SỐ 2061 — TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG TIẾN CAO TĂNG TRUYỆN BIỂU

10. Truyện Huyền Giác trụ chùa Long Hưng, ở Ôn Châu thời Tiền Đường:

Thích Huyền Giác tự là Minh Đạo, họ Đái, là cháu chín đời của Yên Công và là năm đời của Tổ Khản cuối thời Hán. Húy là Liệt, qua sông mới là người Vĩnh Gia.

Sư xuất gia từ thuở nhỏ, nguồn tâm vốn sạch, trí ấn toàn năng, lường chẳng thể nghĩ, hiểu nghĩa sâu xa. Ngã và vô ngã, thường hằng vốn biết. Không và bất không, đầy đủ đều thấy. Đã lìa bốn bệnh mà cũng mặc ba y. Dùng nước đức hạnh tắm gội thân mình, do đó mà thanh tịnh, đem thuốc tốt để trị mắt, nhờ vậy mà ngời sáng. Anh ruột Sư tức là pháp sư Tuyên cũng là bậc danh tăng, và còn hai người con đồng dự vào hàng ngũ xuất gia.

Sư vốn trụ tại chùa Long Hưng. Cả nhà quy tín, siêng năng tinh tấn, định căn chắc bền, chẳng hể dời đổi. Cây nghi bỗng nhiên tự gãy đổ, ngã tướng chẳng dơ nhiễm khách trần. Thấy bên cạnh chùa đó có riêng một cảnh đẹp, Sư bèn xuống dưới núi, tự dựng am thiền, biển xanh rung động trước ngực, núi biếc khoanh vòng sau lưng. Bồng lai tiên khách năm tháng tới lui. Hoa che mây khói sớm tối xen lẫn. Bèn như công đức Phật bảo xông lên, chuông thần vọng lại, nhà báu hóa ra, Sư ở trong đó. Mặc chẳng dùng tơ vải, ăn chẳng bởi cấy cày. Há đó là Trang Tử dùng vải bố làm xiêm y, tự có A-nan biến thành cam lồ cơm ăn. Sư lấy riêng học cô lậu, ba người ở trong đó có thầy, cùng với Thiền sư Sách ở Đông Dương gánh vác tùy duyên du phương hỏi đạo, đến bái yết Thiền sư Tuệ Năng ở Thiều Dương mà chứng được yếu chỉ.

Có thuyết cho rằng: "Sư chống tích nhiễu quanh am đối đáp". Nói ở Biệt Lục. Còn như cửa nhà của ngài Thần Tú, ngài từ xa đến hỏi pháp, nhưng cuối cùng đắc tâm yếu tại Tào Khê, khi đã quyết trạch điều nghi, ngài Tuệ Năng còn lưu giữ lại một đêm, nên gọi ngài là "Nhất Túc Giác", vẫn một nửa Biến Thanh. Đến niên hiệu Tiên Thiên thứ 2 (713), ngày 17 tháng 10 Sư đang ngồi nhập định tại phòng riêng ở chùa Long Hưng an nhiên bất động, tăng chúng thảy đều buồn khóc. Đến ngày 13 tháng 11 năm đó (703) an táng Sư tại phía Nam của Tây Sơn, Sư thọ bốn mươi chín tuổi.

Trước khi thị tịch, Sư cấm túc tại đảnh núi Tây, nhìn về phía chùa. Chỗ ở của Sư, bùi ngùi mà than rằng: "người vật đông nhiều, kiệu hoa um tùm. Sao dùng nó làm gì?" Đệ tử Sư là Hưng người xứ Ngô Hưng, sư Tuyên người nước Tân-la, và vài người đồng nghe mà đều chẳng lường biết. Bỗng dưng Sư kể lại rằng: "xưa kia, có một vị Thiền sư dẫn các đệ tử lần lượt du phương thưởng ngoạn. Từ xa đứng nhìn một ngọn núi mà than rằng: "người vật đâu nhiều thế?" Các vị đệ tử cũng không ai biết gì. Sau đó không bao lâu thì vị Thiền sư đó thị tịch. An táng nơi vùng đất hướng về.

Từ Tây Sơn đến chùa cách hơn dặm đường, đưa tiễn an táng đông nhiều, người vật dao động, sự cảm động đến nỗi như thế. Thêm nữa, trước khi Sư thị tịch, có loài nhạn đông hơn cả ngàn con bay đến ở phía Tây chùa. Người hầu nói rằng: "ấy từ đâu lại?" Giữa không trung có tiếng nói rằng: "là chỗ phần mộ ngài, nên từ biển bay ra".

Sư có các đệ tử như ngài Tuệ Tháo, Tuệ Đặc, Từ Đẳng, Huyền Tịch, đều là những vị truyền pháp của Sư ở thời bấy giờ rất được suy tôn. Sau, Lý Bắc Hải ung làm Quan thú ở Hoạt Châu, bèn bày hành lục của Sư làm văn bia, gọi là Thần Đạo. Sư xướng đạo đặc biệt nói rõ tu chứng ngộ nhập. Quan thứ sử Khánh Châu là Ngụy Tĩnh Đô Biên tập lại, gọi là "Vĩnh Gia Tập".

Trước kia, Sư và Lãng Công ở Tả Khê là bạn đạo, Lãng Công đưa thư mời Sư đến ở núi đó. Do vậy, Sư nghĩ rằng Lãng Công bị vướng mắc bởi núi, buộc tình nơi giảng, Sư bèn viết thư đáp lại kích động khuyên tấn, ngôn từ mềm mại nghĩa lý rõ ràng, khiến núi ấy suốt đời như một, động tĩnh dùng lẫn nhau, ý thức thú nhập thầm hiểu ở đây, người thấu đạt đến đó. Khi Sư qua đời, vua ban sắc tặng Sư thụy hiệu là "Vô tướng", tháp tên là "Tịnh Quang".

11. Truyện Trí Oai tại chùa Thiên Bảo ở Kim Lăng, thời Tiền Đường:

Thích Trí Oai, họ Trần, người ở Giang Ninh. Ở gần Thanh Sơn, địa bàn khí tốt, khéo hợp điềm lành có trước, Duy nhạc giáng thần. Lúc còn bé thơ mà khí phách đã khác với sự nhận biết của mọi người. Sư đến các chỗ vui đùa mà không hề nhiễm tục, tánh ghét trang sức, khác với mọi người.

Tự nhiên một ngày nọ, Sư bỏ nhà đi, cha mẹ chẳng biết đi đâu, mới đến khắp các chùa tìm hỏi, thì ra Sư đã đến nương tựa Pháp sư Thống ở chùa Thiên Bảo, tụng đọc kinh điển Đại thừa, mới vài trăm trang mà sự thấu suốt vượt hẳn người bình thường, cả chúng đều thán phục. Năm hai mươi tuổi, Sư đến Ngộ Ân xuống tóc, sau đó đến chùa U Nham, nhân đây Sư theo pháp sư Pháp Trì, cầu học thiền pháp, thấu đạt diệu lý sâu mầu tiếp nối đạo nghiệp. Đã đạt được minh châu trong búi tóc, Sư điềm nhiên nhàn phóng, hình dung ôn nhuận, mặt như trăng đầy, lời nói thanh nhã, tuệ đức thơm lừng, vang động một thời mà tiếng tăm vang khắp xa gần. Những vị tham cầu định học ở Giang Tả thường tìm đến, mà trong đó ngộ được nguồn tâm chính là Thiền sư Tuệ Tư. Ngài bèn bảo kế nghiệp sơn môn, truyền trì đạo hóa, còn ngài tự ra trú chùa Diên Tộ, nói thuyết lợi người, ban bố nhiêu ích.

Đến niên hiệu Khai Nguyên thứ 10 (722) ngày mồng 8 tháng 10, Sư thị tịch tại đó, có di chúc lại "nên đem nhục thể vào để trong rừng bố thí cho các loài cầm thú". Các đệ tử như ngài Huyền Đỉnh v.v... theo lời chỉ dạy mà làm. Sư thọ bảy mươi bảy tuổi.

Có một thời gian, ban đêm Sư hành hạnh đầu-đà cho đến gần sáng, có ba con hổ gặp Sư, Sư liền cắt ngang giữa đường đi qua, không tỏ vẻ khiếp sợ. Hổ bèn theo Sư đi đến cửa núi, nhìn quanh bốn phía rồi đi, và cũng từng có hai con thỏ và một con chó cùng nhau đùa giỡn trong sân nhà, không sợ gì nhau. Bởi tâm đại bi bình đẳng, người vật như nhau, nên có được như thế.

Thứ nữa, tại núi Tư Không có ngài Thích Bổn Tịnh, họ Trương, người xứ Đông Bình. Từ thuở thiếu thời, Sư đã vào cửa Phật. Với tiết tháo lớn mạnh, lúc du phương gặp được Lục Tổ Tuệ Năng ở Tào Khê nên dứt bỏ nghi ngờ vướng mắc.

