SỐ 2008 — BÀI TÁN PHÁP BẢO ĐÀN KINH CỦA LỤC TỔ HUỆ NĂNG

PHẨM THỨ BA NGHI VẤN

Một ngày kia, Vi Thứ sử thiết lập hội trai cúng dường Sư. Thọ trai xong, Thứ Sử thỉnh Sư lên toà, rồi cùng các vị quan liêu và sĩ thứ nghiêm trang lễ bái mà thưa hỏi rằng: "Đệ tử nghe Hoà thượng thuyết pháp, thật chẳng thể nghĩ bàn. Nay có chút lòng nghi, xin Hoà thượng đại từ bi vì chúng đệ tử mà giảng giải."

Sư nói: "Có điều nghi cứ hỏi, ta sẽ giảng thuyết cho."

Vi công thưa: "Giáo thuyết của Hoà thượng có phải là tông chỉ của đạt ma Đại sư chăng?" Sư đáp: "đúng vậy."

Vi công nói: "Đệ tử nghe chuyện Đạt ma thuở xưa giáo hoá cho Lương Võ Đế.

Vua hỏi: Một đời trẫm cất chùa, cúng dường tăng, bố thí, làm chay, có công đức gì không?"

Đạt ma đáp: "Thật không công đức gì"

Đệ tử chưa hiểu lẽ ấy, xin Hoà thượng giảng giải cho".

Sư đáp: "Thật không có công đức.

Đừng nghi ngờ lời của bậc Thánh đời trước.

Võ đế lòng mê, chẳng rõ pháp chánh.

Cất chùa, cúng dường tăng, bố thí, làm chay, gọi là cầu phước.

Không thể lấy phước ấy mà xem là công đức.

Công đức ở nơi Pháp thân, chẳng phải ở sự tu phước."

Sư lại nói: "Thấy tánh là công, bình đẳng là đức. Mỗi niệm tưởng không ngăn ngại, thường thấy bản tánh, chân thật diệu dụng, gọi là công đức. Trong lòng khiêm nhượng là công, việc làm theo lễ là đức. Tự tánh sanh ra muôn pháp là công, tâm lìa vọng niệm là đức. Chẳng rời tự tánh là công, ứng dụng mà không đắm nhiễm là đức. Muốn tìm Pháp thân công đức, cứ nương theo đó mà làm, ấy là công đức chân thật. Nếu người tu công đức thì lòng chẳng khinh mạn, thường cung kính hết thảy. Lòng hay khinh người, tánh tự tôn chẳng dứt là tự mình không có công, tánh hư vọng chẳng thật là tự mình không có đức. Vì tánh tự đại tự tôn, nên thường khinh hết thảy.

"Các vị thiện tri thức! Chánh niệm không gián đoạn là công; trong tâm công bình, chánh trực là đức. Tự tu tánh mình là công, tự tu thân là đức.

"Các vị thiện tri thức! Công đức nên nhìn từ trong tự tánh, không phải do bố thí, cúng dường mà cầu được, bởi vậy, phước đức với công đức khác nhau. Võ Đế chẳng biết chân lý, không phải lỗi nơi Tổ Sư ta."

Quan Thứ sử lại hỏi: "Đệ tử thường thấy người xuất gia, tại gia niệm Phật A Di đà, cầu sanh Tây phương Xin Hoà thượng vì trừ chỗ nghi ngờ mà giảng cho việc có được sanh về nơi ấy hay không."

Sư nói: "Sứ quân hãy lắng nghe Huệ Năng giảng giải việc ấy. Đức Thế Tôn nơi thành Xá vệ thuyết việc sanh về Tây phương. Kinh nói rõ ràng đến đó không xa. Nếu theo cách nói về hình tướng, thì số dặm là qua mười muôn ức cõi, chính là nói mười điều ác ngăn trở trong thân người, nên nói là xa. Nói xa, là nói những kẻ căn cơ thấp kém. Nói gần, là những bậc thượng trí.

"Người có hai loại, pháp không hai đường. Mê, ngộ khác nhau, chỗ hiểu biết có mau, chậm, . Người mê niệm Phật cầu sanh Tây phương, người ngộ chỉ tự làm tâm tịnh. Cho nên Phật nói: "Tuỳ tâm mình tịnh, tức cõi Phật tịnh."

Sứ quân! Người phương Đông, chỉ cần tâm tịnh tức là không có tội. Dù là người phương Tây mà tâm chẳng tịnh cũng có lỗi. Người phương Đông tạo tội, niệm Phật cầu sanh phương Tây. Người phương Tây tạo tội, biết niệm Phật cầu sanh cõi nào? Người ngu chẳng hiểu tự tánh, không biết có cõi Tịnh độ trong thân, mới nguyện Đông nguyện Tây. Người ngộ dù ở đâu cũng vậy. Cho nên Phật nói: "Tuỳ chỗ mình ở mà thường an vui". Sứ quân! Chỉ cần tâm thiện thì Tây phương chẳng xa. Nếu giữ hoài tâm bất thiện, niệm Phật cũng khó vãng sanh.

"Nay khuyên các vị thiện tri thức: Trước trừ mười điều ác, tức là qua được mười muôn cõi nước, trừ được mười sự ác chướng ngăn che. Mỗi niệm thường thấy tánh, thường làm chuyện công bằng, chánh trực, thì đến nơi như búng móng tay, liền thấy Phật Di đà. Sứ quân! Chỉ cần làm mười điều lành, cần gì phải nguyện vãng sanh? Nếu tâm chẳng dứt mười điều ác, Phật nào đến rước? Nếu ngộ pháp Vô sanh Đốn giáo, thì thấy Tây phương ngay trong giây lát. Chẳng ngộ, niệm Phật cầu sanh, đường xa làm sao mà đến? Huệ Năng sẽ vì chư vị, dời Tây phương về trước mắt trong giây lát. Mọi người muốn thấy hay chăng?"

Mọi người điều đảnh lễ, bạch rằng: "Nếu tại đây được thấy, cần chi phải nguyện vãng sanh. Xin Hoà thượng từ bi hiện cõi Tây phương cho chúng tôi được thấy."

Sư nói: "Này đại chúng! Người đời, sắc thân là thành quách, mắt, tai, mũi, lưỡi đều là cửa. Ngoài có năm cửa, trong có cửa ý. Tâm là cõi đất, tánh là vua. Vua ở trên đất tâm. Tánh còn thì vua còn, tánh đi thì vua mất. Tánh còn thì thân tâm còn, tánh đi thì thân tâm hoại. Phật do trong tánh khởi lên, đừng cầu tìm ở bên ngoài.

"Tự tánh ngu mê là chúng sanh, tự tánh giác ngộ là Phật. Từ bi là Quán Âm. Hỷ xả là Thế Chí. Thường tịnh tức Thích ca. bình trực là Di đà. Tâm chấp ngã là núi Tu di, tâm tà là biển cả. Phiền não là sóng cuộn. Độc hại là rồng dữ. Hư vọng là quỉ thần. Trần lao là cá trạch. Tham sân là địa ngục, ngu si là súc sanh.

"Các vị thiện tri thức! Thường làm mười điều lành thì thiên đường tự đến. Trừ tâm chấp ngã thì làm đổ núi Tu di. Bỏ tâm tà thì biển cả khô cạn. Phiền não không còn thì sóng cuộn phải yên, độc hại quên đi thì cá, rồng phải diệt. Tự trong tâm địa là tánh giác Như Lai, phóng ánh đại quang minh, chiếu ra sáu cửa đều thanh tịnh, phá được các cõi trời Lục dục. Tự tánh soi chiếu bên trong, ba độc liền trừ, các tội địa ngục đồng thời tiêu diệt. Trong ngoài sáng rỡ chẳng khác Tây phương. Còn nếu không tu hành như vậy, làm sao tới được nơi đó?"

Đại chúng nghe giảng thuyết, rõ ràng thấy tánh, cùng nhau lễ bái, xưng tán, nguyện rằng: "Lành thay! Nguyện cho hết thảy chúng sanh nghe được pháp này đều tức thời tỏ ngộ."

Sư nói: "Các vị thiện tri thức! Nếu muốn tu hành, tại gia cũng tu được, không nhất thiết phải đến ở chùa. Tại gia thường tu hành, như người phương Đông mà tâm thiện Ở chùa chẳng tu hành, như người phương Tây mà tâm ác. Chỉ giữ tâm thanh tịnh, tức là tự tánh Tây phương."

Vi công lại hỏi: "Tại gia tu hành như thế nào? Xin Đại sư chỉ dạy cho biết."

Sư đáp: "Ta thuyết với đại chúng bài tụng "Vô tướng" Chỉ theo đó mà tu, như thường ở bên ta. Nếu chẳng theo đó mà tu, dầu cạo tóc xuất gia, có ích gì cho đạo?"

Tụng rằng:

Tâm bình đẳng cần chi trì giới?

Hạnh chánh trực há đợi tu thiền?

Ân thời hiếu dưỡng mẹ cha,

Nghĩa thời kính trên, nhường dưới,

Nhường nhịn, trên dưới thuận hoà,

Nhẫn nhục, chuyện dữ lắng yên.

