SỐ 2008 — BÀI TÁN PHÁP BẢO ĐÀN KINH CỦA LỤC TỔ HUỆ NĂNG

PHẨM THỨ TÁM PHÁP ĐỐN VÀ TIỆM

Bấy giờ, Tổ sư ở chùa Bảo Lâm nơi Tào Khê, Thần Tú đại sư ở chùa Ngọc Tuyền nơi Kinh Nam. Lúc ấy, hai tông đều thạnh hoá. Người đời gọi là "Nam Năng, Bắc Tú", cho nên có sự phân ra hai pháp Đốn và Tiệm của hai tông Nam Bắc, làm cho người đọc chẳng biết theo về đâu. Sư vì mọi người mà nói rằng:

"Pháp vốn chỉ một tông, người có Nam Bắc. Pháp tức là một loại, chỗ thấy biết có chậm mau. Sao gọi là Đốn, Tiệm? Pháp không có Đốn Tiệm, chỉ vì người ta có lanh lợi, chậm lụt khác nhau, cho nên gọi là Đốn Tiệm đó thôi."

Nhưng môn đồ của Sư Thần Tú thường chê Tổ sư phía Nam rằng: Chẳng biết một chữ, có chi là giỏi?

Sư Thần Tú nói rằng: "Vị ấy được trí vô sư, ngộ sâu phép Thượng thừa, ta chẳng bằng được. Vả lại, thầy ta là Ngũ Tổ đích thân truyền pháp và y, nào phải vô cớ sao? Ta vẫn ân hận rằng chẳng thể vượt đường xa đến đó thân cận được với vị ấy, ở đây luống thọ ơn nước. Các ngươi đừng trì trệ mãi ở đây, nên tới Tào Khê tham yết mà học hỏi."

Ngày kia, sư Thần Tú bảo môn đồ là Chí Thành rằng: "Nhà ngươi thông minh tài trí, nên vì ta đến Tào Khê nghe Pháp. Nếu nghe được điều chi, hết lòng nhớ lấy, trở về nói cho ta nghe."

Chí Thành vâng lời đến Tào Khê, theo chúng tham học, nhưng chẳng nói là từ đâu đến. Khi ấy. Tổ Sư bảo chúng rằng: "Nay có kẻ trộm pháp lẩn trong Hội này."

Chí Thành liền bước ra lễ bái, nói rõ chuyện mình.

Sư nói: "Ngươi từ chùa Ngọc Tuyền đến đây để lén lút dò xét, phải không?" Đáp rằng: "Không phải." Sư nói: "Sao không phải được?" Thưa rằng: "Chưa nói ra là phải, đã nói ra rồi nên không phải."

Sư hỏi: "Thầy ngươi dạy chúng thế nào?"

Đáp: "Thầy tôi thường dạy chúng rằng: Trụ tâm quán sự yên tĩnh, ngồi hoài chẳng nằm."

Sư nói: "Trụ tâm quán sự yên tĩnh, đó là bệnh chứ chẳng phải thiền. Ngồi mãi là giam mình, theo lý có ích gì? Hãy nghe bài kệ này:

Lúc sống ngồi chẳng nằm;

Chết đi nằm chẳng ngồi.

Một bộ xương hôi thối.

Sao lấy đó lập công?"

Chí Thành lại làm lễ, thưa rằng: "Đệ tử này ở nơi đại sư Thần Tú, học đạo chín năm, chẳng được tỉnh ngộ. Nay vừa nghe Hoà thượng thuyết qua liền khế hợp bản tâm. Sanh tử là việc lớn, xin Hoà thượng đại từ bi chỉ dạy."

Sư nói: "Ta nghe thầy ngươi dạy pháp Giới Định Tuệ, chưa rõ thầy ngươi giảng thuyết hạnh, tướng Giới Định Tuệ thế nào? Ngươi tự nói ta xem."

Chí Thành nói: "Đại sư Thần Tú nói: "Mọi điều dữ đừng khởi lên, gọi là Giới. Mọi điều lành vâng làm theo, gọi là Tuệ. Tịnh lấy ý của mình, gọi là Định. Chưa rõ ở đây Hoà thượng dùng pháp gì dạy người?"

Sư nói: "Nếu ta nói có pháp dạy người, hoá ra nói dối ngươi. Chỉ tuỳ phương tiện mà mở trói, tạm gọi là Tam muội. Như nghĩa Giới Định Tuệ của thầy ngươi thuyết, thật chẳng thể nghĩ bàn được. Chỗ kiến giải của ta về Giới Định Tuệ lại khác."

Chí Thành hỏi: "Giới Định Tuệ lẽ ra chỉ một, sao lại có khác?"

Sư nói: "Giới Định Tuệ của thầy ngươi dạy người đại thừa.

Giới Định Tuệ của ta dạy người Tối thượng thừa.

Chỗ ngộ, giải chẳng đồng nhau; chỗ thấy biết có mau, có chậm.

Ngươi hãy nghe ta thuyết, xem có giống thầy ngươi chăng?

Chỗ thuyết pháp của ta chẳng rời khỏi tự tánh.

Nếu rời khỏi thể tự tánh mà thuyết pháp, gọi là tướng thuyết, tự tánh thường mê. Nên biết rằng hết thảy muôn pháp đều tự tánh khởi dụng, ấy là pháp Giới Định Tuệ chân thật. Hãy nghe bài kệ này:

Tâm không sai quấy, tự tánh Giới,

Tâm không ngu si, tự tánh Tuệ,

Tâm không tán loạn, tự tánh Định.

Chẳng thêm chẳng bớt, như kim cang,

Thân dù qua lại, thường trong định."

Thành nghe kệ, ăn năn cảm tạ, liền trình kệ rằng:

Năm uẩn huyễn hình,

Huyễn sao cứu cánh?

Quày đuổi chân như,

Pháp thành chẳng tịnh.

Sư nhận cho là được. Lại nói với Chí Thành: "Giới Định Tuệ của thầy ngươi khuyên người trí nhỏ căn thấp, Giới Định Tuệ của ta khuyên người trí tuệ đại căn. Nếu ngộ tự tánh, lại chẳng lập Bồ-đề Niết bàn, cũng chẳng lập Giải thoát tri kiến."

"Không một pháp có thể đắc, mới kiến lập được muôn pháp. Nếu hiểu rõ ý ấy, cũng gọi là Phật thân, cũng gọi là Bồ-đề Niết bàn, cũng gọi là Giải thoát tri kiến. Người thấy tánh, lập cũng được, chẳng lập cũng được, qua lại tự do, không trì trệ, ngăn ngại. Ứng dụng tuỳ việc làm, theo lời mà đáp, thấy khắp hoá thân, chẳng lìa tự tánh, tức được thần thông tự tại du hý Tam-muội, đó gọi là thấy tánh."

Chí Thành lại hỏi Sư rằng: "Thế nào là nghĩa chẳng lập?"

Sư đáp: "Tự tánh không sai quấy, ngu si, tán loạn, Tánh Bát-nhã thường luôn quán chiếu, lìa khỏi pháp tướng, tự do tự tại, dọc ngang đều được, có chi lập được? Tánh mình tự ngộ, tức thời giác ngộ, tức thời tu trì, chẳng có lần lượt thứ lớp, vậy nên chẳng lập pháp nào hết thảy. Các pháp đều tịch diệt, có thứ lớp gì đâu?"

Chí Thành lễ bái, nguyện theo làm kẻ hầu hạ sớm chiều.

Có vị tăng hiệu Chí Triệt, người Giang Tây, vốn trước là họ Trương, tên Hành Xương. Thuở nhỏ tánh tình hung hăng.

Từ khi Nam tông, Bắc tông phân nhau mà hoá độ, hai vị tông chủ tuy chẳng đố kỵ nhau, mà môn đồ thường khởi lòng yêu ghét.

Thuở ấy, môn nhân Bắc tông tự lập đại sư Thần Tú làm Tổ thứ sáu, lại sợ việc Tổ Sư được truyền y thiên hạ đều nghe, bèn cậy Hành Xương đến hành thích. Tâm Sư thông tuệ, biết trước việc ấy, liền sắp đặt mười lượng vàng nơi chỗ ngồi. Đêm tối Hành Xương vào thất Tổ Sư, muốn ra tay làm hại. Sư vươn cổ đưa ra cho chém, mà Hành Xương vung đao ba lần đều không tổn hại đến ngài.