Đầu niên hiệu Khai Nguyên (713), Sư đến núi Tư Không, ở Nam Nhạc, thư thái sống ở đó, người chẳng biết, ta biết, là lý do tệ ngụy. Khoảng niên hiệu Thiên Bảo (742-756), nhân có Dương Đình Quang vào núi hái thuốc, tình cờ gặp gỡ, nên luận đạo suốt ngày. Đến lúc trở về, tấu trình cùng triều đình, nên có chiếu ban thỉnh, Sư về kinh đô trụ tại đình Bạch Liên Hoa. Nhà vua biết Phật pháp sâu mầu, ai dám liều lượng. Bèn ban chiếu mời pháp sư Viễn ở chùa Thái Bình cùng ba vị Thạc Đức thật học ở Lưỡng Nhai, phát hỏi phong khởi, như trăm mũi tên cùng nhắm rượt đuổi con thỏ. Ngài bèn cất nhắc ung dung cùng chống chỏi bốn mặt, thí như mở chín công cơ giới của Mặc Địch. Thế rồi, Sư biện luận như ngói sắp nung, ngoài lúc chỉ dạy mới dẫn giáo điển liễu nghĩa viện chứng. Sư lại nói kệ già-đà, không một vướng mắc. Nhà vua trong ý mừng vui, mọi người trông thấy đều ngợi khen.

Đến niên hiệu Thượng Nguyên thứ 2 (762) ngày mồng 5 tháng 5, Sư thị tịch, thọ chín mươi lăm tuổi. Vua Túc Tông ban tặng thụy hiệu là "Đại Hiểu Thiền Sư". Và cũng lấy chỗ Sư ở mà đặt tên là "Tư Không Sơn Thiền Sư".

12. Truyện Tuệ Lãng trụ chùa Long Hưng, ở Mục Châu, thời Tiền Đường:

Thích Tuệ Lãng, người xứ Toại An, thuộc Tân Định. Năm hai mươi hai tuổi, đến Bắc Sơn, thuộc Cù Châu, gặp được thủ tướng của Nam Tông Đốn Giáo, Sư bèn thỉnh cầu làm thầy. Vị ấy bảo Sư rằng: "Ngài từ lâu tích tập tịnh nghiệp, tôi chẳng phải thầy của Ngài, Ngài nên đến Thiên Thai sẽ gặp được bậc thầy đầy đủ trí tuệ hiền đức". Sư đến chùa Thạch Thành ở Diệm Khê, thấy một thiền ông, chẳng biết từ đâu lại, tóc bạc da trắng, mắt như điện chớp, tiếng tợ chuông ngân, thần khí ôm chầm cả thái hư. Vị đó hỏi Sư rằng: "Ông sắp đi đâu vậy?" Sư đáp: "Muốn đến Thiên Thai, cầu Đại Pháp của Phật". Nhân đó, hai người cùng đi, chừng khoảng mươi dặm, dừng nghỉ dưới rừng cây và vị đó bảo Sư rằng: "Pháp thường tịch nhiên, kia cũng như vậy, sao phải đến nơi xa? Phải giáo hóa kẻ hữu duyên, nên trở về chỗ cũ để độ vô lượng chúng?" Nói xong thì không thấy vị đó đâu nữa. Sư tỏ rõ bổn tâm, ngộ tri kiến Phật. Bèn ẩn cư nơi núi rừng suốt mấy năm, mới trở về ở chùa Tuệ An tại quê cũ. Tợ như cư sĩ Tịnh Danh mặc phi pháp phục, Thuần-đà khéo léo, tâm như tâm Phật, Ly Châu còn ẩn, sư tử chưa sống, cuối cùng nhược tang, vượt bờ sông mê.

Một hôm, núi rừng Tần vọng chấn động, bỗng chốc có con rùa lớn hiện hình. Mọi người hỏi nhau rằng: "đây là điềm gì vậy?" Lại có vị thiền tăng, tên là Biện, từ chùa Vân Môn, ở Cối Kê đi đến. Thân Ngài (Biện) cao tám thước bốn tấc, mũi cao mắt lớn, tròng mắt sáng soi chiếu người, thông rành các kinh Đại Phẩm, Tư Ích, Duy-ma v.v... kiêm rành rẽ các luận. Đại chúng đều bảo "Ngài (Biện) là vị Thần tăng, rùa lớn ứng điềm như thế". Còn Sư (Tuệ Lãng) kín hành hạnh Bồ-tát nên thỉnh ngài Biện Công làm thầy. Biện Công nêu bày nghĩa kinh Duy-ma, Sư bèn đáp rằng: "Như mặt nhật soi chiếu vào lửa đom đóm, nước biển rót vào vết chân trâu". Biện Công vô cùng mến quý, bảo rằng: "thật là Tịnh Danh".

Vào niên hiệu Cảnh Long (707-710), các vị như Úy Dư ở huyện Ngô Xuyên, Thiếu Hưng Tông Đảng, Lệnh Dư Nhân ở huyện Tân Xương, v.v... cả mười mấy nhà đều cùng nhau tôn kính phụng thờ, thay đổi thỉnh Sư quang lâm. Một đêm, Sư bỗng thấy ánh sáng từ cổ phát ra, bên ánh đèn có đủ núi sông đầy cả mười mấy dặm. Các loài hàm tình, không loài nào chẳng quy y. Biện Công lại thêm nghĩa lễ thầy trò. Do đó, trở lại bái thỉnh Sư thăng tòa. Trước tiên, Sư mới chỉ bày: pháp thân thấy khắp các loại chúng sanh, kế đến giảng rõ biến hóa tất cả đều như. Kẻ tăng người tục mừng vui, mỗi người đều ngợi khen rằng: "Xưa kia, núi rừng rung chuyển, rùa lớn chỉ điềm lành, chẳng phải do Biện Công ứng rõ vậy". Từ đó, những người tham học thiền quán khắp bốn phương đua nhau tìm đến tấp nập.

Đến niên hiệu Khai Nguyên thứ 4 (716), Bổn Châu Mục Lý Tư Huyền đến phía nam Long Sơn, xây dựng một ngôi chùa, thỉnh Sư về an trụ tại đó. Sư mới kiến lập Đại giới đàn, mời khắp các bậc Luật sư đức hạnh. Trong đó, có Ngạn Công ở Quang Châu, Siêu Công ở Cối Kê làm thượng thủ. Thế rồi, Sư phát tâm ít có thọ giới cụ túc, tợ ngọc tròn trăng tỏ, trong ngoài đều sáng. Sư đến khắp các giới đàn làm giới sư, tôn chứng. Trở lại thỉnh cầu học hỏi, làm học sĩ. Tình cảm mọi người thêm nặng, đạo hạnh càng tôn. Đến năm Khai Nguyên thứ 7 (719), Thứ sử Vi Lợi Khí thâm tâm quy hướng. Qua năm sau (720), Hấp Châu trưởng sử Hứa Tư, cung thỉnh Sư đến chỗ ông đang trị vì. Lúc Sư lên pháp tòa, bỗng nhiên có một con gấu đến phủ phục ở phía trước, nó do nghe tiếng chuông mà đến, cả chúng đều tán loạn, sợ nó làm hại, nhưng vì nó có tâm muốn nghe pháp. Ngài dạy dỗ loài thú dữ thuần phục đến như thế.

Đến ngày 21 tháng 9 niên hiệu Khai Nguyên thứ 13 (725), Sư bảo các môn nhân rằng: "Ta sắp đi đây! Ta đã ba đời sống tại Châu này, nay là một đời vậy!" Nói xong, Sư an nhiên thị tịch, thọ sáu mươi bốn tuổi. Các vị đệ tử vòng theo di huấn cử hành lễ trà-tỳ, xây tháp thờ.

Các vị học giả theo Sư đã nhiều, mà những người Dĩnh ngộ thanh thoát, trong đó có ngài Đạo Ẩm, Tuệ Hựu, Đạo Thiền ở chùa Khai Nguyên. Biện Hải ở chùa Long Hưng, Tấn Ngọc ở chùa Ninh Quốc, Hữu Bái, Viễn Chỉnh ở chùa Bảo Lâm, thuộc Việt Châu, Nhất Hạnh ở chùa Trúc Lâm, thuộc Hàng Châu, v.v... đều là những vị mở mang đạo pháp của Sư, nối nhau như dưa dày đặc. Đến niên hiệu Đại Lịch thứ 12 (778), quan Thái Thú Tân Định là Tiêu Định soạn văn bia, Quan Tư Mã Lưu Khương Khanh viết chữ, Quan Thứ Sử Lý Quý viết ngạch bằng chữ triện. Đó đều là chỗ của các bậc Danh Công Thạnh khoa toàn mỹ.