Nếu biết lấy lửa ở cây,

Bùn nhơ nở đoá sen hồng.

Đắng miệng mới là thuốc tốt,

Lời ngay ắt phải chướng tai,

Sửa lỗi, trí tuệ tất sanh,

Điều xấu giấu che chẳng tốt.

Hằng ngày làm việc lợi ích,

Đạo thành chẳng do thí tiền

Bồ-đề chỉ tự trong tâm

Nhọc chi hướng ngoại cầu tìm?

Nghe thuyết, y vậy tu hành,

Thiên đường hiện ngay trước mắt.

Sư lại nói: "Các vị thiện tri thức! Mọi người nên y theo kệ ấy mà tu, sẽ thấy được tự tánh, thẳng đến quả Phật. Các pháp chẳng chờ đợi nhau. Các ngươi nên giải tán đi, ta về Tào Khê. Nếu có điều chi nghi ngờ, cứ đến đó hỏi."

Khi ấy, Thứ sử và quan liêu, thiện nam, tín nữ tại hội đều được khai ngộ, tin lãnh giáo thuyết, kính cẩn theo đó thực hành.

PHẨM THỨ TƯ ĐỊNH VÀ HUỆ

Sư dạy chúng rằng: "Các vị thiện tri thức! Pháp môn này của ta lấy định và tuệ làm gốc. Đại chúng đừng mê lầm cho rằng định và tuệ khác nhau. Định và tuệ là một thể, chẳng hai. Định là thể tánh của tuệ. Tuệ là chỗ dụng của định. Trong lúc có tuệ thì định ở nơi tuệ. Trong lúc có định thì tuệ ở nơi định. Rõ được nghĩa ấy, tức là việc tu tập định tuệ đều như nhau. Người học đạo chớ nói có tu thiền định trước rồi mới phát ra trí tuệ, hoặc trước có trí tuệ rồi sau mới tu được thiền định, cho là hai thứ khác nhau. Hiểu theo cách đó thì pháp có hai tướng, miệng nói thiện, trong tâm bất thiện, không có định tuệ, hoặc định tuệ chẳng bình đẳng nhau. Còn nếu tâm và miệng đều thiện, trong ngoài như một, thì định tuệ tức thì bình đẳng như nhau. Tự hiểu đạo mà tu hành, chẳng ở chỗ tranh biện. Nếu tranh biện trước sau là đồng với người mê, chẳng thể quyết đoán hơn thua, chỉ tăng thêm ngã chấp, chẳng rời khỏi bốn tướng.

"Các vị thiện tri thức! Lấy gì so sánh tương quan giữa định và tuệ? Có thể so sánh như ngọn đèn và ánh sáng vậy, có đèn thì sáng, không đèn thì tối. Đèn là thể tánh của sáng, sáng là chỗ dụng của đèn. Tên gọi tuy hai mà thể vốn là một. Nói về pháp định tuệ cũng giống như vậy." Sư dạy chúng rằng: "Các vị thiện tri thức! Nhất hạnh Tam muội nghĩa là bất kỳ ở nơi đâu, đi đứng nằm ngồi đều thường hành tâm chuyên nhất chánh trực. Kinh tịnh Danh nói: "Lòng ngay thẳng là đạo tràng, lòng ngay thẳng là Tịnh độ." Chớ nên cho lòng tà vạy mà ngoài miệng nói lời chánh trực, hoặc miệng nói Nhất hạnh Tam muội mà lòng không chánh trực. Chỉ chuyên giữ một lòng ngay thẳng đối với các pháp đừng nên chấp trước. Người mê chấp trước pháp tướng, chấp cả Nhất hạnh Tam muội, nên nói: "Ngồi yên chẳng động, hư vọng chẳng khởi trong tâm là Nhất hạnh Tam muội. Kẻ hiểu như vậy cũng đồng như vật vô tình, chính là nguyên do chướng đạo.

"Các vị thiện tri thức! Đạo nên lưu thông, vì sao lại ngăn trệ? Tâm chẳng trụ nơi pháp, đạo liền lưu thông. Tâm trụ nơi pháp, ấy là tự trói lấy mình.

"Nếu nói ngồi yên chẳng động là đúng, ấy chỉ như Xá lỵ phất ngồi yên trong rừng bị Duy ma cật chê trách!

"Các vị thiện tri thức! Lại có người dạy ngồi xem tâm quán tĩnh, chẳng động, chẳng khởi, coi đó là công phu. Người mê chẳng hiểu, thực hành theo mà thành điên đảo. Nhiều người bắt chước như vậy, rồi truyền dạy nhau, thật là lầm to."

Sư dạy chúng rằng: "Các vị thiện tri thức! Chánh giáo xưa nay vốn không đốn, tiệm. Tánh người tự có lanh lợi, khờ khạo. Người mê tu theo pháp tiệm, người tỉnh hợp với pháp đốn. Tự biết được bản thân, thấy được bản tánh, tức không sai khác chi nhau. Vì thế, lập ra đốn, tiệm chỉ là tên gọi giả tạm.

"Các vị thiện tri thức! Pháp môn này xưa nay trước lập không niệm làm tông, không tướng làm thể, không trụ làm gốc. Không tướng là ở nơi tướng mà lìa tướng. Không niệm là trong chỗ nghĩ tưởng mà không nghĩ tưởng. Không trụ là bản tánh của người đối với những điều lành dữ, tốt xấu ở thế gian, cho đến với kẻ oán, người thân những lúc nói năng, đụng chạm, châm chọc, khinh khi, tranh giành đều xem như không, chẳng nghĩ chuyện thù hại.

"Trong mọi niệm tưởng, chẳng suy nghĩ chuyện qua rồi. Nếu như niệm tưởng đã qua, niệm tưởng bây giờ và niệm tưởng sắp đến cứ nối nhau chẳng dứt, ấy gọi là trói buộc. Đối với các pháp, niệm tưởng chẳng trụ vào đâu cả, tức là không trói buộc. Đó là lấy không trụ làm gốc.

"Các vị thiện tri thức! Lìa hết thảy hình tướng, gọi là không tướng. Lìa được hình tướng. Pháp thể tất nhiên thanh tịnh. Đó là lấy không tướng làm thể.

"Các vị thiện tri thức! Đối với cảnh tâm không đắm nhiễm là không niệm. Trong mọi niệm tưởng thường lìa khỏi cảnh, không đối cảnh mà sanh tâm. Nếu chỉ dứt nghĩ tưởng đến muôn vật, trừ cho tận hết tư tưởng, tư tưởng vừa dứt tức thời mạng dứt, thọ sanh nơi khác, ấy là lầm to. Kẻ học đạo nên suy xét chỗ đó. Nếu chẳng rõ ý pháp đã tự mình sai lầm, sau lại còn dắt dẫn người khác. Tự mình ngu mê chẳng thấy, lại chê bai kinh Phật. Đó là lập không niệm làm tông.

"Các vị thiện tri thức! Vì sao lập không niệm làm tông? Chỉ bởi người mê miệng nói thấy tánh, mà khi đối cảnh liền khởi niệm, từ niệm ấy khởi ra tà kiến. Hết thảy trần lao vọng tưởng đều do vậy mà sanh. Tự tánh vốn không một pháp có thể đắc. Nếu có chỗ đắc, hư dối luận chuyện hoạ phước, chính là trần lao tà kiến. Vì vậy nên lập không niệm làm tông.

"Các vị thiện tri thức! Nói không đó, là không những gì? Niệm, là niệm việc gì? Không là không có hai tướng, không có tâm trần lao. Niệm là niệm bản tánh chân như. Chân như là thể của niệm. Niệm là dụng của chân như. Tự tánh chân như khởi ra niệm, chẳng phải mắt, tai, mũi, lưỡi có thể niệm được. Chân như có tánh nên khởi ra niệm. Nếu không có chân như, thì tai mắt, màu sắc, âm thanh tức thời hoại mất.

"Các vị thiện tri thức! Tự tánh chân như khởi ra niệm. Sáu căn tuy có thấy, nghe nhận biết, mà không đắm nhiễm nơi cảnh, chân tánh thường tự tại. Cho nên kinh nói: "Khéo biết phân biệt tất cả các pháp, với nghĩa chân thật chẳng hề lay động."

PHẨM THỨ NĂM NGỒI THIỀN

Sư dạy chúng rằng: "Môn ngồi thiền này, nguyên chẳng chấp trước nơi tâm, cũng chẳng sự chấp trước sự yên tịnh, cũng chẳng phải chẳng động. Nếu nói là chấp trước tâm, thì tâm nguyên là vọng. Biết tâm huyễn hoá, nên không có gì để chấp trước. Nếu nói là chấp trước tịnh, thì tánh người vốn tịnh. Chỉ do vọng niệm che lấp chân như. Chỉ trong vọng niệm thì tánh tự thanh tịnh. Khởi tâm chấp trước tịnh, chỉ sanh chỗ tịnh không thật. Hư vọng không xứ sở, chấp trước cũng là vọng. Tịnh không có hình tướng, lại lập ra tướng yên tịnh, bảo là công phu. Hiểu biết như thế, tự che lấp bản tánh của mình, bị sự yên tịnh trói buộc.