Sư nói: "Gươm chánh chẳng tà, gươm tà chẳng chánh. Chỉ nợ ngươi vàng, chẳng nợ ngươi mạng."

Hành Xương hoảng vía, lăn ra bất tĩnh. Hồi lâu hoàn hồn, cầu xin sám hối, nguyện xuất gia tức thời. Sư đưa vàng cho mà bảo rằng: "Ngươi nên đi nhanh, kẻo đồ chúng hay được sẽ hại ngươi. Ngày sao cải dạng đến đây, ta sẽ thâu nhận."

Hành Xương vâng lời trốn đi. Về sau xuất gia, thọ đủ giới luật tinh tấn. Ngày kia nhớ lời Sư dặn mới từ xa đến lễ. Sư nói: "Ta nghĩ đến ngươi đã lâu, sao đến trễ vậy?"

Thưa rằng: "Ngày trước đội ơn Hoà thượng xá tội, nay tuy xuất gia khổ hạnh, rốt lại cũng khó đáp đền. Chỉ biết cố gắng truyền pháp độ sanh thôi. Đệ tử thường xem Kinh Niết bàn, chưa hiểu nghĩa thường, vô thường. Xin Hoà thượng từ bi lược thuyết cho."

Sư đáp: "Vô thường tức là Phật tánh, hữu thường tức tâm phân biệt hết thảy các pháp thiện ác."

Thưa rằng: "Hoà thượng thuyết như vậy trái hẳn với kinh văn."

Sư nói: "Ta truyền tâm ấn Phật, sao dám trái với kinh Phật?"

Thưa rằng: "Trong kinh nói Phật tánh là thường. Hoà thượng lại nói vô thường. Các pháp thiện ác, cho đến cả tâm Bồ-đề đều là vô thường. Hoà thượng lại nói là thường. Đó là trái nhau, khiến đệ tử càng thêm nghi hoặc."

Sư nói: "Kinh Niết bàn, trước đây ta có nghe ni sư Vô Tận Tạng tụng qua một lượt, liền vì bà ấy mà giảng thuyết, không một chữ, một nghĩa nào chẳng hợp kinh. Đến nay vì người mà thuyết, vẫn không sai khác."

Thưa rằng: "Kẻ học đạo này kiến thức nông cạn, tối tâm. Nguyện Hoà thượng chỉ dạy cho cặn kẻ."

Sư nói: "Ngươi nên biết, Phật tánh nếu thường, thì thuyết làm gì các pháp thiện ác, cho tới cùng kiếp cũng không có lấy một người phát tâm Bồ-đề. Cho nên ta nói vô thường chính là cái đạo chân thường của Phật thuyết vậy. Lại nữa, hết thảy các pháp nếu như vô thường, tức nhiên mọi vật đều riêng có một tánh, dung nạp và thọ lấy sự sống chết, vậy là tánh chân thường còn có chỗ chưa bao quát. Cho nên ta nói thường, là cái nghĩa chân vô thường của Phật thuyết. Phật vì kẻ phàm phu ngoại đạo chấp lẽ tà thường, vì hàng Nhị thừa chấp thường là vô thường, hợp thành tám thứ điên đảo, cho nên trong giáo pháp Niết bàn rốt ráo mới phá bỏ những chỗ kiến giải thiên lệch đó mà nói rõ nghĩa chân thường, chân lạc, chân ngã, chân tịnh. Nay ngươi lại chấp theo lời, hiểu trái với nghĩa, lấy chỗ vô thường có đoạn diệt và chỗ thường chắc chắn dứt mất mà giải lầm lời viên diệu sau cùng của Phật, dù xem kinh đến ngàn lượt phỏng có ích gì?"

Hành Xương bỗng nhiên đại ngộ, thuyết kệ rằng:

Người chấp tâm vô thường,

Phật thuyết tánh hữu thường,

Không hiểu rõ phương tiện,

Như ao xuân nhặt sỏi.

Ta nay chẳng tốn công,

Mà Phật tánh hiện tiền,

Chẳng phải thầy truyền trao,

Cũng chẳng có chỗ đắc.

Sư nói: "Nay ngươi thật đã thật thấu triệt, nên lấy tên là Chí Triệt."

Chí Triệt lễ tạ mà lui ra.

Có một đồng tử mười ba tuổi, tên Thần Hội, con nhà họ Cao tại huyện Tương Dương, từ chùa Ngọc Tuyền đến tham lễ Sư.

Sư hỏi: "Bậc tri thức từ xa khó nhọc đến, vậy đã được chỗ cội gốc ban sơ hay chưa? Nếu được hẳn phải biết chủ. Thử nói ra xem."

Thần Hội nói: "Lấy vô trụ làm gốc, thấy tức là chủ."

Sư nói: "Chú sa di nhỏ này tranh giữ lấy câu thứ yếu."

Thần Hội bèn hỏi: "Hoà thượng ngồi thiền, thấy hay chẳng thấy?"

Sư lấy gậy đánh ba cái, hỏi rằng: "Ta đánh nhà ngươi, đau hay không đau?"

Thưa rằng: "Cũng đau, cũng không đau."

Sư nói: "Ta cũng thấy, cũng chẳng thấy."

Thần Hội hỏi: "Thế nào là cũng thấy, cũng chẳng thấy?"

Sư nói: "Chỗ ta thấy, thường thấy đều lầm lỗi trong tâm mình, chẳng thấy điều phải quấy, tốt xấu của người khác. Bởi vậy cho nên cũng thấy, cũng chẳng thấy. Còn ngươi nói "Cũng đau, cũng chẳng đau." Là thế nào? Ngươi nói chẳng đau, tức đồng với cây đá. Nếu đau, tức đồng với kẻ phàm phu, liền khởi oán giận. Ngươi từ trước thấy và chẳng thấy là hai bên; đau và chẳng đau là sanh diệt. Tự tánh của ngươi, ngươi còn chẳng thấy, sao dám đùa người?"

Thần Hội lễ bái, ăn năng tạ lỗi. Sư lại nói: "Ngươi nếu tâm mê chẳng thấy, nên hỏi bậc thiện tri thức chỉ đường cho. Nếu tâm ngộ, tức tự thấy tánh, liền y theo pháp mà tu hành. Nay ngươi mê chẳng thấy tự tâm, lại đến đây hỏi ta thấy với chẳng thấy. Ta thấy, ta tự biết, lẽ đâu mê thay cho ngươi? Ngươi nếu tự thấy, cũng chẳng mê thay cho ta. Sao chẳng tự biết tự thấy, lại hỏi ta thấy với chẳng thấy?"

Thần Hội lại lạy hơn trăm lạy, cầu tạ lỗi lầm. Từ đó siêng năng hầu hạ bên Sư chẳng rời.

Một ngày kia. Sư bảo chúng rằng: "Ta có một vật không đầu không đuôi, không danh không tự, không lưng không mặt. Các người có biết gì chăng?"

Thần Hội bước ra nói: "Đó là nguồn gốc của chư Phật, Phật tánh của Thần Hội."

Sư nói: "Vừa nói với ngươi không danh không tự, ngươi lại đặt ngay ra nguồn gốc, Phật tánh. Ngươi về sau có ở chốn am tranh, cũng chỉ thành tông đồ của bọn tri giải."

Sau khi Tổ Sư diệt độ, Thần Hội vào Kinh Lạc, mở rộng Đốn giáo Tào Khê, soạn bộ sách Hiển Tông Ký lưu hành rộng rãi trong đời, lấy hiệu là Hà Trạch Thiền sư.

Sư thấy các tông phái vấn nạn, thảy điều khởi tâm ác, Ngài thương tình mới nhóm đồ chúng lại mà dạy rằng: "Người học đạo, hết thảy tâm thiện ác đều nên dứt sạch, không tên nào có thể gọi, tên ở tự tánh. Tánh không phân biệt, gọi là thật tánh. Từ trên thật tánh, kiến lập ra hết thảy giáo môn: vừa nghe qua liền tu hành tự tánh."