13. Truyện ngài Cự Phương trụ viện An Quốc, ở Vận Châu, thời Tiền Đường:

Thích Cự Phương, họ Tào, người ở xứ An Lục. Từ thuở bé, Sư giữ tiết tháo, lập thân theo thầy, cầu xin xuất gia với Thiền sư Lãng ở viện Minh Phước, thuộc Châu Trị. Thọ học hai bộ kinh Pháp Hoa và Duy- ma-cật. Công khóa hoàn tất, Sư thọ giới cụ túc. Sư lại nghe giảng luận Nam Tông ở vài trường giảng, rồi phẩy áo tầm cầu tham yết các thiền hội.

Sau, Sư đến chỗ xét khảo tinh nhuệ của Thiền sư Thần Tú, thuộc Bắc Tông. Vừa mới thầy Sư, Thần Tú điềm nhiên chấp nhận, hỏi Sư rằng: "chỗ mây trắng tan thì thế nào?" Sư đáp: "không mờ tối". Lại hỏi: "Từ lúc này về sau thế nào?" Sư đáp: "thật thầy rõ một cành mọc năm lá". Ngài Thần Tú gật đầu chấp thuận, Sư trú tại đó vài năm, vào thất hầu hạ hỏi đáp, ngõ hầu chân đạo ít có ai sánh bằng. Sư từ biệt Quán Phương, đi đến núi lạnh Thượng Đãng và trú tại đó nhiều năm, học chúng đông đến vài trăm vị. Cầu thỉnh không ngăn ngại. Chỗ đề xướng của Sư là "chân vọng đồng một nguồn, nhanh chậm không khác loại. Đắc tâm giúp đạo ở tại tu trị". Đại loại đều như vậy.

Vận soái Ngô văn Tháo Thị Trung khâm phục, kính mến đạo phong của Sư, sai sứ thỉnh Sư về tại phủ, tạo lập viện An Quốc, thỉnh Sư ở đó chỉ dạy học chúng. Những người mến chuộng đạo phong tổ đức, chẳng lìa xa pháp tịch, và có nhiều vị đốn ngộ. Vận Soái hỏi Sư rằng: "từ nay về sau, thời vận thế nào?" Sư đáp: "đất rải cát vàng, người ở cõi báu". Ngô Soái kính tin mến phục, do đó mà quân dân cả phủ đều càng kính ngưỡng. Mọi người trong dòng họ Ngô bất kể lớn nhỏ thảy đều kính trọng Sư như vị thần minh, cúng dường bố thí rất trọng hậu. Sau đó, Sư lại đến Ngũ Đài hóa đạo, suốt hơn hai mươi năm, mới thị tịch. Khi đó, Sư bảo với chúng rằng: "tuổi thọ của tôi đến đây là mãn". Nói xong Sư bèn tịch, thọ tám mươi mốt tuổi. Bấy giờ là Ngài mồng 3 tháng 9 niên hiệu Khai Nguyên thứ 15 (727) đón rước toàn thân nhục thể của Sư nhập tháp.

Thứ nữa, tại viện An Quốc ở Phủ Hà Trung có ngài Thích Trí Phong, vốn dòng họ Ngô, người xứ Hoài An, đến tuổi trung niên, Sư mới học đạo, hết mình cố gắng cẩn mật, thực hành hạnh đầu-đà. Sau bữa ăn giờ mão thì nước tương chẳng dính vào răng. Sư đến pháp sư Hằng chùa Thanh Tịnh ở trong Châu Quận cầu xin xuống tóc, thọ giới cụ túc, tập học Luận Duy Thức, có người đến bắt bẻ, chê trách Sư bị mắc kẹt danh tướng. Sư giận bỏ trường giảng, tìm đến núi Võ Đang, tham kiến pháp hội của Thiền sư Thần Tú, thì tảng băng nghi ngờ tiêu tan. Sư tư duy nuôi dưỡng mầm thánh. Bỗng nhiên, Sư khước từ, ra trụ tại núi An Phong, thuộc Bồ Tân cấm túc suốt mười năm. Thường ngày SƯ chỉ ăn cây cỏ uống nước suối. Vệ Văn Thăng thuộc Châu Mục thỉnh Sư về trong thành, lập viện An Quốc để Sư trú tại đó. Từ đó, các loài thú đua nhau sanh sản, phát triển đông nhiều. Sứ quân hỏi Sư rằng: "Tại đây, từ nay về sau như thế nào?" Ngài đáp: "mặt nhật từ mưa rơi giàn giụa soi chiếu, cây cối hoàn toàn không có bóng". Sứ quân ban đầu không hiểu được ý chỉ, bèn cuốn diệp mà thối lui, trong thời gian ngắn chọn mở hiểu đủ nên bỏ đến Hoài An. Sư qua lại núi Trung Điều hơn hai mươi năm, ít ỏi chẳng đủ, những người thành đạt đạo của Sư không thể kể xiết. Sau khi Sư thị tịch, các hàng nhân xây tháp thờ cách Châu Bắc khoảng ba mươi bộ.

14. Truyện ngài Hương Dục ở núi Đại Phật thuộc Dĩnh Châu, thời Tiền Đường:

Thích Hương Dục, họ Lý, người ở xứ Tế Âm. Cha Sư làm nhân viên của Châu Duyện. Sư có đạo tánh, thường nghiên cứu tập học Lão Trang. Căn khí phấn phát, bỗng nhiên lưu tâm để ý đến kinh điển Phật pháp. Sư quyết chí từ bỏ thế tục, tìm đến luật sư Trí Nguyên chùa An Định ở Thương Châu cầu xin xuất gia.

Sau khi thọ giới cụ túc, Sư tinh cần học luật, sắp hoàn tất. Một hôm, Sư từ giã thầy đi tham lễ các Thánh tích. Sư vượt qua Thiên Thai, đến Nam Nhạc, có lúc đến nham A, hoặc ẩn dưới bóng cây. Cuối cùng, Sư đến Ngũ Đài. Sau Sư tham dự vào pháp hội do Tổ sư Thần Tú đang hoằng hóa thạnh hành, tâm xưa hợp nhau, kính tiết mong tiếng. Ngài Thần Tú hỏi điều gì, Sư đối đáp kín đáo như ẩn thư, tất cả điều mở giải. Ngài Thần Tú im lặng lấy làm lạ. Sư ở trong chúng trải qua nhiều năm, đến khi thấu suốt nguồn tâm, Sư liền từ biệt ngài Thần Tú mà vào núi Đại Phật ở Phú Thủy. Sư giữ tiết tháo mạnh mẽ, an trụ thiền định, mỗi ngày chỉ ăn một bữa trước giờ mão. Châu Tướng Hàn Nhuận dốc lòng kính tín đạo phong của Sư, kiên trì cầu thỉnh Sư xuống núi, nhưng Sư chỉ cáo bệnh mà thôi. Từ đó, người xuất gia, tại gia thảy đều khát ngưỡng quy y. Hàn Sứ quân kéo xe tiếp nối cúng dường nối nhau, tạo lập pháp đường rực rỡ tráng lệ và thường đến hỏi đạo. Hàn Hầu hỏi ngài "Phật pháp về sau như thế nào?" Sư đáp: "đồng như thái hư, ủy phó cho người có năng lực". Hàn Hầu khâm phục kính chuộng, đồ chúng thường có đến ngàn vị. Trong đó, các bậc hiền nhân và kẻ chẳng ra gì cùng ở lẫn lộn, thường nghe có việc bất trắc trong tăng, Sư dự nghe nhận. Một hôm, Sư nói pháp, kế đến nói với chúng rằng: "Lành thay pháp hội này thật khó gặp, phải quyết dứt mọi điều nghi, chớ để luống qua!". Rồi Ngài bảo lấy nước tắm gội xong, ngồi thẳng mà hóa, thọ chín mươi ba tuổi.

15. Truyện ngài Hàng Ma Tạng Sư ở Đông Nhạc, thuộc Duyện Châu, thời Tiền Đường:

Thích Tạng Sư, họ Vương, người ở Triệu Quận, Cha Sư làm nhân viên của Châu Duyện. Từ thuở bé, Sư đã tìm thấy học đạo, tự nhiên kính mến Phật pháp, mà tánh lại thích sống riêng một mình. Tại chùa Sư ở có nhiều Lệ Quỷ mê mỵ người. Đến lúc bảy tuổi, Sư một mình một bóng, ở chốn hoang vắng mà không hề có chút sợ hãi. Đến lúc trưởng thành, Sư càng vượt trội khác thường nên mọi người gọi Sư là "Hàng Ma Tạng".

Sư thưa hỏi Thiền sư Minh Tán ở viện Quảng Phước, ý ngài Minh Tán cho rằng "Sư là bậc pháp khí" nên mới phát khởi câu hỏi, Sư ứng đối biện luận nhã hợp, hỏi đáp rạch ròi, nhân đó mà Sư được lưu lại chấp sự phục dịch ân cần thọ pháp. Ngài Minh Tán bảo Sư tụng Kinh Pháp Hoa, qua một tháng thì Sư thấu suốt cả bộ, nên được xuống tóc, thọ giới cụ túc, tập học luật tạng, tiếp đến giảng luận Nam Tông. Đại cơ sắp phát, bỗng nhiên Sư ném phất trần. Các linh tích ở khắp chín châu không chỗ nào Sư chẳng đến tham lễ. Sau Sư đến gặp Bắc Châu Đảnh Thạnh, bèn phát nguyện nương tựa. Ngài Thần Tú hỏi Sư: "Ông tên là Hàng Ma, tại chỗ ta đây không có sơn tinh mộc quái, ông lại làm ma ư?" Sư đáp: "có Phật thì có ma". Ngài Thần tú bảo: "Ông nói ma như thế tức là ở cảnh giới không thể suy nghĩ bàn luận". Sư đáp: "Phật đã là không, sao lại không thể suy nghĩ bàn luận". Bấy giờ đại chúng đều lấy làm lạ mà kính phục Sư. Trước tiên là ngài Thần Tú huyền ký cho Sư là: "ông có duyên với gò Thiếu Hạo". Sư bèn tìm đến Thái Sơn, vài năm sau người học đến rất đông, cúng dường cung cấp đầy đủ. Sư chỉ là sau kiệu vàng của Cốc Lãng Công hành hóa.

Một hôm, Sư bảo môn nhân rằng: "nay tôi già suy, tất cả mọi vật cuối cùng phải có chỗ về, chính là lúc này đây". Nói xong, Sư thị tịch, thọ chín mươi mốt tuổi.

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

QUYỂN 9

CHƯƠNG III: TẬP THIỀN TRONG PHẦN 2 CỦA CHƯƠNG III

(chánh truyện gồm có mười bốn vị, phụ có ba vị).

1. Truyện người Nghĩa Phước chùa Từ Ân, ở Kinh Triệu đời Tiền Đường:

Thích Nghĩa Phước, họ Trương, người ở xứ Đồng Đề, thuộc Lộ Châu. Từ thuở bé, Sư đã kính mến Không môn, bỏ dứt việc thế tục. Ban đầu, Sư đến trụ chùa Hóa cảm ở Lam Điền, Sư ở trong thất phương trượng, hơn hai mươi năm, không hề ra khỏi cửa phòng. Sau Sư đến chùa Từ Ân ở kinh Đô, đạo phong của Sư cao vợi, làm khuynh động tâm chúng sanh.

Vào niên hiệu Khai Nguyên thứ 11 (723), Sư theo xa giá đến Đông Đô, trải qua hai châu Bồ, Quắc. Các quan Thứ sử, quan lại, sĩ nữ đều mang tràng hoa đến chỗ Sư mà đón rước, dân chúng tấp nập đầy đường, mọi người lễ bái, lăng xăng chiêm ngưỡng không thỏa mãn. Đến niên hiệu Khai Nguyên thứ 21 (733) thì Sư thị tịch, có chế biểu ban tặng Sư thụy hiệu là "Đại Trí Thiền Sư". Và an táng ở phía Bắc của Y Quyết. Trong lễ tang, có đến mấy muôn người tham dự. Trung Thư Thị Lang Nghiêm Đỉnh thân mặc tang phục như hàng đệ tử của Sư, lại soạn văn bia. Các bậc tài giỏi trong cửa thiền của Ngài Thần Tú tuy có Thiền hạnh được các bậc đế vương kính trọng, nhưng không ai hơn Sư, và Sư là người không hề nhóm chúng khai pháp. Đến lúc Ngài Phổ Tịch mới đến đô thành, truyền giáo hai mươi năm, mọi người đều kính ngưỡng.

Ban đầu, Ngài đến Đông Lạc, gọi các đệ tử răn bảo mọi việc về lúc Sư qua đời. Các vị như Binh Bộ Thị Lang Trương Quân, Thái Úy Phòng Quan, Lễ Bộ Thị Lang Vi Trắc luôn kính trọng. Ngày đó đều có đến dự. Sư mới thăng đường giảng nói cho môn nhân nghe, xong rồi Sư bảo: "chiều nay tôi sẽ thị tịch và giờ đây quyết từ biệt". Giây lâu Trương Quân nói với Phòng Quan rằng: "năm trước tôi uống kim đơn nên không hề đến nơi có tang", nói xong, Trương Quân bèn lẫn tránh đi. Bỗng nhiên Sư nói với Phòng Quan rằng: "Ông cùng với Trương Quân đi được mấy năm vậy. Trương Quân sắp có lỗi phi thường, danh tiết đều thiếu, xưa nay nếu qua đời thì pháp hội này đủ để tránh khỏi tai họa. Thật tiếc thay!" Sư bèn nắm tay Phòng Quan, bảo: "ông sẽ làm danh thần Trung Hưng, nên cố gắng". Nói xong, Sư thị tịch. Sau, Trương Quân lánh giặc đình, làm ngụy quan, còn Phòng Quan phụ giúp hai triều, cuối cùng lập nên Đại tiết, đều là những lời cuối cùng Sư nói.

Lại có Ngài Thích Hành Tư, họ Lưu, người xứ Lư Lăng. Thân quyết thấm đượm, tánh nết trinh lượng, sau khi xuất gia, thọ giới bèn trở về, phá bầu tìm tròn, chặt điêu làm phác, quyết chí thiên nhiên vậy. Ngài sang Thiều Dương tham kiến Thiền sư Đại Giám, một lời che dứt như phá tan tối tăm. Khi đã rõ bổn tâm, địa thần lần lượt khẩn cáo trở lại Cát Châu, mở mang hoằng hóa, thiền khách đông nhiều khắp phòng thất của Sư. Đến ngày 13 tháng 12 niên hiệu Khai Nguyên thứ 28 (730) Sư thị tịch tại nơi thường ở. Vua ban sắc tặng Ngài thụy hiệu là "Hồng Tế Đại Sư", tháp hiệu là "Quy Chân". Tháp đó, trong pháp nạn niên hiệu Hội Xương cũng chung cùng số phận bị hủy sau, để tử nối pháp của Sư xây cất lại.

2. Truyện ngài Phổ Tịch chùa Hưng Đường, ở Kinh đô, thời Tiền Đường:

Thích Phổ Tịch, họ Bằng, người ở xứ Hà Đông, thuộc Bồ Châu. Thuở còn thơ đã tỏ tánh hiên ngang. Khi lìa tục lên đàn, thuận theo kinh luật, xem văn lường nghĩa sâu xa, khác với người thường.

Ban đầu, Sư nghe Ngài Thần Tú trú tại chùa Ngọc Tuyền ở Kinh Châu, bèn đến đó hầu hạ suốt sáu năm. Ngài Thần Tú lấy làm kỳ bèn trao cho tất cả đạo mầu. Lâu sau, vào niên hiệu Cửu Thị, Võ Tắc Thiên vời ngài Thần Tú đến Đông Đô luận tạo, nhân đó tiến cử Phổ Tịch xin được độ làm tăng. Đến lúc Ngài Thần Tú thi tịch, mọi người kính mến họ Thích, trong cả nước đều bắt chước Sư mà phụng thờ. Vua Trung Tông (705-710) nghe Ngài Thần Tú tuổi cao, mới đặc biệt ban sắc chế văn đề cử Ngài (Phổ Tịch) thay thế Bổn sư mà nhiếp hóa pháp chúng.

Niên hiệu Khai Nguyên thứ 23 (725), vua Huyền Tông ban chiếu mời Sư đến trụ tại Đô thành. Bấy giờ, các hàng vương công đại nhân đua nhau đến tham lễ bái yết. Sư rất nghiêm trang ít nói. Những người tìm đến khó thấy được tôn dung hòa mục nơi Sư, nên tất cả mọi người xa gần rất lấy đó làm kính trọng. Niên hiệu Khai Nguyên thứ 27 (729) Sư thị tịch tại chùa Hưng Đường ở thành đô, thọ tám mươi chín tuổi. Bấy giờ các hàng sĩ thứ ở đô thành đến tham yết đều vâng phụng chế văn thọ nhận tang phục như đệ tử. Vua Huyền Tông có chế văn ban tặng Sư thụy hiệu "Đại Tuệ Thiền Sư". Và đến lúc an táng, Hà Nam Duẫn Bùi Khoan cùng cả vợ con đều mặc tang phục sắp theo sau môn đồ, khắp cả thành đều khóc đưa tiễn, nơi thôn quê vì thế để hoang. Bùi Duẫn kính trọng chức Sư do từ đó, sự mở mang hóa đạo của Sư có nhiều thần dị, chính mắt Bùi Duẫn trông thấy, lại được tâm ấn quy hướng càng sâu. Bấy giờ có nhiều người cười chê. Bùi Duẫn ngày đêm đến lễ bái luôn giữ lấy lễ phép của người đệ tử, chưa từng thất lễ. Một hôm, ông đến chỗ Sư, Sư dự biết sự qua đời của đệ tử Nhất Hạnh. Đến lúc Sư thị tịch, Bùi Duẫn đến buồn thương động lòng như tang của người thân, vận mặc tang chế đồng đi bộ ra thành, vợ con cũng như vậy, sự chê cười của con cháu là như thế đó.