"Các vị thiện tri thức! Người tu phép chẳng động, trong khi nhìn người, chẳng nhìn những sự phải quấy, lành dữ, lầm lỗi của người. Đó là tự tánh chẳng động.

"Các vị thiện tri thức! Người mê tuy thân chẳng động mà miệng thường nói những điều phải quấy, dài ngắn, tốt xấu của người khác, trái ngược với Đạo. Nếu chấp trước nơi tâm, nơi tịnh, tức là che lấp mối Đạo vậy."

Sư dạy chúng rằng: "Các vị thiện tri thức! Sao gọi là ngồi thiền? Trong pháp môn này, không có sự che lấp, ngăn trở. Đối với hết thảy các việc lành dữ, tâm chẳng khởi ra điều nghĩ, gọi là ngồi. Trong tâm thấy tánh của mình chẳng động, gọi là thiền.

"Các vị thiện tri thức! Sao gọi là thiền định? Lìa khỏi tướng là thiền. Trong tâm chẳng loạn là định. Nếu vướng mắc nơi tướng, tâm tất rối loạn. Nếu lìa khỏi tướng, tâm liền chẳng loạn. Tánh vốn tự tịnh, tự định chỉ vì thấy cảnh rồi nghĩ đến cảnh mà rối loạn. Nếu người thấy cảnh mà tâm chẳng loạn, đó mới thật là định.

"Các vị thiện tri thức! Lìa khỏi tướng, tức là thiền. Trong tâm chẳng loạn tức là định. Ngoài thiền, trong định, đó là thiền định. Kinh Bồ tát Giới nói: "Bản tánh của ta vốn tự thanh tịnh."

"Các vị thiện tri thức! Trong mọi niệm tưởng tự thấy bản tánh thanh tịnh. Tự mình tu hành, tự mình thành Phật đạo."

PHẨM THỨ SÁU SÁM HỐI

Lúc ấy, đại sư thấy các vị nhân sĩ, dân chúng Quảng Châu, Thiều Châu và tất cả bốn phương đều tụ hội về để nghe pháp. Ngài bèn lên toà, nói với mọi người rằng: "Hãy đến đây, "Các vị thiện tri thức! Điều ta thuyết đây cần phải từ trong tự tánh khởi lên. Luôn luôn trong mỗi niệm tưởng, đều phải tịnh lấy tâm mình, tự mình tu hành, tự thấy pháp thân mình, thấy Phật ở tự tâm; tự cứu lấy mình, răn giữ lấy mình mới được, chẳng cần phải đến đây. Nhưng đã từng phương xa đến, đống hội nơi đây, đều là có duyên. Vậy nay mọi người hãy quì xuống. Trước tiên, ta vì chư vị mà truyền cho năm phần hương pháp thân của tự tánh. Kế đó, sẽ truyền pháp Sám hối Vô tướng."

Mọi người đều quì mọp. Sư nói: "Một là Giới hương. Trong tâm mình không chê bỏ, không ganh ghét, không tham giận, không cướp hại, gọi là Giới hương.

"Hai là Định hương. Nhìn thấy các cảnh lành dữ, tâm mình chẳng loạn, gọi là Định hương.

"Ba là Tuệ hương. Tự tâm không ngăn ngại, thường dùng trí tuệ quán xét tánh mình, không làm việc ác; tuy tu các việc lành, mà tâm không chấp trước; kính người trên, thương kẻ dưới, thương xót kẻ coi cút, nghèo khó, gọi là Tuệ hương.

"Bốn là Giải thoát hương. Tâm không vướng mắc, nương theo bất cứ điều gì; chẳng nghĩ thiện, chẳng nghĩ ác, tự tại, không ngăn ngại, gọi là Giải thoát hương.

"Năm là Giải thoát tri kiến hương. Tâm đã không vướng mắc, chạy theo những điều lành, điều dữ, cũng không thể chìm vào chỗ trống không chấp lấy sự vắng lặng, nghĩa là nên học rộng, nghe nhiều, tự biết rõ bản tâm, đạt tới lý lẽ của chư Phật; lấy sự hoà đồng mà tiếp cận cùng muôn vật, không vướng mắc chuyện có mình, có người; thẳng đạt Bồ- đề, chân tánh vẫn không đổi, gọi là giải thoát tri kiến hương.

"Các vị thiện tri thức! Những thứ hương ấy đều toả lên tự trong tâm mình, đừng tìm kiếm ở ngoài.

"Bây giờ ta sẽ cùng chư vị thọ phép Sám hối Vô tướng, diệt hết tội ba đời, khiến cho ba nghiệp đều thanh tịnh.

"Các vị thiện tri thức! Chư vị hãy cùng lập lại theo như lời ta: "Đệ tử chúng con, từ bao niệm trước, đến niệm bây giờ, cho đến những niệm về sau, mỗi niệm chẳng bị ngu mê làm ô nhiễm. Từ trước đến nay, những tội ác do ngu mê thảy đều xin sám hối, nguyện đồng thời diệt hết, mãi mãi chẳng còn khởi lại nữa.

"Đệ tử chúng con, từ bao niệm trước, đến niệm bây giờ, cho đến những niệm về sau, mỗi niệm chẳng bị kiêu căng, dối trá làm ô nhiễm. Từ trước đến nay, những tội ác do kiêu căng, dối trá thảy đều xin sám hối, nguyện đồng thời diệt hết, mãi mãi chẳng còn khởi lại nữa.

"Đệ tử chúng con, từ bao niệm trước, đến niệm bây giờ, cho đến những niệm về sau, mỗi niệm chẳng bị sự ganh ghét làm ô nhiễm. Từ trước đến nay, những tội ác do ganh ghét thảy đều xin sám hối, nguyện đồng thời diệt hết, mãi mãi chẳng còn khởi lại nữa.

"Các vị thiện tri thức! Trên đây là phép Sám hối Vô tướng. Sao gọi là sám? Sao gọi là hối? Sám là ăn năn những lỗi đã qua. Từ trước, có những tội ác do ngu mê, kiêu căng, dối trá, ganh ghét, thảy đều ăn năn hết, mãi mãi về sau chẳng còn khởi ra nữa; đó gọi là sám. Hối là tự ngăn ngừa những lỗi về sau của mình. Từ nay về sau, có những tội ác do ngu mê, kiêu căn, dối trá, ganh ghét nay đã giác ngộ, tất nhiên vĩnh viễn dứt hết, chẳng mắc phải nữa; đó gọi là hối. Vì thế cho nên gọi là sám hối. Kẻ phàm phu ngu mê chỉ biết ăn năn những lỗi đã qua, mà chẳng biết ngăn ngừa những lỗi về sau. Bởi không biết hối, nên tội trước chẳng diệt, lỗi sau lại sanh. Tội trước đã chẳng diệt, lỗi sau lại tiếp sanh ra, làm sao gọi là sám hối?

"Các vị thiện tri thức? Nay đã sám hối rồi, ta sẽ cùng chư thiện tri thức phát khởi Bốn huệ nguyện rộng lớn. Chư vị hãy lắng tai, dùng tâm chân chánh mà nghe đây:

Vô biên chúng sanh nơi tự tâm, thệ nguyện cứu độ.

Vô biên phiền não nơi tự tâm, thệ nguyện dứt bỏ.

Vô tận pháp môn trong tự tánh, thệ nguyện học hỏi.

Phật đạo vô thượng trong tự tánh, thệ nguyện tu thành.

"Các vị thiện tri thức! Mọi người ai cũng nói: vô biên chúng sanh thệ nguyện cứu độ. Nhưng ấy ai biết được nghĩa: thật chẳng phải Huệ Năng này độ."

"Các vị thiện tri thức! Chúng sanh ở trong tâm, ấy là: tâm tà mê, tâm cuống vọng, tâm bất thiện, tâm ganh ghét, tâm ác độc. Những tâm niệm như thế, đều là chúng sanh. Mọi người nên từ tự tánh tự độ lấy mình. Đó gọi là cứu độ chân thật. Sao gọi là từ tự tánh tự độ lấy mình? Tự trong tâm mình có những chúng sanh tà kiến, phiền não, ngu si, hãy dùng chánh kiến mà cứu độ. Có chánh kiến rồi, liền dùng trí Bát-nhã chống phá chúng sanh ngu si, mê vọng. Cứ như vậy mà ai ai cũng đều tự độ lấy mình. Với tà vạy, dùng chân chánh mà độ, với mê muội, dùng giác ngộ độ, với ngu si, dùng trí tuệ độ; với ác độc, dùng tâm thiện độ. Cứu độ được như vậy, gọi là cứu độ chân thật.

"Vô biên phiền não thệ nguyện dứt bỏ, nghĩa là dùng trí Bát-nhã nơi tự tánh phá trừ đi tâm dối trá hư vọng.

"Vô tận pháp môn thệ nguyện học hỏi, là nên tự mình thấy tánh, thường hành chánh pháp, đó gọi là học hỏi chân chánh.

