SỐ 2042 — TRUYỆN A-DỤC VƯƠNG

NHÂN DUYÊN NGÀI MA-HA CA-DIẾP NHẬP NIẾT-BÀN

Tôn giả Ma-ha Ca-diếp kết tập Tu-đa-la và A-tỳ-đàm xong, nhập vào nguyện trí Tam-muội quán sát pháp tạng có gì khiếm khuyết không. biết là không còn khiếm khuyết gì. Năm trăm vị La-hán cũng nhập nguyện trí mà quán xét.

Ca-diếp tự nghĩ: Đức Như Lai là bậc Đại Thiện Tri Thức của ta, vậy cần phải báo ân Đức Phật. Báo ân xong thì những gì muốn làm ta đã làm xong. Vì sự lợi ích của các pháp mà cùng tu phạm hạnh, vì chúng sinh mà làm nhiều lợi ích, muốn khai thị chúng sinh đời vị lai mà tưởng đại Bi. Muốn cho các pháp được lưu truyền không dứt. Vì người không biết tàm quý mà làm pháp Yết-ma. Vì người biết tàm quý làm pháp an lạc. Như thế chính là báo ân của Đức Phật.

Lại suy nghĩ: Ta nhiều năm đối với thân già yếu này rất nhàm chán. Giờ Niết-bàn đã đến. Tôn giả Ca-diếp đem phó chúc lại cho A-nan mà nói rằng:

- Này Trưởng lão A-nan, Phật đem giáo pháp phó chúc cho ta. Ta nay muốn nhập Niết-bàn nên phó chúc lại cho ông, ông phải giữ gìn.

Ngài A-nan thưa:

- Xin thọ giáo Đức Thế Tôn, trong thành Vương Xá có một trưởng giả có đứa con trai, khi sinh ta đã có vải Thương-na khoác sẵn trên người, cho nên đặt tên là Thương-na, tức Thương-na-hòa-tu. Người này lớn lên đi vào biển tìm báu vật.

Ca-diếp nói với A-nan:

- Thương-na-hòa-tu phát ý nguyện đi ra biển khi trở về muốn thiết lập hội cúng dường chúng Tăng, khi lập hội xong ông nhớ độ cho vị ấy xuất gia và giao lại giáo pháp. Ngài Ca-diếp phó chúc cho A-nan xong liền suy nghĩ: Nay ta đối với lòng đại Bi khổ hạnh khó làm Bà-già-bà Thiện tri thức tu vô lượng tịnh thiện công đức để đạt được chỗ chân diệu xá-lợi. Tiếp đến Tôn giả đảnh lễ tháp Đức Phật. Lần lượt lễ tháp Đức Phật xong, Tôn giả lại lên cung trời Đế Thích đảnh lễ răng Đức Phật. Lúc này Thích Đề-hoàn Nhân cùng chư Thiên đến cúng dường lễ lại Tôn giả Ca-diếp.

Sau đó trời Đế Thích thưa:

- Tôn giả hiện nay muốn đến cúng dường xá lợi để nhập Niết-bàn, cho nên mới đến đây.

Tôn giả đáp:

- Ta muốn lễ bái răng Đức Phật, cùng tóc, mão thiên và bình bát của Đức Như Lai. Nay ta đến cúng dường lần cuối.

Trời Đế Thích và chư Thiên nghe xong thì rất áo não. Thích Đề- hoàn Nhân cung kính dâng răng Đức Phật cho Tôn giả. Tôn giả đem hoa Chiên-đàn Mạn-đà cúng dường răng Đức Phật, cúng dường xong Tôn giả bảo chư Thiên tinh tấn chớ có phóng dật. Sau đó, trưởng lão trở về thành Vương xá. Bấy giờ, A-nan nhận lời phó chúc xong, sợ Tôn giả Niết-bàn mà không thấy, cho nên luôn đi theo bên cạnh không xa rời.

Tôn giả bảo A-nan:

- Ông nên đi riêng một mình vào thành khất thực để làm ba điều thiện.

1. Có sắc mạo chân thật.

2. Đa văn chân thật, khiến cho người nghe không nhàm chán.

3. Tên của A-nan cũng được lợi ích chân thật.

Bấy giờ Tôn giả A-nan vào thành khất thực. Chợt nhớ đã hứa về thăm vua A-xà-thế trước khi nhập Niết-bàn. Tôn giả liền đi vào cung vua.

Người giữ cửa nói:

- Vua đang ngủ nên tôi không dám đánh thức. Tôn giả nói:

- Khi vua thức, ông nên nói lại là Tôn giả Ca-diếp muốn nhập Niết-bàn, nên đến để từ biệt vua.

Thế là tôn giả Ca-diếp đi đến núi Kê khước Tam nhạc, trải tòa cỏ mà ngồi kiết già, suy nghĩ: Ta nay đắp, mặc y phấn tảo của Đức Phật, tự trì bát của Đức Phật, cho đến khi Đức Phật Di-lặc ra đời chớ cho hủy hoại. Khi ấy, để cho đệ tử Di-lặc thấy thân ta mà nhàm chán ác đạo.

Tôn giả lại nghĩ:

- Nếu vua A-xà-thế không thấy thân ta, thì sẽ hộc máu từ trên mặt xuống, mạng khó bảo toàn. Tôn giả Ca-diếp đã xả bỏ thân xác, chỉ lưu lại tiểu thọ, liền khi đó cả đại địa lục chủng đều chấn động.

Tôn giả Ca-diếp muốn nhập định liền nghĩ: Nếu A-nan và A-xà- thế đến núi thì núi mở khiến cho được vào, khi trở về thì núi lại mở ra. Thích Đề-hoàn Nhân đem vô số chư Thiên và hoa trời Mạn-trà-la,

mạt hương đến cúng dường, xong núi liền đóng lại che thân Tôn giả.

Thích Đề-hoàn Nhân thấy Tôn giả xã bỏ báo thân thì lòng rất áo não.

- Như Lai Niết-bàn, sự khổ não chưa dứt. Nay Tôn giả cũng lại nhập Niết-bàn, sự khổ não cũng gấp bội.

Thần của hang Tất-bát-la nghe Tôn giả Niết-bàn liền nói:

- Ngày nay hang này trở thành hoang vắng, nước Ma-kiệt-đà cũng thành trống không, người bần cùng già khổ từ nay mất nơi nương tựa, không còn lòng từ mẫn xót thương của người làm cho lợi ích. Từ đây trở thành kẻ nghèo thiện pháp. Núi đã băng hoại núi pháp cũng chìm mất, cây pháp bị chặt phá, biển pháp thành khô cạn. Ngày nay cõi Ma đang vui sướng, còn chốn nhân thiên ai bi sầu não. Nói xong Thích Đề-hoàn Nhân cùng chư Thiên bay về cõi trời.

Tôn giả A-nan đi khất thực xong, liền tư duy sâu lắng về các pháp chư hành vô thường. Bấy giờ vua A-xà-thế nằm mộng thấy cây xà nhà bị gãy đổ, tỉnh dậy thì hoang mang lo sợ. Khi đó người giữ cửa vào tâu:

- Ngài Ca-diếp có đến từ giả vua để nhập Niết-bàn.

Vua nghe nói liến đau đớn té xỉu xuống đất. Người hầu lấy nước rửa mặt hồi lâu mới tỉnh. Vua liền đến vườn trúc lễ lạy Tôn giả A-nan mà thưa:

- Tôn giả ngày nay muốn vào Niết-bàn. A-nan bảo:

- Tôn giả đã nhập Niết-bàn rồi. Vua lại hỏi tiếp:

- Xin chỉ cho tôi biết thân xác của Tôn giả chỗ nào, tôi muốn cúng dường.

A-nan dẫn vua đến núi Kê túc. Khi vua đến thì núi tự mở ra. Vua và Tôn giả A-nan vào trong trông thấy ngài Ca-diếp ngồi bất động. Khắp thân mình và nửa đầu đầy ngập các loại hoa trời. Vua năm vóc lạy xuống đất. Sau đó đứng dậy cầm khúc khải Chiên-đàn, A-nan hỏi vua muốn gì?

Vua đáp:

- Muốn hỏa thiêu Tôn giả.

A-nan bảo:

- Tôn giả dùng đinh để trụ thân lại mà đợi Đức Phật Di-lặc ra đời nên không thể hỏa thiêu. Khi Đức Phật Di-lặc ra đời, chúng sinh đến núi này sẽ trông thấy Tôn giả. Lúc này mọi người sẽ nghĩ: Hàng Thanh văn thân nhỏ, Đức Phật kia chắc cũng nhỏ, như vậy nên tỏ ý xem thường. Ma-ha Ca-diếp liền bay lên hư không, biến hóa thân lớn thành mười tám lần, ngài Di-lặc cũng nói là Đức Phật Thích-ca cùng Tăng- già-lợi đều biến hiện vô cùng như Ca-diếp.

Chín mươi sáu ức Sa-môn thấy được thân tuy nhỏ mà đạo đức thần thông sáng chói viên mãn như thế. Tự lấy làm hổ thẹn, liền dứt trừ tâm kiêu mạn mà chứng quả A-la-hán. Vua thiết lễ cúng dường rồi thì trở về, A-nan cũng theo ra. Sau khi hai vị đi ra khỏi, thì núi tự nhiên khép lại. Vua chắp tay bạch với Tôn giả:

- Khi Như Lai Niết-bàn, tôi đã không được thấy. Tôn giả Ca-diếp nhập Niết-bàn tôi cũng không được thấy. Vậy Tôn giả có Niết-bàn xin cho tôi được thấy.

