tập thì càng thêm sâu, kiếp kiếp học hỏi thì càng rộng lớn.

Gần nhất là ánh trăng mới mọc, cuối cùng là trăng rằm, bỏ thân người rồi lại được thân người, tức là lần lượt sinh ra chuyện ấy. Nhớ chứ không hề quên quả là thần thông. Nhắm mắt tĩnh tọa, tự xét mình người nữ yếu đuối mà đọc tụng liên tục, há chẳng phải thân trước đã huân tập mà lại bảo là thần trao, sao lại ngu xuẩn, mê mờ đạo trí tuệ như vậy.

* Pháp Hoa Quang Thụy Bồ-Tát Hiện Thọ kinh. Xuất xứ từ Cổ lục và Cựu lục, mất tên người dịch.

* Diệu Pháp Liên Hoa Độ Lượng Thiên Địa kinh.

* Diệu Pháp Liên Hoa Thiên Địa Biến Dị kinh.

Hai kinh này theo Tam Bảo lục chú của Phí Trường Phòng là ngụy.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh luận, hai quyển.

Sa-môn Bồ-đề-lưu-chi người Tây Vực, đời Ngụy dịch là Đạo Hy, là người bắc Thiên Trúc, thông thạo Ba tạng, khéo nhập tổng trì, chí đặt vào việc hoằng pháp, mở rộng sự thấy nghe cho chúng sinh. Sư bèn băng đèo vượt thác đến Thông lãnh vào đầu niên hiệu Vĩnh Bình đời Ngụy, Sư đến Đông Hạ, Hoàng đế Tuyên Vũ hạ lệnh cho người thỉnh Sư vào cung, tiếp đãi ân cần, cho Sư ở chùa lớn Vĩnh Ninh, cung cấp bốn thứ cần dùng, hơn bảy trăm Phạn tăng. Vua sắc lệnh ngài Lưu-chi làm chủ trì trong hội phiên dịch, dịch bộ luận trước, Sa-môn Đàm Lâm biên soạn. Trong phòng của ngài Lưu-chi kinh luận bổn Phạm có thể cả vạn cuốn, những bản Sư mới dịch bản thảo biên soạn đầy cả một phòng mà tuệ giải của Sư cũng tương đương với Lặc-na, thần ngộ thông minh, thạo tiếng địa phương, giỏi cả chú thuật, chẳng ai thua ai. Có lần Sư ngồi bên miệng giếng, tắm gội thân thể, trong giếng hết nước, đệ tử chưa đến không có người múc nước, Sư liền bỏ nhành liễu, tạm rảy vào trong giếng, lẳng lặng trì chú, mới được mấy biến thì dòng nước vọt lên, đến nỗi tràn cả giếng. Sư liền dùng bát múc tắm, vị tăng bên cạnh thấy rõ việc đó, chẳng đoán được phép thần của Sư. Chi nói: Đấy chính là pháp thuật, người nước ngoài ai cũng làm, còn người xứ này không học, đây chính là ý Thánh.

* Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Luận, một quyển, của ngài Tăng Lặc- na-ma-đề người Trung Thiên-trúc, đời Ngụy dịch là Bảo ý. Văn chương dồi dào, lý sự đều thông, tụng cả ức bài kệ, mỗi bài kệ có ba mươi hai chữ, rất thông thạo thiền pháp, ý muốn đi khắp nơi giáo hóa. Vào niên hiệu Chánh Thỉ năm thứ năm, ban đầu Sư đến Lạc-ba cùng Bồ-đề- lưu-chi ở nội điện Lạc Dương phiên dịch. Sau đó, mỗi vị đều theo thầy học, không cùng tham học, vua y theo sự hưng thạnh của việc hoằng pháp, lược trình bày chỗ khúc mắc, bèn hạ lệnh mỗi nơi mời dịch, dịch xong thì cùng tham khảo hiệu đính, trong đó chỗ nào ẩn khuất tối nghĩa hoặc có những điểm khác nhau thì cùng nhau sửa. Lặc-na dịch xong, Thị trung Từ Quang biên chép, sau đó Sư được vua thỉnh giảng kinh Hoa Nghiêm. Lúc ở trên pháp tòa bỗng nhiên thác hóa, các vị tăng phụ giảng cũng mất theo một lúc, cả nước Ngụy hay tin không ai là không khen ngợi.