Mọi người nghe giảng, thảy đều lễ bái, nguyện thờ làm thầy.

PHẨM THỨ CHÍN ỦNG HỘ PHẬT PHÁP

Ngày tiết thượng nguyên trong năm đầu niên hiệu, Thần Long, Tắc Thiên Thái Hậu và Trung Tâm Hoàng đế ban chiếu rằng:

"Trẫm thỉnh hai vị sư Huệ An và Thần Tú vào cung cúng dường, để khi việc nước rảnh rang có thể tham học giáo pháp Nhất thừa. Hai sư từ chối, nói rằng: "Phương Nam có Huệ Năng Thiền sư được Hoằng Nhẫn đại sư mật truyền y pháp, hiện truyền tâm ấn Phật, nên thỉnh vị ấy mà hỏi. Nay sai nội thị là Tiết Giản mang chiếu chỉ đến thỉnh rước. Mong sư mở niệm từ, mau đến kinh thành."

Sư dâng biểu cáo là có bịnh, xin được trọn đời ở nơi rừng núi.

Tiết Giản thưa rằng:

"Các vị thiền đức tại kinh thành nói rằng: "Muốn được hiểu đạo, phải ngồi thiền tập định. Như chẳng nhờ thiền định mà được giải thoát, thật là chưa có. Chẳng hay ý thuyết pháp của Ngài như thế nào?"

Sư đáp: "đạo do tâm ngộ, có phải ở chỗ tập ngồi đó sao? Kinh nói: "Nếu bảo Như Lai ngồi hoặc nằm, ấy là hành đạo tà. Cớ sao vậy? Vì không do chỗ nào mà lại, cũng không đi đến chỗ nào, không sanh không diệt, ấy là phép thiền thanh tịnh của Như Lai. Các pháp đều như hư không tịch tĩnh, ấy là phép ngồi thanh tịnh của Như Lai. Rốt cuộc còn không có chỗ chứng đắc, huống lại phải ngồi sao?"

Tiết Giản thưa rằng: "Đệ tử về kinh. Chúa thượng ắt phải hỏi. Nguyện sư từ bi, chỉ bảo cho chỗ tâm yếu để tâu lên hai cung và truyền lại với những người học đạo nơi kinh thành. Ví như một ngọn đèn nối qua trăm ngàn ngọn đèn, các chỗ tối đều sáng, sáng hoài không dứt."

Sư nói: "Đạo không có sáng tối. Sáng tối là nghĩa thay đổi nối tiếp nhau. Sáng hoài không hết, cũng nghĩa là có hết. Đối đãi nhau mà thành tên cho nên kinh Tịnh Danh nói: Pháp không có so sánh, không có đối đãi."

Tiết Giản nói: "Sáng trí cho trí tuệ, tối ví cho phiền não. Người tu hành nếu chẳng đem trí tuệ chiếu phá phiền não thì vòng sanh tử từ vô thủy đến nay nhờ đâu mà ra khỏi?"

Sư nói: "Phiền não tức Bồ-đề, không hai, không khác. Nếu đem trí tuệ chiếu phá phiền não, đó là kiến giải của hàng Nhị thừa, là căn cơ của hạng xe dê, xe hươu. Hàng đại căn, thượng trí chẳng phải như vậy."

Tiết Giản hỏi: "Thế nào là kiến giải của đại thừa?"

Sư đáp: "Sáng với không sáng, kẻ phàm phu thấy là hai. Người trí giả liễu đạt thấy tánh của sáng tối vốn chẳng có hai. Tánh không hai đó là tánh thật. Tánh thật ở người phàm phu chẳng bớt, chỗ bậc hiền thánh cũng chẳng thêm; trụ nơi phiền não mà chẳng tán loạn; ở nơi thiền định cũng chẳng vắng lặng, chẳng dứt mất, chẳng thường còn, chẳng lại, chẳng qua; chẳng ở khoảng giữa, cùng là trong ngoài, chẳng sanh ra, chẳng diệt mất, tánh tướng đều như như, thường trụ chẳng chuyển dời, đó gọi là Đạo."

Tiết Giản hỏi: "Sư nói chẳng sanh chẳng diệt, có khác gì ngoại đạo?"

Sư đáp: "Ngoại đạo nói chẳng sanh chẳng diệt, đó là lấy chỗ diệt mà dừng chỗ sanh; lấy chỗ sanh mà bày rõ chỗ diệt. Chỗ diệt, họ nói thành chẳng diệt; chỗ sanh họ nói là chẳng sanh. Ta nói chẳng sanh chẳng diệt đây là vốn xưa không sanh, nay cũng chẳng diệt, cho nên chẳng đồng với ngoại đạo. Ngươi nếu muốn biết chỗ tâm yếu, chỉ cần đối với hết thảy việc thiện ác đều không suy lường, tự nhiên sẽ được tâm thể thanh tịnh, sáng tỏ thường tịch, chỗ diệu dụng nhiều như cát sông Hằng."

Tiết Giản nhờ ơn chỉ dạy, thoát nhiên đại ngộ. Lễ bái từ biệt về triều, dâng biểu tâu lên lời nói của Sư. Ngày mùng ba tháng chín năm ấy, có chiếu dụ ban khen Sư rằng: "Sư lấy cớ già yếu, vì trẫm mà lo tu đạo, ấy là ruộng phước của cả nước. Sư cũng như ngài Tịnh Danh cáo bịnh ở thành Tỳ da, xiển dương đại thừa, truyền tâm của chư Phật, luận pháp bất nhị. Tiết Giản có truyền lại lời Sư chỉ rõ tri kiến Như Lai, Trẫm nhờ chất chứa nhân lành, trồng sẵn thiện căn, nên mới gặp lúc Sư ra đời, đốn ngộ pháp thượng thừa, cảm đội ơn Sư mãi mãi không hết! Nay xin dâng tấm áo cà sa Ma nạp và bình bát thuỷ tinh. Lệnh cho quan Thứ sử Thiều Châu sửa sang lại cảnh chùa, và ban hiệu cho chỗ ở cũ của Sư là Chùa Quốc Ân."

PHẨM THỨ MƯỜI DẶN DÒ

Một ngày kia, Sư gọi hết môn đồ như các vị Pháp Hải, Chí Thành, Pháp Đạt, Thần Hội, Trí Thường, Trí Thông, Chí Triệt, Chí Đạo, Pháp Trân, Pháp Như... mà dạy rằng:

"Các ngươi chẳng giống như người khác, sau khi ta diệt độ mỗi người đều làm thầy một phương. Vậy ta dạy các ngươi cách thuyết pháp chẳng mất bản tông.

"Trước hết nên đưa ra Pháp môn ba khoa, chỗ rộng chỗ dụng gồm ba mươi sáu pháp đối. Ra vào lìa cả hai bên, thuyết tất cả pháp chẳng lìa tự tánh. Chợt có người đến hỏi pháp, nói ra lời nào đều nêu thành cặp, đều lấy pháp đối, chỗ đến chỗ đi làm nhân cho nhau. Cứu cánh thì hai pháp đều trừ hết, không có cả nơi đi nữa.

"Pháp môn ba khoa đó là: ấm, giới, nhập. Ấm là năm ấm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Nhập là mười hai nhập, gồm có bên ngoài và sáu trần: sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp; bên trong sáu cửa: nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý. Giới là mười tám giới, gồm sáu trần, sáu cửa và sáu thức. Tự tánh hàm chứa được muôn pháp, gọi là Hàm tàng thức. Nếu khởi sự suy lường, tức liền chuyển thức, sanh sáu thức, ra sáu cửa, thấy sáu trần, như vậy tất cả mười tám giới đều do tự tánh khởi dụng. Tự tánh nếu tà, khởi nên mười tám pháp tà; tự tánh nếu chánh, khởi nên mười tám pháp chánh. Nếu chỗ dụng ác, tức chỗ dụng của chúng sanh; nếu chỗ dụng thiện, tức là chỗ dụng của Phật.