A-nan nói:

- Được.

Khi đó Thương-na-hòa-tu từ biển trở về được bình an, liền đem trân báu đến Trúc lâm cúng dường. Lúc này Tôn giả A-nan đang đi kinh hành trước cửa tịnh xá. Thương-na-hòa-tu liền bước tới lễ lạy Tôn giả rồi đứng một bên thưa:

- Tôi có phát ý đi biển, nay bình yên trở về, vì chư Phật và chúng Tăng sẽ thiết lễ cúng dường. Nay Thế Tôn đang ở chỗ nào.

Tôn giả đáp:

- Đức Phật đã nhập Niết-bàn.

Nghe xong Thương-na-hòa-tu ngã quỵ xuống đất. Đem nước rửa mặt hồi lâu mới tỉnh dậy, lại hỏi các Tôn giả Xá-lợi-phất, Mục-kiền- liên, Ca-diếp ở chỗ nào?

Đáp:

- Các vị ấy cũng đã nhập Niết-bàn. Thương-na-hòa-tu thưa:

- Thưa Đại đức! Tôi muốn vì chúng Tăng thiết lễ cúng dường.

Tôn giả bảo:

- Có thể tùy ý.

Khi làm xong, A-nan lại nói:

- Ông đã làm tài thí thì nay cũng có thể làm pháp thí.

Hỏi:

- Tôn giả muốn tôi làm pháp thí gì? Tôn giả nói:

- Ở trong Phật pháp xuất gia chính là pháp thí.

Hòa-tu đáp:

- Được, con xin y giáo.

A-nan liền độ cho xuất gia và thọ giới Cụ túc, cho đến bạch tứ Yết-ma. Thương-na-hòa-tu nói, con vốn sinh ra đã mặc y Thương-na. Con sẽ mang y này suốt đời. Thế là tổng trì tám vạn bốn ngàn pháp tạng của ngài A-nan, chứng đầy đủ ba Minh sáu Thông rõ suốt cả Tam tạng.

Tôn giả A-nan ở trong vườn Trúc lâm nghe một vị Tỳ-kheo tụng pháp cú rằng:

- Nếu người sinh ra đời được một trăm tuổi, mà không thấy nước Cô quán, không bằng sống một ngày mà thấy nước Cô quán. Tôn giả A-nan đứng một bên thấy lỗi này liền nói:

- Đệ tử Đức Phật không nên tụng như vậy. Lời Đức Phật dạy là: Người sinh ra đời một trăm tuổi mà không giải thoát sinh tử, không bằng sinh một ngày mà được giải thoát sinh tử.

A-nan lại nói:

-Người Phật tử có hai hạng người hủy báng Phật: Một là người đa văn mà giải nghĩa lý rơi vào chỗ không có nhân quả. Hai là điên đảo mà giải nghĩa, đó cũng là tà độc. Nếu giải đúng chánh nghĩa thì chính là quả Niết-bàn.

Vị Tỳ-kheo này liền đến bạch với thầy:

- Tôn giả A-nan nói bài ấy không phải do Phật nói ra. Vị thầy nói:

- Tôn giả A-nan vì già cả nên quên đấy thôi. Người cứ tụng y như

vậy à!

A-nan khi trở lại vẫn nghe vị Tỳ-kheo tụng như cũ, Tôn giả bảo:

- Ta đã bảo là đây không phải lời Đức Phật dạy.

Ông không nghe, đáp:

- Thầy Hòa thượng của con bảo là A-nan già cả rồi nên không nhớ và bảo con tụng y như vậy.

A-nan nghĩ:

- Nếu ta tự thân làm hay nói thì sẽ không được tin thọ. A-nan nhập định quán xem có vị Tỳ-kheo nào khiến cho Tỳ-kheo này thay đổi không? Nhưng thấy là không có ai có thể làm sửa đổi được. Những vị Tôn túc Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên, Ma-ha Ca-diếp đều đã nhập Niết-bàn. Ta nay biết hướng về ai để nói điều này. Thôi ta cũng nên nhập Niết-bàn. Chư thiện hữu cùng học với ta nay đã nhập Niết-bàn từ lâu. Vậy thì ta cũng chớ lưu lại thân với trụ xứ này nữa.

Tôn giả A-nan nói với Thương-na-hòa-tu:

- Đức Phật đem pháp phó chúc lại cho ngài Ca-diếp. Ngài Ca-diếp giao lại cho ta. Nay ta muốn nhập Niết-bàn, vậy ông nên truyền thừa gìn giữ, ở nước Ma-đột-la có núi Ưu-lưu-mạn-trà, ông nên lập tháp tự ở nơi đó.

Bấy giờ, có hai anh em nhà trưởng lão kia, một người tên Na-la, một người tên Bạt-lợi, Đức Phật nói đây là hai vị Đàn-việt, sẽ tại núi này tạo lập tăng phường A-lan-nhã. Ở nước Ma-đột-la, có con trưởng giả tên Cúc-đa, ông nên theo độ cho xuất gia. Phật đã thọ ký vị này, sau một trăm Đức Phật nhập diệt vị ấy sẽ làm Phật sự tại núi này, độ chúng vô lượng.

Thương-na-hòa-tu lãnh thọ lời dạy của ngài A-nan

Sáng sớm Tôn giả A-nan cầm y bát vào thành khất thực, mà khởi ý nghĩ: Vua A-xà-thế có cùng ta giao ước, nay ta phải đến từ tạ, liền đi đến cung vua nói với người giữ cửa:

-Vào thưa với vua là có Tôn giả A-nan đến.

Người giữ cửa vào thấy vua còn ngủ liền trở ra thưa là vua đang ngủ.

A-nan bảo:

- Ông vào đánh thức đi Đáp:

- Vua tánh rất hung dữ, nên không dám đánh thức A-nan nói:

- Nếu khi vua thức thì bạch lại rằng: A-nan muốn nhập Niết-bàn nên đến đây từ biệt vua.

Tôn giả A-nan khất thực xong trở về suy nghĩ: Nếu ta ở thành Vương xá nhập Niết-bàn. Vua A-xà-thế cùng nước Tỳ-xá-ly không thuận nhau. Vua A-xà-thế sẽ không chia xá-lợi cho nước kia. Còn như ta đến nước Tỳ-xá-ly nhập Niết-bàn thì nước kia cũng không chia xá-lợi của ta cho A-xà-thế. Hai nước sẽ tranh giành nhau. Ta nên đến giữa sông Hằng mà nhập diệt. Vua A-xà-thế nằm mộng thấy cái bảo cái đang cầm bị người ta bẻ mất cái chuôi đi.

Vua thấy vậy thì rất sợ hãi, bèn tỉnh dậy. Người giữ cửa vào thưa là có Tôn giả A-nan đến từ biệt để nhập Niết-bàn. Vua nghe vậy thì buồn đau té xỉu xuống đất. Người hầu phải lấy nước rửa mặt hồi lâu mới tỉnh.

Vua vội hỏi:

- Tôn giả đã đi bao lâu. Đến chỗ nào để nhập Niết-bàn. Lúc này có thần Trúc viên đến bảo vua:

- Tôn giả A-nan đến nước Tỳ-xá-ly để nhập Niết-bàn.

Vua nghe nói liền tụ tập bốn bộ binh, kéo đến bờ sông Hằng. Thần Trúc viên cũng đến nói với dân Tỳ-xá-ly. Tôn giả A-nan nhập Niết-bàn ở thành Viên xá dân Tỳ-xá-ly nghe nói cũng cử đại binh đến bờ sông Hằng. Thần Trúc viên cũng đến nói với dân Tỳ-xá-ly. Ngài A-nan nhập Niết-bàn ở thành Viên xá. Dân Tỳ-xá-ly nghe nói cũng cử đại binh đến bờ sông Hằng.

Tôn giả A-nan đang ở trên thuyền nơi giữa dòng sông. Vua A-xà- thế trông thấy Tôn giả thì đảnh lễ thưa:

- Ngọn đèn trong Tam giới là Đức Như Lai đã bỏ chúng tôi. Ngài là ngọn minh đăng để chúng tôi nương về. Nguyện xin lòng Từ mẫn chớ nhập Niết-bàn.

Dân Tỳ-xá-ly cũng lễ Tôn giả mà nói:

- Tôn giả A-nan, nếu muốn nhập Niết-bàn xin đến nước Tỳ-xá-ly.

Lúc nầy cả đại địa đều chấn động, có năm trăm vị tiên nhân có đầy đủ ngũ thông đều tư duy: Đất nầy do nhân duyên gì nay lại chấn động. Quán xét thì thấy A-nan nhập Niết-bàn nên mặt đất chấn động. Vị thủ lảnh tiên nhân liền dẫn năm trăm vị tiên kia đến chỗ A-nan, đảnh lễ dưới chân Tôn giả rồi thưa:

- Xin cho con được xuất gia. A-nan nghĩ:

- Hàng đệ tử Thánh hiền của ta nên đến đây.

Năm trăm vị A-la-hán tự nhiên cũng đến.