TRUYỆN NÓI VỀ VIỆC MỞ RỘNG VÀ

KHEN NGỢI KINH PHÁP HOA

Sa-môn Lam Cốc Tuệ Tường soạn.

QUYỂN 3

GIẢI THÍCH

- Thích Cát Tạng chùa Nhật Nghiêm ở Kinh Đô đời Đường.

- Thích Quán Đảnh chùa U Thê ở núi Ngưu Đầu đời Đường.

- Thích Pháp Dung chùa U Thê ở núi Ngưu Đầu đời Đường.

- Thích Trí Diễm chùa núi Vũ Khâu đời Đường.

- Thích Trí Bạt chùa Già-xà ở Tương Dương đời Đường.

- Thích Tuệ Viễn chùa Ngộ Chân ở núi Lam Điền đời Đường.

- Thích Trí Thông ở núi Ngưu đầu đời Đường.

- Tả Bộc Xạ Tống quốc công Tiêu Vũ đời Đường.

- Thích Tuệ Mân núi Hải Ngu đời Đường (Đàm Huyền Phụ).

- Thích Duyên Quang, nước Tân-la đời Đường.

- Thích Đàm Bích chùa Lưu Thủy ở Tô Châu đời Đường.

- Thích Trí Nghiễm chùa Giới Nghiệp ở Đồng Châu đời Đường. Còn có ba mươi ba vị, chép ở phía sau, cũng có soạn sớ.

* Thích Cát Tạng:

Sư vốn họ An, người nước An-tức, dòng họ lánh nạn dời về Nam Hải, do đó dựng nhà giữa Giao - Quảng. Sau đó, dời về Kim lăng rồi sinh ra Sư. Lúc Sư còn nhỏ, được cha dẫn đến tham kiến ngài Chân Đế xin Sư đặt tên, do đó đặt tên là Cát Tạng. Sau đó, cha dắt đến chỗ Pháp sư Đạo Lãng ở chùa vua nghe giảng. Ngài nghe tới đâu hiểu rõ tới đó, thông ngộ như trời phú. Năm lên bảy tuổi, Sư đến chùa ngài Đạo Lãng xuất gia, nắm bắt hết những then chốt, ngày càng sâu sắc, hễ học hỏi được những gì đều thông đạt yếu chỉ, luận nạn nêu ra thì không ai sánh bằng, ngôn từ sắc sảo đầy sức thuyết phục. Năm lên mười chín tuổi, ở trong chúng giảng nói lại, biện từ trôi chảy, ý tứ sâu sắc, đối đáp thỏa đáng, quả thật tuyệt vời. Tiếng tăm Sư vang khắp vùng Dương ấp, sau khi thọ giới cụ túc tiếng tăm càng cao hơn. Cuối niên hiệu Khai Hoàng, Dương đế lập bốn đạo hoàng ở Tấn Phiên, do quốc ty cung cấp. Vì ngài Cát Tạng là bậc biện giải thông suốt, nên được mời vào Tuệ Nhật, thờ phụng đầy đủ, ưu ái khác thường. Vua lại xây chùa Nhật Nghiêm ở Kinh đô, đặc biệt thỉnh Sư về đó ở. Sư được dân chúng ở Kinh đô kính chuộng nên khéo giảng lại Pháp Hoa, chính vì sự thuận lợi đó nên Sư có dịp mở mang. Vào niên hiệu Đại Nghiệp năm đầu Sư viết hai ngàn bộ Pháp Hoa. Vận nhà Tùy hết, Sư đúc hai mươi lăm pho trượng, bỏ căn phòng đã xây dựng, đến ở một am tranh nhỏ bé. Sớm tối Sư siêng năng, cố gắng sám hối, rồi lại đúc một tượng Phổ Hiền đặt riêng trong thất để hằng ngày ngồi thiền trước tượng, quán kỹ thật tướng, cứ thế nhiều năm không hề thay đổi, cho đến lúc mất. Tuổi tác Sư lúc này suy yếu dần, lại thêm bệnh hoạn, vua sắc ban thuốc hay, sai sứ đến thăm viếng luôn và tỏ vẻ rất ân cần. Nhưng vì Đại pháp, Sư cũng quá lao nhọc. Một hôm, sư tắm gội sạch sẽ mặc y phục mới, đốt hương, rồi bảo họ niệm danh hiệu Phật. Sư ngồi quán tưởng, như lộ nét vui, sắp đến giờ trai đường thì lặng lẽ ra đi, thọ bảy mươi lăm tuổi, nhằm tháng 05 niên hiệu Vũ Đức năm thứ sáu. Theo di chiếu thì để lộ hình thể mà sắc càng tươi tắn, vua hạ chiếu cho người phúng viếng, và đem về Nam sơn an trí khám thờ bằng. Tất cả những lần Sư giảng Pháp Hoa gồm ba trăm lần, cũng sáng tác huyền sớ đến bây giờ vẫn thịnh hành ở đời. Cho đến lúc sắp mất Sư có soạn một bài luận "Không sợ chết", rồi ném bút mà thị tịch.