"Chỗ dụng đó do nơi đâu? Do tự tánh mà có các pháp đối nơi ngoại cảnh. Vô tình có năm cặp đối: trời đối với đất, mặt trời đối với mặt trăng, sáng đối với tối, âm đối với dương, nước đối với lửa. Đó là năm cặp đối nhau.

"Pháp tướng là ngôn ngữ có mười hai cặp đối nhau: lời nói đối với pháp, có đối với không, sắc đối với không sắc, tướng đối với không tướng, hữu lậu đối với vô lậu, sắc đối với không, động đối với tĩnh, trong đối với đục, phàm đối với thánh, tăng đối với tục, già đối với trẻ, lớn đối với nhỏ. Đó là mười hai cặp đối nhau.

"Tự tánh khởi dụng mười chín cặp đối nhau: dài đối với ngắn, tà đối với chánh, si đối với tuệ, ngu đối với trí, loạn đối với định, từ đối với độc, trì giới đối với sai quấy, chánh trực đối với tà vạy, thật đối với hư, hiểm đối với bình, phiền não đối với Bồ-đề, thường đối với vô thường, bi đối với hại, mừng đối với giận, bố thí đối với bủn xỉn, tới đối với lui, sanh đối với diệt, pháp thân đối với sắc thân, hoá thân đối với báo thân. Đó là mười chín cặp đối nhau.

"Ba mươi sáu pháp đối ấy, nếu hiểu cách dùng, tức nói được thông suốt hết thảy kinh pháp, ra vào lìa khỏi hai bên. Tự tánh động dụng, cùng người nói năng. Bên ngoài ở nơi tướng lìa khỏi tướng, bên trong ở nơi không lìa khỏi không. Nếu trọn vướng mắc vào tướng, tức là tăng thêm tà kiến. Nếu trọn chấp lấy không, tức là tăng thêm vô minh. Những người chấp không huỷ báng kinh điển, liền nói thẳng là chẳng dùng văn tự. Nếu đã nói chẳng dùng văn tự, người ta lẽ ra chẳng cần đến ngôn ngữ. Chỉ lời nói ấy, cũng là tướng văn tự. Lại nói rằng, chỉ thẳng chẳng lập văn tự. Tức nhiên hai chữ chẳng lập cũng là văn tự rồi. Thấy người thuyết pháp liền chê bai, bảo là mắc vào văn tự. Các ngươi nên biết rằng, tự mình ngu mê còn nhẹ, lại đi huỷ báng kinh Phật! Chẳng suy xét rằng huỷ báng kinh điển, tội chướng không nói hết!

"Nếu vướng mắc lấy tướng ở ngoài làm pháp cầu chân, hoặc rộng mở đạo tràng thuyết những lẽ có không lầm lạc, những người như vậy dẫu qua nhiều kiếp cũng chẳng thể thấy tánh. Chỉ nghe rồi y theo pháp mà tu hành, đừng nên cố dứt cho hết trăm mối nghĩ mà đối với đạo phải bị che chướng. Nếu nghe thuyết mà chẳng tu, khiến cho người ngược lại sanh ra tà niệm. Chỉ y như pháp mà tu hành, là bố thí pháp không trụ nơi tướng.

"Các ngươi nếu mà ngộ đạo, hãy y theo đó mà thuyết, y theo đó mà dùng, y theo đó mà hành, y theo đó mà làm, tức là chẳng mất bản tông. Nếu có người hỏi nghĩa, khi hỏi có mà dùng không mà đáp; hỏi không dùng có mà đáp; hỏi thánh dùng phàm mà đáp; hỏi phàm dùng thánh mà đáp. Hai bên làm nhân cho nhau, sanh ra nghĩa trung đạo. Cứ thế, một hỏi thì một đáp, dù có hỏi nhiều câu khác, cũng cứ y theo cách ấy mà đáp, tức không thất lý. Giả như có người hỏi rằng: "Thế nào gọi là tối?" Đáp rằng: "Sáng là nhân, tối là duyên. Sáng hết thời tối". Đem lẽ sáng làm rõ lẽ tối, đem lẽ tối làm rõ lẽ sáng. Qua lại làm nhân cho nhau, thành nghĩa trung đạo. Dù hỏi thêm nữa, cũng đều như thế mà đáp. Các ngươi về sau này truyền pháp, y theo cách ấy mà truyền trao dạy dỗ, đừng bỏ mất tông chỉ."

Tháng bảy năm Nhâm Tý! Sư bảo môn đồ qua chùa Quốc Ân tại Tân Châu xây tháp, hối thúc thợ làm nhanh, qua cuối mùa hạ năm sau làm lễ khánh thành.

Mùng một tháng bảy, Sư nhóm đồ chúng, dạy rằng: "Đến tháng tám này, ta muốn lìa khỏi thế gian. Các ngươi có đều nghi nên hỏi sớm đi, ta phá nghi cho, khiến các ngươi hết mê. Sau khi ta đi rồi, không có người dạy các ngươi."

Pháp Hải cùng các môn đồ nghe lời này thảy đều sa nước mắt khóc. Duy chỉ có Thần Hội là thần sắc không thay đổi, chẳng khóc, Sư nói: "Tiểu sư Thần Hội đạt được chỗ thiện, bất thiện như nhau, chê khen chẳng động, buồn vui chẳng sanh; còn những người khác chẳng được gì cả. Vậy bao năm nay ở chùa, các ngươi tu pháp chi? Nay các ngươi bi lụy, ấy là vì ai mà lo? Nếu lo vì ta chẳng biết nơi đi, thì ta tự biết nơi đi. Nếu ta chẳng biết nơi đi, thì đã chẳng báo trước với các ngươi. Các ngươi bi lụy, thật là vì chẳng biết chỗ ta đi. Nếu biết chỗ ta đi, ắt chẳng nên bi lụy. Pháp tánh vốn không có sanh diệt, đến đi. Tất cả hãy ngồi lại đây nghe ta thuyết một bài kệ, gọi là kệ Chân Giả Động Tĩnh. Tụng bài kệ này là với ta cùng một ý. Y theo đó mà tu hành, sẽ chẳng mất tông chỉ."

Chúng tăng làm lễ, thỉnh Sư nói kệ:

Hết thảy không có chân,

Đừng xem đó là chân.

Nếu thấy lẽ chân thật,

Thấy tất cả không chân.

Nếu tự mình có chân.

Lìa giả tức tâm chân.

Tự tâm chẳng lìa giả,

Không chân, chốn nào chân?

Có tình liền biết động.

Nếu tu theo chẳng động.

Đồng vô tình chẳng động.

Nếu tìm thật chẳng động.

Nơi động có chẳng động.

Chẳng động là chẳng động.

Vô tình không mầm Phật.

Khéo phân biệt được tướng,

Nghĩa đệ nhất chẳng động.

Chỉ nhìn theo cách ấy.

Tức là chân như dụng.

Khuyên những người học đạo.

Gắng sức nên dụng ý.

Đừng đến chỗ Đại thừa,

Lại chấp lấy trí sanh tử.

Nếu nghe qua tương ứng.

Liền cùng bàn nghĩa Phật.

Nếu thật chẳng tương ứng,

Chắp tay, tuỳ hoan hỷ.

Tông này vốn không tranh,

Tranh liền mất đạo ý.

Vướng mắc chỗ nghịch tranh,

Tự tánh vào sanh, tử.

Khi ấy, đồ chúng nghe thuyết kệ rồi, tất cả đều làm lễ. Thể theo ý Sư, thảy đều thâu nhiếp tâm, y theo pháp mà tu hành, chẳng tranh luận nữa. Biết là đại sư chẳng còn trụ lâu ở đời, Pháp Hải liền lên toà, lạy hai lạy, thưa hỏi rằng:

"Sau khi Hoà thượng nhập diệt, y pháp nên truyền cho người nào?"