Tôn giả A-nan biến dòng sông Hằng thành đất vàng, rồi xuất gia cho năm trăm vị tiên nhân và họ đều chứng quả A-la-hán. Thế là tiên nhân ở nơi giòng sông Hằng được thọ giới, lấy tên là Ma-điền-đề. Khi đã đắc quả A-la-hán liền làm lễ dưới chân Bồ-tát mà thưa rằng:

- Đệ tử cuối cùng của Như Lai là Tu-bát-đà đã nhập Niết-bàn trước Đức Phật. Con nay cũng là đệ tử cuối cùng của ngài, nên cũng muốn nhập Niết-bàn, không nở nhìn Hòa thượng nhập Niết-bàn trước.

Tôn giả A-nan nói:

- Đức Thế Tôn đem giáo pháp phó chúc cho ta rồi nhập Niết-bàn, vậy thì ông nên nước Kế tân mà khởi hưng Phật pháp. Phật đã thọ ký, sau khi ta Niết-bàn có Tỳ-kheo Ma-điền-đề hành trì Phật pháp tại nước Kế tân. Tôn giả A-nan đem giáo pháp phó chúc cho Ma-điền-đề xong, thì bay lên hư không, biến hóa khôn lường khiến cho Đàn-việt trông thấy thì rất hoan hỷ, gió lớn Tam-muội phân thân làm bốn phần. Một phần bay lên cung trời Đao lợi của Thích Đề-hoàn Nhân. Một phần bay lên Đại hải của long vương Ta-kiệt-la. Một phần đến nước của vua A- xà-thế. Một phần đến nước Tỳ-xá-ly. Thế là bốn nơi đều xây tháp cúng dường.

NHÂN DUYÊN VỀ MA-ĐIỀN-ĐỀ

Ma-điền-đề nghĩ rằng: Hòa thượng A-nan phó chúc pháp cho ta, dạy ta đem pháp mà an định nước Kế tân. Lúc này, nước Kế tân có Đại long, trước nay đã từng ở đó. Ma-điền-đề liền đến nước Kế tân ngồi kiết già nghĩ rằng:

- Nếu ta không làm xúc não, thì rồng sẽ không chịu hàng phục.

Liền nhập định làm cho nước Kế tân bị chấn động. Rồng tức giận cũng làm sấm chớp mưa đá vân vũ tràn ngập. Tôn giả liền nhập từ bi tâm Tam-muội, làm cho điên đảo một giọt nước cũng không động đến y, huống gì là thân, hóa giải hết sấm chớp mưa đá thành ra hoa Bát-đầu- ma, hoa Câu-vật-đầu, hoa Phân-đà-lợi, hoa Ưu-bát-la, rồng liền tạo ra mưa kiếm dao búa và các khí trượng. Ma-điền-đề liền hóa thành bảy báu, lại hóa thành mưa cây đá núi, Ma-điền-đề hóa cây đá thành thức ăn y phục, rồng lại làm cho mưa lớn trong bảy ngày. Tôn giả hóa giải đưa nước vào trong biển lớn, rồng phun lửa muốn đốt Tôn giả, Tôn giả biến lửa thành chân châu, rồng lại hóa vô số rồng con, Tôn giả hóa vô số kim xí điểu. Rồng thấy kim xí điểu thì lo sợ đến chỗ Tôn giả nói:

- Tôn giả muốn gì?

- Ngươi có thể thọ Tam quy.

Rồng lại hỏi:

- Tôn giả muốn gì nữa?

- Cùng ta ở đây.

Rồng nói:

- Không thể ở cùng.

Tôn giả bảo:

- Đức Phật trước khi nhập Niết-bàn đã thọ ký đất này làm nơi an ổn để tọa thiền.

Rồng nói:

- Phật thọ ký chỗ nào?

Đáp:

- Chính là chỗ nầy. Rồng:

- Muốn khoảng bao nhiêu?

Đáp:

- Muốn được một chỗ ngồi.

Ma-điền-đề liền hóa thân khắp cả nước Kế tân cùng ngồi.

Rồng hỏi:

- Dùng bao nhiêu đất?

Đáp:

- Tôi nay có nhiều chúng bạn.

Hỏi:

- Có bao nhiêu người?

Đáp:

- Có năm trăm La-hán.

Rồng nói:

- Nếu thiếu một người thì không được, Tôn giả nhập định quán coi có đủ năm trăm vị không? thì thấy đủ.

Sau đó đem vô số người đến xứ này tự lập ra thành ấp thôn xóm, Ma-điền-đề đưa người đến núi Hương sơn, muốn lấy các thứ trân báu đem đến nước Kế tân. Bấy giờ, Long thần ở Hương sơn đều ủng hộ. Rồng hỏi:

- Cần bao nhiêu?

Tôn giả đáp:

- Tùy pháp trụ ở đời.

Lại hỏi tiếp:

- Phật pháp trụ bao lâu?

Đáp:

- Một ngàn năm.

Rồng nói:

- Ông tùy đó mà lấy.

Sau đó Ma-điền-đề lại nghĩ: Hòa thượng dạy ta đến nước Kế tân này để hoằng truyền Phật pháp. Nay đã xong ta nên nhập Niết-bàn. Tôn giả liền bay lên hư không biến hóa mười tám lần khiến cho Đàn- việt đều sinh lòng hoan hỷ, cùng làm lợi ích mà tu phạm hạnh. Thí như nước hết lửa tắt, rồi nhập Niết-bàn. Đại chúng lấy củi chiên-đàn thiêu xong thu lấy Xá lợi xây tháp.

A-DỤC VƯƠNG TRUYỆN NHÂN DUYÊN

VỀ THƯƠNG-NA-HÒA-TU

QUYỂN 5

Khi Tôn giả A-nan nhập Niết-bàn. Thương-na-hòa-tu đi đến nước Ma-đột-la, giữa đường gặp ngôi chùa tên Tỳ-đa, lúc này trời đã tối, liền vào chùa tá túc. Trong chùa có hai vị Tỳ-kheo Ma-ha-la đang cùng luận đàm.

Tôi ngày trước có nghe Thương-na-hòa-tu nói rằng:

- Nếu có vị Tỳ-kheo giữ giới nhỏ mà không phạm thì gọi là Thắng giới. Nghe các việc tường tận mà không nghe các việc khác thì gọi là đa văn.

Thương-na-hòa-tu nghe lời này liền nói với Ma-ha-la:

- Thương-na-hòa-tu không nói lời này, mà nói rằng, thấy người thanh tịnh thì gọi là tịnh trì giới, người tịnh trì giới thì gọi là Đệ nhất giới. Nếu nghe mà hành trì theo thì gọi là đa văn, chứ không như ông nói.

Ma-ha-la hỏi:

- Ngài là Thương-na-hòa-tu. Đáp:

- Chính là tôi. Ma-ha-la hỏi:

- Vì nhân duyên gì mà ngài lấy tên Thương-na-hòa-tu. Vì thọ y Thương-na nên lấy tên Thương-na-hòa-tu. Hay là quá khứ tạo thiện duyên nên có tên này?

Đáp:

- Vì cả hai nhân duyên nên có tên Thương-na-hòa-tu. Một là thọ trì y Thương-na, hai là quá khứ tạo thiện duyên, cho nên tên là Thương- na-hòa-tu.

Lại hỏi:

-Nhân duyên quá khứ như thế nào?

Đáp:

- Đời quá khứ ở nước Ba-la-nại có một thương chủ, cùng năm trăm thương nhân đi vào trong biển thấy một vị Bích-chi-phật bị bệnh. Bấy giờ thương chủ cùng đoàn thương nhân dừng lại. Đem thuốc thang ẩm thực để điều trị cho vị Phật này, vị Bích-chi-phật dần được khỏi bệnh, khi ấy vị Bích-chi-phật mặc y vải Thương-na. Thương chủ hỏi ngài có muốn y len thì nên bỏ y Thương na chúng con sẽ cúng y len.

Bích-chi-phật đáp:

- Y nầy ta dùng khi xuất gia và cho đến nay lúc thành đạo và nhập Niết-bàn vẫn giữ y này.

Thương chủ nói:

- Xin Tôn giả chớ vào Niết-bàn để cùng chúng tôi ra biển. Ra biển trở về chúng tôi sẽ trọn đời cung cấp cho Tôn giả y thực, ngọa cụ, thuốc men đầy đủ.

Bích-chi-phật nói:

- Ta nay không thể đi biển. Nay chỉ phát lòng hoan hỷ cho ông làm đại công đức.

Liền ngay trước mặt Thương chủ, Bích-chi-phật bay lên hư không biến hóa vô cùng mà nhập Niết-bàn.

Thương chủ đó nay chính thân ta. Ta khi ấy cúng dường Xá lợi cho Phật xong thì phát nguyện.

- Nguyện đời vị lai gặp được Thánh sư. Rồi trải qua trăm ngàn vạn ức cũng được công đức như Thánh sư, trong tương lai chỗ sinh ra đều có uy đức pháp tắc và y phục như Bích-chi-phật. Vì vậy khi ta sinh ra liền có y Thương-na mặc trên người. Ngày xuất gia vẫn đắp y này. Cho nên trọn đời vẫn trì y.

Lại hỏi:

- Làm sao để thọ trì y?

Đáp:

- Khi ta thọ Cụ túc giới, đã cầu trọn đời thọ trì y này. Vì vậy, nên được thọ trì.

Ma-ha-la nói:

Ngài quả thật là chơn hảo.