"Phật đạo vô thượng thệ nguyện tu hành, là thường hay nhún nhường, làm theo lẽ chân chánh, lìa mê lìa giác, thường sanh Bát-nhã, trừ chân trừ vọng, liền thấy tánh Phật. Vừa được nghe qua liền thành Phật đạo, tâm thường nghĩ việc tu hành, chính là pháp nguyện lực.

"Các vị thiện tri thức! Nay đã phát Bốn nguyện rộng lớn rồi, ta cùng chư vị thọ Ba giới quy y vô tướng.

"Các vị thiện tri thức! Quy y với giác ngộ là bậc phước huệ đầy đủ; Quy y với chân chánh là bậc lìa xa các dục, Quy y với thanh tịnh là bậc cao quý trong chúng hội. Từ nay nhận giác ngộ là thầy, chẳng còn quy y theo tà ma, ngoại đạo. Cầu Tam Bảo trong tự tánh mình thường chứng minh. Nay khuyên các vị thiện tri thức quy y với Tam Bảo trong tự tánh mình: giác ngộ, đó là Phật; chân chánh, đó là Pháp; thanh tịnh, đó là Tăng.

"Tự tâm quy y giác ngộ, tà mê chẳng sanh, ít ham muốn, biết đủ, có thể lìa bỏ của cải, nhan sắc, gọi là Lưỡng túc Tôn.

"Tự tâm quy y chân chánh, mỗi niệm chẳng có tà kiến, chẳng có tà kiến, nên chẳng chấp việc có ta, có người, không cống cao, tham ái, chấp trước, gọi là Ly dục Tôn.

"Tự tâm quy y thanh tịnh, tự tánh chẳng ô nhiễm nơi hết thảy các cảnh trần lao, ái dục, gọi là Chúng trung Tôn.

"Nếu tu hạnh này là tự quy y chính mình, kẻ phàm phu chẳng hiểu, ngày đêm thọ giới Tam Quy. Nếu nói Quy y Phật, hỏi Phật ở đâu? Nếu chẳng thấy Phật, thì nương vào đâu mà quy? Nói vậy thành ra hư vọng.

"Các vị thiện tri thức! Mọi người nên sự suy xét, đừng dụng tâm sai lầm. Trong kinh nói rõ là "Tự quy y Phật", chẳng nói "Quy y với Phật khác". Phật nơi tự tâm mà chẳng quy y, không còn có chỗ nào khác mà nương dựa.

Nay đã tự tỉnh ngộ, mọi người nên quy y với Tam Bảo nơi tự tâm mình. Trong thì điều phục tâm tánh, ngoài thì kính trọng người khác, đó chính là tự quy y.

"Các vị thiện tri thức! Đã quy y với tự tâm Tam Bảo rồi, mọi người hãy chí tâm, ta sẽ giảng giải về một thể ba thân của tự tánh Phật, khiến cho chư vị đều được thấy ba thân, tự mình tỏ rõ tự tánh. Mọi người hãy lập lại theo như lời ta:

"Với thân xác thịt này, xin quy y với Thanh tịnh Pháp thân Phật. "Với thân xác thịt này, xin quy y với Viên mãn Báo thân Phật. "Các vị thiện tri thức! Thân xác thịt này là nhà trọ, chẳng thể nói

là quy y nó được. Ba thân Phật, tự trong tự tánh, ai ai cũng sẵn có. Chỉ vì tâm mê, chẳng thấy tự tánh bên trong, mãi tìm cầu Ba thân Phật ở ngoài, chẳng thấy tự mình có Ba thân Phật. Mọi người hãy lắng nghe ta sẽ giúp cho ai nấy tự trong thân mình thấy được tự tánh có Ba thân Phật. Ba thân Phật ấy từ nơi tự tánh sanh, chẳng phải từ bên ngoài mà có được.

"Sao gọi là Thanh tịnh Pháp thân Phật? Người đời tánh vốn thanh tịnh, muôn pháp đều do nơi tự tánh sanh. Tâm nghĩ các điều ác, liền sanh ra hạnh ác; tâm nghĩ các việc lành, liền sanh ra hạnh lành. Như vậy, các pháp đều ở trong tự tánh. Như bầu trời trong, mặt trời mặt trăng thường sáng, có đám mây che phủ thành ra trên sáng dưới tối. Bỗng gặp gió thổi tan mây, trên dưới đều sáng, muôn cảnh hiện ra. ngoài đời tánh thường trôi nổi, cũng giống như đám mây trên trời đó vậy.

"Các vị thiện tri thức! Trí như mặt trời, tuệ như mặt trăng. Trí tuệ thường sáng suốt, do vướng mắc nơi ngoại cảnh mà bị đám mây vọng niệm lấp che tự tánh, nên chẳng được sáng suốt. Nếu gặp được bậc thiện tri thức, nghe pháp chân chánh, trừ đều mê vọng nơi mình, thì trong ngoài sáng suốt, trong tự tánh muôn pháp đều hiện ra. người ấy tánh lại cũng như vậy. Đó gọi là Thanh tịnh Pháp thân Phật.

"Các vị thiện tri thức! Tự tâm quy y với tự tánh, ấy là quy y với đức Phật chân thật. Người tự quy y thì trừ dứt đi những tâm bất thiện, ganh ghét, tà vạy, chấp ngã, dối trá, khinh người, ngạo mạn, tà kiến, cống cao, và hết thảy những hạnh chẳng lành trong mọi lúc. Thường tự thấy lỗi mình, chẳng nói đều tốt xấu của kẻ khác. Như vậy gọi là tự quy y. thường nên nhún nhường, cung kính hết thảy, tức nhiên thấy tánh thông đạt, không còn ngăn ngại. Như vậy gọi là tự quy y.

"Sao gọi là Viên mãn Báo thân? Ví như một ngọn đèn, trừ được sự tối ngàn năm, một niệm trí khởi diệt được sự ngu muội muôn năm. Đừng nghĩ tới lỗi lầm đã qua, vì chẳng thay đổi được. Thường nghĩ việc sắp đến, mỗi niệm tưởng đều tròn đầy, sáng rỡ, tự thấy bản tánh, Thiện, ác tuy khác, bản tánh vốn không phân biệt. Tánh không phân biệt ấy gọi là thật tánh. Từ trong thật tánh, chẳng đắm nhiễm các việc thiện ác. Đó gọi là Viên mãn Báo thân Phật. Tự tánh khởi một niệm ác, diệt mất nhân duyên lành muôn kiếp. Tự tánh khởi một niệm thiện, dứt được việc ác nhiều như cát sông Hằng, thẳng đến quả Vô thượng Bồ-đề. Trong mỗi niệm tưởng đều tự thấy biết, chẳng mất đi bản niệm, gọi là Báo thân.

"Sao gọi là Thiên bá ức Hoá thân? Nếu chẳng nghĩ đến muôn pháp, tánh vốn như không. Một niệm suy nghĩ gọi là biến hoá. Suy nghĩ việc ác, hoá ra địa ngục. Suy nghĩ việc thiện, hoá ra thiên đường. Tâm độc hại hoá ra rồng, rắn. Tâm từ bi hoá ra Bồ tát. Trí tuệ hoá ra thượng giới, ngu si hoá làm cõi dưới. Tự Tánh biến hoá rất nhiều, người mê chẳng thể biết được. Mỗi niệm sanh lòng ác, thường làm theo đường ác. Quay về một niệm lành, trí tuệ liền sanh ra. đó gọi là Tự tánh Hoá thân Phật.

"Các vị thiện tri thức! Pháp thân vốn tự đầy đủ. Lúc nào tự tánh cũng tự thấy biết, tức là Báo thân Phật. Từ nơi Báo thân khởi nên suy nghĩ, tức là Hoá thân Phật. Tự mình giác ngộ, tu công đức nơi tự tánh, ấy là quy y chân chánh. Da thịt này là sắc thân, sắc thân là nhà trọ, chẳng nói là quy y nơi đó được. Chỉ cần nhận rõ Ba thân nơi tự tánh, liền biết được Phật trong tự tánh.

"Ta có một bài tụng Vô tướng. Nếu trì tụng được có thể khiến cho tội mê trong nhiều kiếp đều diệt sạch."

Tụng rằng:

Người mê tu phước, chẳng tu đạo.

Tưởng rằng tu phước tức là Đạo.

Bố thí cúng dường, dẫu nhiều phước.

Trong tâm ba ác như trước tạo

Đem lòng tu phước muốn diệt tội,

Đời sau được phước vẫn còn tội,

Chỉ tự trong tâm trừ tội duyên,

Đều trong tự tánh thật sám hối.

Gặp pháp đại thừa chân sám hối,

Bỏ tà, làm chánh, liền dứt tội,

Học đạo thường xem nơi tự tánh,

Liền cùng chư Phật không sai khác.

Tổ ta chỉ truyền pháp thẳng tắt,

Nguyện khắp thấy tánh đồng một thể,

Nếu muốn về sau tìm pháp thân,

Lìa các pháp tướng, tâm trong sạch.

Gắng sức tự thấy, chớ núng nao,

Chỉ một niệm dứt, mạng còn đâu?

Nếu ngộ đại thừa, được thấy tánh,

Chắp tay cung kính chí tâm cầu!