Sư đáp rằng: "Những điều ta thuyết giảng từ khi ở chùa Đại Phạm cho tới nay, hãy ghi chép lại mà cho lưu hành, đề tựa là Kinh Pháp Bảo Đàn. Các ngươi hãy giữ gìn, truyền trao cho nhau, độ khắp quần sanh. Chỉ y theo đó, gọi là chánh pháp. Nay ta vì mọi người mà thuyết pháp, chứ chẳng truyền y. Vì lòng tin của các ngươi đã thuần thục, quyết định không còn nghi ngờ, có thể nhận nổi việc lớn. Lại theo ý Tổ Đạt ma truyền kệ, thì y chẳng nên truyền. Kệ như thế này:

Ta vốn đến nơi này,

Truyền pháp cứu người mê.

Một hoa nở năm cánh,

Kết quả tự nhiên thành.

Sư lại dạy rằng: ""Các vị thiện tri thức! Hãy tịnh tâm nghe ta thuyết pháp: Nếu muốn thành tựu trí tuệ, phải đạt được Nhất tướng Tam-muội và Nhất hạnh Tam-muội.

"Như ở khắp mọi nơi mà chẳng trụ nơi tướng, ở trong tướng ấy chẳng sanh lòng yêu ghét, cũng không lấy bỏ, chẳng nghĩ những sự lợi ích, thành hoại, trong tâm an nhàn, điềm tĩnh, rỗng rang, đạm bạc, đó gọi là Nhất tướng Tam-muội.

"Như ở khắp mọi nơi, trong khi đi đứng nằm ngồi, thuần một lòng ngay thẳng, chẳng động đạo tràng, thật thành tựu Tịnh độ, đó gọi là Nhất hạnh Tam-muội.

"Nếu người nào đủ hai loại Tam-muội ấy, như đất có sẵn mầm giống, hàm chứa, nuôi dưỡng cho lớn để thành thục kết quả. Nhất tướng Tam-muội, Nhất hạnh Tam-muội cũng giống như vậy. Nay ta thuyết pháp như mưa đúng mùa, thấm nhuần khắp mặt đất. Phật tánh của các ngươi như những hạt giống gặp mưa, thảy đều phát sanh. Theo lời chỉ bảo của ta, quyết sẽ được Bồ-đề; theo như hạnh của ta, nhất định chứng hiệu quả. Hãy nghe bài kệ này:

Đất tâm sẵn giống lành,

Gặp mưa, nảy mầm sanh.

Bừng ngộ tình hoa rồi,

Quả Bồ-đề tự thành."

Sư thuyết kệ rồi, lại nói rằng: "Pháp chẳng phân hai, tâm cũng như vậy. Đạo vốn thanh tịnh, cũng không có các tướng. Các ngươi cẩn thận, chớ rơi vào chỗ quán tịnh hoặc cố làm trống không tâm mình. Tâm này vốn tịnh, không thể lấy, không thể bỏ. Mỗi người nên tự mình gắng sức, khéo tuỳ duyên mà đi đi."

Khi ấy, đồ chúng đều làm lễ mà lui ra.

Ngày mùng tám tháng bảy, Đại sư thình lình bảo chúng môn đồ rằng: "Ta muốn về Tân Châu, các ngươi mau chuẩn bị thuyền."

Đại chúng buồn thảm, thiết tha cầm lại. Sư nói:

"Chư Phật ra đời còn thị hiện nhập Niết bàn.

Có đến tất có đi, cũng là lẽ đương nhiên.

Hình hài này của ta ắt có chỗ về."

Đại chúng thưa hỏi: "Từ đây Sư đi, sớm muộn rồi có trở về chăng?"

Sư nói: "Lá rụng về cội." Ngày về không nói.

Chúng lại hỏi rằng: "Chánh pháp nhãn tạng, truyền cho ai?"

Sư đáp: "Ai có đạo thì được, ai vô tâm thì không hiểu."

Chúng lại hỏi: "Về sau không có nạn gì chăng?"

Sư đáp rằng: "Sau khi ta tịnh diệt chừng năm, sáu năm, sẽ có một người đến lấy đầu ta. Hãy nghe lời sấm này:

Đầu thờ cha mẹ,

Miệng cần miếng ăn.

Gặp nạn tên Mãn,

Dương, Liễu làm quan.

Sư lại nói: "Sau khi ta đi bảy mươi năm, có hai vị Bồ tát từ phương Đông lại, một vị xuất gia, một vị tại gia, đồng thời chấn hưng, giáo hoá, gây dựng lại tông phái, xây dựng lại cảnh chùa, làm cho thạnh vượng đạo pháp."

Chúng lại hỏi: "Từ Phật tổ ứng hiện đến nay truyền trao đã mấy đời, xin chỉ bảo cho biết."

Sư đáp: "Phật xưa ứng thế nhiều vô số, không thể tính đếm, kể hết. Nay chỉ lấy bảy vị làm đầu. Đời quá khứ Trang nghiêm Kiếp có Phật Tỳ bà thi, Phật Thi khí, Phật Tỳ xá phù. Về Hiền Kiếp này có Phật Câu lưu tôn, Phật Câu na hàm Mâu ni, Phật Ca diếp và Phật Thích ca. Đó là bảy vị Phật.

"Phật Thích ca bắt đầu truyền cho Tôn giả Ma ha Ca diếp là Tổ thứ nhất.

"Tổ thứ hai là Tổ A nan, Tổ thứ ba là Tôn giả Thương na Hoà tu, Tổ thứ tư là Ưu ba cúc đa, Tổ thứ năm là Tôn giả Đề đa ca, Tổ thứ sáu là Tôn giả Di giá ca, Tổ thứ bảy là Tôn giả Bà tu mật đa, Tổ thứ tám là Tôn giả Phật đà Nan đề, Tổ thứ chín là Tôn giả Phục đà Mật đa, Tổ thứ mười là Tôn giả Hiếp, Tổ thứ mười một là Tôn giả Phú na Dạ xoa, Tổ thứ mười hai là Đại sĩ Ma minh, Tổ thứ mười ba là Tôn giả Ca tỳ Ma la, Tổ thứ mười bốn là Đại sĩ Long thọ, Tổ thứ mười lăm là Tôn giả Ca na đề bà, Tổ thứ mười sáu là Tôn giả La hầu la đa, Tổ thứ mười bảy là Tôn giả Tăng già Nan đề, Tổ thứ mười tám là Tôn giả Già da xá đa, Tổ thứ mười chín là Tôn giả Cưu ma la đa, Tổ thứ hai mươi là Tôn giả Xà da đa, Tổ thứ hai mươi mốt là Tôn giả bà tu Bàn đầu, Tổ thứ hai mươi hai là Tôn giả Ma nô la, Tổ thứ hai mươi ba là Tôn giả Hạc lặc na, Tổ thứ hai mươi bốn là Tôn giả Sư Tử, Tổ thứ hai mươi lăm là Tôn giả Bà xá Tư đa, Tổ thứ hai mươi sáu là Tôn giả Bất như Mật đa, Tổ thứ hai mươi bảy là Tôn giả Bát-nhã Đa la, Tổ thứ hai mươi tám là Tôn giả Bồ-đề Đạt ma, Tổ thứ hai mươi chín là Đại sư Huệ Khả, Tổ thứ ba mươi là đại sư Tăng Xán, Tổ thứ ba mươi mốt là Đại sư Đạo Tín, Tổ thứ ba mươi hai là Đại sư Hoằng Nhẫn. Huệ Năng này là Tổ thứ ba mươi ba.

"Các vị Tổ trên đây đều có sự truyền nối rõ ràng."

Các ngươi về sau, đời này lưu truyền đời kia, cũng đừng để cho lầm lạc."

Đại chúng nghe xong, tin nhận lời Tổ, làm lễ lui ra.

Ngày mùng 3 tháng 8 năm Quí Sửu.

Đại sư dùng bữa ở chùa Quốc Ân xong, bảo đồ chúng rằng:

"Các ngươi theo thứ tự mà ngồi, ta từ biệt các ngươi."

Pháp Hải bạch rằng: "Hoà thượng lưu lại giáo pháp chi, khiến cho người mê đời sau thấy được Phật tánh?"