Tôn giả Thương-na-hòa-tu lần lần đi đến nước Ma-đột-la, đến núi Ưu-lưu-mạn-trà ngồi kiết già, núi này có hai Long tử và quyến thuộc cùng ở.

Tôn giả nghĩ:

- Nếu ta không xúc não, thì rồng sẽ không đi.

Bèn làm cho cả núi chấn động. Rồng nổi giận làm mưa gió lớn tràn đến chỗ Tôn giả. Tôn giả liền nhập định từ bi Tam-muội, đem tâm từ hóa giải nên trùng độc nước lửa đều không làm thương hại. Cũng như tôn giả Ma-điền-đề hàng phục được rồng.

Long tử thấy việc chưa từng có liền phát lòng tin, đến chỗ tôn giả thưa:

- Ngài muốn dạy gì?

Tôn giả đáp:

- Cho ta cùng chúng Tăng trụ xứ tại đây.

Rồng nói:

- Không được. Tôn giả bảo:

- Đức Phật trước khi Niết-bàn có thọ ký tại núi Ưu-lưu-mạn-trà này có trú xứ A-lan-nhã. Tên gọi là Na-la-bạt-lợi tọa thiền đệ nhất.

Long tử nói:

- Đức Phật đã thọ ký thật sao?

Đáp:

- Có thật. Rồng nói:

- Nếu Đức Phật đã thọ ký thì tùy ý sử dụng.

Tôn giả nhập định quán xét xem thử Đàn-việt ra đời chưa. Biết đã ra đời nên sáng sớm đắp y trì bát đi vào thành Ma-đột-la đi khất thực từng nhà, vừa đến trước cửa nhà trưởng giả Na-la-bạt-lợi, nói với trưởng giả:

- Ông cho tôi tiền, tôi nay muốn ở trong núi Mạn-trà tạo trú xứ A-lan-nhã.

Trưởng giả nói:

- Tại sao tôi phải cho tiền? Đáp:

- Đức Phật trước đã thọ ký, sau khi ta Niết-bàn, ở nước Ma-đột-la có một trưởng giả, huynh đệ hai người, một người tên Na-la, một người tên Bát-la, tại núi Mạn-trà phát tâm tạo dựng trú xứ A-lan-nhã. Trú xứ lấy tên Na-la-bạt-lợi.

Trưởng giả nói:

- Đức Phật đã thọ ký.

Thế là trưởng lão liền xuất tiền vàng lên núi tạo dựng tăng phương trú xứ. Đặt tên là tinh xá Na-la-bạt-lợi.

Thương-na-hòa-tu nhập định quát xét xem Cúc-đề trưởng giả đã ra đời chưa thì thấy đã ra đời. Lại quán con của Cúc-đề sinh ra chưa? Vẫn chưa sinh, thế là lần hồi đi đến nhà Cúc-đề giáo hóa khiến cho người hướng về Phật pháp. Lúc đầu Tôn giả đem theo nhiều vị Tỳ-kheo đến, sau dần ít lại. Rồi chỉ còn một mình đi đến đó.

Trưởng lão hỏi:

- Tôn giả không có đem vị đệ tử nào đến nhà tôi sao?

Đáp:

- Tôi không có đệ tử theo phụng trì, nếu có lòng kính tin thì nên theo tôi.

Cúc-đề thưa:

- Thân tôi hãy còn tham lạc thú thế gian, nên chưa thể xuất gia đi theo Tôn giả được. Nếu có con thì sẽ cho theo.

Tôn giả nói:

- Ông có ý tốt, xin cẩn thận giữ lời đừng có quên.

Cúc-đề sau đó sinh một con đặt tên là A-thất-bà Cúc-đa.

Đứa bé ấy lớn lên. Tôn giả mới nói:

- Ông trước có hứa, nếu có con thì cho theo tôi xuất gia.

Nay đứa con ấy đã lớn thì nên cho.

Đáp:

- Tôi chỉ có một con, không thể cho theo được.

Nếu có đứa nữa thì cho đi.

Tôn giả nói:

- Được.

Sau sinh một đứa khác đặt tên là Đàn-ni Cúc-đa, đứa bé rồi cũng lớn lên, Tôn giả tìm đến nói, ông có nói nếu có đứa nữa thì hứa cho theo tôi. Nay nên cho đi xuất gia.

Cúc-đề đáp:

- Tôi có một đứa để giữ tài của. Một đứa cho ra ngoài để kiếm tiền, nếu có đứa thứ ba thì sẽ cho đi.

Tôn giả nói:

- Được.

Không bao lâu lại có đứa thứ ba, được đặt tên là Ưu-ba-cúc-đa, vì dung mạo rất đoan chánh khác thường.

Đứa bé dần dần lớn lên, ở trong cửa hàng coi việc bán hương, người đến mua rất nhiều, nên thu lợi vô cùng.

Tôn giả quán sát thấy trưởng lão Cúc-đề đã sinh con, liền đến bảo:

- Ông trước hứa sinh đứa thứ ba sẽ cho theo tôi để xuất gia.

Nay đã có thì nên giữ lời mà cho theo tôi.

Cúc-đề nói:

- Nếu không làm mất nguồn lợi của tôi thì tôi sẽ cho theo Tôn giả.

Lúc này Ma vương thông báo cả nước Ma-đột-la, có thể đến nhà Cúc-đề để mua hương. Do có nhiều người mua nên lợi lộc rất nhiều.

Tôn giả đi đến chỗ Ưu-ba-cúc-đa đang bán hương trong chợ, Tôn giả đến bảo:

- Ông ở đây bán hương là vì tịnh tâm hay bất định tâm. Ưu-ba-cúc-đa đáp:

- Con không biết, vì sao gọi là tịnh tâm. Vì sao gọi là bất định tâm.

Tôn giả nói:

-Nếu tâm người tương ứng với tham dục sân nhuế thí là bất định tâm. Nếu không cùng tương ứng là tịnh tâm. Ngươi nên biết chỗ sở duyên của tâm đó. Nếu tâm duyên theo bất thiện thì lấy hòn đá đen đặt bên trái. Nếu tâm duyên theo thiện thì lấy hòn đá trắng đặt bên phải. Lại dạy Cúc-đa niệm Phật và quán Bất tịnh. Ngày đầu được hai phần đen, một phần trắng, ngày thứ hai được phân nữa đen, phân nữa trắng, dần dần chỉ thuần là trắng mà không còn đen nữa. Tâm lúc nầy chỉ thuần là thiện. Như pháp mà đoạn hết mọi điều phi pháp.

Ở thành Ma-đột-la có một dâm nữ tên là Bà-tu-đạt-đa, sai người tỳ nữ đến chỗ Ưu-ba-cúc-đa mua hương, khi tỳ nữ mua hương về thì dâm nữ giận nói:

- Nhà ông ta có trộm đạo hay sao mà có nhiều hương tốt vậy? Tỳ nữ thưa:

- Đây là do có con của Cúc-đề tên Ưu-ba-cúc-đa, tánh tình bình đẳng như pháp, đang mua bán ở chợ.

Dâm nữ liền đến nhà Ưu-ba-cúc-đa mà lòng khởi tà dục, liền sai tỳ nữ đến chỗ Ưu-ba-cúc-đa nói:

- Đại gia tôi muốn gặp mặt ông!

Cúc-đa đáp: ư

- Chẳng phải là lúc gặp mặt Bà-tu-đạt-đa dâm nữ trước nay vẫn đặt ra phép năm trăm tiền vàng cho người một đêm. Dâm nữ lại sai tỳ nữ đến nói với Cúc-đa:

- Tôi không lấy tiền, có thể cùng tôi một lần gặp mặt. Bấy giờ có đại trưởng giả, trước đã cùng với dâm nữ qua đêm. Ở phương Bắc có một thương khách đem nhiều trân bảo đến nước Ma-đột-la.

Thương khách hỏi người:

- Trong thành có ai là Đệ nhất kỹ nữ?

Có người đáp có Bà-tu-đạt-đà là đệ nhất dâm nữ ở đây. Muốn đến đây phải đem đến năm trăm tiền vàng cùng người qua một đêm.

Thương chủ nghe nói liền đem vàng và nhiều y phục tốt đẹp, cùng anh lạc đến cho dâm nữ. Lúc này dâm nữ tham của thương chủ nên giết đại trưởng giả đem chôn ở trong nhà. Con của trưởng giả cùng quyến thuộc tìm đến nhà dâm nữ khai quật nền nhà lên rồi đem đến trình vua là Bà-tu-đạt-đà đã sát hại trưởng giả. Vua liền cho bắt dâm nữ, đem ra cắt hết tai mũi và chân tay rồi ném vào hầm. Ưu-ba-cúc-đa nghe việc này liền nói:

- Cô gái này vốn đã đem thanh sắc dục lạc làm nhân duyên mời gọi ta. Nay bị cắt tai mũi chân tay, nay chính là lúc phải đến đó. Người kia lúc còn trang nghiêm y phục, hiện tưởng tham dục nên không đến. Nay tham dục không còn thì nên đến. Bèn đem người hầu đến chỗ hầm. Người tỳ nữ vì ân nghĩa với chủ cũ, cho nên theo đến đó để đuổi chim. Tỳ nữ nói với chủ có Ưu-ba-cúc-đa. Dâm nữ bảo nữ tỳ đem tai mũi chân tay ở gần đó lấy mền để che lại. Ưu-ba-cúc-đa đến đứng ở trước mặt. Bà-tu-đạt-đa nói với Ưu-ba-cúc-đa rằng:

- Tôi bình thường có sai người gọi ông đến mà ông không đến.