Sư nói: "Các vị thiện tri thức! Mọi người nên trì tụng, theo đó mà tu hành. Nghe qua rồi thấy tánh, thì dù cách ta ngàn dặm, cũng như thường ở bên ta! Còn nếu nghe rồi mà chẳng tỉnh ra, thì dù đối mặt nhau cũng như ngoài ngàn dặm. Đâu cần lận lội từ xa đến đây? Thôi nên trân trọng mà giải tán."

Đại chúng nghe Pháp, ai ai cũng tỏ ngộ, vui mừng kính cẩn làm theo.

PHẨM THỨ BẢY CƠ DUYÊN

Từ khi Sư đắc pháp tại Hoàng Mai, đến sau về thôn Tào Hầu nơi Thiều Châu, không ai hay biết. Khi ấy, có người nho sĩ là Lưu Chí Lược lấy lễ nghi mà đãi ngộ rất hậu. Chí Lược có người cô xuất gia, tên Vô Tận Tạng, thường tụng kinh đại Niết bàn. Sư nghe qua, liền biết nghĩa mầu nhiệm, bèn giải thuyết cho nghe. Vị ni sư này mới cầm quyển kinh mà hỏi chữ.

Sư nói: "Chữ thì không biết, nhưng nghĩa xin cứ hỏi." Ni sư nói: "Chữ còn chẳng biết, sao hiểu được nghĩa?"

Sư nói: "Lý mầu nhiệm của chư Phật chẳng quan hệ với văn tự."

Ni sư lấy làm lạ lắm, mới nói các vị kỳ đức trong thôn rằng: "Ấy quả là bậc có đạo, nên thỉnh mà cúng dường."

Có người cháu năm đời của Ngụy Võ Hầu là Tào Thúc Lương cùng với cư dân nhau đến lễ bái. Khi ấy, ngôi chùa cổ Bảo Lâm vì nạn binh lửa từ cuối đời Tuỳ đã hư đổ, người ta bèn cất lại trên nền cũ ngôi chùa mới, thỉnh sư ở đó, không bao lâu thành một ngôi chùa lớn. Sư ở đó được hơn chín tháng, lại bị đảng hung ác tìm đến. Sư mới lánh vào vùng núi phía trước. Bọn ác đảng liền phóng hỏa đốt cỏ cây, Sư ẩn mình trong một hòn đá mà thoát nạn. Hòn đá đó ngày nay còn có dấu gối ngồi kiết già lóm vào và những lằn áo vải của Sư. Nhân đó gọi là Tỵ nạn thạch. Sư nhớ lại lời dặn xưa của Ngũ Tổ, bèn đến ẩn ở hai nơi ấy.

Có vị tăng hiệu Pháp Hải, người Khúc Giang Thiều Châu, lần đầu tham bái Tổ Sư, hỏi rằng: "Thế nào là nghĩa Tức tâm tức Phật? Xin ngài chỉ dạy."

Sư đáp: "Niệm trước chẳng sanh là tâm niệm sau chẳng diệt là Phật." Thành tựu hết thảy các tướng tức là tâm, lìa hết thảy các tướng tức là Phật. Nếu nói ra cho đủ, trọn kiếp cũng không hết được. Hãy nghe bài kệ này:

Tức Tâm là tuệ,

Tức Phật ấy định,

Định, Tuệ cùng trì

Ý định thanh tịnh

Ngộ Pháp môn này

Do tập tánh ngươi

Dụng vốn không sanh

Song tu là đúng.

Pháp Hải nghe xong tỉnh ngộ, đọc kệ khen rằng:

Tức tâm nguyện là Phật

Chẳng ngộ mà tự khuất

Hiểu ra nhờ định tuệ,

Song tu lìa muôn vật.

Pháp đạt, người Hồng Châu, bảy tuổi xuất gia, thường tụng kinh Pháp Hoa. Khi đến lễ Tổ Sư, đầu chẳng sát đất. Tổ quở rằng: "Làm lễ mà đầu không sát đất, chi bằng đừng lễ. Trong tâm ngươi hẳn có điều gì chất chứa, nói ra xem?"

Thưa rằng: "Tôi niệm kinh Pháp Hoa đã tới ba ngàn bộ."

Sư nói: "Nếu nhà ngươi tụng đến muôn bộ, hiểu được ý kinh, nhưng chẳng cho đó là hơn người, thì cùng đi một đường với ta. Nay nhà ngươi ỷ vào việc tụng kinh, nên chẳng biết lỗi. Hãy nghe kệ đây:

Lễ vốn diệt kiêu mạn,

Sao đầu chẳng sát đất?

Chấp ngã, tội liền sanh,

Quên công, phước cao ngất."

Sư lại hỏi: "Ngươi tên chi?" Thưa: "Pháp Đạt." Sư nói: "Ngươi tên Pháp Đạt, đã đạt pháp bao giờ?" Ngài liền thuyết kệ rằng:

Ngươi nay tên Pháp Đạt,

Siêng tụng chưa ngừng nghỉ,

Chỉ theo âm thanh tụng,

Tâm sáng mới Bồ tát.

Ngươi nay thật có duyên,

Ta vì ngươi giảng thuyết:

Chỉ tin Phật không nói,

Hoa sen từ miệng nở.

Pháp đạt nghe kệ, hối lỗi mà tạ rằng: "Từ nay về sau xin khiêm cung với tất cả. Đệ tử này tụng kinh Pháp Hoa, chưa hiểu nghĩa kinh, lòng thường có chỗ nghi. Hoà thượng trí tuệ quảng đại, xin lược thuyết ý nghĩa trong kinh."

Sư nói: "Pháp Đạt! Pháp tự nhiên thông đạt, chỉ tâm ngươi chẳng đạt. Kinh vốn không nghi, tâm ngươi tự nghi. Ngươi niệm kinh này, lấy chi làm tông?

Pháp Đạt thưa: "Đệ tử này căn tánh tối tăm ngu dốt, xưa nay chỉ cứ y theo văn mà tụng, đâu biết được tông thú của kinh."

Sư nói: "Ta không biết chữ, ngươi cứ theo kinh tụng qua một lần, ta sẽ giảng giải cho nghe."

Pháp đạt lớn tiếng niệm kinh, đến phẩm Thí Dụ.

Sư bảo: "Thôi kinh này nguyên lai lấy nhân duyên xuất thế làm công. Dù thuyết bao nhiêu thí dụ, cũng không ra ngoài lẽ ấy.

"Thế nào là nhân duyên? Kinh nói: "Chư Phật Thế Tôn chỉ vì nhân duyên một việc lớn mà xuất hiện ở đời."

Một việc lớn, đó là tri kiến Phật vậy. Người đời mê chấp mắc nơi tướng, trong mê chấp mắc lẽ không. Nếu có thể ở nơi tướng lìa được tướng, ở nơi không lìa được không, tức là trong ngoài chẳng mê. Nếu ngộ pháp ấy, một niệm tâm liền khai mở. Đó là khai ngộ tri kiến Phật. "Phật nghĩa là giác. Phân ra bốn môn: Khai mở tri kiến giác, chỉ

rõ tri kiến giác, nhận ra tri kiến giác, và nhập vào tri kiến giác. Nếu nghe lời khai mở, chỉ rõ, liền được nhận ra, nhập vào, chính là tri kiến giác, chân tánh xưa nay liền được xuất hiện. Ngươi phải cẩn thận đừng hiểu sai ý kinh: Nghe giảng những cách khai mở, chỉ rõ, nhận ra, nhập vào mà cho đó chỉ là tri kiến của Phật, còn mình không có phần.

"Nếu hiểu như vậy, tức là báng bổ kinh, chê bai Phật. Nếu đã là Phật, có đủ tri kiến, cần gì khai mở? Ngươi nên tin tri kiến Phật chỉ là tự tâm ngươi, không có Phật nào khác nữa. Chỉ vì hết thảy chúng sanh tự mình che khuất sự quang minh, tham đắm cảnh trần, gặp duyên bên ngoài thì trong tâm rối loạn, cam chịu sự xô đẩy trôi lăn, mới phải nhọc công đức Thế Tôn từ chánh định khởi lên, dùng không biết bao nhiêu phương tiện dẫn dụ giải thuyết mà khuyên bảo cho tự lắng dịu đi. Chỉ thôi cầu tìm ở bên ngoài là đồng với Phật. Cho nên nói: khai mở tri kiến Phật. Ta cũng khuyên hết thảy mọi người, tự trong tâm mình thường khai mở tri kiến Phật.

"Người đời tâm tà, ngu mê tạo tội. Miệng lành, tâm dữ, tham giận, ganh ghét, tà vạy, cao ngạo, hại người tổn vật, tự khai mở tri kiến chúng sanh. Nếu biết chánh tâm, thường sanh trí tuệ, quán xét tự tâm, thôi việc ác, làm việc lành, ấy là tự mình khai mở tri kiến Phật. Ngươi nên mỗi niệm thường khai mở tri kiến Phật, đừng khai mở tri kiến chúng sanh. Khai mở tri kiến Phật tức là xuất thế. Khai mở tri kiến chúng sanh tức là thế gian. Nếu ngươi chỉ khổ công theo việc niệm kinh, lấy riêng đó làm chỗ công phu, có khác chi con bò đen quý cái đuôi mình?"