Sư nói: "Các ngươi hãy lắng nghe đây. Người mê đời sau nếu nhận biết chúng sanh, tức là Phật tánh. Nếu chẳng nhận biết chúng sanh, dù muôn kiếp tìm Phật cũng khó gặp. Nay ta dạy các ngươi nhận biết chúng sanh nơi tự tâm, thấy tánh Phật nơi tự tâm. Muốn cầu thấy Phật, chỉ cần nhận biết chúng sanh. Chỉ vì chúng sanh làm mê tánh Phật, chẳng phải tánh Phật làm mê chúng sanh. Tự tánh giác ngộ, chúng sanh là Phật; tự tánh ngu mê, Phật là chúng sanh. Tự tánh bình đẳng, chúng sanh là Phật; tự tánh là hiểm, Phật là chúng sanh. Các ngươi nếu trong tâm hiểm sâu tà vạy, tức là Phật che lấp trong chúng sanh. Một niệm công bằng chánh trực, tức chúng sanh thành Phật. Trong tâm ta tự có Phật. Phật tự tâm mới thật là Phật. Nếu tự mình không có tâm Phật, thì cầu Phật ở đâu? Tự tâm của các ngươi là Phật, đừng hồ nghi nữa. Bên ngoài không một vật gì có thể kiến lập được, chỉ đều là tự bản tâm sanh ra muôn pháp. Cho nên kinh nói rằng: "Tâm sanh, các pháp đều sanh; tâm diệt các pháp đều diệt. Nay ta lưu lại một bài kệ để từ biệt các ngươi, gọi là Kệ Tự tánh chân Phật. Người đời sau hiểu được ý kệ thì tự thấy bản tâm, tự thành Phật đạo." Kệ rằng:

Chân như tự tánh là chân Phật,

Ba độc tà kiến ấy vua ma.

Trong lúc tà mê, ma đến cửa.

Những khi chánh kiến, Phật trong nhà,

Trong tánh tà kiến, ba độc sanh.

Ấy là vua ma lại đến viếng.

Chánh kiến trong tâm trừ ba độc,

Ma hoá làm Phật, thật không giả.

Pháp thân, Báo thân và Hoá thân,

Ba năm xưa nay là Một thân.

Quay nhìn trong tánh, tự thấy được,

Chính là nhân thành Phật Bồ-đề.

Vốn từ Hoá thân sanh tánh tịnh,

Tánh tịnh lại thường trong Hoá thân.

Da tánh, Hoá thân hành đạo chánh,

Ngày sau viên mãn thật vô cùng.

Tánh dâm vốn là nhân tánh tịnh,

Trừ dâm, tức là sạch tánh thân.

Trong tánh đều tự bỏ năm dục,

Ngay khi thấy tánh, tức là chân,

Đời này nếu gặp pháp Đốn giáo,

Chợt ngộ tự tánh, thấy Như Lai.

Nếu muốn tu hành cầu làm Phật.

Chẳng biết nơi đâu cầu được chân.

Nếu tự trong tâm thấy được chân.

Chân ấy chính là nhân thành Phật.

Chẳng thấy tự tánh, ngoài tìm Phật,

Sanh tâm đều là hạng ngu đần.

Pháp môn Đốn giáo nay đã truyền,

Cứu độ người đời, nên tự tu,

Những người học đạo về sau này,

Không chỗ thấy ấy, thấy thênh thang.

Sư thuyết kệ rồi, bảo rằng: "Các ngươi nên khéo giữ gìn. Sau khi ta diệt độ, chớ theo thường tình thế tục bi lụy khóc lóc, mặc đồ tang, bày chuyện điếu văn. Làm như vậy chẳng phải đệ tử ta, cũng chẳng hợp chánh pháp. Chỉ tự nhận biết bản tâm, tự thấy bản tánh, không động không tĩnh, không sanh không diệt, không qua không lại, không phải không quấy, không trụ không đi. Sợ rằng các ngươi tâm mê chẳng hiểu ý ta, nay dặn dò lại các ngươi lần nữa, khiến cho được thấy tánh. Sau khi ta diệt độ, y như vậy tu hành, như ta vẫn còn. Nếu trái lời dạy của ta, thì dầu ta còn tại thế cũng chẳng ích gì." Lại thuyết kệ rằng:

Sừng sững chẳng tu lành,

Trơ trơ không tạo ác,

Lặng lặng dứt thấy nghe,

Làu làu tâm vô trước.

Sư thuyết kệ rồi, ngồi ngay ngắn cho tới canh ba, thình lình bảo môn nhân rằng: "Ta đi đây". Rồi an nhiên mà tịch. Lúc đó, mùi hương lạ đầy nhà, cầu vồng màu trắng nối từ trời xuống đất, cây rừng biến ra màu trắng, chim muông kêu tiếng thảm thương.

Đến tháng mười một, quan lại và môn nhân, kẻ tăng, người tục ở ba quận Quảng Châu, Thiều Châu và Tân Châu đều tranh nhau rước chân thân, không giải quyết được. Mọi người bèn đốt hương mà khấn rằng: "Khói hương bay hướng nào là Sư về nơi đó." Khấn xong, khói hương bay về hướng Tào Khê.

Ngày mười ba tháng mười một, dời linh cửu và y bát của Tổ truyền lại, rước về Tào Khê. Ngày hai mươi lăm tháng bảy năm sau, mở áo quan ra. Đệ tử là Phương Biện dùng bột hương nhão phết lên cúng dường. Môn nhân nhớ lại lời sấm "lấy đầu", bèn dùng lá sắt, vải sơn bao quanh cổ Sư, rồi mới rước vào tháp. Thình lình, trong tháp có hào quang màu trắng hiện ra, xông thẳng lên trời, ba ngày sau mới tan. Quan Thiều Châu tâu việc ấy lên triều đình. Vua ban chiếu sai lập bia ghi đạo hạnh của Sư.

Sư thọ 76 tuổi, năm 24 tuổi được truyền y, 39 tuổi xuống tóc. Thuyết pháp làm lợi cho chúng sanh 37 năm. Kẻ nắm được tông chỉ nối pháp Sư có 43 người, còn kẻ ngộ đạo siêu phàm thì chẳng biết bao nhiêu mà kể. Tấm y làm tin từ Tổ Đạt ma truyền lại, áo cà sa ma nạp với bình bát quý của vua Trung Tông dâng cúng, và tượng của Sư do Phương Biện đắp, cùng các đồ đạo cụ khác, đều giao cho vị thị giả chủ tháp trông coi, giữ hoài ở đạo tràng Bảo Lâm. Lại lưu truyền bộ Đàn Kinh này để nói rõ tông chỉ. Hết thảy mọi việc trong đời Sư đều là để làm cho hưng long Tam Bảo, lợi ích khắp quần sanh vậy.

PHỤ LỤC: * CHUYỆN KỂ CỦA NGƯỜI GIỮ THÁP

Sau khi Sư nhập tháp, tới năm Khai Nguyên thứ 10 nhằm nữa đêm ngày mùng ba tháng tám, thình lình nghe trong tháp như có tiếng kéo dây sắt. Chúng tăng giựt mình thức dậy, ngó thấy một người mặc đồ tang từ trong tháp chạy ra. Tìm thấy có vết thương nơi cổ Sư. Liền đem chuyện kẻ trộm trình lên châu, huyện. Quan huyện lệnh là Dương Khản, quan thứ sử là Liễu Vô Thiểm nhận được tin, sai quân đi tầm nả rất khẩn. Ngày thứ năm, bắt được tội phạm tại thôn Thạch Giác, giải về Thiều Châu tra hỏi. Lời khai rằng: "Họ Trương tên Tịnh Mãn, người huyện Lương thuộc Nhữ Châu. Tại chùa Khai Nguyên nơi Hồng Châu có nhận hai chục ngàn quan tiền của một vị tăng xứ Tân La là Kim Đại Bi để lấy đầu của Lục Tổ Đại sư, đưa cho vị ấy đem về xứ Hải Đông cúng dường." Quan Thú họ Liễu nghe lời khai, chưa dội gia hình. Bèn đích thân đến Tào Khê, hỏi môn đồ của bậc cao của Sư là Lịnh Thao rằng: "Việc này xử đoán thế nào?"