Ngày nay tôi bị khổ nạn, thân thể bị cắt ra thì sao lại đến thăm tôi.

Ưu-ba-cúc-đa đáp:

- Tôi vốn không vì lòng tham dục mà đến thăm cô. Ta vì muốn thật tướng của dục nên mới đến đây. Còn cô vì lòng tham dục che mờ cho nên không nhận thấy thật tướng. Cô đem thanh sắc ra để lừa dối thế gian. Nay trở về với căn bổn thật tướng được da thịt che kín bên trên. Một khi máu chảy thịt tan gân cốt mạch máu đều không còn. Sự béo tốt bên ngoài xem thì rất đẹp, còn bên trong thì nhơ uế xấu xa đầy dẫy. Bên ngoài thì hương hoa che phủ lên. Bên trong thì ô uế hôi thối thật là đáng chán.

Nếu nghe được Phật pháp thì sự tham dục ấy gây ra nhiều khổ não lo sợ, trăm ngàn tai họa đều từ tham dục mà sinh ra. Nếu có bậc Trí giả dẫn dắt quở trách thì có thể xa lìa tham dục ô uế mà được giải thoát đi vào con đường chánh đạo để đến Niết-bàn. Dâm nữ nghe lời dạy đó rồi thì sinh lòng nhàm chán Tam giới, phát lòng tin Phật pháp thâm sâu. Liền nói với Ưu-ba-cúc-đa. Như ngài nói có bậc Trí giả quở trách dạy bảo pháp thật tướng như vậy. Xin nhủ lòng bi mẫn nói cho tôi nghe. Ưu- ba-cúc-đa liền nói pháp Tứ đế. Khổ đế như sắt nung chảy; Tập đế như loài cây độc; Diệt đế là đoạn si ái, nương theo bát Thánh đạo mà ra lại nói khổ thể như loài ung nhọc độc khởi, gồm có sinh, già, bệnh, chết, ái biệt ly khổ, oán trắng hội khổ, cầu bất đắc khổ, ngũ ấm thanh khổ thì ở trong Tam giới hễ có sinh là có khổ?

Ưu-ba-cúc-đa quán thấy dâm nữ, thân thể thật tướng đều đã tỏ ngộ. Vì thấy được chơn đế mà xa lìa dục, chứng quả A-na-hàm. Bà-tu- đạt-đa nghe pháp Kiến đế, đắc kiến đế rồi thì khen ngợi Ưu-ba-cúc-đa: Lành thay! Lành thay. Ngài nay đã vì tôi mà nói về ba đường ác. Khai mở thiện pháp, đi đường tắt đến cõi Niết-bàn. Tôi nay xin quy y Phật Pháp Tăng.

Ưu-ba-cúc-đa nghe lời ấy thì trở về. Không bao lâu thì Bà-tu- đạt-đa qua đời được sinh lên trời Đao lợi khi ấy có Thiên thần nói với dân trong thành Ma-đột-la: Ưu-ba-cúc-đa vì Bà-tu-đạt-đa mà nói pháp khiến cho cô chứng được quả Tu-đà-hoàn, khi qua đời được sinh lên cõi trời Đao lợi. Người trong nước nghe thế liền đem thân Bà-tu-đạt-đa để cúng dường. Lúc này Thương-na-hòa-tu đến chỗ Cúc-đề nói:

- Nên cho Ưu-ba-cúc-đa theo tôi xuất gia.

Đáp:

- Nếu khiến cho việc lợi lạc của tôi không dứt, thì tôi cho đi. Tôn giả Thương-na-hòa-tu, dùng thần thông khiến cho lúc Cúc-đề được lợi không dứt. Cúc-đề ngày ngày được lợi nhiều nên không muốn cho đi.

Thương-na-hòa-tu nói rằng Đức Phật đã thọ ký cho Ưu-ba-cúc-đa. Sau khi Đức Phật Niết-bàn một trăm năm, đây là người hoằng truyền Phật sự, vậy ông nên cho đi.

Cúc-đề nghe vậy liền cho đi xuất gia. Tôn giả Thương-na-hòa-tu đem Ưu-ba-cúc-đa đến chỗ A-lan-nhã A-na-bạt-lợi. Cùng bạch tứ yết ma thọ giới Cụ túc, vừa thọ xong liền đắc quả A-la-hán. Thương-na-hòa-tu nói với Ưu-ba-cúc-đa rằng:

- Đức Phật đã thọ ký cho người, một trăm năm sau Đức Phật Niết-bàn có Tỳ-kheo Ưu-ba-cúc-đa, tuy không tướng hảo như Đức Phật mà hoằng truyền Phật sự, ở trong hàng Thanh văn làm bậc giáo thọ tọa thiền đệ nhất. Nay chính là lúc tốt, ngươi nên làm Phật sự.

Ưu-ba-cúc-đa xin tùy nguyện thọ giáo Ưu-ba-cúc-đa muốn thuyết đại pháp nơi nước Ma-đột-la. Người dân trong nước nghe Ưu-ba-cúc-đa thuyết pháp liền kéo tới nghe rất đông. Ưu-ba-cúc-đa quán lúc Đức Như Lai thuyết pháp, đại chúng ngồi nghe pháp vây thành nửa vòng tròn như thế nào. Ngày nay cũng khiến cho tứ chúng ngồi y như trước. Quán Đức Phật thuyết pháp như thế nào? Đức Phật trước nói về các pháp thì giới cầu sinh nhân thiên, vì muốn lấy pháp bất tịnh xuất thế làm trọng yếu. Như chư Phật vẫn thường thuyết tứ thánh đế Ưu-ba-cúc-đa cũng lần lượt thuyết tứ đế pháp như thế. Ma vương làm mưa đầy những chơn châu trân báo để làm hoại tâm chúng khiến cho không ai đắc đạo. Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa quán xét thì biết được việc của ma làm.

Cuối ngày đó có vô số người đến nghe Ưu-ba-cúc-đa nói pháp. Mưa trân báo đều muốn đi đến lấy, vì nhân duyên đó mà nhiều người đến. Đến ngày thứ hai thuyết pháp lại có mưa báu, đến nỗi không có người nào được đắc đạo.

Tôn giả nhập định quán xét để xem ai làm, thì biết là Ma vương làm. Đến ngày thứ ba nhân dân trong nước lại đến nghe Tôn giả nói pháp. Ngày đầu thì mưa báo trân châu. Ngày thứ hai thì mưa vàng báu. Ngày thứ ba thì ma biến làm tiên nữ, làm thiên nhạc khiên cho tâm người não loạn. Người chưa đắc đạo đều mê hoặc đắm theo tiếng nhạc nhẫn đến không có một người đắc đạo. Ma thấy vậy rất vui mà nói rằng ta có thể phá hoại Ưu-ba-cúc-đa nói pháp.

Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa, ngồi ở dưới gốc cây, nhập định quán xét sự việc ma liền lấy hoa Mạn-la-đà-la làm hoa man choàng trên cổ Ưu-ba- cúc-đa. Tôn giả liền quán xem ai làm, mới biết là do quỷ làm. Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa liền nghĩ: Ma phá hoại việc thuyết pháp của ta. Đức Phật vì sao lại không hàng phục. Lại quán xét biết ý Đức Phật vốn muốn để cho Ưu-ba-cúc-đa điều phục Ma vương. Vì vậy mà Đức Phật không hàng phục. Tôn giả quán sát để coi ma đã đến lúc điều phục được. Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa liền đem ra ba thây chết. Một là thây của rắn, hay là thây chó, ba là thây người. Ba thây này hóa thành hoa man đem đến chỗ ma. Ma trông thấy thì rất vui mà nói rằng: Ưu-ba-cúc-đa đối với ta cũng không được tư tại. Ma liền cúi đầu thọ nhận tràng hoa man này. Ưu-ba- cúc-đa, để ba thây chết vào cổ của Ma vương. Ma thấy ba thây chết ở cỡ mình thì nói: Dám đem thây chết tròng vào cổ ta sao?

Tôn giả nói:

- Như Tỳ-kheo không nên đắm trước hương hoa mà ngươi lại đắm trước. Cũng như ngươi không nên đeo thây chết vào cổ mà ta kết thành. Nay thì tùy lực ngươi mà làm. Tại sao ngươi lại cùng với Phật tử đấu tranh. Như giữa biển lớn sóng luôn khuấy động phá vào sườn núi mà vẫn không hề hấn gì cũng như ma muốn tháo những thây chết này ra vậy. Như muốn dời núi Tu-di mà không sao lây động được. Ma muốn tháo những thây chết nơi cổ ra cũng như thế. Ma rất giận dữ bay lên hư không mà nói rằng:

-Ta tuy không tự mình giải thoát được, thì chư Thiên của ta sẽ đủ sức để phá.

Ưu-ba-cúc-đa nói:

- Người đến Phạm thiên, Thích Đề-hoàn Nhân tỳ Sa-môn thiên đi đến Ma-hải-đầu-la thiên, Ba-lầu-na thiên cho đến vào trong đại hỏa mà vẫn không bị thiêu đốt vào trong đại thủy mà vẫn không ướt. Chư Thiên dù muốn giải thoát cho ngươi vẫn không thể được.

Khi đó Ma vương không tin lời Tôn giả mà tìm đến chư Thiên muốn cầu cởi ra, nhưng chư Thiên các nơi đều nói:

- Ta không thể cởi được. Rồi đến chỗ Phạm thiên chắp tay nói vì ta mà cởi ra giúp.

Phạm thiên đáp:

- Đây là do thập lực đệ tử Đức Phật làm, lực của ta yếu kém không thể cởi được. Giả như gió thổi mạnh cũng không thể thổi được. Dù có lấy rẽ cây treo được núi Tu-di lên, cũng không thể tháo được.

Ma nói Phạm vương:

- Ngươi không thể giải thoát cho ta thì ai tháo được. Phạm vương nói:

- Ngươi nên mau quy y với Ưu-ba-cúc-đa mới có thể giải thoát được. Như đại địa bị nghiêng đổ được trở lại. Nếu không quy y thì hoại thân ngươi, mà hại cả lạc thú trên cõi trời của người và hủy nhục tất cả niềm vui tôn quý.

Ma thấy thế lực của đệ tử Đức Phật thật lợi hại và nghe Phạm Thiên vương nói những lời cung kính, thì nghĩ đến thế lực của Đức Phật. Quả thật độ lượng làm sao? Nếu muốn làm khổ não ta hơn nữa, thì làm sao mà không thể được. Vì lòng từ bi lân mẫn cho nên không làm khổ não thân nữa. Ngày nay ta mới biết Đức Như Lai có đầy đủ lòng đại bi, do thành tựu lòng đại bi này mà đắc chân giải thoát. Ta vì vô minh che mờ tâm trí làm xúc não cho người khắp nơi, nhưng Đức Phật vì lòng từ bi bình đẳng chưa từng có lời nói ác ngữ đối với ta. Khi nghe lời nói của Phạm vương thì tâm kiêu mạn của ma liền dứt trừ. Ma đi đến chỗ Ưu-ba-cúc-đa năm vóc lạy sát đất, rồi quỳ dài chắp tay bạch với Tôn giả rằng:

- Tôn giả! Ngài có thể biết, tôi thường làm xúc não Đức Thế tôn từ khi Ngài chứng đạo dưới cội Bồ-đề cho đến khi Niết-bàn, Tôn giả hỏi:

- Người làm điều gì? Đáp:

- Ngày trước khi Đức Phật đến tụ lạc Bà-la-môn khất thực, tôi che hết tâm mọi người khiến chẳng ai cúng dường làm cho Đức Phật không có ăn. Vì vậy Đức Phật có làm kệ:

Khoái lạc không tích chứa

Thân thể an khinh liền

Nếu trong sự ẩm thức

Tâm không sinh tham trước

Tâm người thường hoan hỷ

Dụ như trời quan âm.

Lại nữa, khi trước tôi ở trong hang Kỳ-xà-quật, hóa thành đại ngưu phá bát của năm trăm vị Tỳ-kheo, duy có bát của Đức Phật bay lên hư không. Tôi bèn ở chỗ khác hóa thành hình rồng, trói hình Đức Phật bảy ngày bảy đêm. Khi Đức Phật gần Niết-bàn tôi hóa thành năm trăm cỗ xe, làm cho nước sông dục ngầu khiến Đức Phật không có nước uống. Tóm lại, tôi đã làm cả trăm việc xúc não Đức Phật như thế. Mà Đức Như Lai từ mẫn, chưa từng nói một lời nào nặng với tôi. Còn ngài là bậc A-la-hán lại không có lòng từ mẫn đối với nhân thiên, A-tu-la nên nay đã làm hủy nhục đến tôi. Ưu-ba-cúc-đa đáp:

- Ba-tuần! Người không thể so sánh hàng Thanh văn ta cứu độ người khác với Đức Như Lai, không thể đem hạt cải mà so với núi Tu- di. Ánh sáng đom đóm mà sánh với vầng nhật nguyệt. Một giọt nước lại ví với đại hải. Như Lai vì lòng đại Bi, lòng Từ bi nên không thể trị ngươi. Thanh văn không đồng với Đức Phật nên mới trị được ngươi.

Ma nói:

- Vì nhân duyên gì mà Đức Phật nhẫn nhục tôi từ lúc làm tiên nhân cho đến khi Ngài thành Phật, tôi luôn làm xúc não mà vẫn từ mẫn không làm hại tôi.

Đáp:

- Có nhân duyên bất thiện. Người dù tạo ác mà Phật không hề quở trách, sở dĩ như thế là ý Đức Phật muốn ta điều phục người. Khiến cho người đối với Đức Phật vẫn giữ lòng kính tin. Do tâm này mà sẽ bị đọa vào trong địa ngục, ngạ quỷ súc sinh. Vì vậy mà từ đầu Đức Phật đã không có một lời hủy trách người. Đức Phật đối với người vẫn giữ tâm Từ bi. Đức Phật đã dùng các phương tiện khéo léo khiến cho người sinh tín tâm. Do chút ít lòng tin này mà làm nhân duyên về Niết-bàn. Nay ta chỉ lược nói thôi. Ngươi đối với Đức Phật mà sinh được chút tín tâm thì do dây mà tiêu trừ hết tội xúc não Đức Phật xưa kia. Ma nghe nói lời này thì nhảy xổng lên, chẳng khác nào như hoa Già-ưu-từ rễ đến thân và cành lá.

Ma vương vui vẻ toàn thân đứng thẳng lên. Đức Phật vì lòng từ bi từ khi ngồi dưới cây thọ vương cho đến lúc Niết-bàn. Lòng từ nhẫn ấy chẳng khác nào như cha mẹ luôn nghĩ đến con, để tiêu trừ lỗi cho ta.

Ma vương đối với Phật pháp đã sinh lòng hoan hỷ, liền đứng dậy chắp tay bạch với Tôn giả:

- Ông đã khiến cho tôi sinh lòng hoan hỷ thì ông cũng là bậc đại ân vậy xin giải giùm tôi ba thây chết này.

Tôn giả nói:

- Trước đã nói những yếu chỉ cho người rồi sau mới cỡi ra. Từ nay về sau đối với Phật pháp, ngươi tuyệt đối không được xúc não Tỳ-kheo

Ma nói:

- Xin thọ giáo Tôn giả. Lại nói với ma:

- Ngươi hãy vì ta mà làm điều này. Ta tuy đã thấy được Như Lai pháp thân, mà vẫn chưa thấy được thân kim sắc của người. Vậy hãy vì ta mà hiện ra sắc thân Phật, để cho sinh tâm yêu kính. Nếu làm việc này thì là tối thượng.

Ma đáp:

- Tôi cũng nói trước với Tôn giả điều trọng yếu này. Là lúc tôi hiện thân Phật, Ngài cẩn thận chớ có đảnh lễ tôi. Vì sao? Vì như thế tôi sẽ tổn phước và sẽ không hiện ra nữa.

Tôn giả nói:

- Được, ta sẽ không đảnh lễ ngươi. Ma nói:

- Đợi một chút để tôi vào trong rừng. Tôi vốn hiện ra hình Phật để dối trưởng giả Thư-la. Ngày trước đã làm, nay cũng vì ngài mà làm.

Tôn giả liền giải thoát ba thây chết trên cổ ma. Tôn giả Ưu-ba- cúc-đa ngồi quán tưởng được thấy Phật. Ma liền vào trong rừng hóa ra thân Phật. Hóa ra thân Phật rồi, bèn hóa ra tượng Xá-lợi-phất ở bên trái, hóa hình Mục-kiền-liên ở bên mặt, A-nan ở phía sau. Ma-ha Ca-diếp, A-nậu-lâu-đầu, Tu-bồ-đề v.v… hai ngàn năm trăm mười vị đại A-la-hán cùng đi theo sau, lần lượt từ trong rừng đến chỗ Ưu-ba-cúc-đa. Lúc này Tôn giả thấy liền đứng dậy chắp tay ngắm nhìn, rồi nói kệ rằng:

Than ôi! Vô thường

Không lòng từ mẫn

Hủy hoại như thế

Sắc thân thương diệu.

Thân Phật như thế này mà bị vô thường hoại. Thân tâm của Tôn giả quán tưởng nhìn Phật không thôi. Tôn giả chắp tay nói kệ rằng:

Vui thay thanh tịnh nghiệp

Hay thành tựu diệu quả

Không phải từ trời sinh

Cũng không phải nhân tạo

Sắc mặt như hoa sen

Mắt sáng như minh châu

Đoan chánh hơn nhật nguyệt

Thắng diệu hơn muôn hoa

Lặng yên như đại hải

An trụ như Tu-di

Oai quang hơn mặt trời

Bước đi như sư tử

Hướng nhìn như Ngưu vương

Sắc thắm màu vàng tía

Trăm nghìn vô lượng kiếp

Tịnh tu thân khẩu ý

Mới được như thế này

Như thế thân thắng diệu

Kẻ oán thấy cũng vui

Làm sao ta không kính.

Tôn giả nói kệ rồi, trong tâm quán tưởng Phật đến quên lời hứa.

Hốt nhiên năm vóc làm lễ bát kính.

Ma liền nói:

- Tôn giả! Vì sao lại trái lời hứa.

Tôn giả nói:

- Lời hứa gì? Ma vương nói:

- Ông đã hứa không làm lễ. Nay vì sao lại lễ lạy xuống đất.

Tôn giả nói:

- Ta biết đấng vô thượng nhập Thế Tôn nhập Niết-bàn đã lâu. Nay thấy hình dạng giống như Đức Phật, vì Phật mà làm lễ chứ không phải lễ ngươi.