Pháp Đạt thưa: "Nếu vậy thì chỉ cần hiểu nghĩa, chẳng cần tụng kinh sao?"

Sư nói: "Kinh có lỗi gì mà ngăn cản ngươi niệm? Chỉ vì mê hay ngộ, lợi hay hại cũng do nơi ngươi. Miệng tụng tâm thực hành, tức chuyển được kinh. Miệng tụng tâm chẳng thực hành, tức là bị kinh chuyển. Hãy nghe bài kệ này:

Tâm mê, Pháp Hoa chuyển,

Tâm ngộ, chuyển Pháp Hoa

Tụng kinh lâu chẳng rõ

Với nghĩa thành oan gia

Không niệm, niệm là chánh,

Có niệm, niệm thành tà.

Có, không đều quên sạch,

Bò trắng cõi chơi xa.

Pháp đạt nghe kệ, bất giác ứa lệ, đại ngộ, bạch với Sư rằng: "Pháp đạt này từ trước đến nay thật chưa từng chuyển được kinh Pháp Hoa, chỉ bị kinh Pháp Hoa chuyển."

Lại hỏi rằng: "Trong kinh nói. Các vị đại Thanh văn cho đến chư vị Bồ tát, dầu có tận lực cùng nhau suy nghĩ, cũng chẳng đo lường nổi trí tuệ của Phật. Nay dạy cho phàm phu chỉ cần tỉnh ngộ tự tâm, liền gọi là tri kiến Phật, tự mình chẳng phải bậc thượng căn, sợ chưa khỏi tội hoài nghi, báng bỏ? Lại nữa, trong kinh nói đến ba thứ xe: xe dê, xe nai, xe trâu, với xe bò trắng phân biệt khác nhau thế nào? Xin Hoà thượng chỉ dạy thêm cho."

Sư dạy rằng: "Ý kinh vẫn rõ, chỉ tự ngươi mê cho nên trái đi. Người trong ba thừa chẳng lường được Phật trí. Là do nơi trí đo lường vậy. Cho dù có tận lực cùng nhau mà suy lường, lại chỉ càng thêm xa cách. Phật vốn vì phàm phu mà thuyết, chẳng phải vì Phật mà thuyết. Lẽ ấy nếu ai chẳng tin được, thì đánh theo kẻ khác mà thối lui. Không tự biết mình đang ngồi trên xe bò trắng, lại ra ngoài cửa tìm kiếm ba thứ xe khác! Huống chi trong kinh nói rõ với ngươi rằng: Chỉ có một Phật thừa, chớ không có thừa nào khác. Nếu nói hai thừa, ba thừa, cho đến vô số phương tiện, nhân duyên, thí dụ cũng đều là vì có một Phật thừa. Sao nhà ngươi chẳng suy xét? Ba loại xe là giả tạm, vì chuyện thuở xưa. Nhất thừa là chân thật, vì chuyện bây giờ. Chỉ dạy ngươi bỏ vật giả tạm, quay về chân thật. Về chân thật rồi, chân thật cũng không có tên.

"Phải biết rằng những của báu ngươi có, đều thuộc về ngươi, do ngươi thọ dụng, chẳng tưởng là của cha, chẳng tưởng là của con, cũng chẳng tưởng đến việc sử dụng. Ấy gọi là trì kinh Pháp Hoa, kiếp này sang kiếp khác, tay chẳng rời kinh, ngày đêm không lúc nào chẳng niệm vậy."

Pháp Đạt đội ơn khai ngộ, vui mừng khôn xiết, đọc kệ xưng tán rằng:

Tụng ba ngàn bộ kinh,

Tào Khê một câu quên

Chưa rõ lẽ xuất thế

Qua bao kiếp mê cuồng

Dê, nai, trâu giả lập

Trước sau, khéo giải bày

Ai hay trong nhà lửa,

Vốn thật Pháp trung vương.

Sư nói: "Từ nay có thể gọi ngươi là vị tăng niệm kinh."

Pháp Đạt từ đó lãnh được ý huyền diệu, nhưng cũng không thôi tụng kinh.

Có vị tăng hiệu Trí Thông, người huyện An Phong, Thọ Châu, trước xem kinh Lăng già có hơn ngàn lượt mà chẳng hiểu nghĩa Ba thân, Bốn trí đến lễ bái Sư cầu giải nghĩa.

Sư dạy rằng: "Một là thanh tịnh Pháp thân, tức là tánh của ngươi. Hai là viên mãn Báo thân, tức là trí của ngươi. Ba là Thiên bá ức Hoá thân, tức là hạnh của ngươi. Nếu lìa bản tánh riêng thuyết Ba thân, tức là có thân mà không có trí. Nếu nhận được Ba thân không có tự tánh, tức là Bốn trí Bồ-đề. Hãy nghe bài kệ này:

Tự tánh đủ Ba thân,

Phát minh thành Bốn trí.

Chẳng lìa duyên thấy nghe

Vượt lên quả vị Phật,

Nay ta vì ngươi thuyết,

Khéo tin, dứt lòng mê,

Chớ học kẻ tìm cầu,

Suốt ngày luận Bồ-đề.

Trí Thông lại hỏi: "Còn nghĩa Bốn trí có thể được nghe chăng?" Sư dạy: "Đã hiểu Ba thân, tức rõ nghĩa Bốn trí, sao còn phải hỏi?

Nếu lìa Ba thân riêng bàn Bốn trí, ấy gọi là có trí không thân. Cho dù có trí cũng thành vô trí." Liền thuyết kệ rằng:

Đại viên kính trí: tánh thanh tịnh

Bình đẳng tánh trí: tâm không bệnh.

Diệu quan sát trí: chẳng thấy công,

Thành sở tác trí: như gương tròn.

Năm, tám, sáu, bảy chuyển quả, nhân.

Chỉ là tên gọi, không tánh thật.

Nếu trong luân chuyển, tình chẳng vướng,

Khởi từ phiền não, Na già định.

Trí Thông bừng ngộ tánh trí, trình kệ rằng:

Ba thân nguyên bản thể,

Bốn trí tâm sáng soi

Thân trí, không ngăn ngại,

Tuỳ vật hiện theo hình.

Khởi tu là vọng động

Chấp trụ chẳng phải chân,

Lý mầu nhờ Thầy dạy,

Quên sạch danh nhiễm ô.

Có vị tăng hiệu Trí Thường, người huyện Quý Khê, Tín Châu, xuất gia từ thuở nhỏ, lập chí cầu thấy tánh. Một ngày kia đến tham lễ, Sư hỏi: "Ngươi từ đâu đến? Muốn cầu việc chi?" Đáp rằng: "Kẻ học đạo này gần đây qua Hồng Châu, đến núi Bạch Phong, lễ đại Thông Hoà thượng, mong được nghe giảng nghĩa thấy tánh thành Phật, nhưng vẫn chưa dứt lòng nghi. Nay lặn lội đường xa đến đây lễ bái, cúi xin Hoà thượng từ bi chỉ bảo."

Sư hỏi: "Hoà thượng Đại Thông nói những gì, ngươi thử nhắc ta nghe xem."

Trí Thường thưa: "Đệ tử đến đó, trải qua ba tháng, chưa được chỉ dạy điều chi. Bởi quá thiết tha cầu pháp, nên đêm kia mới một mình vào phương trượng, thưa hỏi rằng: "Thế nào là bản tâm, bản tánh của Trí Thường?" Sư Đại Thông hỏi lại: "Ngươi có thấy hư không hay chăng?" Đáp rằng: "Có thấy" Sư hỏi: "Ngươi thấy hư không có tướng mạo gì chăng?" Thưa rằng: "Hư không không có hình dạng, sao có tướng mạo?" Sư nói: "Bản tánh của ngươi cũng như hư không vậy, thảy không một vật gì có thể thấy, gọi là chánh kiến, không một vật gì có thể nhận biết, gọi là chân trí. Không có xanh vàng, dài ngắn, chỉ thấy gốc nguồn trong sạch, thể giác tròn sáng, gọi là thấy tánh thành Phật, cũng gọi là tri kiến Như Lai; kẻ học đạo này tuy nghe giảng vậy, vẫn còn chưa rõ hết. Xin Hoà thượng chỉ bảo cho."

Sư nói: "Hoà thượng ấy thuyết vẫn còn giữ lấy chỗ thấy biết, cho nên khiến ngươi chưa hiểu. Nay ta cho ngươi bài kệ này:

Chẳng pháp nào thấy, còn không thấy,

Như mây u ám che mặt trời,

Chẳng pháp nào biết, giữ không biết

Lại như tia chớp sanh lưng trời.

Chỗ thấy biết ấy, bỗng dưng hiện,

Nhận lầm rồi, phương tiện hiểu đâu?

Ngươi nên mỗi niệm, tự biết quấy,

Tự thân linh quang thường chiếu rọi.