Liên quan thử bàn:

Tình người có ghét có thương. Với người mình thương thì không thấy có điều đáng ghét. Với kẻ mình ghét thì không thấy có điều đáng thương. Phàm muôn vật phân luân đều do ghét và thương, chiết trung mà nói thì nên thương chớ không nên ghét. Người đó có tình thương tức là quân tử, kẻ có tâm ghét ấy là tiểu nhân. Thương mà không thể nói ấy là cái bệnh của người quân tử. Bùi Duẫn áo mão tại triều đình, chức sự có đầy mình, chẳng lánh mật hạnh, đưa đến sự phỉ báng ở đương thời. Thích nghi thay! Thí như tăng sĩ mê đắm việc thế tục thì làm sao không bỏ áo cà-sa mặc áo Nho sĩ được? Nếu thật sau khi đã đắc đạo, giây phút cuối cùng thoát hài đâu có gì chẳng thể ư? Bùi Khoan chẳng bỏ quan thì đâu trái lễ đối với Khổng Tử ư? Bùi Khoan nếu thực hành đạo lý Phương Ngoại, thì đâu có gì phải trách phạt! Với những bậc Đại Nhân Đại Kiến, không vật gì không thể.

3. Truyện ngài Hoài Nhượng ở Đài Quán Âm thuộc Nam Nhạc, thời Tiền Đường:

Thích Hoài Nhượng họ Đỗ, người ở xứ An Khương, thuộc Kim Châu. Năm lên mười tuổi, Sư đã ham thích sách Phật, dáng dấp ngời sáng, tỏ vẻ linh kỳ. Những người thức giả đoán biết đó là tướng xuất gia, chẳng nhiễm giàu sang ở thế tục. Người thật có điềm lành đến, nước nhà mừng vui không ngằn mé, rồng lân rùa phượng vô số muôn. Trời đất chẳng toàn công, khí hậu có đầy vơi, giềng mối khuyết hoại vá đắp chẳng đủ, đều là thần âm thầm giúp đỡ. Chỉ có bậc ứng độ mới thắp sáng quyết lý, người tầm thường chẳng thể biết được.

Vừa tuổi hai mươi, Ngài đến chùa Ngọc Tuyền ở Kinh Nam, phụng thờ luật sư Hằng Cảnh, được xuống tóc thọ giới cụ túc. Ngài Hằng Cảnh khen ngợi rằng: "Hễ là người xuất gia vì pháp vô vi, khắp trong nhân gian, trên cõi trời không có ai hơn. Trải qua đó chính là chỗ gọi ra khỏi nhà lửa, ngồi ở ngã tư đường!" Bấy giờ, thiền sư Sư mới khuyên Ngài sang Trung Sơn yết kiến An Công, An Công mở mang tri giác cho Sư. Nhân đó, Sư vào khe Tào Hầu, tham yết Thiền sư Tuệ Năng. Ngài Tuệ Năng an nhiên không khen không chê, như sóng lớp vỗ đến thì hang to càng rộng, Thiều Hộ hợp tấu, Đại nhạc cùng hòa. Ngài thâm nhập tịch định, an trú ở Đạo tràng Vô Động là như thế đó, khi Ngài Tuệ Năng hoá duyên đã mãn, thì Sư mới cất bước đến dừng trú tại đài Quán Âm ở Hành Châu.

Bấy giờ, có vị tăng bị treo xích hình trong ngục, xưng niệm cầu Ngài cứu hộ, Ngài biết nên gắng giúp, vị tăng đó thoát nạn, bảo rằng: "Đó là Ngài Quán Âm cứu khổ?", và được xưng hiệu "Đài Quán Âm" cũng do từ đó.

Ngài hóa duyên hoàn mãn, truyền pháp cho các đệ tử Đạo Tuấn, Đạo Nhất. Các vị ấy đều thăng đường thấy rõ nghĩa mầu. Về sau, Ngài Đạo Nhất gióng lớn trống Pháp ở Hồng Châu, Sư có các đệ tử như Duy Khoan, Hoài Huy. Hóa duyên sắp mãn, Ngài Đạo Nhất nói với các vị Duy Khoan v.v...: "Đạo của thầy ta còn ở chỗ nhiệm mầu, không đợi mà thường, không trú mà đến, phải khéo phụng thờ, tu tập. Từ miệng vàng mà sanh, từ pháp hóa sanh, ở đời ta (Đạo Nhất) là đệ tử, đến đời các ông là pháp tôn, một ngọn đèn truyền mãi, đâu thể để tắt mất".

Sư ra đời nhằm niên hiệu Nghi Phụng thứ 2 (678) thị tịch ngày mồng 10 tháng 8 niên hiệu Thiên Bảo thứ 3 (744), thọ sáu mươi tám tuổi, bốn mươi tám hạ lạp. Ngài Đạo Nhất xây tháp thờ ở Biệt Phong. Vào Niên hiệu Nguyên Hòa (806-821), các Ngài Duy Khoan, Hoài Huy đến Kinh đô mở mang pháp môn Bổn tôn, mở rộng truyền lan đến trăm ngàn ngọn đèn pháp. Pháp Bảo Hồng Tự ở Kinh Hạ từ đó hưng thạnh. Đến niên hiệu Nguyên Hòa thứ 8 (813), Thái Thú Hành Dương là lệnh Cô Quyền hỏi về Đạo Tích của Sư, Quyền bèn xả bỏ y phục, của cải để sung vào ngày húy kỵ. Từ đó vào tháng 8 hằng năm là húy kỵ Quán Âm. Trong niên hiệu Bảo Lịch (825-827), vua Mục Tông ban sắc tặng Sư thụy hiệu là "Đại Tuệ Thiền Sư", tháp hiệu là "Trí Thắng Luận". Trong niên hiệu Nguyên Hòa, Thường Thị Quy Đăng Soạn văn bia.

4. Truyện ngài Linh Trước trụ Viện Lăng-già, chùa Đại An Quốc ở Kinh đô, thời Tiền Đường:

Thích Linh Trước họ Lưu, người xứ Ba Tây, thuộc Miên Châu. Vừa đến tuổi phát chí học Tập bèn thì xuất gia, Sư tìm thầy sư đăng đàn thọ giới chẳng dưới ngàn dặm. Năm bốn mươi tuổi, Sư tinh thông luật tạng Tỳ-ni, kiêm giảng Kinh Niết-bàn. Một bộ kinh, một bộ luật, ân cần truyền trao, đến tuổi về già, Sư đến thỉnh vấn Thiền sư Đại Chiếu, lãnh ngộ được Tông Phong, Sư giữ chí càng vững chắc. Sau Sư đến xứ Trường An, mở mang pháp thiền. Người kính mến đạo cầu Sư chẳng dưới số ngàn, như đầm sâu tụ hội của cá rồng. Vào giờ thân ngày mồng 10 tháng 4 niên hiệu Thiên Bảo thứ 5 (746), Sư thị tịch tại viện Thạch Lăng-già Kinh ở chùa An Quốc, thọ năm mươi sáu tuổi, ba mươi sáu hạ lạp.

Lúc Sư sắp thị tịch, trong chùa có nhiều biến động lạ thường, bởi rường cột của pháp môn đã gãy đổ. Sư ngồi kiết già an nhiên thị tịch. Ba tuần sau, cử hành lễ trà-tỳ, xây tháp thờ tại sườn núi Long Thủ, gần bên lạnh nơi tôn trí xá-lợi của Ngài Phật-Đà-Ba-lợi và bên phải phần mộ đá của Nữ Oa. Đến ngày mồng 10 tháng 9 năm đó (746), dời nhập vào tháp. Sư có các đệ tử như Ngài Lãng Trí, Đạo Tuần, Như Nhất. Do kính mến đức hạnh của Sư nên phụng thờ mãi mãi. Nội thị Thượng Trụ Quốc Thiên Thủy Triệu Tư Khản nhờ Sa-môn Thiện Vận soạn văn bia dựng tại tháp thờ Sư.

Lại có Ngài Thích Pháp Ngoạn, họ Phùng, trụ chùa Trí ở Linh Tiền Đường. Sư vốn là người xứ Trường An, đi theo ông nội làm quan ở Giang Đông nên thành người xứ Tiền Đường. Cha con thông tự nguyên đạt, đời đời tiếp nối áo mão truyền trì tố nghiệp. Nhưng tinh thần xem xét vượt ngoài trăm họ, giữ chí kính mến ứng chất của Tịnh Danh, đàm luận phần nhiều là mời các bậc Đại sĩ ở chốn thiền lâm đến nhà. Tạo lập phòng riêng cúng dường lễ bái, nguyện cầu sanh con nối dõi. Lâu sau, Sư thác chất vào nhà, tánh tình cao vợi, thiên tánh khởi phát đoan trang nghiêm cẩn. Vừa mới biết mặc áo đẹp, Sư đã xin cha cho xuất gia, cố nhiên là cha Sư chẳng ngăn cản. Đến lúc đắp y xuống tóc thọ giới cụ túc, Ngài nghiên cứu Tam Thừa như xem vật trong lòng bàn tay, mà tánh trọn có tiết tháo không a dua. Tại chỗ sâu ở chùa ấy (Linh Trí), thuộc phía nam Chiết Giang, Sư dựng lập riêng ngôi lan-nhã cách xa già-lam, suốt ngày an trụ thiền định.