Ma nói:

- Ngài trông thấy tôi làm lễ, vì sao lại nói không lễ? Tôn giả lại nói:

- Ngươi nên biết là ta không trái lời hứa, cũng không phải làm lễ ngươi. Như lấy bùn cây tạo nên Thiên tượng và Phật tượng. Vì kính trời Phật cho nên mới làm lễ, chớ đâu phải lễ bùn đất. Ta cũng như vậy. Bất ngờ thấy Phật nên sinh lòng hoan hỷ mà làm lễ, chớ không phải nghĩ tưởng đến mà làm lễ.

Ma liền hoàn trở lại hình cũ. Lễ bái Tôn giả mà trở về cõi trời. Đến ngày thứ tư Ma liền nghĩ nhớ. Tôn giả thân làm mọi ân đức từ cõi trời trở xuống, là khiến cho mọi loài phá trừ hết những tham dục bần cùng mà được quả Niết-bàn. Vậy ta nên đến chỗ ngài Ưu-ba-cúc-đa. Không thấy được đức Như Lai từ bi thuyết pháp, nên đến Tôn giả để nghe thuyết pháp.

Trong thành Ma-đột-la mọi người nghe Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa đã điều phục được Ma vương, hàng vạn người đều kéo đến chỗ Tôn giả. Tôn giả thấy mọi người vân tập, liền bước lên tháp tọa diễn nói giáo pháp vi diệu. Khiến cho trăm ngàn người đều được đắc quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm. Một vạn tám ngàn người xuất gia đều chứng quả A-la-hán. Tôn giả ở trong núi Ưu-lưu-mạn-trà làm phòng xá, rộng 2 trượng 4, dài 3 trượng 6. Người đắc quả A-la-hán lấy một thẻ tre 4 tấc ném vào hang đó. Trong một ngày có đến một vạn tám ngàn thẻ được đặt vào đó.

Tôn giả như thế mà danh tiếng vang khắp cõi Diêm-phù-đề, đều ca tụng ở nước Ma-đột-la có Ưu-ba-cúc-đa, Đức Phật đã thọ ký làm giáo tọa thiền đệ nhất. Tôn giả Thương-na-hoà-tu độ cho Ưu-ba-cúc-đa, đem giáo pháp phó chúc mà nhận thọ Đức Phật thọ ký. Việc tu thiền ở nước Kế tân đều không có chướng ngại, giường nằm ngọa cụ đều tốt nhất, đều mát lạnh ít bệnh. Tôn giả Thương-na-hòa-tu phó chúc pháp xong rồi thì đi đến nước Kế tân, nhập vào thiền định hoan hỷ thoát lạc mà nói kệ rằng:

Mặc y phục Thương-na

Thành tựu cả ngủ thiền

Núi sâu hang trống không

Tọa thiền mà tưởng định

An nhẫn gió chẳng lay

Thương-na A-la-hán

Tâm thiện được giải thoát

Tâm được tự tại tuệ.

Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa tại nước Ma-đột-la ở núi Ưu-lưu-mạn-trà, tại tinh xa Na-la-bạt-lợi A-lan-nhã. Ở trong núi này có một con hổ già, sinh ra hai con hổ con. Hổ mẹ không có gì ăn nên chết. Hai hổ con mất mẹ rất là khốn cùng. Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa đến chỗ đó đưa thức ăn cho hổ con mà nói kệ rằng:

Các hành vô thường

Là pháp sinh diệt

Sinh diệt diệt rồi

Tịch diệt làm vui.

Ngày ngày hổ được cho ăn và được nghe bài kệ này. Không bao lâu thì hổ mạng chung, sinh vào nhà Bà-la-môn ở nước Ma-đột-la. Tôn giả thường dẫn các Tỳ-kheo đi đến nhà Bà-la-môn, rồi dần dần ít đi, sau cùng chỉ còn một mình ngày đến đến nhà Bà-la-môn.

Bà-la-môn hỏi:

- Tôn giả! Vì sao lại đi một mình vậy?

Đáp:

- Người xuất gia không có người theo hầu.

Bà-la-môn nói:

- Vợ tôi mới mang thai. Nếu sinh con trai tôi sẽ cho theo Tôn giả.

Sau sinh ra được hai đứa con.

Tôn giả đi đến xin, Bà-la-môn nói:

- Đợi chúng lớn lên sẽ cho ngài.

Đến năm tám tuổi lại tìm đến xin hai đứa bé. Bà-la-môn đem một đứa cho Tôn giả.

Đứa kia nói:

- Con cũng có thể đi.

Hai đứa bé đều tranh nhau đòi đi. Tôn giả nói:

- Hai cậu bé này đều có thể đắc đạo Bà-la-môn liền giao cả hai con cho Tôn giả. Tôn giả liền độ cho xuất gia và cũng chứng quả A-la-hán. Tôn giả dạy đi hái hoa.

Đáp rằng:

- Thấy hoa cúc trên cao nên không thể hái được.

Tôn giả nói:

- Các ngươi há không dùng thần thông.

Hai Sa-di liền bay lên hư không mà hái hoa. Tôn giả Ưu-ba-cúc- đa cùng với đệ tử ở một chỗ. Các đệ tử nói hai vị Sa-di nhỏ tuổi này có thần đức sao?

Tôn giả đáp:

- Đây chính là hai con hổ ngày trước. Khi đó các người có nói. Vì sao lại cho hổ ăn. Nay các ngươi có thể thấy được thần lực của hổ chư đệ tử nghe lời này thì liền hiểu.

Ở nam Thiên trúc có một người cùng với vợ người khác thông dâm. Người mẹ mới nói với con: Giao hợp với vợ người là đại xé pháp. Đã gian dâm thì không có việc ác nào mà không làm. Người kia nghe nói vậy thì liền giết mẹ. Rồi đi đến nhà người cầu xin người phụ nữ đó mà không được. Lúc đó sinh tâm nhàm chán, liền đi xuất gia. Chẳng bao lâu thì thông làu Tam tạng, dạy chúng rất đông. Một hôm Tỳ-kheo đem đồ chúng của mình đến chỗ của Ba Cúc Đa. Tôn giả biết người này phạm tội nghịch ác, nên không nói lời nào. Mà nghĩ: Người phạm tội nghịch ác, không có đạo quả. Vì Tôn giả Ưu-ba không nói gì nên vị ấy đem đồ chúng trở về, năm trăm vị đệ tử phàm phu có lời hiềm trách Tôn giả nói: Hòa thượng độ cho Tam tạng Pháp sư Ma-ha-la, mà sao vị này đem đồ chúng đến lại không nói gì?

Tôn giả quán biết năm trăm vị đệ tử này cùng ta không có duyên. Nhưng đối với Hòa thượng của ta thì có nhân duyên. Hòa thượng Thương-na-hòa-tu dùng thần lực đến tinh xá Na-la-bạt tại A-lan-nhã này, đến chỗ Ưu-ba-cúc-đa. Ưu-ba-cúc-đa không có ở đó, duy chỉ có đệ tử, vị này thấy Thương-na-hòa-tu mặc áo thô xấu tóc râu lại quá dài, liền nói rằng:

- Hòa Thượng của tôi cùng Ma-ha-la này thân thiện như thế, mà cùng Tam tạng Pháp sư lại không nói gì?

Tôn giả Thương-na-hòa-tu đi đến chỗ Ưu-ba-cúc-đa lên tòa mà ngồi. Đệ tử của Ưu-ba-cúc-đa thấy vậy sinh tâm giận muốn đuổi Tôn giả đi. Nhưng Tôn giả vững như núi Tu-di không làm sao di động được. Lại muốn buông lời nói ác mà vẫn không thể nói được, liền cùng kéo đến chỗ Ưu-ba-cúc-đa, bạch rằng:

- Có Tỳ-kheo Ma-ha đến ngồi vào chỗ Hòa thượng Cúc-đa nói: Trừ Hòa thượng của ta thì không có ai có thể ngồi vào đó được. Ưu-ba- cúc-đa trở về phòng thấy Tôn giả Thương-na-hòa-tu, liền sụp xuống lễ lạy.

Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa nói với đệ tử: Nay Hòa thượng của ta nên lễ lạy cung kính. Tri kiến và thần lực của người thù thắng hơn ta.

Tôn giả Thương-na-hòa-tu, quán xét xem đệ tử Ưu-ba-cúc-đa đã dứt trừ tâm kiêu mạn chưa? Thì biết tâm họ vẫn cho thầy của mình là thù thắng hơn. Tôn giả Thương-na-hòa-tu đưa tay chỉ lên hư không hứng đầy sửa trong tay. Rồi hỏi Ưu-ba-cúc-đa:

- Thế nào là Tam-muội tướng?

Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa nhập định quán liền hỏi thầy:

- Thế nào là tướng Tam-muội?

Tôn giả:

- Đây là Tam-muội long phấn thế (rồng bay nhanh).

Ưu-ba-cúc-đa nói:

- Chỗ sở đắc của con đều thọ nhận từ Hòa thượng.

Duy có Tam- muội này, con chưa được thọ nhận.