* Thích Quán Đảnh:

Tự là Pháp Vân, họ Ngô, người ở xứ Nghĩa hưng thuộc Thường châu. Tổ tiên Sư lánh nạn về Đông Âu, từ đó không trở lại nữa, nay là Chương an ở Lâm hải. Cha mất sớm, mẹ một mình nuôi con, khi Sư mới sinh được ba tháng, bà mẹ muốn đặt tên con, suy nghĩ về về đủ loại nhưng không biết đặt tên gì. Ban đêm bà niệm danh hiệu Phật pháp tăng, Sư cũng niệm theo, tiếng tăm rõ ràng mọi người ai cũng kinh ngạc. Do đó bà đến thưa với Pháp sư Tuệ Cực chùa Nhiếp Tĩnh. Pháp Sư nghe vậy rất vui và khen rằng: Đứa trẻ này là người phi phàm, bèn đặt tên là phi phàm. Năm lên bảy tuổi lại đến làm đệ tử ngài Tuệ Cực, văn từ ngày càng tiến bộ, các nhà huyền Nho đều nể phục. Sư là người thanh tao, phong nhã, tài giỏi, khéo léo nên nổi tiếng ở đương thời. Năm lên hai mươi tuổi thọ giới cụ túc, phước đức viên mãn. Sư càng suy nghĩ về chỗ ở cho mình, nên từ lúc thầy qua đời, Sư lên Thiên Thai học pháp thiền định, vì có chỗ chưa thấu nên theo ngài Tri Giả về Đông, ở Thai Nhạc. Vào những năm cuối đời ra khỏi tinh xá, xứng tâm khai giảng Pháp Hoa, phá vỡ giỏ lưới, đuổi theo dấu mây, cùng nhau suốt vó, gom giỏ thành nhóm. Có Pháp sư Cát Tạng nhập thất ở Hưng Hoàng, Sư rất vui mừng, kết bạn với nhau rồi một mình về Triết Đông, nghe tin tinh xá xứng tâm, đạo rất hưng thịnh, nhưng ý chưa quyết. Sư tìm nghĩa ký đọc xem chỗ sâu cạn, mới thấu rõ thân tâm, say sưa nghiên cứu. Do đó phế bỏ hội giảng, giải tán thinh chúng, đến ở Thiên Thai, bẩm thọ Pháp Hoa, phát nguyện mở mang. Đến năm bảy mươi tuổi, ngài Trí Giả hiện bệnh, sớm hôm hầu hạ, hết lòng lo lắng, cho đến khi thầy diệt độ, Sư đích thân kế thừa di chỉ, và lãnh thọ các sách vỡ và tín vật của thầy để lại. Than khóc quỳ dâng lại cho Tấn Vương, Tấn Vương cúi đầu đảnh lễ nhận các di vật. Niên hiệu Nhân Thọ năm thứ hai vua ban lệnh rằng: Thiền sư là bậc cao túc của Đại sư giao phó pháp môn, nay lại sai sứ đến thỉnh cầu, mong nhờ ân huệ, và sớ kinh Pháp Hoa. Sư theo sứ về kinh, chờ đợi lai nghi, viết không hết lời. Sư ôm bát quảy tích cất bước vào cung. Hoằng Dương ba mùa hạ, càng khiến vua yêu kính, mỗi lần gặp điều sâu mầu đều đến trình bày thưa hỏi. Sư đối đáp thích hợp với các nghi vấn, xuyên suốt hết sách vở. Sau đó, sai người thân tín tiễn Sư về chùa.