Bấy giờ có những vị đồng đạo đến gõ cửa thưa hỏi, Sư tùy việc chỉ bày, phần nhiều có sự chứng ngộ. Đến ngày 13 tháng 12 niên hiệu Thiên Bảo thứ 2 (744) lúc trời sắp sáng, Sư gọi thị giả rồi an nhiên ngồi thẳng thị tịch, thọ sáu mươi lăm tuổi, bốn mươi lăm hạ lạp. Bấy giờ, chim muông trên núi kêu buồn, mây sương mưa sầu thảm não, đàn việt xa gần buồn khóc. Đến ngày 19 tháng 12, đón rước nhục thể an táng ở gò núi bên cạnh chùa. Sư có đệ tử Du Pháp Giới và Tử Hoài Phước, Du Tử Hy Tú v.v... đối với Sư là chỗ quy tâm ngày trước, xây tháp, làm các việc đều do các vị ấy giúp đỡ. Tháp thờ Sư vào Pháp nạn Hội Xương bị phá hủy, chỉ còn nền móng, bia đá tảng mác mai một. Than ôi!

5. Truyện người Huyền Tố trụ chùa U Thê ở Nhuận Châu, thời Tiền Đường:

Thích Huyền Tố tự là Đạo Thanh, họ Duyên Mã, người ở xứ Diên Lăng, thuộc Nhuận Châu. Vừa mới sanh mà Sư có dáng dấp khác thường, tuy tuổi nhỏ nhưng lòng nhân từ sâu đậm, được nuôi dưỡng nơi an tĩnh. Mới độ tuổi búi tóc Sư đã mong cầu quy hướng cửa Phật. Cha mẹ theo đó mà cho Sư nương tựa tịnh vức.

Vào niên hiệu Như Ý (692), mới vâng theo chế độ, thuộc chùa Trường thọ ở Giang Ninh. Sau khi đến đàn thọ giới cụ túc. Giới đức ngời sáng hơn đèn đuốc, nước định lắng trong, tư duy thâm nhập huyền vi, tu hành vượt hơn người. Đã tỏ rõ được sắc không, Ngài thường kính mến các bậc tông trượng. Vì tuổi già, Sư mới vào Nam, đến chùa U Thê, chốn núi xanh. Nhân phụng thờ thiền sư Oai, tự thân qua nhiều năm thường đóng Hồng Chung. Thiền sư Oai chỉ dạy thắng pháp, Sư thấu đạt được yếu chỉ không chia chẻ. Từ đó, Sư nép mình khổ tiết, giao dưỡng an hòa, áo nạp quấn thân nóng lạnh chẳng đổi. Đối với mọi người sang hèn oán thân, Sư không hề mừng giận. Người thời bấy giờ coi Sư là Anh Nhi hạnh, Bồ-tát hạnh. Đạo nghiệp của Sư đã cao, mọi người trông mong chiêm lễ.

Trong niên hiệu Khai Nguyên (713-742) có vị tăng tên Uông Mật thỉnh Sư đến Kinh Khẩu, quận Mục Vi Tiễn Khuất ở Hạc Lâm, bốn bộ quy hướng, chí thành đông nghẹt chùa viện. Sư vẫn mặc áo nạp, trú ở giường không, không hề ra khỏi cửa phòng. Các bậc vương hầu cúi đầu kính lạy, Sư chẳng vì thế mà lay động. Bỏ mặc danh lợi ở đời, xem như chuyển hóa. Bỗng một ngày nọ, có người làm nghề giết mổ đến lễ bái tham yết, tự sanh cảm ngộ sám hối lỗi trước, cầu xin Sư chứng minh nhận cúng, Sư bèn vui vẻ nhận lời đến nhà người đó. Các hàng sĩ thứ đều kinh ngạc, tự bảo nhau rằng: "lạ thay!". Sư dạy: "Phật tánh vốn đồng đâu sanh phân biệt, chỉ bởi người có thể độ thì ta độ họ, đâu có gì khác!"

Đầu niên hiệu Thiên Bảo (742), Ngô Việt chiêm ngưỡng, tưởng như hạ sinh. Có Sa-môn Hy Huyền ở Dương Châu thỉnh Sư đến Giang Bắc. Gặp đêm trời tối, không có trăng khó giúp, sóng sông nổi dậy, giữ thuyền theo hướng gió. Bỗng chốc có một luồng ánh sáng trắng, dẫn suốt mái chèo vượt qua sóng đến chỗ an toàn. Dân chúng đất sở cùng mừng Phật nhật soi sáng lại, khắp cả châu đua nhau tìm đến bến bờ, người vật cản đường không chỗ dừng chân. Cởi áo ném thí chất thành đồi núi, lược chẳng liên can đến hoài bão. Sư bảo tất cả đều sung vào kinh phí của ruộng Bi. Lễ Bộ Thượng Thư Lý Trừng là Dương Châu Mục với tâm chay chí thành hai thời chiêm lễ. Sau đó không lâu thì kẻ tăng người tục ở Kinh Khẩu nghĩ tưởng theo khát pháp âm, bèn dời điệp vượt sông, lại thỉnh Sư trở về quận. Hai bên phân tranh chưa quyết theo lối nào thì lúc đó, Lý Trừng nói với mọi người rằng: "Vốn mong cầu phụng sự đạo pháp, trái lại trở thành thương ghét". Nhân đó, tùy theo sự cầu thỉnh nên đưa Sư trở về Nam Quận. Sự cảm vật mến đức ít có ai bằng.

Đến ngày 11 tháng 11 niên hiệu Thiên Bảo thứ 11 (752) vào nửa đêm, tự nhiên không bệnh mà Sư thị tịch, thọ tám mươi lăm tuổi. Mọi người buồn cảm đau xót khắp thị thành. Đến ngày 21 tháng 11, đón rước toàn thân Sư an táng, xây tháp thờ ở chỗ Sư ở, tức phía Tây núi Hoàng Hạc. Phương Bá Ấp Tể hết lòng giữ lễ thọ tang thầy, dẫn chúng bày tỏ buồn thương, khắp cả sông hồ đều rung động.

Ngày trước, lúc Sư đến trong chùa, tại chỗ Sư ngồi thiền, có cây thông cao nghiêng che như lọng. Đến lúc đổi cây khác, nó cũng cùng trở lại hình thể như trước, và ngay trong đêm Sư thị tịch, hai cây ngô đồng ở trước phòng Sư vô cớ tự khô. Các hàng thức giả cho đó là điềm biến đổi của Song lâm. Chỉ chân Thừa Diệu Lý tuyệt đối khó nghĩ lường. Điềm lành linh cảm ứng hiện ắt có. Trong kinh nói: "Tùy duyên phó cảm", chính là việc ấy. Trong hàng đệ tử của Sư, có Pháp Giám và Ngô Trung Pháp Khâm, là hai vị Đại sĩ làm sáng ngời nguồn đạo, lại được biệt truyền. Và hàng đệ tử thọ giới Bồ-tát của Sư thì có Lại bộ thị lang Tề Quản, Quảng Châu đô đốc Lương Khang, Thứ sử Nhuận Châu Từ Kiểu, Kinh Triệu Vi Chiêu Lý Cấp Sự Trung Hàn Thưởng, ngự sử Trung Thừa Lý Đan, Lễ bộ Thôi Lệnh Khâm, đều là các bậc đạo lưu mọi người đều kính phục, họ giữ đạo thầy trò, cũng thường hỏi đạo ở Kinh Sơn. Như Lạc Chánh Tử Xuân đối với Phu Tử. Rửa lòng chiêm ngưỡng trời Hán càng cao, gương nước rọi lòng tỏ ngộ thâm sâu cả chúng. Mãi đến niên hiệu Thái Hòa (827-836), do kính mến Di Phong xa vời, đức hạnh cao ngời của Sư, nên vua Kính Tông truy tặng Sư thụy hiệu là "Đại Luật Thiền Sư" tháp hiệu là "Thái Hòa Đại Bảo Hàng". Người đời sau phần nhiều y theo dòng họ thế tục mà gọi Sư là "Mã Tổ", hoặc có người gọi chung cả họ lẫn tên là "Mã Tổ" là do đó.