Tôn giả Thương-na-hòa-tu nói:

- Tam-muội của chư Phật, tất cả hàng Duyên giác không thể biết tên. Tam-muội của Duyên thì Thanh văn cũng không thể biết. Tam- muội của Xá lợi phất hàng Thanh văn khác không thể biết. Chỗ nhập Tam-muội của Mục-kiền-liên hàng Thanh văn khác cũng không thể biết. Thầy ta là A-nan, chỗ sở nhập Tam-muội của ngài, ta cũng không thể biết. Nay Tam-muội của ta thì người cũng không thể biết được. Ta nhập Niết-bàn, thì Tam-muội này cũng diệt theo ta. Bảy ngàn bảy vạn kinh bổn sinh cũng diệt theo ta; một vạn A-tỳ-đàm cũng diệt theo khi ấy tâm kiêu mạn của đệ tử Ưu-ba-cúc-đa không còn, liền nghĩ: Hòa thượng của ta, tất không bằng Tôn giả Thương-na-hòa-tu liền đối với Tôn giả sinh lòng cung kính thâm sâu. Tôn giả Thương-na-hòa-tu tùy nhân duyên mà nói: Người nghe pháp đều đắc quả A-la-hán.

Thương-na-hòa-tu nói với Ưu-ba-cúc-đa. Như Lai đem giáo pháp phó chúc lại cho Tôn giả Ma-ha Ca-diếp. Ca-diếp phó chúc cho Hòa thượng của ta là ngài A-nan. Hòa thượng lại phó chúc cho ta. Ta nay phó chúc lại cho ông. Ở nước Ma-đột-la này có thiện nam tử tên Đề Địa Già, ngươi nên độ cho xuất gia mà phó chúc Phật pháp lại cho người này. Lúc này Tôn giả Thương-na-hòa-tu bay lên hư không biến hóa vô cùng, sau đó liền nhập vào Niết-bàn. Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa đem một vạn tám ngàn La-hán cúng dường xá-lợi và xây tháp thờ phụng.

NHÂN DUYÊN VỀ ƯU-BA-CÚC-ĐA

Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa, ở tại A-lan-nhã tinh xá Na-la-bạt-lợi thuộc nước Ma-đột-la. Lúc này ở phương Bắc có một nam tử, xuất gia học Phật, thông suốt cả Tam tạng khéo diễn pháp Phật. Ở nơi trụ xứ, tụng làu tam tạng, khế hợp các kinh kệ rồi sau mới thuyết pháp. Sau đó tự suy nghĩ rằng: Việc tụng kinh này quả là mệt mỏi, ta nay muốn cầu tọa thiền. Nghe ở nước Ma-đột-la có Ưu-ba-cúc-đa. Tuy không có tướng hảo, nhưng là bậc giáo thọ thiền pháp đệ nhất.

Nghĩ rồi đi đến chỗ Tôn giả thưa: Tôn giả! Xin dạy con thiền pháp. Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa quán xét thấy vị này đã dứt hết lâu hoặc, đắc được pháp thân. Lại tư duy suy nghĩ nên dạy pháp gì để lên Thánh vị. Mới biết vị này vì thuyết pháp cho người mà nhập vào Thánh vị. Liền nói với vị Tỳ-kheo đó rằng:

- Người theo lời ta dạy, nên làm giáo thọ cho người. Tỳ-kheo đáp:

- Xin nguyện nghe theo. Tôn giả nói:

- Đêm nay ông nên vì người mà thuyết giảng pháp tạng. Tỳ-kheo liền làm lễ tam bái để thuyết pháp, liền hỏi Tôn giả rằng:

- Nên nói pháp nào? Tôn giả đáp:

- Nói năm việc lợi ích của sự đa văn là khéo giải thích chư Đại Tỳ-kheo biết hết các ấm, nhập, biết mười hai nhân duyên, tự hiểu biết mà không từ nơi người khác.

Vị Tỳ-kheo giác ngộ rồi thì lễ bái thuyết pháp xong, liền đắc quả A-la-hán. Ưu-ba-cúc-đa nói:

- Ông lấy thẻ ném vào trong hang cho đủ số. Lúc này ở trong thành Túc-la có một vị thương chủ, tên là Thiên Hộ, đối với Phật pháp thường kính tin và hoan hỷ cúng dường, muốn đi ra biển để tìm trân báo nên nói rằng:

- Nếu tôi ra biển được an ổn trở về, thì sẽ vì Phật pháp mà thiết lễ cúng dường Tăng chúng xin chư Thiên thần ủng hộ tôi.

Sau đó đi đến chỗ có trân báu, lấy được rất nhiều và an ổn trở về. Bấy giờ có La-hán Tỳ-kheo-ni nhập định quán xét để xem vị trưởng giả kia có làm không. Quán thấy sẽ làm. Rồi lại tư duy: Ai có phước điền. Biết là có một vạn tám ngàn La-hán, gấp đôi các bậc học nhân và người trừ tịnh giới ra khỏi sinh tử, nên làm phước điền và quán trong đại chúng ai là Thượng tọa, mà Thượng tọa là La-hán hay là phàm phu. Biết đây chẳng phải là La-hán, nhẫn đến cũng chưa phải là Tu-đà-hoàn. Đó là người trì giới thanh tịnh tên là A-sa-la. Ta nếu khuyến ngộ tất sẽ nghe lời. Liền đến chỗ Tăng nói với vị Thượng tọa đó rằng:

- Vì sao không thích tự trang nghiêm thượng tọa lầm tưởng, là chê trách tóc tai dài y phục cấu bẩn, nên cạo bỏ râu tóc, tự tắm giặt sạch sẽ.

Tỳ-kheo-ni nói:

- Thượng tọa không hiểu được lời nói của tôi.

Hôm sau lại đến trước Thượng tọa, cũng nói như vậy:

- Vì sao không tự trang nghiêm? Thượng tọa cho là vì y sắc bất chánh liền nhuộm y mà đến trong tăng.

Tỳ-kheo-ni lại đến chỗ thượng tọa A-sa-la mà hỏi rằng:

- Vì sao không thích tự trang nghiêm? Thượng tọa giận nói:

- Ta tắm rửa sạch sẽ mặc y mới nhuộm. Vì sao lại không tự trang nghiêm.

Tỳ-kheo-ni nói:

- Đây chẳng phải là sự trang nghiêm trong Phật pháp. Phật pháp lấy quả Tu-đà-hoàn, A-na-hàm, A-la-hán mà làm trang nghiêm. Lại hỏi rằng:

- Thượng tọa! Ông có nghe trưởng giả Thiên Hộ đi biển trở về thiết trai đàn cúng dường không?

Thượng tọa đáp:

- Có biết Lại hỏi:

- Người có phước điền được bao nhiêu? Ông có biết không? Đáp:

- Không biết.

Tỳ-kheo-ni nói: Người có phước điền thuần là bậc A-la-hán, thì có một vạn tám ngàn bậc học giả tịnh giới thì gấp đôi. Ông là Thượng tọa, vì sao trong tâm vẫn còn hữu lậu, lại thọ nhận người khác cung kính cúng dường.

Thượng tọa nghe xong liền muốn rơi lệ, Tỳ-kheo-ni nói:

- Vì sao sầu bi rơi lệ. Thượng tọa đáp:

- Ta nay đã lão niên, làm sao có thể diệt hết các lậu. Tỳ-kheo-ni nói:

- Phật pháp ngay hiện tại cũng khiến cho người được đắc quả không phải lựa chọn thời tiết. Sự tán thán của bậc thiện trượng phu, nếu có thể tu hành thì có thể đoạn diệt lậu, nên trong tất cả thời có thể chứng quả. Nay thượng tọa có thể đến tinh xá Na-la-bạt-lợi tại A-lan- nhã, có Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa đang ở đó, có thể làm giáo thọ cho ông.

Thế là thượng tọa liền đến chỗ của Tôn giả Ưu-ba-cúc-đa. Tôn giả liền ra ngoài nghênh tiếp, đem nước đến cho rửa chân.

Thượng tọa nói:

- Nếu không thấy trưởng lão Ưu-ba-cúc-đa thì quyết không rửa chân.

Các vị đệ tử bèn nói:

- Đây là Cúc Đa.

Thế rồi Thượng tọa liền rửa chân mà vào. Ưu-ba-cúc-đa giáo hóa cho các Đàn-việt đem thức ăn cho chúng Tăng. Chúng Tăng tẩy dục xong Tôn giả liền sai Duy-na đánh kiền chùy, xướng lên rằng: Cung kính giải thoát.

La-hán liền nhập vào thiền phường.

Khi ấy, A-sa-la ngủ nên không nghe lời xướng, liền nhập vào thiền phường vào rồi thì lại ngủ. Chúng Tăng làm pháp chế, nếu có ai ngủ thì đem đèn đến cúng dường. Duy-na liền đem đèn đến ba lần đờn chỉ. A-sa-la liền tỉnh dậy lấy đèn tuần tự mà cúng dường.

Ưu-ba-cúc-đa nhập vào hỏa quang Tam-muội, một vạn tám ngàn La-hán cũng hướng về mà nhập hỏa quang Tam-muội: A-sa-la thấy vậy thì rất hoan hỷ, tự mình lấy làm xấu hổ mà nói rằng:

Hòa hợp cùng một chỗ

Kiết già như rồng cuộn

Trải đầy trên mặt đất

Tâm định mà đoan nghiêm

Nhập vào thắng Tam-muội

Tỏ rực như cây đèn

Bẩm thọ hình như người

Chiêm ngưỡng đến không cùng.

TRUYỆN A-DỤC VƯƠNG