Trí thường nghe kệ, tâm ý sáng rõ, thuật kệ rằng:

Không dưng khởi thấy biết,

Chấp tướng cầu Bồ-đề

Còn giữ một niệm ngộ

Chưa vượt nhiều kiếp mê

Tự tánh giác nguyên thể,

Ứng hiện uổng trôi lăn.

Chẳng vào thất Tổ Sư,

Ngu mê theo hai đầu.

Một ngày kia, Trí Thường hỏi Sư rằng: "Phật thuyết Ba thừa, lại nói Tối thượng thừa. Đệ tử này chưa hiểu, xin Thầy dạy cho."

Sư nói: "Ngươi tự quán xét bản tâm, đừng vướng mắc pháp tướng bên ngoài. Pháp không có bốn thừa, chỉ tâm người tự có sai biệt: thấy nghe, chuyển tụng, ấy là bậc Tiểu thừa. Ngộ pháp, hiểu nghĩa, ấy là bậc Trung thừa. Y pháp tu hành, ấy là bậc Đại thừa. Muôn pháp đều thông hết, muôn pháp đủ cả, đối với hết thảy đều chẳng đắm nhiễm, lìa các pháp tướng, không có chỗ sở đắc, gọi là Tối thượng thừa. Thừa là nghĩa thực hành, chẳng phải tranh biện ở miệng. Ngươi nên tự tu hành, đừng hỏi ta vậy. Bất cứ lúc nào tự tánh vẫn tự như như."

Trí Thường lễ tạ, theo hầu Sư đến trọn đời.

Có vị tăng hiệu Trí Đạo, người huyện Nam Hải, Quảng Châu, thưa hỏi rằng: "Kẻ học đạo này từ khi xuất gia, xem Kinh Niết bàn có hơn mười năm nhưng chưa rõ đại ý. Xin Hoà thượng dạy cho."

Sư hỏi: "Ngươi chưa rõ chỗ nào?" Chí Đạo thưa: "Các hành vô thường, là pháp sanh diệt. Sanh diệt diệt rồi tịch diệt là vui. Đệ tử còn nghi hoặc chỗ ấy."

Sư hỏi: "Ngươi nghi hoặc thế nào?" Thưa rằng: "Chúng sanh đều có hai thân: Sắc thân và pháp thân. Sắc thân là vô thường, có sanh, có diệt. Pháp thân là thường: không tri, không giác. Trong kinh nói rằng: Sanh diệt, diệt rồi tịch diệt là vui. Chẳng rõ thân nào là tịch diệt? Thân nào hưởng vui? Nếu là sắc thân, thời lúc sắc thân diệt đi, tứ đại phân tán, toàn là khổ cả. Khổ, chẳng thể nói là vui. Nếu là pháp thân tịch diệt, liền đồng với cỏ cây, gạch đá, vậy cái gì sẽ hưởng sự vui? Lại nữa, Pháp tánh là thể của sanh diệt, năm uẩn là dụng của sanh diệt. Một thể, năm dụng sanh diệt là thường. Sanh tức do thể khởi dụng, diệt tức thâu dụng về thể. Nếu cho nó sanh, tức là loài hữu tình, chẳng đoạn, chẳng diệt. Nếu chẳng cho nó sanh tức theo về tịch diệt, đồng với loài vô tình. Như vậy, hết thảy các pháp đều bị Niết bàn ngăn chặn, còn chẳng đặng sanh, có vui gì đâu?

Sư nói: "Ngươi là con nhà họ Thích, sao tập lấy cái tà kiến đoạn, thường của ngoại đạo mà bàn Pháp Tối thượng thừa?

"Cứ như thuyết của ngươi, tức là ngoài sắc thân, riêng có pháp thân, rời khỏi sanh diệt, cầu nơi tịch diệt. Lại suy rằng cảnh Niết bàn là thường tồn và vui, nên nói có thân thọ dụng. Đó tức là bám lấy cái ý tham tiết chuyện sống chết, say đắm cuộc vui ở đời. Nay ngươi nên biết rằng: Phật vì hết thảy người mê nhận năm uẩn hoà hiệp làm tướng tự thể, phân biệt hết thể các pháp làm tướng ngoại trần, tham sống sợ chết, niệm niệm trôi lăn, chẳng biết vốn là mộng huyễn hư dối, uổng chịu kiếp luân hồi, lấy cảnh Niết bàn thường, vui hoá làm tướng khổ suốt ngày rong ruổi tìm kiếm. Vì Phật thương những chúng sanh ấy mới chỉ ra cho cảnh vui chân thật của Niết bàn không một sát na nào có tướng sanh, không một sát na nào có tướng diệt, lại cũng không có sự sanh diệt có thể diệt ấy. Ấy là cảnh tịch diệt hiện tiền. Đương lúc hiện ra nơi hiện tiền, cũng không có cái hạn lượng nơi hiện tiền, mới gọi là cảnh thường, vui. Cảnh vui ấy không có người thọ lấy, cũng không có ai không thọ cả, làm sao lại có tên gọi là một thể năng dụng? Huống chi lại nói rằng Niết bàn ngăn chặn các pháp khiến cho mãi mãi chẳng sanh? Đó tức là báng bổ Phật, chê bai Pháp. Hãy nghe bài kệ này:

Đại Niết bàn trên hết,

Tròn sáng thường lặng chiếu.

Phàm ngu cho là chết

Ngoại đạo chấp dứt đoạn.

Những người cầu Nhị thừa,

Cho là không tạo tác.

Thảy đều thuộc tình si.

Hốc ở sáu hai kiến

Hư vọng giá lập tên,

Nào có nghĩa chân thật?

Chỉ có người cao vượt,

Thông đạt chẳng thấy bỏ.

Rõ biết pháp ngũ uẩn,

Với thân ta trong đó,

Ngoài hiện bao sắc tượng,

Mỗi mỗi tướng âm thanh.

Bình đẳng như mộng huyễn.

Chẳng khởi thấy thánh phàm.

Không luận giải Niết bàn,

Hai bên, ba thuở dứt.

Thường ứng dụng các căn,

Nhưng chẳng khởi dụng tưởng,

Phân biệt hết thảy pháp,

Chẳng khởi phân biệt tưởng,

Kiếp hoả thiêu đáy biển,

Gió chuyển núi đổ non.

Chân thường, vui, tịch diệt,

Niết bàn tướng vẫn vậy.

Nay ta gượng giải thuyết,

Khiến người bỏ tà kiến,

Chớ chạy theo lời nói,

May biết được đôi chút.

Chí Đạo nghe rồi đại ngộ, vui mừng làm lễ lui ra.

Hạnh Tư Thiền sư, họ Lưu, người huyện An Thành, Cát Châu, nghe danh Tào Khê giới pháp thạnh hoá, đi đường tắt đến tham lễ, hỏi rằng: "Nên làm việc gì để không rơi vào giai cấp?"

Sư hỏi: "Xưa nay ngươi đã từng làm gì?"

Thưa rằng: "Thánh đế cũng chẳng làm."

Sư hỏi: "Vậy thì rơi vào giai cấp nào?"

Thưa rằng: "Đến như Thánh đế còn chẳng làm, làm sao có giai cấp?"

Sư rất trân trọng, bảo Hành Tư: "Ngươi nên đi giảng hoá ở một phương, chớ để đoạn tuyệt."

Hành Tư đã đắc pháp, bèn về núi Thanh Nguyên nơi Cát Châu, mở rộng Phật pháp, nối bề giáo hoá. Sau được vua ban thụy hiệu là Hoằng Tế Thiền sư.

Hoài Nhượng Thiền sư, họ Đỗ, người Kim Châu. Thoạt tiên ra mắt An Quốc sư tại Tung Sơn. Quốc sư sai tới Tào Khê tham lễ học hỏi học hỏi. Hoài Nhượng liền đến lễ bái.

Sư hỏi rằng: "Từ đâu đến đây?"

Thưa rằng: "Từ Tung Sơn đến."

Sư hỏi: "Mang vật gì đến đó?"

Đáp: "Nói tợ như một vật tức là chẳng trúng rồi."

Sư hỏi: "Vậy có thể tu chứng chăng?"

Đáp: "Tu chứng tức chẳng không, ô nhiễm tức chẳng được."

Sư nói: "Chỉ một đều chẳng ô nhiễm ấy, là chỗ chư Phật hộ niệm. Ngươi đã như vậy, ta cũng như vậy. Ngài Bát-nhã Ba la bên Tây Thiên có lời đoán trước rằng: "Dưới chân ngươi nhảy ra con ngựa con, đá giết người trong thiên hạ. Lời ấy ứng ở tâm nhà ngươi, chẳng nên vội nói.

Hoài Nhượng thoạt nhiên có chỗ khế hợp, bèn giữ lễ hầu hạ bên Sư đến mười lăm năm, ngày càng đi sâu vào chỗ huyền diệu, thâm áo. Sau về Nam Nhạc mở rộng Thiền tông, được sắc phong thụy hiệu là Đại Huệ Thiền sư.