Liên quan thử bàn:

Ngài Đạo An đề xướng quan điểm người xuất gia đều lấy họ Thích làm họ, Sư hợp với ở sau đến Kinh A-hàm, có thể chẳng chuyên vậy. Ngài Huyền Tố lấy dòng họ thế tục mà gọi hẳn là có nguyên do, hay pháp tự đông nhiều còn chẳng thể ngăn cấm việc dối gọi nầy. Vậy thì biết tên Ngài Huyền Tố vút cánh cất bay thì cả bốn biển kính ngưỡng dừng chỉ, cho nên lên cõi thế tục, nay răn nhắc tương lai, thích hợp với chánh danh.

6. Truyện ngài Tuệ Trung ở núi Võ Đang, tại Quân Châu, thời Tiền Đường:

Thích Tuệ Trung, họ Nhiễm, người ở xứ Gia Kỳ, thuộc Việt Châu.

Có người cho rằng Sư sanh năm Giáp tý, hoặc có thuyết cho rằng năm Kỳ Di. Da Sư trắng trẻo như tuyết, thần khí thanh cao. Còn nhỏ mà Sư đã thích học pháp thọ Song Phong, mặc mặc toàn chân, tâm nương nhất ấn, thực hành tướng vô trụ, lần lượt thử các danh sơn, Ngũ Lãnh La Phù, Tứ Minh Thiên Mục, núi trắng dựa trời, gác tía sác cao, hoặc trú dưới gốc tùng an cư suốt chín tuần, hoặc tại chân núi cao rỗng bặt dứt tư lự, trụ định tam-muội. Sư đã đeo giới trăn sáng, cũng tịnh tâm lưu ly. Đã qua cửa thiền định, chẳng khởi kiến vô sanh, sừng sững như Tô-lô, tám gió chẳng thể lay động. Sáng như gương sạch, muôn vật không thể ẩn hình. Có thể dừng thì ta Võ Đang ngàn núi quen lờn như hươu nai, có thể đi thì Hổ Khê đã một lần qua, khất thực khắp nhân gian, vân du cùng Ngô Sở, cho đến tới dòng Thuận Dương. Có người đoán xem tướng Sư ở suối rừng của Đãng tử. Tuổi ngoài bốn mươi, Sư thâm nhập Thánh định của Pháp vương, tám muôn cửa lớn, thanh danh đạo hạnh dâng tràn, lực lượng sung mãn.

Vào niên hiệu Khai Nguyên (713-742), Thứ Sử Tiền Trung Thư Thị Lang Quốc Công Vương Cư, Tư Mã Thái Thường Thiếu Khanh Triệu Di Trinh, Tín Đàm vì nghe được phong thái mà vui mừng, cởi giá gõ tịch mờ tối như hư không, lễ dưới chân rải hoa vàng bạc, chẳng khác trưởng giả Di-già, nắm tay thấy Phật như cát bụi, đồng với Tiên Nhân Tỳ-Mục, nên tấu trình với vua Huyền Tông (712-756) cử Sư đến ở Hương Sác, tức chùa Long Hưng. Do đó Bãi Tướng Tiết Sứ Vương Công đại nhân không ai chẳng lễ bái Thuận phong, từ đó hỏi đạo, hiểu rộng kinh luật, dẹp ma trừ ngoại đạo. Bất kể ai cùng với người quyền quý chẳng thể dùng uy mà làm Sư khiếp sợ, chẳng thể đem lợi mà lay động lòng Sư. Sư tới lúc mặt trời mới mọc thì mới thọ trai, hướng trông trăng tỏ mà lắng lòng, dường như sương bay gió trong mát. Có người giữ tiết tháo cứng cỏi qua trúc, từ kiểm lý đến, vẹt màn trướng kia. Sư biện luận đốn gãy chẳng để lại dấu vết. Nói tạm mà lại thường hợp với đạo, được nó ở tại tâm, Y-Lan làm cây chiên-đàn, mất nó ở tại tay. Cam lộ ở vườn tật lê, diệu chẳng thể truyền, hoa nhiều quả ít. Ở đời có kẻ chấp nhặt đá sỏi trong nước cho là có được vật báu lưu ly, vốc nắm bọt bóng trong bình cho là được ngọc ma-ni! Sở dĩ Sư chê trách họ, chỉ vì họ không có khả năng mà thôi. Nên có thuyết siêu vượt Tỳ-lô, khiến họ chẳng chấp trước Phật mà bàn luận, cầu siêu vượt pháp thân, giúp cho tất cả chẳng nhiễm chánh tánh. Đâu có Tỳ-lô có thể vượt và pháp thân có thể vượt ư? Vì vậy, Tâm như hư không, hợp với lý như hư không. Màng vọng tợ mây che, tông thông như nhật nguyệt. Triều Lang kết xe bốn ngựa mà đến an. Thiền chẳng động mà thọ đảnh, yết kiến nghiễm như. Bởi cái gọi là người xưa chẳng đón rước bảy bước để phước quân vương đến muôn thừa, đâu chỉ trăm liệu mà thôi ư!

Năm Hoàng đế Túc Tông an định Khu Hạ, nghe Sư đức hạnh cao vời, nên ngày 16 tháng 1 niên hiệu Thượng Nguyên thứ 2 (762), sai Nội Cấp Sự Tôn Triều đưa ngựa trạm đón rước Ngài và bản chiếu thư viết trong đó là:

Thư thăm hỏi của Hoàng đế.

Trẫm nghe: Đức Điều Ngự Thượng thừa để An Trung Đô. Các đại sĩ với hạnh lợi tha cùng độ chúng sanh. Sư (Tuệ Trung) là chiếc gương pháp treo cao, một tâm giảng nói, mở kho bí mật, vào cảnh Viên Minh. Đức Đại bi chẳng mỏi mệt nơi bến bờ, chí thiện thì ắt sáng nơi tế độ. Tôn Hùng phó chúc, thật tại trẫm đây, nghĩ cùng với Đạo An tuyên dương diệu dụng, đượm nhuần phước lợi khắp cùng Đại Thiên. Truyền Huyền Châu không ảnh tượng, nhổ tên độc trầm mê, duyên lành tại đó chớ cho là nhọc, chống tích trượng đến kinh đô chẳng lấy làm xa, lòng chay tịnh đã lâu, xứng với lòng trẫm. Xuân lạnh, mà sư được bình an là tốt!"

Gởi thư chỉ chẳng đề cập nhiều, Sư thường vì đạo không đâu chẳng ở, thành thị thôn quê chẳng khác. Sư bèn bước cao đến chốn vương cung, lên ngay chánh điện, gậy sương để xuống, mặt nhật chiếu soi áo rồng, hương trời xông đốt, gió thoảng quạt lộng. Bấy giờ, Sư ngẩng cao đầu tiếp võ thần nghi túc như Thiên Tử khâm phục đợi Sư làm lễ. Sư chỉ bày các yếu chỉ để sửa dân trị nước, đề cao phong thái của Đường Nghiêu Ngu Thuấn. Vua Túc Tông nghe mà kính sợ, tự nhiên quỳ gối trước chiếu. Cửu Long được rưới nước hoa sen, muôn thừa uống được hương vị Đề Hồ. Từ đó, Sư đảm nhiệm lên điện ngồi mà luận đạo, chẳng câu nệ pháp thường.

Sau đó, vua Túc Tông sai Phiếu Kỵ Chu Quang Huy tuyên đọc thánh chỉ mời Sư trụ tại chùa Thiên Phước, Tướng quốc Thôi Hoán theo thưa hỏi, lý hợp với tâm, bàn việc từ triều đình đến thôn dã, các kẻ sĩ thức chân thường luôn tìm tới. Đến niên hiệu Bảo Ứng (762-763), Sư dạy dùng đạo hiếu để trị nước, chẳng đổi Lệ trước, mở toang khung trời muôn dặm, như thấy trăng của Tam Giang. Vua Túc Tông lại ban lệnh cho Nội Thị Viên Trụ Hoằng thỉnh Sư về trú tại chùa Quang Trạch gần dưới cung Quyết. Mây tụ mùi cơm thơm, trời rải ban y tía, tuy sứ thần đến đông nghẹt cửa thiền, mà Sư chẳng đến, cung đình bày lụa ngọc đầy sân. Do đã rõ đó như bọt bóng, xem đó như huyễn mộng, nên Sư vẫn điềm nhiên nhàn nhã tự vui như cõi trời, cũng có thể la phù chẳng về, phương danh yên tọa Song Phong, qua lâu mới khế hợp với vô sanh ư? Mầm mống thành Thánh là ở tại đó ư? Nên muôn hạnh đều phát, ngàn môn chẳng hệ lụy nơi tâm, thì trống Đâu-suất vô hình mà có tiếng, đàn của Tu-la chẳng gãy mà vọng âm vang. Hương truyền ở thiên Chủ, mưa hoa trên Không Vương, thấy điều đó ở Sư! Sư thường dùng lời của Tư Đại sư rằng: "nếu muốn đắc đạo thì đến Võ Đang ở Hành Nhạc". Nhân đó mà tấu trình tại núi Võ Đang xin đặt tên là chùa Thái Nhất Diên Xương, nơi hang Đãng Tử ở núi Bạch Nhai xây chùa Hương Nghiêm Trường Thọ. Mỗi nơi xin thỉnh một bản Đại Tạng kinh, độ tăng hộ trì hai Thánh, ngự ảnh trấn ở Võ Đang, lời vua cho phép Hữu Ty vâng theo thể thức. Tháp Hầu Nhạn tuy chưa trang sức ở trung phong, mái tranh cửa gỗ bèn lấy tên Phạm Vũ, bảng ngời sáng đề biển ngạch, Loan về thước bay, núi sông xán lạn, tăng tục vỗ tay hớn hở vui mừng, tưởng chừng điện vàng có thể mong thành, trông thấy đài ngọc chẳng xa.

Đến niên hiệu Đại Lịch thứ 8 (773), Sư lại tấu trình xinh độ chư tăng ở các chùa nổi tiếng trong nước. Chọn lấy những vị thông hiểu kinh, luật, thiền pháp đủ số hai mươi mốt vị. Đạo môn nhân áo đẹp áo xấu xiêm không ai chẳng vui lòng, số đầy hàng muôn dùng phước cửu trùng. Sư qua lại Nam Dương, bị vùi lấp trong cảnh giặc dã, cố thỉnh Sư trở lui lánh nạn, nhưng Sư chẳng chịu, gần kề đáp bén mà lời nói, sắc mặt Sư chẳng đổi thay, Sư y cứ mây xanh mà an tọa chẳng khuất. Tên lính khôi soái thấy Sư thiền quán đức hạnh điềm nhã, phong vận cao xa, bèn ném bỏ kiếm bái thỉnh Sư làm thầy. Khi đó, Sư lánh giặc lại gặp giặc thêm đông. Tự nhiên bọn trộm cướp lại đến, Sư bèn bảo: "không thể theo gót người trước". Sư liền chống tích trượng dò đường ven theo sông mà đi. Có người chỉ dấu vết trước đó nhưng chúng kiên quyết bám trụ chẳng lánh, nên đều bị giết chết. Cho nên vân vật khí tượng như có biết trước, còn mà chẳng luận đạo thì đâu có gì sâu xa. Trong Kim tịch chép: "Bát-nhã vô tri nhưng không gì chẳng tri". Chính là nói về điểm đó. Nội đức đã sung mãn, ngoại ứng càng rộng xa. Tự cất giấu châu báu mà người chẳng thể nhìn thấy, đối với hý luận rồng vẫy vùng mà Cúc-Đa chẳng biết, trời Đạo-lợi mưa hoa mà minh triệt chẳng hay. Các bậc tiền hiền lìa đời, chánh nhãn diệt theo. Chẳng đáng buồn sao? Bỗng nhiên Sư phát bệnh rất nặng, các danh y trong nước đều bó tay. Sư tự biết sắp ra đi. Đại chúng thưa hỏi Ngài về hậu sự. Ngài bảo: "Phật có dạy rõ trong kinh giáo, cứ y đó mà thực hành, tôi có gì mà nói ư?".

Đến niên hiệu Đại Lịch thứ 10 (775), vào lúc giờ Tý ngày mồng 9 tháng 12, Sư nằm nghiêng hông bên phải, xếp chân an nhiên thị tịch. Quan chức sở tại nghe thế liền tấu trình, hoàng triều bày tỏ tâm tình kính thương. Trung Sứ đến viếng điếu cúng cấp nồng hậu. Vua Đại Tông ban tặng Sư thụy hiệu là "Đại Chứng Thiền Sư" có chiếu sắc đón rước nhục thể Sư về an táng tại chùa Hương Nghiêm ở Đãng Tử, là y theo gốc của Sư. Oai nghi thủ lực sở tại chi cấp đủ lễ của việc tang, buồn thương phạm trường, ban sắc thường tu công đức Sứ Kiểm hiệu Điện Trung Giám Sa-môn Đại Tế ở chùa Hưng Đường, sớm tiếp nhận đạo luận, hoát nhiên như vẹt mây, tuy chẳng phải môn nhân mà buồn thương hơn cả pháp tự. Phàm có phô diễn tấu trình gì lên thánh thượng thảy đều ưng thuận.

Sư có các đệ tử tại gia như Khư Phủ Môn Tri Cổ và em là Nội Thường Thị Triều Tấn, cư sĩ Cảnh Siêu, Côn Quý v.v..., còn đệ tử tăng là ngài Chí Thành ở chùa Thiên Phước, ngài Trí Đức ở chùa Quang Trạch, ngài Chủ Đạo, Mật Đẳng ở chùa Hương Nghiêm. Tất cả có đến vài muôn người, đau xót cho Mạt Trù ở Thạch Thất, buồn thương cho tháp cao ở Vân Phong, chuông sớm luống đánh nơi Điện Cao, chùa tối vắng tấu ở Tiền Sơn, các triết nhân bảo rằng mất bạn cùng phỏng theo kính ngưỡng Sa-môn dịch kinh Phi Tích soạn văn bia ghi lại đức hạnh của Sư.

7. Truyện ngài Chí Hiền trụ chùa Cam Tuyền ở Thái Nguyên, thời Tiền Đường:

Thích Chí Hiền, họ Giang, người ở xứ Kiến Dương, Sư vốn có tâm cứng cõi, còn bé mà đã thành khuôn phép. Sau khi xuất gia lại càng thêm giới phẩm, đượm nhuần tiệm giáo, giữ gìn các căn, tiết chế tu tâm, chẳng trái phạm giới pháp.

Niên hiệu Thiên Bảo thứ nhất (742), Sư đến đỉnh núi Phật Tích, nương tựa phụng thờ Thiền sư Đạo Nhất. Suốt một thời gian gánh nước hái củi không hề ngừng nghỉ, Sư chỉ chuyên siêng năng khổ nhọc. Đến lúc du phương, Sư thấy núi Kim Hoa có hang Xích Tùng là chỗ đất mà Hoàng Sơ Bình gọi là Thạch Dương, rừng rậm đỉnh cao, suối hồ khoảng trăm trước. Sư vui thích ở chỗ ấy tối kỳ đặc, khi đã dừng ở trên đỉnh, thường ngày có ông lão thôn quê mang lúa thơm, rau cà đến cúng dường. Bấy giờ, gặp lúc trời hạn hán, Sư nhìn vào giữa khoảng không, đánh vào mỏm đá, mắng trách các rồng rằng: "Nếu nghiệp rồng mà không thể làm mưa thì Bồ-tát Long Vương sao không vâng lời Phật dạy cứu giúp trăm họ ư?" Ngài gõ đá vừa mới dứt tự nhiên có mưa xuống, cả đàn bà góa cũng mừng vui.

Sau, Sư đến Trường An, các bậc danh công thạc đức xin xây dựng đại tự công đức cúng dường Sư, Sư vẫn điềm nhiên chẳng đoái hoài. Ngày hôm sau, Sư bèn đến Ngũ đài rồi tìm đến dừng trụ chùa Cam Tuyền ở Thái Nguyên. Kẻ tăng người tục cầu học thiền lý tiếp tục tìm đến. Sư không bịnh mà qua đời, vua ban thụy hiệu là "Đại Viễn Thiền Sư" để biểu dương Quyết Đức của Sư.

8. Truyện ngài Duy Trung ở núi Hoàng Long đời Tiền Đường:

Thích Duy Trung, họ Đồng, người ở phủ Thành Đô. Thuở nhỏ, Sư theo học ở thiền sư Đạo Nguyên ở núi Đại Quang. Ngựa thần ở trong chuồng tuy dừng nghỉ mà dấu chân bỗng vượt quá ngàn dặm. Sư đến Tung Nhạc gặp được Thiền sư Thần Hội xóa tan mối nghi trầm mặc. Sư ở Đại phương, đi xem thêm các thánh tích. Thấy núi Hoàng Long rậm rạp kỳ lạ, Sư bèn dựng lập am tranh. Đó là nơi cùng khe cuối hang mà có nhiều rồng độc thường phun khí như mưa dầm. Người dân ở núi phần nhiều như bị mắc phải chướng khí độc, các thầy thuốc đều không chữa trị được. Ban đầu Sư không biết, ở một mình ngồi thiền ở nơi vắng lặng, chỉ uống nước suối ăn rau cỏ. Loài quái vật đó đều bỏ đi, dân chúng ở núi không còn bị hại, có người nghe giữa hư không có tiếng nói rằng: "Được Ngài đến ở thì dân tại đây thật lắm may mắn và khiến ta được giải thoát!". nhân đó, mọi người làng quê gọi núi ấy là núi Phục Long, ý nói Sư hàng phục quái vật nên có tên ấy. Vào niên hiệu Kiến Trung năm thứ ba, Sư nhập diệt, thọ bảy mươi tám tuổi, tháng 9 năm ấy dời tháp thờ Sư.