Thao đáp: "Nếu luận theo phép nước, thời lẽ nên giết. Nhưng lấy nghĩa từ bi của Phật giáo, thì coi oán thù với thân thích như nhau. Huống chi kẻ kia muốn cầu để cúng dường, nên thứ tội đi."

Quan Thú họ Liễu khen rằng: "Mới hay cửa Phật quảng đại!" Liền tha tội cho.

Năm đầu niên hiệu Thượng Nguyên, vua Túc Tông sai sứ tới thỉnh y bát của Sư đem về nội cung cúng dường.

Qua năm đầu niên hiệu Vĩnh Thái, ngày mùng năm tháng năm, vua Đại Tông nằm mộng thấy Lục Tổ Đại sư đến thỉnh y bát. Ngày mùng bảy, vua giáng sắc cho viên Thứ sử Dương Giam rằng: "Trẫm mộng thấy Năng Thiền sư xin đem truyền y, cà sa trở về Tào Khê. Nay sai Trấn quốc Đại tướng quân Lưu Sùng Cảnh đội đầu mà đưa đến Trẫm xem là đồ quốc bảo. Nhà ngươi nên theo như phép tắc, đặt yên tại chùa ấy, chuyên khiến cho tăng chúng thân thừa tông chỉ, thủ hộ nghiêm nhặt, đừng để mất đi."

Về sau, cũng có khi bị người lấy trộm, đều tìm kiếm chẳng xa mà bắt lại được. Như vậy có đến ba bốn lần.

Vua Hiến Tông ban thụy hiệu là Đại Giám Thiền sư, đề tên tháp là Nguyên Hoà Linh Chiếu. Còn những sự tích khác, hiện chép tại các bài văn bia của quan Thượng thư Vương Duy, quan thứ sử Liễu Tông Nguyên, quan thứ sử Lưu Vũ Tích đời nhà Đường.

Kẻ giữ tháp Sa môn Lịnh Thao ghi.

BÀI TỰA CUỐI

Sau khi Lục Tổ Thị Tịch, có tảng đá khắc tám chữ: "Long Sóc nguyên niên Lư sự sĩ chí" tảng đá này vẫn còn ở Đông Thiền Huỳnh Mai.

Đời Đường Thừa tướng Vương Duy Hữu làm lời ký về lục Tổ cho Đại sư thần hội rằng: "Sự sống lẫn lộn vất vả với bọn thợ săn trải qua 16 năm đến khi gặp hội giảng kinh của Ngài An Tông mới được xuống tóc.

Thứ sử Liễu tông Nguyên làm bia về việc ban thụy hiệu cửa Tổ sư: "sư được trao y bát sầu ẩn lánh ở Nam Hải 16 năm, khi đoán biết thời cơ thuận hợp mới đến Tào Khê làm thầy người".

Thừa tướng Trương Thương Anh có làm Ngũ Tổ Ký rằng: Ngũ Tổ hoằng đạo tại Đông Thiền viện huyện Huỳnh Mai đến mãn đầu niên hiệu Long Sóc truyền y pháp cho Lục Tổ, rồi giải tán đại chúng vào núi Đông Kết am, có người tên bằng Mậu cúng sư ngọn núi để làm đạo tràng.

Qua những bia ký này, thì Lục Tổ đến Huỳnh Mai được Ngũ Tổ truyền y pháp đúng vào năm tân Dậu của Long Sóc nguyên niên, đến năm Bính Tý niên hiệu Nghi Phụng là 16 năm Sư mới đến chùa Pháp Tánh xuống tóc thọ túc xong mới đến Huỳnh Mai, e rằng không đúng. Sự việc các triều đại sùng phụng Lục Tổ-Hoàng Đế Đường Hiến

Tông ban thụy cho Đại sư là Thiền Sư Đại Giám.

Hoàng đến tống ban thụy cho Đại sư là Thiền sư Đại Giám.

Hoàng đế tống thái Tông thêm vào tên Thụy là Đại Giám chân không chiếu cho tháp mới của tổ là tháp thái bình Hưng Quốc.

Hoàng đế Tống Nhân niên hiệu Thiên Thánh Thư 10 cung nghinh chán thân và y bát của Lục Tổ vào nội cung cúng dường, thêm vào tên thụy là Đai Giám chân không Phổ Giác

Hoàng đế tống thần Tông thêm vào tên thụy là Đại Giám chân không Phổ Giác Viên minh

Tất cả có đủ trong bia ký của Nguyên Hiến Công.

BIA BAN THỤY CHO ĐẠI GIÁM THIỀN SƯ

Phù phong Tông hỏi: Lĩnh Nam năm thứ ba do Tổ thứ sáu của đạo Phật chưa có hiệu, làm số tâu lên vua xuống chiếu bạn cho hiệu là đại giám Thiền sư tháp hiệu Linh Chiếu.

Ngày 13 tháng 10 năm Nguyên Hòa thứ 10, sau Thượng Tho Ty Bộ phù hiệu đến đô phủ, Công ra lịnh quan phó ty sử bộ ở châu kịp bảo ở trên núi đầy hang, muôn người đều hội đến nghe quỷ thần, lúc bấy giờ học có hơn ngàn người mà thảy đều vui mừng hơn người như thấy vừa sống lại, lại có cảm động buồn thượng xơi nước mắt như thầy mới chết. Nhơn đó nói rằng: "từ khi có sinh vật thì ưa thích nhau, cướp đoạt, giết chóc tán mất bổn chất, trái ngược dâm dật, đâu khắc được nơi ban đầu. Khổng tử chẳng có vị lớn, không dư lời để giữ đời. Lại Dương, Mặc, Huỳnh Lão càng lộn thuật kia, chia cắt mà cho tháp chùa của ta bà xuất phát sau. Suy ra lìa trở lại nguồn cội, chỗ gọi là sống mà tịnh ấy, họ Lương ưa làm công đức hữu vi Tổ Đạt-ma chê đó, thuật không càng hiển. Lục Tổ truyền đến Đại Giám Đại giám mới do công phục dịch cực khổ, một phen nghe lời nói mong đến rốt ráo. Sư do cảm động bèn nhận đủ lòng tin, xa ẩn trên biển Nam mọi người không hay biết đến sáu mươi tuổi ở kia có thể làm, bèn ở Tào Khê là thấy người kẻ đến học thường có mấy ngàn, đạo dùng vô vi làm có, dùng rỗng không làm thật, lấy rộng lớn mênh mông làm chỗ quy về, sau cùng tánh thiện không nhờ cày cuốc vốn tịnh kia vậy. Chặng giữa tông tiếng tăm khiến may mắn quan lại gan không thể đến lấy lời kia để làm tâm thuật.

Thuyết kia đủ tồn tại, nay khắp cả thiên hạ phàm phu nói thiền đều vốn Tào Khê. Cách đời Đại Giám có trăm lẻ sáu năm, phàm trị Quảng Bộ mà dùng tiếng tăm là đến mười mấy, đâu có thể vạch bày hiệu kia. Bèn này mới thưa Thiên Tử được hiệu lớn đầy đủ giúp đỡ đạo ta, kia có thể không lời. Công ban đầu lập triều do Nho trọng trái ngược chí thánh châu quận được an phía nam. Do trong biển mọi rợ lớn chở thân độc phía tây, thuyền nổi nghe lệnh đều giúp đức công, nhận cờ mao tuyết kích đi đến Nam Hải, cõi nước như rừng không giết không giận, người sợ không bị kinh hãi, đầy khắc ánh sáng nơi có lòng nhơn, chiếu bày Đại Giám đâu bằng công, nên tín đồ kia già bèn đổi đá ở dưới nhà, khiến đến có lời thừa bạch, lời kia rằng:

Đạt-ma càng càng truyền lời tâm của Phật, sáu đời truyền trao đến Đại Giám, là cuối nhọc nhằn siêng năng chuyên thầm trọn ôm ập nơi sâu, ôm lòng tin kia làm âm đức của biển. Đạo kia dựng cờ ở Tào khê, lẫn lộn tạp nhạp không bằng tao kia, truyền bảo đều bày chỉ khen nơi đạo, sống tánh thiện ở vật đầy đủ, bôn ba trôi nổi bên kia muôn đường, chẳng suy nghĩ thì rối loạn, chẳng hiểu biết thì lầm lộn. Do thầy soi bên trong đều được trong sạch, không trồng nơi gốc, không làm cỏ nơi mầm mộng. Trong một ngoài dung có lỗ nhỏ soi chiếu, ở trong đế kinh tông lễ sính nói ở triều, thầm giúp vua vụ dân tiêu diêu vượt trăm lẽ sáu năm, hiệu thụy không nguyên kỷ, do Phù Phong Công thưa với Thiên Tử, Thiện Thơ đã lại làm văn ban tước ở Nam Độ, pháp kia lại khởi, tín đồ cả muôn ức đồng thương tiếc cùng vui mừng, chỉ có sư giáo hóa giúp đỡ, đến Phù Phong Công chỗ che chở đều mang ơn Thiên Tử, Thiên Tử qua đời, gia công đức tốt, đầy noi biển di, chùa tháp là thầy, sư dùng nhơn truyền, công dùng làm nhơn làm lý, rồi tâu bốn hằng nối không thôi.