Có lần, người trong thôn Pháp long cách núi hơn ba mươi dặm, bị bệnh không cứu khỏi, điều trị đủ cách vẫn không bớt, con ông vội chạy vào núi cầu cứu, Sư chuyển tụng Pháp Hoa, đốt hương chiên đàn, người bệnh tuy ở xa nhưng vẫn ngửi thấy mùi hương lúa, liền được bình phục. Lại, lãnh địa Lạc An Nam gọi là An châu, xứ ấy cây xanh suối biếc, mạch nước ẩn ngầm, đường đi khó thông, Sư thích du ngoạn cảnh ấy và ngoảnh lại phát thệ rằng: Nếu khiến cho vùng đất này bằng phẳng, thì sau này ta sẽ trở lại giảng kinh, chưa được mấy tuần thì cát trắng trơn khắp, bằng như gương ngọc. Sư nhờ sự lĩnh thông mà hiển hiện. không trái nguyện xưa nên vẫn giảng Pháp Hoa, để đền đáp linh ý. Từ khi Sư thọ nghiệp ở Thiên Thai, lại bẩm đạo ở Hoành Nhạc, chiêm nghiệm ba đời, tông quy chẳng hai, hoặc quán hoặc giảng cũng thường nương theo ý chỉ Pháp Hoa, cho đến nói về pháp môn đốn chỉ quán, bốn niệm, v.v… cũng rất nhiều lần. Vả lại, biện tài của Trí Giả tuôn trào như mây mưa, hoặc giống như lưới trời chợt tuôn anh lạc, nghe bất cứ pháp nào cũng lãnh hội được, và duy nhất một mình Quán Đảnh ghi riêng về ý chỉ của ngài Trí Giả, rồi tự soạn nghĩa ký và các đề mục của tạp văn, tất cả đều khắc vào bia đá. Vào ngày mồng 07 tháng 08 niên hiệu Trinh Quán năm thứ sáu, Sư mất trong tăng phòng chùa Quốc Thanh, thọ bảy mươi hai tuổi. Ban đầu thị hiện ít bệnh nhẹ, không kể dược liệu mà trong thất có mùi thơm lạ. Lúc sắp qua đời, Sư bảo đệ tử rằng: Kinh Di-lặc nói: Lúc Phật sắp diệt độ, khói hương như mây, ông hãy đốt nhiều hương, ta sắp độ đây. Do đó mà nêu rõ lời di giới, lời lẽ sâu sắc, ý tứ thân mật, lúc này môn nhân pháp hữu chiêm ngưỡng rơi lệ. Bỗng nhiên Sư ngồi lên chắp tay như có vẻ cung kính xưng ba lần danh hiệu Nam mô A-di- đà Phật, rồi nghiêng mình nằm xuống, sắc mặt tươi tỉnh, lẳng lặng thác hóa. Toàn thân mềm mại, đỉnh đầu còn ấm cả ngày. Có một người bạn đồng học là Trí Hy là bậc chí sĩ thanh cao, ngài mất niên hiệu Trinh Quán năm đầu. Trước lúc qua đời, Sư nói: Ta sinh lên cõi trời Đâu-suất, thấy Tiên sư Trí Giả xếp vào hàng tòa báu, tòa nào cũng có người, chỉ còn một tòa trống bảo rằng sáu năm sau, Pháp sư Quán Đảnh lên đây nói pháp đốt hương, nghiệm lại nghĩa đó tức là ngài Di-lặc đến rước. Tính năm tháng, luận thời gian, xét thấy lời ngài Trí Hy không sai lầm. Vào ngày 09 tháng ấy nhập tháp Sư tại chùa Chí Tướng ở Nam sơn.