Thiền sư Vĩnh Gia Huyền Giác, họ Đái, người Ôn Châu. Thuở nhỏ, học tập kinh luận, tinh thông pháp môn. Chi quán của phái Thiên Thai. Nhân đọc kinh Duy ma, tâm địa bừng sáng. Tình cờ có đệ tử của Lục Tổ là Huyền Sách, cùng nhau đàm luận nhiều lẽ. Huyền Giác nói ra mọi điều đều ngầm hợp với ý Tổ. Huyền Sách mới hỏi: "Chẳng hay nhân giả đắc pháp với ai?"

Đáp rằng: "Tôi học theo kinh luận Phương đẳng, đều là có truyền thừa. Sau do nơi Kinh Duy ma ngộ được tông chỉ nơi tâm Phật, nhưng chưa có ai chứng minh."

Huyền Sách nói: "Từ đời Phật Oai Âm Vương trở về trước thì được, còn từ đời Phật Oai Âm vương về sau, nếu không có thầy mà tự ngộ, hầu hết đều là ngoại đạo."

Huyền Giác nói: "Nguyện nhân giả chứng minh cho tôi."

Huyền Sách đáp: "Lời của tôi chẳng xứng đáng.

Nay tại Tào Khê có Lục Tổ Đại sư, bốn phương đều nhóm về thọ Pháp. Nếu ngài muốn đi thì tôi sẽ cùng đi."

Huyền Giác bèn theo Huyền Sách đến tham lễ.

Đến nơi, đi quanh Sư ba vòng, chống cây tích trượng mà đứng.

Sư nói: "Phàm bậc sa môn phải đủ ba ngàn oai nghi, tám muôn tế hạnh. Đại đức từ phương nào lại mà cao ngạo đến thế?"

Huyền Giác nói: "Sanh tử là việc lớn, vô thường mau chóng lắm."

Sư nói: "Sao chẳng nhận lấy lý có sanh, hiểu chỗ không mau chóng?"

Đáp: "Thể tức vô sanh, hiểu vốn là không mau chóng."

Sư nói: "Đúng vậy, đúng vậy."

Huyền Giác bấy giờ mới chính đốn oai nghi mà lễ bái.

Giây lát cáo từ.

Sư nói: "Về chóng thế sao?"

Thưa rằng: "Tự mình chẳng phải động, lại có mau chóng sao?"

Sư nói: "Ai biết chẳng phải động?"

Đáp: "Nhân giả tự sanh phân biệt."

Sư nói: "Ngươi thật hiểu sâu ý vô sanh."

Thưa: "Vô sanh lại có ý sao?"

Sư nói: "Không có ý thì ai phân biệt?"

Thưa rằng: "Phân biệt cũng chẳng phải là ý."

Sư nói: "Hay lắm thay!"

Sư Lưu Huyền Giác lại một đêm.

Hồi ấy, người ta nhân đó mà gọi Huyền Giác là Nhất túc giác (một đêm giác ngộ). Sau Huyền Giác có viết Chứng đạo ca lưu hành rộng rãi trong đời. Thụy hiệu là Vô tướng Đại sư, người đương thời xưng là Chân Giác.

Thiền sư Trí Hoàng, trước tham lễ Ngũ Tổ, tự cho là mình đã được chánh thọ, ngồi luôn trong am đến hai mươi năm. Đệ tử của Lục Tổ là Huyền Sách đi du phương đến đất Hà Sóc, nghe danh Trí Hoàng, tìm đến am hỏi rằng: "Ngài ở đây làm gì?"

Trí Hoàng đáp: "Nhập định."

Huyền Sách hỏi: "Ngài nói nhập định là hữu tâm mà nhập hay vô tâm mà nhập? Nếu mà vô tâm mà nhập, thì hết thảy những vật vô tình như cỏ cây, gạch đá, lẽ ra cũng được định. Còn nếu là hữu tâm mà nhập, thì hết thảy những loài hữu tình có tâm thức cũng đều được định."

Trí Hoàng nói: "Ta đang lúc nhập định chẳng thấy có tâm hữu, vô."

Huyền Sách nói: "Chẳng thấy có tâm hữu vô, đó là thường định, sao còn có xuất nhập? Nếu là xuất nhập, tức chẳng phải đại định."

Trí Hoàng không đáp lại được.

Hồi lâu mới hỏi rằng: "Thầy của ngươi là ai?"

Huyền Sách đáp: "Thầy tôi là Lục Tổ ở Tào Khê."

Trí Hoàng hỏi: "Lục Tổ lấy chi làm thiền định?"

Huyền Sách đáp: "Thầy tôi dạy chỗ mầu nhiệm, rỗng rang, tròn đầy, vắng lặng, thể là dụng như như. Năm ấm vốn không, sáu trần chẳng có, chẳng xuất chẳng nhập, chẳng định chẳng loạn. Tánh thiền không trụ, lìa chỗ nơi thiền vắng lặng. Tánh thiền không sanh, lìa tư tưởng sanh nơi cõi thiền. Tâm như hư không, cũng không có cả cái hạn lượng của hư không."

Trí Hoàng nghe thuyết vậy, liền theo đường tắt đến ra mắt Tổ Sư.

Sư hỏi: "Nhân giả từ đâu đến đây?" Trí Hoàng thuật lại lời Huyền Sách.

Sư nói: "Đúng như lời ấy. Ngươi chỉ cần tâm như hư không, cũng chẳng mắc vào chỗ thấy cái không, ứng dụng không ngăn ngại, động tĩnh đều vô tâm, chỗ tinh tưởng phàm thánh đều quên cả, năng sở đều mất, tánh tướng như như, thì không lúc nào là chẳng định."

Trí Hoàng nghe xong đại ngộ, chỗ sở đắc của tâm trong hai mươi năm qua thật chẳng có ảnh hưởng gì. Đêm hôm ấy, sĩ thứ đất Hà Bắc nghe trên không trung có tiếng nói rằng: "Hôm nay, Hoàng Thiền sư đắc đạo."

Sau đó Trí Hoàng làm lễ từ biệt, trở về Hà Bắc khai hoá bốn chúng.

Một vị tăng hỏi Sư rằng: "Ý chỉ của ngài Hoàng Mai người nào được?"

Sư đáp: "Người hiểu pháp Phật thì được."

Vị tăng lại hỏi: "Hoà thượng có được chăng?"

Sư đáp: "Ta chẳng hiểu pháp Phật."

Một ngày kia Sư muốn giặt tấm y của Ngũ Tổ truyền cho mà không gặp chỗ nước suối trong. Nhân đến phía sau chùa chừng năm dặm, thấy núi rừng rậm rạp đẹp đẽ, khí lành bao quanh. Sư liền cắm tích trượng xuống đất, suối liền theo đó chảy ra, đọng lại thành ao, bèn quì gối giặt y trên một hòn đá. Chợt có một vị tăng đến lễ bái nói rằng: "Phương Biện này là người Tây Tục. Trước ở miền Nam nước Thiên Trúc gặp Đạt ma Đại sư, bảo rằng: "Mau qua đất Đường, Chánh pháp nhãn tạng của ngài Đại Ca diếp và tấm y Tăng già lê do ta truyền, đã qua sáu đời, giờ đang ở Tào khê nơi Thiều Châu. Ngươi tới đó mà chiêm lễ, vậy nên Phương Biện từ xa đến đây, nguyện được thấy y bát Tổ truyền."

Sư bèn lấy ra cho xem, rồi hỏi: "Thượng nhân chuyên nghề nghiệp gì?" Thưa rằng: "Khéo đắp tượng."

Sư nghiêm sắc mặt, nói: "Ngươi thử đắp tượng ta đây xem."

Phương Biện không từ chối. Qua mấy hôm sau đắp xong chân tướng, cao chừng bảy tấc, khéo léo tuyệt xảo. Sư cười nói: "Người chỉ đắp được hình tướng, chẳng đắp chẳng đắp được tánh Phật."

Sư đưa tay xoa đầu Phương Biện, nói rằng: "Mãi mãi là ruộng phước cho cõi người và cõi trời." Sư nhân đó lấy một tấm y mà đền công. Phương Biện nhận y chia làm ba phần: một phần đắp lên tượng, một phần để lại cho mình, một phần dùng cây gỗ tông bao lại, chôn xuống đất, lập lời thề rằng: "Về sau nếu có người được y này, chính là ta lúc đó ra đời, trụ trì ở đây."

Về sau, khi xây cất lại chùa vào năm Gia Hựu thứ tám đời nhà Tống, có vị tăng tên là Duy Tiên khi đào đất được mảnh y này, vẫn còn mới nguyên, liền mang về thờ nơi chùa Cao Tuyền, mỗi khi có cầu khẩn điều chi đều được linh ứng.

Có vị tăng đọc bài kệ của Thiền sư Ngọa Luân rằng:

Ngọa Luân rất hay khéo,

Dứt được trăm tư tưởng,

Đối cảnh, tâm chẳng khởi,

Bồ-đề ngày thêm lớn.

Sư nghe, dạy rằng: "Bài kệ ấy chưa rõ tâm địa, nếu y theo đó mà làm càng thêm trói buộc." Nhân đó, Sư khai thị bằng bài kệ này:

Huệ Năng chẳng hay khéo,

Chẳng dứt trăm tư tưởng,

Đối cảnh, tâm thường khởi,

Bồ-đề nuôi lớn gì?