BIA ĐẠI GIÁM THIỀN SƯ

Niên hiệu Nguyên Hòa thứ 10, chiếu thơ đến Năng Công Tổ thứ sáu ở Tào Khê ban hiệu thụy là Đại Giám, là Châu Mã quảng châu gồm dâng số lên vua là có thể đến kia, còn đạo dùng tôn danh, đồng quy về thiện hiện không cách ngại khác giáo, bao gồm một chữ Hoa Di Khổng Hoài được lý do kia. Mã Công kinh sự kia lại kính cẩn ban đầu đến sau theo học hỏi văn hùng.

Nay thứ sử Châu Liễu là Hà Đông Liễu Quân làm bia trước sau ba năm có vị Tăng tên Đạo lâm dân đô chung đến Tào Khê, lại nói rằng "Xin lập bia thứ hai là chí của học giả". Sau khi Như Lai nhập diệt khoảng năm trăm năm ma Đằng, Trúc Pháp Lan đem kinh đến Trung Hoa thí người mới được nghe lời Phật dạy, dụ như trong tăm tối thấy được chút ánh sáng. Sau năm trăm năm Đạt-ma đem pháp đến Trung Hoa người mới được truyền Phật tâm, dụ như đang tờ mờ sáng liền thấy mặt trời. Từ Đạt-ma sáu đời truyền đến Đại Giám như xỏ châu như ý, có trước sau mà không đồng khác. Đời đó nói chơn tông chính chỗ gọi là đốn môn. Ban đầu Đạt-ma đem y bát Phật đến, đắc đạo truyền trao dùng làm chơn ấn, đến Đại Giám để lại mà không truyền, há cho đây là giống bẩy tà, cho nom người, người chớ thôi, như mà không như gặp đặt tà đó ta không biết được.

Xét Đại giám sinh ở Tân Châu ba mươi tuổi xuất gia, bốn mươi bảy tuổi nhập diệt, đến trăm lẻ sáu năm mới ban thụy, ban đầu từ cầu núi đông theo thứ tự năm Sư được thọ ký quy nhơn, quy nhơn trong tông sử lại gan không phụng chiếu, thứ lớp dùng lời cống dâng, kỉnh hạnh đế chép rằng:

Bậc chí nhơn sinh không có chủng loại đồng người mà hình vượt ngoài kẻ trí. Giống thấp kém phương nam giáng sinh người tuấn kiệt lạ kỳ, cha mất sớm, mẹ già yếu, một mình tự sống một lời đốn ngộ không bước nơi sơ địa. Thầy truyền nhau dùng bảo khí ngồi yêu nơi Tào Khê đời người là nam tông, người học theo đến như nước về biển đông. Uống dùng thuốc hay trị người đui điếc, triệu gọi không thể đến cho là pháp mạnh, cách Phật ngày càng xa, nhiều lời nhóm ức, đắm không chấp có đều luống cõi kia ta lập phương tiện chơn thật đề khởi ở nước nam, không tu mà tu không chứng mà chứng, có thể khiến người học trở về thiên thức của mình như tối mà mê ngước nhìn mặt trời, được điều tự nhiên rốt cuộc không thể truyền. Miệng truyền tay giữ thì ngại nơi có lưu y nhà trống người được trời trao.

KHẮC CỦA PHẬT

Tôi đã vì Tăng Lâm soạn bia thứ hai ở Tào Khê, lại suy nghĩ lý do làm ý hỉ để y không truyền của Lục Tổ, làm Phật chỉ để y không truyền của Lục Tổ, làm phật y minh rằng:

Lời Phật không thật hành, áo Phật lại đi giành, quên gần quý xa xưa nay chuyện thường tình. Chúng sinh mẹ sinh ra không có một dặm đất, sau khi chết rồi giữ lại cúng ngàn năm. Chỉ như xưa có Lương như voi cuồng Đạt-ma vì cứu đời đến là y vương, dùng lời l lành bệnh nhân vật bèn đổi dời như chấp ấn tín hành nơi cửa quan, dân không biết quan tâm mà sợ, kẻ tục không biết Phật được y làm quán, y hoại sắc đạo không ở trong y này, do đó lý do tin đạo là báu quý, Lục Tổ chưa bày điềm xuất sắc kia. Đã nói trở về sói hoang sợ, ngộ đời tục ngu đần không lòng tin chúng sinh bao giờ quay về, đây mở môn phương tiện chẳng phải chỉ truyền y, ban đầu quyết có trọn truyền đâu không thôi, vật hẳn quy tận áo Hồ lâu nương trước sau biết tột dụng bên kia không cùng, đạo ta không hư áo ở đâu có, dụng kia đã bày ai chẳng phải là chó rơm.

LỜI BẠT

Lục Tổ Đại sư khi xưa thuyết pháp đều là ý chỉ của Đại thừa viên đốn cho nên gọi là kinh kia lời gần ý chỉ xa, lời thẳng thắn nên nghĩa sáng rõ, người tụng đều có chỗ được, ngài Minh Giám tụng thường khen rằng: "người thiên cơ lanh lợi được chỗ sâu xa, người thiên cơ ám độn được chỗ cạn" thành thật hay thay lời nói này!

Tôi ban đầu vào đạo có cảm giác nơi đây liền thấy ba bổn không đồng xen có một được mất, bản kia cũng đã lần mất, nhơn lấy bổn kia mà so sánh, người sai lầm được chánh đó, kẻ được rõ đó lại thêm vào đệ tử thăm hỏi cơ duyên ngỏ hầu người học được trọn ý chỉ của Tào Khê. Xem xét khiến mây theo rồng, sâu tạo đạo đây một ngày nọ, qu phòng núi thấy điều tôi biến chép cho là đạt được Đàn Kinh, đại khái đã nghe người thợ khắc bản thận trọng làm lưu thông, khiến một phái Tào Khê không đến nổi đoạn tuyệt.

Kẻ hoặc nói: Đạt-ma không lập văn tự thẳng chỉ tâm người thấy tánh thành Phật Tổ Sư Sơn sáu là chánh truyền bá đâu được dùng là văn tự ư?

Tôi đáp: kinh đây chẳng phải văn tự mà là ý chỉ riêng truyền thẳng chỉ của Đạt-ma. Các đại lão Nam Nhạc, Thanh Nguyên thường nhơn ý chỉ đây để rõ tâm tình mình, lại dùng đó để rõ tâm các đệ tử Mã Cổ, Thạch Đầu. Nay thiền tông rộng truyền khắp thiên hạ đều vốn là ý chỉ đây, ngày nay và ngày sau đâu không do ý chỉ này mà rõ tâm thấy tánh ư?

Người hỏi vâng vâng dạ dạ, lại lạy tạ rằng: "Con ngu muội, xin đều chép kinh để mang tốt đẹp đến".

Đến đầu hạ năm Tân Mão, Thích Tôn Bảo ở Nam Hải mới làm lời bạt.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 176

SÁU CỬA VÀO ĐỘNG

THIẾU THẤT

SỐ 2009

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN